ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2128 842578 841107 2026-07-13T20:23:07Z ~2026-39445-65 61106 842578 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਵੀਰ ਸਿੰਘ | image = Bahi Veer Singh.png | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1872|12|05}}<ref name=Gurmukh>{{cite book|author=Giani Maha Singh|title=Gurmukh Jeevan|orig-year= 1977 |year=2009|publisher=Bhai Vir Singh Sahit Sadan|place=New Delhi}}</ref> | birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1957|06|10|1872|12|05}}<ref name=Gurmukh /> | death_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | education = ਦਸਵੀਂ<ref name=Gurmukh /> | alma_mater = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਬਜ਼ਾਰ ਕਸੇਰੀਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ<ref name=Gurmukh /> | period = 1891 | genre = | occupation = ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ | subject = | movement = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | notableworks = ''[[ਸੁੰਦਰੀ]]'' (1898), ''[[ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ]]'' (1899), ''ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ'',"[[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]]" (1905)<ref>{{cite encyclopedia|title=Rana Surat Singh |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia|date=19 December 2000|url=http://www.thesikhencyclopedia.com/literature-in-the-singh-sabha-movement/rana-surat-singh|access-date=17 August 2013}}</ref> | spouse = ਮਾਤਾ ਚਤਰ ਕੌਰ | children = 2 ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ | relatives = | awards = {{ubl|[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] (1955)<ref name=Bhai>{{cite journal|title=BHAI VIR SINGH|journal=The Tribune Spectrum|issue=Sunday, 30 April 2000|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000430/spectrum/main2.htm#1|access-date=17 August 2013}}</ref>|[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1956)<ref name=Gurmukh /><ref name=Vir>{{cite web|title=Padam Bhushan Awards list sl 10|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|publisher=Ministry of home affairs ,GOI|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|url-status=dead}}</ref>}} | website = {{URL|bvsss.org}} | portaldisp = }} {{Sikh literature}} '''ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ''' (5 ਦਸੰਬਰ 1872 – 10 ਜੂਨ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਵੀ]], ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਾਹਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਮਹਤੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1872 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਪ-ਗਵਰਨਰ (ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਹਾਦੁਰ) ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਤੱਕ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਰੋੜਵੰਸ਼ ਦੇ ਚੁੱਘ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, (1788-1878), ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਜ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਆਯੁਰਵੇਦ]], [[ਸਿੱਧ]] ਅਤੇ [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੁਨਾਨੀ]]) ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ (1853-1908) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਨਾ, [[ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ]] (1828-1908), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬੁੰਗੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸ਼ੇਖ਼ ਸਆਦੀ]] ਦੀਆਂ ''[[ਗੁਲਿਸਤਾਨ]]'' ਅਤੇ ''[[ਬੋਸਤਾਨ (ਸਾਦੀ)|ਬੋਸਤਾਨ]]'' ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਜ ਰੂਪ ਲਿਖਿਆ।<ref>Singh, Jvala. 2023. ‘Vir Singh’s Publication of the Gurpratāp Sūraj Granth’. In Bhai Vir Singh (1872-1957) : Religious and Literary Modernities in Colonial and Post-Colonial Indian Punjab. Routledge Critical Sikh Studies. New York: Routledge.</ref> ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਤਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। 10 ਜੂਨ, 1957 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>[http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/literature/veer.html Bhai Vir Singh (1872–1957)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160724221917/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/literature/veer.html |date=2016-07-24 }}. Sikh-history.com. Retrieved on 16 December 2018.</ref> [[File:Dr charan singh 1.png|thumb| ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ,ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ।]] == ਸਿੱਖਿਆ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵੀ ਸਿੱਖੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1891 ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=Gurmukh /> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਛੱਡ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਸ਼ਠਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਈ। ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref name=dog>{{cite book|author=Ranjit Singh (OBE.) |title=Sikh Achievers |url=https://books.google.com/books?id=qfuDnpVlmlcC&pg=PA30 |year=2008 |publisher=Hemkunt Press |isbn=978-81-7010-365-3 |pages=30–}}</ref> ==ਰਾਜਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Working Desk of BHAI VIR SINGH.jpg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੰਮਕਾਰ ਵਾਲਾ ਡੈਸਕ]]ਇਸ ਸਮੇਂ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮਦੀ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਇਆ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98%20%E0%A8%B8%E0%A8%AD%E0%A8%BE%20%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0|title=ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ|website=punjabipedia.org|access-date=2021-05-22|quote=ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ। -     .......     [ਸਹਾ. ਗ੍ਰੰਥ––ਡਾ.ਗੰਡਾ ਸਿਘ : ‘ਪੰਜਾਬ’, : ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ : ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ’; Dr. G.S. Chhabra : Advanced History of India]       }}</ref> == ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ<ref name=":2" /> ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ: * [[ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bvsss.org/abt-bvs.html|title=BVSSS|website=www.bvsss.org|access-date=2022-12-01}}</ref> * [[ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ|ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮ ਖ਼ਾਨਾ]]<ref name=":1" /> * [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref name=":1" /> * ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤ ਵਿਦਿਆਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ * [[ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ]]<ref name=":1" /> * ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਵਾਲਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਛਾਪਾਖਾਨਾ<ref name=":1" />ਪਹਿਲੇ 1892 ਵਿੱਚ ਲਿਥੋਗਰਾਫ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ<ref>{{Cite book|url=http://www.discoversikhism.com/sikh_library/english/bhai_vir_singh.html|title=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|last=ਸਿੰਘ|first=ਹਰਬੰਸ|publisher=Sahitya Akademi , New Delhi|year=1972|edition=Bhai Vir Singh Sahitya Sadan , 1984|location=New Delhi|pages=27-28|quote=An intelligence report( quote from “Secret Memorendumon on recent Development in Sikh Politics,1911) Bhai Vir Singh is the son of Charan Singh ….He was first employed in the office of the Tract Society and afterwards became a partner in in the Wazir-I-Hind Press which he is said to now own.He is editor and Manager of the Khalsa Samachar, a Gurmukhi journal which is published at Amritsar….Vir Singh has much influence over Sardar Sunder Singh and is very intimate with Trilochan Singh.He is reported to be making overtures to the Head Granthi of Golden Temple with a view to bringing that institute under the control of neo-Sikh party. He also associates with Harnam Singh , Jodh Singh M.A,and other persons of similar character…..He is a member of the council of Khalsa College…Though Vir Singh was originally a man of no position he seems to have acquired himself the position of the Guru and obeisance has been done to him even by Sardar Sunder Singh.He may be regarded as a zealous neo-Sikh and thoroughly anti British.}}</ref> * ਖਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ<ref name=":1" /><ref name="Gurmukh" /> * [[ਖਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ]]<ref name=":1" /><ref name="Gurmukh" /> == ਯਾਦਗਾਰੀ ਘਰ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ ਕਟੜਾ ਗਰਬਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। 1925 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਾਰੈਂਸ ਰੋਡ ਸਥਿਤ 5 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਤੇ 1930 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਤੌਰ ਤੇ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਘਰ]] ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਗਲਪ === #[[ਸੁੰਦਰੀ]] (1898) #ਬਿਜੇ ਸਿੰਘ (1899) #[[ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ]]-ਦੋ ਭਾਗ(1890 ਤੇ 1927) #ਸੱਤ ਔਖੀਆਂ ਰਾਤਾਂ (1919) #[[ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ]] (1907, 1921)<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=Anshu|last2=Murphy|first2=Anne|date=2020-04-02|title=Bhai Vir Singh (1872–1957): Rethinking literary modernity in Colonial Punjab|url=https://doi.org/10.1080/17448727.2019.1674513|journal=Sikh Formations|volume=16|issue=1-2|pages=1–13|doi=10.1080/17448727.2019.1674513|issn=1744-8727}}</ref> #ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਭਾਗ ਦੂਜਾ (1927) #ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ (1905) #ਰਾਣਾ ਭਬੋਰ ===ਗੈਰ-ਗਲਪ=== ====ਜੀਵਨੀਆਂ==== *ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ (1925) *[[ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ]], (1926) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚਮਤਕਾਰ (1928) *ਭਾਈ ਝੰਡਾ ਜੀਓ (1933) *ਭਾਈ ਭੂਮੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਸਾਖੀ (1936) *ਸੰਤ ਗਾਥਾ (1938) *ਸ੍ਰੀ ਅਸ਼ਟ ਗੁਰ ਚਮਤਕਾਰ ਭਾਗ - 1 ਤੇ 2 (1952) *ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਾੜੀ (1951) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੁਰ ਬਾਲਮ ਸਾਖੀਆਂ (1955) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੁਰ ਬਾਲਮ ਸਾਖੀਆਂ (1955) === ਨਾਟਕ === * ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ ====ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ==== *ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ (1912) *ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1914) *ਗੰਜ ਨਾਮਹ ਸਟੀਕ (1914) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (1927) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗਰੰਥ ਸਟਿੱਪਣ (1927-1935)-ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਹਿਤ 14 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ<ref name=EOS>http://www.learnpunjabi.org/eos/VIR%20SINGH%20BHAI%20%281872-1957%29.html ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼</ref> *[http://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2013/06/devi-pujan-partal-bhai-by-veer-singh.html ਦੇਵੀ ਪੂਜਨ ਪੜਤਾਲ] (1932) *ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਟੀਕ (1940) *[[ਕਬਿੱਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] (1940) *ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ *ਬਨ ਜੁੱਧ *ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ (1950) ===ਕਵਿਤਾ === #[[ਦਿਲ ਤਰੰਗ]] (1920) #ਤ੍ਰੇਲ ਤੁਪਕੇ (1921) #ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82_%E0%A8%A6%E0%A9%87_%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0.pdf|title=ਇੰਡੈਕਸ:ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ|website=pa.wikisource.org|access-date=2020-02-04}}</ref>(1921) #[[ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%AE%E0%A8%9F%E0%A8%95_%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%87.pdf|title=ਇੰਡੈਕਸ:ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ|website=pa.wikisource.org|access-date=2020-02-04}}</ref>(1922) #ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ (1927) #ਪ੍ਰੀਤ ਵੀਣਾਂ #ਮੇਰੇ ਸਾਂਈਆਂ ਜੀਓ (1953) #ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ #ਨਿੱਕੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ #ਕੰਤ ਮਹੇਲੀ-ਬਾਰਾਂਮਾਹ #ਸਮਾਂ #ਵਾਲਵਲਾ #ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ #ਦਰਦ ਦੇਖ ਦੁੱਖ ਆਂਦਾ[[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 1972 - Colnect 372284 - Birth Centenary Bhai Vir Singh 1872-1957 - Poet.jpeg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 1972 ਭਾਰਤ]] ==ਸਨਮਾਨ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਉਰੀਐਂਟਲ ਲਰਨਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1950 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1955 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਉ’ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==ਹੋਰ== ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਰੰਭਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈ ਸਿਖਿਆਦਾਇਕ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ [[ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ]] ਦਾ ‘ਨੀਤੀ ਸ਼ਤਕ’ (ਅਨੁਵਾਦ) ਨਿਰੋਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਤ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। [[file:BHAI VIR SINGH MEMORIAL HOUSE DRAWING ROOM VIEW.jpg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ]] ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ 1905 ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ ‘[[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]]’ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਲਈ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤ ਰਸ ਲਈ ਸਿਰਖੰਡੀ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਆਦਰਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। [[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਕੌਮੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਣੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈ ਤੜਫਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਉਸਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਾਫੀ ਅਦਭੁੱਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੰਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ‘ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ’ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰੁਮਾਂਟਿਕ, ਰਸਮਈ ਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਵਰਨਣ ਹੈ।<ref name=":0" /> ===ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ=== ਭਾਈ ਵੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ:- ===ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ=== <blockquote><poem> ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਨੂੰ ਅਸਾਂ ਧਾ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ, ਨਿਰਾ ਨੂਰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨ ਆਏ ਸਾਡੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਕਲਾਈ, ਧਾ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ ਸਾਡੇ ਮੱਥੇ ਛੋਹ ਨ ਪਾਈ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੇ ਅਸੀਂ ਨੀਵੇਂ ਸਾਂ ਸਾਡੀ ਪੇਸ਼ ਨ ਗਈਆ ਕਾਈ। ਫਿਰ ਲੜ ਫੜਨੇ ਨੂੰ ਉੱਠ ਦੌੜੇ ਪਰ ਲੜ ਓ ‘ਬਿਜਲੀ-ਲਹਿਰਾ’, ਉਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੁਹ ਸਾਨੂੰ ਗਯਾ ਲਾਈ; ਮਿੱਟੀ ਚਮਕ ਪਈ ਇਹ ਮੋਈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਸ਼ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਕੂੰਦ ਗਈ ਥਰਰਾਂਦੀ, ਹੁਣ ਚਕਾਚੂੰਧ ਹੈ ਛਾਈ! </poem></blockquote> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] *[[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Vir Singh|ਵੀਰ ਸਿੰਘ}} *''Bhai Vir Singh: Life, Times and Works'' by Gurbachan Singh Talib and Attar Singh, ed., Chandigarh, 1973 *[http://www.bhaivirsinghjiandprofessorpuransinghjiaudio.com/ Bhai Sahib Bhai Vir Singh Ji Books: MP3 audio and PDF books] *[http://www.maskeensahib.com/index.php?p=p_36&sName=Pyare-Jio---Bhai-Vir-Singh Bhai Vir Singh Books: MP3 audio of books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017091756/http://www.maskeensahib.com/index.php?p=p_36&sName=Pyare-Jio---Bhai-Vir-Singh |date=2015-10-17 }} *[http://www.sikhmissionarysociety.org/sms/smspublications/sundri/sundri/ Sundari : Read Sundari book in English] *[http://hook2book.com/index.php?rt=product/search&keyword=Bhai%20Sahib%20Bhai%20Veer%20Singh&page=1&limit=45 Books of Bhai Veer Singh Ji] {{Sikhism}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1872]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] jsvw0ezqhch7xc3k0hszff9t1vfl6ph 842579 842578 2026-07-13T20:27:25Z Nitesh Gill 8973 /* ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ */ 842579 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਵੀਰ ਸਿੰਘ | image = Bahi Veer Singh.png | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1872|12|05}}<ref name=Gurmukh>{{cite book|author=Giani Maha Singh|title=Gurmukh Jeevan|orig-year= 1977 |year=2009|publisher=Bhai Vir Singh Sahit Sadan|place=New Delhi}}</ref> | birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1957|06|10|1872|12|05}}<ref name=Gurmukh /> | death_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | education = ਦਸਵੀਂ<ref name=Gurmukh /> | alma_mater = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਬਜ਼ਾਰ ਕਸੇਰੀਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ<ref name=Gurmukh /> | period = 1891 | genre = | occupation = ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ | subject = | movement = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | notableworks = ''[[ਸੁੰਦਰੀ]]'' (1898), ''[[ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ]]'' (1899), ''ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ'',"[[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]]" (1905)<ref>{{cite encyclopedia|title=Rana Surat Singh |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia|date=19 December 2000|url=http://www.thesikhencyclopedia.com/literature-in-the-singh-sabha-movement/rana-surat-singh|access-date=17 August 2013}}</ref> | spouse = ਮਾਤਾ ਚਤਰ ਕੌਰ | children = 2 ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ | relatives = | awards = {{ubl|[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] (1955)<ref name=Bhai>{{cite journal|title=BHAI VIR SINGH|journal=The Tribune Spectrum|issue=Sunday, 30 April 2000|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000430/spectrum/main2.htm#1|access-date=17 August 2013}}</ref>|[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1956)<ref name=Gurmukh /><ref name=Vir>{{cite web|title=Padam Bhushan Awards list sl 10|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|publisher=Ministry of home affairs ,GOI|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|url-status=dead}}</ref>}} | website = {{URL|bvsss.org}} | portaldisp = }} {{Sikh literature}} '''ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ''' (5 ਦਸੰਬਰ 1872 – 10 ਜੂਨ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਵੀ]], ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਾਹਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਮਹਤੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1872 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਪ-ਗਵਰਨਰ (ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਹਾਦੁਰ) ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਤੱਕ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਰੋੜਵੰਸ਼ ਦੇ ਚੁੱਘ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ (1788-1878) ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਜ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਆਯੁਰਵੇਦ]], [[ਸਿੱਧ]] ਅਤੇ [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੁਨਾਨੀ]]) ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ (1853-1908) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਨਾ, [[ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ]] (1828-1908), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬੁੰਗੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸ਼ੇਖ਼ ਸਆਦੀ]] ਦੀਆਂ ''[[ਗੁਲਿਸਤਾਨ]]'' ਅਤੇ ''[[ਬੋਸਤਾਨ (ਸਾਦੀ)|ਬੋਸਤਾਨ]]'' ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਜ ਰੂਪ ਲਿਖਿਆ।<ref>Singh, Jvala. 2023. ‘Vir Singh’s Publication of the Gurpratāp Sūraj Granth’. In Bhai Vir Singh (1872-1957) : Religious and Literary Modernities in Colonial and Post-Colonial Indian Punjab. Routledge Critical Sikh Studies. New York: Routledge.</ref> ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਤਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। 10 ਜੂਨ, 1957 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>[http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/literature/veer.html Bhai Vir Singh (1872–1957)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160724221917/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/literature/veer.html |date=2016-07-24 }}. Sikh-history.com. Retrieved on 16 December 2018.</ref> [[File:Dr charan singh 1.png|thumb| ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ,ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਨਾ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ।]] == ਸਿੱਖਿਆ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵੀ ਸਿੱਖੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1891 ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=Gurmukh /> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਛੱਡ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਸ਼ਠਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਈ। ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref name=dog>{{cite book|author=Ranjit Singh (OBE.) |title=Sikh Achievers |url=https://books.google.com/books?id=qfuDnpVlmlcC&pg=PA30 |year=2008 |publisher=Hemkunt Press |isbn=978-81-7010-365-3 |pages=30–}}</ref> ==ਰਾਜਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Working Desk of BHAI VIR SINGH.jpg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੰਮਕਾਰ ਵਾਲਾ ਡੈਸਕ]]ਇਸ ਸਮੇਂ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮਦੀ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਇਆ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98%20%E0%A8%B8%E0%A8%AD%E0%A8%BE%20%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0|title=ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ|website=punjabipedia.org|access-date=2021-05-22|quote=ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ। -     .......     [ਸਹਾ. ਗ੍ਰੰਥ––ਡਾ.ਗੰਡਾ ਸਿਘ : ‘ਪੰਜਾਬ’, : ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ : ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ’; Dr. G.S. Chhabra : Advanced History of India]       }}</ref> == ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ<ref name=":2" /> ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ: * [[ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bvsss.org/abt-bvs.html|title=BVSSS|website=www.bvsss.org|access-date=2022-12-01}}</ref> * [[ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ|ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮ ਖ਼ਾਨਾ]]<ref name=":1" /> * [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref name=":1" /> * ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤ ਵਿਦਿਆਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ * [[ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ]]<ref name=":1" /> * ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਵਾਲਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਛਾਪਾਖਾਨਾ<ref name=":1" />ਪਹਿਲੇ 1892 ਵਿੱਚ ਲਿਥੋਗਰਾਫ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ<ref>{{Cite book|url=http://www.discoversikhism.com/sikh_library/english/bhai_vir_singh.html|title=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|last=ਸਿੰਘ|first=ਹਰਬੰਸ|publisher=Sahitya Akademi , New Delhi|year=1972|edition=Bhai Vir Singh Sahitya Sadan , 1984|location=New Delhi|pages=27-28|quote=An intelligence report( quote from “Secret Memorendumon on recent Development in Sikh Politics,1911) Bhai Vir Singh is the son of Charan Singh ….He was first employed in the office of the Tract Society and afterwards became a partner in in the Wazir-I-Hind Press which he is said to now own.He is editor and Manager of the Khalsa Samachar, a Gurmukhi journal which is published at Amritsar….Vir Singh has much influence over Sardar Sunder Singh and is very intimate with Trilochan Singh.He is reported to be making overtures to the Head Granthi of Golden Temple with a view to bringing that institute under the control of neo-Sikh party. He also associates with Harnam Singh , Jodh Singh M.A,and other persons of similar character…..He is a member of the council of Khalsa College…Though Vir Singh was originally a man of no position he seems to have acquired himself the position of the Guru and obeisance has been done to him even by Sardar Sunder Singh.He may be regarded as a zealous neo-Sikh and thoroughly anti British.}}</ref> * ਖਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ<ref name=":1" /><ref name="Gurmukh" /> * [[ਖਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ]]<ref name=":1" /><ref name="Gurmukh" /> == ਯਾਦਗਾਰੀ ਘਰ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ ਕਟੜਾ ਗਰਬਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। 1925 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਾਰੈਂਸ ਰੋਡ ਸਥਿਤ 5 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਤੇ 1930 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਤੌਰ ਤੇ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਘਰ]] ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਗਲਪ === #[[ਸੁੰਦਰੀ]] (1898) #ਬਿਜੇ ਸਿੰਘ (1899) #[[ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ]]-ਦੋ ਭਾਗ(1890 ਤੇ 1927) #ਸੱਤ ਔਖੀਆਂ ਰਾਤਾਂ (1919) #[[ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ]] (1907, 1921)<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=Anshu|last2=Murphy|first2=Anne|date=2020-04-02|title=Bhai Vir Singh (1872–1957): Rethinking literary modernity in Colonial Punjab|url=https://doi.org/10.1080/17448727.2019.1674513|journal=Sikh Formations|volume=16|issue=1-2|pages=1–13|doi=10.1080/17448727.2019.1674513|issn=1744-8727}}</ref> #ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਭਾਗ ਦੂਜਾ (1927) #ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ (1905) #ਰਾਣਾ ਭਬੋਰ ===ਗੈਰ-ਗਲਪ=== ====ਜੀਵਨੀਆਂ==== *ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ (1925) *[[ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ]], (1926) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚਮਤਕਾਰ (1928) *ਭਾਈ ਝੰਡਾ ਜੀਓ (1933) *ਭਾਈ ਭੂਮੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਸਾਖੀ (1936) *ਸੰਤ ਗਾਥਾ (1938) *ਸ੍ਰੀ ਅਸ਼ਟ ਗੁਰ ਚਮਤਕਾਰ ਭਾਗ - 1 ਤੇ 2 (1952) *ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਾੜੀ (1951) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੁਰ ਬਾਲਮ ਸਾਖੀਆਂ (1955) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੁਰ ਬਾਲਮ ਸਾਖੀਆਂ (1955) === ਨਾਟਕ === * ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ ====ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ==== *ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ (1912) *ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1914) *ਗੰਜ ਨਾਮਹ ਸਟੀਕ (1914) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (1927) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗਰੰਥ ਸਟਿੱਪਣ (1927-1935)-ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਹਿਤ 14 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ<ref name=EOS>http://www.learnpunjabi.org/eos/VIR%20SINGH%20BHAI%20%281872-1957%29.html ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼</ref> *[http://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2013/06/devi-pujan-partal-bhai-by-veer-singh.html ਦੇਵੀ ਪੂਜਨ ਪੜਤਾਲ] (1932) *ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਟੀਕ (1940) *[[ਕਬਿੱਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] (1940) *ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ *ਬਨ ਜੁੱਧ *ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ (1950) ===ਕਵਿਤਾ === #[[ਦਿਲ ਤਰੰਗ]] (1920) #ਤ੍ਰੇਲ ਤੁਪਕੇ (1921) #ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82_%E0%A8%A6%E0%A9%87_%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0.pdf|title=ਇੰਡੈਕਸ:ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ|website=pa.wikisource.org|access-date=2020-02-04}}</ref>(1921) #[[ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%AE%E0%A8%9F%E0%A8%95_%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%87.pdf|title=ਇੰਡੈਕਸ:ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ|website=pa.wikisource.org|access-date=2020-02-04}}</ref>(1922) #ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ (1927) #ਪ੍ਰੀਤ ਵੀਣਾਂ #ਮੇਰੇ ਸਾਂਈਆਂ ਜੀਓ (1953) #ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ #ਨਿੱਕੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ #ਕੰਤ ਮਹੇਲੀ-ਬਾਰਾਂਮਾਹ #ਸਮਾਂ #ਵਾਲਵਲਾ #ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ #ਦਰਦ ਦੇਖ ਦੁੱਖ ਆਂਦਾ[[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 1972 - Colnect 372284 - Birth Centenary Bhai Vir Singh 1872-1957 - Poet.jpeg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 1972 ਭਾਰਤ]] ==ਸਨਮਾਨ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਉਰੀਐਂਟਲ ਲਰਨਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1950 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1955 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਉ’ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==ਹੋਰ== ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਰੰਭਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈ ਸਿਖਿਆਦਾਇਕ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ [[ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ]] ਦਾ ‘ਨੀਤੀ ਸ਼ਤਕ’ (ਅਨੁਵਾਦ) ਨਿਰੋਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਤ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। [[file:BHAI VIR SINGH MEMORIAL HOUSE DRAWING ROOM VIEW.jpg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ]] ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ 1905 ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ ‘[[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]]’ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਲਈ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤ ਰਸ ਲਈ ਸਿਰਖੰਡੀ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਆਦਰਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। [[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਕੌਮੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਣੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈ ਤੜਫਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਉਸਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਾਫੀ ਅਦਭੁੱਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੰਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ‘ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ’ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰੁਮਾਂਟਿਕ, ਰਸਮਈ ਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਵਰਨਣ ਹੈ।<ref name=":0" /> ===ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ=== ਭਾਈ ਵੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ:- ===ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ=== <blockquote><poem> ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਨੂੰ ਅਸਾਂ ਧਾ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ, ਨਿਰਾ ਨੂਰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨ ਆਏ ਸਾਡੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਕਲਾਈ, ਧਾ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ ਸਾਡੇ ਮੱਥੇ ਛੋਹ ਨ ਪਾਈ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੇ ਅਸੀਂ ਨੀਵੇਂ ਸਾਂ ਸਾਡੀ ਪੇਸ਼ ਨ ਗਈਆ ਕਾਈ। ਫਿਰ ਲੜ ਫੜਨੇ ਨੂੰ ਉੱਠ ਦੌੜੇ ਪਰ ਲੜ ਓ ‘ਬਿਜਲੀ-ਲਹਿਰਾ’, ਉਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੁਹ ਸਾਨੂੰ ਗਯਾ ਲਾਈ; ਮਿੱਟੀ ਚਮਕ ਪਈ ਇਹ ਮੋਈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਸ਼ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਕੂੰਦ ਗਈ ਥਰਰਾਂਦੀ, ਹੁਣ ਚਕਾਚੂੰਧ ਹੈ ਛਾਈ! </poem></blockquote> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] *[[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Vir Singh|ਵੀਰ ਸਿੰਘ}} *''Bhai Vir Singh: Life, Times and Works'' by Gurbachan Singh Talib and Attar Singh, ed., Chandigarh, 1973 *[http://www.bhaivirsinghjiandprofessorpuransinghjiaudio.com/ Bhai Sahib Bhai Vir Singh Ji Books: MP3 audio and PDF books] *[http://www.maskeensahib.com/index.php?p=p_36&sName=Pyare-Jio---Bhai-Vir-Singh Bhai Vir Singh Books: MP3 audio of books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017091756/http://www.maskeensahib.com/index.php?p=p_36&sName=Pyare-Jio---Bhai-Vir-Singh |date=2015-10-17 }} *[http://www.sikhmissionarysociety.org/sms/smspublications/sundri/sundri/ Sundari : Read Sundari book in English] *[http://hook2book.com/index.php?rt=product/search&keyword=Bhai%20Sahib%20Bhai%20Veer%20Singh&page=1&limit=45 Books of Bhai Veer Singh Ji] {{Sikhism}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1872]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] 4dvxqs8sp1mko0cryr7rcyli4je3h2w 0 2375 842609 839670 2026-07-14T08:36:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842609 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ}} {{Infobox university |name = ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |caption = ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਲੋਗੋ |image = [[File:Punjabi University1.jpg]] |native_name = |motto = ਵਿਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ ਤਾਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ |mottoeng = Education Empowers |established = {{start date|1962}} |chancellor = [[ਬਨਵਾਰੀਲਾਲ ਪੁਰੋਹਿਤ]], [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ|ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ]] |vice_chancellor= ਪ੍ਰੋ. ਅਰਵਿੰਦ |city = [[ਪਟਿਆਲਾ]] |state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] |country = [[ਭਾਰਤ]] | postcode = 147002 |coor = {{Coord|30.36|N|76.45|E|type:edu_region:IN|display=inline,title}} |students = 20,000+ |type = [[ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਨਤਕ]] [[ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] |campus = [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|ਸ਼ਹਿਰੀ]] |affiliations = [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.]] | parent = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ]] | website = {{url|http://www.punjabiuniversity.ac.in}} }} '''ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''', [[ਪਟਿਆਲਾ]], ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 30 ਅਪਰੈਲ, 1962 ਈ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਕਟ, 1961 ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ [[ਹੀਬਰਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਇਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਸਹੂਲਤ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਹਿਤ 65 ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿਭਾਗ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਪੰਜ [[ਰੀਜਨਲ ਸੈਂਟਰ]], ਛੇ ਨੇਬਰਹੁਡ ਕੈਂਪਸ ਸਮੇਤ 230 ਕਾਲਜ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਐਕਟ 1961 ਦੇ ਤਹਿਤ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1962 ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਪੈਲੇਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ {{ਕਨਵਰਟ | 10 | ਮੀਲ | km | adj = on}} ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਸਿਰਫ 9 ਕਾਲਜ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਾਲਜ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ 1965 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਇਹ ਬਹੁ-ਫੈਕਲਟੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ 1969 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 43 ਕਾਲਜ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ [[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਅਤੇ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਇਸ ਕੋਲ 278 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਲਜ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 9 ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਲਜ [[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਬਰਨਾਲਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਰੂਪਨਗਰ]], [[ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। [[Image:PUP GGSB.jpg|thumb|right|[[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ]]]] ==ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ== * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ]] * [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ 415,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸੈਂਕੜੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਾਹਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਨਤਮ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਸਵੇਰੇ 8.15 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ 8.15 ਵਜੇ ਤਕ 360 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੀਡਿੰਗ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 400 ਪਾਠਕ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਹਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤਰੀ ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਰਾਤ 8.00 ਵਜੇ ਤੋਂ 6.00 ਵਜੇ ਤਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇਸਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:ਰਾਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ.jpg|thumb|ਰਾਤ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ]] ** ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਜੋ ਕਿ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ 41,548 ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ** ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਭਾਗਾਂ, ਐਂਸਟੈਨਸ਼ਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਅਤੇ ਰੀਜਨਲ ਸੈਂਟਰ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਵਿਖੇ [[ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ]] ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। * ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਲੋਕਲ ਏਰੀਆ ਨੈਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਈ-ਮੇਲ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। * ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਹਾਕੀ]], [[ਫੁੱਟਬਾਲ]], [[ਕ੍ਰਿਕਟ]], [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]], [[ਵਾਲੀਬਾਲ]], [[ਐਥਲੈਟਿਕਸ (ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ)|ਐਥਲੈਟਿਕਸ]] ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ,ਆਦਿ ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਨਡੋਰ ਗੇਮਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਿਮਨੇਸਿਅਮ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਵੈਲੋਡਰੋਮ ਹੈ। ਯੂਥ ਵੈਲਫੇਅਰ ਵਿਭਾਗ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕੰਮਕਾਜ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਯੋਜਿਤ ਯੁਵਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਅੰਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2006-07 ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ]] ਟਰਾਫ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ==ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਕੀਤੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ== #ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਖੋਜ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ। #ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਇੰਟਰਨੈਟ ਉੱਤੇ ਢੂੰਡਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਬਣਾਉਣਾ। #ਅੰਗਰੇਜੀ-ਪੰਜਾਬੀ,ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣਾ #ਆੱਨ-ਲਾਈਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਉੱਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣਾ। #ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ,ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਕੇਂਦਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ। == ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == {| class="toccolours" style="float:right; margin-right:1em; font-size:85%; background:#ffc; color:black; width:20em; max-width:25%;" cellspacing="0" cellpadding="0" ! style="background:#ccc;"| ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ |- | style="text-align: left;" | * [[ਜੋਧ ਸਿੰਘ]], 1962–1966 * [[ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗ]], 1966–1975 * [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ]], 1975–1977 * [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ]], 1977–1980 * [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੇਰਗਿਲ]], 1980-1983 * [[ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]], 1983–1986 * [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੇਰਗਿਲ]], 1986-1989 * [[ਐਚ. ਕੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]], 1989–1993 * [[ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਆਰ]], 1993-1999 * [[ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]], 1999-2002 * [[ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ]], 2002-2007 * [[ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ]], 2007–2017 * [[ਬੀ.ਐਸ. ਘੁੰਮਣ]],2017 - 2021 * ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦ, 2021 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ |} ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਗਵਰਨੈਂਸ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਮਾਮਲਾ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://punjabiuniversity.ac.in/Pages/OrgChart.aspx |title=punjabi university staff hierarchy |access-date=22 December 2019 |archive-date=22 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222135158/http://punjabiuniversity.ac.in/Pages/OrgChart.aspx |url-status=dead }}</ref> ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਐਕਟ ਨੰ. 1961 ਦਾ 35<ref>{{Cite web |title=The Punjabi University Act, 1961 (Punjab Act No. 35 of 1961) |url=http://14.139.60.153/bitstream/123456789/9639/1/Punjabi_University_Act_1961.pdf}}</ref> ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸੰਸਥਾ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਚਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਪੂਟਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਟਾਫ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | url=http://www.punjabiuniversity.ac.in/Pages/Page.aspx?dsenc=PUTA | title=Punjabi University, Patiala &#124; Higher Education Institute &#124; NAAC "A" Grade &#124; Punjab }}</ref><ref>[http://pupdepartments.ac.in/Files/calendar/5.Calendar%20Volume%20III%20Part%20II%20(2005)%20English%20%20(%20%20uploaded%20on%2004%20october%202011)/chapter%201-11.pdf University Calendar]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਅਲੂਮਨੀ ਮੀਟ== # ਮਿਤੀ 16 ਜਨਵਰੀ 2023 ==ਕਾਲਜ== ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 13 ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਲਜ ਹਨ। * ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]] * ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀ.ਪੀ.ਡੀ. ਕਾਲਜ, ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ. * ਸ ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਭੂੰਦੜ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਸਰਦੂਲਗੜ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਘੁੱਦਾ ([[ਬਠਿੰਡਾ]]) * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, [[ਬਹਾਦਰਪੁਰ]], [[ਬਰੇਟਾ]] * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, [[ਬਰਨਾਲਾ]] * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਬੇਨੜਾ ([[ਧੂਰੀ]]) * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਚੁੰਨੀ ਕਲਾਂ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਢਿੱਲਵਾਂ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਘਨੌਰ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ [[ਜੈਤੋ]] * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਮੀਰਾ ਪੁਰ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਮੂਨਕ ==ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ== <gallery> ਤਸਵੀਰ:Punjabi university, patiala Main Library.jpg|ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤਸਵੀਰ:BOTANICAL GARDENS.jpg|ਬੋਟਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਤਸਵੀਰ:Punjabi University Patiala.jpg|ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਰਾਹ ਤਸਵੀਰ:On it's inspection duty.jpg|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਮੋਰ ਤਸਵੀਰ:A group of people at Punjabi University, Patiala.jpg|ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਤਸਵੀਰ:Punjabi university, patiala.jpg|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ ਤਸਵੀਰ:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Maulana Abul Kalam Azad (MAKA) Trophy 2016-17 to the Punjabi University, Patiala, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2017.jpg|ਮਾਕਾ ਟਰਾਫੀ 2015–16 ਤਸਵੀਰ:YadavindraCollegeOfEngineering.jpg|ਯਾਦਵਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਆਫ ਇੰਜਨੀਰਿੰਗ ਤਸਵੀਰ:'The Myth' (sculpture in marble stone).jpg|ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਤਸਵੀਰ:Conference on 'Language and cultural diversity of Punjabi' 2.jpg|ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਤਸਵੀਰ:Bahadurgarh Fort 1.jpg|ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਸਵੀਰ:Bombax ceiba - near Punjabi University.jpg|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਲ ਬੋਂਬਕਸ ਸੀਏਬਾ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.punjabiuniversity.ac.in/ Punjabi University, Patiala] * [http://pupadmissions.ac.in/ Admissions portal, Punjabi University] * [https://www.facebook.com/PbiUniPatiala/ Official facebook page] * [http://csepup.ac.in/ Computer Science & Engineering Department,Punjabi University, Patiala]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://placements.punjabiuniversity.ac.in/ Placement Cell, Punjabi University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416091044/http://placements.punjabiuniversity.ac.in/ |date=2023-04-16 }} * [http://hrdcpup.ac.in/ UGC-Human Resource Development Centre] * [http://www.pupdepartments.ac.in/de/ Distance Education Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014040945/http://www.pupdepartments.ac.in/de/ |date=2019-10-14 }} * [http://pupdepartments.ac.in/enquiryexam/ online Examination services] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808204438/http://pupdepartments.ac.in/enquiryexam/ |date=2020-08-08 }} * [http://ycoe.ac.in Yadavindra College of Engineering, Talwandi Sabo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330213512/https://ycoe.ac.in/ |date=2023-03-30 }} {{commons category|Punjabi University|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ}} {{ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ]] s9igz92yyax519i7g8o8n2eke9mre66 0 6246 842592 823720 2026-07-14T01:36:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842592 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ - [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ | name = ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | native_name = {{Nastaliq|ننکاݨا صاحب}} | image_skyline = The Entrance of Janam Asthan-2.jpg | imagesize = 240px | image_alt = | image_caption = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ | motto = | image_map = Nankana Sahib.JPG | mapsize = 150 px | map_alt = | map_caption = | coordinates = {{Coord|31|27|0|N|73|42|24|E|type:city_region:PK|display=inline,title}} | pushpin_map = Punjab Pakistan#Pakistan | pushpin_label_position = left<!-- left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = [[Administrative units of Pakistan|Province]] | subdivision_name1 = {{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[Divisions of Punjab, Pakistan|Division]] | subdivision_name2 = [[ਲਾਹੌਰ]] | subdivision_type3 = [[Districts of Pakistan#Punjab|District]] | subdivision_name3 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ | population_total = 130,041 | total_type = ਸ਼ਹਿਰ | population_as_of = 2023 | population_est = | pop_est_as_of = | population_footnotes = | leader_party = ਸਾਥੀ ਪਾਰਟੀ | leader_name = ਸ਼ਾਹਜ਼ੈਬ ਰਫੀਕ | area_total_km2 = | elevation_m = 187 | population_density_km2 = | blank_name_sec1 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ | blank_info_sec1 = 3 ਸੀਟਾਂ | website = }} '''ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Nankana Sahib'''; [[ਉਰਦੂ]]: ننکانہ[[ਉਰਦੂ|;]] صاحب, [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ): ننکاݨا صاحب, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: Nankāṇā Ṣahib) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 91 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (57 ਮੀਲ) ਅਤੇ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (47 ਮੀਲ) ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2017 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 110,135 ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਹੈ। 2005 ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਵਨ ਧਰਤ ਉਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬੀਤਿਆ।<ref name="ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ">{{cite web | url=http://webstarpatiala.com/gurmat_online_course_latest/coursesweb/punjabi_gurdwaras.html | title=ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ | publisher=webstarpatiala | accessdate=27 ਜੂਨ 2016 | archive-date=2019-08-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190826114651/http://webstarpatiala.com/gurmat_online_course_latest/coursesweb/punjabi_gurdwaras.html | dead-url=yes }}</ref> ਇਹਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਤਲਵੰਡੀ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਅਤੇ ਰਾਇਪੁਰ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਾਹਿਬ]] ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੈੱਡਕਵਾਟਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਵੀ। ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੱਟੀ ਸਾਹਿਬ, ਕਿਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੰਬੂ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਲਾਕਾ ਰਾਜਾ ਵੈਰਾਟ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਰਾਏਪੁਰ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite book|last=Singh|first=Bhupender|title=Baba Nanak Shah Fakir|date=December 2022|publisher=Blue Rose Publishers|isbn=9789357046602|pages=151|quote=Talwandi is said to have been originally built by a Hindu king, Raja Vairat. It was sacked and destroyed by fire and crowbar, like most Hindu towns and cities, during the Muslim invasions. Rai Bhullar restored Talwandi (earlier known as Raipur) and built a fort on the summit of the tumulus (ancient burial mound), in which he lived as the secure and happy ruler of a small village, some limited acres of cultivated land, and a boundless wilderness. The Bhatti clan is known to have founded the cities of Bathinda and Jaisalmer, among others. Rai Jaisal Bhatti (who lived around 1000 AD) founded Jaisalmer. One of the descendants of Rai Jaisal Bhatti came out of Jaisalmer, moved towards Punjab and settled down in Lahore. From within the same clan a gentleman named Rai Addel Bhatti (1265–1350), the grandson of Rai Jaisal Bhatti adopted the Islam faith due to the influence of Sufism, but did not leave his Hindu Rajput traditions and culture and Rai Bhoi Bhatti, one of his descendants, established Talwandi Rai Bhoi Khan Ki (today's Nankana Sahib).}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਮੁੜ-ਬਣਾਈ ਗਈ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਟੀ ਸਟਾਕ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਏ ਭੋਈ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਹਿੰਦੂ ਪੂਰਵਜ ਸੂਫੀਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇਸਲਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਏ-ਭੋਈ-ਦੀ-ਤਲਵੰਡੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ [[ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਭੱਟੀ]] ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ' ਰੱਖਿਆ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]], ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ 1600 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਰੰਮਤ 1819-20 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਪੰਜਾਬ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਪੰਜਾਬ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ, 20 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਮਹੰਤ (ਪਾਦਰੀ) ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਨਕਾਣਾ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਤੱਕ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1930 ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite news|first=Roopinder|last=Singh|title=Bhagat Singh: The making of the revolutionary|date=March 23, 2011|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=2011-10-23|quote=Bhagat Singh was a well-read, articulate young man who significantly impacted Indian history and left behind a legacy that even 80 years after his martyrdom is still very much a part of our cultural ethos|archive-date=2015-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930145024/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm|url-status=live}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ|ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਮਈ 2005 ਵਿੱਚ, ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਵਧਾ ਕੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਢੰਗ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>[http://www.dawn.com/2005/05/10/nat43.htm Nankana becomes a district] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001033405/http://www.dawn.com/2005/05/10/nat43.htm|date=2005-10-01}}. Dawn.com. Retrieved on 2011-11-15.</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨ: ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ਾਹ ਕੋਟ ਅਤੇ ਸਾਂਗਲਾ ਹਿੱਲ। ਦਸੰਬਰ 2008 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਦਰਾਬਾਦ ਤਹਿਸੀਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://www.sheikhupura.pk/skp/safdarabad.htm |access-date=2025-11-06 |website=www.sheikhupura.pk |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |archive-date=2026-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125073224/https://www.sheikhupura.pk/skp/safdarabad.htm |url-status=dead }}</ref> ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਪਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 100 ਏਕੜ (40 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Nankana Sahib in Pak to be a recreational village|date=Sep 27, 2003|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-27/chandigarh/27206273_1_nankana-sahib-sikhs-harpal-singh-bhullar|archive-url=https://archive.today/20120726094132/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-27/chandigarh/27206273_1_nankana-sahib-sikhs-harpal-singh-bhullar|url-status=dead|archive-date=July 26, 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=2011-10-23}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਵੈਕੂਈ ਟਰੱਸਟ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਬੋਰਡ (ਈਟੀਪੀਬੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਨਰਲ (ਆਰ) ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਹੋਵੇਗਾ"।<ref>{{cite news|title=Pak govt plans university at Nankana Sahib|date=Apr 17, 2007|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-04-17/pakistan/27871427_1_nankana-sahib-sikh-pilgrims-etpb|archive-url=https://archive.today/20120707214446/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-04-17/pakistan/27871427_1_nankana-sahib-sikh-pilgrims-etpb|url-status=dead|archive-date=July 7, 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=2011-10-23}}</ref> == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਥਾਨ == * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ]] * ਕਿਉਬਾ ਮਸਜਿਦ (ਮਦੀਨਾ ਦੀ ਕਿਊਬਾ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ) * ਨਨਕਾਣਾ ਝੀਲ ਰਿਜ਼ੋਰਟ<ref>https://www.facebook.com/NankanaLakeResort/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325213400/https://www.facebook.com/NankanaLakeResort/|date=2019-03-25}} {{User-generated source|certain=yes|date=March 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nankana Lake Resort Nankana Sahib &#124; Pakistan Hotels |url=http://pakistanhotels.com.pk/nankana-lake-resort-nankana-sahib/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608162658/http://pakistanhotels.com.pk/nankana-lake-resort-nankana-sahib/ |archive-date=2019-06-08 |access-date=2019-06-08}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nankana Lake Resort and Gurdwara Nankana Sahib |url=https://www.pakwheels.com/forums/t/nankana-lake-resort-and-gurdwara-nankana-sahib/230787 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608162651/https://www.pakwheels.com/forums/t/nankana-lake-resort-and-gurdwara-nankana-sahib/230787 |archive-date=2019-06-08 |access-date=2019-06-08}}</ref> * ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਨਿਵਾਸ<ref name=":0">{{Cite web |date=2020-01-07 |title=Explained: What is the historical significance of Nankana Sahib in Pakistan? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-is-the-historical-significance-of-nankana-sahib-in-pakistan-6203719/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027175417/https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-is-the-historical-significance-of-nankana-sahib-in-pakistan-6203719/ |archive-date=2021-10-27 |access-date=2021-10-19 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> * ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੱਟੀ ਸਾਹਿਬ * ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਲ ਲੀਲਾ * ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੱਲ ਜੀ ਸਾਹਿਬ * ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਆਰਾ ਸਾਹਿਬ * ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੰਬੂ ਸਾਹਿਬ == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == * [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ * [[ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਭੱਟੀ]] * [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਰਫਾਨ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ * ਰਾਏ ਮਨਸਾਬ ਅਲੀ ਖਾਨ * ਰਾਏ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ * [[ਸ਼ਿਜ਼ਰਾ ਮਨਸਾਬ ਅਲੀ ਖਾਨ]] * [[ਗੰਗਾ ਰਾਮ]] * ਇਜਾਜ਼ ਸ਼ਾਹ * [[ਬਾਬਰਾ ਸ਼ਰੀਫ|ਬਾਬਰਾ ਸ਼ਰੀਫ, ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ]] * ਬਰਜੀਸ ਤਾਹਿਰ == ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ/ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ == * ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਰਚੁਅਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਕੈਂਪਸ * [[ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖੀ-ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਜਿਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] qjth7245t87nrp12jn8v2rtjtf9x9lm 10 18909 842610 168629 2026-07-14T09:10:32Z Milenioscuro 6846 842610 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = ਇਰੀਤਰੀਆ | top = 18.4 | bottom = 12.0 | left = 36.0 | right = 43.8 | image = Eritrea adm location map.svg | image1 = Eritrea relief location map.svg }}<noinclude><!-- -- -- The above switch-statement branches by text in parameter #1, -- returning the associated value after each equals sign ("="). --> {{Location map/Info}} == How to use an alternative map == This template normally displays the map shown above as '''image''': *<tt>{{{{PAGENAME}}|image}}</tt>. The ''AlternativeMap'' parameter in [[Template:Location map]] can be used to display {{#if:{{{{PAGENAME}}|image2}}|one of the following images|the following image}}: *<tt>{{{{PAGENAME}}|image1}}</tt> {{#if:{{{{PAGENAME}}|image2}}| *<tt>{{{{PAGENAME}}|image2}}</tt> }} Further instructions and examples can be found at [[Template:Location map#Using Alternative Map]]. == See also == * [[Template:Location map Eritrea relief]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਤੀ ਨਕਸ਼ਾ ਫਰਮੇ|Eritrea]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Eritrea templates| ]] </noinclude> 39f6xmn42o93ou1tuat9yb4jxvvez71 0 19141 842586 754894 2026-07-14T00:04:50Z THIAGOW13 61108 842586 wikitext text/x-wiki ਲਿਓਨੇਲ ਆਂਦ੍ਰੇਸ ਮੈੱਸੀ (ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1987) ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਪੇਨੀ ਕਲੱਬ [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਅਤੇ [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਫੌਰਵਰਡ ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੋਹੀਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਸੀ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਮੈਸੀ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ 8 ਬੌਲੋਨ ਦੀ'ਓਰ ਅਵਾਰਡ, ਰਿਕਾਰਡ ਛੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਸ਼ੂਜ਼ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਮੈੱਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 35 ਟਰਾਫ਼ੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਲਾ ਲੀਗਾ, 7 ਕੋਪਾ ਦੈਲ ਰੇ ਅਤੇ 4 [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ|ਯੂਐਫਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈੱਸੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾ ਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (469), ਲਾ ਲੀਗਾ (36) ਅਤੇ ਯੂਐਫਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ (8) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਟ-ਟ੍ਰਿਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦਾ, ਲਾ ਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ (192)। ਮੈੱਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 750 ਗੋਲ ਦਾਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਲੱਬ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਵੀ ਮੈੱਸੀ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।{{Infobox football biography | name = ਲਿਓਨਲ ਮੈਸੀ | image = Lionel Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-112(cropped).jpg | image_size = 240 | caption = ਮੈਸੀ 2026 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਸਮੇ | fullname = ਲਿਓਨਲ ਆਂਦ੍ਰੇਸ ਮੈਸੀ<ref name="ActualName">{{cite news|last=Marsden|first=Sam|url=http://www.espn.in/football/barcelona/story/3255615/lionel-messi-donates-70k-to-charity-after-winning-libel-case-against-newspaper|title=Messi donates to charity after libel case win|publisher=ESPN|date=2 November 2017|access-date=3 November 2017}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1987|6|24|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Argentina |publisher=FIFA |format=PDF |page=1 |date=15 July 2018 |accessdate=13 October 2018 |archive-date=19 ਜੂਨ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |dead-url=yes }}</ref> | birth_place = [[ਰੋਸਾਰੀਓ]], ਅਰਜਨਟੀਨਾ | height = 170 ਮੀ (5 ਫੁੱਟ 7 ਇੰਚ)<ref name="Profile: Lionel Andrés Messi"/> | position = [[Forward (association football)|ਫਾਰਵਰਡ]] | currentclub = [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ |ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1994–2000 | youthclubs1 = [[ਨਿਵੈੱਲਜ ਓਲਡ ਬੋਆਏਜ਼]] | youthyears2 = 2001–2004 | youthclubs2 = [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ |ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] | years1 = 2003–2004 | clubs1 = [[FC Barcelona c|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਸੀ]] | caps1 = 10 | goals1 = 5 | years2 = 2004–2005 | clubs2 = [[FC Barcelona B|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ]] | caps2 = 22 | goals2 = 6 | years3 = 2004– | clubs3 = [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ|ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] | caps3 = 445 | goals3 = 414<!-- LEAGUE ONLY --><!--Only update at the end of the match--> | nationalyears1 = 2004–2005 | nationalteam1 = [[Argentina national under-20 football team|ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅੰਡਰ-20]] | nationalcaps1 = 18 | nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2008 | nationalteam2 = [[Argentina national under-23 football team|ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅੰਡਰ-23]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2005– | nationalteam3 = [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ|ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] | nationalcaps3 = 129 | nationalgoals3 = 65 | club-update = 30 March 2019 | nationalteam-update = 22 March 2019 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|ARG}}}} {{MedalCompetition|[[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalGold|[[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ |2008 ਬੀਜਿੰਗ ]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Men's tournament|Team]]}} {{MedalCompetition|[[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]}} {{Medal|RU|[[ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2014|2014 ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ]]|}} {{MedalCompetition|[[ਕੋਪਾ ਅਮਰੀਕਾ ]]}} {{Medal|RU|[[2007 Copa América|2007 ਵੈਂਜੂਏਲਾ ]]|}} {{Medal|RU|[[2015 Copa América|2015 ਚਿੱਲੀ ]]|}} {{Medal|RU|[[Copa América Centenario|2016 ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ]]|}} {{MedalCompetition|[[ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ]]}} {{Medal|Winner|[[2005 FIFA World Youth Championship|2005 ਨੀਦਰਲੈਂਡ ]]|}} {{MedalCompetition|[[South American Youth Football Championship|ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕਾ ਅੰਡਰ-20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ]]}} {{Medal|3rd|[[2005 South American U-20 Championship|2005 ਕੋਲੰਬੀਆ ]]|}} }} ==ਪ੍ਰਤਿਭਾ== ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ ਮੈਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲੱਬ ਮੈਚ ਲਾ ਲਿਗਾ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੀਗ ’ਚ ਇਸਪਯੋਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਿਆ। ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੀਗ ’ਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਮੈਸੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੀਗ ਨੂੰ 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015,2016 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਹਾਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਖੇਡੀ ਗਈ ਵਰਲਡ ਯੂਥ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ’ਚ [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] ਨੂੰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੇ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਸੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਖੇਡਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2007 ਦੇ ਕੋਪਾ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ==ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ== ਮੈਸੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਏ ਜਦ 2008 ਦੀਆਂ ਪੇਇਚਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ’ਚ ਉਸ ਦੇ ਗੋਲ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਾਈਜ਼ੀਰੀਆ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ==ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ== ਜੇ ਮੈਸੀ ਦੇ ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ ’ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਉਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। 2006 ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ’ਚ ਮੈਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ 14 ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀਜ਼ਨ ’ਚ [[ਡਿਆਗੋ ਮੈਰਾਡੋਨਾ]] ਦੇ 14 ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਐਵੇਂ ਨੀਂ ਮੈਰਾਡੋਨਾ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਅਖਵਾਉਂਦਾ। 18 ਅਪਰੈਲ 2007 ਨੂੰ ਮੈਸੀ ਨੇ ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗੇਟੇਫ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਮੈਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੋਲ 1986 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ’ਚ ਮੈਰਾਡੋਨਾ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤੇ ‘ਸਦੀ ਦੇ ਗੋਲ’ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਸੀ। ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਮੈਸੀ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਜਾਦੂ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਵਾਰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ 2006, 2009, 2011 ਅਤੇ 2015’ਚ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀਜ਼ਨ ’ਚ ਕੋਪਾ ਡੇਲਰੇ, ਲਾ ਲਿਗਾ ਅਤੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਕੇ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ’ਚ ਮੈਸੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਹਿਲੀ ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਡੋਨੇਟਰਸਕ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਿਆ ਮੈਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਇੱਕ ਗੋਲ ਨਾਲ ਪਛੜ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਸੀ ਨੇ ਮੈਚ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ’ਚ ਦੋ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਵਾਈ। ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ’ਚ ਮੈਸੀ ਟੋਪ ਸਕੋਰਰ ਬਣਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਸੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 2009, 2010, 2011,2012 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਵਰਲਡ ਫੀਫਾ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ ’ਚ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮੈਸੀ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੇਲੇ ਅਤੇ ਬਾਇਰਨ ਮਿਊਨਿਖ ਦੇ ਗਰਡ ਮਿਊਲਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। 27 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਰਾਓ ਵਾਲੇਕਾਨੋ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 300 ਗੋਲਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਛੂਹ ਲਿਆ। 17 ਅੈਪ੍ਰਲ 2016 ਨੂੰ ਵਲੈਂਸੀਅਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਮੈਸੀ ਨੇ ਅਾਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 500 ਗੋਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ । ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤਕ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ 506 ਜਦੋਂਕਿ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ 58 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਲਿਓਨਲ ਮੈਸੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸੰਜੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੀ ਜਲਦ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ====ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ==== <!-- update if game for Barcelona --> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! rowspan="2" style="width:80px;"|ਕਲੱਬ ! rowspan="2" style="width:70px;"|ਸੀਜਨ ! colspan="2" style="width:90px;"|ਲੀਗ ! colspan="2" style="width:90px;"|ਕੱਪ ! colspan="2" style="width:90px;"|UEFA ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ! colspan="2" style="width:90px;"|ਸੁਪਰਕੱਪ ! colspan="2" style="width:90px;"|UEFA ਸੁਪਰ ਕੱਪ ! colspan="2" style="width:90px;"|FIFA ਵਰਡ ਕੱਪ ! colspan="2" style="width:90px;"|ਜੋੜ |- !width="45"|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !width="45"|ਗੋਲ !width="45"|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !width="45"|ਗੋਲ !width="45"|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !width="45"|ਗੋਲ !width="45"|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !width="45"|ਗੋਲ !width="45"|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !width="45"|ਗੋਲ !width="45"|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !width="45"|ਗੋਲ !width="45"|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ !width="45"|ਗੋਲ |- | rowspan="9"|[[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] |2004–05 |7 |1 |1 |0 |1 |0 |colspan=2|— |colspan=2|— |colspan=2|— |9 |1 |- |2005–06 |17 |6 |2 |1 |6 |1 |colspan=2|— |colspan=2|— |colspan=2|— |25 |8 |- |2006–07 |26 |14 |2 |2 |5 |1 |2 |0 |1 |0 |colspan=2|— |36 |17 |- |2007–08 |28 |10 |3 |0 |9 |6 |colspan=2|— |colspan=2|— |colspan=2|— |40 |16 |- |2008–09 |31 |23 |8 |6 |12 |9 |colspan=2|— |colspan=2|— |colspan=2|— |51 |38 |- |2009–10 |35 |34 |3 |1 |11 |8 |1 |2 |1 |0 |2 |2 |53 |47 |- |2010–11 |33 |31 |7 |7 |13 |12 |2 |3 |colspan=2|— |colspan=2|— |55 |53 |- |2011–12 |37 |50 |7 |3 |11 |14 |2 |3 |1 |1 |2 |2 |60 |73 |- |2012–13 |18 |27 |1 |2 |6 |5 |2 |2 |colspan=2|— |colspan=2|— |27 |36 |- !colspan="2"| ਜੋੜ !232 !196 !34 !22 !74 !56 !9 !10 !3 !1 !4 !4 !356 !289 |} ====ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ==== {| class="wikitable" style="text-align:left" |- !ਗੋਲ !ਮਿਤੀ!!ਸਥਾਨ !!ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ !!ਗੋਲ !!ਨਤੀਜਾ !!