ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2128 842791 842746 2026-07-19T18:57:38Z Nitesh Gill 8973 /* ਸਿੱਖਿਆ */ 842791 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਵੀਰ ਸਿੰਘ | image = Bahi Veer Singh.png | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1872|12|05}}<ref name=Gurmukh>{{cite book|author=Giani Maha Singh|title=Gurmukh Jeevan|orig-year= 1977 |year=2009|publisher=Bhai Vir Singh Sahit Sadan|place=New Delhi}}</ref> | birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1957|06|10|1872|12|05}}<ref name=Gurmukh /> | death_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | education = ਦਸਵੀਂ<ref name=Gurmukh /> | alma_mater = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਬਜ਼ਾਰ ਕਸੇਰੀਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ<ref name=Gurmukh /> | period = 1891 | genre = | occupation = ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ | subject = | movement = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | notableworks = ''[[ਸੁੰਦਰੀ]]'' (1898), ''[[ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ]]'' (1899), ''ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ'',"[[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]]" (1905)<ref>{{cite encyclopedia|title=Rana Surat Singh |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia|date=19 December 2000|url=http://www.thesikhencyclopedia.com/literature-in-the-singh-sabha-movement/rana-surat-singh|access-date=17 August 2013}}</ref> | spouse = ਮਾਤਾ ਚਤਰ ਕੌਰ | children = 2 ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ | relatives = | awards = {{ubl|[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] (1955)<ref name=Bhai>{{cite journal|title=BHAI VIR SINGH|journal=The Tribune Spectrum|issue=Sunday, 30 April 2000|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000430/spectrum/main2.htm#1|access-date=17 August 2013}}</ref>|[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1956)<ref name=Gurmukh /><ref name=Vir>{{cite web|title=Padam Bhushan Awards list sl 10|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|publisher=Ministry of home affairs ,GOI|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|url-status=dead}}</ref>}} | website = {{URL|bvsss.org}} | portaldisp = }} {{Sikh literature}} '''ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ''' (5 ਦਸੰਬਰ 1872 – 10 ਜੂਨ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਵੀ]], ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਾਹਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਮਹਤੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ ਸੁੰਦਰੀ (1898), ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ (1899), ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ (1900), ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ (ਅਕਤੂਬਰ 1917 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 1921 ਤੱਕ ਲੜੀਵਾਰ) ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਸ਼ੈਲੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":12">{{Cite book |last=Oberoi |first=Harjot Singh |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |date=Dec 15, 1994 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226615936 |pages=330–334}}</ref> ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਸ਼ਹਾਦਤ, ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ, ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਸੰਸਕਾਰ, ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":12" /> == ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[File:Dr charan singh 1.png|thumb|ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਹਨ।]] ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1872 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਪ-ਗਵਰਨਰ (ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਹਾਦੁਰ) ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਤੱਕ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਰੋੜਵੰਸ਼ ਦੇ ਚੁੱਘ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ (1788-1878) ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਜ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਆਯੁਰਵੇਦ]], [[ਸਿੱਧ]] ਅਤੇ [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੁਨਾਨੀ]]) ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ (1853-1908) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਨਾ, [[ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ]] (1828-1908), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬੁੰਗੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸ਼ੇਖ਼ ਸਆਦੀ]] ਦੀਆਂ ''[[ਗੁਲਿਸਤਾਨ]]'' ਅਤੇ ''[[ਬੋਸਤਾਨ (ਸਾਦੀ)|ਬੋਸਤਾਨ]]'' ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਜ ਰੂਪ ਲਿਖਿਆ।<ref>Singh, Jvala. 2023. ‘Vir Singh’s Publication of the Gurpratāp Sūraj Granth’. In Bhai Vir Singh (1872-1957) : Religious and Literary Modernities in Colonial and Post-Colonial Indian Punjab. Routledge Critical Sikh Studies. New York: Routledge.</ref> ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਤਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। 10 ਜੂਨ, 1957 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>[http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/literature/veer.html Bhai Vir Singh (1872–1957)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160724221917/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/literature/veer.html |date=2016-07-24 }}. Sikh-history.com. Retrieved on 16 December 2018.</ref> [[File:Dr charan singh 1.png|thumb| ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ,ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਨਾ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ।]] == ਸਿੱਖਿਆ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵੀ ਸਿੱਖੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1891 ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=Gurmukh /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਛੱਡ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਸ਼ਠਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਈ। ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref name=dog>{{cite book|author=Ranjit Singh (OBE.) |title=Sikh Achievers |url=https://books.google.com/books?id=qfuDnpVlmlcC&pg=PA30 |year=2008 |publisher=Hemkunt Press |isbn=978-81-7010-365-3 |pages=30–}}</ref> ==ਰਾਜਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Working Desk of BHAI VIR SINGH.jpg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੰਮਕਾਰ ਵਾਲਾ ਡੈਸਕ]] ਇਸ ਸਮੇਂ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮਦੀ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਇਆ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98%20%E0%A8%B8%E0%A8%AD%E0%A8%BE%20%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0|title=ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ|website=punjabipedia.org|access-date=2021-05-22|quote=ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ। -     .......     [ਸਹਾ. ਗ੍ਰੰਥ––ਡਾ.ਗੰਡਾ ਸਿਘ : ‘ਪੰਜਾਬ’, : ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ : ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ’; Dr. G.S. Chhabra : Advanced History of India]       }}</ref> == ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ<ref name=":2" /> ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ: * [[ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bvsss.org/abt-bvs.html|title=BVSSS|website=www.bvsss.org|access-date=2022-12-01}}</ref> * [[ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ|ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮ ਖ਼ਾਨਾ]]<ref name=":1" /> * [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref name=":1" /> * ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤ ਵਿਦਿਆਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ * [[ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ]]<ref name=":1" /> * ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਵਾਲਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਛਾਪਾਖਾਨਾ<ref name=":1" />ਪਹਿਲੇ 1892 ਵਿੱਚ ਲਿਥੋਗਰਾਫ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ<ref>{{Cite book|url=http://www.discoversikhism.com/sikh_library/english/bhai_vir_singh.html|title=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|last=ਸਿੰਘ|first=ਹਰਬੰਸ|publisher=Sahitya Akademi , New Delhi|year=1972|edition=Bhai Vir Singh Sahitya Sadan , 1984|location=New Delhi|pages=27-28|quote=An intelligence report( quote from “Secret Memorendumon on recent Development in Sikh Politics,1911) Bhai Vir Singh is the son of Charan Singh ….He was first employed in the office of the Tract Society and afterwards became a partner in in the Wazir-I-Hind Press which he is said to now own.He is editor and Manager of the Khalsa Samachar, a Gurmukhi journal which is published at Amritsar….Vir Singh has much influence over Sardar Sunder Singh and is very intimate with Trilochan Singh.He is reported to be making overtures to the Head Granthi of Golden Temple with a view to bringing that institute under the control of neo-Sikh party. He also associates with Harnam Singh , Jodh Singh M.A,and other persons of similar character…..He is a member of the council of Khalsa College…Though Vir Singh was originally a man of no position he seems to have acquired himself the position of the Guru and obeisance has been done to him even by Sardar Sunder Singh.He may be regarded as a zealous neo-Sikh and thoroughly anti British.}}</ref> * ਖਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ<ref name=":1" /><ref name="Gurmukh" /> * [[ਖਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ]]<ref name=":1" /><ref name="Gurmukh" /> == ਯਾਦਗਾਰੀ ਘਰ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ ਕਟੜਾ ਗਰਬਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। 1925 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਾਰੈਂਸ ਰੋਡ ਸਥਿਤ 5 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਤੇ 1930 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਘਰ]] ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਗਲਪ === #[[ਸੁੰਦਰੀ]] (1898) #ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ (1899) #[[ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ]]-ਦੋ ਭਾਗ(1890 ਤੇ 1927) #ਸੱਤ ਔਖੀਆਂ ਰਾਤਾਂ (1919) #[[ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ]] (1907, 1921)<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=Anshu|last2=Murphy|first2=Anne|date=2020-04-02|title=Bhai Vir Singh (1872–1957): Rethinking literary modernity in Colonial Punjab|url=https://doi.org/10.1080/17448727.2019.1674513|journal=Sikh Formations|volume=16|issue=1-2|pages=1–13|doi=10.1080/17448727.2019.1674513|issn=1744-8727}}</ref> #ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਭਾਗ ਦੂਜਾ (1927) #ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ (1905) #ਰਾਣਾ ਭਬੋਰ ===ਗੈਰ-ਗਲਪ=== ====ਜੀਵਨੀਆਂ==== *ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ (1925) *[[ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ]], (1926) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚਮਤਕਾਰ (1928) *ਭਾਈ ਝੰਡਾ ਜੀਓ (1933) *ਭਾਈ ਭੂਮੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਸਾਖੀ (1936) *ਸੰਤ ਗਾਥਾ (1938) *ਸ੍ਰੀ ਅਸ਼ਟ ਗੁਰ ਚਮਤਕਾਰ ਭਾਗ - 1 ਤੇ 2 (1952) *ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਾੜੀ (1951) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੁਰ ਬਾਲਮ ਸਾਖੀਆਂ (1955) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੁਰ ਬਾਲਮ ਸਾਖੀਆਂ (1955) === ਨਾਟਕ === * ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ ====ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ==== *ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ (1912) *ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1914) *ਗੰਜ ਨਾਮਹ ਸਟੀਕ (1914) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (1927) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗਰੰਥ ਸਟਿੱਪਣ (1927-1935)-ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਹਿਤ 14 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ<ref name=EOS>http://www.learnpunjabi.org/eos/VIR%20SINGH%20BHAI%20%281872-1957%29.html ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼</ref> *[http://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2013/06/devi-pujan-partal-bhai-by-veer-singh.html ਦੇਵੀ ਪੂਜਨ ਪੜਤਾਲ] (1932) *ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਟੀਕ (1940) *[[ਕਬਿੱਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] (1940) *ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ *ਬਨ ਜੁੱਧ *ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ (1950) ===ਕਵਿਤਾ === #[[ਦਿਲ ਤਰੰਗ]] (1920) #ਤ੍ਰੇਲ ਤੁਪਕੇ (1921) #ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82_%E0%A8%A6%E0%A9%87_%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0.pdf|title=ਇੰਡੈਕਸ:ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ|website=pa.wikisource.org|access-date=2020-02-04}}</ref>(1921) #[[ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%AE%E0%A8%9F%E0%A8%95_%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%87.pdf|title=ਇੰਡੈਕਸ:ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ|website=pa.wikisource.org|access-date=2020-02-04}}</ref>(1922) #ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ (1927) #ਪ੍ਰੀਤ ਵੀਣਾਂ #ਮੇਰੇ ਸਾਂਈਆਂ ਜੀਓ (1953) #ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ #ਨਿੱਕੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ #ਕੰਤ ਮਹੇਲੀ-ਬਾਰਾਂਮਾਹ #ਸਮਾਂ #ਵਾਲਵਲਾ #ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ #ਦਰਦ ਦੇਖ ਦੁੱਖ ਆਂਦਾ[[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 1972 - Colnect 372284 - Birth Centenary Bhai Vir Singh 1872-1957 - Poet.jpeg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 1972 ਭਾਰਤ]] ==ਸਨਮਾਨ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਉਰੀਐਂਟਲ ਲਰਨਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ। 1952 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1950 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1955 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਉ’ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==ਹੋਰ== ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਰੰਭਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈ ਸਿਖਿਆਦਾਇਕ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ [[ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ]] ਦਾ ‘ਨੀਤੀ ਸ਼ਤਕ’ (ਅਨੁਵਾਦ) ਨਿਰੋਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ 'ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਤ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। [[file:BHAI VIR SINGH MEMORIAL HOUSE DRAWING ROOM VIEW.jpg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ]] ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ [[1905]] ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ [[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਥਾ-ਵਸਤੂ ਲਈ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤ ਰਸ ਲਈ ਸਿਰਖੰਡੀ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਆਦਰਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। [[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਕੌਮੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਣੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈ ਤੜਫਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਾਫੀ ਅਦਭੁੱਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੰਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ‘ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ’ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰੁਮਾਂਟਿਕ, ਰਸਮਈ ਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਵਰਨਣ ਹੈ।<ref name=":0" /> === ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ === ਭਾਈ ਵੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ:- ==== ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ ==== <blockquote><poem> ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਨੂੰ ਅਸਾਂ ਧਾ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ, ਨਿਰਾ ਨੂਰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨ ਆਏ ਸਾਡੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਕਲਾਈ, ਧਾ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ ਸਾਡੇ ਮੱਥੇ ਛੋਹ ਨ ਪਾਈ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੇ ਅਸੀਂ ਨੀਵੇਂ ਸਾਂ ਸਾਡੀ ਪੇਸ਼ ਨ ਗਈਆ ਕਾਈ। ਫਿਰ ਲੜ ਫੜਨੇ ਨੂੰ ਉੱਠ ਦੌੜੇ ਪਰ ਲੜ ਓ ‘ਬਿਜਲੀ-ਲਹਿਰਾ’, ਉਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੁਹ ਸਾਨੂੰ ਗਯਾ ਲਾਈ; ਮਿੱਟੀ ਚਮਕ ਪਈ ਇਹ ਮੋਈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਸ਼ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਕੂੰਦ ਗਈ ਥਰਰਾਂਦੀ, ਹੁਣ ਚਕਾਚੂੰਧ ਹੈ ਛਾਈ! </poem></blockquote> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] *[[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Vir Singh|ਵੀਰ ਸਿੰਘ}} *''Bhai Vir Singh: Life, Times and Works'' by Gurbachan Singh Talib and Attar Singh, ed., Chandigarh, 1973 *[http://www.bhaivirsinghjiandprofessorpuransinghjiaudio.com/ Bhai Sahib Bhai Vir Singh Ji Books: MP3 audio and PDF books] *[http://www.maskeensahib.com/index.php?p=p_36&sName=Pyare-Jio---Bhai-Vir-Singh Bhai Vir Singh Books: MP3 audio of books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017091756/http://www.maskeensahib.com/index.php?p=p_36&sName=Pyare-Jio---Bhai-Vir-Singh |date=2015-10-17 }} *[http://www.sikhmissionarysociety.org/sms/smspublications/sundri/sundri/ Sundari : Read Sundari book in English] *[http://hook2book.com/index.php?rt=product/search&keyword=Bhai%20Sahib%20Bhai%20Veer%20Singh&page=1&limit=45 Books of Bhai Veer Singh Ji] {{Sikhism}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1872]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] begtrh0wf65ovc8x6bkwiykooqxwmy6 0 6724 842803 808190 2026-07-20T01:06:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842803 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ | official_name = | native_name = {{lower|0.3em|فیصل آباد}} | native_name_lang = [[ਉਰਦੂ]] | other_name = {{lower|0.3em|Lyallpur}} | settlement_type = City |image_blank_emblem = Faisalabad City District Government Emblem.jpg |blank_emblem_type = Seal | map_alt= | pushpin_map = ਪਾਕਿਸਤਾਨ | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_caption = [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | latd = 31 | latm = 25 | lats = 45 | latNS = N | longd = 73 | longm = 4 | longs = 44 | longEW = E | coordinates_type = <!