ਮੁਕਾਬਲਾ |- | 1. || 1 ਮਾਰਚ 2006 ||ਸੰਤ ਜੈਕਬ ਪਾਰਕ, ਬੇਸਿਲ , [[ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ]] || align=left| ਕਰੋਸ਼ੀਆ || <center>'''2'''–1 || <center>2–3 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 2. || 16 ਜੂਨ 2006 || [[ਜਰਮਨੀ]] || align=left| [[ਸਰਬੀਆ|| <center>'''6'''–0 || <center>6–0 || [[2006 FIFA ਵਰਡਲ ਕੱਪ]] |- | 3. || 5 ਜੂਨ 2007 || [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], [[ਸਪੇਨ]] || align=left| [[ਅਲਜੀਰੀਆ]] || <center>'''2'''–2 || <center>4–3 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 4. || 5 ਜੂਨ 2007 || [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], [[ਸਪੇਨ]] || align=left| [[ਅਲਜੀਰੀਆ]] || <center>'''4'''–2 || <center>4–3 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 5. || 8 ਜੁਲਾਈ 2007 || [[ਵੈਨਜੁਏਲਾ]] || align=left| [[ਪੀਰੂ]] || <center>'''2'''–0 || <center>4–0 || 2007 ਅਮਰੀਕਾ ਕੱਪ |- | 6. || 11 ਜੁਲਾਈ 2007 || [[ਵੈਨਜੁਏਲਾ]] || align=left| [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] || <center>'''2'''–0 || <center>3–0 || 2007 ਅਮਰੀਕਾ ਕੱਪ |- | 7. || 16 ਅਕਤੂਬਰ 2007 || [[ਵੈਨਜੂਏਲਾ]] || align=left| [[ਵੈਨਜੂਏਲਾ]] || <center>'''2'''–0 || <center>2–0 || 2010 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ |- | 8. || 20 ਨਵੰਬਰ 2007 || [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] || align=left| [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] || <center>'''1'''–0 || <center>1–2 || 2010 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 9. || 4 ਜੂਨ 2008 || [[ਅਮਰੀਕਾ]] || align=left| [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] || <center>'''2'''–0 || <center>4–1 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 10. || 11 ਅਕਤੂਬਰ 2008 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] || align=left| [[ਉਰਗੋਏ]] || <center>'''1'''–0 || <center>2–1 || 2010 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 11. || 11 ਫਰਵਰੀ 2009 || [[ਫਰਾਂਸ]] || align=left| [[ਫਰਾਂਸ]] || <center>'''2'''–0 || <center>2–0 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 12. || 28 ਮਾਰਚ 2009 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]]|| align=left| [[ਵੈਨਜੂਏਲਾ]] || <center>'''1'''–0 || <center>4–0 || 2010 FIFA ਵਰਲਡ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 13. || 14 ਨਵੰਬਰ 2009 || [[ਸਪੇਨ]] || align=left| [[ਸਪੇਨ]] || <center>'''1'''–1 || <center>1–2 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 14. || 7 ਸਤੰਬਰ 2010 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] || align=left| [[ਸਪੇਨ]] || <center>'''1'''–0 || <center>4–1 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 15. || 17 ਨਵੰਬਰ 2010 || [[ਕਤਰ]] || align=left| [[ਬਰਾਜੀਲ]] || <center>'''1'''–0 || <center>1–0 || ਪਰਸਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 16. || 9 ਫਰਵਰੀ 2011 || [[ਸਵਿਤਜਰਲੈੰਡ]] || align=left| [[ਪੁਰਤਗਾਲ]]|| <center>'''2'''–1 || <center>2–1 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 17. || 20 ਜੂਨ 2011 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] || align=left| [[ਅਲਬਾਨੀਆ]] || <center>'''2'''–0 || <center>4–0 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 18. || 7 ਅਕਤੂਬਰ 2011 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]]|| align=left| [[ਚਿੱਲੀ]] || <center>'''2'''–0 || <center>4–1 || 2014 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 19. || 15 ਨਵੰਬਰ 2011 || [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] || align=left| [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] || <center>'''1'''–1 || <center>2–1 || 2014 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 20. || 29 ਫਰਵਰੀ 2012 || [[ਸਵਿਟਜਰਲੈੰਡ]] || align=left| [[ਸਵਿਟਜਰਲੈੰਡ]] || <center>'''1'''–0 || <center>3–1 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 21. || 29 ਫਰਵਰੀ 2012 || [[ਸਵਿਟਜਰਲੈੰਡ]] || align=left| [[ਸਵਿਟਜਰਲੈੰਡ]] || <center>'''2'''–1 || <center>3–1 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 22. || 29 ਫਰਵਰੀ 2012 || [[ਸਵਿਟਜਰਲੈੰਡ]] || align=left| [[ਸਵਿਟਜਰਲੈੰਡ]] || <center>'''3'''–1 || <center>3–1 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਨ |- | 23. || 2 ਜੂਨ 2012 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] || align=left| [[ਇਕਵਾਡੋਰ]] || <center>'''3'''–0 || <center>4–0 || 2014 FIFA ਵਰਲਡ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 24. || 9 ਜੂਨ 2012 || [[ਅਮਰੀਕਾ]]|| align=left|[[ਬਰਾਜੀਲ]] || <center>'''1'''–1 || <center>4–3 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 25. || 9 ਜੂਨ 2012 || [[ਅਮਰੀਕਾ]] || align=left| [[ਬਰਾਜੀਲ]] || <center>'''2'''–1 || <center>4–3 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 26. || 9 ਜੂਨ 2012 || [[ਅਮਰੀਲਾ]] || align=left| [[ਬਰਾਜੀਲ]] || <center>'''4'''–3 || <center>4–3 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 27. || 15 ਅਗਸਤ 2012 || [[ਜਰਮਨੀ]]|| align=left| [[ਜਰਮਨੀ]] || <center>'''2'''–0 || <center>3–1 || ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ |- | 28. || 7 ਸਤੰਬਰ 2012 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] || align=left| [[ਪੈਰਾਗੋਏ]] || <center>'''3'''–1 || <center>3–1 || 2014 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 29. || 12 ਅਕਤੂਬਰ 2012 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] || align=left| [[ਉਰੂਗੋਏ]] || <center>'''1'''–0 || <center>3–0 || 2014 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 30. || 12 ਅਕਤੂਬਰ 2012 || [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]] || align=left| [[ਉਰੂਗੋਏ]] || <center>'''3'''–0 || <center>3–0 || 2014 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |- | 31. || 16 ਅਕਤੂਬਰ 2012 || [[ਚਿੱਲੀ]] || align=left| [[ਚਿੱਲੀ]] || <center>'''2'''–0 || <center>2–1 || 2014 FIFA ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਮੈਚ |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ]] hxhypnajmi2arlkc8ozprspyl4tlela 0 22936 842567 529646 2026-07-13T15:49:29Z Charan Gill 4603 Charan Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] ਨੂੰ [[ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 529646 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ | image = Stanislavski Constantin-1.jpg | imagesize = 150px | caption = | birth_name = ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਅਲੈਕਸੀਏਵ | birth_date = 17 ਜਨਵਰੀ 1863 | birth_place = [[ਮਾਸਕੋ]], [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] | death_date = 7 ਅਗਸਤ 1938 | death_place = [[ਮਾਸਕੋ]], [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] | occupation = {{plainlist | * ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ * ਐਕਟਰ * [[ਥੀਏਟਰ ਪਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ|ਥੀਏਟਰ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ]] }} | movement = {{plainlist | * [[ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦ (ਥੀਏਟਰ)|ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦ]] * [[ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਥੀਏਟਰ)|ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ]] * [[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ]] * [[ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕਕਵਾਦ|ਪ੍ਰਤੀਕਕਵਾਦ]] }} | spouse = ਮਾਰੀਆ ਪੇਤਰੋਵਨਾ ਪੇਰੇਵੋਸਤਚਿਕੋਵਾ<br>(ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ: ਮਾਰੀਆ ਲਿਲੀਆਨਾ) | notableworks = {{plainlist | * [[ਮਾਸਕੋ ਆਰਟ ਥੀਏਟਰ]] ਦਾ ਬਾਨੀ * ''An Actor's Work'' * ''My Life in Art'' }} | influences = {{plainlist | * [[ਮੇਨਿੰਗਜੇਨ ਐਨਸੈਂਬਲ]] * [[ਐਂਦਰੀ ਐਨਟੋਨੀ (ਐਕਟਰ)|ਐਂਦਰੀ ਐਨਟੋਨੀ]] * [[ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ]] * [[ਯੋਗਾ]] * [[ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ]] * [[ਥੀਓਡਿਊਲ - ਅਰਮੰਡ ਰਿਬੋਤ]] * [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] * [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ]] * [[ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] * [[ਮਿਖੇਲ ਸ਼ਚੇਪਕਿਨ]] * [[ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] * [[ਵਿਸਾਰਿਓਨ ਬੇਲਿੰਸਕੀ]] * [[ਮੌਰਿਸ਼ ਮਾਇਟਰਲਿੰਕ]] }} | influenced = {{plainlist | * [[ਵਸੇਵੋਲੋਦ ਮੇਯਈਰਹੋਲਡ]] * [[ਏਵਗਨੀ ਵਖਤਾਨਗੋਵ]] * [[ਮਾਈਕਲ ਚੈਖਵ]] * [[ਰਿਚਰਡ ਬੋਲੇਸਲਾਵਸਕੀ]] * [[ਮਾਰੀਆ ਔਸਪੈਂਸਕਾਇਆ]] * [[ਸਟੈਲਾ ਐਡਲਰ]] * [[ਲੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ]] * [[ਸਾਨਫੋਰਡ ਮੇਸਨਰ]] * [[ਜੋਆਨ ਲਿਟਲਵੁੱਡ]] * [[ਜੇਰਜ਼ੀ ਗ੍ਰੋਟੋਵਸਕੀ]] }} }} [[ਤਸਵੀਰ:Stanislavski as Othello 1896.jpg|thumb|right|'''1896 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਉਥੈਲੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ''']] '''ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸੇਰਗੇਈਵਿਚ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ''' ({{lang-rus|Константи́н Серге́евич Станисла́вский|p=kənstɐnʲˈtʲin sʲɪrˈgʲejɪvʲɪtɕ stənʲɪˈslafskʲɪj}}; {{OldStyleDate|17 ਜਨਵਰੀ|1863|5 ਜਨਵਰੀ}}{{spaced ndash}} 7 ਅਗਸਤ 1938) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਐਕਟਰ, [[ਥੀਏਟਰ ਪਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ|ਥੀਏਟਰ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਸਦੀ [[ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਦਾ ਸਿਸਟਮ|ਐਕਟਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਦਾ ਥਿਏਟਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਲਾਟ ਉਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨੋ-ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ, ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕਮਿੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਉਹ ਥਿਏਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਜ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਸਮਰਪਣ, ਲਗਨ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਲਾਤਮਕ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁਲੰਕਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ। ==ਜੀਵਨੀ== ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਅਲੈਕਸੀਏਵ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ 5 ਜਨਵਰੀ 1863 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਸਾਰੇ ਉਹ ਨੌ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸੀ) ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲੈਕਸੀਏਵ ਸੇਰਗੇਈ ਵਲਾਦੀਮੀਰੋਵਿਚ (1836-1893), ਮਾਤਾ ਦਾ ਏਲਿਜ਼ਬੇਤ ਵਾਸਿਲੀਏਵਨਾ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਯਾਕੋਵਲੇਵਨਾ) (1841-1904) ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ]] izu4ygnfk95p6fvc1wxi6wwevgzejxd 842571 842567 2026-07-13T15:50:30Z Charan Gill 4603 842571 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ | image = Stanislavski Constantin-1.jpg | imagesize = 150px | caption = | birth_name = ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਅਲੈਕਸੀਏਵ | birth_date = 17 ਜਨਵਰੀ 1863 | birth_place = [[ਮਾਸਕੋ]], [[ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]] | death_date = 7 ਅਗਸਤ 1938 | death_place = [[ਮਾਸਕੋ]], [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] | occupation = {{plainlist | * ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ * ਐਕਟਰ * [[ਥੀਏਟਰ ਪਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ|ਥੀਏਟਰ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ]] }} | movement = {{plainlist | * [[ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦ (ਥੀਏਟਰ)|ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦ]] * [[ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਥੀਏਟਰ)|ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ]] * [[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ]] * [[ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਤੀਕਕਵਾਦ|ਪ੍ਰਤੀਕਕਵਾਦ]] }} | spouse = ਮਾਰੀਆ ਪੇਤਰੋਵਨਾ ਪੇਰੇਵੋਸਤਚਿਕੋਵਾ<br>(ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ: ਮਾਰੀਆ ਲਿਲੀਆਨਾ) | notableworks = {{plainlist | * [[ਮਾਸਕੋ ਆਰਟ ਥੀਏਟਰ]] ਦਾ ਬਾਨੀ * ''An Actor's Work'' * ''My Life in Art'' }} | influences = {{plainlist | * [[ਮੇਨਿੰਗਜੇਨ ਐਨਸੈਂਬਲ]] * [[ਐਂਦਰੀ ਐਨਟੋਨੀ (ਐਕਟਰ)|ਐਂਦਰੀ ਐਨਟੋਨੀ]] * [[ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ]] * [[ਯੋਗਾ]] * [[ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ]] * [[ਥੀਓਡਿਊਲ - ਅਰਮੰਡ ਰਿਬੋਤ]] * [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] * [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ]] * [[ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] * [[ਮਿਖੇਲ ਸ਼ਚੇਪਕਿਨ]] * [[ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] * [[ਵਿਸਾਰਿਓਨ ਬੇਲਿੰਸਕੀ]] * [[ਮੌਰਿਸ਼ ਮਾਇਟਰਲਿੰਕ]] }} | influenced = {{plainlist | * [[ਵਸੇਵੋਲੋਦ ਮੇਯਈਰਹੋਲਡ]] * [[ਏਵਗਨੀ ਵਖਤਾਨਗੋਵ]] * [[ਮਾਈਕਲ ਚੈਖਵ]] * [[ਰਿਚਰਡ ਬੋਲੇਸਲਾਵਸਕੀ]] * [[ਮਾਰੀਆ ਔਸਪੈਂਸਕਾਇਆ]] * [[ਸਟੈਲਾ ਐਡਲਰ]] * [[ਲੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ]] * [[ਸਾਨਫੋਰਡ ਮੇਸਨਰ]] * [[ਜੋਆਨ ਲਿਟਲਵੁੱਡ]] * [[ਜੇਰਜ਼ੀ ਗ੍ਰੋਟੋਵਸਕੀ]] }} }} [[ਤਸਵੀਰ:Stanislavski as Othello 1896.jpg|thumb|right|'''1896 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਉਥੈਲੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ''']] '''ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸੇਰਗੇਈਵਿਚ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ''' ({{lang-rus|Константи́н Серге́евич Станисла́вский|p=kənstɐnʲˈtʲin sʲɪrˈgʲejɪvʲɪtɕ stənʲɪˈslafskʲɪj}}; {{OldStyleDate|17 ਜਨਵਰੀ|1863|5 ਜਨਵਰੀ}}{{spaced ndash}} 7 ਅਗਸਤ 1938) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਐਕਟਰ, [[ਥੀਏਟਰ ਪਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ|ਥੀਏਟਰ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਸਦੀ [[ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਦਾ ਸਿਸਟਮ|ਐਕਟਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਦਾ ਥਿਏਟਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਲਾਟ ਉਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨੋ-ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ, ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕਮਿੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਉਹ ਥਿਏਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਜ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਸਮਰਪਣ, ਲਗਨ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਲਾਤਮਕ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁਲੰਕਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ। ==ਜੀਵਨੀ== ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਅਲੈਕਸੀਏਵ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ 5 ਜਨਵਰੀ 1863 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਸਾਰੇ ਉਹ ਨੌ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸੀ) ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲੈਕਸੀਏਵ ਸੇਰਗੇਈ ਵਲਾਦੀਮੀਰੋਵਿਚ (1836-1893), ਮਾਤਾ ਦਾ ਏਲਿਜ਼ਬੇਤ ਵਾਸਿਲੀਏਵਨਾ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਯਾਕੋਵਲੇਵਨਾ) (1841-1904) ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ]] b3w0nw0ncx3ydmclokaa6gjgltx6oxi 0 26070 842582 140042 2026-07-13T23:11:45Z EmausBot 2312 Fixing double redirect from [[ਕਲਿਆਣ ਮਲਕਾ]] to [[ਕਲਿਆਣ ਮੱਲਕਾ]] 842582 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਕਲਿਆਣ ਮੱਲਕਾ]] j0aaki7llqk8y6ep8l289jj1aoixwjm 1 32504 842569 161082 2026-07-13T15:49:30Z Charan Gill 4603 Charan Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 161082 wikitext text/x-wiki {{ਚਰਚਾ ਸਿਰਲੇਖ}} mawijv26ieo8194pfbm9olgeisbu5g0 0 39041 842573 842522 2026-07-13T17:29:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842573 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ | image = JaswantSinghKhalra.jpg | caption = ਸਵਰਗੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ | native_name = | native_name_lang = | birth_date = 1952 | birth_place = [[ਖਾਲੜਾ]], [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨ ਤਾਰਨ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|1995|1952}} | death_place = [[ਝਬਾਲ ਕਲਾਂ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | death_cause = | occupation = ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ | spouse = [[ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ]] }} '''ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ''' (1952–1995)<ref>{{Cite web |date=2020-10-26 |title=The Valiant – Jaswant Singh Khalra: New Book Launched |url=https://sikhsiyasat.net/the-valiant-jaswant-singh-khalra-new-book-launched/ |access-date=2022-09-06 |website=Sikh Siyasat News |language=en |archive-date=2022-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220906032213/https://sikhsiyasat.net/the-valiant-jaswant-singh-khalra-new-book-launched/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=6 September 1995 |title=India: Fear of disappearance / fear of torture: Jaswant Singh Khalra, human rights activist |url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa20/026/1995/en/ |work=Amnesty International}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite book |title=Symphony of Freedom |publisher=All India Peoples Resistance Forum |year=11 October 2008 |pages=Papers on Nationality Question |quote=Even in the last three years in Punjab six advocates, five journalists and a number of prominent human rights activists like Jaswant Singh Khalra and Ram Singh Billing have been killed by extra judicial execution, by the hit squad of the Punjab police.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Santbir |date=8 September 2025 |title=The Legacy of Jaswant Singh Khalra |url=https://sikhri.org/articles/the-legacy-of-jaswant-singh-khalra |website=Sikh Research Institute |quote=Thirty years ago, famed human rights activist Bhai Jaswant Singh Khalra was abducted, tortured, and murdered by the Punjab Police. He was killed for the work he did in exposing the Punjab Police’s crimes of extrajudicial killings and illegal cremations. Three decades after his death, what can we learn from his example?}}</ref><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Ajmer |title=Darkness Defied: The Life and Legacy of Jaswant Singh Khalra |year=2025 |quote=an immortal defender of human rights, who relentlessly pursued the truth to unmask the impunity and injustices perpetrated by the Indian state.}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ]] ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਥਿਤ ਗੈਰ-ਨਿਆਇਕ ਕਤਲਾਂ, ਜਬਰੀ ਲਾਪਤਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ ਮਿਲੀ।<ref name=":1" /> ਉਸਦੀ ਜਾਂਚ ਨੇ ਲਗਭਗ 25,000 ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 2,000 ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Southeast Asia p.74">The Politics of Religion in South and Southeast Asia, p. 74, Taylor & Francis, by Ishtiaq Ahmed.</ref><ref>{{Cite news |last=Yasmin |first=Shahana |date=7 July 2026 |title=Why a Diljit Dosanjh film released after a four-year battle with censors was gone within two days |url=https://www.independent.co.uk/asia/india/diljit-dosanjh-satluj-removed-streaming-zee5-cbfc-censorship-b3009719.html |work=The Independent |quote=The life of Sikh human rights activist Jaswant Singh Khalra, who documented over 25,000 alleged extrajudicial killings in Punjab in the late 1980s and early 1990s, when the northern Indian state was gripped by a deadly insurgency, before he was abducted and murdered in 1995.}}</ref> ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਬਣ ਗਈ।<ref name="amnesty">{{Cite web |date=31 March 1998 |title=India: A Mockery of Justice: The case concerning the “disappearance” of human rights defender Jaswant Singh Khalra severely undermined |url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa20/007/1998/en/ |website=Amnesty International |quote=This brief report documents the means used by accused police officers, including delay of proceedings and intimidation of witnesses, in their search of impunity for the “disappearance” of Jaswant Singh Khalra, human rights defender and General secretary of the Human Rights Wing of the Akali Dal political party.}}</ref> ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ 6 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਛੇ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news |last=Rana |first=Yudhvir |title=31 Years on, image of Khalra being driven away still haunts eyewitness |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/31-years-on-image-of-khalra-being-driven-away-still-haunts-eyewitness/articleshow/132224242.cms |work=Times of India |quote=His efforts shed light on thousands of unidentified killings and earned him global recognition as a symbol of resistance against human rights abuses.}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 September 2005 |title=Other Screams of Terror |url=https://www.hrw.org/news/2005/09/27/other-screams-terror |website=Human Rights Watch |quote=The killing of Jaswant Singh Khalra cannot, and should not, be forgotten. For Jaswant Singh Khalra took on an indispensable job in a democracy: he dared to ask questions.}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 June 2014 |title=How Punjab's missing thousands are being forgotten |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-27585500 |work=BBC |quote=His lawyers point out that similar arguments were made against the police whistleblower who testified after the 1995 murder of prominent human rights lawyer Jaswant Singh Khalra. Five police officers were eventually convicted of that murder.}}</ref><ref name="amnesty"/> == ਸਰਗਰਮੀ == ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ। [[ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ]], [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ]] ਅਤੇ [[1984 ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ|1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਜੋਂ। ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਨਿਹੱਥੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ।<ref>{{Cite news |last=Singh |first=Harman |date=11 September 2018 |title=Every Canadian Should Know The Tale Of This Murdered Sikh Activist |url=https://www.huffpost.com/archive/ca/entry/jaswant-singh-khalra-canada_ca_5cd56686e4b07bc72977c213 |work=Huff Post |quote=His breakthrough came when he discovered files from the municipal corporation of the city of Amritsar which contained the names, age, addresses of those who had been killed and later burned by the Police. Further research revealed other cases in three other districts in Punjab, increasing the list by thousands. Jaswant Singh Khalra exposed the murder of approximately 25,000 Sikhs in the late 1980s/early 90s, a figure many believe is just the tip of the iceberg.}}</ref><ref>"Who Killed the Sikhs". Journeyman Pictures. 4 June 2002. [https://www.youtube.com/user/journeymanpictures#p/search/0/HZTCFxBY6Tw "a portion of this documentary can be viewed here"]</ref><ref>[http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/ "Protecting the Killers: A Policy of Impunity in Punjab, India,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111004319/http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/ |date=11 November 2017 }}, Human Rights Watch & Ensaaf Joint Report, 18 October 2007. pp. 29-30.</ref> ਖਾਲੜਾ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਗਵਾਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਲਾ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ, ਸੱਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਢਾਲ ਦਾ ਕੇਸ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 25,000 ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 2,000 ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name=":1">Politics of genocide: Punjab, 1984-1998, Inderjit Singh Jaijee, p.101, Inderjit Singh Jaijee, 1999</ref> [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ]] [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਬਿਊਰੋ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਕੇਂਦਰ]] [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਸਰਕਾਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਏਜੰਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ 2,097 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Southeast Asia p.74"/> [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] (ਸਥਾਸ਼ਿਵਮ ਜੇ - ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜੱਜ - ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੌਹਾਨ ਜੇ) ਦੁਆਰਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀਬੀਆਈ ਜਾਂਚ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ<ref>Prithipal Singh v. State of Punjab, (2012) 1 SCC 10</ref> ਖਾਲੜਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਜੋ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦ੍ਰੋਹ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਾਵਾਰਿਸ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾ, ਖਾਤਮੇ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਖਾੜਕੂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="express">{{cite web |title=khalra custodial death-sc upholds life in jail for Punjab cops |url=http://archive.indianexpress.com/news/activist-khalra-custodial-death--sc-upholds-life-in-jail-for-punjab-cops/871023/ |url-status=dead |access-date=15 November 2015}}</ref> ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖਾਲੜਾ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਤੋਂ ਫਾਈਲਾਂ ਲੱਭੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਪਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>SBS Dateline. April 2002. [http://www.ensaaf.org/multimedia/?p=203 "a portion of this episode on Punjab can be viewed here"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717050408/http://www.ensaaf.org/multimedia/?p=203 |date=17 July 2011 }}</ref> ਹੋਰ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 3 ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ, ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।<ref>Kumar, Ram; Singh, Amrik; Agrwaal, Ashok & Kaur, Jaskaran (2003). Reduced To Ashes: The Insurgency and Human Rights in Punjab. Kathamandu (Nepal): South Asia Forum for Human Rights. {{ISBN|99933-53-57-4}} [https://web.archive.org/web/20100504012557/http://www.ensaaf.org/publications/other/reducedtoashes.pdf "Biography of Khalra, Chapter 1, Reduced to Ashes (pdf, 5 MB)"] p.54.</ref> [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਨੇ ਕੁਝ ਪਛਾਣੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, [[ਮਜੀਠਾ]] ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 1984 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 1994 ਦਰਮਿਆਨ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ "ਗਾਇਬ" ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਲਾਪਤਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040730/nhrc1.htm|title=NHRCList|website=www.tribuneindia.com|access-date=2019-05-29}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਉਲਟਾ ਪੱਖ ਉਸ ਦੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ, 'ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਖੇਡ - ਕੀ ਇਹ ਖੇਡੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?' ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਖਾਲਿਸਤਾਨ (ਫਰਵਰੀ 1992) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.baaznews.org/p/khalra-game-of-elections-khalistan|title=The Game Of Elections - Should It Be Played Or Not?|website=www.baaznews.org|access-date=2026-07-10}}</ref> ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਖਾਲਿਸਤਾਨ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਪਰਿਵਾਰ == ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਵੀ [[ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਬਿਰਤਾਂਤ|ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ]] ਜਹਾਜ਼ ਦੇ 376 ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ 1914 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ [[ਸ਼ੰਘਾਈ]], ਚੀਨ ਅਤੇ [[ਯੋਕੋਹਾਮਾ]], ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], ਕੈਨੇਡਾ ਤੱਕ [[ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ 376 ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 24 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਕੀ 352 ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ [[ਕੋਟ ਲਖਪਤ ਜੇਲ੍ਹ|ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ]] ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਵੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਨਵਕਿਰਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜਨਮੀਤ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਤਾ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਕੌਰ, ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਦੋਵੇਂ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ([[ਆਸਟ੍ਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ: ਪਰੀਤਮ ਕੌਰ, ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਬੀਈਓ) ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਬੀਈਓ) ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਕੌਰ ਹਨ।<ref name="RDA">{{cite book|last=Kumar|first=Ram|author2=Singh, Amrik|author3=Agrwaal, Ashok|author4=Kaur, Jaskaran|title=Reduced To Ashes: The Insurgency and Human Rights in Punjab|publisher=[[South Asia Forum for Human Rights]]|year=2003|place=Kathamandu (Nepal)|isbn=99933-53-57-4}}</ref> ==ਆਖ਼ਰੀ ਸਮਾਂ== 6 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਧੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਝਬਾਲ]] ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਏ।<ref name="amnesty2" /> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ [[ਕੰਵਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਕੰਵਰ]] [[ਕੰਵਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] ਨੂੰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।<ref name="amnesty2" /><ref name="tribune">{{cite web |date=17 February 2005 |title=K.P.S. Gill visited Khalra in jail, says witness |url=https://www.tribuneindia.com/2005/20050217/punjab1.htm |publisher=The Tribune, Chandigarh, India}}</ref> 1996 ਵਿੱਚ, [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ]] ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ [[ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਨੌਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਤਲ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="amnesty2" /> ਉਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ 1997 ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":2">{{cite web |author=Meenakshi Ganguly |date=27 September 2005 |title=Other Screams of Terror |url=https://www.hrw.org/english/docs/2005/09/27/india11792.htm |publisher=Human Rights Watch}}</ref><ref name="amnesty2" /> 18 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਛੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref name="ensaaf">{{cite web |title=Punjab Cops Convicted of 1995 Murder of Activist Khalra |url=http://www.ensaaf.org/news/pr2005-11-18.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061123135906/http://www.ensaaf.org/news/pr2005-11-18.php |archive-date=23 November 2006 |access-date=25 January 2007 |publisher=Ensaaf}}</ref> 16 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਜਸਟਿਸ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਏ.ਐਨ. ਜਿੰਦਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ]] ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਨੇ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ: ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ) ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web |date=16 October 2007 |title=Khalra murder case: HC grants life imprisonment to 4 cops - Chandigarh - City - NEWS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Khalra-murder-case-HC-grants-life-imprisonment-to-4-cops/articleshow/2464188.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018162040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-10-16/chandigarh/27987237_1_life-imprisonment-murder-case-jaswant-singh-khalra |archive-date=18 October 2012 |access-date=2009-08-10 |work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web |date=1995-09-06 |title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20071017/main1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006232527/http://www.tribuneindia.com/2007/20071017/main1.htm |archive-date=6 October 2008 |access-date=2009-08-10 |publisher=Tribuneindia.com}}</ref> 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਗੜਬੜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਇਰ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>[http://164.100.9.38/judis/bitstream/123456789/19991/1/38806.pdf “Judgement of the Supreme Court of India in C.A Nos. 523 of 2009”]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="times">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/SC-upholds-life-term-for-Punjab-cops/articleshow/10613312.cms|title=Activist Khalra custodial death: SC upholds life in jail for Punjab cops|date=5 November 2011|access-date=15 November 2015|website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ "ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ" ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ''[[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ|ਸ਼ਹੀਦੀ]] ਸਮਾਗਮ'' ਕਰਵਾਏ ਗਏ।<ref>{{Cite news |date=7 September 2020 |title=Akal Takht pays tribute to activist Jaswant Singh Khalra |url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/akal-takht-pays-tribute-to-activist-jaswant-singh-khalra-137491/ |work=The Tribune |quote=In a first, Akal Takht Jathedar Giani Harpreet Singh on Sunday remembered prominent human rights activist Jaswant Singh Khalra on his 25th martyrdom day. The family members of Khalra and rights activists initiated a ‘sehaj paath’ at a gurdwara here. Recognising Khalra’s contribution for the Sikh community, Giani Harpreet Singh read out a ‘message’ from Takht Damdama Sahib. Khalra never cared for his life while launching a crusade against the government for Sikhs killed under conspiracy.}}</ref> ਮਾਰਚ 2013 ਵਿੱਚ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news |last=Wherry|first=Aaron|date=15 April 2013|title=NDP convention: The final resolutions|url=https://macleans.ca/politics/ottawa/ndp-convention-the-final-resolutions/|work=Macleans}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੀਲ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ 'ਚੈਲੇਂਜਿੰਗ ਦਿ ਡਾਰਕਨੇਸ - ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ' ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=26 March 2025 |title=Celebrate Sikh Heritage Month this April at PAMA |url=https://www.pama.peelregion.ca/news/celebrate-sikh-heritage-month-april-pama |website=Peel Art Gallery, Museum and Archives (PAMA)}}</ref> === ਯਾਦਗਾਰ === ਫਰਿਜ਼ਨੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ 26 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2017 |title=California city names park after Sikh human rights advocate |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/california-city-renames-park-after-sikh-human-rights-advocate-n799261 |access-date=2019-11-13 |website=NBC News |language=en}}</ref> ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਤਾ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਓਲੀਵਰ ਬੈਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੰਜਾਬੀ/ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਮੇਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ]] ਵਾਂਗ ਹਨ।"<ref>{{Cite web |date=4 September 2017 |title=Fresno (CA) City Council To Rename Park After Jaswant Singh Khalra |url=http://www.sikhnet.com/news/fresno-ca-city-council-rename-park-after-jaswant-singh-khalra |access-date=2019-11-13 |website=SikhNet |language=en}}</ref> === ਫਿਲਮਾਂ === [[ਸਤਲੁਜ (ਫ਼ਿਲਮ)|''ਸਤਲੁਜ'']], ਇੱਕ 2026 ਭਾਰਤੀ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]] ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Punjab 95: Diljit Dosanjh's Jaswant Singh Khalra biopic to release in February|url=https://www.indiatoday.in/movies/story/punjab-95-jaswant-singh-khalra-biopic-may-release-in-february-hints-diljit-dosanjh-stmp-2663980-2025-01-13 |magazine=India Today |date=13 January 2025 |access-date=16 January 2025}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ''ਘੱਲੂਘਾਰਾ'' ਅਤੇ ''ਪੰਜਾਬ '95'' ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਨੇ 127 ਕੱਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਯੂਨਿਟ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਉਠਾਇਆ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ5 'ਤੇ, 3 ਜੁਲਾਈ, 2026 ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੱਟ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite web |title=Punjab 95 teaser: Diljit Dosanjh plays courageous activist Jaswant Singh Khalra; film to finally release on this date |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/punjab-95-teaser-diljit-dosanjh-plays-courageous-activist-jaswant-singh-khalra-film-to-finally-release-on-this-date-9784809/ |website=The Indian Express |language=en |date=17 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2026-07-03 |title=Diljit Dosanjh’s ‘Satluj,’ Formerly ‘Punjab ’95’ That Was Pulled From Toronto, Streams Uncut on ZEE5 Global: ‘This Is the Complete Film, Without Any Cuts or Compromises’ |url=https://variety.com/2026/tv/news/diljit-dosanjh-satluj-punjab-95-uncut-zee5-global-1236801418/ |access-date=2026-07-03 |website=Variety |language=en-US}}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] 1jfdrsv7at038l9h03ya5wt1oh7nsw2 0 45298 842555 827104 2026-07-13T12:25:21Z Harchand Bhinder 3793 842555 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਦੌਧਰ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = India Punjab | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.724313|N|75.341277|E|display=inline}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1233 ਈ. | founder = ਦਾਊਦ ਰਾਇ | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਮੋਗਾ-1 | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 28345 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 142053 | registration_plate = Pb 29 | blank1_name_sec1 = ਡਾਕਖਾਨਾ | blank1_info_sec1 = ਦੌਧਰ | website = {{URL|https://moga.nic.in/}} | official_name = Daudhar }} '''[[ਦੌਧਰ]]''' ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 28,345 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਕ ਰਾਜਪੂਤ 'ਦਾਊਦ' ਨੇ ਬੰਨਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁੱਕੇ ਦਰਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਦਾਉਦਰ' ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦੌਧਰ ਪੈ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Daudhar Village History - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a6%e0%a9%8c%e0%a8%a7%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-daudhar-village-history/ |access-date=2026-07-13 |language=en-US}}</ref> ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/?s=%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%A7%E0%A8%B0 |access-date=2025-08-16 |language=en-US}}</ref> ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੌਧਰ ਗਰਬੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੌਧਰ ਸ਼ਾਰਕੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਵਿੱਚ ਦੋ [[ਸਰਪੰਚ]] ਹਨ। [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |title=ਦੌਧਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%A7%E0%A8%B0 |access-date=2026-07-13 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਕੋਲ ਇੱਕ ਟੀਮ, [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਟੀਮ, [[ਕਬੱਡੀ]] ਟੀਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਕਿੱਤੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮੋਗਾ-1 ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Villages and Category |url=http://pbplanning.gov.in/Districts/Moga-1.pdf |access-date=2020-11-16 |website=pbplanning.gov.in |format=PDF}}</ref> ਦੌਧਰ ਜਗਰਾਉਂ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.9 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। == ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਦੌਧਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == [[Daudhar Dera|ਦੌਧਰ ਡੇਰਾ]], [[ਸਿੱਖ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1859 ਵਿੱਚ [[Sant Suddh Singh|ਸੰਤ ਸੁਧ ਸਿੰਘ]] (ਮ੍ਰਿਤਕ 1882) ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੌਧਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਧ ਸਿੰਘ [[ਮਾਣੂਕੇ, ਲੁਧਿਆਣਾ|ਮਾਣੂਕੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲਾ ਸੰਤ ਠਾਕੁਰ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ 1857 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਸਮੇਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Daudhar Village History - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a6%e0%a9%8c%e0%a8%a7%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-daudhar-village-history/ |access-date=2026-07-13 |language=en-US}}</ref> ਮਹੰਤ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (1902), ਜੋ ਡੇਰਾ ਮੁਖੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ]] ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ, ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੋਕਲ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਸਾਜ਼ ਸਨ ਸਾਰੰਦਾ, [[ਸਿਤਾਰ]], ਤਨਪੁਰਾ, ਤੌਸ, [[ਤਬਲਾ]] ਅਤੇ [[ਢੋਲਕੀ]] (ਢੋਲ), ਝਾਂਝ, ਚਿਮਟਾ ਖਰਤਾਲ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ। ਅਗਲੇ ਮਹੰਤ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ, [[ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ]] (ਈਸਵੀ. 1860-1937) ਤਾਬੀਆ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਬਲਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ, [[Gurmukhi calligraphy|ਗੁਰਮੁਖੀ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ]] ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 150 ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਰੇ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[Badhni Khurd|ਬਧਨੀ ਖ਼ੁਰਦ]], ਮੱਲੇਆਣਾ, [[ਬੁੱਟਰ]] ਅਤੇ ਜਗਰਾਂਉ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 28 ਜੁਲਾਈ 1937 ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਣੀ 'ਤੇ ਕਥਾ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਜਾਂ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸੈਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਆਮ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਕੱਠ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਰਸੀ ਤੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਕਤੀ == * ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |date=2025-02-15 |title=Book Review : ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ : ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਬਾਬਾ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ - This book is written about the life of Gadri Baba Genda Singh Daudhar. |url=https://www.punjabijagran.com/lifestyle/sahit-and-sabhyachar-this-book-is-written-about-the-life-of-gadri-baba-genda-singh-daudhar-9457233.html |access-date=2025-08-17 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਘੇ ਲੀਡਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਖਾਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। * ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ<ref>{{Citation |title=ਡਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ |date=2025-08-12 |url=https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A8%A1%E0%A8%BE_%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%96%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%B5_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE&oldid=815348 |work=ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ |language=pa |access-date=2026-07-13}}</ref> ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ [[ਆਲੋਚਕ]] ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪੜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। * ਮਾਸਟਰ ਸੁਰਜੀਤ ਦੌਧਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ<ref>{{Cite web |date=2024-01-31 |title=ਮਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਦੌਧਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੇਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਰੱਦ - The case registered against Master Surjit Dodhar is the bluff of the sectarian forces - Jamuhri Adhikar Sabha |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/mogafaridkotmuktsar-the-case-registered-against-master-surjit-dodhar-is-the-bluff-of-the-sectarian-forces-jamuhri-adhikar-sabha-9328819.html |access-date=2025-08-17 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਾਨ ਆਗੂ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 1mh8owcz5bgyhr5ceb7artgm6lvwhwd 842558 842555 2026-07-13T12:31:52Z Harchand Bhinder 3793 842558 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਦੌਧਰ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = India Punjab | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.724313|N|75.341277|E|display=inline}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1233 ਈ. | founder = ਦਾਊਦ ਰਾਇ | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਮੋਗਾ-1 | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 28345 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 142053 | registration_plate = Pb 29 | blank1_name_sec1 = ਡਾਕਖਾਨਾ | blank1_info_sec1 = ਦੌਧਰ | website = {{URL|https://moga.nic.in/}} | official_name = Daudhar }} '''[[ਦੌਧਰ]]''' ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 28,345 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਕ ਰਾਜਪੂਤ 'ਦਾਊਦ' ਨੇ ਬੰਨਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁੱਕੇ ਦਰਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਦਾਉਦਰ' ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦੌਧਰ ਪੈ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Daudhar Village History - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a6%e0%a9%8c%e0%a8%a7%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-daudhar-village-history/ |access-date=2026-07-13 |language=en-US}}</ref> ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/?s=%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%A7%E0%A8%B0 |access-date=2025-08-16 |language=en-US}}</ref> ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੌਧਰ ਗਰਬੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੌਧਰ ਸ਼ਾਰਕੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਵਿੱਚ ਦੋ [[ਸਰਪੰਚ]] ਹਨ। [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |title=ਦੌਧਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%A7%E0%A8%B0 |access-date=2026-07-13 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਕੋਲ ਇੱਕ ਟੀਮ, [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਟੀਮ, [[ਕਬੱਡੀ]] ਟੀਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਕਿੱਤੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮੋਗਾ-1 ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Villages and Category |url=http://pbplanning.gov.in/Districts/Moga-1.pdf |access-date=2020-11-16 |website=pbplanning.gov.in |format=PDF}}</ref> ਦੌਧਰ ਜਗਰਾਉਂ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.9 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। == ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਦੌਧਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == [[Daudhar Dera|ਦੌਧਰ ਡੇਰਾ]], [[ਸਿੱਖ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1859 ਵਿੱਚ [[Sant Suddh Singh|ਸੰਤ ਸੁਧ ਸਿੰਘ]] (ਮ੍ਰਿਤਕ 1882) ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੌਧਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਧ ਸਿੰਘ [[ਮਾਣੂਕੇ, ਲੁਧਿਆਣਾ|ਮਾਣੂਕੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲਾ ਸੰਤ ਠਾਕੁਰ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ 1857 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਸਮੇਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Daudhar Village History - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a6%e0%a9%8c%e0%a8%a7%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-daudhar-village-history/ |access-date=2026-07-13 |language=en-US}}</ref> ਮਹੰਤ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (1902), ਜੋ ਡੇਰਾ ਮੁਖੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ]] ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ, ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੋਕਲ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਸਾਜ਼ ਸਨ ਸਾਰੰਦਾ, [[ਸਿਤਾਰ]], ਤਨਪੁਰਾ, ਤੌਸ, [[ਤਬਲਾ]] ਅਤੇ [[ਢੋਲਕੀ]] (ਢੋਲ), ਝਾਂਝ, ਚਿਮਟਾ ਖਰਤਾਲ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ। ਅਗਲੇ ਮਹੰਤ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ, [[ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ]] (ਈਸਵੀ. 1860-1937) ਤਾਬੀਆ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਬਲਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ, ਗੁਰਮੁਖੀ [[ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ]] ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 150 ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਰੇ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬੱਧਨੀ ਖੁਰਦ|ਬੱਧਨੀ ਖ਼ੁਰਦ]], ਮੱਲੇਆਣਾ, [[ਬੁੱਟਰ]] ਅਤੇ ਜਗਰਾਂਉ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 28 ਜੁਲਾਈ 1937 ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਣੀ 'ਤੇ ਕਥਾ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਜਾਂ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸੈਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਆਮ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਕੱਠ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਰਸੀ ਤੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਕਤੀ == * ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |date=2025-02-15 |title=Book Review : ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ : ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਬਾਬਾ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ - This book is written about the life of Gadri Baba Genda Singh Daudhar. |url=https://www.punjabijagran.com/lifestyle/sahit-and-sabhyachar-this-book-is-written-about-the-life-of-gadri-baba-genda-singh-daudhar-9457233.html |access-date=2025-08-17 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਘੇ ਲੀਡਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਖਾਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। * ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ<ref>{{Citation |title=ਡਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ |date=2025-08-12 |url=https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A8%A1%E0%A8%BE_%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%96%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%B5_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE&oldid=815348 |work=ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ |language=pa |access-date=2026-07-13}}</ref> ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ [[ਆਲੋਚਕ]] ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪੜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। * ਮਾਸਟਰ ਸੁਰਜੀਤ ਦੌਧਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ<ref>{{Cite web |date=2024-01-31 |title=ਮਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਦੌਧਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੇਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਰੱਦ - The case registered against Master Surjit Dodhar is the bluff of the sectarian forces - Jamuhri Adhikar Sabha |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/mogafaridkotmuktsar-the-case-registered-against-master-surjit-dodhar-is-the-bluff-of-the-sectarian-forces-jamuhri-adhikar-sabha-9328819.html |access-date=2025-08-17 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਾਨ ਆਗੂ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] dt9iogij1iut0wasson90lh8tqg2ykb 842560 842558 2026-07-13T12:37:11Z Harchand Bhinder 3793 842560 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਦੌਧਰ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = India Punjab | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.724313|N|75.341277|E|display=inline}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1233 ਈ. | founder = ਦਾਊਦ ਰਾਇ | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਮੋਗਾ-1 | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 28345 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 142053 | registration_plate = Pb 29 | blank1_name_sec1 = ਡਾਕਖਾਨਾ | blank1_info_sec1 = ਦੌਧਰ | website = {{URL|https://moga.nic.in/}} | official_name = Daudhar }} '''[[ਦੌਧਰ]]''' ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ 1233 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 28,345 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਕ ਰਾਜਪੂਤ 'ਦਾਊਦ' ਨੇ ਬੰਨਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁੱਕੇ ਦਰਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਦਾਉਦਰ' ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦੌਧਰ ਪੈ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Daudhar Village History - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a6%e0%a9%8c%e0%a8%a7%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-daudhar-village-history/ |access-date=2026-07-13 |language=en-US}}</ref> ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/?s=%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%A7%E0%A8%B0 |access-date=2025-08-16 |language=en-US}}</ref> ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੌਧਰ ਗਰਬੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੌਧਰ ਸ਼ਾਰਕੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਵਿੱਚ ਦੋ [[ਸਰਪੰਚ]] ਹਨ। [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |title=ਦੌਧਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%A7%E0%A8%B0 |access-date=2026-07-13 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਕੋਲ ਇੱਕ ਟੀਮ, [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਟੀਮ, [[ਕਬੱਡੀ]] ਟੀਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਕਿੱਤੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮੋਗਾ-1 ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Villages and Category |url=http://pbplanning.gov.in/Districts/Moga-1.pdf |access-date=2020-11-16 |website=pbplanning.gov.in |format=PDF}}</ref> ਦੌਧਰ ਜਗਰਾਉਂ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.9 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। == ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਦੌਧਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == [[Daudhar Dera|ਦੌਧਰ ਡੇਰਾ]], [[ਸਿੱਖ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1859 ਵਿੱਚ [[Sant Suddh Singh|ਸੰਤ ਸੁਧ ਸਿੰਘ]] (ਮ੍ਰਿਤਕ 1882) ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੌਧਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਧ ਸਿੰਘ [[ਮਾਣੂਕੇ, ਲੁਧਿਆਣਾ|ਮਾਣੂਕੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲਾ ਸੰਤ ਠਾਕੁਰ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ 1857 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਸਮੇਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Daudhar Village History - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a6%e0%a9%8c%e0%a8%a7%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-daudhar-village-history/ |access-date=2026-07-13 |language=en-US}}</ref> ਮਹੰਤ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (1902), ਜੋ ਡੇਰਾ ਮੁਖੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ]] ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ, ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੋਕਲ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਸਾਜ਼ ਸਨ ਸਾਰੰਦਾ, [[ਸਿਤਾਰ]], ਤਨਪੁਰਾ, ਤੌਸ, [[ਤਬਲਾ]] ਅਤੇ [[ਢੋਲਕੀ]] (ਢੋਲ), ਝਾਂਝ, ਚਿਮਟਾ ਖਰਤਾਲ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ। ਅਗਲੇ ਮਹੰਤ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ, [[ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ]] (ਈਸਵੀ. 1860-1937) ਤਾਬੀਆ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਬਲਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ, ਗੁਰਮੁਖੀ [[ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ]] ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 150 ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਰੇ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬੱਧਨੀ ਖੁਰਦ|ਬੱਧਨੀ ਖ਼ੁਰਦ]], ਮੱਲੇਆਣਾ, [[ਬੁੱਟਰ]] ਅਤੇ ਜਗਰਾਂਉ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 28 ਜੁਲਾਈ 1937 ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਣੀ 'ਤੇ ਕਥਾ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਜਾਂ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸੈਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਆਮ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਕੱਠ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਰਸੀ ਤੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਕਤੀ == * ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |date=2025-02-15 |title=Book Review : ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ : ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਬਾਬਾ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ - This book is written about the life of Gadri Baba Genda Singh Daudhar. |url=https://www.punjabijagran.com/lifestyle/sahit-and-sabhyachar-this-book-is-written-about-the-life-of-gadri-baba-genda-singh-daudhar-9457233.html |access-date=2025-08-17 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਘੇ ਲੀਡਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਖਾਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। * ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ<ref>{{Citation |title=ਡਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ |date=2025-08-12 |url=https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A8%A1%E0%A8%BE_%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%96%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%B5_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE&oldid=815348 |work=ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ |language=pa |access-date=2026-07-13}}</ref> ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ [[ਆਲੋਚਕ]] ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪੜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। * ਮਾਸਟਰ ਸੁਰਜੀਤ ਦੌਧਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ<ref>{{Cite web |date=2024-01-31 |title=ਮਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਦੌਧਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੇਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਰੱਦ - The case registered against Master Surjit Dodhar is the bluff of the sectarian forces - Jamuhri Adhikar Sabha |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/mogafaridkotmuktsar-the-case-registered-against-master-surjit-dodhar-is-the-bluff-of-the-sectarian-forces-jamuhri-adhikar-sabha-9328819.html |access-date=2025-08-17 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਾਨ ਆਗੂ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] evue79mpexqfnjz1icmqwcw8ku667se 842561 842560 2026-07-13T12:49:19Z Harchand Bhinder 3793 842561 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਦੌਧਰ | native_name_lang = pa | settlement_type = ਪਿੰਡ | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = India Punjab | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.724313|N|75.341277|E|display=inline}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1233 ਈ. | founder = ਦਾਊਦ ਰਾਇ | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਮੋਗਾ-1 | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 28345 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 142053 | registration_plate = Pb 29 | blank1_name_sec1 = ਡਾਕਖਾਨਾ | blank1_info_sec1 = ਦੌਧਰ | website = {{URL|https://moga.nic.in/}} | official_name = Daudhar }} '''[[ਦੌਧਰ]]'''(Daudhar) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ 1233 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 28,345 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਕ ਰਾਜਪੂਤ 'ਦਾਊਦ' ਨੇ ਬੰਨਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁੱਕੇ ਦਰਖਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਦਾਉਦਰ' ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦੌਧਰ ਪੈ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Daudhar Village History - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a6%e0%a9%8c%e0%a8%a7%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-daudhar-village-history/ |access-date=2026-07-13 |language=en-US}}</ref> ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/?s=%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%A7%E0%A8%B0 |access-date=2025-08-16 |language=en-US}}</ref> ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੌਧਰ ਗਰਬੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੌਧਰ ਸ਼ਾਰਕੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਵਿੱਚ ਦੋ [[ਸਰਪੰਚ]] ਹਨ। [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |title=ਦੌਧਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%A7%E0%A8%B0 |access-date=2026-07-13 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੌਧਰ ਕੋਲ ਇੱਕ ਟੀਮ, [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਟੀਮ, [[ਕਬੱਡੀ]] ਟੀਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਕਿੱਤੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮੋਗਾ-1 ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Villages and Category |url=http://pbplanning.gov.in/Districts/Moga-1.pdf |access-date=2020-11-16 |website=pbplanning.gov.in |format=PDF}}</ref> ਦੌਧਰ ਜਗਰਾਉਂ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.9 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। == ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਦੌਧਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == [[Daudhar Dera|ਦੌਧਰ ਡੇਰਾ]], [[ਸਿੱਖ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1859 ਵਿੱਚ [[Sant Suddh Singh|ਸੰਤ ਸੁਧ ਸਿੰਘ]] (ਮ੍ਰਿਤਕ 1882) ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੌਧਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਧ ਸਿੰਘ [[ਮਾਣੂਕੇ, ਲੁਧਿਆਣਾ|ਮਾਣੂਕੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲਾ ਸੰਤ ਠਾਕੁਰ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ 1857 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਸਮੇਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ਦੌਧਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Daudhar Village History - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a6%e0%a9%8c%e0%a8%a7%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-daudhar-village-history/ |access-date=2026-07-13 |language=en-US}}</ref> ਮਹੰਤ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (1902), ਜੋ ਡੇਰਾ ਮੁਖੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ]] ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ, ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੋਕਲ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਸਾਜ਼ ਸਨ ਸਾਰੰਦਾ, [[ਸਿਤਾਰ]], ਤਨਪੁਰਾ, ਤੌਸ, [[ਤਬਲਾ]] ਅਤੇ [[ਢੋਲਕੀ]] (ਢੋਲ), ਝਾਂਝ, ਚਿਮਟਾ ਖਰਤਾਲ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ। ਅਗਲੇ ਮਹੰਤ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ, [[ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ]] (ਈਸਵੀ. 1860-1937) ਤਾਬੀਆ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਬਲਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ, ਗੁਰਮੁਖੀ [[ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ]] ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 150 ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਰੇ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬੱਧਨੀ ਖੁਰਦ|ਬੱਧਨੀ ਖ਼ੁਰਦ]], ਮੱਲੇਆਣਾ, [[ਬੁੱਟਰ]] ਅਤੇ ਜਗਰਾਂਉ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 28 ਜੁਲਾਈ 1937 ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਣੀ 'ਤੇ ਕਥਾ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਜਾਂ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸੈਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਆਮ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਕੱਠ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਰਸੀ ਤੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਕਤੀ == * ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ<ref>{{Cite web |date=2025-02-15 |title=Book Review : ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ : ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਬਾਬਾ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਦੌਧਰ - This book is written about the life of Gadri Baba Genda Singh Daudhar. |url=https://www.punjabijagran.com/lifestyle/sahit-and-sabhyachar-this-book-is-written-about-the-life-of-gadri-baba-genda-singh-daudhar-9457233.html |access-date=2025-08-17 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਘੇ ਲੀਡਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਖਾਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। * ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ<ref>{{Citation |title=ਡਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ |date=2025-08-12 |url=https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A8%A1%E0%A8%BE_%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%96%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%B5_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE&oldid=815348 |work=ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ |language=pa |access-date=2026-07-13}}</ref> ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ [[ਆਲੋਚਕ]] ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪੜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। * ਮਾਸਟਰ ਸੁਰਜੀਤ ਦੌਧਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ<ref>{{Cite web |date=2024-01-31 |title=ਮਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਦੌਧਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਰਜ ਕੇਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਰੱਦ - The case registered against Master Surjit Dodhar is the bluff of the sectarian forces - Jamuhri Adhikar Sabha |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/mogafaridkotmuktsar-the-case-registered-against-master-surjit-dodhar-is-the-bluff-of-the-sectarian-forces-jamuhri-adhikar-sabha-9328819.html |access-date=2025-08-17 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਾਨ ਆਗੂ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 7kaq80p4ncqvug1jbxz7phmkr15ett1 0 48628 842594 648689 2026-07-14T01:56:11Z ~2026-39805-45 61109 I want to wrong to correct information. 842594 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 31.199897 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 74.786594 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type =ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 =ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਪੱਟੀ | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਤਰਨਤਾਰਨ]] | website = | footnotes = }} '''[[ਦੁਬਲੀ]]''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਹ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ 1820 ਦੇ ਨੇੜੇ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ|ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧੰਨ ਧੰਨ ਬਾਬਾ ਸੰਤ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਚੌਗੱਤ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 42ਸਾਲ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ ਉਮਰ ਭੋਗੀ ਸੀ ।ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 22 ਸਾਲ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਫਿਰਨੀ ਤੇ ਹੈ।ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤਰਨਤਾਰਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 1906 ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਬਿਧੀਚੰਦੀਏ ਨੇ ਰਖਿਆ ਸੀ ‌। ਇਥੇ 18,19,20 ਫੱਗਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਭੂਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵੀ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਮਾਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਦਿਤੀ ਸੀ।ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦੋਬਲਾ ਥੇਹ ਤੋਂ ਦੁਬਲੀ ਪਿਆ। ਇਸ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਲੀਖੀ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ਾਹ ਕੁਮਾਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਬੁੱਢਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੱਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੋਗੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਮੱਲਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੱਲਾਂਵਾਲਾ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੋ ਜਗਾਂ ਬਲੱੜਕੇ ਅਤੇ ਭੋਜੋਕੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਸਨ ਜਿਥੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਬਲੀ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਗਿੱਲ ਹਨ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਹਿਜਰਾ ਚਲੇ ਗਏ। evhs1ruyntbfzfiyjdw1y8qrkoylz8e 842595 842594 2026-07-14T02:04:20Z ~2026-39805-45 61109 I want to wrong to correct information. 842595 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 31.199897 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 74.786594 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type =ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 =ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਪੱਟੀ | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਤਰਨਤਾਰਨ]] | website = | footnotes = }} '''[[ਦੁਬਲੀ]]''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਹ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ 1820 ਦੇ ਨੇੜੇ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ|ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧੰਨ ਧੰਨ ਬਾਬਾ ਸੰਤ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਚੌਗੱਤ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 42ਸਾਲ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ ਉਮਰ ਭੋਗੀ ਸੀ ।ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 22 ਸਾਲ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਫਿਰਨੀ ਤੇ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ 22ਸਾਲ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਉਹ ਸਥਾਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੱੜਕੇ ਪੱਤੀ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤਰਨਤਾਰਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 1906 ਵਿਚ ਸੰਤ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਬਿਧੀਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਰਖਿਆ ਸੀ ‌। ਇਥੇ 18,19,20 ਫੱਗਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਭੂਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਮਾਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਦਿਤੀ ਸੀ।ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦੋਬਲਾ ਥੇਹ ਤੋਂ ਦੁਬਲੀ ਪਿਆ। ਇਸ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਲੀਖੀ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ਾਹ ਕੁਮਾਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਬੁੱਢਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੱਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਮੱਲਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੱਲਾਂਵਾਲਾ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੋ ਜਗਾਂ ਬਲੱੜਕੇ ਅਤੇ ਭੋਜੋਕੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਸਨ ਜਿਥੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਬਲੀ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਗਿੱਲ ਹਨ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਹਿਜਰਾ ਚਲੇ ਗਏ। 3c4x84oz7vf3bh2xgumgbvtca0ccs3m 0 63456 842574 842404 2026-07-13T17:32:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842574 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਜਹਾਂਗੀਰ ਪਹਿਲਾ | title = ਪਾਦਸ਼ਾਹ <br>ਅਲ-ਸੁਲਤਾਨ ਅਲ-ਆਜ਼ਮ | image = Indian - Single Leaf of a Portrait of the Emperor Jahangir - Walters W705 - Detail.jpg | caption = ਚੌਥੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ | succession = [[File:Flag of the Mughal Empire.svg|border|22x20px]] ਚੌਥਾ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] | reign = 3 ਨਵੰਬਰ 1605 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627 | coronation = 24 ਨਵੰਬਰ 1605 | predecessor = [[ਅਕਬਰ]] | successor = ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ (''ਹਕੀਕੀ'') <br> [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ]] | birth_name = ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸਲੀਮ | birth_date = {{birth date|1569|8|30|df=y}} | birth_place = [[ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] ([[ਭਾਰਤ]])<ref>Henry Beveridge, ''Akbarnama of Abu'l Fazl Volume II'' (1907), p. 503</ref> | death_date = {{death date and age|1627|10|28|1569|8|30|df=yes}} | death_place = [[ਭਿੰਬੇਰ]], [[ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] (ਹੁਣ [[ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | burial_place = [[ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ]], [[ਲਹੌਰ]] | spouse = {{Unbulleted list| {{marriage|[[ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ)|ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ]]|13 February 1585|16 May 1604|end= {{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}}<ref>{{Cite book|last=Emperor of India|first=Jahangir|title=The Jahangirnama: memoirs of Jahangir, Emperor of India|publisher=Washington, D. C.: Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution; New York: Oxford University Press|year=1999|isbn=9780195127188|pages=12|translator-last=Thackston|translator-first=W. M.}}</ref> |{{marriage|[[ਜਗਤ ਗੋਸੈਨ|ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ]]|21 September 1586|8 April 1619|end= {{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}}<ref>{{Cite book|last=Trimizi|first=S. A. I.|title=Mughal Documents|publisher=Manohar|year=1989|pages=31}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sarkar|first=Jadunath|title=Mughal Administration|url=https://archive.org/details/dli.ministry.04529|publisher=M. C. Sarkar|year=1952|pages=[https://archive.org/details/dli.ministry.04529/page/156 156]–57}}</ref> |{{marriage|[[ਖਾਸ ਮਹਿਲ]]|1596}}<ref name=Q>{{cite book|first=Sir William|last=Foster|title=Early travels in India, 1583-1619|url=https://archive.org/details/earlytravelsinin0000fost|publisher=AMS Press|year=1975|pages=[https://archive.org/details/earlytravelsinin0000fost/page/100 100]–101|isbn=978-0-404-54825-4}}</ref> |[[ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਕੀਮ]] ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ<ref name=Q/> |{{marriage|[[ਸਾਲਿਹਾ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ]]|1608|1620|end= {{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}}<ref name=Q/> |{{marriage|[[ਨੂਰ ਜਹਾਂ]]|1611}}<ref name=Q/>}} | spouses = {{ubl |{{Marriage|[[ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ]]|1586|1599|end= {{Abbr|ਮੌ.|ਮੌਤ}}}} |{{marriage|[[ਮਲਿਕਾ ਜਹਾਂ]]|1587}} |{{marriage|[[ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ)|ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ]]|1592}} }} | spouse-type = ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | spouses-type = ਪਤਨੀਆਂ <br>[[#ਵਿਆਹ|''ਹੋਰ...'']] | issue = {{Plainlist| *[[ਸੁਲਤਾਨ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ]] *[[ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ]] *[[ਪਰਵਿਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ]] *[[ਬਹਾਰ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ]] *[[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ]] *[[ਲੁਜ਼ਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ]] *[[ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] }} | issue-link = #ਵਾਰਸ | issue-pipe = ਹੋਰ... | full name = ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸਲੀਮ | era dates = [[16ਵੀਂ ਸਦੀ|16ਵੀਂ]] & [[17ਵੀਂ ਸਦੀ|17ਵੀਂ ਸਦੀ]] | regnal name = ਜਹਾਂਗੀਰ | posthumous name = ਜੰਨਤ ਮਕਾਨੀ ({{lit|ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ}}) | house = [[ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼|ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਘਰ]] | father = [[ਅਕਬਰ]] | mother = [[ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ]] | signature = Persian 47 Wellcome L0050349.jpg | signature_type = [[ਮੋਹਰ (ਚਿੰਨ੍ਹ)|ਸ਼ਾਹੀ ਮੋਹਰ]] | religion = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]]<ref>Andrew J. Newman, ''Twelver Shiism: Unity and Diversity in the Life of Islam 632 to 1722'' (Edinburgh University Press, 2013), online version: p. 48: "Jahangir [was] ... a Sunni."</ref><ref>John F. Richards, ''The Mughal Empire'' (Cambridge University Press, 1995), p. 103</ref> {{small|([[ਹਨਾਫੀ]])}} | dynasty = [[ਮੁਗ਼ਲ ਵੰਸ਼]] }} '''ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸਲੀਮ'''<ref name=Singh14>{{cite book |editor-last1=Singh |editor-first1=Pashaura |editor1-link=Pashaura Singh (Sikh scholar) |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E. |title=The Oxford handbook of Sikh studies |year=2014 |publisher=Oxford University Press |page=647 |isbn=978-0-19-969930-8}}</ref> (30 ਅਗਸਤ 1569 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627), ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਨਾਮ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ({{Lang-fa|{{nq|جهانگیر}}}}, {{IPA-fa|d͡ʒahɑːn'giːr}}; {{lit|ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ}}),<ref name=Brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Jahangir |title=Jahāngīr |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180724183907/https://www.britannica.com/biography/Jahangir |archive-date=24 July 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ਚੌਥਾ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1605 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1627 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == [[File:Birth of jahangir.jpg|thumb|ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।]] ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਾਣੀ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ,<ref name="farishta" >{{cite book|last1=Hindu Shah|first1=Muhammad Qasim|title=Gulshan-I-Ibrahimi|page=223}}</ref> ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1569 ਨੂੰ ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name=tuzk-e-jahangiri>{{cite book |url=http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D11001080%26ct%3D0 |title=The Tūzuk-i-Jahangīrī Or Memoirs Of Jahāngīr |author=Jahangir |translator1=Alexander Rogers |translator2=Henry Beveridge |access-date=19 November 2017 |page=1 |publisher=Royal Asiatic Society |date=1909–1914 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012916/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D11001080%26ct%3D0 |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ, ਹਸਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ 1564 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=Lal |first=Muni |year=1980 |title=Akbar |url=https://archive.org/details/Akbar/page/n142/mode/1up |publisher=Vikas Publishing House |page=133 |isbn=978-0-7069-1076-6}}</ref><ref>{{Cite book |last=Foreign Department Of India |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35314 |title=References In The Press To The Visit Of Their Royal Highnesses, The Prince And Princess Of Wales To India, 1905-06 |date=1905 |pages=421}}</ref><ref>{{Cite book |last=Havell |first=E. B. (Ernest Binfield) |url=http://archive.org/details/historyofaryanru00have |title=The history of Aryan rule in India from the earliest times to the death of Akbar |date=1918 |publisher=New York, Frederick A. Stokes company |others=The Library of Congress |pages=469}}</ref><ref>{{Cite book |last=Havell EB |url=http://archive.org/details/pli.kerala.rare.9313 |title=A Handbook to Agra and the Taj Sikandra, Fatehpur-Sikri and the Neighbourhood. |date=1912 |publisher=Longmans, Green & Co, London |others=Kerala State Library |pages=107}}</ref><ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |url=https://www.worldcat.org/oclc/61751123 |title=The empire of the great Mughals: history, art and culture |date=2004 |others=Corinne Attwood, Burzine K. Waghmar, Francis Robinson |isbn=1-86189-185-7 |location=London |pages=35 |oclc=61751123}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੱਚੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਏ ਸਨ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਾਰਸ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਿਆ।<ref>{{cite book|last=Thompson|first=Della|title=The 9th edition of the concise oxford Dictionary of English|year=1995|volume=7|publisher=Oxford University Press}}</ref> ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਪਤਨੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਚਿਸਤੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੰਤ ਮਰੀਅਮ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਅਕਬਰ ਖੁਦ ਸੀਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ ਸੀਕਰੀ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Ahmed|first1=Nizamuddin|title=Tabaqat-i-Akbari|date=1599|page=144}}</ref> ਜਦੋਂ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਦੇ ਨਿਮਰ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=tuzk-e-jahangiri /><ref>{{cite book|last=Eraly|first=Abraham|author-link=Abraham Eraly|title=Emperors of the Peacock Throne: The Saga of the Great Mughals|url=https://books.google.com/books?id=04ellRQx4nMC&pg=PA171|year=2000|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-100143-2|page=171}}</ref> ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸ ਦੀ ਖਬਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦਾਵਤ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੁੱਚੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਡਮੁੱਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੀਕਰੀ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੀਕਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਾ ਦੇਖਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋਤਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ। ਇਸਲਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 41 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸੀਕਰੀ ਗਿਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਪਾਲਕ ਮਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਕ ਭਰਾ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਕੋਕਾ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਕੁੱਬੂ), ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|title = The Tūzuk-i-Jahāngīrī or Memoirs of Jahāngīr, Volume 2|year=1909|publisher=Royal Asiatic Society, London|page=62|editor-first=Alexander|editor-last=Rogers|editor-first2= Henry|editor-last2=Beveridge}}</ref><ref>{{cite book |last=Jahangir, Emperor of Hindustan |date=1999 |title=The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India |translator-last=Thackston |translator-first=Wheeler M. |translator-link=Wheeler Thackston |publisher=Oxford University Press |page=65 |isbn=978-0-19-512718-8 |quote=Qutbuddin Khan Koka's mother passed away. She had given me milk in my mother's stead—indeed, she was kinder than a mother—and I had been raised from infancy in her care. I took one of the legs of her bier on my own shoulder and carried it a bit of the way. I was so grieved and depressed that I lost my appetite for several days and did not change my clothes.}}</ref> ਸਲੀਮ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ, ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਾਅਵਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਸਤਾਦ ਕੁਤੁਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਟਿਊਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਣਨੀਤਕ ਤਰਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਮਾ, ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ।{{Citation needed|date=September 2022}} ਸਲੀਮ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਤੁਰਕੀ, ਮੁਗਲ ਪੂਰਵਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ "ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ" ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|last=Asher|first=Catherine B.|url=http://dx.doi.org/10.1017/chol9780521267281|title=Architecture of Mughal India|date=1992-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26728-1|pages=99|doi=10.1017/chol9780521267281 }}</ref> == ਰਾਜ == <!--- Due to the size of the infobox this image distorts the layout. [[File:8 Abu'l Hasan. Celebrations at the accession of Jahangir. Jahangirnama. St. Petersburg Album. ca. 1615-18, Institute of Oriental Studies, St. Petersburg..jpg|thumb|Celebrations at the accession of Jahangir in 1600, when [[Akbar]] was away from the capital on an expedition, Salim organised a coup and declared himself emperor. Akbar had to hastily return to [[Agra]] and restore order.|upright]] [[File:سکه_جهانگیرشاه_هند.jpg|thumb|Commemorative Coin of Jahangir for 6th year of rule; with [[Lion and Sun]] symbol and Legends in [[Persian language|Persian]]. 1611]] ---> ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅੱਠ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵੀਰਵਾਰ, 3 ਨਵੰਬਰ 1605 ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ। ਸਲੀਮ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗਾਜ਼ੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 36 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ 22-ਸਾਲ ਦਾ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ, ਜਲਦੀ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਗਲਾ ਵਾਰਸ ਬਣਨ ਲਈ ਅਕਬਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। 1606 ਵਿਚ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਰਮ (ਰਾਜਸੀ ਨਾਮ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ, ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |url=https://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue6/html/flores_main.html |title=The Internationalization of Portuguese Historiography |website=brown.edu |access-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514034521/http://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue6/html/flores_main.html |archive-date=14 May 2017 |url-status=live}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 1616 ਵਿਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਰਮ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਨਗਰ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।<ref name=":2">{{Cite book |last=Lal |first=Ruby |title=Empress - The astonishing reign of Nur Jahan |url=https://archive.org/details/empressastonishi0000lalr |publisher=W. W. Norton & Company |year=2018 |isbn=9780393239348 |edition=1st |location=United States of America |pages=[https://archive.org/details/empressastonishi0000lalr/page/126 126], 191}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਦੋਂ ਫਰਵਰੀ 1621 ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਲਾਡਲੀ ਬੇਗਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਖੁਰਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਮਾਂ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਦੱਖਣ ਦੇ ਰੁੱਖੇ ਇਲਾਕਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖੁਰਰਮ ਨੇ 1622 ਵਿਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਖੁਰਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਗੱਦੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name="Findly1993">{{cite book |author=Ellison Banks Findly |title=Nur Jahan: Empress of Mughal India |url={{Google books|ugxFjVDk3I8C|page=PA171|keywords=|text=|plainurl=yes}} |date= 1993 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-536060-8 |pages=170–172}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਫਾਵਿਦ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਾਹ ਅੱਬਾਸ ਨੇ 1622 ਦੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਬਰ ਦੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸਫਾਵਿਡਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਦੀ ਤਜਰਬੇਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਅਫਗਾਨ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੰਧਾਰ ਸਫਾਵਿਡਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 1623 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਬਤ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਖੁਰਮ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਖੁਰਰਮ ਉੱਤੇ ਮਹਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ 1625 ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name=":2" /> <ref name="Brit" /> === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧ === <!--- Due to the size of the infobox this image distorts the layout. [[File:Shah ʿAbbas I receiving Khan ʿÁlam, ambassador from Jahángír in 1617.jpg|thumb|Shah Abbas I receiving Khan Alam, ambassador from Jahangir in 1617]] ---> ਉਸਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਿੰਗ ਜੇਮਸ ਨੂੰ ਸਰ ਥਾਮਸ ਰੋ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਆਗਰਾ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ।<ref name="Anarchy"> {{cite book |last1=Dalrymple |first1=Willian |title=The Anarchy: The Relentless Rise of the East India Company |url=https://archive.org/details/anarchyrelentles0000dalr |date=2019 |publisher=Bloomsbury |location=London |isbn=978-1-4088-6437-1 |pages=[https://archive.org/details/anarchyrelentles0000dalr/page/15 15]–19 |edition=1}} </ref> ਰੋ ਨੇ 1619 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ "ਰੈੱਡ ਵਾਈਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਕਸੇ" ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚਿਆ: 16- ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ "ਬੀਅਰ ਕੀ ਸੀ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ?"।<ref name="Anarchy"/>{{rp|17}} ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਨਤੀਜਾ ਸੂਰਤ ਵਿਖੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਲਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਰੋ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮੁਗਲ-ਕੰਪਨੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ EIC ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਗਲ ਗਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਵੇਗਾ"।<ref name="Anarchy"/>{{rp|19}} ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੋ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਾਲੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੱਖ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name=Roe> {{cite book |last1=Roe |first1=Sir Thomas |editor1-last=Foster |editor1-first=W |title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Mughal |date=1899 |publisher=Humphrey Milford |location=London |edition=Rev. 1926 | url=https://archive.org/details/embassysirthoma03roegoog}} </ref><ref name="Anarchy"/>{{rp|19}} ਸੰਨ 1623 ਵਿਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਹਵੀਲਦਾਰ ਖਾਨ ਆਲਮ ਨੂੰ 800 ਸਿਪਾਹੀਆਂ, ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਦਸ ਹਾਉਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਅੱਬਾਸ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਫਾਵਿਦ ਪਰਸ਼ੀਆ ਭੇਜਿਆ। ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ।{{citation needed|date=January 2016}} ਖਾਨ ਆਲਮ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਫਾਵਿਦ ਪਰਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖਾਨੇਟਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਮੀਰ ਸ਼ਿਕਾਰ (ਹੰਟ ਮਾਸਟਰਾਂ) ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।{{citation needed|date=January 2016}} 1626 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਫਾਵਿਡਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਓਟੋਮਾਨ, ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਠਜੋੜ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਓਟੋਮਨ ਸੁਲਤਾਨ, ਮੁਰਾਦ ਚੌਥੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। 1627 ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। == ਵਿਆਹ == ਸਲੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਰਾਜਾ ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ, ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਮਲ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite encyclopedia |last=Rahman |first=Munibur |encyclopedia=Encyclopédie de l'Islam |title=Salīm, Muḥammad Ḳulī |publisher=BRILL |doi=10.1163/9789004206106_eifo_sim_6549}}</ref> ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, 1585 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਮਨਸਬ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਵਧਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|first=ʽAbd al-Qadir|last=Badayuni|title=Muntakhab-ut-Tawarikh|volume=II|page=358}}</ref> ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਲੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|first=Nizamuddin|last=Ahmad|title=Tabaqat-i-Akbari|page=599|volume=2}}</ref> ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਵਿਚ ਅਬੁਲ ਫਜ਼ਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਕੱਦ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Fazl|first=Abul|title=Ain-I-Akbari|year=1590|volume=3|pages=677–678}}</ref> ਮਾਨ ਬਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ 24 ਫਰਵਰੀ 1585 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਕਸਬੇ ਆਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮੇਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੁਲਹਨ ਦੀ ਪਾਲਕੀ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਹਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨੋਟ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Beveridge1909>{{cite book|title = The Tūzuk-i-Jahāngīrī or Memoirs of Jahāngīr, Volume 2|year=1909|publisher=Royal Asiatic Society, London|editor-first=Alexander|editor-last=Rogers|editor-first2= Henry|editor-last2=Beveridge|page=13}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|last=Emperor of India|first=Jahangir|title=The Jahangirnama: memoirs of Jahangir, Emperor of India|publisher=Washington, D. C.: Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution; New York: Oxford University Press|year=1999|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/51/mode/1up?q=Shah+begum|isbn=9780195127188|pages=51|translator-last=Thackston|translator-first=W. M.}}</ref> [[File:Manohar. Emperor Jahangir Weighs Prince Khurram. Page from Tuzuk-i Jahangiri. 1610-1615, British Museum, London.jpg|thumb|left|ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮਨੋਹਰ (1615) ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਰਮ (ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ) ਨੂੰ ਤੋਲਦੇ ਹੋਏ।]] ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਮਾਨਵਤੀ ਬਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ 11 ਜਨਵਰੀ 1586 ਨੂੰ ਲਾੜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Dimensions of Indian Womanhood, Volume 3|year=1993|pages=338}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਜਗਤ ਗੋਸਾਈਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਖੁਰਮ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਗੱਦੀ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। 26 ਜੂਨ 1586 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਰਾਏ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|last=Fazl|first=Abul|title=The Akbarnama|publisher=ASIATIC SOCIETY OF BENGAL|volume=III|location=Calcutta|pages=748|translator-last=Beveridge|translator-first=Henry}}</ref> ਜੁਲਾਈ 1586 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਬੂ ਸਈਦ ਖਾਨ ਚਗਤਾਈ ਦੀ ਧੀ ਮਲਿਕਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 1586 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਹੇਰਾਤ ਦੇ ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਜਮਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1587 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੈਸਲਮੇਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮਲਿਕਾ ਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਦਰਿਆ ਮਲਭਾਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 1590 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸੰਜਰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਧੀ ਜ਼ੋਹਰਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਰਤਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੇਸ਼ੋ ਦਾਸ ਰਾਠੌਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਕਰਮਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Mertiyo Rathors of Merta, Rajasthan Vol II|pages=361}}</ref> 11 ਜਨਵਰੀ 1592 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗੁਲ ਖਾਤੂਨ ਨਾਲ ਅਲੀ ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਕੰਵਲ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ 1592 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਹੁਸੈਨ ਚੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ/ਮਾਰਚ 1593 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਗੁਲਰੁਖ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਸਤੰਬਰ 1593 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖਾਨਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਲੀ ਖਾਨ ਫਾਰੂਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਬਲੂਚ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 28 ਜੂਨ 1596 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਕਾਬਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੀ ਧੀ ਖਾਸ ਮਹਿਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕੋ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਸਲੀਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। 1608 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ, ਕਾਸਿਮ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸਲੀਹਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[File:Mogul- Jahangir - Münzkabinett, Berlin - 5549603.jpg|thumb|ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ]] 17 ਜੂਨ 1608 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਅੰਬਰ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਕੋਕਾ ਕੁਮਾਰੀ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 11 ਜਨਵਰੀ 1610 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਮ ਚੰਦ ਬੁੰਦੇਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|last=Emperor of Hindustan|first=Jahangir|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/104/mode/2up?q=Shahryar|title=The Jahangirnama: memoirs of Jahangir, Emperor of India|publisher=Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution & Oxford University Press|year=1999|location=Washington, D. C. & New York|pages=104|isbn=978-0-19-512718-8 |translator-last=Thackston|translator-first=Wheeler Mclntosh}}</ref> ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਕੀਮ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=Nicoll|first=Fergus|title=Shah-Jahan: The Rise and Fall of the Mughal Emperor|quote=In fact, official records indicate that Khurram's father had at least twelve more wives, including the (unnamed) daughters of Mirza Muhammad Hakim.}}</ref><ref>{{cite book|first=Sir William|last=Foster|title=Early travels in India, 1583-1619|url=https://archive.org/details/earlytravelsinin0000fost|publisher=AMS Press|year=1975|pages=[https://archive.org/details/earlytravelsinin0000fost/page/100 100]–101|isbn=978-0-404-54825-4}}</ref> ਉਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ 25 ਮਈ 1611 ਨੂੰ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ (ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਸੀ। ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਚੁਸਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਨੂਰ ਜਹਾਂ ('ਵਰਲਡ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ') ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਨੂਰ ਮਹਿਲ ('ਮਹਿਲ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ') ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1620 ਵਿੱਚ ਸਲੀਹਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਪਦਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1627 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀ। == ਜਿੱਤਾਂ == [[File:Mogul- Jahangir - Münzkabinett, Berlin - 5549249.jpg|thumb|ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਿੱਕਾ]] ਸਾਲ 1594 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ, ਆਸਫ ਖਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਜਾਫਰ ਬੇਗ ਅਤੇ ਅਬੂਲ-ਫਜ਼ਲ ਇਬਨ ਮੁਬਾਰਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਬੁੰਦੇਲਾ ਦੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਰਛਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਂਗੀਰ 12,000 ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੁੰਦੇਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਨੂੰ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਨੇ 5000 ਬੁੰਦੇਲਾ ਪੈਦਲ ਅਤੇ 1000 ਘੋੜਸਵਾਰ ਫੌਜ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਭਗੌੜਾ ਰਿਹਾ। ਜੇਤੂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ, 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਓਰਛਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਗਲ ਗੜ੍ਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। [[File:Jahangir hunting with a falcon..jpg|thumb|left|ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਬਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਫਿਰ ਅਲੀ ਕੁਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਫਿਰ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਜ਼ੀਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਥਰੋਕੋਠਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗੜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕੋਲੀਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਦਨਾਮ ਲੁਟੇਰੇ ਅਤੇ ਲੁਟੇਰੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਲੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਵੱਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਜਿਹੇ ਕੋਲੀ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ 169 ਮੁਖੀ 'ਬੋਲੋਡੋ' ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂਰੁੱਲਾ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੁਆਰਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref>{{Cite book |last=Hanif |first=N. |url=https://books.google.com/books?id=CXH4RHYwkEsC |title=Islamic Concept of Crime and Justice: Political justice and crime |publisher=Sarup & Sons |year=1999 |isbn=978-81-7625-063-4 |location=[[New Delhi]], [[India]] |pages=73–74 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Herbert |first=Sir Thomas |url=https://books.google.com/books?id=46NMAQAAMAAJ |title=Sir Thomas Herbert, Bart: Travels in Africa, Persia, and Asia the Great : Some Years Travels Into Africa and Asia the Great, Especially Describing the Famous Empires of Persia and Hindustan, as Also Divers Other Kingdoms in the Oriental Indies, 1627-30, the 1677 Version |publisher=ACMRS (Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies) |year=2012 |isbn=978-0-86698-475-1 |location=New Delhi, India |pages=180 |language=en}}</ref> 1613 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਜਹਾਜ਼ ਰਹੀਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ 100,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਾਲ ਨਾਲ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਜੋ ਸਾਲਾਨਾ ਹੱਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੱਕਾ ਅਤੇ ਮਦੀਨਾ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਹੀਮੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref name="farishta" /><ref>{{cite book |author=Sekhara Bandyopadhyaya |year=2004 |title=From Plassey to Partition: A History of Modern India |publisher=Orient Blackswan |page=37 |isbn=978-81-250-2596-2}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ 'ਮੱਲਿਕਾ-ਏ-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ' (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਹੀਮੀ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ "ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਜਹਾਜ਼" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੀ। ਗੁੱਸਾ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਦ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਚਰਚਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਜੇਸੁਇਟਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਬਸਤੀੀਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਮੇਵਾੜ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਦੀ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ। 1608 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰੋ-ਭੁਯਾਨ ਸੰਘ ਦੇ ਮਸਨਾਦ-ਏ-ਆਲਾ, ਬਾਗੀ ਮੂਸਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਲਾਮ ਖਾਨ I ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ,<ref>{{cite book |url= https://www.google.ca/books/edition/Bangladesh_and_Pakistan_Flirting_with_Fa/IDBdEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=isa+khan+dynasty+bengal&pg=PA12&printsec=frontcover |title= Bangladesh and Pakistan Flirting with Failure in South Asia|date= 2022 |author= Pawan singh |publisher= gaurav book center |page= 21 }}</ref><ref name=bpedia>{{cite Banglapedia|article=Musa Khan|author=Muazzam Hussain Khan}}</ref> ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।<ref>{{cite book|pages=12|title=400 years of Dhaka|first=M A Hannan|last=Feroz|publisher=Ittyadi|year=2009}}</ref><ref name="sen2">{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=165}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ 1615 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਏ ਸਨ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 1620 ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ "ਚੰਬਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਸੀ।" ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੀ 1620 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੌਤ == [[File:Tomb of Jahangir and gardens 3.jpg|thumb|250px|ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ]] ਅਫੀਮ ਅਤੇ ਵਾਈਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਭਰ ਉਪਭੋਗਤਾ, ਜਹਾਂਗੀਰ 1620 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਿਆ ਪਰ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਕਾਰਨ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1627 ਨੂੰ ਭਿੰਬਰ ਨੇੜੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Allan 1934 p. 398">{{cite book |last1=Allan |first1=J. |last2=Haig |first2=Sir T. Wolsely |last3=Dodwell |first3=H. H. |editor-last=Dodwell |editor-first=H. H. |editor-link=H. H. Dodwell |year=1934 |title=The Cambridge Shorter History of India |url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ&pg=PA398 |publisher=Cambridge University Press |page=398}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਅੰਤੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਿੰਬਰ ਨੇੜੇ ਬਾਗਸਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਰਾਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਕਬਰਾ ਅੱਜ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੰਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਨੂਰਜਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ, ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਅਬੂ-ਉਲ-ਹਸਨ ਅਸਫ਼ ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਰਮ ਨਾਲ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਬੂਲ ਹਸਨ ਨੇ ਦਾਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਦਰੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1628 ਵਿਚ ਆਗਰਾ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਰਮ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਅਤੇ ਡਾਵਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ (ਸ਼ਿਹਾਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖੁਰਰਮ) ਦਾ ਰਾਜਕੀ ਨਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Lal |first=Ruby |title=Empress - The Astonishing Reign of Nur Jahan |url=https://archive.org/details/empressastonishi0000lalr |publisher=W. W. Norton & Company |year=2018 |isbn=9780393239348 |edition=1st |location=New York |pages=[https://archive.org/details/empressastonishi0000lalr/page/214 214]–216}}</ref> == ਵਾਰਸ == ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: * [[ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ]] (16 ਅਗਸਤ 1587 – 26 ਜਨਵਰੀ 1622) — ਅੰਬਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨਾਲ। * [[ਪਰਵਿਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ]] (31 ਅਕਤੂਬਰ 1589 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1626) — ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ। * ਮੁਹੰਮਦ ਖੁਰਰਮ (5 ਜਨਵਰੀ 1592 – 22 ਜਨਵਰੀ 1666) — ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ ਨਾਲ। * ਜਹਾਂਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ (ਜਨਮ {{Circa|1605}}) — with a concubine. * [[ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] (16 ਜਨਵਰੀ 1605 – 23 ਜਨਵਰੀ 1628) — ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ ਨਾਲ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ: * [[ਸੁਲਤਾਨ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ]] (25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1586 – 5 ਸਤੰਬਰ 1646) — ਅੰਬਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਗਵੰਤ ਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=746}}</ref> * ਇਫਤ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ (ਜਨਮ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1589) — ਕਾਸ਼ਘਰ ਦੇ ਸੈਦ ਖਾਨ ਜਗਤਾਈ ਦੀ ਧੀ ਮਲਿਕਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=816}}</ref> * ਦੌਲਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ (ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1589) — ਰਾਜਾ ਦਰਿਆ ਮਲਭਾਸ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|last=Fazl|first=Abul|title=Akbarnama|publisher=ASIATIC SOCIETY OF BENGAL|volume=III|pages=866}}</ref> * [[ਬਹਾਰ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ]] (9 ਅਕਤੂਬਰ 1590 – 8 ਸਤੰਬਰ 1653) — ਮਰਤੀਆ ਦੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾਸ ਰਾਠੌਰ ਦੀ ਧੀ ਕਰਮਸੀ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref name=":1">{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=880}}</ref> * ਬੇਗਮ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ (ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1590) — ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ ਨਾਲ।<ref name=":1" /> * ਇੱਕ ਪੁੱਤਰੀ (ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ 1591) — ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|last=Fazl|first=Abul|title=Akbarnama Vol. III|pages=883|quote=On this day also Sultan Parviz had a sister born.}}</ref> * ਇੱਕ ਪੁੱਤਰੀ(ਜਨਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1594) — ਖਵਾਜਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|last=Fazl|first=Abul|title=Akbarnama Vol. III|quote=On the 21st, after the passing of 8 hours and 28 minutes, a sister to Sulān Parvīz was born. It is the rule that H.M. promptly gives names to the children and grandchildren. Though the inner servants expressed a wish that he would do this, he did not accept the proposition. Suddenly that newly-born one descended into non-existence, and H.M.'s knowledge of hidden things was anew displayed!}}</ref> * ਇੱਕ ਪੁੱਤਰੀ (ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 1595) — ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਬਲੂਚ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=1015}}</ref> * ਇੱਕ ਪੁੱਤਰੀ (ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1595) — ਇਬਰਾਹਿਮ ਹੁਸੈਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=1031}}</ref> * [[ਲੁਜ਼ਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ]] (ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1597) — ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਬਿਲਕੀਸ ਮਕਾਨੀ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|title=Akbarnama Of Abul Fazl; Volume III|pages=1094}}</ref> == ਧਰਮ == [[File:Jahangir with sufi.jpg|thumb|upright=0.7| 1620 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ, ਓਟੋਮੈਨ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੇਮਸ ਪਹਿਲੇ (ਡੀ. 1625) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤਸਵੀਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ: "ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਾਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।"]] ਸਰ ਥਾਮਸ ਰੋ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧ 1617 ਵਿਚ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਰੋ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਮੀਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿਆਂ ਕਰਾਂਗੇ। ". ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1618 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫਰਮਾਨ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। [[File:Portrait of Emperor Jahangir Praying.jpg|thumb|upright|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਦੁਆ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰ]] ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਰੋ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੁੰਨੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੋ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, "ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ [ਪੈਗੰਬਰ] ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਿੰਨਾ ਮਹਾਨ ਪੈਗੰਬਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ... ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੇਲੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।"{{citation needed|date=January 2017}} ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਹਨਾਂ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੋ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਰੋਅ ਦੇ ਗਲੇ ਦੁਆਲੇ "ਤਾਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੇਨ 'ਤੇ ਲਟਕਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ" ਲਟਕਾਈ। ਰੋ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਹਿਸਾਨ ਸਮਝਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ (ਜੋ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਛੇ ਪੈਨਸ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।"<ref> {{cite book |last1=Roe |first1=Sir Thomas |editor1-last=Foster |editor1-first=W |title=The Embassy of Sir Thomas Roe to the Court of the Great Mughal |date=1899 |publisher=Humphrey Milford |location=London |edition=Rev. 1926}} </ref>{{rp|214–15}} ਜੇ ਰੋ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਘਪਲੇਬਾਜ਼ੀ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਆਈ. ਅਜਿਹੇ ਚੇਲੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਸਮੂਹ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਚੇਲੇ ਬਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰੋਅ ਦੁਆਰਾ 'ਨਾਸਤਿਕ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਅਸਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਿਆ। ਰੋ ਨੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਕਿ ਸਮਰਾਟ ਜਾਂ ਤਾਂ "ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸੰਭਵ ਆਦਮੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੰਨਾ ਘੱਟ ਧਰਮ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।"{{citation needed|date=January 2017}} ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਬਹੁ-ਇਕਬਾਲੀਆ ਰਾਜ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਸਨ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਲਈ ਰਾਜਤੰਤਰ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਡਾ.{{citation needed|date=September 2020}} ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ 'ਉਲਾਮਾ' ਦੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਲਗਾਉਣ।" ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੱਟੜ ਸੁੰਨੀ ਆਸਵੰਦ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ. ਅਬੂਲ ਫਜ਼ਲ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਖ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਉਸ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਰਈਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਮੂਹ ਨੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਮੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਰਈਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |url= https://www.google.ca/books/edition/History_of_India_and_Pakistan/OgpuAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=highest%20post%20in%20mughal%20government%20is%20mir%20bakhshi |title= History of India and Pakistan: pt. 1. Great Mughals |page= 342 |author= Muhammad Tariq Awan |publisher= University of Michigan |date= 1994 |isbn= 9789690100344 }}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=Wynbrandt |first=James |date=2009 |title=A Brief History of Pakistan |url={{Google books|xQGwgJnCPZgC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Infobase Publishing |pages=83–84 |isbn=978-0-8160-6184-6}}</ref> ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ "ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ। .. ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਗਰਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਬਾਗੀ ਪੁੱਤਰ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ: "ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ।"<ref>Goel, The Story of Islamic Imperialism in India, 59.</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਵੀ ਜੈਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, “ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੀਓਰਸ [ਜੈਨਾਂ] ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਝੂਠੇ ਦੇਵਤੇ ਰੱਖ ਲਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਲੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>Shourie et al., Hindu Temples, 272.</ref> ਖੁਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਵਰਗੇ ਸੂਰ ਦਾ ਮੰਦਰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਾਫੀ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। "ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਬੇਕਾਰ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ," ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।<ref>Shourie et al., Hindu Temples, 266.</ref><ref>Tuzuk-i-Jahangiri, translated into English by Alexander Rogers, first published 1909-1914, New Delhi Reprint, 1978, Vol. I, pp. 254-55</ref> ਰਿਚਰਡ ਐਮ ਈਟਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ। ਉਸਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਮੁਗਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਸਥਿਰਤਾ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਜਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਬਦੀਲੀ।<ref>{{Cite web |last=Ashraf |first=Ajaz |title='We will never know the number of temples desecrated through India's history': Richard Eaton |url=http://scroll.in/article/769463/we-will-never-know-the-number-of-temples-desecrated-through-indias-history-richard-eaton |access-date=2022-05-17 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਬਹੁ-ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਦਰੂਪ ਗੋਸਾਈਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਪੱਸਿਆ ਜੀਵਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite book|title=Tuzuk-i-Jahangiri: Memoirs of Jahangir(Complete)|publisher=Library of Alexandria|pages=403–404}}</ref> ਡਾ: ਫੈਜ਼ਾਨ ਮੁਸਤਫਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜੈਨ ਪਰਯੂਸ਼ਨ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ 12 ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਜੈਨ ਪਰਜਾ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news |date=2021-09-26|title=Mohan Bhagwat is right: British are to blame for India's Hindu-Muslim division|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/rss-mohan-bhagwat-hindu-muslim-divide-british-7532872/|access-date=2021-10-19|work=The Indian Express|language=en}}</ref> ਮੁਕਰਾਬ ਖਾਨ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਰਦਾ (ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀ) ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਕ [ਯੂਰਪੀਅਨ] ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।" ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਹਾਲ "ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਈਸਾਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਤੁਜ਼ੁਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਖ਼ਰੀ ਸੀਨ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ (ਹਜ਼ਰਤ) ਯਿਸੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਯਿਸੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਯਿਸੂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਖੜੇ ਹਨ। " ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਗੁਲਾਮ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਬੇਵਰਿਜ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀ ਮੁਗਲ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗੁਲਾਮ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਜੋਂ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। == ਕਲਾ == [[File:Jahangir inscription on the Allahabad pillar of Ashoka.jpg|thumb|ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਥੰਮ੍ਹ ਉੱਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ।<ref name="RT">Description and recent photograph in {{cite web |last1=Thapar |first1=Romila |title=India and the World as Viewed from a Pillar of Ashoka Maurya |url=https://guftugu.in/2018/06/pillar-of-ashokamaurya-romila-thapar/ |date=13 June 2018}}</ref>]] ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਜਹਾਂਗੀਰਨਾਮਾ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਰਣਨ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਮਨਸੂਰ ਵਰਗੇ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੇ।<ref>{{Cite book|last=Cleveland Beach|first=Milo|title=Mughal and Rajput Painting|url=https://archive.org/details/mughalrajputpain0000beac|publisher=Cambridge University Press|year=1992|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/mughalrajputpain0000beac/page/n141 90]}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 1619 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਕਲਮ ਪਾ ਦਿੱਤੀ: “ਮੈਂ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਕੀ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਸ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖੰਭਾਂ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਹਰ ਖੰਭ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, "ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|last=Jahangir|title=The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha|publisher=Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery in Association with Oxford University Press|year=1999|location=New York|pages=[https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/314 314]|isbn=978-0-19-512718-8 |translator-last=Thackston|translator-first=W.M.}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਥੀਮ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|last=Cleveland Beach|first=Milo|title=Mughal and Rajput Painting|url=https://archive.org/details/mughalrajputpain0000beac|publisher=Cambridge University Press|year=1992|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/mughalrajputpain0000beac/page/n133 82]}}</ref> ਜਹਾਂਗੀਰ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੋਰਟਰੇਟ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: {{blockquote|text=...ਪੇਂਟਿੰਗ ਲਈ ਮੇਰੀ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੇਰਾ ਅਭਿਆਸ ਅਜਿਹੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਾਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਮ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਪਲ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਚਿਹਰਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੋਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਚਿਹਰਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਅਤੇ ਭਰਵੱਟੇ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਕਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਅੱਖ ਅਤੇ ਭਰਵੱਟੇ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।}} [[File:Jahangirs huqqa close national museum india.JPG|thumb|ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਜੇਡ ਹੁੱਕਾ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੌਬਤ ਖਾਨ ਦੀ ਉਸਤਾਦ ਮਨਸੂਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਜਵਾਈ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਹਜ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਡਬਲਯੂ. ਐੱਮ. ਥੈਕਸਟਨ ਦੇ ਜਹਾਂਗੀਰਨਾਮੇ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਮੁਖਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਮਿਲੋ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਬੀਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਥਿਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜੋ "ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਤਸ਼ਾਹ"।<ref>{{Cite book|last=Jahangir|title=The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India|url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha|publisher=Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery in Association with Oxford University Press|year=1999|location=New York|pages=vii|isbn=978-0-19-512718-8 |translator-last=Thackston|translator-first=W.M.}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਲਾਸਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਹਰੇ ਭਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਉਹ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਰਹੀਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਬਾਘ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=Verma|first=Som Prakash|title=Mughal Painter of Flora and Fauna: Ustād Manṣūr|publisher=Abhinav Publications|year=1999|location=New Delhi|pages=25}}</ref> ਜੈਸੂਇਟਸ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਉੱਕਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਹੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਮੰਗਵਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁਗਲ "ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਸਨ", ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਈਕੋਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸ ਲਈ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਕਲਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੇ ਮਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਨ ਸਰ ਥਾਮਸ ਰੋ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਪੀ ਕਰਕੇ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਫਿਰ ਰੋ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸਲੀ ਨੂੰ ਚੁਣੇ, ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਸਰ ਥਾਮਸ ਰੋ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।{{citation needed|date=June 2017}} ਜਹਾਂਗੀਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ 74 ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਰਟਰੇਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਚਿਹਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਸਮੇਤ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਹਨ। <ref>{{cite book |last1=Losty |first=J.P. |title=The Carpet at the Window: a European Motif in the Mughal Jharokha Portrait |publisher=Mapin Publishing |location=Ahmedabad|date=2013|pages=52–64 |editor1-last=Sharma |editor1-first=M |editor2-last=Kaimal |editor2-first=P |series=Indian Painting: Themes, History and Interpretations; Essays in Honour of B.N. Goswamy}}</ref> == ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦਵਾਈ == ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਜਨ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 2 ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਹੁਕਮ ਨੇ ਰਾਈਸ-ਸਪਿਰਿਟ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਹੁਕਮ ਉਸ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੀ।<ref name="Chattopadhyay_1995">{{cite journal | vauthors = Chattopadhyay A | title = Jahangir's interest in public health and medicine | journal = Bull Indian Inst Hist Med Hyderabad | pages = 170–182 | date = 1995| volume = 25 | issue = 1–2 | pmid = 11618835 | doi = }}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਅਸਮਰੱਥ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Lach |first1=Donald F. |last2=Kley |first2=Edwin J. Van |title=Asia in the Making of Europe Vol. III, Bk. 2: A Century of Advance, South Asia |date=1998 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-226-46767-2 |page=629 |edition=Pbk.}}</ref><ref>{{cite book |last1=Flores |first1=Jorge |title=The Mughal Padshah: A Jesuit Treatise on Emperor Jahangir's Court and Household |date=2015 |publisher=Brill|isbn=978-9004307537 |page=9 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Schimmel |first1=Annemarie |author-link=Annemarie Schimmel |editor-last=Waghmar |editor-first=Burzine K. |translator-last=Attwood |translator-first=Corinne |title=The empire of the Great Mughals : history, art and culture |date=2005 |publisher=Sang-E-Meel Pub. |location=Lahore |isbn=978-1-86189-185-3 |page=[https://archive.org/details/empireofgreatmug00anne/page/45 45] |edition=Revised |url-access=registration |url=https://archive.org/details/empireofgreatmug00anne/page/45 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Hansen |first1=Valerie |last2=Curtis |first2=Ken |title=Voyages in World History, Volume 1 to 1600 |date=2013 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-285-41512-3 |page=446 |language=en}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈਨਰੀ ਬੇਵਰਿਜ (ਤੁਜ਼ਕ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ) ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ ਕਲੌਡੀਅਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ "ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਦਮੀ ਸਨ... ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤ ਥਾਵਾਂ' ਤੇ... [ਅਤੇ] ਜਹਾਂਗੀਰ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ... [ਉਹ] [ਇੱਕ] ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦਾ।"<ref name="Findly pg 311">{{cite book |last1=Findly |first1=Ellison Banks |title=Nur Jahan, empress of Mughal India |url=https://archive.org/details/nurjahanempressm00find |url-access=limited |date=1993 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0-19-536060-8 |page=[https://archive.org/details/nurjahanempressm00find/page/n323 311]}}</ref> ਅੱਗੇ ਉਹ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਉਸਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਕੰਧਾਰ ਨੂੰ ਫਾਰਸੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਗੁਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ, ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਆਲਸ, ਇੱਕ ਫਾਇਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਬਹੁਤ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਕਸੂਰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |last1=Beveridge|first1=Henry|title=Tuzuk-i-Jahangiri |publisher=Royal Asiatic Society, London |volume=II |page=6(preface)|url=https://indianculture.gov.in/rarebooks/tuzuk-l-jahangiri-or-memoris-jahangir-thirteenth-beginning-nineteenth-year-his-reign}}</ref> ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਕਿੰਸ, ਜੋ 1609 ਵਿਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੰਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕਿ ਇਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਕਬਰ ਪਦਾਸ਼ਾ [ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਦੱਕੇ ਤੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਰਾਜਾ, ਸੇਲਿਮ ਸ਼ਾ [ਜਹਾਂਗੀਰ] ਗੁਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।"<ref name="Findly pg 311" /> ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ, ਨਿਕੋਲਾਓ ਮਾਨੂਚੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਚਰਚਾ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: "ਇਹ ਤਜਰਬੇ ਦੁਆਰਾ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"<ref name="Findly pg 311" /> ਜੌਹਨ ਐਫ. ਰਿਚਰਡਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁਸਤਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵਾਈਨ ਅਤੇ ਅਫੀਮ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਲਤ ਕਾਰਨ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |last1=Richards |first1=John F |title=The New Cambridge History of India: Mughal Empire |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |location=Delhi |isbn=978-81-85618-49-4 |page=102}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == [[File:Prince Salim (the future Jahangir) and his legendary illicit love.jpg|thumb|250px|ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ]] === ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ === * 1939 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=Bajaj |first=J. K. |date=2014 |title=On & Behind the Indian Cinema |url={{Google books|_1UqAwAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |page=2020 |isbn=9789350836217}}</ref> * 1953 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite book |last=U |first=Saiam Z. |date=2012 |title=Houseful The Golden Years of Hindi Cinema |url={{Google books|JSVCCwAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Om Books International |isbn=9789380070254}}</ref> * 1955 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਆਦਿਲ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਡੀ ਕੇ ਸਪਰੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * 1955 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਏ.ਐਨ.ਆਰ. * 1960 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਜਲਾਲ ਆਗਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਛੋਟੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref name=":0">{{cite news |title=Mughal-E-Azam: Lesser known facts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/photo-features/Mughal-E-Azam-Lesser-known-facts/photostory/47653911.cms |newspaper=The Times of India |access-date=12 July 2016}}</ref> * 1966 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਜ਼ੀਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=Vijaykumar |first=B. |title=Anarkali 1966 |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/anarkali-1966/article788581.ece |date=31 May 2010 |newspaper=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=12 July 2016}}</ref> * 1979 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਅਕਬਰ ਸਲੀਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * 1988 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ ਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਭਾਰਤ ਏਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਜੇ ਅਰੋੜਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * ਜਹਾਂਗੀਰ ਸਵਰਨਮੁਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਤਰ ਫੈਲੂਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * 2000 ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਿੰਦ ਸੋਮਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite magazine |last=Vetticad |first=Anna M. M. |date=27 September 1999 |title=Model Milind Soman to play Salim in serial Noorjahan on DD1 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/model-milind-soman-to-play-salim-in-serial-noorjahan-on-dd1/1/255257.html |magazine=India Today |access-date=12 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815223107/http://indiatoday.intoday.in/story/model-milind-soman-to-play-salim-in-serial-noorjahan-on-dd1/1/255257.html |archive-date=15 August 2016 |url-status=live}}</ref> * 2013 ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਜੋਧਾ ਅਕਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਵੀ ਭਾਟੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਯਾਨ ਜ਼ੁਬੈਰ ਰਹਿਮਾਨੀ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਸਲੀਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। * 2014 ਵਿੱਚ ਇੰਦੂ ਸੁਦਰਸਨ ਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਰਣਵੀਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਪਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=Kotwani |first=Hiren |date=20 March 2015 |title=Sudhanshu Pandey replaces Karanvir Sharma in Siyaasat |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sudhanshu-Pandey-replaces-Karanvir-Sharma-in-Siyaasat/articleshow/46632331.cms |newspaper=The Times of India |access-date=12 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031413/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sudhanshu-Pandey-replaces-Karanvir-Sharma-in-Siyaasat/articleshow/46632331.cms |archive-date=4 March 2016 |url-status=live}}</ref> * 2014 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਕਾਮ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾ ਹਾਲ ਅਕਬਰ ਬੀਰਬਲ ਵਿੱਚ, ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਲੀਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। * 2018 ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ ਸਲੀਮ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ੇਖ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਸਾਹਿਤ === * ਜਹਾਂਗੀਰ ਇੰਦੂ ਸੁੰਦਰੇਸਨ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਦ ਟਵੰਟੀਥ ਵਾਈਫ (2002) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੀਕਵਲ ਦ ਫੀਸਟ ਆਫ਼ ਰੋਜ਼ਜ਼ (2003) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Sundaresan|first=Indu|title=The Feast of Roses: A Novel|url=https://archive.org/details/feastofrosesnove00sund|publisher=Simon and Schuster|isbn=9780743481960|year=2003}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sundaresan|first=Indu|url=https://archive.org/details/twentiethwife00sund_0/page/11|title=Twentieth wife : a novel|publisher=Washington Square Press|isbn=9780743428187|edition=Paperback|location=New York|year=2002}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਐਲੇਕਸ ਰਦਰਫੋਰਡ ਦੇ ਨਾਵਲ ਰੂਲਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ (2011) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੀਕਵਲ ਦ ਟੈਂਟੇਡ ਥ੍ਰੋਨ (2012) ਦੀ ਲੜੀ ਐਮਪਾਇਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੁਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Rutherford|first=Alex|title=Ruler of the World|publisher=Hachette UK|year=2011|isbn=978-0-755-34758-2}}</ref><ref>{{Cite book|last=Rutherford|first=Alex|title=The Tainted Throne|publisher=Hachette UK|year=2012|isbn=978-0-755-34761-2}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਤਨੁਸ਼੍ਰੀ ਪੋਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਧੀ (2005) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Podder|first=Tanushree|title=Nur Jahan's Daughter|url=https://archive.org/details/nurjahansdaughte0000podd|publisher=Rupa & Co.|year=2005|isbn=9788129107220|location=New Delhi}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਵਲ ਪਿਆਰੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ: ਨੀਨਾ ਕੌਂਸੁਏਲੋ ਐਪਟਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Epton|first=Nina Consuelo|title=Beloved Empress Mumtaz Mahal: A Historical Novel|url=https://archive.org/details/belovedempressmu0000epto|publisher=Roli Books|year=1996}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਵਲ ਨੂਰਜਹਾਂ: ਜੋਤੀ ਜਾਫਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ।.<ref>{{Cite book|last=Jafa|first=Jyoti|title=Nurjahan: A Historical Novel|publisher=Writers Workshop|year=1978|location=India}}</ref> * ਜਹਾਂਗੀਰ ਤਿਮੇਰੀ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਤਾਜ, ਮੁਗਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last=Murari|first=Timeri|title=Taj, a Story of Mughal India|url=https://archive.org/details/tajstoryofmughal0000mura|publisher=Penguin|year=2004}}</ref> == ਆਨਲਾਈਨ ਕੰਮ == * {{cite book |last=Emperor of Hindustan |first=Jahangir |translator-last=Price |translator-first=David |date=1829 |title=Memoirs of the Emperor Jahangueir |url=https://archive.org/stream/memoirsofemperor00jaharich#page/n5/mode/2up |location=London |publisher=J. Murray}} * {{cite book |last=Elliot |first=Henry Miers |author-link=Henry Miers Elliot |date=1875 |title=Wakiʼat-i Jahangiri |url=https://archive.org/stream/wakiatijahangiri00jaha#page/n5/mode/2up |location=Lahore |publisher=Sheikh Mubarak Ali}} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਜਹਾਂਗੀਰਨਾਮਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{cite book|title=The Human Record: Sources of Global History. Vol. 2: Since 1500|url=https://archive.org/details/humanrecordsourc0002andr_y8u5|last1=Andrea|first1=Alfred J.|last2=Overfield|first2=James H.|edition=Fifth|year=2005|publisher=Houghton Mifflin|location=Boston|isbn=978-0-618-37041-2}} * {{cite journal|last=Alvi|first=Sajida S.|author-link=Sajida Alvi|year=1989|title=Religion and State during the Reign of Mughal Emperor Jahǎngǐr (1605–27): Nonjuristical Perspectives|journal=Studia Islamica|issue=69|pages=95–119|doi=10.2307/1596069|jstor=1596069}} * {{cite book |last=Balabanlilar |first=Lisa |title=The Emperor Jahangir: Power and Kingship in Mughal India |location=London |publisher=[[I. B. Tauris]] |year=2020 |isbn=9781838600426}} * {{cite journal |last=Findly |first=Ellison B. |date=April–June 1987 |title=Jahāngīr's Vow of Non-Violence |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_april-june-1987_107_2/page/245 |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=107 |issue=2 |pages=245–256 |doi=10.2307/602833 |jstor=602833}} * {{Cite book|last1=Gascoigne|first1=Bamber|title=The Great Moghuls|last2=Gascoigne|first2=Christina|publisher=Constable|year=1998|location=London|pages=130–179|oclc=39270860|orig-year=1971}} * {{cite journal |last=Lefèvre |first=Corinne |year=2007 |title=Recovering a Missing Voice from Mughal India: The Imperial Discourse of Jahāngīr (r. 1605–1627) in his Memoirs |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=50 |issue=4 |pages=452–489 |doi=10.1163/156852007783245034|s2cid=153839580 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00706230/file/Recovering%20a%20Missing%20Voice_JESHO.pdf }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Wikiquote}} {{Commons category}} * {{Gutenberg author|id=47485}} * [http://www.kforknowledge.com/2011/09/jehangir-and-shah-jehan.html Jehangir and Shah Jehan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505015507/http://www.kforknowledge.com/2011/09/jehangir-and-shah-jehan.html |date=2012-05-05 }} * [https://web.archive.org/web/20100528145829/http://www.boloji.com/history/012.htm The World Conqueror: Jahangir] * [http://www.jainpedia.org/themes/places/jainism-and-islam/jains-and-the-mughals.html Jains and the Mughals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308013841/http://www.jainpedia.org/themes/places/jainism-and-islam/jains-and-the-mughals.html |date=2018-03-08 }} {{s-start}} {{s-hou|[[ਤੈਮੂਰ ਵੰਸ਼]] || 20 ਸਤੰਬਰ 1569 || 8 ਨਵੰਬਰ 1627}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[ਅਕਬਰ]]}} {{s-ttl|title=[[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] | years=1605–1627}} {{s-aft|after=[[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ]]}} {{s-end}} {{Mughal Empire}} {{Authority control}} 2z0lgd8khomv8t47mduedp4m8jzlegv 0 66056 842563 820820 2026-07-13T13:08:48Z Harchand Bhinder 3793 842563 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਕਸਬਾ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.678748 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.094760 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | coordinates = {{coord|30.6833|N|75.1|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਜਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 25206 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 142038 | area_code_type = ਦੁਰਭਾਸ਼ ਕੋਡ | area_code = 1636 | registration_plate = | website = {{URL|https://moga.nic.in}} | footnotes = }} '''ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਹੈ। ==ਸ਼ਹਿਰ== ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸੜਕ 'ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬੱਸਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਥਾਣਾ ਸਦਰ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ 65 ਪਿੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਿੰਡ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੁਗਲੂ ਪੱਤੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ), ਬਾਘਾ ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤੀ। ==ਜਨਸੰਖਿਆ== 2011 ਦੀ [[ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 15,206 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 13,288 ਮਰਦ ਅਤੇ 11,918 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 0-6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2764 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਦਾ 10.97% ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 895, ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 897 ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 846, ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਕਰੀਬ 839 ਹੈ। ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 76.13 % ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84%, ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਰਦ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 79.25% ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 72.67% ਹੈ। 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਮੁਗਲੂ ਪੱਤੀ, ਬਾਘਾ ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤੀ। ਇਹ ਮੋਗਾ-[[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] ਅਤੇ ਮੁੱਦਕੀ-ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਰੋਡ ਦੇ ਚੁਰਾਹੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੌਰਮਿੰਟ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਕਾਲਜ, ਰੋਡੇ (ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਦਰਜਾ 1974 ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਗਠਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨੱਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। (*ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਹੁਣ ਤਹਿਸੀਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।) ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ (ਰਾਈਸ ਮਿੱਲ, ਕੋਲਡ ਸਟੋਰ ਆਦਿ)। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਈ ਬੈਂਕਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ। ==ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ== [[ਰਾਜਿਆਣਾ]], [[ਠੱਠੀ ਭਾਈ]], [[ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]], ਗਿੱਲ, [[ਚੰਦ ਨਵਾਂ]], [[ਕੋਟਲਾ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]], [[ਰੋਡੇ]], ਲੰਡੇ, [[ਸਮਾਲਸਰ]], [[ਘੋਲੀਆ ਕਲਾਂ]], ਤੇ, [[ਘੋਲੀਆ ਖੁਰਦ]] , [[ਫੂਲੇਵਾਲਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Bagha Purana town in Moga tehsil, Survey of India geographical block-map for 44 N NW Ferozepore (1921) (cropped).jpg|thumb|ਕਸਬਾ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh's Statue at Bagha Purana Chowk.jpg|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ ਤਸਵੀਰ:Gurduwara Sant Baba Gurmel Singh, Bagha Purna.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Shiv Mandir at Moga Road, Bagha Purana.jpg|ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਮੋਗਾ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Gurudwara Charan Kanwal Sahib, Bagha Patti at Moga Road, Bagha Purana.