-- parameter list passed to Coord template, over-rides coordinates_region --> | coordinates_display = title | coordinates_format = dms | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{nowrap|Pakistan}} | subdivision_type1 = ਖੇਤਰ | subdivision_type2 = ਜਿਲ੍ਹਾ | subdivision_type3 = ਆਮ ਨਾਂਮ | subdivision_type4 = ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ | subdivision_type5 = ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | subdivision_name2 = [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name3 = ਲਾਇਲਪੁਰ | subdivision_name4 = [[ਉਰਦੂ]] | subdivision_name5 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] | established_title = ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ | established_date = 1892 | founder = ਸਰ ਚਾਰਲਸ ਜੇਮਸ ਲਆਲ | named_for = | government_type = ਨਗਰ ਸੰਸਥਾ |leader_title = ਮੇਅਰ |leader_name = ਬਾਕੀ |title= |leader_title1 = ਉੱਪ ਮੇਅਰ |leader_name1 = ਬਾਕੀ | unit_pref = PAK | area_footnotes = | area_total_sq_mi = 490 | area_land_sq_mi = 325 | area_water_sq_mi = 165 | area_metro_sq_mi = 2261 | elevation_footnotes = | elevation_m = 184 | elevation_ft = 605 | population_as_of =2016 | population_note = | population_total = 4,075,000 | population_footnotes =<ref>http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html</ref> | population_density_km2 =auto | population_rank = 3, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ | population_demonym = ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦੀ | postal_code_type = ਜਿਪ ਕੋਡ | postal_code = 38000 | area_code = 041 | registration_plate = Three letters beginning with F and random four numbers (e.g. FDA 1234) | website ={{url|www.faisalabad.gov.pk/}} | footnotes = | blank_name_sec1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (1981) | blank_info_sec1 = 98.2% [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]]<br/>1.8% ਹੋਰ<ref name="Languages">{{cite book|author=Stephen P. Cohen|title=The Idea of Pakistan|url=https://archive.org/details/ideaofpakistan0000cohe|date=2004|publisher=[[Brookings Institution Press]]|isbn=0815797613|page=[https://archive.org/details/ideaofpakistan0000cohe/page/202 202]}}</ref> |image = <center>{{Photomontage |photo1a = Clock Tower Faisalabad by Usman Nadeem.jpg |size = 250 |border = 0 |color = |foot_montage =}}</center> | pushpin_label = ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ | coordinates_region = PK | timezone = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ (PST)]] | utc_offset = +5 | timezone_DST = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|PST]] | utc_offset_DST = +4 }} ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ: [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ]] '''ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ''' ({{IPAc-en|pron|f|ɑː|ɪ|s|ɑː|l|ˌ|b|ɑː|d}}; 1979 ਤੱਕ '''ਲਾਇਲਪੁਰ'''), ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਨੂੰ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਸਮੇਂ ਹੀ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ {{convert|58.56|km2|abbr=on}} ਹੈ ਅਤੇ {{convert|1280|km2|abbr=on}} ਖੇਤਰ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=RPF>{{cite report | url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Regional_Profile,Faisalabad.pdf | publisher = University of Agriculture, Faisalabad | title=Regional Profile, Faisalabad | author = Ghulam Mustafa |year = 2009}}</ref>ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰੋਡ, ਰੇਲਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://gcuf.edu.pk/about/the-city-faisalabad/|title=The City Faisalabad – GCUF|publisher=|access-date=2016-11-15|archive-date=2015-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424053923/http://gcuf.edu.pk/about/the-city-faisalabad/|dead-url=yes}}</ref>ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]]" ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜੀਡੀਪੀ ਦਾ 20% ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="uaf.edu.pk">{{cite report |date=2005 |title=International Conference on Soil Sustainability and Food Security |url=http://uaf.edu.pk/downloads/2nd_path/Brochure_SSFS_2015.pdf |publisher=University of Agriculture, Faisalabad |access-date=7 June 2016}}</ref><ref name="Jaffrelot 2002 57">{{cite book |page=57 |title=Pakistan: Nationalism Without A Nation |first=Christophe |last=Jaffrelot |authorlink=Christophe Jaffrelot |publisher=Zed Books |year=2002 |isbn=978-1-84277-117-4 |url=https://books.google.com/books?id=I2avL3aZzSEC&pg=PA57}}</ref> ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਜੀਡੀਪੀ $20.55 ਬਿਲੀਅਨ ([[ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ]]) ਹੈ,<ref name="Lloyd's">{{cite web | url=http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/city/faisalabad | title=Lloyd's City Risk Index | work=2015–2025 Risk Index Research by Loyd's and the Cambridge Centre for Risk Studies | publisher=University of Cambridge Judge Business School | accessdate=29 ਨਵੰਬਰ 2015 | archive-date=2015-12-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151201012335/http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/city/faisalabad | dead-url=yes }}</ref> ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚੋਂ 21% ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name=RPF />{{rp|41}} ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਚਿਨਾਬ ਨਦੀ]] ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਕਪਾਹ, ਕਣਕ, ਗੰਨਾ, ਸ਼ਬਜੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref name=RPF />{{rp|13}} ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਪਣੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੀਮ "ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਵੋਲਵਜ਼" ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਕਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਟੀਮਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਹਾਕੀ]] ਅਤੇ ਸਨੂਕਰ, ਇਹ ਟੀਮਾਂ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਂਮ ਹੇਠ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=PKT>{{cite web|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/11/08/sports/punjab-international-sports-festival-begins/|title=Punjab International Sports Festival Begins|publisher=Pakistan Today|date=8 November 2012|accessdate=17 ਜੂਨ 2016}}</ref> == ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ == * [http://www.cityfm89.com/ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਐਫ਼.ਐਮ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150523154933/http://cityfm89.com/ |date=2015-05-23 }} * [http://www.faisalabad.gov.pk ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813061805/http://www.faisalabad.gov.pk/ |date=2006-08-13 }} * [http://www.punjab.gov.pk ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਸਰਕਾਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510003636/http://www.punjab.gov.pk/ |date=2015-05-10 }} *[https://www.tuf.edu.pk/course-detail/doctor-of-pharmacy Doctor in Pharmacy in Faisalabad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902072838/https://www.tuf.edu.pk/course-detail/doctor-of-pharmacy |date=2019-09-02 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ]] n6gt13420lqdsgnoxl3tslx9uhpybp7 0 58056 842804 475246 2026-07-20T03:13:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842804 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = ਬੁਰੁਲੀ ਫੋੜਾ | Image = Buruli ulcer left ankle EID.jpg | Caption = ਘਾਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਗਿੱਟੇ ਤੇ ਬੁਰੁਲੀ ਫੋੜਾ | DiseasesDB = 8568 | ICD10 = {{ICD10|A|31|1|a|30}} ([[ILDS]] A31.120) | ICD9 = {{ICD9|031.1}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D009165 }} '''ਬੁਰੁਲੀ ਫੋੜਾ''' ('''ਬੇਰਨਸਡੇਲ ਫੋੜਾ''', '''ਸੀਅਰਲਸ ਫੋੜਾ''', ਜਾਂ '''ਡੇਨਟ੍ਰੀ ਫੋੜਾ'''<ref name="Andrews">{{cite book |author=James, William D.; Berger, Timothy G.; et al. |title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology |publisher=Saunders Elsevier |location= |year=2006 |pages=340 |isbn=0-7216-2921-0 }}</ref><ref name="Bolognia">{{cite book |author=Rapini, Ronald P.; Bolognia, Jean L.; Jorizzo, Joseph L. |title=Dermatology: 2-Volume Set |publisher=Mosby |location=St. Louis |year=2007 |at=Chapter 74 |isbn=1-4160-2999-0 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Lavender CJ, Senanayake SN, Fyfe JA, ''et al.'' |title=First case of ''Mycobacterium ulcerans'' disease (Bairnsdale or Buruli ulcer) acquired in New South Wales |journal=Med. J. Aust. |volume=186 |issue=2 |pages=62–3 |date=January 2007 |pmid=17223764 |url=http://www.mja.com.au/public/issues/186_02_150107/lav10784_fm.html |access-date=2015-03-23 |archive-date=2011-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110405073417/http://www.mja.com.au/public/issues/186_02_150107/lav10784_fm.html |url-status=dead }}</ref> ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਲਾਗ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ''[[ਮਾਈਕੋਬੈਕਟੀਰੀਅਮ ਅਲਸੇਰਾਨਸ]]'' ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=WHO2013>{{cite web|title=Buruli ulcer (''Mycobacterium ulcerans'' infection) Fact sheet N°199|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs199/en/|work=World Health Organization|accessdate=23 February 2014|date=June 2013}}</ref> ਇਸ ਲਾਗ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦਰਦ-ਰਹਿਤ [[nodule (medicine)|ਗੰਢ]] ਜਾਂ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=WHO2013/> ਇਹ ਗੰਢ [[Ulcer (dermatology)|ਫੋੜਾ]] ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name=WHO2013/> ਇਹ ਫੋੜਾ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਨਾਲੋਂ ਅੰਦਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ,<ref name=Nak2013/> ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name=Nak2013/> ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿਗੜਦੀ ਹੈ,ਹੱਡੀ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name=WHO2013/> ਬੁਰੁਲੀ ਫੋੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਾਂਹਵਾਂ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ;<ref name=WHO2013/> ਬੁਖ਼ਾਰ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=WHO2013/> ==ਕਾਰਨ== ''M. ਅਲਸੇਰਾਨਸ'' ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਪਦਾਰਥ ਛੱਡਦਾ ਹੈ [[ਮਾਈਕੋਲੈਕਟੋਨ]], ਜੋ [[immune suppression|ਪ੍ਰਤਿਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕਾਰਜ]] ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਟਿਸ਼ੂ [[apoptosis|ਮਰ ਜਾਂਦੇ]] ਹਨ।<ref name=WHO2013/> ਉਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਕਰ ਕੇ [[ਤਪਦਿਕ]] ਅਤੇ [[ਕੋੜ੍ਹ]] (ਕ੍ਰਮਵਾਰ''[[Mycobacterium tuberculosis|M. ਟਿਊਬਰਕਲੋਸਿਸ]]'' ਅਤੇ ''[[Mycobacterium leprae|M. ਲੇਪਰਾਇ]]'' ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।<ref name=WHO2013/> ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name=WHO2013/> ਇਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=Nak2013/> 2013 ਤਕ ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name=WHO2013/><ref name=Ein2011/> ==ਇਲਾਜ== ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ,ਤਾਂ 80% ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਹਫਤਿਆਂ ਲਈ [[ਐਮਟੀਬਾਇਓਟਿਕ]] ਅਸਰਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name=WHO2013/> ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਦਵਾਈਆਂ [[ਰਿਫੈਮਪਿਸਿਨ]] ਅਤੇ [[ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਮਾਈਸਿਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=WHO2013/> ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਮਾਈਸਿਨ ਦੀ ਬਜਾਏ [[ਕਲੈਰੀਥ੍ਰੋਮਾਈਸਿਨ]] ਜਾਂ [[ਮੋਕਸੀਫਲੋਸਾਸਿਨ]] ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=WHO2013/> ਦੂਜੇ ਇਲਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੋੜੇ ਨੂੰ [[ਆਪਰੇਸ਼ਨ|ਕੱਟਣਾ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=WHO2013/><ref name=Siz2006>{{cite journal | author=Sizaire V, Nackers F, Comte E, Portaels F | title=''Mycobacterium ulcerans'' infection: control, diagnosis, and treatment | journal=Lancet Infect Dis |year=2006 | volume=6 | issue=5 | pages=288–296 | pmid=16631549 | doi=10.1016/S1473-3099(06)70464-9 | url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1473-3099(06)70464-9 }}</ref> ਲਾਗ ਦੇ ਟੀਕ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Ein2011>{{cite journal |author=Einarsdottir T, Huygen K |title=Buruli ulcer |journal=Hum Vaccin |volume=7 |issue=11 |pages=1198–203 |date=November 2011 |pmid=22048117 |doi=10.4161/hv.7.11.17751 |url=http://www.landesbioscience.com/journals/hv/abstract.php?id=17751}}</ref> ==ਵਿਆਪਕਤਾ== ਬੁਰੁਲੀ ਫੋੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਡੂ [[ਉਪ-ਸਹਾਰਾ ਅਫ੍ਰੀਕੀ]] ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਕੋਟ ਡਿਵਵਾਰ]] ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਪੈਸੀਫਿਕ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=WHO2013/> 32 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name=Nak2013>{{cite journal|last=Nakanaga|first=K|author2=Yotsu, RR |author3=Hoshino, Y |author4=Suzuki, K |author5=Makino, M |author6= Ishii, N |title=Buruli ulcer and mycolactone-producing mycobacteria.|journal=Japanese journal of infectious diseases|year=2013|volume=66|issue=2|pages=83–8|pmid=23514902}}</ref> ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਤੋਂ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਮਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name=WHO2013/> ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=WHO2013/> [[ਅਲਬਰਟ ਰਸਕਿਨ ਕੁੱਕ]] ਨੇ 1897 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੁਰੁਲੀ ਫੋੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=Nak2013/> ==ਹਵਾਲੇ== <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ]] 9vkdhdw5au9twh3iur7yya536re0w3v 0 76223 842795 630331 2026-07-19T21:35:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842795 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ | name =ਪੀ. ਵੀ ਸਿੰਧੂ | image =PV Sindhu headshot.jpg | caption = [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਸਮੇਂ ਸਿੰਧੂ | birth_name = ਪੀ. ਵੀ ਸਿੰਧੂ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|07|05}} | birth_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | residence = ਹੈਦਰਾਬਾਦ | ethnicity = [[ਤੇਲਗੂ]] | education = ਬਾਰਵੀਂ | height = {{convert|5|ft|10|in|m|abbr=on}} | weight = | event = ਸਿੰਗਲ ਔਰਤਾਂ | highest_ranking = 9 | date_of_highest_ranking = 13 ਮਾਰਚ 2014<ref>{{cite web|title=BWF World Rankings - BWF世界排名榜|url=http://bwfcontent.tournamentsoftware.com/ranking/category.aspx?id=6569&category=473|publisher=[[Badminton World Federation]]|accessdate=3 November 2015}}</ref> | current_ranking = 12 | date_of_current_ranking = 24 ਜਨਵਰੀ 2016<ref>{{cite web|title=BWF World Rankings - BWF世界排名榜|url=http://bwfcontent.tournamentsoftware.com/ranking/category.aspx?id=10515&category=473|publisher=[[Badminton World Federation]]|accessdate=24 Jan 2016}}</ref> | junior_rank | country = {{IND}} | coach = [[ਪੀ. ਗੋਪੀਚੰਦ]] | handedness = ਸੱਜਾ | best_result = 2011 ਯੋਨੈਕਸ ਡੱਚ ਓਪਨ 'ਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ | medal_templates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਔਰਤਾਂ}} {{MedalCompetition|[[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalSilver | [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]}} {{MedalBronze | [[2013 ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalBronze | [[2014 ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਉਬਰ ਕੱਪ]]}} {{MedalBronze|[[2014 ਥੋਮਸ ਅਤੇ ਉਬਰ ਕੱਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}} {{MedalBronze|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalBronze | [[2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]}} {{MedalBronze | [[2014 ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ ]]}} {{MedalCompetition|[[ਦੱਖਣ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalSilver | [[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalGold | [[2016 ਦੱਖਣ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਏਸ਼ੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalBronze | [[2011 ਏਸ਼ੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪੀਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalBronze | [[2011 ਏਸ਼ੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalGold | [[2012 ਏਸ਼ੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalCompetition|[[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਥ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} {{MedalGold|[[2011 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਥ ਖੇਡਾਂ]]|[[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]]}} | bwf_id = 0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99 }} '''ਪੁਸਾਰਲਾ ਵੈਂਕਟ ਸਿੰਧੂ''' (ਜਨਮ 5 ਜੁਲਾਈ 1995)<ref name="bwfbadminton.com">{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=Pusarla V. Sindhu &#124; Profile|website=bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|access-date=16 January 2022}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿੰਧੂ ਨੇ 2019 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਸਮੇਤ [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ]] ਅਤੇ BWF ਸਰਕਟ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਐਥਲੀਟ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|date=1 August 2021|work=Olympics.com|access-date=1 August 2021}}</ref> ਉਹ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਉੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿੱਚ<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/about/who-is-pv-sindhu|title=Who Is PV Sindhu|work=[[Business Standard India]]|access-date=3 August 2020}}</ref> ਸਿੰਧੂ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ BWF ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 20 ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ।<ref name="top20">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|title=Sindhu breaks into world top 20 ranking|date=21 September 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=21 September 2012|location=Chennai, India}}</ref> ਉਸਨੇ BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਿੰਗਲ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ [[ਚੀਨ]] ਦੀ ਝਾਂਗ ਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ (ਰੀਓ) ਵਿੱਚ]] [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਸਪੇਨ ਦੀ [[ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰੀਨ|ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰਿਨ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/pv-sindhu-scripts-history-becomes-first-indian-woman-to-win-olympic-silver-medal-260281.html|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes First Indian Woman To Win Olympic Silver Medal|work=[[indiatimes.com]]|access-date=20 August 2016}}</ref> ਉਸਨੇ [[2020 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ (ਟੋਕੀਓ)]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ]] ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਦੋ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|date=1 August 2021|work=[[Olympic Games]]|access-date=1 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/sports/olympics/pv-sindhu-wins-bronze-medal-to-create-history-for-india-at-tokyo-olympics-101627817697100.html|title=PV Sindhu wins bronze medal to create history for India at Tokyo Olympics|date=1 August 2021|website=[[Hindustan Times]]|language=en|access-date=1 August 2021}}</ref> ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ== ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ''ਪੁਸਰਲਾ ਵੇਂਕਟ ਸਿੰਧੂ'' ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 5 ਜਲਾਈ 1995 ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪੀ. ਵਿਜਯਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ 2000 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵੱਲੋਂ [[ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿੰਧੂ ਨੇ 2001 ਦੇ ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੇ [[ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਸਿਗਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="pro_1">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Aiming for the stars|url=http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|accessdate=2 दिसम्बर 2013|newspaper=द हिन्दू|date=10 अप्रैल 2008|archive-date=2012-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108060446/http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|dead-url=yes}}</ref> ==ਖੇਡ ਜੀਵਨ== ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਨੇ 2009 ਸਬ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲੰਬੋ]] ਵਿਖੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|last=N|first=Jagannath Das|title=Sindhu, a smash hit at 14|url=http://expressbuzz.com/Cities/Hyderabad/sindhu%20a%20smash%20hit%20at%2014/99921.html|accessdate=2 दिसम्बर 2013|newspaper=The New Indian Express|date=3 सितंबर 2009}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਫਜ਼ਰ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਲੰਜ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਲਸ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=SAI badminton coach returns with glory|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100213/cth2.htm|accessdate=2 दिसम्बर 2013|newspaper=The Tribune|date=13 फ़रवरी 2010}}</ref> ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਮੈਕਸਿਕੋ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕੁਆਟਰਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=India won two bronze in Junior World Badminton c'ships|url=http://www.zeenews.com/news622914.html|accessdate=2 दिसम्बर 2013|newspaper=Zee News|date=29 अप्रैल 2010}}</ref> 2010 ਦੇ ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਉਬੇਰ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 14 ਜੂਨ 2012 ਨੂੰ ਸਿੰਧੂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਜੁਲਿਅਨ ਸ਼ੇਂਕ ਤੋਂ 21-14, 21-14 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-15/badminton/32253942_1_parupalli-kashyap-saina-nehwal-tao-jiaming|title=PV Sindhu|accessdate=2 दिसम्बर 2013|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-15/badminton/32253942_1_parupalli-kashyap-saina-nehwal-tao-jiaming|dead-url=yes}}</ref> 7 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਯੂਥ ਅੰਡਰ-19 ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨੋਜ਼ੋਮੀ ਓਕੁਹਰਾ ਨੂੰ 18-21, 21-17, 22-20 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{cite web|title=Result|url=http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/overview.aspx?id=0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}}</ref> ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ 2012 ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਨੂੰ 9-21, 21-16 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੈਮੀ-ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news | title = यह मेरे लिए बड़ी जीत है: सिंधू | first = पी॰वी॰ | last = सिंधू | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/bit-upset-after-loss-but-big-victory-for-me-says-pv-sindhu/articleshow/21745582.cms | publisher = नव भारत टाइम्स | date = 10 अगस्त 2013 | accessdate = 2 दिसम्बर 2013 | archive-date = 2013-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203060403/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/bit-upset-after-loss-but-big-victory-for-me-says-pv-sindhu/articleshow/21745582.cms | dead-url = yes }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੰਧੂ ਨੇ 1 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਦੀ ਮਿਸ਼ੇਲ ਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮਕਾਊ ਓਪਨ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਸ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਿਰਫ਼ 37 ਮਿੰਟ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਨੇ 21-15, 21-15 ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news | title = सिंधु ने मकाउ ओपन ग्रां प्री गोल्ड खिताब जीता | first = पी॰वी॰ | last = सिंधू | url = http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/PV-Sindhu-bags-Macau-Open-Title/articleshow/26687437.cms | publisher = नव भारत टाइम्स | date = 1 दिसम्बर 2013 | accessdate = 2 दिसम्बर 2013 | archive-date = 2013-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203053353/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/PV-Sindhu-bags-Macau-Open-Title/articleshow/26687437.cms | dead-url = yes }}</ref> ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ 78ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="nbt23dec13">{{cite web | url= http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/Srikant-and-Sindhu-won-single-title-in-national-badminton-championship/articleshow/27794915.cms | title= श्रीकांत और सिंधु बने सीनियर नैशनल बैडमिंटन चैम्पियन | publisher= नवभारत टाईम्स | date= 23 दिसम्बर 2013 | accessdate= 24 दिसम्बर 2013 | archive-date= 2013-12-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131226155836/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/sports/other-sports/Srikant-and-Sindhu-won-single-title-in-national-badminton-championship/articleshow/27794915.cms | dead-url= yes }}</ref> ==ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ== {| class="wikitable sortable" style="width:800px; font-size:95%;" |- ! style="text-align:center;"|ਪ੍ਰਸੰਗ ! style="text-align:center;"|2010 ! style="text-align:center;"|2011 ! style="text-align:center;"|2012 ! style="text-align:center;"|2013 |- | |{{flagicon|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ}} ਕੋਰੀਆ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ | | | |style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 |- | |BWF ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 3 | | |- | |{{flagicon|ਚੀਨ}} ਚੀਨ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ | | style="text-align:center;"|ਯੋਗਤਾ | style="text-align:center;"|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ | |- | |{{flagicon|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ}} ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ | | | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 | |- | |{{flagicon|IND}} ਭਾਰਤੀ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼<ref name="performances">{{cite web| url=http://www.tournamentsoftware.com/find.aspx?a=8&oid=209B123F-AA87-41A2-BC3E-CB57133E64CC&q=73173| publisher=tournamentsoftware.com| title=Tournaments of P.V.Sindhu}}</ref> | style="text-align:center;"|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 1 | style="text-align:center;"|ਕੁਆਟਰਫਾਈਨਲ | style="text-align:center;"|ਸੈਮੀਫ਼ਾਈਨਲ |- | |{{flagicon|JPN}} ਜਪਾਨ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ | | | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 | |- | |{{flagicon|NED}} ਡੱਚ ਓਪਨ | | style="text-align:center;"|ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ | | |- | |{{flagicon|IND}} ਭਾਰਤੀ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾ ਪੀ ਗੋਲਡ | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 | style="text-align:center;"|ਦੌਰ 2 | style="text-align:center;"|ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ | |- | |{{flagicon|ਮਲੇਸ਼ੀਆ}} ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾ ਪੀ ਗੋਲਡ | | | | style="text-align:center;"|ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ |- |BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | | | | style="text-align:center;"|ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ |- |ਮਕਾਊ ਓਪਨ | | | | style="text-align:center;"|ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ |- |- | |{{flagicon|IND}} ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | | | | style="text-align:center;"|ਜੇਤੂ |- |} ===ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ=== [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ]] ਵਿਖੇ 19 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰਨ [[ਸਪੇਨ]] ਦੀ [[ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰੀਨ]] ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ। ==ਖੇਡ ਜੀਵਨ ਦੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ== # 6 ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖਿਤਾਬ ਸਿੰਧੂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿੱਤੇ ਹਨ- ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮਕਾਊ ਓਪਨ, ਦੋ ਵਾਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਮਾਸਟਰਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਖਿਤਾਬ। # 2 ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (2012,2014) ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ। # 2 ਵਾਰ ਉਬੇਰ ਕੱਪ (2014,2016) ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਮਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ। # 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਇਚੀਓਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ (2014) ਦੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। # 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਗਲਾਸਗੋ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ (2014) ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। # 1 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। # [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। '''ਇਹ ਵੀ ਜਿੱਤੇ''': ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਖੇਡ (ਟੀਮ ਵਰਗ 2016), ਏਸ਼ੀਆਈ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਸਿੰਗਲਸ, 2012) ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਥ ਖੇਡ (ਸਿੰਗਲਸ, 2011) ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ। == ਸਨਮਾਨ == ===ਰਾਸ਼ਟਰੀ=== * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ। (2015)<ref name=pdma>{{cite web|title=Padma Awards 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6VrWjEuo3?url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|publisher=Press Information Bureau|accessdate=25 January 2015|archivedate=26 ਜਨਵਰੀ 2015|dead-url=no}}</ref> * [[ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2013)<ref>{{cite news|title=Arjuna Award for Virat Kohli, PV Sindhu; Ronjan Sodhi gets Khel Ratna|url=http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|accessdate=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=13 August 2013|archive-date=18 ਮਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085331/http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|dead-url=yes}}</ref> ===ਹੋਰ=== * ਐਫ਼ਆਈਸੀਸੀਆਈ 2014 ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਿਡਾਰੀ।<ref>{{cite web|title=FICCI announces the Winners of India Sports Awards for 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=14 February 2014|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|url-status=dead}}</ref> * 'ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਇੰਡੀਅਨ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ' 2014<ref>{{cite web|title=Amjad Ali Khan, Satish Gujral honored with NDTV Indian of the Year Award|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=29 April 2014}}</ref> * {{INRConvert|10|l}} ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸਮਿਤੀ ਵੱਲੋਂ 2015 ਵਿੱਚ ਮਕਾਊ ਓਪਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ।<ref>{{cite news|title=BAI announces cash award of Rs. 10 lakh for Sindhu|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/bai-announces-cash-award-of-rs-10-lakh-for-sindhu/article7933094.ece|accessdate=18 August 2016|work=The Hindu|date=30 November 2015}}</ref> * {{INRConvert|5|l}} 2016 ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸਮਿਤੀ ਵੱਲੋਂ<ref>{{cite news|title=Badminton Association of India Awards PV Sindhu Rs 5 lakh for winning Malaysia Masters|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|accessdate=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=24 January 2016|archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127063110/http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|dead-url=yes}}</ref> ;2016 ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ * {{INRConvert|1.01|l}} [[ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵੱਲੋਂ ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫ਼ਾਈ ਕਰਨ 'ਤੇ<ref>{{cite news|title=Rio Olympics 2016: Salman Khan to present Rs 1 lakh cheque to each Indian athelete|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rio-olympics-2016-salman-khan-to-present-rs-1-lakh-cheque-to-each-indian-athelete-2981351/|accessdate=18 August 2016|work=The Indian Express|date=17 August 2016}}</ref> ==ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਤੱਥ== * ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ 56 ਕਿ.ਮੀ. ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਸੀ ਸਿੰਧੂ। * ਗੋਪੀ ਵੱਲੋਂ ਆਲ ਇੰਡੀਅਨ ਓਪਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਖੇਡ ਵੱਲ ਗਿਆ। * ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬ ਅਲੀ ਤੋਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ। * ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਨਮਾਨਿਤ। * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ। * ਸਿੰਧੂ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਸਿਖਲਾਈ। * ਕੋਚ ਗੋਪੀਚੰਦ ਨੇ ਚਾਕਲੇਟ, ਬਿਰਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਰੋਕ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] i68f2mqzmx0yfxncgtqs4chxx46hsyd 0 76265 842787 821700 2026-07-19T15:17:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842787 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name = ਡੋਰੋਥੀ ਹੋਜਕਿਨ|image =Dorothy Hodgkin Nobel.jpg|image_size = 225px|caption = Dorothy Hodgkin|birth_name=ਡੋਰੋਥੀ ਮੇਰੀ ਹੋਜਕਿਨ|birth_date = {{Birth date|1910|05|12|df=y}}|birth_place = ਕਾਇਰੋ, ਮਿਸਰ|death_date = {{death date and age|1994|07|29|1910|05|12|df=y}}|death_place = ਇਲਮਿੰਗਟਨ, ਵਾਰਵਿਕਸ਼ਾਇਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ|residence = ਇੰਗਲੈਂਡ|nationality = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼|alma_mater = ਸੋਮਰਵਿਲੇ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ|doctoral_advisor = ਜਾਨ ਡੀਸਮੰਡ ਬਰਨਾਲ|doctoral_students = {{Plainlist| * ਜੁਡੀਥ ਹਾਵਰਡ * ਟੌਮ ਬਲੰਡਲ<ref>{{Cite journal | last1 = Blundell | first1 = T. | authorlink1 = Tom Blundell | last2 = Cutfield | first2 = J. | last3 = Cutfield | first3 = S. | last4 = Dodson | first4 = E. | last5 = Dodson | first5 = G. | last6 = Hodgkin | first6 = D. | last7 = Mercola | first7 = D. | last8 = Vijayan | first8 = M. | title = Atomic positions in rhombohedral 2-zinc insulin crystals | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1971-06-25_231_5304/page/506 | journal = Nature | volume = 231 | issue = 5304 | pages = 506–511 | year = 1971 | pmid = 4932997 |bibcode = 1971Natur.231..506B |doi = 10.1038/231506a0 }}</ref>}}|notable_students = ਮਾਰਗਰੇਟ ਥੈਚਰ|known_for = {{Plainlist| * Development of [[X-ray crystallography|Protein crystallography]] * Determining the structure of [[Insulin]]}}|spouse = [[Thomas Lionel Hodgkin]]|field = ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਐਕਸ-ਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲੋਗ੍ਰਾਫੀ|prizes = {{Plainlist| * [[Royal Medal]] (1956) * [[Nobel Prize in Chemistry]] (1964) * [[Copley Medal]] (1976) * [[Lomonosov Gold Medal]] (1982)}}}} [[ਤਸਵੀਰ:Dorothy_Hodgkin_im_Talar.jpg|thumb|Dorothy Hodgkin]] '''ਡੋਰੋਥੀ ਮੇਰੀ ਹੋਜਕਿਨ''' (12 ਮਈ 1910 – 29 ਜੁਲਾਈ 1994), ਪੇਸੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟ ਹੈ। ਡੋਰੋਥੀ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕ੍ਰਿਸਟੇਲੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="rsbm2002">{{Cite journal|last1=Dodson|first1=Guy|authorlink=Guy Dodson|doi=10.1098/rsbm.2002.0011|title=Dorothy Mary Crowfoot Hodgkin, O.M. 12 May 1910 - 29 July 1994|journal=[[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]|volume=48|pages=179–219|year=2002|pmid=|pmc=}}</ref><ref name="glusker"><cite class="citation journal">Glusker, J. P. (1994). </cite></ref><ref>{{Cite journal|last1=Glusker|first1=J. P.|last2=Adams|first2=M. J.|doi=10.1063/1.2808036|title=Dorothy Crowfoot Hodgkin|journal=Physics Today|volume=48|issue=5|pages=80|year=1995|pmid=|pmc=|bibcode=1995PhT....48e..80G}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Johnson|first1=L. N.|last2=Phillips|first2=D.|doi=10.1038/nsb0994-573|title=Professor Dorothy Hodgkin, OM, FRS|journal=Nature Structural Biology|volume=1|issue=9|pages=573–576|year=1994|pmid=7634095|pmc=}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Perutz|first1=Max|authorlink1=Max Perutz|title=Obituary: Dorothy Hodgkin (1910-94)|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1994-09-01_371_6492/page/20|doi=10.1038/371020a0|journal=Nature|volume=371|issue=6492|pages=20–20|year=1994|pmid=7980814|pmc=|bibcode=1994Natur.371...20P}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Perutz|first1=M.|title=Professor Dorothy Hodgkin|doi=10.1017/S0033583500003085|journal=Quarterly Reviews of Biophysics|volume=27|issue=4|pages=333–337|year=2009|pmid=7784539|pmc=}}</ref><ref name="bio">{{Cite web|title=The Biography of Dorothy Mary Hodgkin|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/the-biography-of-dorothy-mary-hodgkin/|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=11 May 2014|archive-date=6 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170506002326/http://news.biharprabha.com/2014/04/the-biography-of-dorothy-mary-hodgkin/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਐਕਸ-ਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟੇਲੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਜੇਬ ਅਣੂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਅਕਾਰੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸਲੀਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਅਰਨਸਟ ਬੋਰਿਸ ਚੇਨ ਅਤੇ ਐਡਵਰਡ ਅਬਰਾਹਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਗਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਵਿਟਾਮਿਨ B12 ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਤੀਜੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="bio"/> 1969 ਵਿੱਚ, 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਜਕਿਨ ਨੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਯੋਗ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਡੋਰੋਥੀ ਨੂੰ ਜੇਬ ਅਣੂ, ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੇਲੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <span class="cx-segment" data-segmentid="134"></span> == ਖੋਜ == {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:5%;" |- ![[ਤਸਵੀਰ:Model_of_the_Structure_of_Penicillin,_by_Dorothy_Hodgkin,_Oxford,_c.1945.jpeg|thumb|Model of the structure of penicillin, by Dorothy Hodgkin, Oxford, c. 1945]] ![[ਤਸਵੀਰ:Molecular_model_of_Penicillin_by_Dorothy_Hodgkin_(9663803982).jpg|thumb|Molecular model of penicillin by Dorothy Hodgkin, c. 1945]] |} == ਸਨਮਾਨ == {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:5%;" |- ![[ਤਸਵੀਰ:Order_of_Merit_Dorothy_Hodgkin.jpg|thumb|Order of Merit medal of Dorothy Hodgkin, displayed in the Royal Society, London.]] |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://webofstories.com/gl/dorothy.hodgkin Dorothy Hodgkin tells her life story at Web of Stories] (video) * [http://cwp.library.ucla.edu/Phase2/Hodgkin,_Dorothy_Crowfoot@841234567.html CWP] – Dorothy Hodgkin in a study of contributions of women to physics * [http://www.britannica.com/eb/article-9040680/Dorothy-Crowfoot-Hodgkin Encyclopaedia Britannica, Dorothy Crowfoot Hodgkin] * [http://www.sdsc.edu/ScienceWomen/hodgkin.html Dorothy Crowfoot Hodgkin: A Founder of Protein Crystallography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112214431/http://www.sdsc.edu/ScienceWomen/hodgkin.html |date=2012-01-12 }} * [http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1964/index.html Nobel Prize 1964 page] * [http://dorothyhodgkin.com/ DorothyHodgkin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929113543/http://dorothyhodgkin.com/ |date=2014-09-29 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1910]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994]] gbmff1wa2881o6ypfezf711px7suems 3 83928 842780 355684 2026-07-19T12:16:49Z J ansari 15836 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sajid Ahmed Nijhu]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:DeltaChronicler]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sajid Ahmed Nijhu|Sajid Ahmed Nijhu]]" to "[[Special:CentralAuth/DeltaChronicler|DeltaChronicler]]" 355684 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sajid nijhu}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:16, 25 ਅਗਸਤ 2016 (UTC) tr536rgbhaw0rgisghs1iztu8uis9p9 0 91260 842810 754932 2026-07-20T09:12:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842810 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੰਦਿਰਾ ਬੇਦੀ | image = Mandira Bedi on Day 2 of Lakme Fashion Week 2017.jpg | caption = 2017 ਵਿੱਚ ਬੇਦੀ | birth_place = [[ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ<ref>{{cite news|last1=Dasgupta|first1=Sumit|title=Born in Calcutta, reborn in the Cup|url=http://www.telegraphindia.com/1030320/asp/frontpage/story_1784237.asp|access-date=21 April 2016|work=[[The Telegraph (Calcutta)]]|date=20 March 2003}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1972|4|15|df=y}}<ref name="rediff">{{cite web|title=Birthday Special: Taking fashion lessons from Mandira Bedi|url=http://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-birthday-special-taking-fashion-lessons-from-mandira-bedi/20140415.htm|website=Rediff|access-date=12 June 2016|date=15 April 2014}}</ref> | spouse = {{marriage|ਰਾਜ ਕੌਸ਼ਲ|1999| June 2021|reason=ਰਾਜ ਦੀ ਮੌਤ}} | children = 2 | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ, ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ }} '''ਮੰਦਿਰਾ ਬੇਦੀ''' (ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ,<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/lfw-2014-neha-dhupia-stuns-on-the-ramp-mandira-bedi-makes-her-ramp-debut-as-designer/#neha-dhupia-payal-singhal|title=LFW 2014: Neha Dhupia stuns on the ramp, Mandira Bedi makes her ramp debut as designer|publisher=[[The Indian Express]]|access-date=20 March 2014}}</ref> ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ।  ਮੰਦਿਰਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ 1994 ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ, ''ਸ਼ਾਂਤੀ''  ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਖਸੀਆਤ ਬਣ ਗਈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੜੀਵਾਰ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ(ਡੀ.ਡੀ. ਅਤੇ ਸੋਨੀ), ਦੁਸ਼ਮਣ (ਡੀ.ਡੀ.) ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੁ ਥੀ (ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ) ਨਾਲ ਸਾਲ 2003 ਅਤੇ 2007 ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ ਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪਾਂ ਅਤੇ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਦੀਆਂ ਡਿਊਟੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਸਨ. ਸਾਲ 2004 ਅਤੇ 2006 ਵਿਚ ਟ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 2. ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੈਟਵਰਕ - ਆਈਟੀਵੀ ਲਈ ਆਈਪੀਐਲ ਸੀਜ਼ਨ 3 ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕੀਤਾ. ਉਸਨੇ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ 2014 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਸਾੜ੍ਹੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਡੈਬਿਊਟ ਕੀਤਾ. ਬੇਦੀ ਨੇ ਪੇਟਾ ਲਈ ਗਲਤ ਚਮੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ. []] 26 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ, ਬੇਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੀ ਸਾੜੀ ਸਟੋਰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਚ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਔਰਤ (ਡੀ.ਡੀ.ਅਤੇ ਸੋਨੀ), ''ਦੁਸ਼ਮਣ ''(ਡੀ.ਡੀ.) ਅਤੇ ''ਕਿਓਕਿ ਸਾਸ ਵੀ ਕਵੀ ਬਹੁ ਥੀ ''(ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ) ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2003 ਅਤੇ 2007 ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਟ੍ਰੋਫੀ ਵਿਚ ਸਾਲ 2004 ਅਤੇ 2006 ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਮੈਕਸ ਲਈ ਹੋਸਟਿੰਗ ਡਿਊਟੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ – ITV  ਲਈ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ. ਸੀਜ਼ਨ 3 ਲਈ ਕਵਰੇਜ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ|ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਹਫਤੇ]] 2014 ਦੌਰਾਨ [[ਸਾੜੀ]] ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/mandira-bedi-to-debut-as-a-designer-at-lakme-fashion-week-2014/|title=Mandira Bedi to debut as a Designer at Lakme Fashion Week 2014|website=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=18 February 2014|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417043821/http://news.biharprabha.com/2014/02/mandira-bedi-to-debut-as-a-designer-at-lakme-fashion-week-2014/|url-status=dead}}</ref> ਬੇਦੀ ਨੇ ਪੀ.ਈ.ਟੀ.ਏ. ਲਈ ਫ਼ੌਕਸ ਲੇਦਰ ਦੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-25/news-interviews/32829141_1_mandira-bedi-leather-and-lace-peta|title=Mandira Bedi to promote faux leather for Peta|date=25 July 2012|work=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=2017-03-16|archive-date=2013-01-26|archive-url=https://archive.today/20130126173206/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-25/news-interviews/32829141_1_mandira-bedi-leather-and-lace-peta|dead-url=yes|archivedate=2013-01-26|archiveurl=https://archive.today/20130126173206/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-25/news-interviews/32829141_1_mandira-bedi-leather-and-lace-peta|url-status=deviated}}</ref> 26 ਅਕਤੂਬਰ 2013, ਬੇਦੀ ਸਾੜੀ ਸਟੋਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-mandira-bedi-s-sari-store-open-for-public-now-1909760|title=Mandira Bedi's sari store open for public now|date=27 October 2013|work=DNA India|access-date=4 November 2013}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Mandira_Bedi,_Raj_Kaushal_at_Esha_Deol's_wedding_reception_15.jpg|thumb|ਬੇਦੀ ਨਾਲ ਪਤੀ ਰਾਜ Kaushal]]ਬੇਦੀ ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ 1999 ਨੂੰ ਰਾਜ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। 27 ਜਨਵਰੀ, 2011 ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜੋੜਾ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੇਦੀ ਨੇ 19 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਨਾਮ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। 2013 ਤੱਕ, ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ. ਬੇਦੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 14 ਫਰਵਰੀ 1999 ਨੂੰ ਰਾਜ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਬੇਦੀ ਨੇ 19 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀਰ ਰੱਖਿਆ। 2013 ਵਿੱਚ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mandira-bedi-husband-raj-kaushal-will-soon-adopt-a-girl-child/228679|title=Mandira Bedi, husband Raj Kaushal will soon adopt a girl child|website=[[Mid Day]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.canindia.com/2013/08/mandira-bedi-husband-raj-kaushal-will-soon-adopt-a-girl-child/|title=Mandira Bedi and husband Raj Kaushal will soon adopt girl child|website=Canindia News|language=en-us}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ 30 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/article/actress-mandira-bedis-husband-raj-kaushal-passes-away/777988 | title=Actress Mandira Bedi's husband Raj Kaushal passes away | publisher=Times Now | work=Karuna Tyagi | date=30 June 2021 | accessdate=30 June 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=Mandira Bedi's husband Raj Kaushal passes away due to heart attack|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/mandira-bedis-husband-raj-kaushal-passes-away-due-heart-attack/|work=Bollywood Hungama|date=30 June 2021|access-date=30 June 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-30|title=Mandira Bedi's husband Raj Kaushal passes away due to cardiac arrest|url=https://www.bollywoodbubble.com/bollywood-news/mandira-bedis-husband-raj-kaushal-passes-away-due-to-cardiac-arrest/|access-date=2021-06-30|website=Bollywood Bubble|language=en}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ !ਭਾਸ਼ਾ !ਸੂਚਨਾ |- | 1995 | ''ਦਿਲਵਾਲੇ ਦੁਲਹਣੀਆ ਲੈ ਜਾਏਗੇ'' | Preeti ਸਿੰਘ |ਹਿੰਦੀ |- |2000 |''ਬਾਦਲ'' |ਹਿੰਦੀ |ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ |- | 2004 | ''ਮਨਮਧਨ'' | ਡਾਕਟਰ(ਮਨੋਰੋਗ) |ਤਾਮਿਲ |ਮਹਿਮਾਨ ਦਿੱਖ |- | 2004 | ''ਸ਼ਾਦੀ ਕਾ ਲਡੂ'' | ਤਾਰਾ |ਹਿੰਦੀ |- |2005 |''ਨਾਮ ਗੁਮ ਜਾਏਗਾ'' |ਨਾਲਿਨੀ |ਹਿੰਦੀ |- |2005 |''ਬਾਲੀ'' |Anchal |ਹਿੰਦੀ |ਮੂਵੀ ਟੀ. ਵੀ. |- |2005 |''ਤਲਾਕ'' |ਰੇਣੁਕਾ ਜੋਸ਼ੀ |ਹਿੰਦੀ |- |2007 |''ਮੈਟ੍ਰਿਮੋਨੀ'' |ਪੂਜਾ |ਹਿੰਦੀ |ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫਿਲਮ Dus Kahaniyaan |- |2008 |ਮੀਰਾਬਾਈ ਨੋਟ ਆਉਟ |ਮੀਰਾ ਏ. ਅਕਰੇਕਰ |ਹਿੰਦੀ |- |2009 |''42 ਕਿਲੋਮੀਟਰ'' |ਸੰਜਨਾ |ਹਿੰਦੀ |- |2014 |''ਓ ਤੇਰੀ'' |ਹਿੰਦੀ | |- | 2017 | ''ਆਦਨਗੇਥੇ'' |ਤਾਮਿਲ | ਸ਼ੂਟਿੰਗ |- |2017 | ''ਵੋਡਕਾ ਡਾਇਰੀ'' | ਸ਼ਿਖਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ | ਹਿੰਦੀ |ਸ਼ੂਟਿੰਗ |- |TBA |ਏਜਹਮ ਮੁੰਦਰਾ |ਮਲਿਆਲਮ |2007 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਚੈਨਲ |- | 1994 | ''ਸ਼ਾਂਤੀ'' | Shanti | DD National/ Star Plus |- | 2001- | ''ਔਰਤ'' | Lead role | DD National/ Sony |- | 2001 | ''ਦੁਸ਼ਮਣ'' | DD Metro |- | 2001 | ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.'' | Reshma | Sony TV |- | 2001–2003 | ''ਕਿਓਂਕਿ ਸਾਸ ਵੀ ਕਵੀ ਬਹੁ ਥੀ'' | Dr. Mandira Kapadia / Dr. Mandira Mihir Virani | Star Plus |- | 2005 | ''ਫ਼ੇਮ ਗੁਰੂਕੁਲ'' | Host | Sony TV |- | 2005 | ''''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.: ਸਪੇਸ਼ਲ ਬਿਓਰੋ'''' | Sagrika | Sony TV |- | 2005–2006 | ਡੀਲ ਜਾ ਨੋ ਡੀਲ | Host | Sony TV |- | 2006 | ''ਫੇਅਰ ਫੈਕਟਰ ਇੰਡੀਆ'' | Contestant | Sony TV |- | 2007–2008 | ਫ਼ਨਜਾਬੀ ਚੱਕ ਦੇ | Host | Star One |- | 2008 | ''ਜੋ ਜੀਤਾ ਬਹੀ ਸੁਪਰਸਟਾਰ'' | Host | Star Plus |- | 2008 | ''ਏਕ ਸੇ ਭੜਕੜ ਏਕ-ਜਲਵਾ ਸਿਤਾਰੋਂ ਕਾ'' | Host | Zee TV |- | 2013 | ''ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਜੂਨੀਅਰ'' | Host | Sony TV |- | 2013 | ''24'' | Nikita Rai |Colors |- | 2014 | ''Gangs of Haseepur'' | Judge | Zee TV |- | 2015 | ''I Can Do That'' | Celebrity contestant | Zee TV |- |2016 |India's Deadliest Roads |Herself |History TV |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{Twitter}} * {{IMDb name|id=0990671|name=Mandira Bedi}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ewn8rwrik83fgqd4irnsn8ybfk8v4at 0 91268 842792 535674 2026-07-19T20:04:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842792 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਏਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਜੇਨ ਕੋਚਰਨ |image=Nellie Bly 2.jpg |caption=ਏਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਕੋਚਰਨ, "ਨੈਲੀ ਬਲੀ" |birth_name=ਏਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਜੇਨ ਕੋਚਰਨ |birth_date={{birth date|1864|05|05}} |birth_place=[[Burrell Township, Armstrong County, Pennsylvania|Cochran's Mills, Pennsylvania]], United States |death_date={{death date and age|1922|01|27|1864|05|05}} |death_place=ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ (ਸੂਬਾ)|ਨਿਊ ਯਾਰਕ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ |nationality=ਅਮਰੀਕੀ |occupation=ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰਾ, ਖੋਜੀ |spouse=[[ਰਾਬਰਟ ਸੀਮੈਨ]] (ਵਿਆਹ 1895–1904) |awards=ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਮਨਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ (1998) |signature=Nellie Bly signature.svg |signature_alt=ਦਸਤਖ਼ਤ ਵਿੱਚ "ਨੈਲੀ ਬਲੀ" ਲਿਖਿਆ ਹੈ |footnotes=<small>ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ "ਏਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਕੋਚਰਨ ਸੀਮੈਨ" ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।