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਰਨ ਕੰਵਲ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਘਾ ਪੱਤੀ ਤਸਵੀਰ:Tehsil Administrative and Judicial Court Complex at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਤਹਿਸੀਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤਸਵੀਰ:Municipal Council Office, Bagha Purana.jpg|ਦਫਤਰ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Sewa Kendra Bagha Purana.jpg|ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:BPEO Office Bagha Purana at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਬੀਪੀਈਓ ਦਫਤਰ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Govt School, Girls Bagha Purana at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਨਿਆ ਸਕੂਲ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Harvard Convent School at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਹਾਰਵਰਡ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Guru Nanak College at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਿਸ਼ਨ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂੲੇਟ ਕਾਲਜ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Spring Field Convent School at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਸਪਰਿੰਗ ਫੀਲਡ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] {{ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} o7tpaanm1mjm8ggo0v38dn15pibzv3t 842564 842563 2026-07-13T13:11:42Z Harchand Bhinder 3793 842564 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਕਸਬਾ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.678748 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.094760 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | coordinates = {{coord|30.6833|N|75.1|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਜਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = ਮੀਟ੍ਰਿਕ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 25206 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = 142038 | area_code_type = ਦੁਰਭਾਸ਼ ਕੋਡ | area_code = 1636 | registration_plate = | website = {{URL|https://moga.nic.in}} | footnotes = }} '''ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਹੈ। ==ਸ਼ਹਿਰ== ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸੜਕ 'ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬੱਸਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਥਾਣਾ ਸਦਰ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ 65 ਪਿੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਿੰਡ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੁਗਲੂ ਪੱਤੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ), ਬਾਘਾ ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤੀ। ==ਜਨਸੰਖਿਆ== 2011 ਦੀ [[ਜਨਗਣਨਾ]] ਅਨੁਸਾਰ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|work= |publisher= Census Commission of India}}</ref> ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 15,206 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 13,288 ਮਰਦ ਅਤੇ 11,918 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 0-6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2764 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਦਾ 10.97% ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 895, ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 897 ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 846, ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਕਰੀਬ 839 ਹੈ। ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 76.13 % ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84%, ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਰਦ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 79.25% ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 72.67% ਹੈ। 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਮੁਗਲੂ ਪੱਤੀ, ਬਾਘਾ ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤੀ। ਇਹ ਮੋਗਾ-[[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] ਅਤੇ ਮੁੱਦਕੀ-ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਰੋਡ ਦੇ ਚੁਰਾਹੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੌਰਮਿੰਟ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਕਾਲਜ, ਰੋਡੇ (ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਦਰਜਾ 1974 ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਗਠਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨੱਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। (*ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਹੁਣ ਤਹਿਸੀਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।) ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ (ਰਾਈਸ ਮਿੱਲ, ਕੋਲਡ ਸਟੋਰ ਆਦਿ)। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਈ ਬੈਂਕਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ। ==ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ== [[ਰਾਜਿਆਣਾ]], [[ਠੱਠੀ ਭਾਈ]], [[ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]], ਗਿੱਲ, [[ਚੰਦ ਨਵਾਂ]], [[ਕੋਟਲਾ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]], [[ਰੋਡੇ]], ਲੰਡੇ, [[ਸਮਾਲਸਰ]], [[ਘੋਲੀਆ ਕਲਾਂ]], ਤੇ, [[ਘੋਲੀਆ ਖੁਰਦ]] , [[ਫੂਲੇਵਾਲਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Bagha Purana town in Moga tehsil, Survey of India geographical block-map for 44 N NW Ferozepore (1921) (cropped).jpg|thumb|ਕਸਬਾ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh's Statue at Bagha Purana Chowk.jpg|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ ਤਸਵੀਰ:Gurduwara Sant Baba Gurmel Singh, Bagha Purna.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Shiv Mandir at Moga Road, Bagha Purana.jpg|ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਮੋਗਾ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Gurudwara Charan Kanwal Sahib, Bagha Patti at Moga Road, Bagha Purana.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚਰਨ ਕੰਵਲ ਸਾਹਿਬ, ਬਾਘਾ ਪੱਤੀ ਤਸਵੀਰ:Tehsil Administrative and Judicial Court Complex at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਤਹਿਸੀਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤਸਵੀਰ:Municipal Council Office, Bagha Purana.jpg|ਦਫਤਰ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Sewa Kendra Bagha Purana.jpg|ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:BPEO Office Bagha Purana at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਬੀਪੀਈਓ ਦਫਤਰ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Govt School, Girls Bagha Purana at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਨਿਆ ਸਕੂਲ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Harvard Convent School at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਹਾਰਵਰਡ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Guru Nanak College at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਿਸ਼ਨ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂੲੇਟ ਕਾਲਜ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਸਵੀਰ:Spring Field Convent School at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ਸਪਰਿੰਗ ਫੀਲਡ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਮੁੱਦਕੀ ਰੋਡ, ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] {{ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} ft84esseyljho54d1tj70robgscwcg8 0 78501 842604 715081 2026-07-14T06:21:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842604 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- Basic info ----------------> |official_name =ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਨਾ |other_name = |native_name = La Habana Vieja |nickname = |settlement_type = ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ, [[ਹਵਾਨਾ]] |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Habana Vieja de noche.jpg |imagesize = |image_caption = |image_map = Havana Map - Habana Vieja.png |map_caption = [[ਹਵਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਹਵਾਨਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |coordinates_region = CU |subdivision_type = ਦੇਸ |subdivision_name = {{flag|ਕਿਊਬਾ}} |subdivision_type1 = [[ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਸੂਬੇ|ਸੂਬਾ]] |subdivision_name1 = [[File:Coat of arms of La Habana.svg|20px]] [[ਹਵਾਨਾ|ਸਿਊਦਾਦ ਡੀ ਲਾ ਹਬਾਨਾ]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |established_title = |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes =<ref name=statoids>{{Cite web|url=http://www.statoids.com/ycu.html|title=Municipios of Cuba|author=Statoids|date=July 2003| accessdate=2007-10-06}}</ref> |area_total_km2 = 4 |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2004 |population_footnotes =<ref name=atenas>{{Cite web| url=http://www.atenas.inf.cu/todo/Estadisticas/TABLA%20No_3balance.htm| title=2004 Population trends, by Province and Municipality| author=Atenas.cu| year=2004| accessdate=2007-10-06| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927111826/http://www.atenas.inf.cu/todo/Estadisticas/TABLA+No_3balance.htm| archivedate=2007-09-27| language=es| dead-url=no}}</ref> |population_note = |population_total = 97984 |population_density_km2 = auto <!-- General information ---------------> |timezone = [[Eastern Time Zone|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd= 23|latm= 08|lats= 09.4|latNS=N |longd= 82|longm= 21|longs= 30.0|longEW=W |coordinates_display = inline,title |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> |elevation_m = 50 <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = |postal_code = |area_code = +53-7 |parts_type = Wards (''Consejos Populares'') |parts_style = ਪਾਰਾ |p1 = [[Belén, Havana|Belén]]|p2 = [[Catedral (ward of Havana)|Catedral]]|p3 = [[Jesús María, Havana|Jesús María]]|p4 = [[Plaza Vieja, Havana|Plaza Vieja]]|p5 = [[Prado, Havana|Prado]]|p6 = [[San Isidro, Havana|San Isidro]]|p7 = [[Tallapiedra]] |website = |footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname =ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਨਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਗੜ੍ਹੀਆਂ | designation1_date = 1982 <small>(6th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_type = ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ | designation1_criteria = iv, v | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/204 204] | designation1_free1name = ਰਾਜ ਪਾਰਟੀ | designation1_free1value = [[ਕਿਊਬਾ]] | designation1_free2name = ਖੇਤਰ | designation1_free2value = [[List of World Heritage Sites in the Americas|ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੇਰੇਬੀਅਨ]]}} }} '''ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਨਾ'''({{lang-es|link=no|'''La Habana Vieja'''}}) [[ਕਿਊਬਾ]] ਦੇਸ ਦੇ [[ਹਵਾਨਾ]] ਪ੍ਰਦੇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੀਆਂ 15 ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਨਾ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ]] ਹੈ। ==ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ== * {{Flagicon|Spain}} [[Viveiro]], Spain * {{Flagicon|Colombia}} [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], Colombia * {{Flagicon|Mexico}} [[Guanajuato, Guanajuato]], Mexico * {{Flagicon|POR}} [[Sintra]], Portugal, since 2000<ref>{{Cite web |url=http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=3214 |title=Towns twinned with Sintra |access-date=2016-05-13 |archive-date=2008-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608003800/http://www.cm-sintra.pt/Artigo.aspx?ID=3214 |dead-url=yes }}</ref> ===ਤਸਵੀਰਾਂ === <gallery> File:Capitolio, Habana (cropped).jpg|[[El Capitolio|Capitolio Nacional]] File:Havana Theatre.jpg|[[ਹਵਾਨਾ ਡਾ ਗਰੇਟਥੇਟਰ]] File:Centro Asturiano, Havana.jpg|[[Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|ਫਾਈਨ ਆਰਟ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ]] File:Katedra w Hawanie.JPG|[[Cathedral of Havana]] File:Hotel Inglaterra - Havana 2009.JPG|[[Hotel Inglaterra]] across [[Paseo del Prado, Havana|Prado]] Image:Plaza de la Catedral (Havana) 2.jpg|Plaza de la Catedral in La Habana File:CastillodelaFuerza.jpg|[[Castillo de la Real Fuerza]] File:Cuban SU-100 Model 1969 tank destroyer at the Museum of the Revolution, Cuba 2.jpg|[[Museum of the Revolution (Cuba)|ਇਨਕਲਾਬ ਅਜਾਇਬਘਰ]] File:Cuba L'Habana palazzo del governatore.jpg|ਗਵਰਨਰ ਘਰ File:Church of Angel Custodio, Havana.jpg|Church of Angel Custodio File:Floridita bar, Havana, Cuba 1.jpg|[[Floridita|Floridita Bar]] File:Cuba, Havana, Sunset over Hotel Nacional.jpg|Sunset over Hotel Nacional </gallery> ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commonscat|Havana Vieja|Old Havana}} * [http://users.pandora.be/casaparticular/havana_repartos/casa_particular_old_havana.htm Links to sites with casa particular and travel info on Old Havana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929124830/http://users.pandora.be/casaparticular/havana_repartos/casa_particular_old_havana.htm |date=2007-09-29 }} * [http://travelgallery.dearjulius.com/2015/09/21-street-photos-of-world-heritage-site.html 21 Street photos of World Heritage Site Old Havana, Cuba] * [http://www.cubahoteltravels.com/cities/hotels-in-old-havana.html Hotels in Old Havana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621012910/http://www.cubahoteltravels.com/cities/hotels-in-old-havana.html |date=2023-06-21 }} Travel and tourism *[http://articles.sun-sentinel.com/2004-04-11/news/0404100406_1_murals-12-by-12-foot-room-havana-bay Old Havana Restoring Hidden Treasured Murals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303212318/http://articles.sun-sentinel.com/2004-04-11/news/0404100406_1_murals-12-by-12-foot-room-havana-bay |date=2016-03-03 }} by Vanessa Bauza, ''Sun Sentinel'', April 11, 2004 ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} rxb41c6bh1xybu5ohk0vp8xu7ltmlmg 0 89094 842591 833561 2026-07-14T01:31:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842591 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਜੀਬ ਅਹਿਮਦ | image = | caption = | birth_date = 1989 | birth_place = [[ਭਾਰਤ]] | disappeared_date = 15 ਅਕਤੂਬਰ 2016 (ਉਮਰ 27) | disappeared_place = [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | disappeared_status = {{Missing for|2016|10|15}} (ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਕੇਸ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ — 2016-10-15). | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | education = ਐਮ.ਐਸਸੀ (ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ) | mother = ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/waiting-for-najeeb/article19825150.ece|title=Waiting for 'JNU boy' Najeeb Ahmed, who went missing without a trace in 2016|last=Bhandari|first=Hemani|date=2017-10-09|work=The Hindu|access-date=2018-08-31|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> | father = ਨਫੀਸ ਅਹਿਮਦ }} '''ਨਜੀਬ ਅਹਿਮਦ''', [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਦਿੱਲੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਉਹ 15 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/JNU-issues-25pt-bulletin-on-Najeeb-no-mention-of-brawl/articleshow/55079326.cms|title=JNU issues 25-point bulletin on Najeeb, no mention of brawl - Times of India|newspaper=The Times of India|access-date=2016-10-28}}</ref> ਉਹ ਐਮਐਸਸੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref name="thequint.com">{{Cite news|url=https://www.thequint.com/india/2016/10/28/kidnapped-missing-or-still-in-jnu-where-is-najeeb-ahmed-mother-jnusu-abvp|title=Kidnapped, Missing, or Still in JNU: Where Is Najeeb Ahmed?|newspaper=The Quint|access-date=2016-10-28|archive-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029044938/https://www.thequint.com/india/2016/10/28/kidnapped-missing-or-still-in-jnu-where-is-najeeb-ahmed-mother-jnusu-abvp|dead-url=yes}}</ref> 14 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਏਬੀਵੀਪੀ ਦੇ ਵਿੱਚਕਰ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ।<ref name="thequint.com"/> == ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ == ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਆਪਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (JNUTA) ਨੇ JNU ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਰੁੱਖੀ ਅਤੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਪਰਬੰਧਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਰਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|date=2015-06-05|title=Continued Absence of Najeeb Ahmad—Letter to the Editor|url=http://www.epw.in/journal/2016/43/web-exclusives/continued-absence-najeeb-ahmad%E2%80%93letter-editor.html|journal=Economic and Political Weekly|volume=50|issue=23|access-date=2017-01-14|archive-date=2016-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127170622/http://www.epw.in/journal/2016/43/web-exclusives/continued-absence-najeeb-ahmad%E2%80%93letter-editor.html|dead-url=yes}}</ref> JNUTA ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ 25 ਨੁਕਾਤੀ ਬੁਲੇਟਿਨ ਦੀ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਇਹ ਤੱਥ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਝਗੜੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਹਿਮਦ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/JNU-teachers-association-slams-varsity-administration-on-its-25-point-bulletin-on-Najeeb-Ahmed/articleshow/55073131.cms|title=Missing student: JNU teachers' association slams varsity administration for its 25-point bulletin - Times of India|newspaper=The Times of India|access-date=2016-10-28}}</ref> ਨਜੀਬ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਮਾਤਾ ਫਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ ਨੇ ਵੀ JNU ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/jnu-vice-chancellor-trapped-in-all-night-protests-over-missing-student-najeeb-ahmed-1476591|title=Find Missing JNU Student, Rajnath Singh Tells Delhi Police: 10 Updates|newspaper=NDTV.com|access-date=2016-10-28}}</ref> ਰੋਸ ਵਿਚ, JNU ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ 20 ਘੰਟੇ ਘੇਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/najeeb-still-missing-jnu-students-to-approach-lg-cm-3099353/|title=Najeeb Ahmad still missing, JNU students to approach LG, CM|date=2016-10-24|newspaper=The Indian Express|access-date=2016-10-28}}</ref> ਨਜੀਬ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਗਲਤ ਕੈਦ ਕਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਐਫਆਈਆਰ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="indianexpress.com">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/jnu-student-claims-that-attempts-were-made-to-kill-the-missing-student-najeeb-ahmed-3097273/|title=JNU student claims that attempts were made to kill the missing student Najeeb Ahmed|date=2016-10-22|newspaper=The Indian Express|access-date=2016-10-28}}</ref> ਇਹ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਨਜੀਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼<ref name="indianexpress.com" /> ਇਹ ਵੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਨਜੀਬ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।<ref>http://www.india.com/news/india/is-jnu-student-najeeb-ahmed-living-in-a-small-town-under-a-different-identity-1637678/</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਚਿਤ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਕਰਨ। 25 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਮਾਂ, ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ [[ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ]] ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕੋਈ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|last=Legal|first=India|date=2018-09-04|title=Najeeb disappearance: Delhi HC reserves order|url=https://www.indialegallive.com/constitutional-law-news/courts-news/najeeb-disappearance-delhi-hc-reserves-order/|access-date=2020-11-23|website=India Legal|language=en-US}}</ref> == ਜਾਂਚ == ਪੁਲਿਸ ਨੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਫਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੈਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਸੂਚਨਾ ਰਿਪੋਰਟ (FIR) ਦਰਜ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/jnu-student-claims-that-attempts-were-made-to-kill-the-missing-student-najeeb-ahmed-3097273/|title=JNU student claims that attempts were made to kill the missing student Najeeb |date=2016-10-22|work=The Indian Express|access-date=2018-08-15|language=en-US}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਟੀਮ (SIT), ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ (CBI) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਰਾਗ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਮਾੜੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਝਿੜਕਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Court-raps-police-for-shoddy-Najeeb-probe/articleshow/55674696.cms|title=Court raps police for shoddy Najeeb Ahmed probe - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-08-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/delhi/report-delhi-high-court-scolds-cbi-over-inaction-in-najeeb-case-2553487|title=Delhi High Court scolds CBI over inaction in Najeeb case|date=2017-10-17|work=dna|access-date=2018-08-15|language=en-US}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਲਗਭਗ 24,55,600 ਰੁਪਏ (US $32,869.53 1 ਨਵੰਬਰ 2020 ਤੱਕ) ਖਰਚ ਕੀਤੇ।.<ref>{{cite news | url=https://archive.siasat.com/news/delhi-police-spent-approx-rs-24-lakhs-najeebs-advertisement-1455229/ | title=Delhi Police spent approx. Rs 24 Lakhs for Najeeb's advertisement | author=Younus | work=Siasat Daily | date=11 January 2019 | accessdate=14 June 2020 }}</ref> 25 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਫੁਟੇਜ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਰਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਅਹਿਮਦ ਨੇ JNU ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>[https://theprint.in/india/governance/inside-story-of-the-hunt-for-najeeb-ahmed-the-jnu-student-who-disappeared-into-thin-air/133628/ Inside story of the hunt for Najeeb Ahmed, the JNU student who disappeared into thin air, Ananya Bhardwaj and Kritika Sharma, The Print, 13 October 2018]</ref> ਅਹਿਮਦ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੌਂ ਏਬੀਵੀਪੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਛੇ ਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 122 ਗੀਗਾਬਾਈਟ ਡੇਟਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੇਟਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। 29 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ, ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਨਜੀਬ ਅਹਿਮਦ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ (US $13,385.54) ਦੇ ਇਨਾਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>[https://twocircles.net/2017jun29/412218.html CBI’s Rs 10 lakh reward for information on JNU student, Two Circles, 29 June 2017]</ref> ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੜਤਾਲੀਆ ਟੀਮ (ਐਸ.ਆਈ.ਟੀ.) ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਹੋਸਟਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਨੁਸਖਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਪਤਾ JNU ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਜੀਬ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਓਬਸੈਸਿਵ-ਕੰਪਲਸਿਵ ਵਿਕਾਰ (ਓਸੀਡੀ) ਲਈ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>http://indiatoday.intoday.in/story/missing-student-najeeb-ahmed-anti-depressants-ocd-prescriptions/1/805065.html</ref> ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਟੋ ਡਰਾਈਵਰ ਤੋਂ ਝੂਠਾ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਛੱਡਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/cops-forced-auto-driver-to-say-he-dropped-jnu-student-najeeb-ahmed-at-jamia-cbi-in-high-court-4937722/|title=Cops forced auto driver to say he dropped JNU student Najeeb Ahmed at Jamia: CBI in High Court|date=2017-11-14|work=The Indian Express|access-date=2018-08-15|language=en-US}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮਨਘੜਤ ਸਬੂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਅਹਿਮਦ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੈਂਪਸ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ।ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-delhi-police-traces-auto-driver-who-ferried-missing-jnu-student-najeeb-356918|title=Delhi police traces auto driver who ferried missing JNU student Najeeb|date=2016-11-16|access-date=2018-08-15|language=en-US}}</ref> ਇਸ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.in/2016/11/07/police-claim-najeeb-was-mentally-disturbed-as-family-moves-cou_a_21600886/|title=Police Claim Najeeb Was 'Mentally Disturbed' As Family Moves Court|date=2016-11-08|work=HuffPost India|access-date=2018-08-15|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thequint.com/news/india/najeeb-ahmed-insomnia-depression-missing-jnu-students-brother-mujeeb-home-minister-abvp-jnusu-mother|title=Najeeb Was Not Mentally Disturbed: Missing JNU Student's Brother|work=The Quint|access-date=2018-08-15|language=en}}</ref> ਉਸਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਜਾਂਚ ਦੀ ਇਸ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/cbi-ends-search-for-jnu-student-najeeb-ahmed-missing-for-2-years-1932466|title=CBI Ends Search For JNU Student Najeeb Ahmed, Missing For 2 Years|website=NDTV.com|access-date=2019-03-03}}</ref> ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ ਨੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਟਾਈਮਜ਼ ਨਾਓ ਅਤੇ ਜ਼ੀ ਨਿਊਜ਼ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੂਠੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ISIS ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੈ।<ref>[https://twocircles.net/2017apr07/407491.html Fatima Nafees issues legal notice to Times of India, Times Now, Zee News, etc. for false reportage on Najeeb, TCN News, 7 April 2017]</ref> ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੀਬੀਆਈ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ ਨੇ ਬਿਆਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>[https://www.siasat.com/najeeb-ahmed-alive-or-dead-court-asks-cbi-1497293/ Is Najeeb Ahmed alive or dead? Court asks CBI, Rasia Hashmi, Siasat daily, 16 May 2019]</ref> ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨਜੀਬ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ 100,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਇਨਾਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/delhi-news/rs-1-lakh-reward-for-information-on-missing-jnu-student-najeeb-ahmed-1478594|title=Rs 1 Lakh Reward For Information On Missing JNU Student Najeeb Ahmed|newspaper=NDTV.com|access-date=2016-10-28}}</ref>  == ਜੇਐਨਯੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ == JNU ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਤੇ ਪੱਖਪਾਤ ਅਤੇ 9 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਯੋਗਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ JNU ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਅਹਿਮਦ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ 2016<ref>{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/After-A-20Hour-StandOff-Over-Missing-Student-JNU-Vice-Chancellor-Let-Off-By-Students-Union/#.c5qe9dvjz|title=After A 20-Hour Stand-Off Over Missing Student, JNU Vice Chancellor Allowed To Go|last=ScoopWhoop|date=2016-10-20|work=ScoopWhoop|access-date=2018-08-15|language=En|archive-date=2018-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815164501/https://www.scoopwhoop.com/After-A-20Hour-StandOff-Over-Missing-Student-JNU-Vice-Chancellor-Let-Off-By-Students-Union/#.c5qe9dvjz|url-status=dead}}</ref> ਨੂੰ 20 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ "ਦੋਸ਼ੀ" ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਰਕੂਲਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਹਿਮਦ 'ਤੇ 25-ਪੁਆਇੰਟ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਉਸ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। JNU ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite journal|date=2015-06-05|title=Continued Absence of Najeeb Ahmad—Letter to the Editor|url=https://www.epw.in/journal/2016/43/web-exclusives/continued-absence-najeeb-ahmad%E2%80%93letter-editor.html?0=ip_login_no_cache=ee1f2bd70aee5c21bec1d92510b3ffd4|journal=Economic and Political Weekly|language=en|volume=50|issue=23}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਦੀ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ 'ਚੋਣਵੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੱਡ' ਦੇਣ ਦੀ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਹਿਮਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਝਗੜੇ ਦੌਰਾਨ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/JNU-teachers-association-slams-varsity-administration-on-its-25-point-bulletin-on-Najeeb-Ahmed/articleshow/55073131.cms|title=Missing student: JNU teachers' association slams varsity administration for its 25-point bulletin - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-08-15}}</ref> ਫਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ ਨੇ JNU ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਤੇ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/missing-student-najeeb-ahmads-family-slams-police-jnu-admin-3622141/|title=Missing student: Najeeb Ahmad's family slams police, JNU admin|date=2016-10-28|work=The Indian Express|access-date=2018-08-15|language=en-US}}</ref> ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ, JNU ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ JNUSU ਦੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ (ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਸਮੇਤ) ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 20,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਜੀਬ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੰਗਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਹੋਸਟਲ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ... "ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਜੀਬ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਸਟਲ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਨਾਲ 'ਇਨਾਮ' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਜੀਬ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ"।.<ref>{{Cite news |author=Staff Reporter |date=2017-06-02 |title=Four JNU students fined for protesting for Najeeb |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/four-jnu-students-fined-for-protesting-for-najeeb/article18710252.ece |access-date=2024-05-31 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ਸਰਗਰਮੀ == ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ ਅਕਸਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਜੇਐਨਯੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਜੇਐਨਯੂ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਏ ਰੇ ਆਫ ਹੋਪ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |url=https://twocircles.net/2016oct30/1477840297.html |title=JNU to have sombre Diwali with sit-in, prayers for Najeeb, 30 October 2016 |access-date=12 ਦਸੰਬਰ 2025 |archive-date=27 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227131604/https://twocircles.net/2016oct30/1477840297.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 22 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ, ਐਸਆਈਓ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਮਲੱਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਐਸਆਈਓ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>[https://twocircles.net/2018dec28/428035.html SIO and GIO hold state conference in Kerala; Fatima Nafees attends, Najiya O, TwoCircles.net, 28 December 2018]</ref> ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲੰਕੇਸ਼, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਪੂਰਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਪਰਵੀਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, 2019 ਵਿੱਚ ਬਸਪਾ ਮੰਤਰੀ ਦਾਨਿਸ਼ ਅਲੀ, ਲੇਖਕ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਵਕੀਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੰਦਿਤਾ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>[https://www.shethepeople.tv/news/najeeb-ahmed-mother-fatima-nafis Proud of Being Known As Najeeb Ahmed’s Mother, Says Fatima Nafis, Poorvi Gupta, 16 October 2019]</ref> ਉਹ 23 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿਖੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਨ ਸਾਈ ਬਾਲਾਜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਗਈ,<ref>[https://www.edexlive.com/news/2019/nov/21/najeebs-mother-ammi-visits-protesting-students-at-jnu-lends-her-support-9194.html Najeeb's mother 'Ammi' visits protesting students at JNU, lends her support, Prajanma Das, EDEX Live, 21 November 2019]</ref> ਫਿਰ 2019 ਦੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬੇਗੂਸਰਾਏ ਵਿੱਚ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/najeebs-mother-to-campaign-for-kanhaiya-in-begusarai/articleshow/68785508.cms Najeeb’s mother to campaign for Kanhaiya in Begusarai, Times of india, 9 April 2019]</ref> ਫਾਤਿਮਾ ਨਫੀਸ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ "ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਗੇਂਸਟ ਹੇਟ" ਦੇ ਨਦੀਮ ਖਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ।<ref>[https://www.siasat.com/campaign-begin-demanding-justice-najeeb-subodh-sahil-1648900/ Campaign to begin demanding justice for Najeeb, Subodh, Sahil, Asia Hashmi, Siasat Daily, 4 October 2019]</ref><ref>{{cite news | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/sep/30/delhi-waqf-board-gives-rs-5-lakh-job-to-family-of-missing-jnu-student-najeeb-ahmed-2041358.html | title=Delhi Waqf Board gives Rs 5 lakh to family of missing JNU student Najeeb Ahmed | newspaper=The New Indian Express | date=30 September 2019 | agency=PTI | accessdate=11 October 2020 }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.jnu.ac.in/Notices/SummaryIncidentAtMahiMandaviHostel.pdf Jawaharlal Nehru University Summary & update of the Events] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] 1yecijfctkd6q2mhq8n0clf8yfw2c0f 0 89935 842565 661864 2026-07-13T13:51:16Z Harchand Bhinder 3793 842565 wikitext text/x-wiki '''ਡੰਡਾ ਡੁੱਕ''' ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਡੰਡਾ ਲੰਘਾ ਕੇ ਦੂਰ ਸਿੱਟਣ ਅਤੇ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਦਾਈ ਲਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਖੇਡ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੀੜ ਕੜਾਂਗਾਂ, ਜੰਡ ਬ੍ਰਹਾਮਣ, ਡੰਡ ਪਰਾਗਾ ਅਤੇ ਖੜਕਾਨਾ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A1%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%A1%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%95</ref> ਇਸ ਖੇਡ ਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਲਈ ਖੁੱਲਾ ਮੈਦਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜਟਾਂ ਵਾਲਾ ਬੋਰੜ ਜਾਂ ਪਿੱਪਲ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਵਣ ਵਰਗਾ ਰੁੱਖ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਮਕਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਈ ਕਿਸ ਨੇ ਦੇਣੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਗਣ ਉਪਰੰਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਜਿਹਾ ਉਲੀਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਗਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ਵਗਾਹ ਕੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਸਿਰ ਦਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਰੁੱਖ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੂਹਕੇ ਆਪਣੀ ਦਾਈ ਲਾਹ ਸਕੇ। ਖਿਡਾਰੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਦੇ ਉੱਪਰ ਜਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾਂ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਲਈ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੜਦਾ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਮਕ ਰਹੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਜਣਾ ਡੰਡਾ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ਵਗਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਦਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਖਿਡਾਰੀ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੜ ਰਹੇ ਜਾਂ ਚੜੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਲਮਕ ਰਹੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਜਾਣਾ ਫੇਰ ਡੰਡਾ ਲੱਤ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ਵਗਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।ਨਵਾਂ ਛੂਹਿਆ ਗਿਆ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਡੰਡਾ ਚੁੱਕਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਰਖਤ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ]] f2cb87hnl1a9britd624mwg3mkajzuo 0 95123 842577 836035 2026-07-13T18:37:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842577 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼}} GIGOLO '''ਜੀਗੋਲੋ''' #GIGOLO #ਜੀਗੋਲੋ (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ) ਜੀਗੋਲੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰਦ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਰਦ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ੈਕਸ, ਜੀਵਨ, ਮਹਿਬੂਬ ਵੱਜੋਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤ 30 ਪਲਸ ਤੇ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਸ਼ੌਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਗੋਲੋ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੜਾਕੂਆਂ ਤੇ ਲਗਜ਼ਰੀ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਲਾਲਾਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਪੇਸ਼ਾ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣ ਲਗਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਤੇ ਸੈਕਸ ਪੂਰਤੀ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਰਥਿਕ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਚਕੂਲਾ, ਦਿਲੀ ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਇਕ ਜੀਗੋਲੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਔਰਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੈਕਸ ਸਮੇਤ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਗੋਲੋ ਮਰਦ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਮੈਨਰ (ਸੰਸਕਾਰ), ਚੰਗੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਸਲੀਕਾ, ਚੰਗਾ ਜੀਵਨ ਸਲੀਕਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਚੰਗਾ ਰਵੱਈਆ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ, ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ, ਜੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਇੱਕ ਮਰਦ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਵਾਂਗ ਕੇਵਲ ਸੈਕਸ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜੀਗੋਲੋ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1920 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਫਰੈਂਚ ਸ਼ਬਦ Gigoletteਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਰਦ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਡਾਂਸਰ ਵੱਜੋਂ ਹਾਇਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ ਹਿੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ 30 ਅਗਸਤ 2015 ਵਾਲੇ ਆਨਲਾਈਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਛਾਪੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ “ਮਿਲੀਏ ਏਕ ਜੀਗੋਲੋ ਟ੍ਰੇਨਰ ਸੇ” ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਿੰਕੀ ਸਿਹਨਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਗੋਲੋ ਆਪਣੇ ਜੀਗੋਲੋ ਬਣਨ ਤੇ ਫਿਰ ਜੀਗੋਲੋ ਟ੍ਰੇਨਰ ਬਣਨ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮੀਰ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਖਰਚ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਂਝ ਇੱਕ ਜੀਗੋਲੋ 2 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਕਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਟ ਇਹ ਤੱਥ ਕੁਝ ਸਾਈਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਜੀਗੋਲੋ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਲੁੱਟ: ਕੁਝ ਲੋਕ ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਕਲੱਬ ਜੀਗੋਲੋ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਫੀਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਪੈਸੇ ਠੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਜੋਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ ਖੁੱਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਅਮੀਰ ਤੇ ਸ਼ੌਕੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੋਟ: ਇਹ ਕੰਮ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ, ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਸੰਪਰਕ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਰਦ ਸ਼ਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਸ੍ਰੋਤ: https://en.wikipedia.org/wiki/Gigolo http://www.bbc.com/hindi/india/2015/08/150829_gigolo_trainer_sr http://www.hindi.indiasamvad.co.in/specialstories/delhi-is-sjti-from-10-pm-gigolo-market-where-the-body-of-men-and-women-are-bid-11111 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706091341/http://www.hindi.indiasamvad.co.in/specialstories/delhi-is-sjti-from-10-pm-gigolo-market-where-the-body-of-men-and-women-are-bid-11111 |date=2017-07-06 }} http://news.raftaar.in/tags/gigolo-{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.youngisthan.in/hindi/gigolo-business-in-delhi-24069/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807113305/http://www.youngisthan.in/hindi/gigolo-business-in-delhi-24069/ |date=2016-08-07 }} http://gigolotraining.com/blog/?page_id=586 http://www.wordsense.eu/gigolette/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 7phtjihrxh4rkau4ic5vbe2cb31kfz4 0 99373 842583 402001 2026-07-13T23:11:55Z EmausBot 2312 Fixing double redirect from [[ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] to [[ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] 842583 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] gcj1iuqi5sfkfhdl3csfhuk2amef2ih 0 108056 842576 751223 2026-07-13T18:19:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842576 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਜਾਰਜ ਅਮਾਡੋ|image=Jorge Amado, 1935.jpg|imagesize=200px|caption=ਜਾਰਜ ਅਮਾਡੋ 1935 ਵਿਚ|birth_name=ਜਾਰਜ ਲੀਲ ਅਮਾਡੋ ਡੀ ਫ਼ਾਰਿਆ|birth_date={{Birth date|1912|8|10|df=y}}|birth_place=ਇਟਾਬੁਨਾ, ਬਹੀਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|death_date=6 ਅਗਸਤ 2001<span style="display:none">(2001-08-06)</span> (aged 88)|death_place=ਸੈਲਵਾਡੋਰ, [[Salvador, Bahia| ]]<nowiki></nowiki>ਬਹੀਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|nationality=ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲੀਅਨ|alma mater=ਰਿਉ ਡੇ ਜਾਨੇਰਿਉ ਫੈਡਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਾਨੂਨ ਵਿਭਾਗ|alma_mater=[[Federal University of Rio de Janeiro Faculty of Law]]|occupation=ਲੇਖਕ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ|notable works=''ਗੈਬਰਿਲ, ਕਲੋਬ ਐਂਡ ਸੀਨਾਮੈਨ(ਲੌਂਗ ਅਤੇ ਦਾਲਚੀਨੀ), ਡੋਨਾ ਫਲੋਰ ਐਂਡ ਹਰ ਟੂ ਹਸਬੈਂਡਸ, ਟਾਈਟਾ, ਕੈਪਟਨਸ ਆਫ ਦਾ ਸੈਂਡਸ(ਰੇਤ ਦੇ ਕਪਤਾਨ)''|movement=ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ|spouse=ਜ਼ੀਲਿਆ ਗੱਟਾਈ (1945–2001)|relatives=ਵੇਰਾ ਕਲੋਜ਼ੋਟ (ਚਚੇਰਾ ਭਾਈ)|signature=Jorge Amado Signature.jpg}}'''ਜਾਰਜ ਲੀਲ ਅਮਾਡੋ ਡੀ ਫ਼ਾਰਿਆ''' ({{IPA-pt|ˈʒɔʁʒi lɛˈaw ɐˈmadu dʒi fɐˈɾi.ɐ|br}}, 10 ਅਗਸਤ 1912 – 6 ਅਗਸਤ 2001) ਇੱਕ [[ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ|ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ]] [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲੀਅਨ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲੀਅਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪਛਾਣ ਹਾਸਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਗਭਗ 49 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਛ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਆਈ <nowiki>'''</nowiki>ਡੋਨਾ ਫ਼ਲੋਰ ਐਂਡ ਹਰ ਟੂ ਹਸਬੈਂਡਸ"। ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮੈਸਤੀਜ਼ੋ ਬਰਾਜ਼ਿਲ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਝਲਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਕ੍ਰਿਤੀਵਾਦ ਨੂੰ ਚਿੰਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਸਮੁੱਖ ਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਗਹਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਭੇਦਭਾਵ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ 1961 ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ 2001 ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲੀਅਨ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ ਲੈਟਰਜ਼ ਦਾ 23ਵਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। == ਜੀਵਨੀ == ਅਮਾਡੋ ਦਾ ਜਨਮ ਇਟਾਬੁਨਾ ਦੇ ਇਨਲੈਂਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲ ਦੇ ਸੂਬੇ ਬਹੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਉ ਅਮਾਡੋ ਡੇ ਫ਼ਾਰਿਆ ਤੇ ਡੀ. ਏਉਲਾਲਿਆ ਲੀਲ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਖੇਤ ਫੇਰਾਦਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।, ਜੋ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਇਟਾਬੁਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ <nowiki>'''</nowiki>ਇਲਹੇਸ<nowiki>'''</nowiki> ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ <nowiki>'''</nowiki>ਇਲੇਹਸ<nowiki>'''</nowiki> ਦਾ ਵਾਸੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਕੋਕੋਆ ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਮਾਂਡੋ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹੋ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਛ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ 1944 ਦੀ ਰਚਨਾ <nowiki>'''</nowiki>ਦੀ ਵਾਇਲੈਂਟ ਲੈਂਡ<nowiki>'''</nowiki>। ਉਹ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਇਲੇਹਸ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। <ref name="Globo">{{Cite web|url=http://redeglobo.globo.com/globoteatro/bis/noticia/2013/09/jorge-amado-classicos-adaptados-para-cinema-televisao-e-teatro.html|title=Bis!: Clássicos de Jorge Amado adaptados para cinema, TV e teatro (in Portuguese)|website=Rede Globo|access-date=17 December 2015}}</ref> ਉਹ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੈਲਵਾਡੋਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ। 14 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਅਮਾਡੋ ਕੁਛ ਪੱਤਰਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਦ੍ਰੋਹੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਵਕੀਲ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਗਿਲਬੈਰਟੋ ਅਮਾਡੋ<ref>{{Cite news|url=http://www.brasil247.com/pt/247/cultura/15216/Recordando-Gilberto-Amado.htm|title=Recordando Gilberto Amado|date=14 September 2011|work=Brasil 247|access-date=9 May 2017|language=Portuguese|archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222083436/http://www.brasil247.com/pt/247/cultura/15216/Recordando-Gilberto-Amado.htm|url-status=dead}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language|link]])</ref> ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲੀਅਨ ਅਦਾਕਾਤਾ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਰਾਈਟਰ ਵੇਰਾ ਕਲਾਉਜ਼ੋਟ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.oexplorador.com.br/vera-amado-clouzot-atriz-de-cinema-de-as-diabolicas-e-o-salario-do-medo/|title=Vera Amado Clouzot, atriz de cinema de (As Diabólicas, e O Salário do Medo)|date=7 August 2012|work=O Explorador|access-date=9 May 2017|language=Portuguese}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language|link]]) </ref> ਅਮਾਡੋ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ <nowiki>'''</nowiki>ਦੀ ਕੰਟਰੀ ਆਫ ਕਾਰਨੀਵਲ<nowiki>'''</nowiki> ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਟਿਲਡੇ ਰੋਜ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ 1933 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਧੀ ਲਿਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਦੂਸਰਾ ਨਾਵਲ ਕੋਕੋਆ ਛਪਵਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਿਉ ਡੇ ਜਾਨੇਰਿਉਨਦੀ ਫੈਡਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਨੂਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚੋਂ ਵਕਾਲਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਕਦੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਕੀਲ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://educacao.uol.com.br/biografias/jorge-amado.htm|title=Jorge Amado (in Portuguese)|website=UOL|access-date=17 December 2015}}</ref> ਉਸਦੇੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਗੇਟੁਲਿਉ ਵਰਗਸ ਦੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। 1935 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰੰਤੂ ਬਾਕੀ ਦੇ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਜੂਬਿਆਬਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿਜੇਤਾ ਅਲਬਰਟ ਕਾਮੂ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਸਾਹੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। 1940 ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅਮਾਡੋ ਨੇ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਖ਼ਬਾਰ <nowiki>'''</nowiki>ਮੀਉ-ਦਿਆ<nowiki>'''</nowiki> ਲਈ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.observatoriodaimprensa.com.br/artigos/mt200499.htm|title=Os intelectuais e o Estado Novo (interview with Joel Silveira)|publisher=Observatório da Imprensa|language=Portuguese|access-date=2018-05-30|archive-date=2008-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518060154/http://www.observatoriodaimprensa.com.br/artigos/mt200499.htm|dead-url=yes}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language|link]])</ref><ref>{{Cite news|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/ilustrada/ult90u16403.shtml|title=Jorge Amado foi o autor mais espionado|last=Mario Magalhães|date=8 August 2001|access-date=2010-05-21|publisher=Folha On Line|language=Portuguese}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language|link]]) </ref> ਕਾਮਰੇਡ ਉਗਰਵਾਦੀ ਬਨਣ ਕਾਰਨ ਅਮਾਡੋ ਨੂੰ 1941 ਤੋਂ 1942 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ਨਿਕਾਲੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਅਰਜਨਟਿਨਾ ਅਤੇ ਉਰੂਗਵੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਾਪਿਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੈਟਿਲਡੇ ਗਾਰਸਿਆ ਰੋਜ਼ਾ ਤੋਂ ਅਲਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1945 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲੀਅਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ(ਪੀ.ਸੀ.ਬੀ.) ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=http://www1.folha.uol.com.br/ilustrada/2017/02/1857598-documentos-da-cia-revelam-investigacoes-sobre-jorge-amado.shtml|title=Documentos da CIA revelam investigações sobre Jorge Amado - 11/02/2017 - Ilustrada - Folha de S.Paulo|website=www1.folha.uol.com.br|access-date=2017-02-28}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਚੁਨਿੰਦਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ * ''ਦੀ ਕੰਟਰੀ ਆਫ ਕਾਰਨੀਵਲ'' (''O País do Carnaval'', 1931) * ''ਕਕਾਊ'' (1933) * ''ਸਵੈਟ'' (''Suor'', 1934) * ''ਜੁਬੀਬਾ'' (1935) * ''ਸੀ ਆਫ ਡੈਥ'' (''Mar Morto'', 1936) * ''ਕੈਪਟਨਜ਼ ਆਫ ਦੀ ਸੈਂਡਸ ''(''Capitães da Areia'', 1937) * ''ਦੀ ਏ.ਬੀ.ਸੀ. ਆਫ ਕੈਸਤਰੋ ਅਲਵੇਸ ''(''ABC de Castro Alves'', 1941) * ''ਦੀ ਨਾਇਟ ਆਫ ਹੋਪ'' (''Vida de Luis Carlos Prestes'' or ''O Cavaleiro da Esperança'', 1942) * ''ਦੀ ਵਾਇਲੈਂਟ ਲੈਂਡ'' (''Terras do Sem Fim'', 1943) * ''ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਹਾਰਵੈਸਟਲ ''(''São Jorge dos Ilhéus'', 1944) * ''ਬਹੀਆ ਡੇ ਟੋਡੋਸ-ਉਸ-ਸੰਤੋਸ'' (1945) * ''ਰੈਡ ਫ਼ੀਲਡ ''(''Seara Vermelha'', 1946) * ''ਦੀ ਬੋਵਲਸ ਆਫ ਲਿਬਰਟੀ ਟਰਾਈਲੋਜੀ'' (''Os Subterrâneos da Liberdade'', 1954) * ''ਗੈਬਰਿਲਾ, ਕਲੋਵ ਐਂਡ ਸਿਨੇਮੋਨ'' (''Gabriela, Cravo e Canela'', 1958) * ''ਦੀ ਡਬਲ ਡੈਥ ਆਫ ਕੂਇਨਕੇਸ ਵਾਟਤ ਬਰੇਸ (A Morte e a Morte de Quincas Berro D'agua'', 1959) * ''ਹੋਮ ਇਜ਼ ਦਾ ਸੇਲਰ'' (''Os Velhos Marinheiros ou o Capitão de Longo Curso'', 1961) * ''ਉਗਮਜ਼ ਕੋਂਪਾਡਰੇ'' (''O compadre de Ogum'', 1964) * ''ਸ਼ੈਫਰਡਜ਼ ਆਫ ਦੀ ਨਾਇਟ'' (''Os Pastores da Noite'', 1964) * ''ਡੋਨਾ ਫਲੋਰ ਐਂਡ ਹਰ ਟੂ ਹਸਬੈਂਡਜ਼'' (''Dona Flor e Seus Dois Maridos'', 1966) * ''ਟੈਂਟ ਆਫ ਮਿਰਾਕੇਲਜ਼ (Tenda dos Milagres'', 1969) * ''ਟੇਰੇਜ਼ਾ ਬਟਿਸਟਾ: ਹੋਮ ਫਰੋਮ ਦੀ ਵਾਰ'' (''Teresa Batista Cansada da Guerra'', 1972) * ''ਦੀ ਸਵੈਲੋ ਐਂਡ ਦਾ ਟੋਮਕੈਟ: ਏ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'' (''O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá: uma história de amor'', 1976) * ''ਟਾਇਟਾ'' (''Tieta do Agreste'', 1977) * ''ਪੈੱਨ, ਸਵੋਰਡ, ਕੈਮੀਸੋਲ (''Farda Fardão Camisola de Dormir'', 1979)'' * ''ਸ਼ੋਅਡਾਉਨ'' (''Tocaia Grande'', 1984) * ''ਦੀ ਵਾਰ ਆਫ ਦੀ ਸੈਂਟਜ਼'' (''O Sumiço da Santa'', 1988) * ''ਕੋਸਟਿਂਗ'' (''Navegação de Cabotagem'', 1992) * ''ਦੀ ਡਿਸਕਵਰੀ ਆਫ ਅਮੇਰਿਕਾ ਬਾਈ ਦੀ ਤੁਰਕਸ'' (''A Descoberta da América pelos Turcos'', 1994) == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001]] qr44wzp8pzfnn15edlrisyzb2mvzf47 0 111891 842588 766074 2026-07-14T00:07:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842588 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Dilawar Singh Babbar.jpg|thumb|ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ]] '''ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ (ਜੈ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ)''' ਨੇ ਮਨੁੱੱਖੀ ਬੰਬ ਬਣ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ)|ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਨ ਹੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਜਥੇਬੰਦੀ [[ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਵਿੱੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ  ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸੀਵਲ ਸੈਕਟਰੀਏਟ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਰੋਕੂ ਕਾਰ ਸਣੇ ਹੀ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120325/edit.htm#1|title=The Tribune, Chandigarh, India - Opinions|access-date=1 April 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://satp.org/satporgtp/countries/india/states/punjab/terrorist_outfits/BKI.htm|title=Babbar Khalsa International|access-date=1 April 2015|archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150401183144/http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/punjab/terrorist_outfits/BKI.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="ensaaf.org">{{Citation|title=Violent Deaths and Enforced Disappearances During the Counterinsurgency in Punjab, India: A Preliminary Quantitative Analysis|url=http://www.ensaaf.org/publications/reports/descriptiveanalysis/reportwcover.pdf|year=2009|last1=Romesh|first1=Silva|last2=Marwaha|first2=Jasmine|last3=Klingner|first3=Jeff|accessdate=2012-08-14|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717050107/http://www.ensaaf.org/publications/reports/descriptiveanalysis/reportwcover.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-29/india/31253965_1_beant-singh-first-execution-dilawar-singh|title=Why Balwant Singh Rajoana never appealed against his death sentence|website=The Times of India|access-date=1 April 2015|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202185742/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-29/india/31253965_1_beant-singh-first-execution-dilawar-singh|dead-url=yes}}</ref><ref name="thehindu.com">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article3255057.ece|title=Why Balwant Singh Rajoana shouldn't be hanged|author=Yug Mohit Chaudhry|work=The Hindu|accessdate=1 April 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120319/edit.htm#5|title=The Tribune, Chandigarh, India - Opinions|access-date=1 April 2015}}</ref> == ਟੱਬਰ == ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਗਰ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜਵਾਨੀ ਸੇਵਾਵਾ ਮਹਿਕਮਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਵੱਡਾ ਬਾਬੂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈ।<ref name="indiankanoon.org">http://indiankanoon.org/doc/1498708/?type=print</ref> == ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ == ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1992 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜਿਠਿਆ ਗਿਆ। ਏਸ਼ੀਆ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮੀਸ਼ਨ [http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/0103/dark-clouds-of-state-repression-police-excesses-have-broken-punjab Asian Human Rights Commission], ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨੇ ਏਦਾਂ ਦੇ ਹਲਾਤ ਬਣਾ ਦਿਤੇ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ  ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਆਪੇ ਹੀ ਜੱਜ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਆਪੇ ਹੀ ਜਿਊਰੀ। ਉਹਨਾ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ 'ਚ ਗਰਮ ਖਿਆਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਚੋਂ ਚੁਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਸੇ ਏਕਵੰਝੇ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਏ.ਕੇ. 47 ਦਾ ਬ੍ਰਸਟ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦਾ।''<ref>{{Cite web|url=http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/0103/dark-clouds-of-state-repression-police-excesses-have-broken-punjab|title=Dark clouds of state repression: Police excesses have broken Punjab|access-date=1 April 2015}}</ref> ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ]] ਨਾਲ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ। 31 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਹਮਲਾ 'ਚ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਸਣੇ 17 ਹੋਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17532832|title=India puts Sikh radical Rajoana's execution on hold|website=BBC News|access-date=1 April 2015}}</ref> 25 ਦਸੰਬਰ 1997, ਦੂਜੇ ਪੁਲਸ ਮੁਲਾਜਿਮ [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜੋਆਣਾ]] ਨੇ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਬੂਲ ਲਈ<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120319/edit.htm#5|title=Promises to keep|last=Saurabh Malik|date=2012-03-19|access-date=2012-03-29|publisher=The Tribune|location=Chandigarh}}</ref> ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲ  ਮੁਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਣ ਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ। ਜਿਨੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਜਬਰਜਿਨਾਹਾ, ਗੁਮਸ਼ੁਦਗੀਆਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਤੇ ਚੁਪ ਚਪੀਤੇ ਲਾਸਾ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। == ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ == 23 ਮਾਰਚ 2012, ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਵੱਲੋਂ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਖਾਲਸੇ ਪੰਥ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/go-to-president-and-get-beant-killer-released-akal-takht-orders-badal/927736/|title=Go to President and get Beant killer released, Akal Takht orders Badal|access-date=1 April 2015}}</ref> ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਗਾਮ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਲਸਾ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਧਿਰ ਹੈ, ਵੱਲੋਂ ਦਿਲਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕੌਮ ਦਾ ਮਾਣ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[http://www.punjabnewsline.com/content/view/5460/38/ PunjabNewsline.com - Punjab radical Sikhs honour human bomb's family] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715133534/http://www.punjabnewsline.com/content/view/5460/38/|date=2011-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070901/punjab1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Punjab|access-date=1 April 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] 0ca3snr4wrfq2n58gsi9mbrazjpu0l0 0 127014 842613 799171 2026-07-14T10:11:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842613 wikitext text/x-wiki {{Infobox pandemic|name=ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|first_case=[[ਤਰਸ਼ਵਣ]]|total_ili=|active_cases=39|deaths=1<ref name=cor_fi />|severe_cases=0<ref name=cor_fi />|recovery_cases=607<ref name=cor_fi />|confirmed_cases=646<ref name=cor_fi>{{cite web |title=Corona in the Faroe Islands |url=https://corona.fo/ |accessdate=16 April 2020 |archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414102258/https://corona.fo/?_l=en |url-status=dead }}</ref>|origin=[[ਵੂਹਾਨ]], ਚੀਨ (ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ)),<br/> [[ਪੈਰਿਸ]], ਫਰਾਂਸ (ਪਹਿਲੇ ਫੈਰੋਨੀ ਕੇਸ ਦਾ ਮੁੱਢ)<ref name="Dagur 4March"/>|arrival_date=4 ਮਾਰਚ 2020<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=4|year1=2020|month2=|day2=|year2=}})|location=[[ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ]]|map1=|virus_strain=[[ਸਾਰਸ-ਕੋਵ-2]]|disease=[[ਕੋਵਿਡ-19]]|legend3=|map3=|legend2=|map2=|legend1=|places=|website=}}[[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|2019–20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ, ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ|ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ]] ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। 51,783 (2019 ਤੱਕ) ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਲਾਗ ਦੀ ਦਰ 281 ਨਿਵਾਸੀ ਪ੍ਰਤੀ 1 ਕੇਸ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੈਲਮਨ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਸੈਲਮਨ ਈਸੈਵਾਇਰਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਸਟ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਮਾਰੀ ਐਚ 1 ਐਨ 1/09 ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 2009 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਕੱਢੀ ਗਈ ਸੀ. ਉਪਕਰਣ ਨੂੰ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ -19]] ਲਈ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਡੇਨਮਾਰਕ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ 600 ਟੈਸਟ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/25/fish-disease-root-successful-corona-testing|title=Fish disease at root of successful corona testing|last=Petersen|first=Georg L.|date=25 March 2020|website=Kringvarp Føroya|language=fo}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਆਮ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹੈ। ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਰਗਾ ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰੀਖਣ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਪਵਾਦ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rights.no/2020/03/faeroyene-som-et-minilaboratorium-for-koronastudie/|title=Færøyene som et minilaboratorium for koronastudie|last=Karlsen|first=Rita|date=25 March 2020|website=[[Human Rights Service]]|language=nb-NO}}</ref> == ਟਾਈਮਲਾਈਨ == ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਨਿਊੂੁੁੁੁੁਜ਼ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਨਤੀਜੇ ਐਲਾਨੇ ਗਏ। ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਲਏ ਗਏ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਨ। === ਬੁੱਧਵਾਰ 4 ਮਾਰਚ === 4 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ, ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਇਆ ਕੇਸ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ 24 ਫਰਵਰੀ<ref>{{Cite news|url=http://jn.fo/fyrsti+foroyingur+smittadur+av+corona.html|title=Fyrsti føroyingur smittaður av corona|last=Nielsen|first=Jóanis|date=4 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=jn.fo|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318203039/http://jn.fo/fyrsti+foroyingur+smittadur+av+corona.html|dead-url=yes}}</ref> ਨੂੰ [[ਪੈਰਿਸ]], ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਕੇ ਘਰ ਪਰਤਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹਲਕੇ ਲੱਛਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Dagur 4March">{{Cite news|url=https://portal.fo/dagur-26339/fyrsti-foroyingur-smittadur-av-corona.grein|title=Fyrsti føroyingur smittaður av corona|last=Samuelsen|first=Ingi|date=4 March 2020|work=Dagur.fo|access-date=4 March 2020|language=Faroese}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/netvarp/uv/2020/03/04/kaj-skipanes-smittaur|title=Smittaði føroyingurin: Sum at hava vanligt krím|last=Hansen|first=Uni L.|date=4 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> === ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 6 ਮਾਰਚ === 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।<ref name="TV2 Forsamlinger 6 March">{{Cite news|url=https://nyheder.tv2.dk/samfund/2020-03-06-opfordrer-til-at-udskyde-eller-aflyse-alle-arrangementer-i-danmark-med-over-1000|title=Opfordrer til at udskyde eller aflyse alle arrangementer i Danmark med over 1000 gæster|last=Moesgaard|first=Tina Camilla|date=6 March 2020|work=TV 2|access-date=6 March 2020|language=da}}</ref> ਦੂਸਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਇਆ ਕੇਸ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਘਰ ਪਰਤ ਰਹੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ 3 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਘਰ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਵੇਗਰ ਵਿਖੇ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/netvarp/uv/2020/03/09/gar-umstur-hotel-vgum|title=Góðar umstøður á Hotel Vágum|last=Hansen|first=Uni L.|date=9 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ ਜਾਣ]] ਵਾਲੇ 300 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਿਪਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਕਵਰੇਜ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਲਾਸਿਰ (ਟਾਰਸ਼ਵਨ ਕਾਲਜ) ਨੇ ਕੋਰੋਨਾ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਹਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੀਲੇ ਖੇਤਰ ਦਾ, ਭਾਵ ਸਿਫਾਰਸ਼ "ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ" ਤੋਂ "ਵਧੇਰੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।"<ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/greinar/2020/03/06/ferdin-hja-300-naemingum-og-laerarum-avlyst|title=Ferðin hjá 300 næmingum og lærarum avlýst|last=Djurhuus|first=Høgni|date=6 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> === ਵੀਰਵਾਰ 12 ਮਾਰਚ === ਸਮਾਜ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਬੁੱਧਵਾਰ 11 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਡੈਨਮਾਰਕ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਰੋਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਕੇ ਉਪਾਅ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਣਗੇ। ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਵਾਇਰਸ. ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ: * ਸਾਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਜਰੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ * ਸਾਰੀਆਂ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪਾਅ ਕਰਨ * ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ * ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮਾਂ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ' ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ * ਤੀਸਰੀ, ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸਣੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਿਥੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਰਿਮੋਟ ਟੀਚਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। * ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ, ਪ੍ਰੀਸਕੂਲ ਅਤੇ ਡੇਅ ਕੇਅਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ ਜੋ ਖਾਸ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਕੰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਪਾਉਂਦੇ। * ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ. ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। * ਨਿੱਜੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। * ਬਾਰਾਂ, ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ 22:00 ਵਜੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਸਮਾਈਲਲ ਲਾਈਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਰੋਕ ਦੇਣਗੇ। ਉਹ ਆਖਰੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।<ref>{{Cite news|url=http://www.vp.fo/news-detail/news/news/detail/smyril-line-gevst-at-sigla-ferdafolk/|title=Smyril Line gevst at sigla ferðafólk|last=Skúvadal|first=Gunnar|date=12 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=vp.fo|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318173101/http://www.vp.fo/news-detail/news/news/detail/smyril-line-gevst-at-sigla-ferdafolk/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.smyrilline.fo/kundataenastan/covid-19-information|title=Kunning viðvíkjandi Covid 19 / Corona|website=Smyril Line|access-date=18 March 2020|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318173136/https://www.smyrilline.fo/kundataenastan/covid-19-information|url-status=dead}}</ref> === ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 13 ਮਾਰਚ === 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.kristeligt-dagblad.dk/danmark/nu-er-785-bekraeftet-smittet-med-coronavirus-i-danmark|title=Nu er 785 bekræftet smittet med coronavirus i Danmark|last=Moesgaard|first=Tina Camilla|date=13 March 2020|work=Kristeligt Dagblad|access-date=13 March 2020|language=da}}</ref> ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 23 ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਕੋ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਇੱਕ ਉਹ ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਡੈਨਮਾਰਕ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://dagur.fo/tridi-foroyingurin-smittadur-vid-coronavirusinum|title=Triði føroyingurin smittaður við coronavirusinum|last=Prestá|first=Agnar|date=13 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਇਹ ਔਰਤ 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਲਾਕਸ਼ਵਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਕਰਮੀ, ਬੱਚੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਵੱਖਰੇ ਸਨ। ਲਗਭਗ 100 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/netvarp/sv/2020/03/13/20200313eintilburdurstadfesturiklaksvik|title=Umleið 100 fólk í Klaksvík í sóttarhaldi|last=Mirjamsdóttir|first=Elin|date=13 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਦੋ ਨਵੇਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਚੌਥਾ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਰ ਕੇਸ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਗਲਾਸਿਰ, ਤਰਸ਼ਵਣ ਕਾਲਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੌਰੇ ਤੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.vp.fo/news-detail/news/news/detail/fjordi-foeroyingurin-smittadur/|title=Fjórði føroyingurin smittaður|last=Skúvadal|first=Gunnar|date=13 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=vp.fo}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਵਾਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਰ [[ਐਡਿਨਬਰਾ|ਐਡਿਨਬਰਗ]] ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਉਹ ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ ਪਹੁੰਚਿਆ. ਉਹ 30 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ ਅਤੇ [[ਥੋਸ਼ਾਊਨ|ਤਰਸ਼ਵਨ]] ਤੋਂ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.vp.fo/news-detail/news/news/detail/fimti-foeroyingurin-smittadur/|title=Fimti føroyingurin smittaður|last=í Beiti|first=Ólavur|date=13 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=vp.fo}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://dagur.fo/fimti-foroyingurin-smittadur-vid-coronavirusinum|title=Fimti føroyingurin smittaður við coronavirusinum|last=Prestá|first=Agnar|date=14 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Dagur.fo}}</ref> === ਸ਼ਨੀਵਾਰ 14 ਮਾਰਚ === 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇੱਥੇ ਛੇ ਨਵੇਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸ ਸਨ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨੌਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.in.fo/news-detail/news/corona-seks-foeroyingar-afturat-smittadir/|title=Corona: Seks føroyingar afturat smittaðir|last=Bertholdsen|first=Áki|date=14 March 2020|work=in.fo|access-date=14 March 2020|language=Faroese|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318173111/https://www.in.fo/news-detail/news/corona-seks-foeroyingar-afturat-smittadir/|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 100 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://nordlysid.fo/tidindi/64190/corona-seks-foroyingar-fingu-stadfest-smittuna-i-gjar|title=Corona: Seks føroyingar fingu staðfest smittuna í gjár|last=Heilsumálaráðið|date=14 March 2020|publisher=Norðlýsið|access-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318173114/https://nordlysid.fo/tidindi/64190/corona-seks-foroyingar-fingu-stadfest-smittuna-i-gjar|url-status=dead}}</ref> === ਐਤਵਾਰ 15 ਮਾਰਚ === 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਦੋ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਣ ਕੇਸ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 11 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ 11 ਵਿੱਚੋਂ 7 ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 327 ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="autogenerated12">[https://kvf.fo/greinar/2020/03/15/ein-foroyingur-smittadur-afturat Ein føroyingur smittaður afturat | Kringvarp Føroya]</ref> ਉਹ ਦੋ ਲੋਕ ਜੋ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਕਲਕਸ਼ਵਕ ਵਿੱਚ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ ਸਨ ਜਿਥੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਔਰਤ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.klaksvik.fo/news/4415/try-starvsfolk-i-mylnuhusinum-i-klaksvik-smittad-av-covid-19|title=Trý starvsfólk í Mylnuhúsinum í Klaksvík smittað av Covid-19|website=Klaksvíkar kommuna|accessdate=18 March 2020}}</ref> 15 ਮਾਰਚ ਤਕ 327 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 122 ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸਨ।<ref name="autogenerated12"/> ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਫਰੋਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਕਟ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite web|url=https://corona.fo/arbeidi-og-lon?_l=fo|title=Hjálparpakki til fyritøkur og fólk|website=Corona.fo|access-date=18 March 2020|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318173142/https://corona.fo/arbeidi-og-lon?_l=fo|url-status=dead}}</ref> # ਸਰਕਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਾਪਸ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਘਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। # ਜੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰੋਜ਼ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ ਗੁੰਮਾਈ ਆਮਦਨੀ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। # ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵੈਟ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ 3 ਮਹੀਨੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। # ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਗ੍ਰੋਥ ਫੰਡ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਵਿੱਤ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਸੋਮਵਾਰ 16 ਮਾਰਚ === 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ 18 ਹੋ ਗਏ।