</small> }} '''ਏਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਕੋਚਰਨ ਸੀਮੈਨ'''<ref name="ten">{{Cite web|url=http://mentalfloss.com/article/29734/ten-days-madhouse-woman-who-got-herself-committed|title=Ten Days in a Madhouse: The Woman Who Got Herself Committed|last=Bill DeMain|publisher=mental floss|access-date=2010-05-10}}</ref> (5 ਮਈ 1864<ref>Kroeger 1994 reports (p. 529) that although a birth year of 1867 was deduced from the age Bly claimed to be at the height of her popularity, her baptismal record confirms 1864.</ref> – 27 ਜਨਵਰੀ 1922) ਕਲਮੀ ਨਾਮ '''ਨੈਲੀ ਬਲੀ''', ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਖੋਜੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਵਰਕਰ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ 72 ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕੀਤੀ ਰਿਕਾਰਡ-ਤੋੜ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਇਸਨੇ [[ਯੂਲ ਵਰਨ]] ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਫ਼ੀਲੀਅਸ ਫ਼ੌਗ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਪਾਗਲਪਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਕੇ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="doodle">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://news.biharprabha.com/2015/05/five-reasons-why-a-google-doodle-tribute-to-nellie-bly-is-justified/|title=Five Reasons why a Google Doodle Tribute to Nellie Bly is justified|date=May 5, 2015|publisher=news.biharprabha.com|access-date=May 5, 2015|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413234501/https://news.biharprabha.com/2015/05/five-reasons-why-a-google-doodle-tribute-to-nellie-bly-is-justified/|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਢੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/world/peopleevents/pande01.html|title=American Experience|website=pbs.org}}</ref> == ਮੌਤ == ਬਲੀ ਦੀ ਮੌਤ [[ਨਮੋਨੀਆ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੇਂਟ ਮਾਰਕਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 1922 ਵਿੱਚ 57 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref name="NYT">{{Cite journal}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਵੁੱਡਲੌਨ ਕਬਰਿਸਤਾਨ, ਬਰੌਂਕਸ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਦੀ ਜਿਹੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="NYT"/> ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਏਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਬਿਸਲੈਂਡ ਦੀ ਵੀ ਨਮੋਨੀਆ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Sky">{{Cite web|url=https://nelliebly125.wordpress.com/tag/elizaeth-bisland/|title=Elizabeth Bisland|website=Nellie Bly in the Sky|access-date=November 29, 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|group=fn|colwidth=30em}}{{Reflist|colwidth=30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1864]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1922]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] abmktrpev2f6s6nwjcmxjzibnb8vll9 0 96023 842811 836170 2026-07-20T10:41:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842811 wikitext text/x-wiki {{Infobox field hockey player | name = ਰਾਣੀ ਰਾਮਪਾਲ | image =XIX_Commonwealth_Games-2010_Delhi_Rani_Rampal_of_India_scoring_the_India’s_only_goal_against_Australia,_in_Women’s_Hockey_Match,_at_Major_Dhyanchand_National_Stadium,_in_New_Delhi_on_October_06,_2010.jpg | birth_date = {{birth date and age|1994|12|04}} | birth_place = [[Shahbad]], [[Haryana]], [[India]] | position = [[Field hockey#Positions|Forward]] | nationalteam1 = [[India women's national field hockey team|India]] | nationalyears1 = 2009–present | nationalcaps1 = 140 | nationalgoals1 = 78 |medaltemplates={{MedalSport|Women's [[field hockey]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Women's Hockey Junior World Cup|Junior World Cup]]}} {{MedalBronze|[[2013 Women's Hockey Junior World Cup|2013 Mönchengladbach]]|Team}} |caption=2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮਪਾਲ (ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ)}} '''ਰਾਣੀ ਰਾਮਪਾਲ''' (ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1994)<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/international-athletes/9427387/Rani-Rampal.html|title=Rani Rampal|publisher=The Telegraph|access-date=2013-01-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/sport/olympics/2012/athletes/5ec8551a-320b-4ce5-9f24-4a378232123a|title=Rani Rampal profile|publisher=BBC|access-date=2013-01-26}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੌਮੀ ਟੀਮ' ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 212 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ ਅਤੇ 134 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਟਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਮਿਡ-ਫੀਲਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਗਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਡਬਲਿਊਜੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। == ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਰਾਣੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1994 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਮਾਰਕੰਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਰਟ-ਪੁਲਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਕਸਬੇ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਚ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਫੀਲਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਹਾਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ-ਕਰਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=Haryana cart-puller's daughter is hockey's shining young star |url=http://www.indianexpress.com/news/haryana-cartpullers-daughter-is-hockeys-shining-young-star/1151666/0 |newspaper=[[The Indian Express]] |date=6 August 2013 |access-date=6 August 2013}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਗਵਾਲੀਅਰ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਕੂਲ ਨੈਸ਼ਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 14 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣੀ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਗੋਸਪੋਰਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਖੇਡ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਦਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਟੀਮ ਨੇ 36 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕਸ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2020 ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਰਾਣੀ ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਕਾਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਚੈਲੇਂਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 4 ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ "ਸਰਬੋਤਮ ਗੋਲ ਸਕੋਰਰ" ਅਤੇ "ਯੰਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ" ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |url=http://www.fih.ch/en/fih/awards/allstar/ |title=Home – FIH }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਣੀ ਰਾਮਪਾਲ ਨੂੰ 2010 ਦੀ ਐਫਆਈਐਚ ਮਹਿਲਾ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਾਲ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ' ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Rani-Ramphal-among-nominees/article15797928.ece |title=Rani Ramphal among nominees |date=30 October 2010 |work=The Hindu |access-date=28 July 2018 |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਕੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ 2010 ਦੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਂਗਝੂ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਆਲ-ਸਟਾਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਰੋਸਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2010 ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਇਹ 1978 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਹ ਐਫਆਈਐਚ ਮਹਿਲਾ ਯੰਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ, 2010 ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2010 ਵਿੱਚ "ਸਰਬੋਤਮ ਯੰਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ" ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਫੀਲਡ ਗੋਲ ਸਕੋਰਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।<ref>{{cite news |title=Rani Rampal Wins 'Young Player of the Tournament' |url=http://www.sportstrack.in/2010/09/rani-rampal-wins-young-player-of-the-tournament/ |publisher=Sportstrack |date=15 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130218001534/http://www.sportstrack.in/2010/09/rani-rampal-wins-young-player-of-the-tournament/ |archive-date=18 February 2013 |df=dmy-all}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਸੱਚ ਹੋਣ ਵਰਗਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://nationalbuzz.in/rani-rampals-dream-comes-true-gets-arjuna-award/|title=Rani Rampal's Dream Comes True, Gets Arjuna Award|date=1 September 2016|work=National Buzz|access-date=28 July 2018|language=en-US|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728131618/http://nationalbuzz.in/rani-rampals-dream-comes-true-gets-arjuna-award/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2013 ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 'ਚ 'ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ' ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=India Eves Claim Historic Bronze Medal In The FIH Junior Women Hockey World Cup 2013 |url=http://hockeyindia.org/news/india-eves-claim-historic-bronze-medal-in-the-fih-junior-women-hockey-world-cup-2013.html |publisher=[[Hockey India]] |date=5 August 2013 |access-date=6 August 2013 |archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222221109/http://hockeyindia.org/news/india-eves-claim-historic-bronze-medal-in-the-fih-junior-women-hockey-world-cup-2013.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਫਿੱਕੀ ਕਾਮਬੈਕ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2014 ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=FICCI announces the Winners of India Sports Awards for 2014 |url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/ |work=IANS |publisher=news.biharprabha.com |access-date=14 February 2014 |archive-date=4 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/ |url-status=dead }}</ref> 2013 ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਦਿਵਾਇਆ।<ref>{{Cite news |url=https://www.indiatimes.com/news/sports/heres-all-you-need-to-know-about-rani-rampal-the-goto-player-of-indian-womens-hockey-team-234514.html |title=Mee Rani Rampal – Daughter Of A Cart-Puller On Whom India's Women's Hockey Hopes Ride In Rio |work=indiatimes.com |access-date=28 July 2018 |language=en}}</ref> ਉਹ 2017 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਕਾਕਾਮਿਗਹਾਰਾ ਵਿਖੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ<ref>{{Cite news |url=https://currentaffairs.gktoday.in/indian-womens-hockey-team-wins-2017-asia-cup-title-11201749714.html |title=Indian women's hockey team wins 2017 Asia Cup title |date=6 November 2017 |work=Current Affairs Today |access-date=28 July 2018 |language=en-US |archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728131222/https://currentaffairs.gktoday.in/indian-womens-hockey-team-wins-2017-asia-cup-title-11201749714.html |url-status=dead }}</ref>, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਟਰਾਫੀ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ, ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ 2018 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2018 ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਕਪਤਾਨ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news |url=https://sports.ndtv.com/asian-games-2018/asian-games-2018-rani-rampal-named-indias-flag-bearer-for-closing-ceremony-1909930 |title=Asian Games 2018: Rani Rampal Named India's Flag-Bearer For Closing Ceremony |last=Tirkey |first=Joy |date=2 September 2018 |work=NDTV |access-date=3 September 2018 |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024125636/https://sports.ndtv.com/asian-games-2018/asian-games-2018-rani-rampal-named-indias-flag-bearer-for-closing-ceremony-1909930 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਇਨਾਮ == * ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਖੇਲ ਰਤਨ (2020) - ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ * ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (2020) - ਚੌਥਾ ਸਰਬੋਤਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *[http://hockeyindia.org/team/rani-2.html Rani Rampal profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151210004932/http://hockeyindia.org/team/rani-2.html |date=2015-12-10 }} at [[Hockey India]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 00bwdqob1vg3ak4s0lzqvhbyxv4n2cj 0 107603 842785 827413 2026-07-19T13:46:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842785 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੌਰਜ ਕਿਊਕਰ | image = George Cukor - 1946.jpg | imagesize = | alt = | caption = ਕਿਊਕਰ 1946 ਵਿੱਚ | birth_name = ਜੌਰਜ ਡਿਊਈ ਕਿਊਕਰ | birth_date = {{Birth date|1899|7|7}} | birth_place = [[ਮੈਨਹੈਟਨ]],ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | death_date = {{Death date and age|1983|1|24|1899|7|7}} | death_place = [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲੌਸ ਏਂਜਲਸ]], ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | death_cause = [[ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ]] | other_names = | occupation = [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] | years_active = 1930–81 | spouse = | partner = | website = }} '''ਜੌਰਜ ਡਿਊਈ ਕਿਊਕਰ''' ({{IPAc-en|ˈ|k|juː|k|ər}};<!--"as in cucumber"--> 7 ਜੁਲਾਈ, 1899 – 24 ਜਨਵਰੀ, 1983) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਸੀ।<ref>Obituary ''[[Variety Obituaries|Variety]]'', January 26, 1983.</ref> ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਕੌਮੇਡੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਰਕੇਓ (RKO) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ [[ਡੇਵਿਡ ਓ. ਸੈਲਜ਼ਨਿਕ]] (ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਰਕੇਓ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਵ੍ਹਾਟ ਪ੍ਰਾਈਸ ਹੌਲੀਵੁੱਡ?]]'' (1932), ''[[ਏ ਬਿੱਲ ਔਫ਼ ਡਾਈਵੋਰਸਮੈਂਟ (1932 ਫ਼ਿਲਮ)|ਏ ਬਿੱਲ ਔਫ਼ ਡਾਈਵੋਰਸਮੈਂਟ]]'' (1932), ''[[ਅਵਰ ਬੈਟਰਸ]]'' (1933), ਅਤੇ ''[[ਲਿਟਲ ਵੁਮਨ (1933 ਫ਼ਿਲਮ)|ਲਿਟਲ ਵੁਮਨ]]'' (1933) ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸੈਲਜ਼ਨਿਕ 1933 ਵਿੱਚ ਐਮਜੀਐਮ (MGM) ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿਊਕਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੈਲਜ਼ਨਿਕ ਲਈ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਡਿਨਰ ਐਟ ਏਟ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਡਿਨਰ ਐਟ ਏਟ]]'' (1933) ਅਤੇ ''[[ਡੇਵਿਡ ਕੌਪਰਫ਼ੀਲਡ (1935 ਫ਼ਿਲਮ)|ਡੇਵਿਡ ਕੌਪਰਫ਼ੀਲਡ]]'' (1935) ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਅਤੇ [[ਇਰਵਿੰਗ ਥਾਲਬਰਗ]] ਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''[[ਰੋਮੀਓ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ (1936 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰੋਮੀਓ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ]]'' (1936) ਅਤੇ ''[[ਕਾਮਿੱਲੇ (1936 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਮਿੱਲੇ]]'' (1936) ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ''[[ਗੌਨ ਵਿਦ ਦ ਵਿੰਡ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੌਨ ਵਿਦ ਦ ਵਿੰਡ]]'' (1939) ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ ਸਟੋਰੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ ਸਟੋਰੀ]]'' (1940), ''[[ਗੈਸਲਾਈਟ (1944 ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੈਸਲਾਈਟ]]'' (1944), ''[[ਐਡਮਸ ਰਿਬ]]'' (1949), ''[[ਬੌਰਨ ਯੈਸਟਰਡੇ (1950 ਫ਼ਿਲਮ)|ਬੌਰਨ ਯੈਸਟਰਡੇ]]'' (1950), ''[[ਏ ਸਟਾਰ ਇਜ਼ ਬੌਰਨ (1954 ਫ਼ਿਲਮ)|ਏ ਸਟਾਰ ਇਜ਼ ਬੌਰਨ]]'' (1954), ''[[ਭੋਵਾਨੀ ਜੰਕਸ਼ਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਭੋਵਾਨੀ ਜੰਕਸ਼ਨ]]'' (1956), ਅਤੇ ''[[ਮਾਈ ਫ਼ੇਅਰ ਲੇਡੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਮਾਈ ਫ਼ੇਅਰ ਲੇਡੀ]]'' (1964) ਜਿਹੀਆ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਕਿਊਕਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ [[ਮੈਨਹੈਟਨ]] ਦੇੇ [[ਲੋਅਰ ਈਸਟ ਸਾਈਡ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹੰਗੇਰੀਆਈ-ਯਹੂਦੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ''ਵਿਕਟਰ'' ਅਤੇ ''ਹੈਲਨ ਇਲੋਨਾ ਗਰੌਸ'' ਦਾ ਇੱਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਟਾਰਨੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੇ ਉਸਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਨਾਮ [[ਸਪੇਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗ]] ਦੇ ਹੀਰੋ ''ਜੌਰਜ ਡਿਊਈ'' ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤਾ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾਘਰ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਹੀਬਰੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁਬਿਧਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਦੁਨੀਆਵੀਂ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਟੁੱਟਣ ਲਈ [[ਐਂਗਲੋਫਾਈਲ]] ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>McGilligan, pp. 5–6.