ਇਹ ਸੱਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਆਏ ਦਿਨ ਹੋਏ 190 ਟੈਸਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ 517 ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://portal.fo/dagur-26842/covid-19-nu-eru-21-foroyingar-smittadir.grein|title=COVID-19: Nú eru 18 føroyingar smittaðir|last=Nielsdóttir|first=Alda|date=16 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Dagur.fo}}</ref> [[ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ|ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਜ਼]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕਾਂ, ਬੈਤਰੀ ਬਾਂਕੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕਨੌਰਡਿਕ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਦੇਣਗੇ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/16/banknordik-bjodar-gjaldskaa-i-eitt-halvt-ar|title=BankNordik bjóðar gjaldskáa í eitt hálvt ár|last=Johannessen|first=Johnsigurd|date=16 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://kringvarp.fo/greinar/2020/03/16/betri-banki-fer-veita-skaa|title=Betri Banki fer at veita skáa|last=Johannessen|first=Johnsigurd|date=16 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318030624/https://kringvarp.fo/greinar/2020/03/16/betri-banki-fer-veita-skaa|dead-url=yes}}</ref> === ਮੰਗਲਵਾਰ 17 ਮਾਰਚ === 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 29 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 47 ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ 190 ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਕੋਵਿਡ-19 ਲਈ ਕੁੱਲ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 703 ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/17/47-foroyingar-smittadir-vid-korona|title=47 føroyingar smittaðir við COVID-19|last=Olsen|first=Símun Christian|date=17 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਫ਼ਰੋਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੇਂ, ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਇਕਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/17/tilmaeli-i-mesta-lagi-10-folk-kunnu-savnast|title=Tilmæli: Í mesta lagi 10 fólk kunnu savnast|last=Koba|first=Finnur|date=17 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਚੀਫ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫਸਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ, ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੰਕਰਮਿਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ [[ਥੋਸ਼ਾਊਨ|ਤਰਸ਼ਵਨ]] ਜਾਂ ਕਲਾਕਸਵਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/netvarp/uv/2020/03/17/landslkni|title=Landslæknin: Tey flestu eru smittað í Føroyum|last=Olsen|first=Símun Christian|date=17 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> Klaksvíkar sjúkrahús ਕੋਵਿਡ-19 ਲਈ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਲਈ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਣ ਆਈਸਟੂਰੋਏ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਟਾਪੂ ਟੈਸਟ ਹੋਣਾ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਣਾ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/17/klaksvikar-sjukrahus-kannar-nu-fyri-covid-19|title=Klaksvíkar Sjúkrahús kannar nú fyri COVID-19|last=Olsen|first=Símun Christian|date=17 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/17/eitt-starvsfolk-aftrat-smittad-vid-covid-19|title=Trý starvsfólk afturat smittað|last=Christiansen|first=Ása Abrahamsen|date=17 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya|last2=Mohr|first2=Bjarni}}</ref> ਸਕੈਨਡੇਨੇਵੀਅਨ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਨੇ 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਲਈ ਉਡਾਣ ਬੰਦ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/16/sas-gevst-flugva-mikudagin|title=SAS gevst at flúgva mikudagin|last=Koba|first=Finnur|date=16 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਉਹੀ ਦਿਨ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਹੁਣ ਉਹ ਸਿਰਫ ਵਾਗਰ ਏਅਰਪੋਰਟ ਅਤੇ ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਉਡਾ ਰਹੇ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/netvarp/sv/2020/03/17/20200317fleiriflogferdiravlystar|title=Fleiri flogferðir avlýstar|last=Dahl|first=Arnfríð Joensen|date=17 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> === ਬੁੱਧਵਾਰ 18 ਮਾਰਚ === 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 11 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ 58 ਹੋ ਗਏ। 933 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ 230 ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ 247 ਲੋਕ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/greinar/2020/03/18/58-foroyingar-eru-smittadir|title=58 føroyingar eru smittaðir|last=Koba|first=Finnur|date=18 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya|last2=Olsen|first2=Símun Christian}}</ref> ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਦੀ 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਰਾਮਦ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 29 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਹੋਟਲ ਵਰਗਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://corona.fo/news/114/fyrsti-smittadi-foroying-urin-friskur-aftur?_l=fo|title=Fyrsti smittaði føroyingurin frískur aftur|website=Corona.fo|publisher=Føroya landsstýri|access-date=18 March 2020|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318173144/https://corona.fo/news/114/fyrsti-smittadi-foroying-urin-friskur-aftur?_l=fo|url-status=dead}}</ref> ਮੈਗਨ ਅਤੇ ਈਫੋ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ 19 ਮਾਰਚ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਨਾਲ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਖਰੀਦਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://portal.fo/dagur-26958/effo-og-magn-lata-stodirnar-aftur.grein|title=Effo og Magn lata støðirnar aftur|last=Egholm|first=Sverri|date=18 March 2020|access-date=18 March 2020|publisher=Dagur.fo}}</ref> ਕਈ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/18/ferry-transport-limitations-introduced|title=Ferry transport limitations introduced|date=18 March 2020|website=Kringvarp Føroya|language=fo}}</ref> === ਵੀਰਵਾਰ 19 ਮਾਰਚ === 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 14 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕੁੱਲ 72 ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। 1,221 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ 288 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="kvf-mar19">{{Cite web|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/19/fourteen-new-corona-cases|title=Fourteen new corona cases|date=19 March 2020|website=Kringvarp Føroya|language=fo}}</ref> ਇਸ ਦਿਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਅਪ ਕੀਤਾ।ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ 150 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਸਾਈਨ ਅਪ ਕੀਤਾ, ਜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਸਟਾਫ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇ। 93 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੋ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਾਈਨ ਅਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਰਿਟਾਇਰਡ ਨਰਸਾਂ, ਨਰਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸਹਾਇਕ ਨਰਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸਿਹਤ ਵਿਜ਼ਟਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਤੇ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਬੰਦ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/greinar/2020/03/19/150-folk-hava-bjodad-seg-fram-hjalpa|title=150 fólk hava bjóðað seg fram at hjálpa|last=Mohr|first=Bjarni|date=19 March 2020|access-date=20 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/netvarp/sv/2020/03/19/20200319veksbidurumhjalp|title=bannari 19.03.2020 - 19:47 VEKS biður um hjálp|last=Nolsø|first=Sólvit Emilsson|date=19 March 2020|access-date=20 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya|last2=Hvidfteldt|first2=Jón Brian}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/greinar/2020/03/19/rodin-15-folk-hava-bodid-saer-til-hjalpa|title=Roðin: 15 fólk hava boðið sær til at hjálpa|last=Christiansen|first=Ása Hammershaimb|date=19 March 2020|access-date=20 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਦੂਜਾ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਰ ਕੋਵਿਡ-19 ਤੋਂ ਬਰਾਮਦ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ ਹੋਟਲ ਵੇਗਰ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਲਾਗ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਲਈ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਰ ਨੰਬਰ 2 ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://kvf.fo/greinar/2020/03/19/ein-friskur-aftrat-og-sloppin-ur-sottarhaldi|title=Ein frískur aftrat og sloppin úr sóttarhaldi|last=Olsen|first=Símun Christian|date=19 March 2020|access-date=20 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> === ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 20 ਮਾਰਚ === 20 ਮਾਰਚ ਤੱਕ, 8 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ 80 ਹੋ ਗਏ। ਵੀਰਵਾਰ 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਥੇ 420 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨਿਤ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 1,641 ਹੋ ਗਈ ਸੀ. ਤੀਜੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਰਾਮਦ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦਿਨ 675 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਸਨ.<ref>{{Cite web|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/20/eight-new-corona-cases|title=Eight new corona cases|date=20 March 2020|website=Kringvarp Føroya|language=fo}}</ref> ਸੋਸ਼ਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਟਾਫ ਉਪਲਬਧ ਹੈ. ਕੋਈ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੰਕਰਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ.<ref>{{Cite web|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/20/how-corona-affects-social-services|title=How corona affects social services|date=20 March 2020|website=Kringvarp Føroya|language=en}}</ref> 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਈਸਟਰ ਸੋਮਵਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/netvarp/sv/2020/03/20/20200320tiltokinihaldaframogstatistikkur|title=Tiltøkini halda fram til 13 apríl|last=Mirjamsdóttir|first=Elin|date=20 March 2020|access-date=21 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਇਸ ਦਿਨ, ਫੈਰੋੋਈਜ ਬੈਂਕ, ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਬੈਤ੍ਰੀ ਨੇ ਡੀ ਕੇਕੇ ਨੂੰ 10 ਮਿਲੀਅਨ (1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਸਜੇਕਰਹਿਸਵਰਕ ਫਰੂਆ (ਫ਼ਰੋਸ ਹਸਪਤਾਲ ਸੇਵਾ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ ਜੋ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/20/betri-letur-sjukrahusverkinum-10-mio-kr|title=Betri letur sjúkrahúsverkinum 10 mió. kr.|last=Mohr|first=Bjarni|date=20 March 2020|access-date=21 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> 5,000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਏਐਸਐਲ, ਫ਼ਾਰੋਜ਼ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਕਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 20,000 ਡੀ ਕੇ ਕੇ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ 5,000 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਡੀਕੇਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨੇ 108 ਮਿਲੀਅਨ ਖਰਚ ਆਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/netvarp/sv/2020/03/20/20200320eydfinnurjacobsen|title=5000 fólk á veg inn í ALS|last=Hvidtfeldt|first=Jón Brian|date=20 March 2020|access-date=21 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਲਗਭਗ 180 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਸਾਈਨ ਅਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਹਰ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ 3 ਉਡਾਣਾਂ ਉਡਾਣ ਨੂੰ ਵੇਗੜ ਅਤੇ [[ਕੋਪਨਹੈਗਨ|ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਦੇ]] ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਰ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/netvarp/sv/2020/03/20/20200320johannaabergi|title=Vónandi fáa øll starvið aftur|last=Nolssø|first=Sólvit Emilsson|date=20 March 2020|access-date=21 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya|last2=Hvidtfeldt|first2=Jón Brian}}</ref> === ਸ਼ਨੀਵਾਰ 21 ਮਾਰਚ === 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਥੇ 12 ਨਵੇਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸ ਆਏ, ਜੋ ਕੁੱਲ 92 ਹੋ ਗਏ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਫੈਰੋ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਮਹਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/21/12-folk-fingid-korona-aftrat|title=12 fólk fingið korona aftrat|last=Dam|first=Rólant Waag|date=21 March 2020|access-date=21 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> 11 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਠੀਕ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 14 ਹੋ ਗਈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸੰਕਰਮਿਤ 92 ਵਿਚੋਂ 14 ਵਿਅਕਤੀ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, 78 ਵਿਅਕਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ 301 ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ 1942 ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/21/11-friskir-foroyingar-aftrat|title=11 frískir føroyingar aftrat|last=Dam|first=Róland Waag|date=21 March 2020|access-date=21 March 2020|publisher=Kringvarp Føroya}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੇ [[ਆਸ਼ਾਵਾਦ|ਆਤਮਕ]] ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ [[ਆਸ਼ਾਵਾਦ|ਦੇ]] ਢੰਗ ਵਜੋਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਲਾਜ ਵੀਡੀਓ ਦਿਖਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://kvf.fo/netvarp/sv/2020/03/23/music-video-united-safe-distance|title=Music video: United at a safe distance|date=23 March 2020|website=[[Kringvarp Føroya]]|language=fo}}</ref> ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਵੰਡ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://kvf.fo/greinar/2020/03/27/fortysomethings-most-prominent-corona-stats|title=Fortysomethings most prominent in corona stats|date=27 March 2020|website=Kringvarp Føroya|language=fo}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] fdvqdrjokjmrxmjqwzv6lufoeqr7wkg 0 131007 842575 840718 2026-07-13T17:54:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842575 wikitext text/x-wiki {{ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2020}} {{Infobox person|name=ਜ਼ਾਹਿਰ ਰਾਇਹਾਨ|education=ਬੀ.ਏ.|relatives=ਸ਼ਾਹੀਦੁੱਲਾ ਕੈਸਰ (ਭਰਾ)|spouse={{unbulleted list|{{marriage|[[ਸੁਮਿਤਾ ਦੇਵੀ]]|1961|1968|end=divorce}}|{{marriage|[[ਸ਼ੁਚੰਦਾ]]|1968}}}}|notable_works=ਸਟੋਪ ਜੇਨੋਸਾਇਡ|known_for=|occupation={{flatlist| * ਫ਼ਿਲਮਨਿਰਮਾਤਾ * ਨਾਵਲਕਾਰ * ਲੇਖਕ }}|alma_mater=[[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|disappeared_status=ਮੌਤ ਮੰਨ ਲਈ ਗਈ|image=Zahir Raihan (1935–1972).jpg|disappeared_place=[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]|birth_place=ਫੇਨੀ ਮਹਾਕੁਮਾ, ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|birth_date={{birth date |df=yes|1935|08|19}}|native_name_lang=bn|native_name=জহির রায়হান|caption=|awards=[[#Awards|full list]]}}'''ਜ਼ਾਹਿਰ ਰਾਇਹਾਨ''' (19 ਅਗਸਤ 1935 - 30 ਜਨਵਰੀ 1972 ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ) ਇੱਕ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦਾ [[ਨਾਵਲ|ਨਾਵਲਕਾਰ]], ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਸੀ। ਉਹ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ]] ਦੌਰਾਨ ਬਣੀ ਆਪਣੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਸਟਾਪ ਜੇਨੋਸਾਇਡ'' (1971) ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref name="bpedia">{{Harvard citation no brackets|Khan|2012}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 1977 ਵਿਚ ਇਕਤੁਸ਼ੀ ਪਦਕ ਅਤੇ 1992 ਵਿਚ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ekushey">{{Cite news|url=http://www.moca.gov.bd/site/page/c706da0c-29ee-4f0f-95d9-fa6705e19001/|access-date=23 August 2017|publisher=Government of Bangladesh|language=bn|script-title=bn:একুশে পদকপ্রাপ্ত সুধীবৃন্দ|trans-title=Ekushey Padak winners list}}</ref> <ref name="indepen">{{Cite web|url=http://brri.portal.gov.bd/sites/default/files/files/brri.portal.gov.bd/page/87944ec4_496e_415d_af37_27a10fb35625/Independence%20Day%20Award.pdf|title=Independence Day Award|publisher=Government of Bangladesh|access-date=23 September 2016|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923180015/http://brri.portal.gov.bd/sites/default/files/files/brri.portal.gov.bd/page/87944ec4_496e_415d_af37_27a10fb35625/Independence%20Day%20Award.pdf|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰਾਇਹਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੀਰਉੱਲਾ 19 ਅਗਸਤ 1935 ਨੂੰ ਨੋਖਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਫੇਨੀ ਮਹਾਕੁਮਾ ਵਿੱਚ ਮਜੂਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/suppliments/2006/december/december14th/intellectuals.htm|title=Profiles of martyred intellectuals|work=The Daily Star|access-date=19 November 2014|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203062204/http://archive.thedailystar.net/suppliments/2006/december/december14th/intellectuals.htm|url-status=dead}}</ref> 1947 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ [[ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸਮੇਤ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤੇ]] ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਬੰਗਾਲੀ]] ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਰਾਇਹਾਨ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਇਹਾਨ ਨੇ ਇੱਕ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ 1950 ਵਿੱਚ ''ਜੁਗਰ ਆਲੋ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ''ਖੱਪਚੜਾ'', ''ਜੰਤਰਿਕ'' ਅਤੇ ''ਸਿਨੇਮਾ'' ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1956 ਵਿਚ ''ਪ੍ਰੋਬਾਹੋ'' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.daily-sun.com/post/22439/Zahir-Raihan:-Recalling-an-Intellectual-|title=Zahir Raihan: Recalling an Intellectual|work=The Daily Sun|access-date=14 June 2017|archive-date=24 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824074313/http://www.daily-sun.com/post/22439/Zahir-Raihan:-Recalling-an-Intellectual-|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਸੁਰਯਗ੍ਰਹਿਣ'' 1955 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1957 ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਜਾਗੋ ਹੂਆ ਸਵੇਰਾ|ਜਾਗੋ ਹੂਆ ਸੇਵਰਾ]]'' ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/zahir-raihan-the-unparalleled-legend-1787128|title=Zahir Raihan: The unparalleled legend|date=19 August 2019|work=The Daily Star|access-date=20 August 2019}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੇ ਨਦੀ ਮਾਰੂਪਤੇ'' ਵਿੱਚ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਹਿਤੇਸ਼ਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਈ ਦੇਸ਼ ਤੋਮਰ ਅਮਰ'' 'ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। 1960 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ''ਕੋਖੋਨੋ ਅਸ਼ੈਨੀ'' ਨਾਲ ਡਾਇਰੈਕਟਿਵ ਡੱਬਟ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ 1961 ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। 1964 ਵਿਚ ਉਸਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੰਗੀਨ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸੰਗਮ'' ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਨੇਮਾਕੋਪ ਫ਼ਿਲ, ''ਬਹਾਨਾ'' ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਇਹਾਨ 1952 ਦੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦੋਲਨ|ਭਾਸ਼ਾ ਲਹਿਰ]] ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਸਮਰਥਕ ਸੀ ਅਤੇ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਅਮਤਾਲਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੀਬਨ ਥਕੇ ਨੇਯਾ'' ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1969 ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋਏ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1971 ਵਿਚ ਉਹ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>The Daily Prothom Alo,17 August 2006</ref> ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਇਹਾਨ ਕਲਕੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੀਬਨ ਥਕੇ ਨੇਯਾ'' ਦਿਖਾਈ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ|ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ]], [[ਰਿਤਵਿਕ ਘਟਕ|ਰਿਤਵਿਕ ਘਾਤਕ]], [[ਮਰਣਾਲ ਸੇਨ|ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਸੇਨ]] ਅਤੇ [[ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ]] ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="Amzad">"Akhono Obohelito Zahir Raihan" Hossain, Amzad. The Daily Prothom Alo, 17 August 2006</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰਾਇਹਾਨ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ 1961 ਵਿੱਚ [[ਸੁਮਿਤਾ ਦੇਵੀ]] ਅਤੇ ਦੂਜਾ 1968 ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੁਚੋਂਦਾ|ਸ਼ੁਚੰਦਾ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] ਸਨ। ਸੁਮਿਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਬਿਪੁਲ ਰਾਇਹਾਨ ਅਤੇ ਅਨੋਲ ਰਾਇਹਾਨ ਸਨ। ਸ਼ੁਚੌਂਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਓਪੂ ਰਾਇਹਾਨ ਅਤੇ ਟੋਪੂ ਰਾਇਹਾਨ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/474862/প্রধানমন্ত্রীর-সহায়তা-কামনা|date=12 March 2015|work=Prothom Alo|script-title=bn:বিপুল রায়হান গুরুতর অসুস্থ:প্রধানমন্ত্রীর সহায়তা কামনা|access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225210943/https://www.prothomalo.com/entertainment/article/474862/%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BE|dead-url=yes}}</ref> == ਅਲੋਪ ਹੋਣਾ == ਰਾਇਹਾਨ 30 ਜਨਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਸ਼ਾਹਿਦਉੱਲਾ ਕੈਸਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ [[ਪਾਕ ਫ਼ੌਜ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨਾ]] ਅਤੇ / ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Capturing">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=269585|title=Zahir Raihan: Capturing national struggles on celluloid|last=Ferdous|first=Fahmim|date=19 February 2013|work=The Daily Star|access-date=9 November 2013|archive-date=10 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110063654/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=269585|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਿਹਾਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਢਾਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਮੀਰਪੁਰ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ / ਬਿਹਾਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਗੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। == ਕਿਤਾਬਾਂ == === ਨਾਵਲ === {{Columns-list|* ''ਸ਼ੇਸ਼ ਬਿਕਲੇਰ ਮੇਏ'' (ਏ ਗਰਲ ਇਨ ਦ ਲੇਟ ਆਫਟਰ-ਨੂਨ) * ''ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ'' (ਥ੍ਰ੍ਸਟ) * ''ਹਜਰ ਬਛਾਰ ਧੇਰ'' (ਫਾਰ ਥਾਉਂਜੰਡ ਈਅਰਜ) * ''ਅਰੇਕ ਪਲਗੁਨ'' (ਅਨਾਦਰ ਸਪਰਿੰਗ) * ''ਬਰਫ਼ ਗਲਾ ਨਦੀ'' (ਰੀਵਰ ਆਫ ਮੇਲਟਡ ਆਇਸ) * ''ਅਰ ਕਟੋ ਦਿਨ'' (ਹਾਓ ਮੈਨੀ ਮੋਰ ਡੇਅਜ) * ''ਕਾਏਕਤੀ ਮ੍ਰਿਤਉ'' (ਏ ਫਿਊ ਡੇਥਜ) * ''ਏਕੁਸ਼ੇ ਫ਼ਰਵਰੀ'' (21 ਫ਼ਰਵਰੀ)|colwidth=20em}} === ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ === {{Columns-list|* ਸੋਨਾਰ ਹਰਿਨ (ਦ ਗੋਲਡਨ ਡੀਅਰ) * ਸਮਾਯੇਰ ਪਰਾਯੋਜਨਾ (ਫ਼ਾਰ ਦ ਨੀਡ ਆਫ ਟਾਈਮ) * ਏਕਤੀ ਜਗਿਆਸਾ (ਵਨ ਕ਼ੁਏਸ਼ਨ) * ਹਰਾਨੋ ਬਲੇ (ਦ ਲੋਸਟ ਰਿੰਗ) * ਬਾਧ (ਦ ਪ੍ਰੋਟੇਸਟ) * ਸੂਰਯਾਗ੍ਰਹਿਣ (ਦ ਸੋਲਰ ਏਕਲਿਪਸ) * ਨਯਾ ਪਤਨ (ਦ ਨਿਊ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ) * ਭੰਗਾਚੋਰਾ (ਦ ਬ੍ਰੋਕਨ) * ਅਪਰਾਧ (ਦ ਕ੍ਰਾਇਮ) * ਸ੍ਵੀਕਿਰਤੀ (ਦ ਕੰਗ੍ਰਾਚੁਲੈਸ਼ਨ) * ਅਤੀ ਪ੍ਰੀਚਿਤੋ (ਵੇਰੀ ਫੈਮਿਲਰ) * ਇੱਛਾ ਅਨੀਇੱਛਾ (ਵਿਸ਼ ਓਰ ਨੋ ਵਿਸ਼) * ਜਨਮਾਂਤਰ (ਰੀਏਨਕਰਮੇਸ਼ਨ) * ਪੋਸਟਰ * ਇਛਾਗਰ ਅਗੁਨ ਜਵਾਲਛੀ (ਬਰਨਟ ਇਨ ਦ ਫਾਇਰ ਆਫ ਵਿਸ਼) * ਕਟੋਗੁਲੋ ਕੁਕੁਰੇਰ ਅਰਤਾਂਦ (ਬਾਰਕ ਆਫ ਸਮ ਡੋਗਸ) * ਕਾਏਕਤੀ ਸੇਨਲਾਪ (ਸਮ ਡਾਇਲਾਗਸ) * ਦੇਮਾਗ(ਪਰਾਈਡ) * ਮਸਕੇਅਰ * ਏਕੁਸ਼ੇਰ ਗਲਪੋ (ਸਟੋਰੀ ਆਫ 21)|colwidth=20em}} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Zahir_Raihan_1961.jpg|right|thumb| ਰਾਇਹਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕੋਖੋਨੋ ਅਸ਼ੈਨੀ'' (1961) ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ]] ; ਫ਼ਿਲਮਾਂ * ''ਕੋਖੋਨੋ ਅਸ਼ੈਨੀ'', 1961 <ref>{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਸੋਨਾਰ ਕਾਜੋਲ'', 1962 ( ਕਲੀਮ ਸ਼ਰਾਫੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ) <ref name="Capturing"/> <ref>{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਕੰਚਰ ਦਿਆਲ'', 1963 <ref name="Gazdar1997p252">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਸੰਗਮ'', 1964, ਉਰਦੂ <ref name="Gazdar1997p253">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਬਹਾਨਾ'', 1965, ਉਰਦੂ <ref name="Gazdar1997p254">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਬੇਹੁਲਾ'', 1966 <ref name="Gazdar1997p257">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਅਨਵਾਰਾ'', 1967 <ref name="Gazdar1997p259">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਅਗੁਨ ਨੀਏ ਖੇਲਾ'', 1967 {{Refn|Author [[Mushtaq Gazdar]] attributes ''[[Agun Niye Khela]]'' to director Nurul Haq. Recollections in some present day news articles say it was jointly directed by Nurul Haque Bacchu and Amzad Hossain.<ref>{{cite news |title=It's a special day for Sabina Yasmin Sunday |url=http://www.theindependentbd.com/home/printnews/58980 |work=The Independent |location=Dhaka |date=4 September 2016 |access-date=7 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714065641/http://www.theindependentbd.com/home/printnews/58980 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Sabina pays tribute to Altaf Mahmud |url=http://www.newagebd.net/article/17621/articlelist/323/Cartoon |work=New Age |date=12 June 2017 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In contrast, some present day news articles say it was directed by Zahir Raihan or was his film.<ref>{{cite news |title=Lifetime Achievement Award Winners! |url=https://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/lifetime-achievement-award-winners-1482631 |newspaper=The Daily Star |date=28 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Hasan |first=Rakib |date=31 January 2020 |title=Zahir Raihan made significant contribution to Bengali literature: speakers |url=https://www.newagebd.net/article/98222/zahir-raihan-made-significant-contribution-to-bengali-literature-speakers |work=New Age |access-date=7 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714041830/https://www.newagebd.net/article/98222/zahir-raihan-made-significant-contribution-to-bengali-literature-speakers |url-status=dead }}</ref>}} * ''ਜੂਲੀਕਾ'', 1968 <ref name="Gazdar1997p262">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਜਯਾਂਤਾ'', 1969 <ref name="Gazdar1997p266">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਜਿਬੋਨ ਥਕੇ ਨਯਾ'', 1970 <ref name="Gazdar1997p268">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਜਲਤੇ ਸੂਰਜ ਕੇ ਨੀਚੇ'', 1971, ਉਰਦੂ <ref>{{Harvard citation no brackets|Hoek|2014}}</ref> * ਲੇਟ ਦੇਅਰ ਬੀ ਰਾਇਟ, ਨਾ-ਮੁਕੰਮਲ <ref>{{Harvard citation no brackets|Raju|2002}}</ref> ; ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ * ਸਟੋਪ ਜੇਨੋਸਾਇਡ <ref name="Capturing"/> * ਏ ਸਟੇਟ ਇਜ਼ ਬੋਰਨ * ''ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਾਈਟਰਜ਼'' (ਉਤਪਾਦਨ) * ''ਇਨੋਸੇਂਟ ਮਿਲੀਅਨ'' (ਉਤਪਾਦਨ) === ਨਿਰਮਾਤਾ === * ''ਕੰਚਰ ਦਿਆਲ'', 1963 <ref name="Gazdar1997p252">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਸੰਗਮ'', 1964, ਉਰਦੂ <ref name="Gazdar1997p253">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਬਹਾਨਾ'', 1965, ਉਰਦੂ <ref name="Gazdar1997p254">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਬੇਹੁਲਾ'', 1966 <ref name="Gazdar1997p257">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਰੋਈ ਭਾਈ'', 1967 <ref name="Gazdar1997p259">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਦੂਈ ਭਾਈ'', 1968 <ref name="Gazdar1997p262">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਸ਼ੂਰਾਨੀ ਦੁਰਾਨੀ'', 1968  * ''ਮੋਨਰ ਮੋਟੋ ਬੋਉ'', 1969 <ref>{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਜਯਾਂਤਾ'', 1969 <ref name="Gazdar1997p266">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> * ''ਜੀਬਨ ਥਕੇ ਨਯਾ'', 1970, ਏ. ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ <ref name="Gazdar1997p268">{{Harvard citation no brackets|Gazdar|1997}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਆਦਮਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1972) * ਏਕੁਸ਼ੇ ਪਦਕ (1977) * ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਪੁਰਸਕਾਰ (1992) * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (2005) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਗਾਇਬ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਨੋਟ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹਵਾਲੇ == === ਫੁਟਨੋਟਸ === {{ਹਵਾਲੇ}} === ਕਿਤਾਬਚਾ === == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|id=2513556|name=Zahir Raihan}} * {{Cite web|url=http://www.gunijan.org.bd/GjProfDetails_action.php?GjProfId=250|website=[[Gunijan]]|language=bn|script-title=bn:জহির রায়হান – গুনীজন.কম}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]] kv1cs42goofbuxr9km3gi39swr5iuip 0 140620 842599 779285 2026-07-14T04:01:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842599 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਨੇਹਾ ਅਮਨਦੀਪ|image=|birth_date={{birth based on age as of date|18|2016|12|26}}|birth_place=|death_date=|death_place=|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|alma_mater=|relatives=|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨੇਹਾ ਅਮਨਦੀਪ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/bengali/photos/watch-om-namah-shivay-starer-sati-aka-neha-amandeeps-picture-209880|title='ওম নমঃ শিবায়'-এর 'সতী' নেহা অমনদীপকে বাস্তবে কেমন দেখতে জানেন!|date=13 August 2018|website=Zee 24 Ghanta|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amadershomoy.com/bn/2019/02/16/795239.htm|title=ঢালিউডের ছবিতে পাঞ্জাবী অভিনেত্রী নেহা আমানদীপ|date=16 February 2019|website=Amader Shomoy|language=bn|access-date=6 December 2019|archive-date=6 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206110144/https://www.amadershomoy.com/bn/2019/02/16/795239.htm|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਭਾਵੇਂ ਅਮਨਦੀਪ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਿਗ ਬਜ਼ਾਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਹੋਰਲਿਕਸ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.chhayachhanda.com/%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%80-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%AF/|title=ঢাকার ছবিতে পাঞ্জাবী নায়িকা নেহা অমনদীপ|website=Chhayachhanda|language=bn|access-date=6 December 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਸਹਾਰਾ ਵਨ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਵੀ ਗੁਲਾਮ'' ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/ronger-mela/2019/04/18/759960|title=নেহা এলো ঢালিউডে|date=18 April 2019|website=Kaler Kantho|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref> ਅਮਨਦੀਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ '''ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਖਾ'' ਦੇ' 2016 'ਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉੜੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/ronger-mela/2019/04/18/759960|title=নেহা এলো ঢালিউডে|date=18 April 2019|website=Kaler Kantho|language=bn|access-date=6 December 2019}} </ref> ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ''ਸਤ੍ਰੀ'' ਨਾਲ ਬੰਗਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://bengali.indianexpress.com/entertainment/bengali-television-heroine-amandeep-sonkar-on-how-she-improved-her-bengali-144643/|title=দাদা বলেছিলেন ও-ই আমার নায়িকা আর ও প্রমাণ করে দেবে: অমনদীপ|date=27 September 2019|website=The Indian Express|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ebela.in/entertainment/neha-amandeep-of-stree-looks-completely-different-in-real-life-dgtl-1.571488|title=বাস্তবে কেমন দেখতে 'স্ত্রী' ধারাবাহিকের নায়িকাকে? দেখুন ছবি|date=28 February 2017|website=Ebela|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ''ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਏ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।<ref name="d">{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/bengali/photos/watch-om-namah-shivay-starer-sati-aka-neha-amandeeps-picture-209880|title='ওম নমঃ শিবায়'-এর 'সতী' নেহা অমনদীপকে বাস্তবে কেমন দেখতে জানেন!|date=13 August 2018|website=Zee 24 Ghanta|language=bn|access-date=6 December 2019}} </ref><ref>{{Cite web|url=https://www.anandabazar.com/entertainment/details-of-upcoming-show-om-namah-shivay-dgtl-1.814155|title='ওঁ নম শিবায়'-এর শিব-সতীকে চেনেন?|date=10 June 2018|website=Anandabazar Patrika|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/star-jalsha-flags-off-its-upcoming-mythological-show-om-namah-shivay/states/news/1261283.html|title=Star Jalsha flags off its upcoming mythological show 'Om Namah Shivay'|date=14 June 2018|website=United News of India|access-date=6 December 2019}}</ref> ਉਹ 2018 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ ਦੇ [[ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ]] ''ਟੈਲੀਡ੍ਰਾਮਾ ਦੁਰਗਾਤਿਨਾਸ਼ਿਨੀ ਦੁਰਗਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ [[ਕੌਸ਼ਿਕੀ|ਦੇਵੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://movies.ndtv.com/bengali/durga-puja-2018-durgatinashini-durga-will-be-telecasted-on-star-jalsa-on-this-mahalaya-1925374|title=Durga Puja 2018: স্টার জলসায় এবারের মহালয়ার বিশেষ আকর্ষণ দুর্গতিনাশিনী দুর্গা|date=2 October 2018|website=NDTV|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ebela.in/entertainment/four-tele-heroines-will-be-featured-as-four-avatars-of-devi-chandi-dgtl-1.874099|title=দেবী 'চণ্ডী'-র নানা অবতারে চার টেলি-নায়িকা|date=2 October 2018|website=Ebela|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref> ਅਮਨਦੀਪ 2019 ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ' ''ਚੋਰੇ ਚੋਰੇ ਮਸਤੂਤੋ ਭਾਈ'' ਅਤੇ ਜਯੋ ਜਯੋ ''ਦੇਬੀ'' ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web|url=https://bengali.indianexpress.com/entertainment/bengali-television-heroine-amandeep-sonkar-on-how-she-improved-her-bengali-144643/|title=দাদা বলেছিলেন ও-ই আমার নায়িকা আর ও প্রমাণ করে দেবে: অমনদীপ|date=27 September 2019|website=The Indian Express|language=bn|access-date=6 December 2019}} </ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chhayachhanda.com/%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%80-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%AF/|title=ঢাকার ছবিতে পাঞ্জাবী নায়িকা নেহা অমনদীপ|website=Chhayachhanda|language=bn|access-date=6 December 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://movies.ndtv.com/bengali/zee-banglas-new-original-chore-chore-mastuto-bhai-will-be-telecasted-soon-1979801|title=বাসন্তী আর রাধাকে অপহরণ করে মহা ফ্যাসাদে জয়-বীরু|date=18 January 2019|website=NDTV|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref> ਉਹ 2019 ਵਿੱਚ ''ਦੀਦੀ ਨੰਬਰ 1'' ਅਤੇ ''ਠਾਕੁਮਾਰ ਝੂਲੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/bengali/neha-amandeep-bags-lead-role-in-an-upcoming-daily-soap/articleshow/70584304.cms|title=Neha Amandeep bags lead role in an upcoming daily soap|date=8 June 2019|website=The Times of India|access-date=6 December 2019}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਰ'' 6 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="b">{{Cite web|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/ronger-mela/2019/04/18/759960|title=নেহা এলো ঢালিউডে|date=18 April 2019|website=Kaler Kantho|language=bn|access-date=6 December 2019}} </ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/৫০-সিনেমা-হলে-প্রেম-চোর-667301|title=৫০ সিনেমা হলে 'প্রেম চোর'|date=5 December 2019|website=NTV|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newagebd.net/article/92747/prem-chor-to-release-today|title='Prem Chor' to release today|date=6 December 2019|website=New Age|access-date=6 December 2019|archive-date=6 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206111659/http://www.newagebd.net/article/92747/prem-chor-to-release-today|url-status=dead}}</ref> ਹੁਣ, ਉਹ ''ਕੋਨੇ ਬੂ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/tv-news/sun-bangla-ramps-up-its-primetime-with-the-drama-kone-bou/articleshow/71035592.cms|title=ত্রিকোণ প্রেমের গল্প বলতে আসছে কনে বউ|date=8 September 2019|website=Ei Samay|language=bn|access-date=6 December 2019|archive-date=1 ਜਨਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101225800/https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/tv-news/sun-bangla-ramps-up-its-primetime-with-the-drama-kone-bou/articleshow/71035592.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bengali.indianexpress.com/entertainment/gourab-mondal-neha-amandeep-on-screen-pair-bengali-serial-kone-bou-sun-bangla137778/|title=টেলিপর্দায় আবার গৌরব-নেহা জুটি! আসছে 'কনে বউ'|date=9 September 2019|website=The Indian Express|language=bn|access-date=6 December 2019}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਦਿਖਾਓ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਚੈਨਲ ! ਨੋਟ ਕਰੋ |- | 2004-05 | ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਵੀ ਗੁਲਾਮ'' | | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਸਹਾਰਾ ਇੱਕ | ਪਹਿਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ |- | 2016-18 | ''ਸਤ੍ਰੀ'' | ਨਿਰੂਪਮਾ | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ | ਡੈਬਿਊ ਬੰਗਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ |- | 2018 | ''ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵੇ'' | [[ਸਤੀ (ਦੇਵੀ)|ਦੇਵੀ ਸਤੀ]] | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ | ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਲੜੀ |- | 2018 | ''ਦੁਰਗਾਤਿਨਾਸ਼ਿਨੀ ਦੁਰਗਾ, ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ ਮਹਲਯਾ 2018'' | [[ਕੌਸ਼ਿਕੀ|ਦੇਵੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ]] | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ | ਮਹਾਲਯਾ 2018 |- | 2019 | ''ਦੀਦੀ ਨੰ.1'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ | ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ |- | 2019 | ''ਠਾਕੁਮਾਰ ਝੂਲੀ'' | ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ | ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ |- | 2019-20 | ''ਕੋਨ ਬੋ'' | ਮਾਹੀ | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਸਨ ਬੰਗਲਾ | ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ |} === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨੋਟ ਕਰੋ |- | 2016 | ''ਹੇ ਪ੍ਰਭੁ ਦੇਖੈ ਦੇ ॥'' | [[ਓਡੀਆ]] | ਡੈਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮ |- | 2019 | ''ਚੋਰ ਚੋਰੇ ਮਸਤੁ ਭਾਈ'' | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ |- | 2019 | ''ਜਯੋ ਜਯੋ ਦੇਬੀ'' | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ |- | 2019 | ''ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਰ'' | [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]] | ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|10134806}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] b6vrcpjmd674z1iguc0bty6aqszw6n5 0 141985 842589 755751 2026-07-14T00:58:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842589 wikitext text/x-wiki '''ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੜਾਅ''', '''ਟੇਰਾ ਪੜਾਅ''', '''ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੜਾਅ''', ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੜਾਅ, '''ਧਰਤੀ''' ਦੇ ਸਿੱਧੇ [[ਧੁੱਪ|ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ]] ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ [[ਧਰਤੀ|ਹੈ]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਚੰਦਰਮਾ]] ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ [[wiktionary:extraterrestrial|ਬਾਹਰੀ]])। ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਚੱਕਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਪੰਧ (ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸਿੰਨੋਡਿਕ]] [[ਚੰਦਰ ਮਹੀਨਾ|ਮਹੀਨੇ]] (ਲਗਭਗ 29.53 ਦਿਨ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ [[ਸੂਰਜ]] ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚੱਕਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।<ref name="LS-20190630" /><ref name="FT-20130317" /><ref name="ES-20080621" /><ref name="S&T-20181017" /><ref name="UCSB-19990715" /><ref name="UT-20141013" /> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Schmitt_with_Flag_and_Earth_Above_-_GPN-2000-001137.jpg|left|thumb|125x125px| ਨਾਸਾ [[ਅਪੋਲੋ 17]] ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ [[ਹੈਰੀਸਨ ਸਮਿੱਟ|ਹੈਰੀਸਨ]] ਸਮਿਟ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗਿੱਬਸ ਪੜਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਝੰਡਾ ਤੈਨਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ([[ਯੂਜੀਨ ਸੇਰਨਨ|ਯੂਜੀਨ ਸਰਨਨ]] ਦੁਆਰਾ ਫੋਟੋ)]] ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦਾ [[ਕੋਣੀ ਵਿਆਸ]] (1.9°) ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਕਾਰ ਲਗਭਗ 5% ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ 1.8° ਅਤੇ 2.0° ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ)। ਧਰਤੀ [[ਗ੍ਰਹਿ ਪੜਾਅ|ਪੜਾਅ]] ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੜਾਅ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਲਟ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਿਰੀਖਕ ਪੂਰਾ ਚੰਦਰਮਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ ਨਿਰੀਖਕ ਇੱਕ "ਨਵੀਂ ਧਰਤੀ" ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ। ਧਰਤੀ ਦਾ [[ਅਲਬੇਡੋ|ਐਲਬੇਡੋ]] ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਉੱਚਾ ਹੈ (ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਦੇ ਕਵਰ ਦੇ ਕਾਰਨ), ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਰੀਖਕ ਲਈ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲੋਂ 50 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਤੱਕ - ਇੱਕ ਵਰਤਾਰੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅਰਥਸ਼ਾਈਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ [[ਸਮਕਾਲੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ("[[ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ|ਨੇੜਲੇ ਪਾਸੇ]]") ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ, "[[ਦੂਰ ਪਾਸੇ (ਚੰਨ)|ਦੂਰ ਪਾਸਾ]]", ਜਿਆਦਾਤਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਾਸਿਓਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਦੇ ਪਾਸਿਓਂ ਅਦਿੱਖ ਰਹੇਗਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦਿਨ (ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਚੱਕਰੀ ਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ) ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਨਾਲ। ਜੇਕਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ [[ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਕਾਰਨ, ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਿੱਲਣ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਅੰਡਾਕਾਰ 18° ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਡਾਕਾਰ ਦੀ ਸਹੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, [[ਦੁਮੇਲ|ਚੰਦਰਮਾ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਧਰਤੀ ਕਦੇ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਇਸਦੇ ਉੱਪਰ। ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, [[ਨਾਸਾ]] ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਦੇਖੀ ਗਈ ਧਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ।<ref name="SNP-20190715" /> == ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ == ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਕਈ ਵਾਰ ਚੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਗ੍ਰਹਿਣ]] ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਇੱਕ [[ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ|ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ]] ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ, ਇੱਕ [[ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ]] ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਿਆਸ ਸੂਰਜ ਨਾਲੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਲੁਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। [[ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ]] ਇੱਕ ਲਾਲ ਰਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। [[ਅਪੋਲੋ 15]] ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਜਿਹੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ [[ਚੰਦਰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਵਾਹਨ|ਲੂਨਰ ਰੋਵਿੰਗ ਵਹੀਕਲ]] ਦੇ ਟੀਵੀ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਮਰਾ ਜਾਂ ਇਸਦਾ ਪਾਵਰ ਸਰੋਤ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="NASA-20130611" /> ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ [[ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ]] ਚੰਦਰ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਲਈ ਇੰਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ [[ਅੰਬਰਾ|ਛੱਤਰੀ]] ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਲਗਭਗ ਟੇਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਧੁੰਦਲਾ ਹਨੇਰਾ ਪੈਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ {{Convert|5|m|feet|0|abbr=on}} 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਗੋਲਫ ਬਾਲ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਦੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ ਵਾਲੇ ਚੰਦਰ ਨਿਰੀਖਕ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਡਿਸਕ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘੱਟ ਹਨੇਰੇ ਖੇਤਰ ([[Penumbra|ਪੰਨਮਬਰਾ]]) ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਤਰੀ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ [[ਡੀਪ ਸਪੇਸ ਕਲਾਈਮੇਟ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ]], ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜ-ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ {{Convert|1.5|e6km|e6mi|abbr=unit}} ਵਿੱਚ L1 [[ਲੈਗਰੇਂਜੀਅਨ ਪੁਆਇੰਟ|ਲੈਗ੍ਰਾਂਜੀਅਨ ਬਿੰਦੂ]] 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿਣ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਲਈ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ, ਜਾਂ [[Syzygy (ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ)|syzygy]] ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੜਾਅ == <center><gallery caption="Earth phases" heights="100px" widths="100px" perrow="8"> The Blue Marble (remastered).jpg|<div align="center">ਪੂਰਾ</div> AS08-16-2593 remastered.jpg|<div align="center">ਗਿੱਬਸ</div> NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|<div align="center">ਘੱਟ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਗਿੱਬਸ</div> AS12-50-7351 (21080121634).jpg|<div align="center">ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਗਿੱਬਸ</div> Apollo 13 - View of Earth.jpg|<div align="center">[en→pa]Half</div> First View of Earth from Moon - reprocessed wide.jpg|<div align="center">[en→pa]High-illumination crescent</div> Waning crescent earth seen from the moon.jpg|<div align="center">[en→pa]Crescent</div> Crescent Earth, Apollo 17.jpg|<div align="center">[en→pa]Low-illumination crescent</div> </gallery></center> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਵਲੋਕਨ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤੀ]] {{reflist|30em|refs= <ref name="ES-20080621">{{cite web |author=Staff |title=Changing Earth phases, seen from the moon |url=https://earthsky.org/space/what-would-earth-look-like-from-the-moon |date=21 June 2008 |work=[[Earth & Sky]] |accessdate=30 June 2019}}</ref> <ref name="FT-20130317">{{cite news |author=Staff |title=The Phases of Earth |url=https://futurism.com/the-phases-of-earth |date=13 March 2013 |work=Futurism.com |accessdate=30 June 2019 }}</ref> <ref name="LS-20190630">{{cite news |last=Gannon |first=Megan |title=If You're On the Moon, Does the Earth Appear to Go Through Phases? |url=https://www.livescience.com/65831-earth-phases-from-moon.html |date=30 June 2019 |work=[[Live Science]] |accessdate=30 June 2019 }}</ref> <ref name="NASA-20130611">{{cite web |last=Jones |first=Eric M. |title=Return to Orbit |url=https://www.hq.nasa.gov/alsj/a15/a15.launch.html |date=11 June 2013 |work=[[NASA]] |accessdate=30 June 2019 |archive-date=21 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721180213/https://www.hq.nasa.gov/alsj/a15/a15.launch.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="S&T-20181017">{{cite web |last=King |first=Bob |title=Observing Earth from the Moon |url=https://www.skyandtelescope.com/astronomy-blogs/explore-night-bob-king/observing-earth-from-the-moon/ |date=17 October 2018 |work=[[Sky & Telescope]] |accessdate=30 June 2019 }}</ref> <ref name="SNP-20190715">{{cite web |last=Evon |first=Dan |title=Is This a Real Photo of the Earth from the Moon? - Genuine photographs showing the Earth from the moon exist, many from NASA. |url=https://www.snopes.com/fact-check/image-of-earth-from-moon/ |date=15 July 2019 |work=[[Snopes]] |accessdate=17 July 2019 }}</ref> <ref name="UCSB-19990715">{{cite web |author=Staff |title=If you are on the moon, does the Earth have phases similar to moon phases? Would they be the same or reversed? |url=http://scienceline.ucsb.edu/getkey.php?key=3133 |date=15 July 1999 |work=[[University of California, Santa Barbara]] |accessdate=1 July 2019 |archive-date=28 ਮਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528031838/http://scienceline.ucsb.edu/getkey.php?key=3133 |url-status=dead }}</ref> <ref name="UT-20141013">{{cite web |last=Cain |first=Fraser |title=What Does Earth Look Like From the Moon? |url=https://www.universetoday.com/115235/what-does-earth-look-like-from-the-moon/ |date=13 October 2014 |work=[[Universe Today]] |accessdate=1 July 2019 }}</ref> }} o9tqdt72x9we35mshj1ejgwkjjjflnx 0 145906 842614 834496 2026-07-14T10:23:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842614 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵੀਡੀਓ ਖੇਡ|title=ਗੈਰੇਨਾ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ| image = Free Fire New Logo.svg|developer=ਗੈਰੇਨਾ<ref>{{Cite web|date=2022-11-09|title=Singapore’s gaming-to-shopping company Sea to develop more games, financial services to strengthen internet ecosystem in Southeast Asia|url=https://www.scmp.com/tech/enterprises/article/2152507/singapores-gaming-shopping-company-sea-develop-more-games-financial|access-date=2022-11-09|website=GameDeveloper.com|language=EN}}</ref>|publisher=ਗੈਰੇਨਾ|director=ਬੈਨ ਵ੍ਹੀਟਲੀ|producer=ਐਂਡਰਿਊ ਸਟਾਰਕ|designer=ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ|engine=[[ਯੂਨਿਟੀ (ਗੇਮ ਇੰਜਣ)]] (unity)|platform=ਐਂਡਰਾਇਡ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਆਈਓਐਸ (ios) ਆਈਪੈਡ|release=23/ ਅਗਸਤ/ 2017|genre=ਬੈਟਲ ਰਾਇਲ ਅਤੇ ਹੋਰ।|modes=ਮਲਟੀਪਲੇਅਰ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ..}}'''''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ''''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''''ਗੈਰੇਨਾ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ''''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੈਟਲ ਰੋਇਲ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰੌਇਡ]] ਅਤੇ ਆਈਓਐਸ ਲਈ ਗੈਰੇਨਾ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/sport/e-sports-singapore-to-host-us2-million-free-fire-world-series|title=E-sports: Singapore to host US$2 million Free Fire World Series|last=Kwek|first=Kimberly|date=19 March 2021|work=The Straits Times|access-date=8 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/general/news/free-fire-has-quietly-become-one-of-the-biggest-mobile-esports-easily-surpassing-pubg-mobile|title=Free Fire is a bigger esport than PUBG Mobile and here's why|last=Ahmed|first=Wasif|date=2019-05-21|website=Dot Esports|language=en-US|access-date=2022-11-09}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pocketgamer.biz/asia/news/72010/garena-battle-royale-free-fire-10-dollars/|title=Garena's battle royale game Free Fire surpasses $1 billion of lifetime revenue}}</ref> ਇਹ 2019 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੀ ਮੋਬਾਈਲ ਗੇਮ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://dotesports.com/mobile/news/free-fire-beats-pubg-mobile-to-become-the-most-downloaded-mobile-game-of-2019|title=Free Fire beats PUBG Mobile to become the most downloaded mobile game of 2019|last=Wasif|first=Ahmed|date=17 December 2019|work=Dot Esports|access-date=1 July 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sea.ign.com/mobile/167791/news/garena-free-fire-is-2020s-most-downloaded-mobile-game-in-the-world|title=Garena Free Fire is 2020’s Most Downloaded Mobile Game In The World|last=Bashir|first=Dale|date=2021-01-15|website=IGN Southeast Asia|language=en-sg|access-date=2022-10-17}}</ref> {{As of|2021}} , ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਨੇ 150 ਮਿਲੀਅਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://gameworldobserver.com/2021/08/17/garena-free-fire-surpasses-150-million-peak-daily-active-players|title=Mobile battle royale Free Fire surpasses 150 million peak daily active players|last=Obedkov|first=Evgeny|date=2021-08-17|website=Game World Observer|language=en-US|access-date=2022-10-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sensortower.com/blog/state-of-mobile-battle-royale-q1-2021|title=Garena Free Fire Overtakes PUBG Mobile as the Top Grossing Mobile Battle Royale Game in the U.S.|website=sensortower.com|access-date=2022-10-14}}</ref> '''''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਮੈਕਸ''''', ਫ੍ਰੀ ''ਫਾਇਰ'' ਦਾ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਕਰਣ 28 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/gadgets-news/garena-free-fire-max-is-now-available-how-to-download-supported-platforms-features-and-more/articleshow/86587488.cms|title=Garena Free Fire Max is now available: How to download, supported platforms, features and more|date=28 September 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=2 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oneesports.gg/free-fire/free-fire-max-game-release-date/|title=Free Fire MAX: Release date, pre-registration details, exclusive features|date=2021-09-22|website=One Esports|language=en-US|access-date=2022-10-17}}</ref> == ਗੇਮਪਲੇ == ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਜਾਇਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਇਰ ਬਟਨ ਨਾਲ ਆਈਟਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟ ਅਤੇ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ-ਗੇਮ ਪਾਤਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਰੇਂਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੇਟ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਿਡਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਵਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਗਲੂ ਵਾਲ" ਨਾਮਕ ਗ੍ਰਨੇਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://gamerant.com/garena-free-fire-beginner-tips-mobile-battle-royale-game/|title=Garena Free Fire: 10 Beginner Tips For The Mobile Battle Royale Game|last=Taguiam|first=Rhenn|date=2022-04-16|website=Game Rant|language=en-US|access-date=2022-10-17}}</ref> ==== ਬੈਟਲ ਰਾਇਲ ==== ਬੈਟਲ ਰਾਇਲ ਮੋਡ ਵਿੱਚ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 52 ਖਿਡਾਰੀ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਉਤਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਬਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਇਸ ਮੋਡ ਨੂੰ ਸੋਲੋ, ਜਾਂ 2 ਜਾਂ 4 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਖਿਡਾਰੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮੋਡ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ, ਕਲਾਸਿਕ ਮੋਡ ਸਿਰਫ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਹੈ। ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਬੈਟਲ ਰੋਇਲ ਦੇ ਛੇ ਨਕਸ਼ੇ ਹਨ ਉਹ ਬਰਮੂਡਾ, ਬਰਮੂਡਾ ਰੀਮਾਸਟਰਡ, ਕਾਲਹਾਰੀ, ਪੁਰਗੇਟਰੀ, ਅਲਪਾਈਨ ਅਤੇ ਨੇਕਸਟਰਾ<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/gaming/news-pubg-fans-will-go-mad-over-this-new-garena-free-fire-ob-25-update-check-out-all-details-here-2862761|title=PUBG fans will go mad over this new Garena Free Fire OB 25 update, check out all details here|date=18 December 2020|website=DNA India|language=en|access-date=9 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/free-fire/battle-royale-br-mode-free-fire-all-need-know|title=Battle Royale (BR) mode in Free Fire: All you need to know|last=Dutta|first=Soumyajit|website=www.sportskeeda.com|language=en-us|access-date=2022-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://guides.gamepressure.com/garena-free-fire/guide.asp?ID=52561|title=Game modes {{!}} Garena Free Fire|website=Game Guides|language=en|access-date=2022-10-13}}</ref> ==== ਟਕਰਾਅ ਦਸਤਾ ==== ਕਲੈਸ਼ ਸਕੁਐਡ ਇੱਕ 4 VS 4 ਮੋਡ ਹੈ। ਇਸ ਮੋਡ ਵਿੱਚ, ਖਿਡਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਇਨ-ਗੇਮ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ-7 ਮੋਡ ਵਜੋਂ, ਗੇਮਾਂ ਚਾਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਦੌਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੇੜ ਉਦੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਰੇ 4 ਖਿਡਾਰੀ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੁਆਰਾ। 2022 ਤੱਕ ਗੇਮ ਬੈਟਲ ਰੋਇਲ ਮੋਡ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਟਕਰਾਅ ਸਕੁਐਡ ਨੂੰ ਰੈਂਕਡ ਜਾਂ ਕਲਾਸਿਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/free-fire/what-clash-squad-free-fire|title=What is the Clash Squad in Free Fire?|last=Thakkar|first=Nishant|website=www.sportskeeda.com|language=en-us|access-date=2022-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gurugamer.com/mobile-games/free-fire-all-mode-list-12431|title=Free Fire All Mode List: Overview Of All 15 Game Modes|date=2020-08-26|website=GuruGamer.com|language=en-IN|access-date=2022-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://guides.gamepressure.com/garena-free-fire/guide.asp?ID=52561|title=Game modes {{!}} Garena Free Fire|website=Game Guides|language=en|access-date=2022-10-13}}</ref> ==== ਲੋਨ ਵੋਲਫ ==== ਲੋਨ ਵੋਲਫ 1 vs 1 ਮੋਡ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://tech.hindustantimes.com/gaming/news/garena-free-fire-lone-wolf-mode-coming-a-new-weapon-strategy-to-go-live-too-71638080044854.html|title=Garena Free Fire: Lone Wolf Mode coming! A new weapon strategy to go live too|date=2021-11-28|website=HT Tech|language=en|access-date=2022-10-13}}</ref> [[File:FreeFireCraftlandEditor.png|alt=Free Fire Craftland editor|thumb| ਮੁਫਤ ਫਾਇਰ ਕਰਾਫਟਲੈਂਡ ਸੰਪਾਦਕ]] ਕ੍ਰਾਫਟਲੈਂਡ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਨ-ਗੇਮ ਬਿਲਡਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਫਾਇਰ ਨਕਸ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਫਟਲੈਂਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਖਿਡਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਡਵਾਂਸਡ ਕਸਟਮਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਗੇਮਪਲੇ ਆਈਟਮਾਂ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਨੂੰ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਪੇਸ ਸੀਮਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਨਕਸ਼ੇ ਹਨ ਜੋ ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.in/garena-free-fire-max-craftland-create-your-own-battlefield-invite-your-friends-to-play-more-details/|title=Garena Free Fire Max Craftland: Create Your Own Battlefield & Invite Your Friends to Play, More Details - Inside Sport India|last=Biswas|first=Apurba|date=2021-09-20|website=www.insidesport.in|language=en-US|access-date=2022-10-14|archive-date=2022-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014141643/https://www.insidesport.in/garena-free-fire-max-craftland-create-your-own-battlefield-invite-your-friends-to-play-more-details/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://techwafer.com/free-fires-ob34-craftland-stuns-gamers-like-never-before/|title=Free Fire's OB34 Craftland Stuns Gamers Like Never Before!|last=Forst|first=Sarah|date=2022-05-23|website=TechWafer|language=en-US|access-date=2022-10-14|archive-date=2022-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014141643/https://techwafer.com/free-fires-ob34-craftland-stuns-gamers-like-never-before/|url-status=dead}}</ref> === ''ਅੱਖਰ ਸਿਸਟਮ'' === [[File:FreeFireCharacterSystem.png|alt=Free Fire Character System|left|thumb|241x241px| ਮੁਫ਼ਤ ਫਾਇਰ ਅੱਖਰ ਸਿਸਟਮ]] ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਵਿੱਚ 50+ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਅੱਖਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਹੁਨਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਪੈਸਿਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਨ-ਗੇਮ ਬਟਨ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥੀਂ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਸਿਵ ਹੁਨਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪਾਤਰ 4 ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ 3 ਹੁਨਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (ਇੱਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੈਸਿਵ ਹੁਨਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਅੱਖਰ ਦੁਆਰਾ ਲੈਸ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ)।<ref>{{Cite web|url=https://afkgaming.com/mobileesports/guide/how-to-get-all-free-fire-characters-for-free-using-the-new-link-method|title=How to Get All Free Fire Characters for Free Using the New LINK Method|last=Rawat|first=Aditya Singh|website=AFK Gaming|language=en|access-date=2022-10-27}}</ref> ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪਾਤਰ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੋ ਰੋਨਾਲਡੋ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਨੋ,<ref>{{Cite web|url=https://afkgaming.com/mobileesports/news/5723-garena-free-fire-officially-announced-collaboration-with-cristiano-ronaldo-in-operation-chrono-update|title=Garena Free Fire Officially Announced Collaboration with Cristiano Ronaldo in Operation Chrono Update|last=Rossel|first=John Dave|website=AFK Gaming|language=en|access-date=2022-10-27}}</ref> ਦਿਮਿਤਰੀ ਅਤੇ ਥੀਵਾ DVLM ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ,<ref>{{Cite web|url=https://in.ign.com/garena-free-fire-winterlands/164998/news/garena-free-fire-4th-anniversary-missions-rewards-song-reunion-revealed|title=Garena Free Fire 4th Anniversary Missions, Rewards and Celebration Song ‘Reunion’ Revealed|last=Majumdar|first=Rahul|date=2021-08-20|website=IGN India|language=en-in|access-date=2022-10-27}}</ref> ਏ-ਪੈਟਰੋਆ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ। ਅਨਿਟਾ <ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/mobile/news/anittas-free-fire-character-available-on-july-2-for-free|title=Anitta’s Free Fire character will be available on July 2 for free|last=Negreira|first=Camila|date=2022-07-01|website=Dot Esports|language=en-US|access-date=2022-10-27|archive-date=2022-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027023929/https://dotesports.com/mobile/news/anittas-free-fire-character-available-on-july-2-for-free|url-status=dead}}</ref>, ਡੀਜੇ ਆਲੋਕ<ref>{{Cite web|url=https://www.pocketgamer.com/garena-free-fire/dj-alok-becomes-garena-free-fires-resident-dj/|title=DJ Alok becomes Garena Free Fire's resident DJ|last=Bald|first=Cameron|website=www.pocketgamer.com|language=en|access-date=2022-10-27}}</ref> ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਆਲੋਕ ਅਤੇ [[ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ|ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੋਂ ਜੇਬੀਬਸ]] ।<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/justin-bieber-is-performing-and-debuting-a-new-song-in-garena-free-fire/1100-6505148/|title=Justin Bieber Is Performing And Debuting A New Song In Garena Free Fire|website=GameSpot|language=en-US|access-date=2022-11-11}}</ref> == ਆਧਾਰ == ਗੇਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੈਰੇਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਐਨੀਮੇਟਡ ਸ਼ਾਰਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰੀ ਫਾਇਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। '''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ''' ਅਧਿਕਾਰਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਗੇਮ, [[ਕੌਮਿਕਸ|ਕਾਮਿਕਸ]] ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਟੇਲਜ਼) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਪਾਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ LA LUNA, GRIZA, ਅਤੇ NEW DAWN ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ HORIZON ਅਤੇ MAMBAS, HORIZON ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ MAMBAS ਹੋਰੀਜ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀ ਸਮੂਹ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://gurugamer.com/mobile-games/free-fire-character-story-15042|title=Game Lore: All About The Free Fire Organization And Free Fire Character Story|date=2020-12-22|website=GuruGamer.com|language=en-IN|access-date=2022-11-07}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਨੇ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ "ਹਾਊ ਟੂ ਸਟਾਰਟ ਏ ਫਾਇਰ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਪਾਤਰ ਹਯਾਤੋ ਯਾਗਾਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pocketgamer.com/garena-free-fire/free-fire-tales-the-first-battle-short-film/|title=Free Fire immerses players into its lore with Free Fire Tales: The First Battle, adding a new film and a bunch of in-game events|last=Dellosa|first=Catherine Ng|website=www.pocketgamer.com|language=en|access-date=2022-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/free-fire-tales-next-episode-double-trouble-is-out-now/1100-6507832/|title=Free Fire Tales' Next Episode Double Trouble Is Out Now|website=GameSpot|language=en-US|access-date=2022-11-06}}</ref> == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਨੂੰ "ਮੱਧ-ਅਤੇ ਘੱਟ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਫੋਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਭ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਚੰਗੇ ਗਰਾਫਿਕਸ ਵਾਲੀਆਂ ਗੇਮਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਚੀਜ਼ ਹਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਬੈਟਲਗ੍ਰਾਉਂਡਸ'' ਖੇਡੋ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬੈਟਲ ਰਾਇਲ ਗੇਮਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਸਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ." <ref name="game prime">{{Cite web|url=https://www.gameprime.org/2018/02/free-fire-battlegrounds-review|title=Free Fire Battlegrounds Review: Garena's Fun and Engaging Battle Royale Mobil and Game|date=20 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505015437/https://www.gameprime.org/2018/02/free-fire-battlegrounds-review/|archive-date=5 May 2019|access-date=26 September 2019}}</ref> Techtudo ਦੇ ''Tais'' Carvalho ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' "ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਡਿਵਾਈਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੇਮਪਲੇਅ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਲੜਾਈ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ।" ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਬਾਰੇ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ "ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਐਡ-ਆਨ" ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.techtudo.com.br/noticias/2018/03/free-fire-ou-rules-of-survival-veja-qual-o-melhor-battle-royale.ghtml|title=Free Fire ou Rules of Survival: veja qual o melhor Battle Royale|last=Carvalho|first=Taís|date=5 March 2018|website=TechTudo|language=pt-br|access-date=7 January 2021}}</ref> "ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਐਪਾਂ" ਦੀ [[ਗੂਗਲ ਪਲੇ|Google Play]] ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਨੇ 2019 ਦੀ "ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੋਟ ਗੇਮ" ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] ਅਤੇ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੋਟ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="IGN1">{{Cite web|url=https://www.ign.com/m/google/68894/news/the-best-games-e-applications-de-2018-sec-o-google|title=The best games and apps of 2018 according to Google|date=3 December 2018|access-date=26 September 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mobilegamer.com.br/2018/12/free-fire-eo-melhor-game-de-2018-on-popular-vote-in-some-countries.html|title=Free Fire is the best popular vote game of 2018? Only in some countries!|date=3 December 2018|website=Mobile Gamer|access-date=26 September 2019|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801033930/https://www.mobilegamer.com.br/2018/12/free-fire-eo-melhor-game-de-2018-on-popular-vote-in-some-countries.html|dead-url=yes}}</ref> ''ਗੈਰੇਨਾ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ''PUBG ਮੋਬਾਈਲ'', ਫੋਰਟਨਾਈਟ ''ਬੈਟਲ ਰੋਇਲ'' ਅਤੇ ''ਕਾਲ ਆਫ ਡਿਊਟੀ: ਮੋਬਾਈਲ ਦੇ'' ਪਿੱਛੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੈਟਲ ਰੋਇਲ ਮੋਬਾਈਲ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://esportsobserver.com/garena-free-fire-explainer/|title=Garena Free Fire – The Popular Battle Royale You've Probably Never Heard Of|last=Patel|first=Nishant|date=24 February 2020|website=The Esports Observer|access-date=4 March 2021|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320131808/https://esportsobserver.com/garena-free-fire-explainer/|url-status=dead}}</ref> ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' 2018 ਦੀ ਚੌਥੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ ਪਲੇ|ਗੂਗਲ ਪਲੇ ਸਟੋਰ]] 'ਤੇ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗੇਮ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=https://sensortower.com/blog/top-apps-games-publishers-2018|title=The Top Mobile Apps, Games, and Publishers of 2018: Sensor Tower's Data Digest|website=Sensor Tower|access-date=26 September 2019}}</ref> ਅਤੇ ਆਈਓਐਸ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਪਲੇ ਸਟੋਰ 'ਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗੇਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.appannie.com/en/go/state-of-mobile-2019/|title=The State of Mobile 2019|date=December 2018|website=App Annie}}</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 182 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਉਨਲੋਡਸ ਕਮਾਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੈਟਲ ਰੋਇਲ ਮੋਬਾਈਲ ਗੇਮ ਬਣ ਗਈ ( ''ਫੋਰਟਨੇਟ ਬੈਟਲ ਰੋਇਲ'' ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ''PUBG ਮੋਬਾਈਲ'' ਦੇ ਪਿੱਛੇ),<ref name="sensortower">{{Cite web|url=https://s3.amazonaws.com/sensortower-itunes/Quarterly+Reports/Sensor-Tower-Q4-2018-Data-Digest.pdf|title=Q4 and Full Year 2018: Store Intelligence Dat Digest|date=16 January 2019|website=Sensor Tower|access-date=26 September 2019|archive-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190210221540/https://s3.amazonaws.com/sensortower-itunes/Quarterly+Reports/Sensor-Tower-Q4-2018-Data-Digest.pdf|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਲਗਭਗ $19.3 ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।&nbsp;ਦਸੰਬਰ 2018 ਤੱਕ ਮਾਸਿਕ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ, ਗੈਰੇਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://sensortower.com/news-feed/battle-royale-title-free-fire-from-garena-nets-its-first-10-million-on-ios/5c04aa2d7193b65bb50ef3a9|title=Battle Royale Title 'Free Fire' from Garena Nets Its First $10 Million on iOS|date=3 December 2018|work=Sensor Tower|access-date=26 September 2019|archive-date=14 ਅਕਤੂਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014071135/https://sensortower.com/news-feed/battle-royale-title-free-fire-from-garena-nets-its-first-10-million-on-ios/5c04aa2d7193b65bb50ef3a9|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sensortower.com/android/US/garena-international-i-private-limited/app/garena-free-fire-winterlands/com.dts.freefireth/overview|title=Garena Free Fire – Winterlands – Revenue & Download estimates – Google Play Store – US|website=Sensor Tower|access-date=26 September 2019}}</ref> ਅਗਸਤ 2021 ਤੱਕ, ''ਗੈਰੇਨਾ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਦੇ ਗੂਗਲ ਪਲੇ ਸਟੋਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਊਨਲੋਡ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.digit.in/news/gaming/garena-free-fire-1-billion-downloads-google-play-store-60241.html|title=Garena Free Fire crosses 1 billion downloads on the Google Play Store|last=Pacheco|first=Shrey|date=2021-07-20|website=digit.in|language=en|access-date=2021-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://in.ign.com/garena-free-fire-winterlands/162794/news/free-fire-google-play-store-downloads-cross-1-billion-garena|title=Free Fire Google Play Store Downloads Cross 1 Billion: Garena|last=July 19|first=byRahul Majumdar Posted|last2=2021|date=2021-07-19|website=IGN India|language=en-in|access-date=2022-11-07|last3=A.m|first3=11:31}}</ref> Q1 2021 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ''Free Fire'' ਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ PUBG ''ਮੋਬਾਈਲ'' ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ, ''PUBG ਮੋਬਾਈਲ ਦੇ'' $68 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ $100 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਟਰਨਓਵਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://megplay.com/garena-free-fire-pubg-us/|title=Garena Free Fire made more money than PUBG Mobile in the US for the first time - MEGPlay|last=Baltazar|first=Faith|language=en-US|access-date=18 April 2021|archive-date=13 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513145645/https://megplay.com/garena-free-fire-pubg-us/|url-status=dead}}</ref> ''ਫਰੀ ਫਾਇਰ'' ਦੀ ਆਮਦਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਇਸੇ ਮਿਆਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 4.5 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/esports/news-free-fire-overtakes-pubg-mobile-highest-earning-mobile-battle-royale-us-2021|title=Free Fire overtakes PUBG Mobile as the highest-earning mobile battle royale in the US in 2021|date=9 April 2021|website=www.sportskeeda.com|language=en-us|access-date=18 April 2021}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2019 ਤੱਕ, ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ $1 billion ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pocketgamer.biz/asia/news/72010/garena-battle-royale-free-fire-1-billion-dollars/|title=Garena's battle royale game Free Fire surpasses $1 billion of lifetime revenue|last=Jordan|first=Jon|date=19 November 2019|work=[[Pocket Gamer]]|access-date=23 January 2020}}</ref> ਇਹ $2.13 billion ਦੇ ਨਾਲ 2020 ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਬਣ ਗਈ,<ref name="SuperData2020">{{Cite web|url=https://www.superdataresearch.com/blog/2020-year-in-review|title=Games and interactive media earnings rose 12% to $139.9B in 2020|date=6 January 2021|website=[[SuperData Research]]|publisher=[[Nielsen Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210106144257/https://www.superdataresearch.com/blog/2020-year-in-review|archive-date=6 January 2021|access-date=6 January 2021|url-access=registration}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ $1.2 billion ਦੇ ਨਾਲ 2021 ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੋਬਾਈਲ ਗੇਮ ਬਣ ਗਈ,<ref name="Sensor2021">{{Cite book|url=https://go.sensortower.com/rs/351-RWH-315/images/st-state-of-mobile-game-monetization-2022.pdf|title=The State of Mobile Game Monetization 2022 — An Analysis of the Latest Mobile Game Monetization Strategies|date=March 2022|publisher=Sensor Tower|pages=12–9|chapter=Top Games by Monetization Descriptors — How Top Titles Utilize Monetization Features|access-date=3 March 2022|chapter-url=https://go.sensortower.com/rs/351-RWH-315/images/st-state-of-mobile-game-monetization-2022.pdf#page=12}}</ref> ਕੁੱਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ $4.33 billion ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ {{As of|2021}} . 2020 ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਨੇ ਐਸਪੋਰਟਸ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਈਸਪੋਰਟਸ ਮੋਬਾਈਲ ਗੇਮ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://firstsportz.com/free-fire-esports-mobile-game-of-the-year-esports-awards-2021/|title=Free Fire wins the title of Esports Mobile Game of the Year at Esports Awards 2021 » FirstSportz|last=Mohanta|first=Anushka|date=2021-11-21|website=firstsportz.com|language=en-US|access-date=2022-10-17|archive-date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017105848/https://firstsportz.com/free-fire-esports-mobile-game-of-the-year-esports-awards-2021/|url-status=dead}}</ref> == ਸਪੋਰਟਸ == === ਮੁਫਤ ਫਾਇਰ ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ === ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼'' (FFWS) ਐਸਪੋਰਟਸ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2020 ਵਿੱਚ, FFWS ਨੂੰ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ, "ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਕੰਟੀਨੈਂਟਲ ਸੀਰੀਜ਼" (FFCS) ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://sea.ign.com/garena-free-fire-winterlands/158515/news/garena-free-fire-champions-cup-2020-postponed-due-to-covid-19|title=Garena Free Fire Champions Cup 2020 Postponed Due to Covid-19|last=Hashim|first=Natasha|date=2020-03-09|website=IGN Southeast Asia|language=en-sg|access-date=2022-10-17}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.pocketgamer.biz/asia/news/77113/garena-cancels-free-fire-world-series-event/|title=Garena cancels Free Fire World Series esports event|last=Orr|first=Aaron|website=pocketgamer.biz|access-date=2022-10-15}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਗੈਰੇਨਾ ਨੇ $2 ਮਿਲੀਅਨ ਇਨਾਮੀ ਪੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ (FFWS) ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/sports/phoenix-force-lifts-the-winners-trophy-at-finals-of-free-fire-world-series-2021-3795965.html|title=Phoenix Force Lifts The Winner's Trophy at Finals of Free Fire World Series 2021|date=31 May 2021|work=[[News 18]]|access-date=16 September 2021}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ 5.4 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀਕ ਲਾਈਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਐਸਪੋਰਟਸ ਈਵੈਂਟ ਬਣ ਗਈ, ਲੀਗ ਆਫ਼ ਲੈਜੈਂਡਜ਼ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4 ਮਿਲੀਅਨ ਸਿਖਰ ਦਰਸ਼ਕ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=https://sea.ign.com/free-fire-android/172569/news/free-fire-world-series-2021-singapore-smashes-global-viewership-record|title=Free Fire World Series 2021 Singapore Smashes Global Viewership Record|last=Lai|first=Adrian|date=2021-06-03|website=IGN Southeast Asia|language=en-sg|access-date=2022-10-17}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://esportsinsider.com/2021/12/highest-viewed-esports-events-2021|title=Top 10 highest viewed esports events of 2021|last=Daniels|first=Tom|date=2021-12-22|website=Esports Insider|language=en-GB|access-date=2022-10-21}}</ref> === ਖੇਤਰੀ ਸਮਾਗਮ === "EMEA ਇਨਵੀਟੇਸ਼ਨਲ" ਯੂਰਪ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਲਈ 2021 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਬਦਲ ਸੀ। ਇਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 12 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। USD 200,000 ਦੇ ਇਨਾਮੀ ਪੂਲ ਦੇ ਨਾਲ। <ref>{{Cite web|url=https://esportsgen.com/free-fire-emea-invitational-finals-2021-everything-you-need-to-know-about-the-event/|title=Free Fire EMEA Invitational Finals 2021: Everything you need to know|date=2021-11-24|website=EsportsGen|language=en-US|access-date=2022-10-15|archive-date=2022-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015034207/https://esportsgen.com/free-fire-emea-invitational-finals-2021-everything-you-need-to-know-about-the-event/|url-status=dead}}</ref> ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ 2021 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਬਦਲ ਸੀ। ਇਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਭਾਰਤ, ਤਾਈਵਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਤੇ MCP (ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 31 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਟੀਮਾਂ 400,000 ਡਾਲਰ ਦੇ ਇਨਾਮੀ ਪੂਲ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://esportz.in/free-fire-asia-championship-ffac-play-ins-will-commence-on-20-november|title=Free Fire Asia Championship (FFAC) Play-ins will commence on 20 November!|date=2021-11-18|website=esportz|language=en|access-date=2022-10-15|archive-date=2022-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015034202/https://esportz.in/free-fire-asia-championship-ffac-play-ins-will-commence-on-20-november|url-status=dead}}</ref> ਲੀਗਾ ਬ੍ਰਾਸੀਲੀਰਾ ਡੀ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ (LBFF) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਐਸਪੋਰਟਸ ਈਵੈਂਟ ਹੈ। 3 ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ, ਸੀਰੀਜ਼ ਏ, ਬੀ, ਅਤੇ ਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਵਰਲਡ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.techtudo.com.br/noticias/2020/01/garena-anuncia-liga-brasileira-de-free-fire-e-mundial-2020-no-brasil-esports.ghtml|title=Garena anuncia Liga Brasileira de Free Fire e Mundial 2020 no Brasil|website=TechTudo|language=pt-br|access-date=2022-10-15}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, [[ਪਬਜੀ|''PUBG'']] ਡਿਵੈਲਪਰ ਕ੍ਰਾਫਟਨ ਨੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਗੈਰੇਨਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਸੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੇ ਗੈਰੇਨਾ 'ਤੇ ਇਨ-ਗੇਮ ਆਈਟਮਾਂ, ਗੇਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ''[[ਪਬਜੀ|PUBG: Battlegrounds]]'' ਅਤੇ ''PUBG Mobile'' ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੇਮਾਂ ''Garena'' ''Free Fire'' ਅਤੇ ''Free Fire Max'' ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਫਟਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, " ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਅਤੇ ''ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ ਮੈਕਸ'' ਬੈਟਲਗ੍ਰਾਉਂਡਸ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸੁਮੇਲ ਵਿੱਚ, ਬੈਟਲਗ੍ਰਾਉਂਡਸ ਦੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਵਿਲੱਖਣ ਗੇਮ ਓਪਨਿੰਗ 'ਏਅਰ ਡ੍ਰੌਪ' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਗੇਮ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਖੇਡ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਅਤੇ ਚੋਣ, ਬਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਸਤੂਆਂ, ਸਥਾਨਾਂ, ਅਤੇ ਰੰਗ ਸਕੀਮਾਂ, ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਚੋਣ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2022/1/13/22882796/pubg-developer-krafton-suing-apple-google-garena-free-fire-max|title=PUBG’s developer is suing Apple, Google, and the developer of lucrative PUBG lookalike Free Fire|website=www.theverge.com|language=en|access-date=2022-02-16}}</ref> 14 ਫਰਵਰੀ, 2022 ਨੂੰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ''ਗੈਰੇਨਾ ਫ੍ਰੀ ਫਾਇਰ'' ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 53 ਹੋਰ ਐਪਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਕਿ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਐਕਟ, [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਦੀ ਧਾਰਾ 69A ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣੀਆਂ<ref>{{Cite web|url=https://social.techcrunch.com/2022/02/13/india-ban-china-apps/|title=India bans over 50 more Chinese apps including Garena Free Fire|website=TechCrunch|language=en-US|access-date=2022-02-15|archive-date=2022-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819215134/https://techcrunch.com/2022/02/13/india-ban-china-apps/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/tech/garena-free-fire-ban-in-india-most-users-can-still-play-free-fire-game-despite-government-ban-4788092.html|title=Garena Free Fire Ban In India: Most Users Can Still Play Free Fire Game Despite Government Ban|date=2022-02-19|website=News18|language=en|access-date=2022-02-23}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2017 ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ]] t9axwfvkd5jpxyxay1a3ozlxzsobzg7 0 147641 842593 769798 2026-07-14T01:44:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842593 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = [[Sushila Karki]] | language = [[Nepali language|Nepali]] | country = {{flagicon|Nepal}} Nepal | genre = [[Autobiography]] | published = September 28, 2018 | publisher = Book Hill Publications | isbn = 9789937921787 | pages = 360 | title_orig = न्याय | orig_lang_code = ne | name = Nyaya | followed_by = [[Kara (novel)|Kara]] | media_type = Print ([[Paperback]]) | image = Nyaya-book.jpg | caption = Cover page | alt = Cover page of Nyaya by Sushila Karki features her portrait }} '''ਨਯਾਇ''' ( {{Lang-ne|न्याय}} '''''न्याय''''' ਮਤਲਬ 'ਨਿਆਂ') ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਕਾਰਕੀ ਦੁਆਰਾ 2018 ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.lokpath.com/story/56675|title=पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीको आत्मकथा बजारमा|website=Lokpath|language=en|access-date=2021-12-02|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202102533/https://www.lokpath.com/story/56675|url-status=dead}}</ref> ਇਹ 28 ਸਤੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਬੁੱਕ ਹਿੱਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://en.setopati.com/social/130903/|title=Former CJ Karki's book released|last=Setopati|first=Setopati|website=Setopati|access-date=2021-12-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/others/34872-1612474528.html|title=पूर्वप्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीले असोजमा न्याय ल्याउने|last=संवाददाता|first=केन्द्रबिन्दु|website=kendrabindu.com|language=ne|access-date=2021-12-02|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202115551/https://kendrabindu.com/others/34872-1612474528.html|url-status=dead}}</ref> ਕਾਰਕੀ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।<ref>{{Cite web|url=https://radiokantipur.com/national/2018/09/04/20180904191948|title=सुशीला कार्कीको \'न्याय\' भदौ अन्तिम सातादेखि बजारमा आउने|website=radiokantipur.com|language=en|access-date=2021-12-02}}</ref> == ਸਾਰ == ਕਿਤਾਬ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਬਣਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਕੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ 30 ਸਾਲ ਅਤੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਅੱਠ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕੀ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/international/ground-zero-a-himalayan-travesty-a-trafficking-survivors-fight-for-justice-in-nepal/article26218654.ece|title=A Himalayan travesty: A trafficking survivor's fight for justice in Nepal|date=2019-02-09|work=The Hindu|access-date=2021-12-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == ਲਾਂਚ ਈਵੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਸੁਰਿੰਦਰ ਭੰਡਾਰੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ "ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ" ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਗਲਾਸ ਦੱਸਿਆ। ਡਾ. ਗੋਵਿੰਦਾ ਕੇਸੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ "ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਚਿੱਤਰਣ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://deshsanchar.com/2018/09/22/101615/|title=सुशीला कार्कीको आत्मकथा 'न्यायालय नियाल्ने झ्याल'|date=2018-09-22|website=देशसञ्चार|language=en-US|access-date=2021-12-09}}</ref> ਕੁਮਾਰ ਖੜਕਾ ਨੇ ਔਨਲਾਈਨਖ਼ਬਰ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ "ਨਿਰਮਿਤ" ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/740878|title='सुशीला कार्कीको आत्मकथा बनावटी लाग्यो'|website=Online Khabar|language=en-US|access-date=2021-12-09}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] r9jkbgce3ln27a0adk2xgktbzszoxir 0 149972 842584 834235 2026-07-13T23:14:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842584 wikitext text/x-wiki [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ]] ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੇਮੰਤਾ ਜਮਤੀਆ<ref>{{Cite web|url=https://www.indianetzone.com/40/sangeet_natak_akademi_award_puppetry.htm|title=Sangeet Natak Akademi Award for Other Forms of Music, Dance & Theatre|website=IndiaNetzone.com|access-date=2023-02-02}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਨੇ ਲਗਭਗ 1979 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਖਵਾਦੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। [[ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.oknortheast.com/2010/10/hemanta-jamatia-custodian-of-folk-music.html#:~:text=He%20is%20the%20first%20folk,Sangeet%20Natak%20Academy%20in%201996.|title=Hemanta Kumar Jamatia - from a hardcore militant to custodian of folk-music of Tripura|website=www.oknortheast.com|access-date=2023-02-02|archive-date=2023-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202071533/https://www.oknortheast.com/2010/10/hemanta-jamatia-custodian-of-folk-music.html#:~:text=He%20is%20the%20first%20folk,Sangeet%20Natak%20Academy%20in%201996.|url-status=dead}}</ref> == ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ == ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੋਂ ਬਣੀ ਖਮ, ਬਾਂਸ ਦੀ ਬਣੀ ਸੁਮੂਈ (ਬਾਂਸਰੀ), ਸਰਿੰਦਾ, ਚੋਂਗਪਰੇਂਗ, ਡਾਂਗਡੂ ਅਤੇ ਝਾਂਜਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC|title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization|last=Sanajaoba|first=Naorem|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-853-2|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tripura.gov.in/folks|title=Folks Dances {{!}} Tripura State Portal|website=tripura.gov.in|access-date=2023-02-02}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਸੰਗੀਤ]] 7r5cmvdhr9r2xlvp2j3eogbpq0vb9af 0 158506 842611 697630 2026-07-14T09:42:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842611 wikitext text/x-wiki '''ਫਾਲਗੁਨੀ ਹਾਮਿਦ''' ( {{Lang-bn|ফাল্গুনী হামিদ}} ) ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="shishu">{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-143192|title=Falguni Hamid appointed as director of Shishu Academy|date=19 June 2010|work=The Daily Star|access-date=23 March 2016}}</ref> ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਿਨੇ-ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bachsas Sammanona handed over |url=https://www.newagebd.net/article/169007/bachsas-sammanona-handed-over |access-date=2022-08-17 |website=New Age {{!}} The Most Popular Outspoken English Daily in Bangladesh |language=en |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817110748/https://www.newagebd.net/article/169007/bachsas-sammanona-handed-over |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਹਾਮਿਦ ਨੇ [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="shishu" /> ਹਾਮਿਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਤੌਰ ਪੱਤਰਕਾਰ <nowiki>''ਬਾਂਗਲਾਰ ਬਾਣੀ''</nowiki> ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="shishu" /> ਉਸਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਬੀਟੀਵੀ) ਆਡੀਸ਼ਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ "ਨਾਟਿਆਚਕਰ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="duo">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/03/05/d40305140188.htm|title=A dedicated couple in drama lane : An evening with M Hamid and Falguni Hamid|last=Ershad Kamol|date=5 March 2004|work=The Daily Star|access-date=23 March 2016|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403072741/http://archive.thedailystar.net/2004/03/05/d40305140188.htm|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="duo" /> ਹਾਮਿਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ "Tele Real LTD" ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।<ref name="duo" /> ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ "ਸ਼ਿਮੋਂਟੀਨੀ" ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref name="shishu" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਹਾਮਿਦ ਦਾ ਵਿਆਹ 1978 ਤੋਂ ਐਮ ਹਾਮਿਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=https://www.ekushey-tv.com/ম-হামিদ-ও-ফালগুনী-হামিদের-ভালোবাসার-গল্প/26703|date=12 February 2018|access-date=20 October 2019|publisher=Ekushey TV|language=bn|script-title=bn:ম হামিদ ও ফালগুনী হামিদের ভালোবাসার গল্প}}</ref> ਇਕੱਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਟੋਨੀਮਾ ਹਾਮਿਦ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰੰਤਰ ਹਾਮਿਦ ਹੈ।<ref name="tonima">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2007/2006/03/15/d603151402111.htm|title=Falguni on daughter Tonima|last=Ershad Kamol|date=15 March 2006|work=The Daily Star|access-date=21 ਮਾਰਚ 2023|archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403082408/http://archive.thedailystar.net/2007/2006/03/15/d603151402111.htm|url-status=dead}}</ref> ਟੋਨੀਮਾ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref name="tonima" /> 2014 ਵਿੱਚ, ਹਾਮਿਦ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੰਸਦੀ ਸੀਟ ਲਈ [[ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ]] ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/shirin-sharmin-300-others-collect-al-nomination-forms-7178|title=Shirin Sharmin, 300 others collect AL nomination forms|date=17 January 2014|work=The Daily Star|access-date=23 March 2016}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਬੰਗਲਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * BACHSAS ਅਵਾਰਡ * ਡਰਾਮਾ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name="duo" /> * ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਵਾਰਡ (2009)<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-130885|title=Hundred poets assemble in festival of colours|last=Abu Ahmed|date=21 March 2010|work=The Daily Star|access-date=23 March 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pqbwc6czssbw9c6nb598149vecb134r 0 158666 842605 672976 2026-07-14T06:24:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842605 wikitext text/x-wiki '''ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ.''' (ਜਨਮ 1956) [[ਬੰਗਲੌਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Beholder">{{Cite web |title=Eye of the beholder: Pushpamala N |url=http://thebigindianpicture.com/2012/11/eye-of-the-beholder-pushpamala-n/ |access-date=2 December 2013 |website=thebigindianpicture.com |publisher=The Big Indian Picture}}</ref> ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਨੂੰ "ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਕਲਾਕਾਰ-ਆਈਕੋਨੋਕਲਾਸਟ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Beyond">{{Cite web |title=Beyond the Self |url=http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15 |access-date=2 December 2013 |website=portrait.gov.au/ |publisher=National Portrait Gallery, Canberra |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000606/http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Noorderlicht.com |url=http://www.noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html |access-date=2023-03-22 |archive-date=2008-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081224125202/http://noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html |url-status=dead }}</ref> " ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪਕ ਕਲਾ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੂਰਤੀ, ਸੰਕਲਪਿਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜੀ ਕੰਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਭਿਆਸ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Biography - Pushpamala N |url=http://www.pushpamala.com/biography/ |access-date=2021-04-24 |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Pushpamala N |url=http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan/ |access-date=2021-04-24 |website=www.naturemorte.com |language=en |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417154552/http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] (1984) ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ;<ref name="Guardian">{{Cite news|url=http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|title=Classical kitsch: Art of the commons?|last=Dayal|first=Mahima|date=30 November 2013|work=The Sunday Guardian|access-date=2 December 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203024747/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|url-status=dead}}</ref> ਛੇਵੇਂ ਟ੍ਰਾਈਨੇਲ, ਭਾਰਤ (1986) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ ਤਗਮਾ; ਚਾਰਲਸ ਵੈਲੇਸ ਟਰੱਸਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (1992-93); ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ (1995-97) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਰਟਸ (2000) ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਹਿਯੋਗ ਗ੍ਰਾਂਟ।<ref name="Passionate performance">{{Cite web |title=Passionate performance art of Pushpamala N |url=http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186 |access-date=2 December 2013 |website=theartstrust.com |publisher=The Arts Trust |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203201738/http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186 |url-status=dead }}</ref><ref name="Bose">{{Cite web |title=Pushpamala N. |url=http://www.bosepacia.com/artists/pushpamala-n/artist-cv/ |access-date=2 December 2013 |website=bosepacia.com |publisher=Bose Pacia}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1977 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਬਾਲਨ ਨਾਂਬਿਆਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। [https://www.deccanherald.com/content/641042/a-silver-celebration.html ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ]<ref name="auto">{{Cite web |last=Nagy |first=Peter A. |year=2017 |title=Pushpamala N. |url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000097946 |access-date=2021-04-24 |website=Grove Art Online |language=en |doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T097946}}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਰ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਬੜੌਦਾ]] ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ<ref name="auto" /> ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਰਾਘਵ ਕਨੇਰੀਆ, [[ਭੂਪੇਨ ਖੱਖੜ]] ਅਤੇ ਕੇਜੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2018}} == ਕੰਮ == ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 1983 ਵਿੱਚ ਵੈਂਕਟੱਪਾ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2018}} ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਮਾਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 'ਸੈਵਨ ਯੰਗ ਸਕਲਪਟਰਜ਼' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ<ref name="Lady and the vamp">{{Cite news|url=http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|title=The Lady and the Vamp|last=Indrasimhan|first=Lakshmi|date=5 April 2008|work=Tehelka|access-date=3 December 2013|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207133830/http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|url-status=dead}}</ref> [[ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਢਹਾਈ|ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਢਾਹੇ ਜਾਣ]] ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1992-93 ਦੇ ਬੰਬਈ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਕੇਮੋਲਡ, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ੋਅ, 'ਖੋਦਾਈ' ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ<ref name="Bose" /> 'ਖੋਦਾਈ' ਉਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਸੈਂਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="Artnews" /> ਉਹ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਰਾਕੋਟਾ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਘਟੀਆ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਭਾਰਤੀਤਾ" ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭਰੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਅਤੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।"<ref name="Artnews" /> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ, ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਨੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="Artnews">{{Cite web |last=N. |first=Pushpamala |title=Towards Cutting Edge Art: Definitive Attempts |url=http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&iid=28&articleid=750 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722150917/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&iid=28&articleid=750 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2014 |access-date=5 December 2013 |website=artnewsnviews.com |publisher=art etc. news & views }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFN.">N., Pushpamala. . ''artnewsnviews.com''. art etc. news & views. Archived from the original on 22 July 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 December</span> 2013</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ਫਰਮਾ:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: unfit URL ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 ਮੇਨਟ: ਅਯੋਗ URL|link]])</span> [[Category:CS1 maint: unfit URL]]</ref> ਅਕਸਰ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਕਲਾਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ 'ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ' ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ [[ਭੂਪੇਨ ਖੱਖੜ|ਭੁਪੇਨ ਖੱਖਰ]], ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੋਟੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Lady and the vamp" /> ਇਹਨਾਂ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ 'ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name="Beyond" /><ref name="Lady and the vamp" /> "ਫੈਂਟਮ ਲੇਡੀ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ, ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਰੋਮਾਂਸ," 1998 ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਕੈਮੋਲਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੈਂਗਸਟਰ ਦੇ ਮੋਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਸਾਹਸੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀਆਂ ਨੋਇਰ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਈ।<ref name="Outlook">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001|title=The Self, Out There|last=Ravindran|first=Shruti|date=2 July 2007|work=Outlook, India|access-date=5 December 2013}}</ref> ਉਸਨੇ 'ਸੁਨਹੇਰੇ ਸਪਨੇ' (ਸੁਨਹਿਰੇ ਸੁਪਨੇ) ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜੋ 1998 ਦੇ ਮੋਦੀਨਗਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਖੋਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੌਰਾਨ ਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਇੱਕ ਔਸਤ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਊਸਕੋਟ ਅਤੇ ਪੇਟੀਕੋਟ ਦਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਦਲੀ ਹਉਮੈ, ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫਰੌਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਫੈਂਟ ਹੇਅਰਸਟਾਇਲ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ।<ref name="Portrait">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|title=Portrait of an artist as an actress|date=16 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=5 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20030624165518/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|archive-date=24 June 2003}}</ref> ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ 'ਦਰਦ-ਏ-ਦਿਲ' (ਦ ਐਂਗੁਈਸ਼ਡ ਹਾਰਟ) ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਫੋਟੋ-ਰੋਮਾਂਸ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਚਾਵੜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਫੋਟੋ ਕ੍ਰਮ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ 'ਬੰਬੇ ਫੋਟੋ ਸਟੂਡੀਓ' ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜੋ ਉਸਨੇ 2000-03 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Bose" /> 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਔਰਤਾਂ', ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਕਲੇਰ ਅਰਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਟੂਲ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੂਲ' ਔਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ।<ref name="Artnews" /> ਫੋਟੋ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਫਿਲਮਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਗੌਥਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਲਪ ਦਾ ਕੰਮ, 'ਪੈਰਿਸ ਆਟਮ' ਬਣਾਇਆ। ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਟਿਲ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ 35 ਮਿੰਟ ਦੀ ਫਿਲਮ ਗੈਲਰੀ ਜ਼ੁਰਚਰ, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Bose" /><ref name="Lady and the vamp" /> ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ, 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੀਰ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸਲਾਦ', 2007 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਮਿੰਟ ਦੀ ਫਿਲਮ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ।<ref name="Video Films">{{cite news|author=Staff Reporter|title=Pushpamala comes up with two new works|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/pushpamala-comes-up-with-two-new-works/article1843071.ece|accessdate=5 December 2013|newspaper=The Hindu|date=16 May 2007}}</ref> ਪੁਸ਼ਪਮਾਲਾ ਐਨ. ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸਿੰਡੀ ਸ਼ਰਮਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="Lady and the vamp" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] eqecblme4olrct738uajknoug3dl7hr 0 158984 842562 842020 2026-07-13T12:49:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842562 wikitext text/x-wiki '''ਖੁਸ਼ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1975) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੇਕ-ਅੱਪ ਕਲਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ''ਐਮ ਕਰਮਾ'' ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਕਰਮਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓਜ਼ ਦੀ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹੈ<ref>{{Cite web |url=http://www.mkarma.com/ |title=mKarma Group |access-date=2023-03-24 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324145012/http://www.mkarma.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.karmaportfolios.com/ |title=Karma Portfolios |access-date=2023-03-24 |archive-date=2018-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307010908/http://karmaportfolios.com/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.bibimagazine.com/archievepage.php |title=Bibi Magazine: Modern Global Style. Bridal. Fashion. Home> |access-date=2023-03-24 |archive-date=2008-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509133138/http://www.bibimagazine.com/archievepage.php |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਖੁਸ਼ ਨੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ<ref>{{Cite web |title=South Asian Film – Shandilya Page 1 |url=http://www.shandilyacreations.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324041131/http://www.shandilyacreations.com/ |archive-date=March 24, 2009 |access-date=February 17, 2020}}</ref> ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.tvasia.com/ |title=TV, Video in Thailand and all Asia |access-date=2023-03-24 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324145013/http://www.tvasia.com/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਲਾਤਮਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੇਕਅਪ ਲਾਈਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲਾਈਨ ਖੁਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਲਾਂਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਲਈ ਮੇਕ-ਅੱਪ ਲਈ ਕਵਰ ਲੁੱਕ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੁਸ਼ ਕਈ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਮੇਕਅੱਪ ਕਲਾਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.actortips.com/headshots-makeup-your-makeup-artist-has-few-pointers |title=Headshots & Makeup...? Your Makeup Artist has a few pointers. {{!}} Actor Tips |access-date=2023-03-24 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513144233/http://www.actortips.com/headshots-makeup-your-makeup-artist-has-few-pointers |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ: ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ: ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਗਲੈਮਰ ਅਤੇ ਦਿ ਆਈਜ਼ ਹੈ!<ref name="autogenerated1">[http://www.made-from-india.com/showroom/sonaenter/, Sona Enterprises: made-from-india.com]</ref> ਖੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੇਕਅੱਪ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ: "ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<ref>[http://www.modelmayhem.com/mkarma ModelMayhem.com – mKarma – Khush Singh – Makeup Artist – New York City]</ref> == ਫਿਲਮ == ਖੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ''ਐਮ ਕਰਮਾ'' ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਕਈ ਸ਼ਾਰਟਸ, ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਫੇਸ'', ''ਚੁਆਇਸ'', ''ਏ ਲੈਗੇਸੀ ਲੌਸਟ'', ''ਟੀਵੀ ਏਸ਼ੀਆ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)'', ''[[Day Care Diaries|ਡੇ ਕੇਅਰ ਡਾਇਰੀਜ਼]] (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)'',<ref>[http://www.tv.com/daycare-divas/show/78350/summary.html Day Care Divas]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਮੰਮੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ'' । ''ਕੁਕਿੰਗ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ - ਮੇਕਅਪ)''<ref>[http://www.mylifetime.com/shows/moms-cooking Mom's Cooking]</ref> ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ''[[The Bicycle|ਸਾਈਕਲ]]'' ।<ref>[http://www.mooviees.com/25685/credits The Bicycle]</ref> ਖੁਸ਼ ਨੇ ਮਾਈਕਲ ਵੇਚਸਲਰ, ਜੋਨਾਥਨ ਸੈਂਗਰ ਅਤੇ ਰਿਕ ਪੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਰੈੱਡ ਰੌਬਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ === ਖੁਸ਼ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਈਸ਼ੀ ਨਾਲ [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਘਰ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] rlbjtcmvq6j7g3jr7rqymkdqx9s7q1t 0 159983 842585 657835 2026-07-13T23:27:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842585 wikitext text/x-wiki '''ਥੰਗਜਾਮ ਮਨੋਰਮਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Thangjam Manorama;''' 1971–2004) [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ, ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਇੱਕ 32 ਸਾਲਾ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 11 ਜੁਲਾਈ 2004 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਯੂਨਿਟ, 17ਵੀਂ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗੜ ਚੁੱਕੀ ਲਾਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਪਈ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ। == ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ == ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਮੀਮੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਅਪਰਾਧਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਘਰੋਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=DNA India &#124; Latest News, Live Breaking News on India, Politics, World, Business, Sports, Bollywood |url=http://www.dnaindia.com/blogs/post-a-victory-for-thangjam-manorama-1792650}}</ref> ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਛੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਖੂਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਜਾਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।<ref name="hrw">{{Cite news|url=https://www.hrw.org/reports/2008/india0908/3.htm|title=The Killing of Thangjam Manorama Devi|date=Aug 2009|publisher=Human Rights Watch}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਮਨੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2004 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੁਹਾਟੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਨੂੰ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ (ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਾਵਰਜ਼) ਐਕਟ, 1958 ਦੇ ਤਹਿਤ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਕੇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਪੋਰਟ ਕਦੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == AFSPA ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ਕਥਿਤ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ।<ref> {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3604986.stm|title=Woman at the centre of Manipur Storm|last=Geeta Pandey|date=27 August 2004|publisher=[[BBC News]]}}</ref> ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਲਗਭਗ 30 ਅਧਖੜ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ [[ਇੰਫਾਲ]] ਤੋਂ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੱਕ ਨੰਗੀਆਂ ਪੈਦਲ ਚੱਲੀਆਂ, ਚੀਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ: “ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰੋ . ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਮਾ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਾਂ।"<ref>{{Cite web |title=Tehelka - the People's Paper |url=http://archive.tehelka.com/story_main19.asp?filename=Ne090206the_siege.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109095920/http://archive.tehelka.com/story_main19.asp?filename=Ne090206the_siege.asp |archive-date=9 November 2013 |access-date=9 November 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women give vent to naked fury in front of 17 AR at Kangla : 16th jul04 ~ E-Pao! Headlines |url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=1.10.160704.jul04}}</ref> [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮਸ੍ਰੀ]] ਲੇਖਕ ਐਮਕੇ ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=An era ends with the passing away of MK Binodini : 18th jan11 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=1..180111.jan11}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰਹੇ।<ref>Biswajyoti Das, Reuters, [http://www.countercurrents.org/hr-das090804.htm Manipur Burns], 9 August 2004</ref> 2012 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਜਸਟਿਸ ਵਰਮਾ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ AFSPA ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ;<ref>{{Cite web |title=Recommendations of the Justice Verma Committee: 10-point cheat-sheet |url=http://www.ndtv.com/article/cheat-sheet/recommendations-of-the-justice-verma-committee-10-point-cheat-sheet-321734}}</ref> ਇਹ ਉਪਾਅ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਰਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/blogs/post-a-victory-for-thangjam-manorama-1792650|title=A Victory for Thangjam Manorama|last=Anshul Kumar Pandey|date=25 January 2013|publisher=DNA (Newspaper)}}</ref><ref> {{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/editorial/the-evidence-is-mounting/article4941923.ece|title=The evidence is mounting|last=Editorial|date=23 July 2013|work=[[The Hindu]]}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 2000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅਦਾ ਕਰੇ। ਮਨੋਰਮਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਿਕ ਜਿੱਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੰਕਾ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਫਸਪਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾ ਸਕੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title='Right to Justice' Deprived by State: Case of 'Manorama Vs AFSPA' from Manipur, India &#124; OHRH |url=http://ohrh.law.ox.ac.uk/right-to-justice-deprived-by-state-case-of-manorama-vs-afspa-from-manipur-india/ |access-date=2023-03-27 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327160921/https://ohrh.law.ox.ac.uk/right-to-justice-deprived-by-state-case-of-manorama-vs-afspa-from-manipur-india/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] ssbun4uvosh7rwliow973qz8d8yfkgq 0 163466 842596 696347 2026-07-14T02:33:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842596 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਆ''' [[Category:Articles with hCards]] '''ਰ ਸਾਈਕੀਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Niyar Saikia;''' {{lang-as|নিয়ৰ শইকিয়া}} ; ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1999) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜੈਫਰੀ ਡੀ. ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਸੋਲਡ'' ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Assamese teenager Niyar Saikia acts in Hollywood movie - Sold |url=http://www.oknortheast.com/2014/08/assamese-actress-niyar-saikia-acts-in-sold.html |access-date=4 January 2015 |website=OK North East |archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419100752/https://www.oknortheast.com/2014/08/assamese-actress-niyar-saikia-acts-in-sold.html |url-status=dead }}</ref>{{Infobox person | name = ਨਿਆਰ ਸਾਈਕੀਆ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = ਨਿਆਰ ਸਾਈਕੀਆ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1999|11|09}} | birth_place = ਗੁਹਾਟੀ, [[ਅਸਾਮ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਡਾਂਸਰ | yearsactive = 2005–ਮੌਜੂਦ | parents = ਪ੍ਰੋਬੀਨ ਸਾਈਕੀਆ, ਰੋਸ਼ਮੀ ਰੇਖਾ ਸਾਈਕੀਆ | website = }} == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੈਕੀਆ ਦਾ ਜਨਮ [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪ੍ਰੋਬਿਨ ਸੈਕੀਆ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਮੀ ਰੇਖਾ ਸੈਕੀਆ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਚਾਸੂਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਸੀਗਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਸੈਕੀਆ ਸੱਤਰੀਆ ਲਈ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਐਵਾਰਡੀ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਿਆਚਾਰੀਆ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਤਿਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Lagachu |first=Migang David |date=1 December 2014 |title=Exclusive interview of Niyar Saikia who made her debut in Hollywood film Sold |url=http://www.creativica.in/people/interview/exclusive-interview-of-niyar-saikia-who-made-her-debut-in-hollywood-film-sold |access-date=4 January 2015 |website=Creativica.in |archive-date=4 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104195446/http://www.creativica.in/people/interview/exclusive-interview-of-niyar-saikia-who-made-her-debut-in-hollywood-film-sold |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸੈਕੀਆ ਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ (ਅਨਰਿਲੀਜ਼) ਫਿਲਮ ''ਬਟਰਫਲਾਈ ਚੇਜ਼'' ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜਾਹਨੂ ਬਰੂਆ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਿਆਰ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸੋਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਚਿਲਡਰਨ ਪਲੇ ਐਡ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲੇ-ਕਟਕ (ਉੜੀਸਾ) ਵਿੱਚ ਧਨੁਮੋਇਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ ''ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ'' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਕੀਆ ਨੇ [[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਾਮੀ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਆਸਕਰ]] ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੈਫਰੀ ਡੀ. ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਟਰੀਸੀਆ ਮੈਕਕਾਰਮਿਕ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸੋਲਡ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਕਾਸਟਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਟੇਸ ਜੋਸੇਫ ਦੁਆਰਾ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੈਕੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੀ [[ਨੇਪਾਲ|ਨੇਪਾਲੀ]] ਬੱਚੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਵਾਘਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Gani |first=Abdul |date=28 July 2014 |title=Assam girl Niyar Saikia elated after acclaimed role in 'Sold' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Assam-girl-Niyar-Saikia-elated-after-acclaimed-role-in-Sold/articleshow/39152496.cms |access-date=4 January 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == * ''ਸੋਲਡ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਜੋਂ'' * ''ਆਇ ਕੋਟ ਨਾਇ'' * ''ਮੇਨ ਗੰਗਾ'' * ''ਬਟਰਫਲਾਈ ਚੇਜ਼'' * ''ਅਮੀ ਐਕਸੋਮੀਆ'' * ''ਜੋਯੋਮੋਤੀ'' == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=6341035}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6s3gomgipg38z4yh9ak8lbufhcv0c0n 0 163862 842572 726204 2026-07-13T16:02:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842572 wikitext text/x-wiki '''ਚਿੱਤਰਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chitra Tripathi;''' ਜਨਮ 11 ਮਈ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ AAJ TAK ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2005 ਵਿੱਚ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ|ਗੋਰਖਪੁਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਹਾਰਾ ਇੰਡੀਆ, ਇੰਡੀਆ ਨਿਊਜ਼, ਨਿਊਜ਼ 24, ਈਟੀਵੀ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਵਰਗੇ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''ਕੌਨ ਬਣੇਗਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ'', ''2019 ਕੌਨ ਜੀਤੇਗਾ'', ''ਮੋਦੀ ਕੇ 4 ਸਾਲ'' ਸਮੇਤ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Chitra Tripathi Wiki, Bio, Age, Career and profile |url=https://en.ganganews.com/people/chitra-tripathi/ |website=Ganga News |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323062212/https://en.ganganews.com/people/chitra-tripathi/ |url-status=dead }}</ref> 11 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ABP ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਆਜ ਤਕ|Aaj Tak]] ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2019 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦੀ ਝੜਪਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰੋਹਿਤ ਸਰਦਾਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਦੰਗਲ'' ਵਰਗੇ ਅੱਜ ਤਕ ਦੇ ਸ਼ੋਅ, ''ਸ਼ੰਖਨਾਦ ਨੂੰ'' ਉਸੇ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ੋਅ ''ਦੇਸ਼ ਤਕ ਦੀ'' ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਵਰੇਜ ਲਈ 2015 ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਾਥ ਗੋਇਨਕਾ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ । 11 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ABP ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਬਾਰੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੇਤਾ ਜੀ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਦੀ ਆਖਰੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਸਫਾਈ ਤੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਚੈਨਲ [[ਆਜ ਤਕ|<nowiki>'ਆਜਤਕ]</nowiki>]] ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੁੜ ਗਈ, <ref>{{Cite web |title=Chitra Tripathi quits ABP News Network, joins Aaj Tak again - Exchange4media |url=https://www.exchange4media.com/announcements-news/chitra-tripathi-quits-abp-news-network-123499.html |access-date=2022-11-09 |website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media |language=en}}</ref> ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਮੰਨਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਅਤੁਲ ਅਗਰਵਾਲ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Who is Chitra Tripathi, Wife Of Journalist Accused Of Fabricating A Story About Being Robbed? |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-is-chitra-tripathi-atul-agarwal-robbery-case/ |access-date=2022-06-12 |language=en-US}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਆਜਤਕ' ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2005 ਵਿੱਚ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ|ਗੋਰਖਪੁਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਹਾਰਾ ਇੰਡੀਆ, ਇੰਡੀਆ ਨਿਊਜ਼, ਨਿਊਜ਼ 24, ਈਟੀਵੀ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਵਰਗੇ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਕੌਨ ਬਣੇਗਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ'', ''2019 ਕੌਨ ਜੀਤੇਗਾ'', ''ਮੋਦੀ ਕੇ 4 ਸਾਲ'', ਆਦਿ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 11 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ABP ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ Aaj Tak ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ABP ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ [[ਆਜ ਤਕ|Aaj Tak]] ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਜਤਕ 'ਤੇ ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਹਿਤ ਸਰਦਾਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਦੰਗਲ'', ਉਸੇ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ੋਅ ''ਦੇਸ਼ ਤਕ'' ਦੀ ਥਾਂ ''ਸ਼ੰਖਨਾਦ'' ।<ref>{{Cite web |title=चित्रा त्रिपाठी का जीवन परिचय विकिपीडिया {{!}} Chitra Tripathi (News Anchor ) Biography in Hindi {{!}} family {{!}} Husband {{!}} Children {{!}} Education |url=https://www.jeevangatha.com/2020/12/chitra-tripathi-news-anchor-biography.html |access-date=2022-06-12 |website=Biography in Hindi |language=hi |archive-date=2022-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526111424/https://www.jeevangatha.com/2020/12/chitra-tripathi-news-anchor-biography.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਵਰੇਜ ਲਈ 2015 ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਾਥ ਗੋਇਨਕਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=चित्रा त्रिपाठी |url=https://www.aajtak.in/anchor/chitra-tripathi |access-date=2022-06-12 |website=Aaj Tak |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=किसानों की महापंचायत में टीवी एंकर का हुआ विरोध, लगे 'हाय-हाय' के नारे, वरिष्ठ पत्रकारों ने जताई नाराजगी |url=https://www.jansatta.com/national/tv-anchor-chitra-tripathi-trending-on-twitter-video-viral-of-muzaffarnagar-mahapanchayat/1810037/ |access-date=2022-06-12 |website=Jansatta |language=hi}}</ref> ਉਹ ਅੱਜ ਤਕ 'ਤੇ ''ਬੁਲੇਟ ਰਿਪੋਰਟਰ'' ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਚੋਣ-ਅਧਾਰਿਤ ਸ਼ੋਅ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ, 2017|2017 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ]], [[2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]], [[ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ|ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ 2019]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2021|2021 ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਚੋਣਾਂ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੌਣਾਂ 2022|2022 ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੋਣਾਂ]], 2022 ਗਿਆਨਵਾਪੀ ਮਸਜਿਦ ਸਰਵੇਖਣ, ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=मुजफ्फरनगर में किसान महापंचायत के कवरेज के दौरान महिला एंकर से बदसलूकी |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/india/news-anchor-chitra-tripathi-was-harassed-during-the-coverage-of-kisan-mahapanchayat-in-muzaffarnagar/articleshow/85958705.cms |access-date=2022-06-12 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-14 |title=Chitra Tripathi (News Anchor) उम्र, पति, परिवार, Biography in Hindi - बायोग्राफी |url=https://newshindu.news/biography/chitra-tripathi-43090/ |access-date=2022-06-12 |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] p2qh6hx8ngnzeyhr4e4sqrameda2pm0 0 171068 842566 691527 2026-07-13T14:35:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842566 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Leucas_aspera_plant.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Leucas_aspera_plant.jpg|frameless]] |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |'''''ਲਿਊਕਾਸ ਐਸਪੇਰਾ'' (ਗੁੰਮਾ)''' |} '''ਗੁੰਮਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਨਾਮ: '''Leucas aspera; ਲਿਊਕਾਸ ਐਸਪੇਰਾ''') ਲਮੀਏਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਮ ਨਾਮ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥੰਬਾਈ, ਥੁੰਬਾ, ਗੁੰਮਾ ([[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਯੋਗਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Leucas aspera: A review. Phcog Rev">[http://www.phcogrev.com/text.asp?2010/4/7/85/65330] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180602084335/http://www.phcogrev.com/text.asp?2010%2F4%2F7%2F85%2F65330 |date=2018-06-02 }}, Prajapati MS, Patel JB, Modi K, Shah MB. Leucas aspera: A review. Phcog Rev [serial online] 2010 [cited 2012 Apr 28];4:85-7. Available from: http://www.phcogrev.com/text.asp?2010/4/7/85/65330 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180602084335/http://www.phcogrev.com/text.asp?2010%2F4%2F7%2F85%2F65330 |date=2018-06-02 }} .</ref> ਇਹ [[ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ|ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ]] ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰਕੇ [[ਨਦੀਨ]] ਵਜੋਂ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Leucas_aspera_at_Kadavoor.jpg|thumb| [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ ''ਲਿਊਕਾਸ ਐਸਪੇਰਾ'' (ਗੁੰਮਾ)]] == ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ == ''ਲਿਊਕਾਸ ਐਸਪੇਰਾ'' ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਜਾਵਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Leucas Aspera - Medicinal Plant">{{Cite journal|last=R. Srinivasan|year=2011|title=Leucas Aspera - Medicinal Plant: A Review|url=http://www.ijpbs.net/volume2/issue2/pharma/20.pdf|journal=International Journal of Pharma and Bio Sciences|volume=2|issue=1|pages=153–159|access-date=2023-06-17|archive-date=2023-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617060354/https://www.ijpbs.net/volume2/issue2/pharma/20.pdf|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਬੂਟੀ ਹੈ। ''ਲਿਊਕਾਸ ਐਸਪੇਰਾ'' ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁੱਕੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ, ਰੇਤਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੂੜੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Philippine Medicinal Plants">[http://www.stuartxchange.org/Pansi-pansi.html], StuartXchange, Philippine Medicinal Plants.</ref> == ਵਰਤੋਂ == === ਭੋਜਨ === ਇਹ ਇੱਕ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। === ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ === ਲਿਊਕਾਸ ਐਸਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਫੰਗਲ, ਪ੍ਰੋਸਟਾਗਲੈਂਡਿਨ ਇਨ੍ਹੀਬੀਟਰੀ, ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ, ਐਂਟੀਮਾਈਕਰੋਬਾਇਲ, ਐਂਟੀਨੋਸਾਈਸੈਪਟਿਵ ਅਤੇ ਸਾਈਟੋਟੌਕਸਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਊਕਾਸ ਐਸਪੇਰਾ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਐਂਟੀਪਾਇਰੇਟਿਕ ਵੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਹੈ ਜੋ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੂਲਮ (ਪੌਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਬੀਜ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਉਗ, ਸੱਕ ਜਾਂ ਪੱਤੇ) ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਨਾਲ ਬਣੀ ਭਾਫ਼ ਨੂੰ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਜੂਸ ਦੀ ਵਰਤੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਲਾਗ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। === ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ === ''ਲਿਊਕਾਸ ਐਸਪੇਰਾ'' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ]] 0m5878zdhs94drux8qg2w1xc2u059q8 0 182179 842603 754280 2026-07-14T05:04:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842603 wikitext text/x-wiki '''ਪਰਵੀਨ ਹਸਨ''' ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/bangladesh/2015/03/09/du-english-department-celebrates-international-womens-day|title=DU English department celebrates International Women's Day|work=bdnews24.com|access-date=2022-01-15|archive-date=2022-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115140125/https://bdnews24.com/bangladesh/2015/03/09/du-english-department-celebrates-international-womens-day|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/celebration-unity/the-power-tolerance-over-bigotry-1390918|title=The power of tolerance over bigotry|date=2017-04-14|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> ਉਹ ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/country/prof-perween-hasan-new-tib-trustee-board-chairperson-1870726|title=Prof Perween new TIB trustee board chairperson|date=2020-02-20|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Chairperson |url=https://www.ti-bangladesh.org/beta3/index.php/en/about-us/finance-administration/international-aid-transparency-initiative/147-administrative/board-of-trustees/6021-professor-dr-perween-hasan-2 |access-date=2022-01-15 |website=Transparency International Bangladesh (TIB) |archive-date=2022-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115140125/https://www.ti-bangladesh.org/beta3/index.php/en/about-us/finance-administration/international-aid-transparency-initiative/147-administrative/board-of-trustees/6021-professor-dr-perween-hasan-2 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/news/down-the-du-lane-memories-dhaka-university-2127536|title=Down the DU Lane: Memories of Dhaka University|date=2021-07-11|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਹਸਨ ਨੇ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Governance of CWU |url=https://www.cwu.edu.bd/cwugovernance |access-date=2022-01-15 |website=Central Women's University}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Perween Hasan |url=https://bengal.institute/team/perween-hasan/ |access-date=2022-01-15 |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਹਸਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-1338|title=Perween Hasan: On mosque architecture and the psychic mould of today's Bengali Muslim|date=2007-08-25|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> 1993 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ, ਹਸਨ ਓਬਰਲਿਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਸਕਾਲਰ-ਇਨ-ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ ਵਜੋਂ ਸੀ।<ref name=":1" /> 1998 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ, ਹਸਨ ਨੇ ਅਮੈਰੀਕਨ ਐਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Past Executive Council (EC) |url=https://aaa.net.bd/past-executive-council-ec/ |access-date=2022-01-15 |publisher=American Alumni Association |language=en-US}}</ref> ਹਸਨ ਨੂੰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਮੈਰੀਕਨ ਐਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ 2005 ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2005/03/28/d50328060672.htm|title=The Daily Star Web Edition Vol. 5 Num 297|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420000122/http://archive.thedailystar.net/2005/03/28/d50328060672.htm|url-status=dead}}</ref> ਹਸਨ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂਃ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":1" /> ਉਸ ਨੇ ਢਾਕਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚਰਚਾਂ ਅਤੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news/miss-me-not|title=Miss me not|last=Haider|first=M. H.|date=2013-11-26|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2011 ਦੇ 'ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨਃ ਵਿਕਾਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ' ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਨੋਟ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-214602|title=Int'l confce on cultural transformation begins|date=2011-12-18|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਹਸਨ ਨੇ ਅਲਾਲ ਜਾਂ ਦੁਲਾਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਡਾ. ਡੇਵਿਡ ਨਲਿਨ ਉੱਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=naeem |date=2013-04-14 |title=Dr. Perween Hasan: David Nalin, "friend from overseas" or smuggler of antiquities? |url=https://alalodulal.org/2013/04/14/david-nalin/ |access-date=2022-01-15 |website=Alal O Dulal |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਬੇਗਮ ਰੋਕੇਆ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ "ਸਿਚੁਏਟਿੰਗ ਰੋਕੇਆ" ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/women-should-fight-all-barriers-for-education-54562|title=Women should fight all barriers for education|date=2014-12-10|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> ਹਸਨ ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅੰਦੋਲਨ ਖੋਜ ਇਕਾਈ ਦੁਆਰਾ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਮਾਈਗ੍ਰੈਂਟਸ: ਡਰੀਮਜ਼ ਐਂਡ ਰੀਐਲਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Past Events {{!}} Refugee and Migratory Movements Research Unit |url=http://www.rmmru.org/newsite/events/past-events/ |access-date=2022-01-15 |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਅਨੰਨਿਆ ਟੌਪ ਟੈੱਨ ਅਵਾਰਡ (2016) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/magazine-Anannya-contribution-women-Anannya-Shirshodosh-2016|title=Anannya honours 10 women|date=2017-05-06|work=The Daily Star|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਃ ਜਨਤਕ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਃ ਭਾਸ਼ਣ (ਡਿਸਪਲੇਸ ਸਥਾਨ ਅਤੇ (ਡਿਸਪਲੇਟ ਪਲੇਸਮੈਂਟ) ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-10-19 |title=International Conference: Refugees in the Public Imagination: Discourse on (Dis)location and (Dis)placement |url=https://ulab.edu.bd/node/1224 |access-date=2022-01-15 |website=University of Liberal Arts Bangladesh |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thefinancialexpress.com.bd/education/ulab-hosts-intl-conference-on-refugee-issues-1514124400|title=ULAB hosts int'l conference on refugee issues|work=The Financial Express|access-date=2022-01-15|location=Dhaka|language=en}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਹਸਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਦੁਲ ਆਲਮ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Thakuria |first=Nava |title=Arrest of activist Dr Shahidul Alam leads to disparagement in Bangladesh |url=http://tehelka.com/arrest-of-activist-dr-shahidul-alam-leads-to-disparagement-in-bangladesh/ |access-date=2022-01-15 |website=Tehelka |language=en-US |archive-date=2022-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115140125/http://tehelka.com/arrest-of-activist-dr-shahidul-alam-leads-to-disparagement-in-bangladesh/ |url-status=dead }}</ref> ਹਸਨ ਨੂੰ ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/dr-perween-hasan-elected-tib-trustee-board-chairperson-46441|title=Dr Parveen Hasan elected as chairperson of TIB trustee board|date=2020-02-20|work=Business Standard|access-date=2022-01-15|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ 22 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਸੁਲਤਾਨਾ ਕਮਲ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ।<ref>{{Cite news|url=https://archive.dhakatribune.com/bangladesh/dhaka/2020/02/20/tib-trustee-board-gets-new-chairperson|title=Perween Hasan elected new chairperson of TIB trustee board|date=2020-02-20|work=Dhaka Tribune|access-date=2022-01-15}}</ref> ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ 15 ਵੀਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਟੂਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/article/124095/cartoons-portray-corruption-amid-covid-19-crisis|title=Cartoons portray corruption amid COVID-19 crisis|work=New Age|access-date=2022-01-15|language=en|archive-date=2022-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115141625/https://www.newagebd.net/article/124095/cartoons-portray-corruption-amid-covid-19-crisis|url-status=dead}}</ref> ਹਸਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫਰੀਡਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.freedomfound.org/aboutus/bot |access-date=2022-01-15 |website=Bangladesh Freedom Foundation |language=en-gb |archive-date=2022-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115140125/https://www.freedomfound.org/aboutus/bot |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਬੰਗਲਾਪੀਡੀਆ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Online Edition |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Online_Edition |access-date=2022-01-15 |website=Banglapedia}}</ref> ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=SAF Advisory Board Members - Bangladesh |url=https://www.southasiafoundation.org/abm_bangladesh.htm |access-date=2022-01-15 |website=South Asia Foundation |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 921ze9677wjsiimcs4caurk122tiq26 0 184766 842612 809922 2026-07-14T09:48:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842612 wikitext text/x-wiki '''ਫਿਰਦੌਸ ਆਜ਼ਿਮ''' ਬ੍ਰੈਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/literature/redrawing-gender-boundaries-literary-terrains-18th-and-19th-may-2017-1424722|title=Redrawing Gender Boundaries in Literary Terrains 18th and 19th May 2017.|last=Azim|first=Firdous|date=2017-06-24|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/literature/news/distance-and-togetherness-reading-la-nuit-bengali-and-na-han-yate-1763794|title=Distance and Togetherness: A Reading of La Nuit Bengali and Na Han-yate|last=Mamun|first=Abdullah Al|date=2019-06-29|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en|quote=Firdous Azim identifies this as the typical western observer positioning himself as an explorer who seems to ascertain the secrets of the "other" world. The woman is seen to be the repository of those secrets, made to open the secret to the explorer.}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/literature/thinking-beyond-boundaries-interview-susie-tharu-1424710|title=Thinking Beyond Boundaries: An Interview with Susie Tharu|last=Manzoor|first=Sohana|date=2017-06-24|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en|quote=Some of this important work has already been taken up by scholars like Firdous Azim and [[Perween Hasan]], but there is much more that needs to be done to uncoverlong forgotten Bangladeshi women writers from the rubble of oblivion.}}</ref> ਉਹ ਬ੍ਰੈਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Berkley Center for Religion, Peace and World Affairs |title=Firdous Azim |url=https://berkleycenter.georgetown.edu/people/firdous-azim |access-date=2022-01-17 |website=berkleycenter.georgetown.edu |language=en}}</ref> ਉਹ ਨਰੀਪੋਖੋ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/opinion/news/rokeya-day-rokeyas-vision-women-2008157|title=Rokeya Day: Rokeya's vision for women|last=Azim|first=Firdous|date=2020-12-09|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en|type=Opinion}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Professor Firdous Azim Joins BU |url=https://www.bracu.ac.bd/news/professor-firdous-azim-joins-bu |access-date=26 June 2004 |website=[[BRAC University]]}}</ref> ਉਹ 1978 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=18 November 2013 |title=Firdous Azim, PhD Professor and Chairperson |url=https://www.bracu.ac.bd/about/people/firdous-azim-phd |access-date=17 January 2022 |website=[[BRAC University]]}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਸ਼ੀਰੂਲ ਹੱਕ, ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/lifestyle/2009/09/02/page03.htm|title=evergreens|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803065902/http://archive.thedailystar.net/lifestyle/2009/09/02/page03.htm|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2004 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਦ ਕੋਲੋਨਿਅਲ ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਨਾਵਲ, 1993 ਵਿੱਚ ਰੂਟਲੇਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=The Colonial Rise of the Novel |url=https://www.routledge.com/The-Colonial-Rise-of-the-Novel/Azim/p/book/9780415095693 |access-date=2022-01-17 |website=Routledge & CRC Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The colonial rise of the novel / Firdous Azim |url=https://catalog.library.vanderbilt.edu/discovery/fulldisplay/alma991043327702803276/01VAN_INST:vanui |access-date=2022-01-17 |website=catalog.library.vanderbilt.edu |language=en}}</ref> ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਲੈਂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=The Colonial Rise of the Novel by Firdous Azim {{!}} 9780415095693 {{!}} Booktopia |url=https://www.booktopia.com.au/the-colonial-rise-of-the-novel-firdous-azim/book/9780415095693.html |access-date=2022-01-17 |website=booktopia.com.au}}</ref> ਜੂਨ 1994 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[Kashinath Roy|ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਰਾਏ]] ਨਾਲ ਬੰਗਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ "ਲੌਸਟ ਇਨ ਇੰਡੀਆਃ ਦ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਕਿਮ ਐਂਡ ਗੋਰਾ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Kashinath Roy |url=https://jobs.du.ac.bd/wp-content/uploads/2016/08/FMENG75031.pdf |access-date=17 January 2022 |website=[[University of Dhaka]] |archive-date=10 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710182158/http://jobs.du.ac.bd/wp-content/uploads/2016/08/FMENG75031.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/city/news/prof-kashinath-roy-no-more-2029593|title=Prof Kashinath Roy no more|date=2021-01-18|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref> 1996 ਵਿੱਚ, ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ ਨਿਆਜ਼ ਜ਼ਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਅਨੰਤ ਵੈਰਾਇਟੀਃ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://archive.dhakatribune.com/magazine/arts-letters/2021/09/22/because-this-book-had-to-be-published|title='Because this book had to be published'|date=2021-09-22|work=Dhaka Tribune|access-date=2022-01-17}}</ref> ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ ਨਿਆਜ਼ ਜ਼ਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1998 ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਪੇਖਃ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Different Perspectives: Women Writing in Bangladesh {{!}} The University Press Limited |url=http://www.uplbooks.com/book/different-perspectives-women-writing-bangladesh |access-date=2022-01-17 |website=www.uplbooks.com}}</ref> ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ 16 ਨਵੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੋਸ਼ਲ ਫੋਰਮ ਵਿਖੇ ਸਮੂਹਕ/ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪੇਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 2005 ਵਿੱਚ ਫੈਮੀਨਿਸਟ ਰਿਵਿਊ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Azim|first=Firdous|date=July 2005|title=Feminist Struggles in Bangladesh|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1057/palgrave.fr.9400217|journal=Feminist Review|volume=80|issue=1|pages=194–197|doi=10.1057/palgrave.fr.9400217|issn=0141-7789}}</ref> ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ 19 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ 'ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਃ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ' ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Women and religion in Bangladesh: new paths |url=https://www.opendemocracy.net/en/women_and_religion_in_bangladesh_new_paths/ |access-date=2022-01-17 |website=openDemocracy |language=en}}</ref> ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਚੇਂਜ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-27847|title=Stories of Change: Women tracing a path to live their dreams|last=Sarwat|first=Nadia|date=2008-03-16|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref> ਅਜ਼ੀਮ ਨੇ 2012 ਦੇ ਹੇਅ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite magazine|last=Hossain|first=Anika|title=VEILED EXPRESSIONS|url=https://www.thedailystar.net/magazine/2012/11/04/cover.htm|magazine=Star Weekend Magazine|access-date=2022-01-17}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2013 ਦੇ ਹੇ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤਃ ਦ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news/speaking-about-the-unspeakable|title=Speaking About the Unspeakable|last=Salam|first=Upashana|date=2013-11-22|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref> ਮਾਰਚ 2013 ਵਿੱਚ, ਅਜੀਮ ਨੇ ਰੂਟਲੇਜ ਲਈ ਕੰਪਲੈਕਸ ਟੈਰੈਨਸਃ ਇਸਲਾਮ, ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ 2014 ਦੇ ਹੇ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਾਵਲ, ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਆਫ਼ ਵ੍ਹਾਟ ਵੀ ਨੋ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/hay-festival-to-begin-november-20-49526|title=Hay Festival to begin November 20|date=2014-11-10|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/the-impossibility-of-knowing-51558|title=The impossibility of knowing|last=Mahtab|first=Mayukh|date=2014-11-23|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਊਮਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਮੇਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਉਮੇਆ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਜੈਂਡਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਇਆ। 11 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ, ਅਜੀਮ ਨੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ''ਨਾਰੀ ਓ ਸਾਹਿਤ'' ਭਾਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Central Women's University {{!}} Colloquium on 'Nari O Sahitya' |url=https://www.cwu.edu.bd/node/86 |access-date=2022-01-17 |website=www.cwu.edu.bd}}</ref> ਉਹ 2016 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20160412/nova-gordon-bell-commonwealth-prize-shortlist|title=Nova Gordon-Bell on Commonwealth Prize shortlist|date=2016-04-12|work=The Gleaner|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref> ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ 2018 ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਡੀਐਸਸੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/books/the-dsc-prize-for-south-asian-literature-2018-shortlist-announced/story-QUiNUlPbOmyH8mKYy73s7H.html|title=The DSC Prize for South Asian Literature 2018 shortlist announced|date=2018-11-15|work=Hindustan Times|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Longlist announced for US $25,000 DSC Prize for South Asian Literature 2018 |url=https://www.indulgexpress.com/culture/books/2018/oct/11/longlist-announced-for-us-25000-dsc-prize-for-south-asian-literature-2018-10617.html |access-date=2022-01-17 |website=indulgexpress.com |language=en}}</ref> ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://archive.dhakatribune.com/magazine/arts-letters/2019/10/12/resonance-launched-at-brac-university|title='Resonance' launched at BRAC University|date=2019-10-12|work=Dhaka Tribune|access-date=2022-01-17}}</ref> ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦੁਲ ਆਲਮ ਅਤੇ [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ]] ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਇਰਤਾਪੂਰਨ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Batycka |first=Dorian |date=2019-03-05 |title=Shahidul Alam Discussion at Photo Festival Threatened by Bangladeshi Government Censorship |url=http://hyperallergic.com/488110/shahidul-alam-discussion-at-photo-festival-threatened-by-bangladeshi-government-censorship/ |access-date=2022-01-17 |website=Hyperallergic |language=en-US}}</ref> ਅਜੀਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫਰੀਡਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.freedomfound.org/aboutus/bot |access-date=2022-01-17 |website=[[Bangladesh Freedom Foundation]] |language=en-gb |archive-date=2022-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115140125/https://www.freedomfound.org/aboutus/bot |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਫੈਮੀਨਿਸਟ ਰਿਵਿ Review ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ [[Naripokkho|ਨਰੀਪੋਖੋ]] ਅਤੇ [[Inter-Asia Cultural Studies Society|ਇੰਟਰ-ਏਸ਼ੀਆ ਕਲਚਰਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਰੀਪੋਖੋ ਦੇ 1971 ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੀ ਆਗੂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2013-09-17 |title=Firdous Azim - JLF Houston |url=https://jlflitfest.org/houston/speaker/firdous-azim |access-date=2022-01-17 |website=jlflitfest.org/ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Firdous Azim |url=https://mayday.leftword.com/author/post/firdous-azim/ |access-date=2022-01-17 |website=mayday.leftword.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 26 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਏਕੀਕਰਣ (ਸੀ. ਆਈ.) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2021-09-17 |title=Dr. Firdous Azim's Lecture at DEH CI Forum II: Fall 2020 |url=http://ulab.rsi-lab.com/2020/12/06/dr-firdous-azim%E2%80%99s-lecture-deh-ci-forum-ii-fall-2020 |access-date=2022-01-17 |website=University of Liberal Arts Bangladesh |language=en |archive-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117092507/http://ulab.rsi-lab.com/2020/12/06/dr-firdous-azim%E2%80%99s-lecture-deh-ci-forum-ii-fall-2020 |url-status=dead }}</ref> ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ 41 ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਪਰੀਮ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੌਂਸਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/frontpage/news/form-supreme-judicial-council-2037005|title=Form Supreme Judicial Council|date=2021-02-01|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰਨਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ 'ਇੰਗਲਿਸ਼ ਜੁਬਲੀ ਲਿਟ ਫੈਸਟ 2021' ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ '''ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ''<nowiki/>' ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/article/132666/3-day-online-lit-fest-under-way|title=3-day online lit fest under way|work=New Age|access-date=2022-01-17|language=en|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182638/https://www.newagebd.net/article/132666/3-day-online-lit-fest-under-way|url-status=dead}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ 46 ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/47-eminent-citizens-denounce-communal-attacks-demand-justice-2203926|title=47 eminent citizens denounce communal attacks, demand justice|date=2021-10-22|work=The Daily Star|access-date=2022-01-17|language=en}}</ref> ਆਜ਼ਿਮ ਨੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੁਆਰਾ 2022 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਇਨਹੇਰੀਟਿਡ ਮੈਮੋਰੀਜ਼ਃ ਤੀਜੀ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦਾ ਪਰਿਪੇਖ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-reviews/inherited-memories-third-generation-perspective-on-partition-in-the-east-review-remnants-of-a-separation/article38077510.ece|title='Inherited Memories: Third-Generation Perspective on Partition in the East' review: Remnants of a separation|last=Datta|first=Sudipta|date=2022-01-01|work=The Hindu|access-date=2022-01-17|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹ 'ਦ ਜੈਂਡਰ ਪ੍ਰਾਈਸ ਆਫ ਪ੍ਰੀਕੈਰਿਟੀਃ ਵਰਕਪਲੇਸ ਸੈਕਸੁਅਲ ਹੈਰਾਸਮੈਂਟ' ਅਤੇ 'ਯੰਗ ਵੁਮੈਨਜ਼ ਏਜੰਸੀ' ਲਈ ਖੋਜ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Gendered Price of Precarity: Workplace Sexual Harassment and Young Women's Agency |url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/projects/youth-futures-gendered-price-precarity-workplace-sexual-harassment-young-womens-agency/ |access-date=2022-01-17 |website=The British Academy |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pqs21st7wap70eor8i3vc97e3f6q4bj 0 186513 842597 842046 2026-07-14T03:19:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842597 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਨਿਹਾਲ ਵਢੇਰਾ | image = | caption = Nehal Wadhera in IPL 2023 | full_name = | birth_date = {{birth date and age|2000|9|4|df=yes}} | birth_place = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | batting = ਖੱਬਾ-ਹੱਥ | bowling = ਸੱਜਾ-ਹੱਥ | role = ਉੱਪਰੀ ਕ੍ਰਮ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ | club1 = [[ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] | year1 = 2023–ਵਰਤਮਾਨ | club2 = [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] | year2 = 2023 | clubnumber2 = 19 | type1 = | debutdate1 = | debutyear1 = | debutfor1 = | debutagainst1 = | type2 = [[ਟਵੰਟੀ20|ਟੀ20]] | debutdate2 = | debutyear2 = | debutfor2 = | debutagainst2 = | hidedeliveries = true | columns = 1 | column1 = [ਆਈਪੀਐੱਲ] | matches1 = 25 | runs1 = 576 | bat avg1 = 21.35 | 100s/50s1 = 0/2 | top score1 = 56 | catches/stumpings1 = 2/– | source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/nehal-wadhera-1151273 ESPNcricinfo | date = 20 ਅਪਰੈਲ | year = 2023 }} '''ਨਿਹਾਲ ਵਢੇਰਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ (ਜਨਮ 4 ਸਤੰਬਰ 2000) ਹੈ।ਜੋ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਲੈੱਗ ਬਰੇਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Profile: Nehal Wadhera |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/nehal-wadhera-1151273 |access-date=2023-04-20 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਲ੍ਹੋ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Teams Nehal Wadhera played for |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1947/1947077/all_teams.html |access-date=2023-04-20 |website=CricketArchive}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਨਿਹਾਲ ਵਢੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Profile: Nehal Wadhera |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1947/1947077/1947077.html |access-date=2023-04-20 |website=CricketArchive}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ [[ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਉਪਨਾਮ "ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਗ" ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ludhiana's Nehal Wadhera's direct hit secures victory for Mumbai Indians in IPL 2023 |url=https://www.truescoopnews.com/newsdetail/ludhianas-nehal-wadheras-direct-hit-secures-victory-for-mumbai-indians-in-ipl-2023 |access-date=2023-04-20 |website=True Scoop News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mumbai Indians' Debutant Nehal Wadhera Hits Ball Out Of M Chinnaswamy Stadium |url=https://zeenews.india.com/cricket/nehal-wadhera-hits-ball-out-of-m-chinnaswamy-stadium-in-rcb-vs-mi-ipl-2023-clash-video-goes-viral-watch-2590673.html |access-date=2023-04-20 |website=Zee News |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕੋਚ ਚਰਨਜੀਤ ਭੰਗੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ "ਯੁਵਰਾਜ ਦੀ ਝਲਕ" ਵੇਖੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/left-is-right-for-nehal-wadhera/articleshow/65739499.cms|title=Left is right for Nehal Wadhera|date=|work=The Times of India|access-date=2023-04-20|issn=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੋਚਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਧਵਨ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-12-24 |title=Ludhiana lad Nehal picked up by Mumbai Indians |url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/ludhiana-lad-nehal-picked-up-by-mumbai-indians-101671906064019.html |access-date=2023-04-20 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ 2015 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਵਿਜੈ ਮਰਚੈਂਟ ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ [[ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅੰਡਰ-16 ਅਤੇ ਅੰਡਰ 19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 529 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last= |date= |title=Who Is Mumbai Indians Starlet Nehal Wadhera, The U23 Quintuple Centurion Who Blasted An Out-Of-Stadium Six On IPL Debut? |url=https://wisden.com/stories/global-t20-leagues/indian-premier-league-2023/nehal-wadhera-mumbai-indians-player-debut-six-punjab-yuvraj-singh |access-date=2023-04-20 |website=Wisden |language=en-GB |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420074322/https://wisden.com/stories/global-t20-leagues/indian-premier-league-2023/nehal-wadhera-mumbai-indians-player-debut-six-punjab-yuvraj-singh |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ludhiana Cricketer Nehal Wadhera To Captain India "A" U-19 Cricket Team |url=http://www.5dariyanews.com/news/260466-Ludhiana-Cricketer-Nehal-Wadhera-To-Captain-India-%E2%80%9CA%E2%80%9D-U-19-Cricket-Team |access-date=2023-04-20 |website=5 Dariya News}}</ref> ਉਸਨੇ 17 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ-19 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 82 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸਨ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/city-lad-debuts-international-cricket-with-a-smashing-six/articleshow/65046476.cms|title=Ludhiana lad debuts international cricket with a smashing six|date=|work=The Times of India|access-date=20 April 2023|issn=}}</ref> ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਾਸਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Nehal Wadhera 3rd Cricketer From Ludhiana To Play At International Level |url=http://www.5dariyanews.com/news/232520-Nehal-Wadhera-3rd-Cricketer-From-Ludhiana-To-Play-At-International-Level |access-date=2023-04-20 |website=5 Dariya News}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2016 ਏਸੀਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/prab-simran-singh-makes-it-to-india-u-19-asia-cup-squad/articleshow/65584535.cms#:~:text=India%20U-19%20Squad%20for,,%20Sameer%20Choudhary,%20Rajesh%20Mohanty.|title=Prab Simran Singh makes it to India U-19 Asia Cup squad|date=|work=The Times of India|access-date=2023-04-20|issn=}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਡਰ-23 ਕ੍ਰਿਕਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 578 ਰਨ ਬਣਾਏ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਬ੍ਰਾਇਨ ਲਾਰਾ]] ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Nehal Wadhera sets new record, smashes 578 runs |url=https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/nehal-wadhera-sets-new-record-smashes-578-runs-390094 |access-date=20 April 2023 |website=Tribute India |archive-date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420202751/https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/nehal-wadhera-sets-new-record-smashes-578-runs-390094 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 200,300,400 ਅਤੇ 500 ਦੌੜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲਈ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=JCI honours Nehal for creating Cricket's World Record of 578 runs |url=https://www.aninews.in/news/business/business/jci-honours-nehal-for-creating-crickets-world-record-of-578-runs20220506171621/ |access-date=2023-04-20 |website=ANI News |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਵਢੇਰਾ ਨੂੰ 2020-21 ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Yuvraj Singh named in Punjab's 30-man probables' list for Syed Mushtaq Ali Trophy |url=https://www.espncricinfo.com/story/yuvraj-singh-named-in-punjab-s-30-man-longlist-for-syed-mushtaq-ali-trophy-1243988 |access-date=2023-04-20 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਨੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ 20 [[ਲੱਖ|ਲੱਖ ਰੁਪਏ]] ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nehal Wadhera - All you need to know about MI's young sensation |url=https://www.crictracker.com/cricket-news/who-is-nehal-wadhera-all-you-need-to-know-about-mis-young-sensation/ |access-date=2023-04-20 |website=CricTracker |language=en}}</ref> ਉਹ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. ਕਾਲ-ਅਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web |title=Nehal makes it to IPL, 3rd player from district |url=https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/nehal-makes-it-to-ipl-3rd-player-from-district-464330 |access-date=20 April 2023 |website=Tribute India |archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225163714/https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/nehal-makes-it-to-ipl-3rd-player-from-district-464330 |url-status=dead }}</ref> ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |title=Ranji Trophy 2022-23: Full squads, Fixtures & Preview: All you need to know |url=https://www.cricketworld.com/ranji-trophy-2022-23-full-squads-fixtures-preview-all-you-need-to-know/83913.htm |access-date=2023-04-20 |website=Cricket World}}</ref> ਉਸਨੇ 3 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=3–5 January 2023, Punjab vs Gujarat, 2022/23 Ranji Trophy |url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2022-23-1332913/gujarat-vs-punjab-elite-group-d-1333262/full-scorecard |access-date=2023-04-20 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 123 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੇ 380 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Nehal Wadhera, the run-machine who once scored 578 runs in an innings |url=https://www.cricket.com/news/nehal-wadhera-the-run-machine-who-once-scored-578-runs-in-an-innings-422023-1680449185662 |access-date=2023-04-20 |website=Cricket.com |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420091605/https://www.cricket.com/news/nehal-wadhera-the-run-machine-who-once-scored-578-runs-in-an-innings-422023-1680449185662 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 18 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 214 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਰਫ ਤੀਜੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last= |last2= |first2= |date= |title=Wadhera's double century, Desai's 6-fer highlights Day 2 of Ranji Trophy Round-6 |url=https://cricket.one/news/news-details/63c7f27fadcb59b16fc69d43/wadhera-s-double-century-desai-s-6-fer-highlights-day-2-of-ranji-trophy-round-6 |access-date=2023-04-20 |website=OneCricket |language=en |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420091605/https://cricket.one/news/news-details/63c7f27fadcb59b16fc69d43/wadhera-s-double-century-desai-s-6-fer-highlights-day-2-of-ranji-trophy-round-6 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Ranji Trophy: Nehal’s double-ton puts Punjab in commanding position against MP |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/ranji-trophy-nehal-s-double-ton-puts-punjab-in-commanding-position-against-mp-101674071168506.html |access-date=2023-04-20 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 376 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date= |title=Who is Nehal Wadhera, the latest IPL debutant for Mumbai Indians? |url=https://cricxtasy.com/indian-premier-league-ipl/nehal-wadhera-young-sensation-rcb-vs-mi-ipl-2023/cid10463240.htm |access-date=2023-04-20 |website=Cricxtasy |language=en |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420093052/https://cricxtasy.com/indian-premier-league-ipl/nehal-wadhera-young-sensation-rcb-vs-mi-ipl-2023/cid10463240.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=MI Star Tracker - Ranji Trophy 2022-23 |url=https://www.mumbaiindians.com/news/mi-star-tracker-ranji-trophy-2022-23 |access-date=2023-04-20 |website=Mumbai Indians |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, [[2023 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ।<ref>{{Cite web |title=2 April 2023, Mumbai Indians vs RCB, 2023 Indian Premier League |url=https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2023-1345038/royal-challengers-bangalore-vs-mumbai-indians-5th-match-1359479/full-scorecard |access-date=2023-04-20 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਦੋ ਛੱਕਿਆਂ ਸਮੇਤ 13 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 21 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nehal Wadhera, the Mumbai Indians batter who impressed on IPL debut |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/nehal-wadhera-stats-mumbai-indians-debut-tilak-varma-ipl-2023-rcb-vs-mi/article66692396.ece |access-date=2023-04-20 |website=The Hindu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=RCB vs MI, Indian Premier League 2023, 5th Match at Bengaluru, April 02, 2023 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2023-1345038/royal-challengers-bangalore-vs-mumbai-indians-5th-match-1359479/full-scorecard |access-date=2023-10-23 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> 6 ਮਈ 2023 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਈਪੀਐਲ [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ]] ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last= |date= |title=IPL 2023: Nehal Wadhera posts maiden fifty, spells by Deshpande, Pathirana help CSK restrict MI to 139/8 |url=https://thenewsmill.com/2023/05/ipl-2023-nehal-wadhera-posts-maiden-fifty-spells-by-deshpande-pathirana-help-csk-restrict-mi-to-139-8/,%20https://thenewsmill.com/2023/05/ipl-2023-nehal-wadhera-posts-maiden-fifty-spells-by-deshpande-pathirana-help-csk-restrict-mi-to-139-8/ |access-date=2024-01-05 |website=The News Mill |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 14 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 241 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |date= |title=Nehal Wadhera - The rise, and the rise of the new ‘Prince of Ludhiana’ |url=https://www.mumbaiindians.com/news/nehal-wadhera-new-prince-of-ludhiana-mumbai-indians |access-date=2024-01-05 |website=Mumbai Indians |language=en}}</ref> ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਜਯੰਤ ਯਾਦਵ ਨੇ 2023 ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Duleep Trophy: Injured Mandeep out, Jayant Yadav to lead North Zone; Wadhera named replacement |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/duleep-trophy-mandeep-singh-out-injured-north-zone-new-captain-jayant-yadav-nehal-wadhera/article66997586.ece |access-date=2024-01-05 |website=The Hindu |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 23 ਨਵੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਵਿਜੈ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਸਟ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਸੂਚੀ ਏ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=BRODA vs PNJB, Vijay Hazare Trophy 2023/24, Group E at Thana, November 23, 2023 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2023-24-1383412/baroda-vs-punjab-group-e-1383584/full-scorecard |access-date=2024-01-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ 2023 ਏਸੀਸੀ ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਬਾਏ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਏ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India A squad for ACC Men’s Emerging Teams Asia Cup 2023 announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556012/india-a-squad-for-acc-men-s-emerging-teams-asia-cup-2023-announced?type=Latest |access-date=4 July 2023 |website=Board of Control for Cricket in India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1151273}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] iw377evrf2lutv1m8oomje3r8lt8lli 0 190308 842607 842054 2026-07-14T06:56:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842607 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ | image = Pori Moni 2024 close 22 (cropped).jpg | caption = 2024 ਵਿੱਚ ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ | native_name = পরীমণি | native_name_lang = bn | birth_name = ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ | birth_date = {{birth date and age|1992|10|24|df=yes}} | birth_place = ਸਤਖੀਰਾ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]<ref>{{Cite news|date=2020-12-31|title=Pori Moni: A Dazzling Star in Bangladeshi Cinema |url=https://unb.com.bd/category/Entertainment/pori-moni-a-dazzling-star-in-bangladeshi-cinema/32698|access-date=2021-01-03|work=UNB|language=en|archive-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217083701/http://unb.com.bd:80/category/Entertainment/pori-moni-a-dazzling-star-in-bangladeshi-cinema/32698|url-status=live}}</ref> | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2013–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ਇਸਮੈਲ ਹੁਸੈਨ|2010|2012|end=div}}<ref>{{cite news|url=https://www.deshrupantor.com/entertainment/2020/08/16/239077|script-title=bn:নতুন বিয়েও কি ভেঙে গেল পরীমনির?|work=Desh Rupantor|date=16 August 2020|language=bn}}</ref> * {{marriage|ਫਿਰਦੌਸ ਕਬੀਰ ਸੌਰਵ|2012|2014|end=div}}<ref name="jug6Aug2021">{{cite news |url=https://www.jugantor.com/entertainment/451062/%E0%A6%8F%E0%A6%95%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AF%E0%A6%A4-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%93-%E0%A6%98%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%95 |script-title=bn:একনজরে পরীমনির যত বিয়ে ও ঘনিষ্ঠ সম্পর্ক |work=Jugantor |date=6 August 2021 |language=bn}}</ref> * {{marriage|ਤਮੀਮ ਹਸਨ|2017|2019|end=div}}<ref name="jug6Aug2021"/> * {{marriage|ਕਮਰੁਜ਼ਮਾਨ ਰੌਨੀ|2020|2020|end=div}}<ref>{{cite news |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A7%A9-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%BF-%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%99%E0%A7%87%E0%A6%87-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A6%B2 |script-title=bn:পরীমনির ৩ টাকার বিয়ে কি ভেঙেই গেল? |work=Prothom Alo |date=16 August 2020 |language=bn}}</ref> * {{marriage|ਸਰਫੁਲ ਰਾਜ਼|2021|2023|end=div}}<ref name="pa31Dec2022" /><ref>{{Cite news |script-title=bn:জেল থেকে বেরিয়ে সিনেমার সেটে প্রেম, তারপর বিয়ে করেন পরীমণি |url=https://www.jamuna.tv/news/307480 |access-date=2022-01-10 |work=Jamuna Television |language=bn}}</ref> }} | children = 1 | awards = }} '''ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ''' ({{Lang-bn|শামসুন্নাহার স্মৃতি}}; ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1992), ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/post/221677|title=Pori Moni: A dazzling star in Dhallywood|work=The Independent|access-date=2023-04-02}}</ref> ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-12-08 |script-title=bn:গভীর রাতে কার উপর অভিমান করে ফোন ভাঙলেন পরীমনি? |url=https://www.dainikeidin.com/2021/12/08/35679.html |access-date=2021-12-08 |website=Dainik Eidin - দৈনিক এইদিন |language=bn |archive-date=2021-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130709/https://www.dainikeidin.com/2021/12/08/35679.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਫਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="tbs15Jun2021">{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/glitz/pori-moni-pirojpur-fdcs-most-popular-heroine-261277|title=Pori Moni: From Pirojpur to FDC's most popular heroine|last=Siddique|first=Habibullah|date=15 June 2021|work=The Business Standard}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ "100 ਡਿਜੀਟਲ ਸਟਾਰਸ" ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Rana Wehbe |title=Forbes Asia's 100 Digital Stars |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2020/12/07/forbes-asias-100-digital-stars/ |access-date=2021-09-17 |website=Forbes |language=en}}</ref> ਪੋਰੀ ਮੌਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ'' ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ <nowiki><i id="mwKg">ਧੂਮਕੇਤੂ</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/movie-review/bangla/dhumketu-1344898|title=Dhumketu|date=2017-01-14|work=The Daily Star|access-date=2023-04-02|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ: ''ਸਵਪਨਾਜਾਲ'' (2018), ''ਗੁਨੀਨ'' (2022) ਅਤੇ ''ਅੰਤੋਰ ਜਾਲਾ'' (2017) ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ 21ਵੇਂ ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/entertainment/Who-wins-what-at-Meril-Prothom-Alo-Awards|title=Who wins what at Meril-Prothom Alo Awards|work=Prothom Alo|access-date=2023-04-02|language=en}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1992,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshi-actress-alleges-rape-murder-attempt-by-businessman-seeks-justice-from-pm-in-fb-post/articleshow/83502517.cms|title=Bangladeshi actress alleges rape, murder attempt by businessman, seeks justice from PM in Facebook post|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/world/bangladeshi-businessman-arrested-after-film-actress-alleges-rape/cid/1818802|title=Bangladeshi businessman arrested after film actress alleges rape|work=The Telegraph}}</ref> ਸਤਖੀਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਿਰੋਜਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2023}} == ਕਰੀਅਰ == ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ ਆਫ਼ਤ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੌਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ'',<ref>{{Cite news|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/11947/%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A3-%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A7%9F--%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|work=NTV|language=bn|script-title=bn:অভিনয়ের প্রমাণ দিয়েছি 'রানা প্লাজা'য়: পরীমনি}}</ref> ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗਲਤ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/6-month-ban-rana-plaza-movi-131812|title=6-month ban on Rana Plaza movie|date=2015-08-24|work=The Daily Star|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219152729/https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/6-month-ban-rana-plaza-movi-131812|archive-date=19 December 2018}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਭਲੋਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਿਮਾਹੀਨ'' 13 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਆਰੋ ਭਲੋਬਾਸ਼ਬੋ ਤੋਮੇ'' ਅਤੇ ''ਧੂਮਕੇਤੂ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਿਬ ਖਾਨ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/entertainment/2018/10/12/367621|date=2018-10-12|work=Bangladesh Pratidin|access-date=2021-09-12|language=bn|script-title=bn:ফের প্রেক্ষাগৃহে শাকিব-পরীর ধূমকেতু}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੌਨੀ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakapost.com/country/51898|title=Teachers are still proud of Parimani|work=Dhaka Post|access-date=2021-08-13|language=bn}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਫਿਰਦੌਸ ਕਬੀਰ ਸੌਰਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ittefaq.com.bd/entertainment/265369/চার-বিয়ে-করেও-স্বামীহারা-পরীমণি|work=The Daily Ittefaq|access-date=2021-08-13|script-title=bn:চার বিয়ে করেও স্বামীহারা পরীমণি!|trans-title=Pori Moni without husband even after four marriages!}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਮੌਨੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਆਰਜੇ ਤਮੀਮ ਹਸਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/pori-monis-engagement-tamim-hasan-1702597|title=Pori Moni's engagement to Tamim Hasan|date=15 February 2019|work=The Daily Star}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/398771/Porimoni's-engagement-breaks-up-before-marriage|title=Porimoni's engagement breaks up before marriage!|work=Daily Sun}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/actress-pori-moni-announced-her-love-relationship-with-rj-tamim-hasan-1436827|title=PORI IN LOVE|date=22 July 2017|work=The Daily Star}}</ref> ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਮਰੁਜ਼ਮਾਨ ਰੌਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਵਿਆਹ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/showtime/2020/03/20/pori-moni-gets-married|title=Pori Moni gets married|date=2020-03-20|work=Dhaka Tribune|access-date=2021-09-17}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-25 |title=Dhallywood Stars Who Got Divorced in 2020 |url=https://editorialge.com/2020-dhallywood-stars-marriage-divorce/ |access-date=2022-01-10 |website=Editorialge |language=en-US}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਮਾਡਲ ਸਰਫੁਲ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ਼-ਪੋਰੀਮੋਨੀ 10 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਕੇ, ਸ਼ਾਹੀਮ ਮੁਹੰਮਦ ਰਾਜਿਆ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬਣੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/pori-moni-posts-picture-son-reveals-name-3092481|title=Pori Moni posts picture with son, reveals name|date=2022-08-11|work=The Daily Star|access-date=2022-08-12|language=en}}</ref> 31 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਮੌਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="pa31Dec2022">{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/entertainment/o70zoije87|title=Parted ways today, will send divorce letter soon: Pori Moni|date=2022-12-31|work=Prothom Alo|access-date=2022-12-31|language=en}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/you-are-animal-learn-be-decent-human-first-pori-moni-razz-3337261|title=You are an animal, learn to be a decent human first: Pori Moni to Razz|date=2023-06-04|work=The Daily Star|access-date=2023-06-04|language=en}}</ref> ਤਨਜਿਨ ਤਿਸ਼ਾ, ਨਜ਼ੀਫਾ ਤੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸੁਨੇਰਾਹ ਬਿਨਤੇ ਕਮਲ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ ਦੇ ਕਈ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-06-07 |title='I want divorce within 24 hours'- Pori Moni cried in live program |url=https://www.daily-bangladesh.com/english/entertainment/84061 |access-date=2023-07-26 |website=Daily Bangladesh |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੋਰੀ ਮੌਨੀ ਨੇ 18 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.channelionline.com/razz-talks-about-divorce/|title=Razz talks about divorce|last=|first=|date=2023-09-22|work=Channel I|access-date=2023-09-22|language=bn}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Film !Role !Director ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="6" |2015 |''Bhalobasha Simahin'' |Simana |Shah Alam Mondal |<ref>{{Cite news|url=https://en.ntvbd.com/entertainment/999/Porimonis-first-movie-trailer-released|title=Porimoni's first movie trailer released|last=Sohel|first=Sheikh Khalil|date=18 February 2015|work=NTV}}</ref> |- |''Pagla Deewana'' |Layla |Wazed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/494548/%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|last=Qadir|first=Manzoor|date=4 April 2015|work=Prothom Alo|access-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216181803/http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/494548/%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|archive-date=16 December 2015|language=bn|script-title=bn:দর্শকদের পাগল করে দেব: পরীমনি|trans-title=The audience will go crazy: Pori Moni}}</ref> |- |''Aro Bhalobashbo Tomay'' |Nolok |SA Haque Olike |<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Caro-bhalobashbo-tomay%E2%80%9D-get-countrywide-release-today-126601|title='Aro Bhalobashbo Tomay' to get countrywide release today|date=14 August 2015|work=The Daily Star|access-date=16 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207002032/http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Caro-bhalobashbo-tomay%E2%80%9D-get-countrywide-release-today-126601|archive-date=7 February 2016}}</ref> |- |''Lover Number One'' |Dola |Faruq Omar |<ref>{{Cite news|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/18596/%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%A8-%E0%A6%89%E0%A7%9C%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%80-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%AE-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF|last=Babu|first=Mazhar|date=23 August 2015|work=NTV|language=bn|script-title=bn:কেমন উড়ছে বাপ্পী-পরী জুটির প্রথম ছবি?|trans-title=How is the first picture of Bappi-Pari pair flying?}}</ref> |- |''Nagar Mastan'' |Pori |Rakibul Alam Rakib |<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E2%80%98%E0%A6%A8%E0%A6%97%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E2%80%99|date=22 October 2015|work=Prothom Alo|language=bn|script-title=bn:জন্মদিনের উপহার 'নগর মাস্তান'|trans-title=Birthday Gift 'Nagar Mastan'}}</ref> |- |''Mohua Sundori'' |Mohua |Rowshon Ara Nipa |<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-moni-makes-phone-call-%E2%80%9Cnirmol-jatra-utshob%E2%80%9D-175516|title=Pori Moni makes phone call to 'Nirmol Jatra Utshob'|date=21 November 2015|work=The Daily Star|access-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210182427/http://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-moni-makes-phone-call-%E2%80%9Cnirmol-jatra-utshob%E2%80%9D-175516|archive-date=10 December 2015}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |''Pure Jay Mon'' |Kiron |Apurba Rana |<ref>{{Cite news|url=http://bangla.thereport24.com/article/144205/M|date=29 January 2016|work=The Report 24|language=bn|script-title=bn:মন পোড়াবে 'পুড়ে যায় মন'|trans-title=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''Rokto'' |Sania |Wajed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=http://en.bbarta24.net/interview/2016/09/24/4958|title=Pori Moni smiles as 'Rokto' abuzz with box office|date=24 September 2016|work=B Barta 24|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205090442/http://en.bbarta24.net/interview/2016/09/24/4958|url-status=dead}}</ref> |- |''Dhumketu'' |Rukh Moni |Shafiq Hasan |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/arcprint/details/70330/2016-11-29|title=Happy comes up with item song|date=29 November 2016|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- | rowspan="5" |2017 |''Antor Jala'' |Sona |Malek Afsary |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/printversion/details/128185|title='Antor Jala' set to hit nationwide cinemas today|date=15 December 2017|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- |''Apon Manush'' |Kiron |[[Shah Alam Mondal]] |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-and-bappis-apon-manush-1397944|title=Pori and Bappi's 'Apon Manush'|date=29 April 2017|work=The Daily Star}}</ref> |- |''Innocent Love'' |Pari |Apurba Rana |<ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1438333.bdnews|date=22 December 2017|work=bdnews24.com|language=bn|script-title=bn:পরীর 'ইনোসেন্ট লাভ' মুক্তি পেলো ৫৮ প্রেক্ষাগৃহে|trans-title=Pori Moni's 'Innocent Love' was released in 56 theaters}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''Koto Shopno Koto Asha'' |Pori |Wakil Ahmed |<ref>{{Cite news|url=http://bangla.bdnews24.com/glitz/article1271836.bdnews|work=bdnews24.com|access-date=2017-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114225118/http://bangla.bdnews24.com/glitz/article1271836.bdnews|archive-date=14 January 2017|language=bn|script-title=bn:শুক্রবার মুক্তি পাচ্ছে 'কত স্বপ্ন কত আশা'}}</ref> |- |''Shona Bondhu'' |Kajol |Jahangir Alam Sumon |<ref>{{Cite news|url=https://www.kalerkantho.com/online/entertainment/2017/08/26/536492|date=26 August 2017|work=Kaler Kantho|language=bn|script-title=bn:পরীমনির সোনা বন্ধু|trans-title=Shona Bondu of Pori Moni}}</ref> |- |2018 |''Swapnajaal'' |Shuvra |Giasuddin Selim |<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/print/article/38833|title=Swapnajaal weaves dreams in brutal reality|last=Kamol|first=Ershad|date=12 April 2018|work=New Age|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127025851/https://www.newagebd.net/print/article/38833|url-status=dead}}</ref> |- |2019 |''[[Amar Prem Amar Priya]]'' |Jannat |Shamimul Islam Shamim |<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/article/64128/index.php|title=Two local, one Hollywood films to hit local cinemas today|date=8 February 2019|work=New Age}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="1" |2020 |''Bishwoshundori'' |Shova |Chayanika Chowdhury |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/siam-and-pori-moni-starrer-bishwoshundori-arrives-theatres-today-2009665|title=Siam and Pori Moni starrer 'Bishwoshundori' arrives in theatres today|last=Akbar|first=Zahid|date=11 December 2020|work=The Daily Star}}</ref> |- | rowspan="1" |2021 |''Sphulingo'' |Diba |Tauquir Ahmed |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/film/news/leesa-gazis-baarir-naam-shahana-sheds-light-womans-courage-2127266|title=Leesa Gazi's 'Baarir Naam Shahana' sheds light on a woman's courage|last=Iqbal|first=Shababa|date=11 July 2021|work=The Daily Star}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''Mukhosh'' |Sohana |Efthakhar Suvo |<ref>{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/splash/mosharraf-karims-mukhosh-be-released-4-march-369595|title=Mosharraf Karim's 'Mukhosh' to be released on 4 March|date=12 February 2022|work=The Business Standard|access-date=6 March 2022|language=en}}</ref> |- |''Gunin'' |Rabeya |Giasuddin Selim | |- | rowspan="3" |2023 |''Adventure of Sundarbans'' |Trisha |Abu Raihan Jewel |<ref name="tbs15Jun2021"/> |- |''Maa'' |Beena |Aranya Anwar | |- |''Puff Daddy'' |Tina |Shahid un Nabi | |- |2024 |<nowiki><i id="mwAZM">Kagojer Bou</i></nowiki> |Titli |Chayanika Chowdhury |<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/4s2bws0tym|title=প্রচার ছাড়াই মুক্তি পেল তিন সিনেমা|last=Alam|first=Manjarul|date=2024-01-20|work=Prothom Alo|access-date=2024-02-04|language=bn}}</ref> |- | rowspan="11" |TBA |{{Pending film|Rongila Kitab}} |TBA |Anam Biswas |<ref>{{Cite web |title=Pori Moni Rongila Kitab |url=https://www.thedailystar.net/tags/pori-moni-rongila-kitab |access-date=2024-09-21 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> |- | {{Pending film|Nodir Buke Chaad}} |Nodi |Shawkat Islam |<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatimes24.com/2021/06/14/218091/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%BE-%E0%A6%95%E0%A6%A4%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A7%8B-%E0%A6%86%E0%A6%AA%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%95%E0%A6%BF-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%9F%E0%A6%B6%E0%A7%88%E0%A6%B2%E0%A7%80|date=14 June 2021|work=Dhaka Times News|language=bn|script-title=bn:পরীমনি অভিনীত সিনেমা কতগুলো? আপনি কি দেখেছেন? দেখুন, জানুন তার অভিনয়শৈলী}}</ref> |- | {{Pending film|Pritilata}} |[[ਪ੍ਰੀਤੀਲਤਾ ਵਾਦੇਦਾਰ|Pritilata Waddedar]] |Rashid Palash |<ref name="tbs15Jun2021" /> |- | {{Pending film|Rana Plaza}} |Reshma |Nazrul Islam Khan |<ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/78042/Trailer-of-the-movie-%E2%80%9CRana-Plaza%E2%80%9D|title=Trailer of the movie "Rana Plaza"|date=22 September 2015|work=Daily Sun|language=en|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130035337/https://www.daily-sun.com/post/78042/Trailer-of-the-movie-%E2%80%9CRana-Plaza%E2%80%9D|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://asia.nikkei.com/NAR/Articles/Rana-Plaza-filmmakers-struggle-to-get-movie-released-in-Bangladesh|title='Rana Plaza' filmmakers struggle to get movie released in Bangladesh|last=Freeman|first=Joe|date=6 October 2015|work=Nikkei Asia|last2=Rozario|first2=Rock Ronald}}</ref> |- |{{Pending film|Dodor Golpo}} |Kajol Chowdhury |Reza Ghotok | |- | {{Pending film|1971 Shei Shob Din}} | {{TBA}} |Hridi Haq |<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/03/03/pori-moni-set-to-act-in-upcoming-liberation-war-film|title=Pori Moni set to act in upcoming Liberation War film|date=2020-03-03|work=Dhaka Tribune|access-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031025257/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/03/03/pori-moni-set-to-act-in-upcoming-liberation-war-film|archive-date=31 October 2020}}</ref> |- | {{Pending film|Amar Mon Jure Tui}} | {{TBA}} |Wajed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/259060.details|date=24 January 2014|work=Banglanews24.com|language=bn|script-title=bn:দীর্ঘদিন পর ‍অ্যাকশন হিরো রুবেল|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250416185825/https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/259060.details|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Bahaduri}} | {{TBA}} |Shafiq Hasan |<ref>{{Cite news|url=http://m.thedailynewnation.com/print-news/261697|title=Symon Sadik can't think anything without film|date=30 August 2020|work=The New Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208125258/http://m.thedailynewnation.com/print-news/261697|archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Dorodiya}} | {{TBA}} |Wazed Ali Sumon |<ref name="bk19Nov2017">{{Cite news|url=https://www.bhorerkagoj.com/2017/11/19/%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%86%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%87/|date=19 November 2017|work=Bhorer Kagoj|language=bn|script-title=bn:ছবির শুরু আছে শেষ নেই|trans-title=There is no end to the beginning of the picture}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | {{Pending film|Probashi Don}} | {{TBA}} |Shaheen Sumon |<ref name="bk19Nov2017" /><ref>{{Cite news|url=https://www.jagonews24.com/entertainment/news/73516|date=7 January 2016|work=Jago News 24|language=bn|script-title=bn:ভিসার অপেক্ষায় শাহিন সুমনের প্রবাসী ডন|trans-title=Shaheen Sumon's Probashi Don is waiting for a visa}}</ref> |- | {{Pending film|Surprise}} | {{TBA}} |F. I. Manik |<ref name="bk19Nov2017" /> |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == * ''ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ'' (2013–2014) - ਇਦਰੀਸ ਹੈਦਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ <ref>{{Cite news|url=https://unicef.org.ar/bew/video-Argen-v-ch1.html|script-title=bn:খাম খুলে দেখি ২১ হাজার টাকা : পরীমনি|access-date=2024-10-21|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614192028/https://unicef.org.ar/bew/video-Argen-v-ch1.html|url-status=dead}}</ref> * ''ਵਿਸ਼ੇਸ਼'' * ''ਵਾਧੂ ਬੈਚਲਰ'' * ''ਨਾਰੀ'' * ''ਨੋਬੋਨੀਤਾ ਤੋਮਰ ਜੋਨੋ'' * ''ਓਸ਼ੋਮਾਪਟੋ ਵਲੋਭਾਸ਼ਾ'' * ''ਮੋਨ ਭਲੋ ਨਾਇ'' * ''ਕੋਠਾ ਦਿਲਮ'' * ''ਈਪਰ ਓਪਾਰ'' * ''ਕੀਨੋ ਮੀਚ ਨੋਕਖੋਤਰੇ'' * ''ਅਕਤੁਖਾਨੀ'' == ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" style="background:#F5F5F5;" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਓ.ਟੀ.ਟੀ ! ਅੱਖਰ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2018 | ''ਪ੍ਰੀਤੀ'' | ਬਾਇਓਸਕੋਪ | ਪ੍ਰੀਤੀ | ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਰ | |} == ਇਨਾਮ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! {{Abbr|Ref|References}} |- | 2016 | ਬਾਬੀਸਾਸ ਅਵਾਰਡ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ | ''[[Mohua Sundori|ਮੋਹੁਆ ਸੁੰਦਰੀ]]'' | {{Won}} | |- | rowspan="3" | 26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2019 | rowspan="3" | ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਸ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | rowspan="3" | ''ਸਵਪਨਾਜਾਲ''| {{Won}} | rowspan="3" | <ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/article/1590868|work=Prothom Alo|script-title=bn:'দেবী' ও 'স্বপ্নজাল' সমানে সমান}}</ref> |- | ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | rowspan=2 {{Nom}} |- | ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ) |- | ਅਕਤੂਬਰ 22, 2019 | ਭਾਰਤ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | rowspan="2" | ''[[Amar Prem Amar Prya|ਅਮਰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਮਰ ਪਿਆਰਾ]]''| {{Won}} | <ref>{{Cite web |script-title=bn:Chander Hat in Dhaka on the stage of the first India-Bangladesh Film Awards, who got it? Take a look ... |url=https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/complete-winners-list-of-bharat-bangladesh-film-awards-ceremony-for-the-first-time/articleshow/71709772.cms |access-date=2024-10-21 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022191028/https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/complete-winners-list-of-bharat-bangladesh-film-awards-ceremony-for-the-first-time/articleshow/71709772.cms |url-status=dead }}</ref> |- | 25 ਜੁਲਾਈ, 2020 | CJFB ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ)| {{Won}} | <ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1784751.bdnews|work=bdnews24.com|language=bn|script-title=bn:ইউরো-সিজেএফবি পারফরম্যান্স অ্যাওয়ার্ড পেলেন যারা|trans-title=Those who received the Euro-CJFB Performance Award|access-date=2024-10-21|archive-date=2021-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525184126/https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1784751.bdnews|url-status=dead}}</ref> |- | 25 ਦਸੰਬਰ, 2021 | CJFB ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਬਿਸ਼੍ਵੋਸੁਨ੍ਦਰੀ | {{Won}} | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/bangla/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8B%E0%A6%A6%E0%A6%A8/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8B%E0%A6%9C%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%8F%E0%A6%AB%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE|date=14 June 2021|work=The Business Standard|language=bn|script-title=bn:পরীমনি: পিরোজপুর থেকে এফডিসির আলোচিত নায়িকা|trans-title=Pori Moni: Popular heroine of FDC from Pirojpur}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|7808090}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ]] p6ie7m1z129ncztt7x3gkqkb804cm8r 0 194768 842580 829442 2026-07-13T21:31:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842580 wikitext text/x-wiki   '''ਡੁਰਸ ਕੁਰਾ''' ਰਵਾਇਤੀ ਤਲੀ ਹੋਈ ਚਿਕਨ ਕਰੀ ਹੈ, [[ਬੰਗਾਲੀ ਪਕਵਾਨ|ਜੋ]] ਕਿ ਅਰਾਕਾਨ ਅਤੇ ਚਟਗਾਓਂ ਦੇ<ref>{{Cite web |last=Rassiq Aziz Kabir |date=1 March 2022 |title=The foods you should try when you visit Chattogram |url=https://www.thefinancialexpress.com.bd/others/the-foods-you-should-try-when-you-visit-chattogram-1646116123 |access-date=18 September 2022 |website=Thefinancialexpress.com.bd |archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172749/https://www.thefinancialexpress.com.bd/others/the-foods-you-should-try-when-you-visit-chattogram-1646116123 |url-status=dead }}</ref> ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ [[ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਲੋਕ|ਰੋਹਿੰਗਿਆ]] ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਰਾਕਾਨੀ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ,<ref>{{Cite web |last=Futuro |first=Sistemas do |title=IOM |url=https://rohingyaculturalmemorycentre.iom.int/inweb/(S(eqqkpwj2p41zjvanvrvvv0bn))/ficha.aspx?id=509&ns=216000&origem=241227148179018001128190195046062231019002074137141201165031029152247208111073089216138137113223115104140068070167255096148254075163078032002187022156136199123086041173002056054170247015012112244211002085218171000136029057161057203105007158197100154091074073236029179082026041125047002179203159218248022116130091045176019119207206170014152063010206220032055245222142040210025197005112058049250221109073197156124172203092105016156168&modo=album |access-date=2022-09-19 |website=rohingyaculturalmemorycentre.iom.int |language=pt }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਰਹਿਤ ਪੂਰਾ [[ਚਿਕਨ (ਮੁਰਗੇ ਦਾ ਮੀਟ)|ਚਿਕਨ]] ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮੋਟੇ ਬਰੋਥ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਰੂਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਟਗਾਂਵ ਅਤੇ ਅਰਾਕਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਦੁਰੂ ਨੂੰ [[ਪੁਲਾਵ|ਪੋਲੋ]] ਜਾਂ [[ਖਿਚੜੀ|ਖਿਚੂੜੀ]] ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਕੁਰਾ ਜਾਂ ਕੁਰੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਮ ਆਇਆ ਹੈ। ਚਟਗਾਂਵ ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਪਰੋਸਦੇ ਹਨ। == ਸਮੱਗਰੀ == * ਚਮੜੀ ਰਹਿਤ ਪੂਰਾ [[ਚਿਕਨ (ਮੁਰਗੇ ਦਾ ਮੀਟ)|ਮੁਰਗਾ]] , * [[ਲੂਣ]] , * [[ਹਲਦੀ|ਹਲਦੀ ਦਾ]] ਪੇਸਟ, * ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਦਾ ਪੇਸਟ , * [[ਜੀਰਾ|ਜੀਰੇ ਦਾ]] ਪੇਸਟ, * [[ਧਨੀਆ]] ਪੇਸਟ, * [[ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ|ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ ਪੇਸਟ]] , * [[ਅਦਰਕ|ਅਦਰਕ ਦਾ]] ਪੇਸਟ, * ਲਸਣ ਦਾ ਪੇਸਟ * [[ਪਿਆਜ਼|ਪਿਆਜ਼ ਦਾ ਪੇਸਟ]] । == ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ == ਪੂਰੇ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਿਕਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵਿੰਨ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚੁੱਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਦਾ ਪੇਸਟ, ਅਦਰਕ ਦਾ ਪੇਸਟ, ਲਸਣ ਦਾ ਪੇਸਟ, ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਪੇਸਟ, ਹਲਦੀ ਪਾਊਡਰ, ਜੀਰਾ ਪਾਊਡਰ, ਨਮਕ, ਖਸਖਸ ਦਾ ਪੇਸਟ, ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਪੇਸਟ, ਬਦਾਮ ਦਾ ਪੇਸਟ, ਤੇਜ ਪੱਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਪੂਰੇ ਚਿਕਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢੱਕਣ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ 20 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਪਕਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 20 ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਪੈਨ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਢੱਕਣ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੇਲ ਗਰਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਚਿਕਨ ਮਸਾਲਾ ਪੈਨ ਨੂੰ ਓਵਨ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਊਡਰ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਚਿਕਨ ਨਾਲ ਹਿਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ 5 ਮਿੰਟ ਲਈ ਢੱਕ ਕੇ ਪਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=18 Dec 2015 |title=রসনাবিলাস |url=https://www.bd-pratidin.com/friday/2015/12/18/115842 |access-date=2022-02-19 |website=[[Bangladesh Pratidin]] |language=bn |archive-date=2022-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219151101/https://www.bd-pratidin.com/friday/2015/12/18/115842 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=June 2, 2020 |title=চট্টগ্রামের তিন পদ |url=https://www.prothomalo.com/feature/naksha/%E0%A6%9A%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A6%A6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219151102/https://www.prothomalo.com/feature/naksha/%E0%A6%9A%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A6%A6 |archive-date=2022-02-19 |access-date=2022-02-19 |website=[[Daily Prothom Alo]] |language=bn}}</ref> ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਉਤਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 August 2021 |title=চট্টগ্রামের ঐতিহ্যবাহী ৩ পদ |url=https://www.ittefaq.com.bd/264414/%E0%A6%9A%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A7%A9-%E0%A6%AA%E0%A6%A6 |access-date=2022-02-19 |website=[[The Daily Ittefaq]] |language=bn}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮੀਟ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਚਿਕਨ ਕਰੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਕਨ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] oo21gn9y3o51niz1rgj6iqgnerdqqz7 0 195220 842606 842053 2026-07-14T06:51:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842606 wikitext text/x-wiki '''ਪੋਕ,''' ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਹੈ<ref>{{Cite web |last=Noguchi |first=Mark |title=A Conflicted Chef From Hawaii Reacts to the Mainland Poke Bowl Trend |url=https://firstwefeast.com/eat/2016/03/hawaii-chef-has-problems-with-poke-trend |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924085735/https://firstwefeast.com/eat/2016/03/hawaii-chef-has-problems-with-poke-trend |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2023 |access-date=11 June 2018 |website=First We Feast}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tan |first=Rachel |title=6 Things To Know About Hawaiian Poke |url=https://guide.michelin.com/us/san-francisco/features/poke-hawaiian-raw-fish-dish/news |access-date=11 June 2018 |website=Michelin Guide}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cheng |first=Martha |date=13 January 2017 |title=How the Hawaiian poke bowl became the world's new fast food |url=https://www.hawaiimagazine.com/content/how-hawaiian-poke-bowl-became-worlds-new-fast-food |access-date=11 June 2018 |website=Hawai'i Magazine}}</ref> ਜੋ ਸਾਸ (ਚਟਨੀ) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="hawaiimag">{{Cite web |last=Talwar |first=Kalei |date=17 July 2009 |title=Make Hawaii-style ahi poke wherever you are. Here's a recipe. |url=http://www.hawaiimagazine.com/blogs/hawaii_today/2009/7/17/ahi_poke_Hawaii_style_recipe |access-date=2015-11-24 |website=Hawaii Magazine}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ === ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਛੀਆਂ ਵੱਡੇ ਮੱਛੀ ਤਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘੱਟ ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref name="nps">{{Cite web |title=Cultural History of Three Traditional Hawaiian Sites (Chapter 1) |url=https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/kona/history1e.htm#:~:text=Many%20fishing%20techniques%20were%20used%2C%20each%20demanding%20different,trapping%2C%20netting%2C%20hook%20and%20line%20fishing%2C%20and%20poisoning. |website=www.nps.gov}}</ref> ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਫੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਕਾਪੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਖੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Lomioio.jpg|right|thumb| ਲੋਮੀ ʻਓʻਓ]] ਪੋਕ ਕੈਚ ਤੋਂ ਸਨੈਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੱਟ-ਆਫ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="howto">{{Cite web |date=16 May 2015 |title=Hawaiian Ahi Tuna Poke Recipe and History, How To Make Poke, Whats Cooking America |url=http://whatscookingamerica.net/History/Poke.htm |access-date=2015-11-24 |website=whatscookingamerica.net}}</ref><ref name="kona">{{Cite web |date=12 November 2015 |title=How Did Ancient Hawaiians Fish? |url=https://konafishing.com/how-did-ancient-hawaiians-fish/ |website=KONA FISHING CHARTERS |access-date=10 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122122147/https://konafishing.com/how-did-ancient-hawaiians-fish/ |url-status=dead }}</ref> ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਖਾਣ ਲਈ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੂਣ, ਇਨਾਮੋਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੱਚਾ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸੁਆਦੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="akule">{{Cite web |title=Dried Akule - Kaʻiwakīloumoku - Hawaiian Cultural Center |url=https://kaiwakiloumoku.ksbe.edu/article/recipes-dried-akule |website=kaiwakiloumoku.ksbe.edu |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਆਮ ਸੁਆਦ ਇਨਾਮੋਨਾ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ {{Lang|haw|{{okina}}ala{{okina}}ala}} ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। (ਆਕਟੋਪਸ ਇੰਕਸੈਕ), {{Lang|haw|ake}} (ਮੱਛੀ ਦਾ ਜਿਗਰ) ਅਤੇ ਨਮਕ। ਪੋਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਮੂ ਅਤੇ {{Lang|haw|[[Poi (food)|poi]]}} ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਟੋਰਾ ਸੀ।<ref name="sss">{{Cite web |title=Steamed Salted Sockeye Salmon - Kaiwakīloumoku - Hawaiian Cultural Center |url=https://kaiwakiloumoku.ksbe.edu/article/recipes-steamed-salted-sockeye-salmon |website=kaiwakiloumoku.ksbe.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nā Puke Wehewehe ʻŌlelo Hawaiʻi - Alaala |url=https://wehewehe.org/gsdl2.85/cgi-bin/hdict?e=q-11000-00---off-0hdict--00-1----0-10-0---0---0direct-10-ED--4--textpukuielbert%2ctextmamaka-----0-1l--11-haw-Zz-1---Zz-1-home-alaala--00-4-1-00-0--4----0-0-11-00-0utfZz-8-00&a=d&d=D763#hero-bottom-banner |website=wehewehe.org |access-date=2025-03-10 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204110424/https://wehewehe.org/gsdl2.85/cgi-bin/hdict?e=q-11000-00---off-0hdict--00-1----0-10-0---0---0direct-10-ED--4--textpukuielbert%2ctextmamaka-----0-1l--11-haw-Zz-1---Zz-1-home-alaala--00-4-1-00-0--4----0-0-11-00-0utfZz-8-00&a=d&d=D763#hero-bottom-banner |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Edible Limu of Hawaii |url=https://www.hawaii.edu/reefalgae/publications/ediblelimu/ |website=www.hawaii.edu}}</ref> === ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮਿਆਦ === ਜਦੋਂ ਕੈਪਟਨ [[ਜੇਮਜ਼ ਕੁੱਕ]] 1778 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਬੀਜ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |title=The Origins of Traditional Lomi Lomi Salmon Explained - Amor Nino Foods, Inc. |url=https://connect2local.com/l/697649/c/841086/the-origins-of-traditional-lomi-lomi-salmon-explained |website=connect2local.com |language=en |access-date=2025-03-10 |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904084805/https://connect2local.com/l/697649/c/841086/the-origins-of-traditional-lomi-lomi-salmon-explained |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1790 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਡੀ ਪੌਲਾ ਮਾਰਿਨ ਨੇ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਡੀ ਪੌਲਾ ਮਾਰਿਨ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰੇਗੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਤ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite journal|last=Bradley|first=Harold Whitman|date=1 February 1974|title=Review: Don Francisco de Paula Marin: A Biography, by Ross H. Gast and Francisco de Paula Marin and The Letters and Journal of Francisco de Paula Marin, by Agnes C. Conrad and Francisco de Paula Marin|url=https://online.ucpress.edu/phr/article-abstract/43/1/119/75483/Review-Don-Francisco-de-Paula-Marin-A-Biography-by?redirectedFrom=fulltext|language=en|pages=119|doi=10.2307/3637598|jstor=3637598}}</ref> ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਕਿਸਮ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਮਾਉਈ ਪਿਆਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਆਖਰਕਾਰ ਕਾਪੂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। 1819 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਖਾਣ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1839 ਤੱਕ ਕਾਮੇਮੇਹਾ III ਨੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।<ref name="kade">{{Cite web |last=Kawaharada |first=Dennis |date=2006 |title=Introduction: Hawaiian Fishing Traditions |url=http://www2.hawaii.edu/~dennisk/texts/introfishing.html |website=www2.hawaii.edu}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਹਵਾਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਲਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਫਰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਲਮਨ ਸ਼ਾਇਦ {{Lang|haw|poke}} ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੋਮੀ ਸੈਲਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।<ref name="sss"/> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਜੋਂ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਮੇਰੋ, ਸੋਇਆ ਸਾਸ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਵਰਗੇ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Young |first=Peter T. |date=13 July 2016 |title=Shoyu |url=https://imagesofoldhawaii.com/shoyu/ |website=Images of Old Hawaiʻi |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 August 2022 |title=Poke History: From the Ocean to the Islands to the Mainland |url=https://foodicles.com/poke-history/ |website=FOODICLES }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਮੱਗਰੀ == === ਮੱਛੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Kimchee-Tako-Da-Poke.jpg|thumb|{{Lang|haw|Tako}} (ਆਕਟੋਪਸ) ਪੋਕ ਜਾਂ {{Lang|haw|he{{okina}}e}} ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ, ਕੁਚਲੀ ਹੋਈ ਮਿਰਚ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਮਕ ਨਾਲ ਘੋਲ ਕਰੋ]] FDA ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਥਾਨਕ ਮੱਛੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="fda" /><ref name="akule"/><ref>{{Cite web |title=Hawaiian Reef Fish |url=http://www.hawaiianencyclopedia.com/hawaiian-reef-fish.html |website=Hawaiian Encyclopedia |access-date=2025-03-10 |archive-date=2025-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416054352/http://www.hawaiianencyclopedia.com/hawaiian-reef-fish.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 March 2019 |title=Know your mullets |url=https://hawaii247.com/2019/03/01/know-your-mullets/ |website=Hawaii 24/7}}</ref><ref>{{Cite web |title=Poke Ulua - Kaʻiwakīloumoku - Hawaiian Cultural Center |url=https://kaiwakiloumoku.ksbe.edu/article/recipes-poke-ulua |website=kaiwakiloumoku.ksbe.edu |language=en}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਵਾਈਅਨ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਕਾਊਂਟਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="fda">{{Cite web |title=Japanese and Hawaiian Vernacular Names for Fish Eaten Raw |url=https://www.fda.gov/media/80412/download |website=FDA}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 August 2019 |title=Hawaiian Fish Name Translations |url=https://hawaiinearshorefishing.com/hawaiian-fish-name-translations/ |website=Hawaii Nearshore Fishing}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cheng |first=Martha |date=25 October 2017 |title=The 11 Best Places to Eat Poke in Honolulu |url=https://www.eater.com/maps/best-poke-honolulu-hawaii |website=Eater |language=en |access-date=10 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203160749/https://www.eater.com/maps/best-poke-honolulu-hawaii |url-status=dead }}</ref> == ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਪਕਵਾਨ == ਕੱਚੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਅਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। [[ਓਸ਼ੇਨੀਆ|ਓਸ਼ੀਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਮ 'ਓਟਾ'ਇਕਾ (ਜਾਂ {{Lang|fr|poisson cru}} ਹੈ। ). ਇੱਥੇ ਯੂਰਪੀ ਮੱਛੀ ਕਾਰਪੈਸੀਓ ਅਤੇ ਟਾਰਟੇਅਰ, ਚੀਨੀ ਯੂ ਸ਼ੇਂਗ, ਕੋਰੀਆਈ ਹੋ-ਡੀਓਪਬਾਪ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ [[ਸੇਵੀਚੇ|ਸੇਵਿਚੇ]], ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਨਾਮੇਰੋ, ਸਾਸ਼ਿਮੀ ਅਤੇ ਤਾਤਾਕੀ ਵੀ ਹਨ। ਇਨੂਇਟ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਖਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਹਮਰੁਤਬਾ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਹਿਨਾਵਾ ਅਤੇ ਉਮਾਈ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨੋ [[ਕਿਨਿਲਾ|ਕਿਨੀਲਾਵ]] ਅਤੇ ਕਿਲਾਵਿਨ, [[ਗੁਆਮ]] ਵਿੱਚ ਕੇਲਾਗੁਏਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਲੋਕਾਨੋ ਡਿਸ਼ ਪੋਕੀ ਪੋਕੀ, ਗਰਿੱਲਡ ਬੈਂਗਣ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਡੇ ਵਾਲਾ ਪਕਵਾਨ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ {{Lang|haw|poke}} ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Barnes |first=Patti |title=24 Egg Recipes That Are Totally Cracked (But We Have To Try) |url=https://www.therecipe.com/24-egg-recipes-that-are-totally-cracked-but-we-have-to-try/ |access-date=18 December 2019 |website=TheRecipe |archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218104953/https://www.therecipe.com/24-egg-recipes-that-are-totally-cracked-but-we-have-to-try/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=You Are Probably Wondering How the Filipino Dish "Poqui Poqui" Got Its Name |url=https://www.yummy.ph/news-trends/filipino-food-names-origin-history |access-date=18 December 2019 |website=Yummy.ph}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline}} * {{Cite web |title=History of the poke contest |url=http://www.waimeagazette.com/sept97_poke.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192739/http://www.waimeagazette.com/sept97_poke.htm |archive-date=2016-03-03}} * Titcomb, ਮਾਰਗਰੇਟ, ਅਤੇ ਮੈਰੀ Kawena Pukui. " ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਨੰ. 29। ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤੋਂ। ਕਿਸ਼ਤ ਨੰਬਰ 1। ਪੰਨੇ 1-96।" ਦ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਦ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ 60, ਨੰ. 2/3 (1951): 1–96। [http://www.jstor.org/stable/20703302 ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਨੰ. 29। ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤੋਂ। ਕਿਸ਼ਤ ਨੰ. 1। ਪੰਨੇ 1-96] । [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] qhmlrtkamf28fl942ydw9bzbkeqtty0 0 196323 842590 822234 2026-07-14T01:02:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842590 wikitext text/x-wiki {{Infobox film festival|name=ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|location=ਮੈਕਲਿਓਡ ਗੰਜ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ|website={{URL|https://diff.co.in}}|date=4-7 ਨਵੰਬਰ 2023|logo=|logo_alt=|image=Dharamshala International Film Festival Logo.png|caption=|image_alt=|image_size=|founded=2012}}'''ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Dharamshala International Film Festival;''' DIFF) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਕਸਬੇ [[ਮਕਲੌਡ ਗੰਜ|ਮੈਕਲਿਓਡ ਗੰਜ]], ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਜੋ ਕਿ 2012 ਤੋਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-12 |title=The Dharamshala International Film Festival Goes Digital |url=https://www.vervemagazine.in/arts-and-culture/the-dharamshala-international-film-festival-goes-digital |access-date=2020-11-17 |website=Verve Magazine |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Bhatia |first=Uday |date=2019-11-04 |title=Cinema's home in the hills: Dharamshala International Film Festival |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/cinema-s-home-in-the-hills-dharamshala-international-film-festival-11572604698545.html |access-date=2020-11-17 |website=mint |language=en}}</ref> ਡੀਆਈਐਫਐਫ ਦਾ 13ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ 7 ਤੋਂ 10 ਨਵੰਬਰ 2024 ਤੱਕ [[ਮਕਲੌਡ ਗੰਜ|ਮੈਕਲਿਓਡਗੰਜ]], ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਿਤੂ ਸਰੀਨ ਅਤੇ ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਸੋਨਮ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਮੀਡੀਆ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web |title=Dharamshala International Film Festival extended till Nov 8 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/entertainment/2020/11/03/ent21-festival-diff-extension.html |access-date=2020-11-17 |website=The Week |language=en}}</ref> ਡੀ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ. ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਥਾਨਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਥਪੂਰਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kumari |first=Pradamini |date=2020-10-20 |title=Everything To Know About The Dharamshala Int'l Film Festival That's Going To Be Held Online This Year |url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/dharamshala-international-film-festival-online-2020/ |access-date=2020-11-17 |website=www.scoopwhoop.com |language=English |archive-date=2020-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101093630/https://www.scoopwhoop.com/entertainment/dharamshala-international-film-festival-online-2020/ |url-status=dead }}</ref> DIFF ਫਿਲਮ ਫੈਲੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2014 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ [[ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]], ਅਨੁਪਮਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਉਮੇਸ਼ ਕੁਲਕਰਨੀ, ਕੇਸਾਂਗ ਤਸੇਟਨ ਅਤੇ ਹੰਸਲ ਮਹਿਤਾ ਵਰਗੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਸੈਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਣ।<ref>{{Cite web |date=2018-10-07 |title=Movies in the Mountains |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/dharamshala-international-film-festival-2018-5390143/ |access-date=2020-11-17 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਡੀ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ. ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ [https://www.3continents.com/en/produire-au-sud/se-former/dharamshala/dharamshala-2022-2e-edition/ ਫਿਲਮਲੈਬ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250323055107/https://www.3continents.com/en/produire-au-sud/se-former/dharamshala/dharamshala-2022-2e-edition/ |date=2025-03-23 }} ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ [https://www.3continents.com/en/produire-au-sud/ ਫੈਸਟੀਵਲ ਡੇਸ 3 ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਰ ਆਉ ਸੁਡ (ਪੀਏਐਸ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250323055107/https://www.3continents.com/en/produire-au-sud/ |date=2025-03-23 }} ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Dharamshala International Film Festival returns on ground, reveals first line-up |url=https://www.cinemaexpress.com/international/news/2022/oct/12/dharamshala-international-film-festival-returns-on-ground-reveals-first-line-up-35524.html |access-date=2023-06-09 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> ਸਿਖਲਾਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੈਕੇਜਿੰਗ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਲੈਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 4 ਨਵੰਬਰ, 2023 ਤੱਕ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੀਆਈਐਫਐਫ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ [[ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ]], ਅਰੁਣ ਸਰੀਨ, ਆਸਿਫ਼ ਕਪਾਡੀਆ, [[ਗੁਨੀਤ ਮੋਂਗਾ]], ਫਰਾਂਸਿਸਕਾ ਥਾਈਸਨ-ਬੋਰਨੇਮਿਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਚੌਧਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dharamshala International Film Festival goes online for its 2020 edition |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2020/sep/14/covid-19-dharamshala-international-film-festival-goes-online-for-its-2020-edition-28116.html |access-date=2020-11-17 |website=www.indulgexpress.com |language=en}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Audience_at_Dharamshala_International_Film_Festival.jpg|left|thumb|387x387px| ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2017 ਤਿੱਬਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ।]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.diff.co.in/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਉਤਸਵ]] a98jf49iienqekug88q9mi6p4g975gd 0 200628 842598 842436 2026-07-14T03:29:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842598 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Neera_Arya_Nagin.jpg|thumb| '''ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ (1902 - 1998)''']] '''ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ''' (1902 - 1998) [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ|ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ]] ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਸੂਸ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਕਈ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਭਜਨ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=नीरा नागिनी पर लोकगीत |url=https://www.youtube.com/watch?v=I213dSkBE44 |access-date=23 अप्रैल 2016 |website=यूट्यूब |publisher=[[यूट्यूब]]}}</ref> ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਨ ਦੀ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=देश की पहली महिला जासूस नीरा आर्य |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-meerut-as-sub-division-of-azad-hind-fauj-18865974.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121232512/https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-meerut-as-sub-division-of-azad-hind-fauj-18865974.html |archive-date=21 जनवरी 2019 |access-date=18 जनवरी 2019 |website=जागरण |publisher=[[दैनिक जागरण]]}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ, ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੇਦੰਮਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Did you know a Hydrabadi brave woman |url=https://www.telanganamata.com/tag/neera-arya/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412042651/https://www.telanganamata.com/tag/neera-arya/ |archive-date=12 अप्रैल 2021 |access-date=31 मार्च 2021 |website=www.telanganamata.com |publisher=telangana mata}}</ref> ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य की स्मृति में पुरस्कार |url=https://hindusthansamachar.in/NewsDetail?q=68dd06e3bddc513f419e00ea3fad48b7 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003164225/https://www.hindusthansamachar.in/NewsDetail?q=68dd06e3bddc513f419e00ea3fad48b7 |archive-date=3 अक्तूबर 2023 |access-date=4 फरवरी 2020 |website=hindusthansamachar.in |publisher=[[हिन्दुस्तान समाचार]]}}</ref> ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य पुरस्कार अखिलेश पांडे को |url=https://www.bhaskar.com/chhattisgarh/bilaspur/news/chhattisgarh-news-akhilesh-will-be-honored-with-neera-arya-award-065042-6563155.html?fbclid=IwAR19wsz2oohFyPNgFqVu3BuYtC59fKu4VN5quII_BuF-U8pC5bDQBgAu3WQ |access-date=7 फरवरी 2020 |website=bhaskar.com |publisher=[[दैनिक भास्कर]]}}</ref> ਅਖਿਲੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य सम्मान अखिलेश पांडे को |url=https://news.agniban.com/noida-rang-mahotsav-neera-arya-award-to-be-honored-akhilesh-pandey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205050548/https://news.agniban.com/noida-rang-mahotsav-neera-arya-award-to-be-honored-akhilesh-pandey/ |archive-date=5 फ़रवरी 2020 |access-date=5 फरवरी 2020 |website=agniban.com |publisher=[[अग्निबाण]]}}</ref> ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य सम्मान अखिलेश पांडे को |url=http://jogiexpress.com/?p=72881&fbclid=IwAR38xZN9bOctRRtgiyXzgZVixfRnaqYlXEZJteBA5wXDih2bGEyKe8EzwGs |access-date=6 फरवरी 2020 |website=jogiexpress.com |publisher=[[जोगीएक्सप्रेस]] |archive-date=2023-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003164308/http://jogiexpress.com/?p=72881 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=अखिलेश पांडे को मिलेगा नीरा आर्य सम्मान |url=http://mediapassion.co.in/?p=48018 |access-date=6 फरवरी 2020 |website=mediapassion |publisher=[[टाइम्स आफ छत्तीसगढ़]] |archive-date=2020-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206041405/http://mediapassion.co.in/%3Fp%3D48018 |url-status=dead }}{{Dead link|date=दिसंबर 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web |title=अखिलेश पांडे को नीरा आर्य सम्मान मिलेगा |url=https://brahmastra.news/noida-rang-mahotsav-neera-arya-award-to-be-honored-akhilesh-pandey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206042909/https://brahmastra.news/noida-rang-mahotsav-neera-arya-award-to-be-honored-akhilesh-pandey/ |archive-date=6 फ़रवरी 2020 |access-date=6 फरवरी 2020 |website=brahmastra.news |publisher=[[ब्रह्मास्त्र]]}}</ref> ਅਖਿਲੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य सम्मान से सम्मानित हुए अखिलेश पांडे |url=http://jogiexpress.com/?p=75418&fbclid=IwAR06ObYP4us956dD2zK6ycpobkRhZLD0mGHQRmp_04KUmFD92IJckmw-naM |access-date=15 फरवरी 2020 |website=jogiexpress.com |publisher=[[दैनिक जोगीएक्सप्रेस]] |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125062401/https://jogiexpress.com/?p=75418&fbclid=IwAR06ObYP4us956dD2zK6ycpobkRhZLD0mGHQRmp_04KUmFD92IJckmw-naM |url-status=dead }}</ref> ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਬਾਗਪਤ ਦੇ ਖੇਖਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਮਾ ਅਤੇ ਮਧੂ ਧਾਮਾ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्या का खेकड़ा में बनेगा स्मारक और संग्रहालय |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/baghpat/raised-the-demand-for-the-memorial-of-veeranga-nira-arya-kahkra-news-mrt5717087147 |access-date=2 जनवरी 2022 |website=www.amarujala.com |publisher=अमर उजाला}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहली महिला जासूस नीरा आर्य का स्मारक बनकर तैयार |url=https://ddnews.gov.in/hi/Memorial%20first%20female%20detective%20Neera%20Arya%20ready |access-date=16 जनवरी 2024 |website=ddnews.gov.in |publisher=डीडी न्यूज}}</ref>, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=देश की पहली महिला जासूस को मिला सम्मान |url=https://panchjanya.com/2024/01/27/316069/bharat/country-first-female-detective-received-honour// |access-date=27 जनवरी 2024 |website=panchjanya.com |publisher=पांचजन्य}}</ref><ref>{{Cite web |title=महिला जासूस का स्मारक उद्घाटित, महेश योगी को सम्मान |url=https://hindi.news18.com/news/literature/sahitya-sansar-neera-arya-first-lady-spy-of-azad-hind-fauj-smarak-pustakalaya-chandraprakash-dwivedi-chandraprakash-dwivedi-khekra-in-baghpat-8024277.html/ |access-date=28 जनवरी 2024 |website=hindi.news18.com |publisher=न्यजू 18 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ]] nxnywgjbf51r43rvv8gxjjhr6fh4mbh 0 201052 842581 836064 2026-07-13T22:16:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842581 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਥਾਨੂ ਪਦਮਨਾਭਨ | image = ThanuPadmanabhan.png | birth_date = 10 ਮਾਰਚ 1957<ref name="Homepage of Padmanabhan">{{Cite web|title=Homepage of Padmanabhan|url=http://www.iucaa.in/~paddy/|access-date=19 September 2020|website=www.iucaa.in|archive-date=24 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024060318/http://www.iucaa.in/~paddy/|url-status=live}}</ref> | birth_place = [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|df=y|2021|09|17|1957|03|10}} | death_place = [[ਪੂਨੇ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | other_names = | alma_mater = • ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,<br />• ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਫੰਡਾਮੈਟਲ ਰਿਸਰਚ | doctoral_advisor = [[ਜਯੰਤ ਨਾਰਲੀਕਰ]] | doctoral_students = | known_for = | footnotes = }} '''ਤਨੂ ਪਦਮਨਾਭਨ''' (10 ਮਾਰਚ 1957 – 17 ਸਤੰਬਰ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ [[ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ|ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ]], ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਬਣਤਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਗਰੈਵਿਟੀ|ਕੁਆਂਟਮ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300 ਪੇਪਰ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name=":0">{{Cite web |title=ब्रह्मांड में संरचना निर्माण पर शोध करने वाले वैज्ञानिक तनु पद्मनाभन का निधन |url=https://hindi.news18.com/news/nation/scientist-researched-structure-formation-in-the-universe-tanu-padmanabhan-died-3748009.html |access-date=2021-10-14 |website=News18 Hindi |language=hi-IN |archive-date=2021-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021181232/https://hindi.news18.com/news/nation/scientist-researched-structure-formation-in-the-universe-tanu-padmanabhan-died-3748009.html |url-status=dead }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਭਰਦੀ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਏ। ਉਹ ਪੁਣੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ (IUCAA) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।<ref name=":1">{{Cite web |title=मशहूर खगोल भौतिक वैज्ञानिक तनु पद्मनाभन का निधन |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/maharashtra/pune/renowned-astrophysicist-tanu-padmanabhan-passes-away/articleshow/86293698.cms |access-date=2021-10-14 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == 10 ਮਾਰਚ 1957 ਨੂੰ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ) ਵਿੱਚ ਥਾਨੂ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. (1977) ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. (1979) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। <ref name=":2">{{Cite web |title=Homepage of Padmanabhan |url=http://www.iucaa.in/~paddy/ |access-date=2021-10-14 |website=www.iucaa.in}}</ref> ਉਸਨੇ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ (ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ 'ਤੇ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1979 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ (TIFR) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਸਨੇ 1980 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ TIFR ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੈਕਲਟੀ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ (1986-87) ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਟਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ (1997–2015) ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਡੀਨ, ਕੋਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। <ref name=":2" /> ਪਦਮਨਾਭਨ ਦੀ ਖੋਜ ਗੁਰੂਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਕੁਆਂਟਮ ਗਰੈਵਿਟੀ|ਕੁਆਂਟਮ ਗੁਰੂਤਾ]] ਅਤੇ [[ਹਨੇਰ ਊਰਜਾ|ਹਨੇਰੀ ਊਰਜਾ]] ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="Physics Reports 2003">{{Cite journal|last=Padmanabhan|first=T.|date=July 2003|title=Cosmological constant—the weight of the vacuum|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0370157303001200|journal=Physics Reports|volume=380|issue=5–6|pages=235–320|arxiv=hep-th/0212290|bibcode=2003PhR...380..235P|doi=10.1016/S0370-1573(03)00120-0|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527142325/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0370157303001200|archive-date=27 May 2020|access-date=18 September 2021}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Padmanabhan|first=T.|date=January 2020|title=Gravity and quantum theory: Domains of conflict and contact|url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0218271820300013|journal=International Journal of Modern Physics D|volume=29|issue=1|pages=2030001–2030745|arxiv=1909.02015|bibcode=2020IJMPD..2930001P|doi=10.1142/S0218271820300013|issn=0218-2718}}</ref> 2002-2015 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ [[ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ|ਗੁਰੂਤਾ ਨੂੰ]] ਇੱਕ ਉਭਰਦੇ ਵਰਤਾਰੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਚਕਤਾ ਜਾਂ ਤਰਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਗੁਰੂਤਾਕਰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਗ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Padmanabhan|first=T.|year=2010|title=Thermodynamical aspects of gravity: New insights|journal=Reports on Progress in Physics|volume=73|issue=4|arxiv=0911.5004|bibcode=2010RPPh...73d6901P|doi=10.1088/0034-4885/73/4/046901}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Padmanabhan|first=T.|year=2014|title=General relativity from a thermodynamic perspective|journal=General Relativity and Gravitation|volume=46|issue=3|arxiv=1312.3253|bibcode=2014GReGr..46.1673P|doi=10.1007/s10714-014-1673-7}}</ref> ਪਦਮਨਾਭਨ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੁਰੂਤਾ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਕਈ ਅਜੀਬ ਪਹਿਲੂ ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Padmanabhan|first=Thanu|year=2011|title=Lessons from classical gravity about the quantum structure of spacetime|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=306|issue=1|arxiv=1012.4476|bibcode=2011JPhCS.306a2001P|doi=10.1088/1742-6596/306/1/012001}}</ref> ਅਜਿਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਤਾ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੱਲ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite journal|last=Padmanabhan|first=T.|last2=Padmanabhan|first2=Hamsa|year=2014|title=Cosmological Constant from the Emergent Gravity Perspective|journal=International Journal of Modern Physics D|volume=23|issue=6|pages=1430011–1430458|arxiv=1404.2284|bibcode=2014IJMPD..2330011P|doi=10.1142/S0218271814300110}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਕਸਫੋਰਡ-ਕੈਂਬਰਿਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ "ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਥਿਰਾਂਕ" 'ਤੇ ਦੋ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। <ref>{{Cite web |date=4 June 2014 |title=Video: Cosmological constants – Part 1 (Thanu Padmanabhan) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pcd911qSTBk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425140012/https://www.youtube.com/watch?v=Pcd911qSTBk&gl=US&hl=en |archive-date=25 April 2020 |access-date=27 January 2016 |website=[[YouTube]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=4 June 2014 |title=Video: Cosmological constants – Part 2 (Thanu Padmanabhan) |url=https://www.youtube.com/watch?v=sPkspt1XrKQ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423150450/https://www.youtube.com/watch?v=sPkspt1XrKQ&gl=US&hl=en |archive-date=23 April 2020 |access-date=27 January 2016 |website=[[YouTube]]}}</ref> ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਟੀਆਈਐਫਆਰ, ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਇਲਾਹਾਬਾਦ), ਰਮਨ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਬੰਗਲੌਰ), ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ (ਆਈਆਈਐਸਈਆਰ, ਪੁਣੇ) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਆਈਆਈਐਸਈਆਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਫੈਕਲਟੀ ਸਨ। ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ NCRA ਦੇ ਜਾਇੰਟ ਮੀਟਰਵੇਵ ਰੇਡੀਓ ਟੈਲੀਸਕੋਪ (2006–09) ਲਈ ਸਮਾਂ ਵੰਡ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ<ref name=":3">{{Cite web |title=GMRT Time Allocation Committee |url=http://www.ncra.tifr.res.in/ncra/gmrt/gtac/gmrt-time-allocation-committee-1 |access-date=2021-10-15 |website=NCRA website |language=en-us |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194320/http://www.ncra.tifr.res.in/ncra/gmrt/gtac/gmrt-time-allocation-committee-1 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (2008–11) ਸਨ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਯੂਨੀਅਨ<ref name=":3" /> ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਨੀਤੀਗਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਲ 2009 ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਯੂਨੀਅਨ (IAU) (2009–2012) ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ IAU ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਪਿਓਰ ਐਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਫਿਜ਼ਿਕਸ (IUPAP) (2011–2014) ਦੇ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ IUPAP ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕਲਰ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀਆਂ (ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ) ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਮਿਕ ਸਟ੍ਰਿਪ ਸੀਰੀਅਲ, ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਬਣਾਇਆ। <ref>{{Cite web |title=The Story of Physics 02 |url=https://scipop.iucaa.in/Literature/tsop/tsop01.html |access-date=2021-10-15 |website=scipop.iucaa.in}}</ref> ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸਾਰ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਇਸਦਾ ਅੱਧਾ ਦਰਜਨ ਖੇਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਲ (IYA) ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਉਸਨੇ (ਜੇ.ਵੀ. ਨਾਰਲੀਕਰ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਧੁਰੜੇ ਦੇ ਨਾਲ) IYA ਖਗੋਲ ਡਾਇਰੀ 2009 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ 53 ਚਿੱਤਰਿਤ ਪੰਨੇ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਸੰਤੀ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਦ ਡਾਨ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਸਪ੍ਰਿੰਜਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ [14])। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਵਾਸੰਤੀ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਟੀਆਈਐਫਆਰ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਹਮਸਾ ਪਦਮਨਾਭਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਈਯੂਸੀਏਏ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 17 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਪੁਣੇ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਲੇਖ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ arXiv 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਕਿਤਾਬਾਂ == ਪਦਮਨਾਭਨ ਨੇ ਕਈ ਉੱਨਤ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ-ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। == ਸਨਮਾਨ == * 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 मई 2013 |access-date=15 मार्च 2012 |publisher=[[गृह मंत्रालय, भारत सरकार|गृह मंत्रालय]] |format=PDF}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] 7r34pe629gsz4t5n2e5mn8c9jgxftng 1 201289 842556 840099 2026-07-13T12:29:38Z ~2026-39649-61 61102 /* membership */ ਜੁਆਬ 842556 wikitext text/x-wiki == membership == how i join illuminati.......... for become a rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-16808-17|&#126;2026-16808-17]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-16808-17|talk]]) 16:45, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) :ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ :ਪੈਸਾ ਮੇਰੇ ਥੱਲੇ ਹੋਵੇ :ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਂਕ ਪੂਰੇ ਕਰੋ ਜੀ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-39649-61|&#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-39649-61|talk]]) 12:29, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == add me plz == add me plz [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-20571-77|&#126;2026-20571-77]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-20571-77|talk]]) 10:50, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Mai vi illumnati nal judna chaunda ha == Mai vi illumnati nal judna chauna ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23678-98|&#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23678-98|talk]]) 15:03, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Sarbjeet singh == Sarbjeet singh [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23678-98|&#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23678-98|talk]]) 15:07, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Add plz == Me V add hona ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-31802-78|&#126;2026-31802-78]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-31802-78|talk]]) 17:37, 27 ਮਈ 2026 (UTC) m7m4uipnjj0soopxnwuxjajajy7l2wq 842557 842556 2026-07-13T12:31:23Z ~2026-39649-61 61102 /* membership */ ਜੁਆਬ 842557 wikitext text/x-wiki == membership == how i join illuminati.......... for become a rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-16808-17|&#126;2026-16808-17]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-16808-17|talk]]) 16:45, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) :ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ :ਪੈਸਾ ਮੇਰੇ ਥੱਲੇ ਹੋਵੇ :ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਂਕ ਪੂਰੇ ਕਰੋ ਜੀ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-39649-61|&#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-39649-61|talk]]) 12:29, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) ::ਜਵਾਬ ਦੋ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-39649-61|&#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-39649-61|talk]]) 12:31, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == add me plz == add me plz [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-20571-77|&#126;2026-20571-77]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-20571-77|talk]]) 10:50, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Mai vi illumnati nal judna chaunda ha == Mai vi illumnati nal judna chauna ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23678-98|&#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23678-98|talk]]) 15:03, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Sarbjeet singh == Sarbjeet singh [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23678-98|&#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23678-98|talk]]) 15:07, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Add plz == Me V add hona ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-31802-78|&#126;2026-31802-78]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-31802-78|talk]]) 17:37, 27 ਮਈ 2026 (UTC) 791dwxj1eo0gxukk01im2ublzujq01u 842559 842557 2026-07-13T12:32:25Z ~2026-39649-61 61102 /* membership */ ਜੁਆਬ 842559 wikitext text/x-wiki == membership == how i join illuminati.......... for become a rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-16808-17|&#126;2026-16808-17]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-16808-17|talk]]) 16:45, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) :ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ :ਪੈਸਾ ਮੇਰੇ ਥੱਲੇ ਹੋਵੇ :ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਂਕ ਪੂਰੇ ਕਰੋ ਜੀ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-39649-61|&#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-39649-61|talk]]) 12:29, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) ::ਜਵਾਬ ਦੋ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-39649-61|&#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-39649-61|talk]]) 12:31, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) ::ਫੇਰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਬਣੂਗਾ ਜੀ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-39649-61|&#126;2026-39649-61]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-39649-61|talk]]) 12:32, 13 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Ma ve add huna chuna ha Lucifer == Rich man [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-17811-07|&#126;2026-17811-07]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-17811-07|talk]]) 09:37, 22 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == add me plz == add me plz [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-20571-77|&#126;2026-20571-77]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-20571-77|talk]]) 10:50, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Mai vi illumnati nal judna chaunda ha == Mai vi illumnati nal judna chauna ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23678-98|&#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23678-98|talk]]) 15:03, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Sarbjeet singh == Sarbjeet singh [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-23678-98|&#126;2026-23678-98]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-23678-98|talk]]) 15:07, 17 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Add plz == Me V add hona ji [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-31802-78|&#126;2026-31802-78]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-31802-78|talk]]) 17:37, 27 ਮਈ 2026 (UTC) 4viymknjrljm1d27mq6gnzmsr6bmdaf 0 204564 842608 839110 2026-07-14T07:59:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842608 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"/> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO"/> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO"/> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21"/><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਸਾਥੀ == * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। <ref> {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2004 |title=Project Gutenberg Consortia Center |url=http://www.gutenberg.us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809212335/http://www.gutenberg.us/ |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> ਇਹ ''worldlibrary.net'' ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ, ''self.gutenberg.org'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> * ਆਈਬੀਬਲੀਓ, [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ: 2000 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ (DP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। DP 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2007 |title=The Distributed Proofreaders Foundation |url=http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821001333/http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |archive-date=21 August 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Distributed proofreaders}}</ref> {{As of|2018}} , 36,000+ DP-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 77,500 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates"/> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫੋਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=17 July 2007 |title=Gutenberg:Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222113/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3APartners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=26 September 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> === ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ === * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ (ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ) ਅਧੀਨ ਹਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 January 2007 |title=Project Gutenberg of Australia |url=http://gutenberg.net.au/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060814093840/http://www.gutenberg.net.au/ |archive-date=14 August 2006 |access-date=10 August 2006}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates"/> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਨੇਡਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Canada |url=http://www.gutenberg.ca/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118081522/http://www.gutenberg.ca/ |archive-date=18 January 2016 |access-date=20 August 2007}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ-ਡੀਈ [ਡੀਈ] ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੈੱਬ-ਵਰਜਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://gutenberg.spiegel.de/|title=Projekt Gutenberg-DE|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=Spiegel Online|access-date=20 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630055250/http://gutenberg.spiegel.de/|archive-date=30 June 2007|year=1994}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="projekt-gutenberg">{{Cite web |title=Startseite |url=https://www.projekt-gutenberg.org/ |access-date=4 July 2025 |website=www.projekt-gutenberg.org}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel.de">{{Cite web |title=gutenberg.spiegel.de |url=http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20020408082941/http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-date=8 April 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel/info">{{Cite web |title=Informationen |url=http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20020803085730/http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-date=3 August 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੂਰਪ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਾਸਟਕੋ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੋਸਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪ੍ਰੂਫਰੀਡਰ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2005 |title=Project Gutenberg Europe |url=http://pge.rastko.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820234835/http://pge.rastko.net/ |archive-date=20 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=EUnet Yugoslavia}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਕਸਮਬਰਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਲਕਸਮਬਰਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kirps |first=Jos |date=22 May 2007 |title=Project Gutenberg Luxembourg |url=http://www.gutenberg.lu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929160709/http://www.gutenberg.lu/ |archive-date=29 September 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੋਨਰੋਟ [fi], ਜੋ ਕਿ ਫਿਨਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਿਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏਲੀਅਸ ਲੋਨਰੋਟ (1802–1884) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Riikonen |first=Tapio |date=28 February 2005 |title=Projekti Lönnrot |url=http://www.lonnrot.net/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810041159/http://www.lonnrot.net/ |archive-date=10 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ" ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of the Philippines |url=http://www.gutenberg.ph/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070824002901/http://www.gutenberg.ph/ |archive-date=24 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੂਸ (ਰੂਟੇਨਬਰਗ) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੁਟੇਨਬਰਗ ਸ਼ਬਦ "ਰੂਸ" ਅਤੇ "ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।<ref> {{Cite web |title=Project Gutenberg Russia |url=http://www.rutenberg.ru/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524012618/http://www.rutenberg.ru/ |archive-date=24 May 2012 |access-date=5 April 2012}}</ref> * ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪੋਰਟਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਉਲਟ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="wiki">{{Cite web |title=Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources#Project_Gutenberg_Self_Publishing_Portal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113114932/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=13 November 2012 |access-date=27 February 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Self-Publishing Press |url=https://self.gutenberg.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302002844/http://self.gutenberg.org/ |archive-date=2 March 2016 |access-date=27 February 2016}}</ref><ref name="wiki" /><ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg launches self-publishing library |url=http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112327/http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |archive-date=4 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[RT Book Reviews]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Domain Availability – Registration Information |url=https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185429/https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |archive-date=3 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[GoDaddy]]}}</ref> * ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ-ਅਧਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਈਵਾਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਮੁਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਲੇਖਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ Forumosa.com ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of Taiwan |url=http://www.gutenberg.tw/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511102835/http://www.gutenberg.tw/ |archive-date=11 May 2011 |access-date=5 April 2009}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਨਬਰਗ, ਨੋਰਡਿਕ ਸਾਹਿਤ<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ''ਰੀਡਿੰਗਰੂ.ਐਮਐਸ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੀਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦਾ ਘਰ''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਫੇਡ ਪੇਜ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਬੁੱਕ ਆਰਕਾਈਵ == ਸਹਿਯੋਗੀ == * [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ]], ਪਿਛਲੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੈਕਅੱਪ ਵੰਡ ਸਾਈਟ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਮੁੱਖ ਹੋਸਟ ਸਾਈਟ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates"/> * Librivox.org, ਨਵੀਂ ਆਡੀਓਬੁੱਕਸ ਮੁੱਖ ਸਾਥੀ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸੀਡੀ ਅਤੇ ਡੀਵੀਡੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਅਗਸਤ 2003 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਇੱਕ [[ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ|ਸੀਡੀ]] ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 600 "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ। ਸੀਡੀ ਇੱਕ ISO ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੀਡੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਮੁਫ਼ਤ ਭੇਜਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡੀਵੀਡੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ।<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The March 2007 Science Fiction Bookshelf CD |date=March 2007 |url=http://archive.org/details/pgsfcd-032007 |access-date=2025-05-29}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। 2004 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਡੀਵੀਡੀ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਈ। ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ, ਡੀਵੀਡੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ,<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The March 2007 Science Fiction Bookshelf CD |date=March 2007 |url=http://archive.org/details/pgsfcd-032007 |access-date=2025-05-29}}</ref> ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦੋਹਰੀ-ਪਰਤ ਵਾਲੀ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30,000 ਆਈਟਮਾਂ ਸਨ।<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The April 2010 (Dual Layer) DVD |date=April 2010 |url=http://archive.org/details/pgdvd042010 |access-date=2025-05-29}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡੀਵੀਡੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਡੀਜ਼, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਯੋਗ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਵੀਆਂ ਦੋਹਰੀ ਪਰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਡੀਵੀਡੀਜ਼ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾੜਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ। {{As of|2010|10}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਲਗਭਗ 40,000 ਡਿਸਕਾਂ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=24 July 2012 |title=The CD and DVD Project |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_CD_and_DVD_Project |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005200927/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_CD_and_DVD_Project |archive-date=5 October 2012 |access-date=7 October 2012 |publisher=Gutenberg}}</ref> 2017 ਤੱਕ, ਮੁਫ਼ਤ ਸੀਡੀ ਦੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ISO ਚਿੱਤਰ ਅਜੇ ਵੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। {{Update inline|date=May 2025|reason=Continue to update over time, statement predicts.}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260514142753/http://www.etudes-francaises.net/ |date=2026-05-14 }}, [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260514142753/http://www.etudes-francaises.net/ |date=2026-05-14 }}, [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 8rfzi51ibt7w5wk1wutzx8ju786oufb 0 204804 842568 2026-07-13T15:49:30Z Charan Gill 4603 Charan Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] ਨੂੰ [[ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 842568 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] gcj1iuqi5sfkfhdl3csfhuk2amef2ih 1 204805 842570 2026-07-13T15:49:30Z Charan Gill 4603 Charan Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੋਂਸਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 842570 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਸਤਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ]] sdjx66k2o8wyzqwyogjw6nzlz86dkmi 3 204806 842587 2026-07-14T00:04:52Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 842587 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=THIAGOW13}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:04, 14 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) qyt38da7z4zl2n91t5cgr2395gzulux 0 204807 842600 2026-07-14T04:57:06Z Gurtej Chauhan 27423 "[[:en:Special:Redirect/revision/1363940766|Kranti Gaud]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 842600 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox cricketer|name=Kranti Gaud|female=true|image=Kranti Gaud.jpeg|caption=Gaud in 2025|full_name=|birth_date={{birth date and age|2003|8|11|df=yes}}|birth_place=[[Ghuwara]], [[Madhya Pradesh]], India|batting=Right-handed|bowling=Right-arm medium-fast|role=[[Bowling (cricket)|Bowler]]|international=true|country=India|internationalspan=2025–present|onetest=true|testdebutdate=6 March|testdebutyear=2026|testdebutagainst=Australia|testcap=96|lasttestdate=|lasttestyear=|lasttestagainst=|odidebutdate=11 May|odidebutyear=2025|odidebutagainst=Sri Lanka|odicap=156|lastodidate=2 November|lastodiyear=2025|lastodiagainst=South Africa|odishirt=26|T20Idebutdate=12 July|T20Idebutyear=2025|T20Idebutagainst=England|T20Icap=88|lastT20Idate=26 December|lastT20Iyear=2025|lastT20Iagainst=Sri Lanka|T20Ishirt=26|club1=[[Madhya Pradesh women's cricket team|Madhya Pradesh]]|year1={{nowrap|2023/24–present}}|club2=[[UP Warriorz]]|year2=2025–present|columns=4|column1=[[Women's Test cricket|WTest]]|matches1=2|runs1=1|bat avg1=1.00|100s/50s1=0/0|top score1=1|deliveries1=234|wickets1=7|bowl avg1=15.57|fivefor1=1|tenfor1=0|best bowling1=5/37|catches/stumpings1=0/–|column2=[[Women's One Day International|WODI]]|matches2=4|runs2=4|bat avg2=–|100s/50s2=0/0|top score2=4[[not out|*]]|deliveries2=161|wickets2=9|bowl avg2=17.55|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=6/52|catches/stumpings2=0/–|column3=[[Women's Twenty20 International|WT20I]]|matches3=1|runs3=0|bat avg3=–|100s/50s3=–|top score3=–|deliveries3=18|wickets3=0|bowl avg3=–|fivefor3=–|tenfor3=–|best bowling3=–|catches/stumpings3=0/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=16|runs4=17|bat avg4=5.66|100s/50s4=0/0|top score4=12|deliveries4=647|wickets4=25|bowl avg4=19.36|fivefor4=1|tenfor4=0|best bowling4=6/52|catches/stumpings4=4/–|source=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kranti-gaud-1464471 ESPNcricinfo|date=6 August|year=2025}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼''' (ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼|ਯੂ. ਪੀ. ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Gaud |url=https://www.wplt20.com/players/kranti-goud-wpl-profile-84330 |access-date=17 May 2025 |website=WPL}}</ref> ਗੌਡ਼ ਉਸ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ]] ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == '''ਕ੍ਰਾਂਤੀ''' ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref name="KG">{{Cite web |title=How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 2024-25 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref name="KG" /> ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੰਡਰ-23 ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡੀ ਹੈ।<ref name="KG" /> ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ ਯੂ ਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref name="KG">{{Cite web |title=How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 "How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz"]. ''ESPNcricinfo''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 May</span> 2024</span>.</cite></ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿਕਟ 22 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨ [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ|ਮੇਗ ਲੈਨਿੰਗ]] ਨੂੰ ਆਉਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=WPL 2025: UP Warriorz’s Kranti Goud outpaces odds to make a mark |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/kranti-goud-wpl-2025-debut-wickets-up-warriorz-meg-lanning-shafali-jemimah-tennis-ball-stats-news/article69254810.ece |access-date=19 May 2025 |website=Sportstar}}</ref> ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਈਸੀ ਵੋਂਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Henry's onslaught, Harris and Goud's dream spells get Warriorz off the mark |url=https://www.espncricinfo.com/series/wpl-2024-25-1463356/delhi-capitals-women-vs-up-warriorz-women-8th-match-1469305/match-report |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stats - Henry smashes joint-fastest fifty in the WPL, Harris third to take a hat-trick |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-stats-chinelle-henry-smashes-the-joint-fastest-fifty-in-the-womens-premier-league-1474363 |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ, '''ਕ੍ਰਾਂਤੀ''' ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਵੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Goud Added To India’s Tri-Series Squad, Kashvee Ruled Out Injured |url=https://www.news18.com/cricket/kranti-goud-added-to-indias-tri-series-squad-kashvee-ruled-out-injured-ws-l-9326190.html |access-date=17 May 2025 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |title=Injured Kashvee Gautam ruled out; Kranti Goud gets first India call-up for ODI tri-series |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-tri-series-odi-kranti-goud-maiden-call-up-replace-kashvee-gautam-injury/article69548605.ece |access-date=17 May 2025 |website=Sportstar}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kashvee Gautam ruled out of tri series due to injury, to be replaced by Kranti Goud |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/kashvee-gautam-ruled-out-of-tri-series-due-to-injury-to-be-replaced-by-kranti-goud-2720363-2025-05-06 |access-date=17 May 2025 |website=India Today}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 11 ਮਈ ਨੂੰ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India hand debuts to Kashvee Gautam, NS Charani after opting to bowl first in tri-series opener |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-w-vs-sl-w-india-hand-debuts-to-kashvee-gautam-ns-charani-after-opting-to-bowl-first-in-tri-series-opener-2025-04-27-987522 |access-date=17 May 2025 |website=India TV}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ਅਤੇ ਟੀ 20 ਆਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=MP’s Kranti, Shuchi earn India call-up for Eng tour |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/mps-kranti-shuchi-earn-india-call-up-for-eng-tour/articleshow/121219562.cms |access-date=17 May 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team India (Senior Women) squads for the England tour announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/5Sm84xWz |access-date=15 May 2025 |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=India unveil power-packed squads for England tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-unveil-power-packed-squads-for-england-tour |access-date=15 May 2025 |website=[[International Cricket Council|ICC]]}}</ref> ਗੌਡ਼ ਨੇ 12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ20ਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=5th T20I (N), Birmingham, July 12, 2025, India Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448401.html |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Muzumdar: Shafali in contention for ODI World Cup 'without a doubt' |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-5th-t20i-amol-muzumdar-shafali-verma-in-contention-for-odi-world-cup-without-a-doubt-1494894 |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਓ. ਡੀ. ਆਈ. ਵਿੱਚ, 1-1 ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ|ਚੈਸਟਰ-ਲੇ-ਸਟ੍ਰੀਟ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Harmanpreet ton, Goud six-for guide India to series win |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135093/harmanpreet-ton-goud-six-for-guide-india-to-series-win |access-date=22 July 2025 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=England well beaten as India take ODI series win |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx24xw95rkxo |access-date=23 July 2025 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ 6/52 ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 21 ਸਾਲ ਅਤੇ 345 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, [[ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Kishore |first=Shashank |date=24 July 2025 |title=Goud's emergence and Harmanpreet's century the big plusses for in-form India |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-womens-odi-series-harmanpreet-kaur-form-and-kranti-goud-emergence-big-positives-for-india-1496467 |access-date=6 October 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ [[2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2025 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/mp-pacer-kranti-selected-to-indian-team-for-womens-world-cup-cricket/articleshow/123394993.cms|title=MP pacer Kranti selected to Indian team for Women’s World Cup cricket|date=20 August 2025|work=The Times of India|access-date=6 October 2025}}</ref> 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕੋਲੰਬੋ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 88 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ '''ਕ੍ਰਾਂਤੀ''' ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਬਣੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-pak-goud-times-roll-for-india-s-newest-new-ball-star-1505819|title=Goud times roll for India's newest new-ball star|last=Kishore|first=Shashank|date=5 October 2025|work=ESPNcricinfo|access-date=6 October 2025}}</ref> ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਲੌਤੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜੋ 5/37 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਪੈਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਲਾਰਡਸ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ '''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਨਿਹਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ'''।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/kranti-gaud-maiden-fifer-india-seize-269-run-lead-lords-10782370/|title=Kranti Gaud takes maiden fifer as India seize 269-run lead on day 2 at Lord's|last=Vasudevan|first=Aravind|date=11 July 2026|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 July 2026}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/krantis-five-for-smritis-unbeaten-knock-put-india-on-top/article71211630.ece|title=Kranti's five-for, Smriti's unbeaten knock put India on top|date=11 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2026}}</ref> '''ਕ੍ਰਾਂਤੀ''' ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ 270 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Newman |first=Paul |date=July 13, 2026 |title=The Briefing: India triumph in historic Lord’s Test as England bid farewell to Beaumont and Knight |url=https://www.nytimes.com/athletic/7442071/2026/07/13/india-england-lords-womens-test-history/ |via=NYTimes.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1464471}} {{Navboxes|list1={{India Squad 2025 Women's Cricket World Cup}} {{India Squad 2026 Women's T20 World Cup}}}}{{UP Warriorz squad}}{{DEFAULTSORT:Gaud, Kranti}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] pxxswfrr6kkh9bj1nnif9jufvdyfgzx 842601 842600 2026-07-14T05:00:01Z Gurtej Chauhan 27423 842601 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox cricketer|name='''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼'''|female=true|image=Kranti Gaud.jpeg|caption=Gaud in 2025|full_name=|birth_date={{birth date and age|2003|8|11|df=yes}}|birth_place=[[Ghuwara]], [[Madhya Pradesh]], India|batting=Right-handed|bowling=Right-arm medium-fast|role=[[Bowling (cricket)|Bowler]]|international=true|country=India|internationalspan=2025–present|onetest=true|testdebutdate=6 March|testdebutyear=2026|testdebutagainst=Australia|testcap=96|lasttestdate=|lasttestyear=|lasttestagainst=|odidebutdate=11 May|odidebutyear=2025|odidebutagainst=Sri Lanka|odicap=156|lastodidate=2 November|lastodiyear=2025|lastodiagainst=South Africa|odishirt=26|T20Idebutdate=12 July|T20Idebutyear=2025|T20Idebutagainst=England|T20Icap=88|lastT20Idate=26 December|lastT20Iyear=2025|lastT20Iagainst=Sri Lanka|T20Ishirt=26|club1=[[Madhya Pradesh women's cricket team|Madhya Pradesh]]|year1={{nowrap|2023/24–present}}|club2=[[UP Warriorz]]|year2=2025–present|columns=4|column1=[[Women's Test cricket|WTest]]|matches1=2|runs1=1|bat avg1=1.00|100s/50s1=0/0|top score1=1|deliveries1=234|wickets1=7|bowl avg1=15.57|fivefor1=1|tenfor1=0|best bowling1=5/37|catches/stumpings1=0/–|column2=[[Women's One Day International|WODI]]|matches2=4|runs2=4|bat avg2=–|100s/50s2=0/0|top score2=4[[not out|*]]|deliveries2=161|wickets2=9|bowl avg2=17.55|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=6/52|catches/stumpings2=0/–|column3=[[Women's Twenty20 International|WT20I]]|matches3=1|runs3=0|bat avg3=–|100s/50s3=–|top score3=–|deliveries3=18|wickets3=0|bowl avg3=–|fivefor3=–|tenfor3=–|best bowling3=–|catches/stumpings3=0/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=16|runs4=17|bat avg4=5.66|100s/50s4=0/0|top score4=12|deliveries4=647|wickets4=25|bowl avg4=19.36|fivefor4=1|tenfor4=0|best bowling4=6/52|catches/stumpings4=4/–|source=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kranti-gaud-1464471 ESPNcricinfo|date=6 August|year=2025}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼''' (ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼|ਯੂ. ਪੀ. ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Gaud |url=https://www.wplt20.com/players/kranti-goud-wpl-profile-84330 |access-date=17 May 2025 |website=WPL}}</ref> ਗੌਡ਼ ਉਸ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ]] ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref name="KG">{{Cite web |title=How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 2024-25 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref name="KG" /> ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੰਡਰ-23 ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡੀ ਹੈ।<ref name="KG" /> ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ ਯੂ ਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref name="KG">{{Cite web |title=How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 "How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz"]. ''ESPNcricinfo''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 May</span> 2024</span>.</cite></ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿਕਟ 22 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨ [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ|ਮੇਗ ਲੈਨਿੰਗ]] ਨੂੰ ਆਉਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=WPL 2025: UP Warriorz’s Kranti Goud outpaces odds to make a mark |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/kranti-goud-wpl-2025-debut-wickets-up-warriorz-meg-lanning-shafali-jemimah-tennis-ball-stats-news/article69254810.ece |access-date=19 May 2025 |website=Sportstar}}</ref> ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਈਸੀ ਵੋਂਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Henry's onslaught, Harris and Goud's dream spells get Warriorz off the mark |url=https://www.espncricinfo.com/series/wpl-2024-25-1463356/delhi-capitals-women-vs-up-warriorz-women-8th-match-1469305/match-report |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stats - Henry smashes joint-fastest fifty in the WPL, Harris third to take a hat-trick |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-stats-chinelle-henry-smashes-the-joint-fastest-fifty-in-the-womens-premier-league-1474363 |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਵੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Goud Added To India’s Tri-Series Squad, Kashvee Ruled Out Injured |url=https://www.news18.com/cricket/kranti-goud-added-to-indias-tri-series-squad-kashvee-ruled-out-injured-ws-l-9326190.html |access-date=17 May 2025 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |title=Injured Kashvee Gautam ruled out; Kranti Goud gets first India call-up for ODI tri-series |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-tri-series-odi-kranti-goud-maiden-call-up-replace-kashvee-gautam-injury/article69548605.ece |access-date=17 May 2025 |website=Sportstar}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kashvee Gautam ruled out of tri series due to injury, to be replaced by Kranti Goud |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/kashvee-gautam-ruled-out-of-tri-series-due-to-injury-to-be-replaced-by-kranti-goud-2720363-2025-05-06 |access-date=17 May 2025 |website=India Today}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 11 ਮਈ ਨੂੰ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India hand debuts to Kashvee Gautam, NS Charani after opting to bowl first in tri-series opener |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-w-vs-sl-w-india-hand-debuts-to-kashvee-gautam-ns-charani-after-opting-to-bowl-first-in-tri-series-opener-2025-04-27-987522 |access-date=17 May 2025 |website=India TV}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ਅਤੇ ਟੀ 20 ਆਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=MP’s Kranti, Shuchi earn India call-up for Eng tour |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/mps-kranti-shuchi-earn-india-call-up-for-eng-tour/articleshow/121219562.cms |access-date=17 May 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team India (Senior Women) squads for the England tour announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/5Sm84xWz |access-date=15 May 2025 |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=India unveil power-packed squads for England tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-unveil-power-packed-squads-for-england-tour |access-date=15 May 2025 |website=[[International Cricket Council|ICC]]}}</ref> ਗੌਡ਼ ਨੇ 12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ20ਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=5th T20I (N), Birmingham, July 12, 2025, India Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448401.html |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Muzumdar: Shafali in contention for ODI World Cup 'without a doubt' |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-5th-t20i-amol-muzumdar-shafali-verma-in-contention-for-odi-world-cup-without-a-doubt-1494894 |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਓ. ਡੀ. ਆਈ. ਵਿੱਚ, 1-1 ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ|ਚੈਸਟਰ-ਲੇ-ਸਟ੍ਰੀਟ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Harmanpreet ton, Goud six-for guide India to series win |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135093/harmanpreet-ton-goud-six-for-guide-india-to-series-win |access-date=22 July 2025 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=England well beaten as India take ODI series win |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx24xw95rkxo |access-date=23 July 2025 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ 6/52 ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 21 ਸਾਲ ਅਤੇ 345 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, [[ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Kishore |first=Shashank |date=24 July 2025 |title=Goud's emergence and Harmanpreet's century the big plusses for in-form India |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-womens-odi-series-harmanpreet-kaur-form-and-kranti-goud-emergence-big-positives-for-india-1496467 |access-date=6 October 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ [[2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2025 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/mp-pacer-kranti-selected-to-indian-team-for-womens-world-cup-cricket/articleshow/123394993.cms|title=MP pacer Kranti selected to Indian team for Women’s World Cup cricket|date=20 August 2025|work=The Times of India|access-date=6 October 2025}}</ref> 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕੋਲੰਬੋ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 88 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਬਣੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-pak-goud-times-roll-for-india-s-newest-new-ball-star-1505819|title=Goud times roll for India's newest new-ball star|last=Kishore|first=Shashank|date=5 October 2025|work=ESPNcricinfo|access-date=6 October 2025}}</ref> ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਲੌਤੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜੋ 5/37 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਪੈਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਲਾਰਡਸ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਨਿਹਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/kranti-gaud-maiden-fifer-india-seize-269-run-lead-lords-10782370/|title=Kranti Gaud takes maiden fifer as India seize 269-run lead on day 2 at Lord's|last=Vasudevan|first=Aravind|date=11 July 2026|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 July 2026}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/krantis-five-for-smritis-unbeaten-knock-put-india-on-top/article71211630.ece|title=Kranti's five-for, Smriti's unbeaten knock put India on top|date=11 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2026}}</ref> ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ 270 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Newman |first=Paul |date=July 13, 2026 |title=The Briefing: India triumph in historic Lord’s Test as England bid farewell to Beaumont and Knight |url=https://www.nytimes.com/athletic/7442071/2026/07/13/india-england-lords-womens-test-history/ |via=NYTimes.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1464471}} {{Navboxes|list1={{India Squad 2025 Women's Cricket World Cup}} {{India Squad 2026 Women's T20 World Cup}}}}{{UP Warriorz squad}}{{DEFAULTSORT:Gaud, Kranti}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] jd1thyeaako1o6b7gaug3i3rhhq33o5 842602 842601 2026-07-14T05:01:02Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ */ 842602 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox cricketer|name='''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼'''|female=true|image=Kranti Gaud.jpeg|caption=Gaud in 2025|full_name=|birth_date={{birth date and age|2003|8|11|df=yes}}|birth_place=[[Ghuwara]], [[Madhya Pradesh]], India|batting=Right-handed|bowling=Right-arm medium-fast|role=[[Bowling (cricket)|Bowler]]|international=true|country=India|internationalspan=2025–present|onetest=true|testdebutdate=6 March|testdebutyear=2026|testdebutagainst=Australia|testcap=96|lasttestdate=|lasttestyear=|lasttestagainst=|odidebutdate=11 May|odidebutyear=2025|odidebutagainst=Sri Lanka|odicap=156|lastodidate=2 November|lastodiyear=2025|lastodiagainst=South Africa|odishirt=26|T20Idebutdate=12 July|T20Idebutyear=2025|T20Idebutagainst=England|T20Icap=88|lastT20Idate=26 December|lastT20Iyear=2025|lastT20Iagainst=Sri Lanka|T20Ishirt=26|club1=[[Madhya Pradesh women's cricket team|Madhya Pradesh]]|year1={{nowrap|2023/24–present}}|club2=[[UP Warriorz]]|year2=2025–present|columns=4|column1=[[Women's Test cricket|WTest]]|matches1=2|runs1=1|bat avg1=1.00|100s/50s1=0/0|top score1=1|deliveries1=234|wickets1=7|bowl avg1=15.57|fivefor1=1|tenfor1=0|best bowling1=5/37|catches/stumpings1=0/–|column2=[[Women's One Day International|WODI]]|matches2=4|runs2=4|bat avg2=–|100s/50s2=0/0|top score2=4[[not out|*]]|deliveries2=161|wickets2=9|bowl avg2=17.55|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=6/52|catches/stumpings2=0/–|column3=[[Women's Twenty20 International|WT20I]]|matches3=1|runs3=0|bat avg3=–|100s/50s3=–|top score3=–|deliveries3=18|wickets3=0|bowl avg3=–|fivefor3=–|tenfor3=–|best bowling3=–|catches/stumpings3=0/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=16|runs4=17|bat avg4=5.66|100s/50s4=0/0|top score4=12|deliveries4=647|wickets4=25|bowl avg4=19.36|fivefor4=1|tenfor4=0|best bowling4=6/52|catches/stumpings4=4/–|source=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kranti-gaud-1464471 ESPNcricinfo|date=6 August|year=2025}}'''ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼''' (ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼|ਯੂ. ਪੀ. ਵਾਰੀਅਰਜ਼]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Gaud |url=https://www.wplt20.com/players/kranti-goud-wpl-profile-84330 |access-date=17 May 2025 |website=WPL}}</ref> ਗੌਡ਼ ਉਸ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਮਹਿਲਾ]] ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref name="KG">{{Cite web |title=How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 2024-25 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref name="KG" /> ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੰਡਰ-23 ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡੀ ਹੈ।<ref name="KG" /> ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ ਯੂ ਪੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref name="KG">{{Cite web |title=How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/story/how-kranti-goud-s-need-for-speed-found-her-a-place-with-the-up-warriorz-1473032 "How Kranti Goud's need for speed found her a place with the UP Warriorz"]. ''ESPNcricinfo''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 May</span> 2024</span>.</cite></ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿਕਟ 22 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ (ਡਬਲਿਊਪੀਐੱਲ)|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨ [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ|ਮੇਗ ਲੈਨਿੰਗ]] ਨੂੰ ਆਉਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=WPL 2025: UP Warriorz’s Kranti Goud outpaces odds to make a mark |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/kranti-goud-wpl-2025-debut-wickets-up-warriorz-meg-lanning-shafali-jemimah-tennis-ball-stats-news/article69254810.ece |access-date=19 May 2025 |website=Sportstar}}</ref> ਇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਈਸੀ ਵੋਂਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Henry's onslaught, Harris and Goud's dream spells get Warriorz off the mark |url=https://www.espncricinfo.com/series/wpl-2024-25-1463356/delhi-capitals-women-vs-up-warriorz-women-8th-match-1469305/match-report |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stats - Henry smashes joint-fastest fifty in the WPL, Harris third to take a hat-trick |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2025-stats-chinelle-henry-smashes-the-joint-fastest-fifty-in-the-womens-premier-league-1474363 |access-date=17 May 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਵੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kranti Goud Added To India’s Tri-Series Squad, Kashvee Ruled Out Injured |url=https://www.news18.com/cricket/kranti-goud-added-to-indias-tri-series-squad-kashvee-ruled-out-injured-ws-l-9326190.html |access-date=17 May 2025 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |title=Injured Kashvee Gautam ruled out; Kranti Goud gets first India call-up for ODI tri-series |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-tri-series-odi-kranti-goud-maiden-call-up-replace-kashvee-gautam-injury/article69548605.ece |access-date=17 May 2025 |website=Sportstar}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kashvee Gautam ruled out of tri series due to injury, to be replaced by Kranti Goud |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/kashvee-gautam-ruled-out-of-tri-series-due-to-injury-to-be-replaced-by-kranti-goud-2720363-2025-05-06 |access-date=17 May 2025 |website=India Today}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 11 ਮਈ ਨੂੰ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India hand debuts to Kashvee Gautam, NS Charani after opting to bowl first in tri-series opener |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-w-vs-sl-w-india-hand-debuts-to-kashvee-gautam-ns-charani-after-opting-to-bowl-first-in-tri-series-opener-2025-04-27-987522 |access-date=17 May 2025 |website=India TV}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] ਅਤੇ ਟੀ 20 ਆਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=MP’s Kranti, Shuchi earn India call-up for Eng tour |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/mps-kranti-shuchi-earn-india-call-up-for-eng-tour/articleshow/121219562.cms |access-date=17 May 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team India (Senior Women) squads for the England tour announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/5Sm84xWz |access-date=15 May 2025 |website=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=India unveil power-packed squads for England tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/india-unveil-power-packed-squads-for-england-tour |access-date=15 May 2025 |website=[[International Cricket Council|ICC]]}}</ref> ਗੌਡ਼ ਨੇ 12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ20ਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=5th T20I (N), Birmingham, July 12, 2025, India Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448401.html |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Muzumdar: Shafali in contention for ODI World Cup 'without a doubt' |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-5th-t20i-amol-muzumdar-shafali-verma-in-contention-for-odi-world-cup-without-a-doubt-1494894 |access-date=13 July 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਓ. ਡੀ. ਆਈ. ਵਿੱਚ, 1-1 ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ|ਚੈਸਟਰ-ਲੇ-ਸਟ੍ਰੀਟ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 13 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Harmanpreet ton, Goud six-for guide India to series win |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135093/harmanpreet-ton-goud-six-for-guide-india-to-series-win |access-date=22 July 2025 |website=[[Cricbuzz]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=England well beaten as India take ODI series win |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx24xw95rkxo |access-date=23 July 2025 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ 6/52 ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 21 ਸਾਲ ਅਤੇ 345 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, [[ਝੂਲਨ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Kishore |first=Shashank |date=24 July 2025 |title=Goud's emergence and Harmanpreet's century the big plusses for in-form India |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-womens-odi-series-harmanpreet-kaur-form-and-kranti-goud-emergence-big-positives-for-india-1496467 |access-date=6 October 2025 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਡ਼ ਨੂੰ [[2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2025 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/mp-pacer-kranti-selected-to-indian-team-for-womens-world-cup-cricket/articleshow/123394993.cms|title=MP pacer Kranti selected to Indian team for Women’s World Cup cricket|date=20 August 2025|work=The Times of India|access-date=6 October 2025}}</ref> 5 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕੋਲੰਬੋ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 88 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਬਣੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-pak-goud-times-roll-for-india-s-newest-new-ball-star-1505819|title=Goud times roll for India's newest new-ball star|last=Kishore|first=Shashank|date=5 October 2025|work=ESPNcricinfo|access-date=6 October 2025}}</ref> ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਲੌਤੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜੋ 5/37 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਪੈਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਲਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਨਿਹਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/kranti-gaud-maiden-fifer-india-seize-269-run-lead-lords-10782370/|title=Kranti Gaud takes maiden fifer as India seize 269-run lead on day 2 at Lord's|last=Vasudevan|first=Aravind|date=11 July 2026|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 July 2026}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/krantis-five-for-smritis-unbeaten-knock-put-india-on-top/article71211630.ece|title=Kranti's five-for, Smriti's unbeaten knock put India on top|date=11 July 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2026}}</ref> ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੌਡ਼ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ 270 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Newman |first=Paul |date=July 13, 2026 |title=The Briefing: India triumph in historic Lord’s Test as England bid farewell to Beaumont and Knight |url=https://www.nytimes.com/athletic/7442071/2026/07/13/india-england-lords-womens-test-history/ |via=NYTimes.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1464471}} {{Navboxes|list1={{India Squad 2025 Women's Cricket World Cup}} {{India Squad 2026 Women's T20 World Cup}}}}{{UP Warriorz squad}}{{DEFAULTSORT:Gaud, Kranti}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] mdv7i9c6ntbrguqf6yfyolv2qzuo1yo