</ref> ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਿਊਕਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਾਚ ਦੇ ਪਾਠ ਵੀ ਲਏ। 7 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਡੇਵਿਡ ਓ. ਸੈਲਜ਼ਨਿਕ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜਾ ਮਗਰੋਂ ਉਸਦਾ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>McGilligan, p. 11.</ref> ==ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ== ===ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !ਸਾਲ !ਸ਼੍ਰੇਣੀ !ਫ਼ਿਲਮ !ਨਤੀਜਾ !ਨੂੰ ਹਾਰਿਆ |- | ਛੇਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1932-33) | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | [[ਲਿਟਲ ਵੂਮਨ (1933 ਫ਼ਿਲਮ)|''ਲਿਟਲ ਵੂਮਨ'']] | ਨਾਮਜ਼ਦ | <Small>[[ਫ਼ਰੈਂਕ ਲੌਇਡ]], [[ਕੈਵਲਕੇਡ (1933 ਫ਼ਿਲਮ)|''ਕੈਵਲਕੇਡ'']] ਲਈ <Small> |- | 13ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1940) | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | ''[[ਦ ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ ਸਟੋਰੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ ਸਟੋਰੀ]]'' | ਨਾਮਜ਼ਦ | <Small>[[ਜੌਨ ਫ਼ੋਰਡ]], [[ਦ ਗਰੇਪਸ ਔਫ਼ ਰੈਥ (ਫ਼ਿਲਮ)|''ਦ ਗਰੇਪਸ ਔਫ਼ ਰੈਥ'']] ਲਈ<Small> |- | 20ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1947) | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | [[ਏ ਡਬਲ ਲਾਈਫ਼ (1947 ਫ਼ਿਲਮ)|''ਏ ਡਬਲ ਲਾਈਫ਼'']] | ਨਾਮਜ਼ਦ | <Small>[[ਏਲੀਆ ਕਾਜ਼ਾਨ]], ''[[ਜੈਂਟਲਮੈਨਸ ਐਗਰੀਮੈਂਟ]]'' ਲਈ<Small> |- | 23ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1950) | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | [[ਬੌਰਨ ਯੈਸਟਰਡੇ (1950 film)|''ਬੌਰਨ ਯੈਸਟਰਡੇ'']] | ਨਾਮਜ਼ਦ | <Small>[[ਜੋਸਫ਼ ਐਲ. ਮਾਂਕੀਵਿਚ]], ''[[ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਈਵ]]'' ਲਈ<Small> |- | 37ਵੇਂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1964) | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | [[ਮਾਈ ਫ਼ੇਅਰ ਲੇਡੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|''ਮਾਈ ਫ਼ੇਅਰ ਲੇਡੀ'']] | ਜੇਤੂ | ਕੋਈ ਨਹੀਂ |} ===ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !ਸਾਲ !ਸ਼੍ਰੇਣੀ !ਫ਼ਿਲਮ !ਨਤੀਜਾ !ਨੂੰ ਹਾਰਿਆ |- | 8ਵੇਂ ਗੋਲਡਲ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ (1950) | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | [[ਬੌਰਨ ਯੈਸਟਰਡੇ (1950 film)|''ਬੌਰਨ ਯੈਸਟਰਡੇ'']] | ਨਾਮਜ਼ਦ | <Small>[[ਬਿਲੀ ਵਾਈਲਡਰ]], [[ਸਨਸੈੱਟ ਬੂਲੇਵਾਰਡ (ਫ਼ਿਲਮ)|''ਸਨਸੈੱਟ ਬੂਲੇਵਾਰਡ'']]<Small> |- | 20ਵੇਂ ਗੋਲਡਲ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ (1962) | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | ''[[ਦ ਚੈਪਮੈਨ ਰਿਪੋਰਟ]]'' | ਨਾਮਜ਼ਦ | <Small>[[ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ]], [[ਲਾਰੈਂਸ ਔਫ਼ ਅਰੇਬੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)|''ਲਾਰੈਂਸ ਔਫ਼ ਅਰੇਬੀਆ'']]<Small> |- | 22ਵੇਂ ਗੋਲਡਲ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ (1964) | ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | [[ਮਾਈ ਫ਼ੇਅਰ ਲੇਡੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|''ਮਾਈ ਫ਼ੇਅਰ ਲੇਡੀ'']] | ਜੇਤੂ | ਕੋਈ ਨਹੀਂ |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਸਰੋਤ== * Hillstrom, Laurie Collier, ''International Dictionary of Films and Filmmakers''. Detroit: St. James Press, 1997. {{ISBN|1-55862-302-7}}. * Katz, Ephraim, ''The Film Encyclopedia''. New York: HarperCollins, 2001. {{ISBN|0-06-273755-4}}. * McGilligan, Patrick, ''George Cukor: A Double Life''. New York: St. Martin's Press 1991. {{ISBN|0-312-05419-X}} * Myrick, Susan, ''White Columns in Hollywood: Reports from the GWTW Sets''. Macon, Georgia: Mercer University Press, 1982 {{ISBN|0-86554-044-6}}. * Wakeman, John, ''World Film Directors''. New York: H. W. Wilson Company 1987. {{ISBN|0-8242-0757-2}}. ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{Commons category|ਜੌਰਜ ਕਿਊਕਰ}} * {{IMDb name|2030}} * {{IBDB name}} * {{Tcmdb name}} * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/cukor.html Cukor bibliography at UC Berkeley Media Resources Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150211013358/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/cukor.html |date=2015-02-11 }} * [http://sensesofcinema.com/2004/great-directors/cukor/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202063213/http://sensesofcinema.com/2004/great-directors/cukor/ |date=2018-02-02 }} * [http://www.virtual-history.com/movie/person/2354/george-cukor Literature on George Cukor] * [http://catalog.oscars.org/vwebv/holdingsInfo?bibId=65268 George Cukor papers], Margaret Herrick Library, Academy of Motion Picture Arts and Sciences [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਕਲਾਕਾਰ]] 6aak077njczv3rn24yn43ocipdakg6c 0 108220 842805 826953 2026-07-20T04:03:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842805 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਪਾਲਮਾ | image = File:Brian De Palma Deauville 2011.jpg | caption = ਦੇ ਪਾਲਮਾ 2011 ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date and age|1940|09|11}} | birth_place = [[ਨੇਵਾਰਕ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ]], ਅਮਰੀਕਾ | birth_name = ਬ੍ਰਾਇਨ ਰਸਲ ਦੇ ਪਾਲਮਾ | years_active = 1960–ਹੁਣ ਤੱਕ | occupation = ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ | residence = [[ਮੈਨਹੈਟਨ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | spouse = {{marriage|[[ਨੈਨਸੀ ਐਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨੈਨਸੀ ਐਲਨ]]<br>|1979|1983|end=div}}<br />{{marriage|[[ਗੇਲ ਐਨੀ ਹਰਡ]]<br>|1991|1993|end=div}}<br />{{marriage|ਡਾਰਨੈਲ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਓ<br>|1995|1997|end=div}} | children = 2 }} '''ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਪਾਲਮਾ''' (ਜਨਮ 11 ਸਤੰਬਰ, 1940) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਨਵੀਨ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੁਮਾਂਚਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰੁਮਾਂਚ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਕੈਰੀ (1976 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕੈਰੀ]]'', ਅਪਰਾਧਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਡ੍ਰੈਸਡ ਟੂ ਕਿੱਲ (1980 ਫ਼ਿਲਮ)|ਡ੍ਰੈਸਡ ਟੂ ਕਿੱਲ]]'', ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਬਲੋ ਆਊਟ]]'', ਅਪਰਾਧ ਡ੍ਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''[[ਸਕਾਰਫ਼ੇਸ (1983 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਕਾਰਫ਼ੇਸ]]'', ''[[ਦ ਅਨਟਚੇਬਲਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ ਅਨਟਚੇਬਲਸ]]'' ਅਤੇ ''[[ਕਾਰਲੀਟੋਸ ਵੇ]]'' ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਜਾਸੂਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਮਿਸ਼ਨ ਇੰਪੌਸੀਬਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਮਿਸ਼ਨ ਇੰਪੌਸੀਬਲ]]'' ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਦੇ ਪਾਲਮਾ, ਜਿਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਇਤਾਲਵੀ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[ਨੇਵਾਰਕ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਵੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਐਂਥਨੀ ਫ਼ੈਡਰੀਕੋ ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਸੀ।<ref>[http://www.filmreference.com/film/80/Brian-De-Palma.html "Brian De Palma Biography (1940–)"]. Film Reference. Retrieved 2012-01-14.</ref> ਉਹ ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਫ਼ਰੈਂਡਸ ਸੈਂਟਰਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.avclub.com/article/brian-de-palma-talks-about-his-stylish-new-remake--102271 |title=Brian De Palma talks about his stylish new remake, Passion |publisher=A.V. Club |date=August 30, 2013 |first=Ben |last=Kenigsberg |accessdate=October 26, 2014 }}</ref> ਉਸਨੇ ਡਿਫ਼ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਤਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ==ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ== ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਨੈਨਸੀ ਐਲਨ]] (1979–1983), ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਗੇਲ ਐਨੀ ਹਰਡ]] (1991–1993) ਅਤੇ ਦਾਮੈਲ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਓ (1995–1997) ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਰਡ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਲੌਲਿਤਾ ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1991 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਓ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਕੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਾਈਪਰ ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1996 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਨਹੈਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="indiewire08-30">{{cite web |url=http://blogs.indiewire.com/thompsononhollywood/brian-de-palma-interview-transcribed?page=2 |title=Brian De Palma Q & A: 'Passion,' McAdams vs. Rapace, Sex Tools UPDATED (New Trailer) |publisher=Indie Wire |date=August 30, 2013 |first=Anne |last=Thompson |accessdate=October 26, 2014 |page=2 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026072729/http://blogs.indiewire.com/thompsononhollywood/brian-de-palma-interview-transcribed?page=2 |dead-url=yes }}</ref> ==ਮਾਨਤਾ== ਦੇ ਪਾਲਮਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ [[ਨਵੀਨ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=AVprimer>Murray, Noel; Tobias, Scott (March 10, 2011). [http://www.avclub.com/articles/brian-de-palma,52964/ "Brian De Palma | Film | Primer"]. [[The A.V. Club]]. Retrieved 2012-02-03.</ref> ਉਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੀਜ਼ੇ]], [[ਪੌਲ ਸ਼ਰਾਡਰ]], [[ਜੌਨ ਮਿਲੀਅਸ]], [[ਜੌਰਜ ਲਿਊਕਸ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੋਰਡ ਕੋਪੋਲਾ|ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੋਰਡ ਕਪੋਲਾ]], [[ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ]], [[ਜੌਨ ਕਾਰਪੈਂਟਰ]] ਅਤੇ [[ਰਿਡਲੇ ਸਕਾਟ]] ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ [[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ|ਐਲਫ਼ਰੈਡ ਹਿਚਕੌਕ]] ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=AVprimer/><ref>{{cite web|url=http://www.calendarlive.com/movies/cl-ca-depalma24sep24,0,6512079.story|title=The Director's Craft: The death-deifying De Palma|accessdate=December 26, 2007|first=Peter|last=Rainier|publisher=[[Los Angeles Times]] Calendar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080325222433/http://www.calendarlive.com/movies/cl-ca-depalma24sep24%2C0%2C6512079.story|archivedate=March 25, 2008|deadurl=yes|df=mdy-all}}</ref><ref name=FemmeFataleEbert>Ebert, Roger (November 6, 2002). [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20021106%2FREVIEWS%2F211060301%2F1023&AID1=%2F20021106%2FREVIEWS%2F211060301%2F1023&AID2= "''Femme Fatale'' (2002)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605071003/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20021106%2FREVIEWS%2F211060301%2F1023&AID1=%2F20021106%2FREVIEWS%2F211060301%2F1023&AID2= |date=2011-06-05 }}. ''[[Chicago Sun-Times]]''. Retrieved 2012-01-14.</ref><ref name=Salamon27>Salamon, p. 27.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਗ੍ਰੰਥਸੂਚੀ== * [[David Thomson (film critic)|Thomson, David]] (October 26, 2010). ''The New Biographical Dictionary of Film: Fifth Edition, Completely Updated and Expanded'' (Hardcover ed.). Knopf. {{ISBN|978-0-307-27174-7}}. * [[Julie Salamon|Salamon, Julie]] (1991). ''Devil's Candy: The Bonfire of the Vanities Goes to Hollywood'' (Hardcover ed.). Houghton. {{ISBN|0-395-56996-6}}. ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * Bliss, Michael (1986). ''Brian De Palma''. Scarecrow. * Blumenfeld, Samuel; Vachaud, Laurent (2001). ''Brian De Palma''. Calmann-Levy. * Dworkin, Susan (1984). ''Double De Palma: A Film Study with Brian De Palma''. Newmarket. ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== {{Commons category|ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਪਾਲਮਾ}} * {{IMDb name|361}} * [http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/de_palma/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228190510/http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/de_palma/ |date=2012-02-28 }} * [https://www.flickr.com/groups/doubledepalma/ Photos and discussion around the director] * [http://www.virtual-history.com/movie/person/66/brian-de-palma Literature on Brian De Palma] * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/depalma.html Brian De Palma bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723093456/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/depalma.html |date=2018-07-23 }} (via UC Berkeley) * [https://plus.google.com/u/0/communities/105428171484401408969 ''Hi, Brian ! Brian De Palma's Community''] * [http://www.ubu.com/film/depalma.html Brian De Palma's UBUWeb entry, featuring early short films ] * {{cite video|people= Brian De Palma (director)|date=1966|title=The Responsive Eye|url=http://ubu.com/film/depalma_responsive.html|medium=Motion picture}} De Palma documentary film available online [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] f11pe7qfajt107pr6ncxxwyl66yxn32 0 117761 842784 823134 2026-07-19T13:00:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842784 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜੇਨਟ ਮੋਕ | image = Janet Mock Head Shot.png | alt = | caption = ਮੋਕ 2012 ਵਿਚ | birth_date = {{Birth date and age|1983|03|10}} | birth_place = ਹੋਨੋਲੁਲੁ, [[ਹਵਾਈ]], ਯੂ.ਐਸ. | residence = [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਯੂ.ਐਸ. | citizenship = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ | education = {{unbulleted list| | ਹਵਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮਨੋਆ ([[ਬੀ.ਏ.]]) | [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ([[ਐਮ.ਏ.]]) }} | occupation = ਲੇਖਕ, ਰਚਨਾਕਾਰ | known_for = ''[[ਰੇਡੇਫਾਇਨਿੰਗ ਰੀਅਲਨਿਸ]]'', ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਰਕੁੰਨ<ref>[https://www.telegraph.co.uk/women/womens-life/9679052/My-womanhood-is-valid-transgender-activist-Janet-Mock-calls-for-change.html "My womanhood is valid': transgender activist Janet Mock calls for change"], ''Telegraph'', January 1, 2017.</ref><ref name=MSNBC>{{cite web |url=http://www.msnbc.com/melissa-harris-perry/watch/not-enough-of-our-stories-are-being-told-133656643761 |title=Trans activist: 'Not enough of our stories are being told' |publisher=MSNBC |date=February 1, 2014 |accessdate=February 6, 2014 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 1, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150101193035/http://www.msnbc.com/melissa-harris-perry/watch/not-enough-of-our-stories-are-being-told-133656643761 |url-status=dead }}</ref> | spouse = {{marriage|ਐਰਨ ਟ੍ਰੇੱਡਵਲ|2015|2019}} }} '''ਜੇਨਟ ਮੋਕ''' (ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ 1983)<ref>[http://www.oprah.com/own-super-soul-sunday/How-Janet-Mock-Began-Living-Authentically-at-Age-15-Video "How Janet Mock Began Living Authentically at Age 15"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710074517/http://www.oprah.com/own-super-soul-sunday/How-Janet-Mock-Began-Living-Authentically-at-Age-15-Video |date=2017-07-10 }}, ''SuperSoul Sunday''.</ref> ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਲੇਖਕ]], [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ]], [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਮੈਮੋਰੀ 'ਰੇਡੇਫਾਇਨਿੰਗ ਰੀਅਲਨਿਸ' ਅਗੇਨਾਈਜ਼, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ [[ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ]] ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਐਡੀਟਰ ਅਤੇ ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਟਾਫ ਐਡੀਟਰ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.marieclaire.com/sex-love/relationship-issues/born-male |title=I Was Born a Boy |last=Mock |first=Janet |date=May 18, 2011 |work=Marie Claire |accessdate=January 1, 2014}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.poynter.org/2014/janet-mock-wont-be-thrown-into-a-corner-as-the-trans-correspondent-at-marie-claire/259806/ | title = Janet Mock won't 'be thrown into a corner as the trans correspondent' at Marie Claire |author=Klinger, Lauren | website = Poynter | language = en-US |date=July 22, 2014 | access-date =February 25, 2016 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://prospect.org/article/janet-mocks-brilliant-cultural-insurgency | title = Janet Mock's Brilliant Cultural Insurgency | first = Chloe | last = Angyal | website = The American Prospect | date = April 13, 2015 | access-date = February 25, 2016 | archive-date = ਮਾਰਚ 5, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160305153607/http://prospect.org/article/janet-mocks-brilliant-cultural-insurgency | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2014-02-23/hardcover-nonfiction/list.html | title = Best Sellers |newspaper= The New York Times | website = |date=February 23, 2014 | access-date =February 25, 2016 }}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਜੇਨਟ ਮੋਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਨੋਲੁਲੁ, [[ਹਵਾਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਹੈ।<ref name=Zak>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/trans-advocate-janet-mock-dreams-bigger-after-redefining-realness/2014/02/13/dec331fa-94cb-11e3-b46a-5a3d0d2130da_story.html |title=Trans advocate Janet Mock dreams bigger after 'Redefining Realness' |last=Zak |first=Dan |date=February 13, 2014 |work=Washington Post}}</ref><ref>{{cite journal |url=http://www.clutchmagonline.com/2011/05/i-was-born-a-boy-whats-religion-got-to-do-with-it/ |title='I Was Born a Boy': What's Religion Got to Do With It? |last=Viera |first=Ben |date=May 2011 |journal=Clutch |access-date=December 6, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923222214/http://www.clutchmagonline.com/2011/05/i-was-born-a-boy-whats-religion-got-to-do-with-it/ |archive-date=September 23, 2015 |dead-url=yes |df=mdy-all }}</ref><ref>Ruth Manuel-Logan, [http://newsone.com/3078880/he-put-a-ring-on-it-transgender-rights-activist-janet-mock-gets-engaged/ "He Put A Ring On It: Transgender Rights Activist Janet Mock Gets Engaged!"],</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲੀ ਮੋਕ ਤੀਜਾ, ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ (ਬੇਰਟ) ਅੱਧੀ ਹਵਾਈ ਦੀ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ।<ref name=fdr1>Stated on ''[[Finding Your Roots]]'', October 24, 2017.</ref> ਮੋਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਅਤੇ ਡਲਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਿੱਸੇ ਮੂਲ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ।<ref name="marieclaire1">{{cite web|last=Mock |first=Janet |url=http://www.marieclaire.com/sex-love/relationship-issues/born-male |title=Woman Discusses Her Gender Reassignment – Transsexual Woman Janet Mock |work=Marie Claire |date=May 18, 2011 |accessdate=February 6, 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਔਰਤ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ।<ref name="buzzfeed1">{{cite web|first=Claire |last=Pires |url=https://www.buzzfeed.com/clairepires/janet-mock-opens-up-about-life-as-a-trans-sex-worker-at-age |title=Janet Mock Opens Up About Her Experiences As A Trans Sex Worker at Age 16 |publisher=Buzzfeed.com |date= |accessdate=February 6, 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਦੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਦੋਸਤ ਵੇਂਡੀ ਨੇ ਜੇਨਟ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਰਵਾਦੀ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Mock">{{cite book|first=Janet |last=Mock|title=Redefining Realness: My Path to Womanhood, Identity, Love & So Much More|url=https://books.google.com/books/about/Redefining_Realness.html?id=zUtvAAAAQBAJ|year=2014|publisher=Atria Books|isbn=978-1476709123|page=10}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜੇਨਟ ਜੈਕਸਨ ਤੋਂ ਜੇਨਟ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ,<ref name=marieclaire1 /> ਜੋ ਕਾਲਜ ਗਈ।<ref name="buzzfeed1" /><ref>{{cite web |url=http://shine.yahoo.com/healthy-living/the-latest--greatest-face-of-the-trans-movement--5-amazing-janet-mock-facts-222218339.html |title=The Latest, Greatest Face of the Trans Movement: 5 Amazing Janet Mock Facts &#124; Healthy Living – Yahoo Shine |publisher=Shine.yahoo.com |date=January 30, 2014 |accessdate=February 6, 2014 |archive-date=ਜੁਲਾਈ 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730093902/http://shine.yahoo.com/healthy-living/the-latest--greatest-face-of-the-trans-movement--5-amazing-janet-mock-facts-222218339.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਸਰਜਰੀ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਰਵਾਈ। ਮੋਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਹਵਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਮਨੋਆ ਤੋਂ 2004 ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. 2006 ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="about">{{cite web |url=http://janetmock.com/janet-mock-bio/ |title=About Janet Mock |publisher=Janetmock.com |accessdate=March 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718042414/http://janetmock.com/janet-mock-bio/ |archive-date=July 18, 2014 |dead-url=yes |df=mdy-all }}</ref><ref name="mediabistro2014">{{cite web |url=http://www.mediabistro.com/articles/details.asp?aID=12031& |title=SO WHAT DO YOU DO, JANET MOCK, WRITER, TRANSGENDER ADVOCATE AND AUTHOR? |publisher=Mediabistro |date=February 26, 2014 |first=Janday |last=Wilson |accessdate=October 15, 2014 |archive-date=ਅਗਸਤ 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802205316/http://www.mediabistro.com/articles/details.asp?aID=12031& |url-status=dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] muy7q42vlznwixkyh6yo8n4ljtd1mwd 0 122004 842789 841080 2026-07-19T17:15:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842789 wikitext text/x-wiki '''ਦੇਵੇਂਦਰ ਝਾਝਾਰੀਆ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ]]: '''Devendra Jhajharia;''' ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਜੈਵਲਿਨ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਐਫ 46 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਅਨ, ਉਸਨੇ ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ 2004 ਦੇ ਸਮਰ ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋਅ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://sportscafe.in/articles/sports/2016/sep/14/devendra-jhajharia-breaks-world-record-to-win-gold-at-paralympics|title=Paralympics 2016 {{!}} Devendra Jhajharia breaks World Record to win Gold at Paralympics|date=2016-09-14|access-date=2016-09-14|archive-date=2016-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922185121/https://sportscafe.in/articles/sports/2016/sep/14/devendra-jhajharia-breaks-world-record-to-win-gold-at-paralympics|url-status=dead}}</ref> ਰੀਓ ਡੀ ਜਾਨੇਰੀਓ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਸਮਰ ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ, ਉਸੇ ਹੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="breaking2">{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/sport/Paralympics-Javelin-thrower-Devendra-Jhajharia-wins-gold-by-breaking-world-record/2016/09/14/article3620669.ece|title=Paralympics: Javelin thrower Devendra Jhajharia wins gold by breaking world record|last1=|first1=|date=14 September 2016|work=The New Indian Express|accessdate=13 September 2016|archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917062115/http://www.newindianexpress.com/sport/Paralympics-Javelin-thrower-Devendra-Jhajharia-wins-gold-by-breaking-world-record/2016/09/14/article3620669.ece|url-status=dead}}</ref> ਦੇਵੇਂਦਰ ਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ ਪੈਰਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਗੋ ਸਪੋਰਟਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.gosportsfoundation.in/|title=GoSports Foundation|publisher=}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਦੇਵੇਂਦਰ ਝਾਜਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 1980 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕੇਬਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਕੱਟਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&sportid=513&personid=1187810|title=Devendra|publisher=infostradasports.com|access-date=21 September 2013|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923010317/http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&sportid=513&personid=1187810|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/66104/|title=At awards night, Govt ignores Paralympic gold winner|last=Sharma|first=Sandipan|date=9 March 2005|publisher=indianexpress.com|access-date=21 September 2013}}</ref> 1997 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਐਵਾਰਡੀ ਕੋਚ ਆਰ ਡੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇਕ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਕੋਚ ਆਰ ਡੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 2004 ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.sportskeeda.com/sports/indian-javelin-thrower-devendra-jhajharia-wins-silver-world-para-athletics-meet|title=Indian Javelin thrower Devendra Jhajharia wins silver medal at IPC Para-athletics meet|last=Basu|first=Suromitro|date=29 October 2015|access-date=13 May 2018|publisher=sportskeeda}}</ref><ref>http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/sport/paralympic-gold-medallist-devendra-jhajharia-javelin-genius/article8456210.ece</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਝਜਾਰੀਆ ਨੇ [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]] ਵਿੱਚ 8 ਵੀਂ ਫੀਸਪੀਆਈਸੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2004 ਵਿਚ ਝਜਾਰੀਆ ਨੇ ਏਥਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੈਮਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸਨੇ 62.15 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਇਕ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ 59.77 ਮੀ. ਥ੍ਰੋਅ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਦੂਸਰਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਿਆ (ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਮੁਰਲੀਕਾਂਤ ਪੇਟਕਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ)।<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports-news/OtherSports/Forgotten-hero-India-s-first-Paralympic-gold-medallist/Article1-917904.aspx|title=Forgotten hero: India's first Paralympic gold medallist|last=Shrikant|first=B|date=22 August 2012|publisher=hindustantimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925130445/http://www.hindustantimes.com/sports-news/OtherSports/Forgotten-hero-India-s-first-Paralympic-gold-medallist/Article1-917904.aspx|archive-date=25 September 2013|access-date=21 September 2013}}</ref> ਐਥਲੈਟਿਕ ਦੀ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾ 2013 ਵਿਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਲਿਓਨ ਵਿਚ ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ. ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਫ 46 ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇੰਚੀਓਨ ਵਿਖੇ 2014 ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ 2015 ਆਈਪੀਸੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, 59.06 ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਝਜਾਰੀਆ ਸਿਰਫ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਚੀਨ ਦੇ ਗੁਓ ਚੁਨਲਿਯੰਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੂਸਰੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸੀ। 2016 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿਚ 2016 ਆਈਪੀਸੀ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਏਸ਼ੀਆ-ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਸਮਰ ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋ ਐੱਫ 46 ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 2004 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ 63.97 ਮੀਟਰ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ।<ref name="breaking">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/sport/Paralympics-Javelin-thrower-Devendra-Jhajharia-wins-gold-by-breaking-world-record/2016/09/14/article3620669.ece|title=Paralympics: Javelin thrower Devendra Jhajharia wins gold by breaking world record|last=|first=|date=14 September 2016|work=The New Indian Express|access-date=13 September 2016|archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917062115/http://www.newindianexpress.com/sport/Paralympics-Javelin-thrower-Devendra-Jhajharia-wins-gold-by-breaking-world-record/2016/09/14/article3620669.ece|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ]] ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਝਝਾਰੀਆ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਜੂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀ [[ਕਬੱਡੀ|ਕਬੱਡੀ ਦੀ]] ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref name="topped">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/Dad-I-topped-now-its-your-turn-Daughter-told-Jhajharia/articleshow/54328463.cms|title=Dad I topped, now it's your turn: Daughter told Jhajharia|last=|first=|date=14 September 2016|work=The Times of India|access-date=14 September 2016}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ]] (2017) * ਐਫ.ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਈ. ਪੈਰਾ-ਸਪੋਰਟਸਪਰਸਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ (2014) <ref>{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|title=FICCI announces the Winners of India Sports Awards for 2014|website=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=14 February 2014|archive-date=4 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|url-status=dead}}</ref> * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2012; ਇੰਨਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੈਰਾਲੰਪਿਅਨ). <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=21 July 2015}}</ref> * [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] (2004) == ਕਥਨ == ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਕਦੇ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ: ਦੇਵੇਂਦਰ ਝਜਾਰੀਆ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/I-have-never-compromised-with-my-training-Devendra-Jhajharia/articleshow/54466222.cms|title=Timesofindia.com|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ਇਕ ਟਿਪ ਜਿਸਨੇ ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੇਵੇਂਦਰ ਝਜਾਰੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.gqindia.com/content/the-one-tip-that-won-paralympic-champion-devendra-jhajharia-his-second-gold-medal/|title=gqindia.com|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ]] 3qj7kg8kdjto2dbxb1yyoq2gzy4mdt4 0 122911 842793 643439 2026-07-19T20:06:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842793 wikitext text/x-wiki '''ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ]]: '''National Institute of Technology Jamshedpur;''' ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: '''ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ''' ), ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]], ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਹੈ। ਰੀਜਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 15 ਅਗਸਤ 1960 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ 27 ਦਸੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ.) ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 32 ਐਨਆਈਟੀਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ]] (ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ.ਡੀ.) ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ (1956–61) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ 8 ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।<ref name="official">{{Cite web|url=http://nitjsr.ac.in/new/institute/about_us.php|title=About us|publisher=NIT Jamshedpur|archive-url=https://web.archive.org/web/20130713120617/http://nitjsr.ac.in/new/institute/about_us.php|archive-date=13 July 2013|access-date=12 June 2013}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:NIT_Jamshedpur_Main_Administrative_Building.jpg|right|thumb| ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਮਾਰਤ ]] ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿਚ [[ਬਿਹਾਰ]] ਰਾਜ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (ਨਿਰਵਿਘਨ) ਡਾ: ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। 15 ਅਗਸਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਭਾਰਤ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]], ਦੀ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ (1956–1961) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ ਖੇਤਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜਾਂ (ਆਰ.ਈ.ਸੀ.) ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਰਾਜ ਲਈ ਐਨਆਈਟੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਪਟਨਾ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਲਈ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="official"/> == ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਦਾਖਲਾ == ਸੰਸਥਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਟ੍ਰੀਮਾਂ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸਮੈਸਟਰ ਕੋਰਸਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.]] ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="official"/> == ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ == ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਅਹਾਤਾ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਲਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 32,184 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੀਡਿੰਗ ਹਾਲ, ਪੀਰੀਓਡਿਕਲ ਸੈਕਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸੈਕਸ਼ਨ, ਸਟੈਕ ਰੂਮ, ਬੁੱਕ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਈਡਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। '''ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ:''' ਇਹ ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਪਾਟ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ, ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ, ਹੈਂਡਬੁੱਕ, ਨਿਊਜ਼ ਪੇਪਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਜਰਨਲ ਐਂਡ ਰੈਫਰੈਂਸ ਬੁਕਸ ਸਟੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। '''ਸਟੈਕ ਰੂਮ:''' ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁੱਲੀ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। == ਹੋਸਟਲ == ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 13 ਹੋਸਟਲ ਹਨ - ਲੜਕਿਆਂ ਲਈ 9 ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ 4। ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਹੋਸਟਲ: * ਹੋਸਟਲ - ਸੀ * ਹੋਸਟਲ - ਡੀ * ਹੋਸਟਲ - ਈ * ਹੋਸਟਲ - ਐਫ * ਹੋਸਟਲ - ਜੀ * ਹੋਸਟਲ - ਐਚ * ਹੋਸਟਲ - ਆਈ * ਹੋਸਟਲ - ਜੇ * ਹੋਸਟਲ - ਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਹੋਸਟਲ: * ਹੋਸਟਲ - ਏ * ਹੋਸਟਲ - ਬੀ * ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਹਾਲ ਨਿਵਾਸ * ਅੰਬੇਦਕਰ ਹਾਲ ਨਿਵਾਸ == ਵਿਭਾਗ == ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ 12 ਵਿਭਾਗ ਹਨ। * ਰਸਾਇਣ * ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨਿਅਰੀ * ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਾਰਜ * ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜਿਨੀਰਿੰਗ * ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ * ਗਣਿਤ * ਜੰਤਰਿਕ ਇੰਜੀਨਿਅਰੀ * ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * ਭੌਤਿਕੀ * ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ == ਦਰਜਾਬੰਦੀ == ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੈਂਕਿੰਗ ਫਰੇਮਵਰਕ (ਐਨ.ਆਈ.ਆਰ.ਐਫ.) ਦੁਆਰਾ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 130 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। == ਤਿਉਹਾਰ == ਇੱਥੇ ਦੋ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ: * ਓਜਸ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲਜ ਦਾ ਟੈਕਨੀਕੋ -ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ojass.in/2013/#home|title=OJASS 13|publisher=NITJSR|access-date=14 June 2013|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724075334/http://www.ojass.in/2013/#home|dead-url=yes}}</ref> * ਕਲਫੇਸਟ, ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.culfest.co.in/|title=CULFEST'17|publisher=NITJSR|access-date=14 June 2017|archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925023809/http://culfest.co.in/|dead-url=yes}}</ref> == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == * ਮੱਲੀ ਮਸਤਾਨ ਬਾਬੂ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 7 ਸੰਮੇਲਕ<ref>{{Cite web|url=http://www.1stindian7summits.com/aboutmalli.html|title=World's Fastest 7 Summiteer|access-date=17 July 2014}}</ref> * [https://www.deere.com/en/our-company/about-john-deere/leadership/kalathur-rajesh/ ਰਾਜੇਸ਼ ਕਲਾਥੂਰ, ਐਲੂਮਨੀ 1985 ਬੈਚ, ਚੀਫ ਫਾਇਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਅਫਸਰ, ਜੌਹਨ ਡੀਅਰ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190415233751/https://www.deere.com/en/our-company/about-john-deere/leadership/kalathur-rajesh/ |date=2019-04-15 }} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਰੌਰਕੇਲਾ * [[ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਭੋਪਾਲ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਭੋਪਾਲ]] * [[ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਦੁਰਗਾਪੁਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਦੁਰਗਾਪੁਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.nitjsr.ac.in}} * [http://www.teamphoenix.org ਅਧਿਕਾਰਤ ਟੀਮ ਫੀਨਿਕਸ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118052751/http://www.teamphoenix.org/ |date=2019-11-18 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]] 3hrgxncczbzan22oppyvz0oiraxf5fp 0 123467 842796 703301 2026-07-19T21:58:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842796 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player|name=ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ|image=The National Coach, Indian Badminton Team, Shri Pullela Gopichand calls on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on May 02, 2016.jpg|caption=ਪੁਲੇਲਾ ਤਸਵੀਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1973|11|16}}|birth_place=[[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ|residence=[[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], ਭਾਰਤ|height={{convert|1.82|m|ftin|abbr=on}}<ref>{{cite web |title=Pulella Gopichand |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/go/pulella-gopichand-1.html |publisher=[[Sports Reference]] |accessdate=6 March 2016 |archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418031619/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/go/pulella-gopichand-1.html |dead-url=yes }}</ref>|weight=68 kg|event=|highest_ranking=5<ref name="bwf">{{cite web |url=http://old.internationalbadminton.org/histranking.asp?rankno=275&id=1 |title=Historical Ranking |publisher=[[Badminton World Federation]] |accessdate=7 February 2010 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|highest_ranking_date=|country=[[ਭਾਰਤ]]|coach=|handedness=|medals=|bwf_id=F7C6507E-3CF9-4CA5-B2B2-657C934CC8A5}} '''ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pullela Gopichand;''' ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ 1973) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ [[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੀਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਚ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2001 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਓਪਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।<ref name="mapsofindia">{{Cite web|url=http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/pulella-gopichand.html|title=Pulella Gopichand|publisher=mapsofindia.com|access-date=7 February 2010}}</ref> [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਦੂਕੋਣ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਾਰਨਾਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="toi_dec02">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/P-Gopichand/articleshow/30977688.cms|title=P Gopichand|date=11 December 2002|access-date=7 February 2010|publisher=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="GBA">{{Cite web|url=http://www.pgba.in/abt_gopi.html|title=Pullela Gopichand&nbsp;– The Founder|publisher=Gopichand Badminton Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20100224093210/http://www.pgba.in/abt_gopi.html|archive-date=24 February 2010|access-date=7 February 2010}}</ref> ਉਹ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 2009 ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="LIST OF ARJUNA AWARD WINNERS">{{Cite web|url=http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm|title=LIST OF ARJUNA AWARD WINNERS|publisher=web.archive.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225221945/http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm|archive-date=25 December 2007|access-date=12 February 2010}}</ref><ref name="Biharprabha News">{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/01/pullela-gopichand-thanks-badminton-fraternity-for-padma-bhushan/|title=Pullela Gopichand thanks Badminton Fraternity for Padma Bhushan|website=IANS|publisher=Biharprabha News|access-date=25 January 2014|archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929151449/https://news.biharprabha.com/2014/01/pullela-gopichand-thanks-badminton-fraternity-for-padma-bhushan/|url-status=dead}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਪੁਲੇਲਾ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਬਰਾਵੰਮਾ, ਨਾਗੰਡਲਾ, [[ਪ੍ਰਕਾਸਮ ਜ਼ਿਲਾ|ਪ੍ਰਕਾਸ]], [[ਪ੍ਰਕਾਸਮ ਜ਼ਿਲਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ]]।<ref name="webindia">{{Cite web|url=http://www.webindia123.com/personal/sports/gopi.htm|title=Pullela Gopichand&nbsp;– Badminton Player|publisher=webindia123.com|access-date=7 February 2010}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ|ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿਚ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਪੌਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ]] ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1990 ਅਤੇ 1991 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਯੁਕਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। == ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ == [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਦੂਕੋਣ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਦੁਕੋਣ ਅਕੈਡਮੀ[http://www.ppba.in/Prakash]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਪੀਚੰਦ ਨੂੰ ਐਸ ਐਮ ਆਰਿਫ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ SAI [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਖੇ ਗਾਂਗੁਲੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2001/mar/11arif.htm|title=His hard work and dedication has paid off|date=11 March 2001|access-date=12 February 2010|publisher=The Tribune}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010415/cth3.htm|title=Still a crusader|date=15 April 2001|access-date=12 February 2010|publisher=The Tribune}}</ref> ਗੋਪੀਚੰਦ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2000 ਤੱਕ, ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ [[ਇੰਫਾਲ]] ਵਿਖੇ 1998 ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਇਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ 3 ਥਾਮਸ ਕੱਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 1996 ਵਿਚ ਉਸਨੇ [[ਵਿਜੈਵਾੜਾ|ਵਿਜੇਵਾੜਾ]] ਵਿਖੇ ਸਾਰਕ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 1997 ਵਿਚ ਕੋਲੰਬੋ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤਾਜ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। 1998 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 1999 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟੁਲੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਓਪਨ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਵੀ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਗ੍ਰਾਂਡ ਪ੍ਰੀਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। 2001 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਵਿਖੇ ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਓਪਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦੇ [[ਪੀਟਰ ਗੇਡ]] ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਚੀਨ ਦੇ ਚੇਨ ਹਾਂਗ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਟਰਾਫੀ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2001/mar/10gopi.htm|title=Gopichand enters All-England final|last=Our Correspondent in Birmingham|date=10 March 2001|website=rediff.com|access-date=2019-07-28}}</ref> ਉਹ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਦੂਕੋਣ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਾਰਨਾਮਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050126/sports.htm|title=Randhawa's wait for Padma Shri ends|date=26 January 2005|access-date=12 February 2010|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]], 1999<ref name="LIST OF ARJUNA AWARD WINNERS"/> * [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ]], 2001<ref> </ref> * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 2005<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> * ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਅਵਾਰਡ, 2009<ref> </ref> * [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]], 2014<ref name="Biharprabha News"/> * 2016 ਰੀਓ ਸਮਰ ਗਰਮ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਇਨਾਮ * ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਇਨਾਮ * ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸੰਘ ਤੋਂ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ<ref>{{Cite web|url=https://www.mykhel.com/badminton/rio-2016-bai-announces-cash-awards-sindhu-gopichand-014598.html|title=Rio 2016: BAI announces cash awards for 'Silver' Sindhu, Coach Gopichand|last=IANS|date=2016-08-19|website=mykhel.com|language=en|access-date=2019-07-28}}</ref> * ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਲ ਪ੍ਰੋਟਸਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2013, ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧੀਨ ਸਪੋਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ- ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਅਕੈਡਮੀ, ਬੈਡਮਿੰਟਨ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]<ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=98962|title=National Sports Awards to be Presented on 31st August, 2013|website=pib.nic.in|access-date=2019-07-28}}</ref> * [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਨਪੁਰ|ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਕਾਨਪੁਰ]] ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 52 ਵੇਂ ਕਨਵੋਕੇਸ਼ਨ ਸਮਾਰੋਹ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਗੋਪੀਚੰਦ ਨੇ ਸਾਥੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਪੀ. ਵੀ. ਵੀ. ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ 5 ਜੂਨ 2002 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2002/jun/05gopi.htm|title=Gopichand to wed Lakshmi}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇਕ ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ। ਉਸਦੀ ਧੀ ਗਾਇਥਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਨੇ 2015 ਅੰਡਰ -13 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੋਪੀਚੰਦ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] mp7bhp5o12v4i10uykx3wybqy69lxge 0 132611 842809 807709 2026-07-20T07:17:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842809 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਾਹੀ ਵਿਜ | image = Mahhi Vij at her birthday party 2013.jpg | caption = ਮਾਹੀ ਵਿਜ 2013 ਵਿਚ। | othername = | birth_date = {{birth_date and age|1982|4|1|df=yes}} | birth_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | Height. = | occupation = ਮਾਡਲ, [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | awards = | spouse = {{marriage|[[ਜੈ ਭਾਨੂਸ਼ਾਲੀ]]|2011}}<ref name="Marriage">[http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-pix-jay-bhanushali-and-mahi-vijs-exotic-white-wedding/20140619.htm Jay Bhanushali and Mahi Vij's exotic white wedding]</ref><ref>{{cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-jay-bhanushali-and-mahi-vij-re-wedding-to-put-a-full-stop-on-split-rumor-4558126-PHO.html|title=Jay Bhanushali and Mahi Vij re - wedding to put a full stop on split rumor|work=[[Dainik Bhaskar]]|quote="Jay and Maahi secretly got married in the year 2011 and later went public about it"|publisher=23 March 2014|access-date=28 April 2016|archive-date=30 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530212620/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-jay-bhanushali-and-mahi-vij-re-wedding-to-put-a-full-stop-on-split-rumor-4558126-PHO.html|url-status=dead}}</ref> | children =3 }} '''ਮਾਹੀ ਵਿਜ''' (ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ 'ਲਾਗੀ ਤੁਝਸੇ ਲਗਨ' ਅਤੇ [[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]] ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਜੈ ਭਾਨੂਸ਼ਾਲੀ ਨੇ 2013 ਦੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 5 ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਵਿਜ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/there-were-times-when-i-didn-t-have-money-to-pay-rent-mahhi-vij/story-hlVQEz1iDVwxSIdA2qCasJ.html|title=There were times when I didn’t have money to pay rent: Mahhi Vij|date=11 June 2016}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੁ, ਤੂ ਹੈ ਵਹੀ (ਡੀਜੇ ਅਕੀਲ ਮਿਕਸ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਅਕੇਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k6/june/june378.htm|title=Sony firms up 10 pm slot with new thriller 'Akela', 2 more shows to follow|website=Indiantelevision.com}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਮਮੂਟੀ ਨਾਲ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਪਾਰੀਚਿਥਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਹਾਰਾ ਵਨ ਸ਼ੋਅ 'ਸ਼ੁਭ ਕਦਮ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/news/shubh-kadam-out-sahara|title=Shubh Kadam out of Sahara|website=Tellychakkar.com|access-date=2011-01-01|archive-date=2012-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404225516/http://www.tellychakkar.com/news/shubh-kadam-out-sahara|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਭੂਮਿਕਾ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ 'ਲਾਗੀ ਤੁਝਸੇ ਲਗਨ' ਵਿੱਚ ਨਕੂਸ਼ਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 4 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਜੈ ਭਾਨੂਸ਼ਾਲੀ ਨੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 5 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਖ਼ਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 5 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਤ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਬਾਹਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/mahi-vij-opts-out-of-khatron-ke-khiladi-5-due-to-injury/|title=Mahi Vij opts out of Khatron Ke Khiladi 5 due to Injury|website=IANS|publisher=Biharprabha News|access-date=5 February 2014|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235137/http://news.biharprabha.com/2014/02/mahi-vij-opts-out-of-khatron-ke-khiladi-5-due-to-injury/|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਵਿਜ ਨੇ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਜੈ ਭਾਨੂਸ਼ਾਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਰਾਜਵੀਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ। ਜੋੜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ 2019 ਵਿਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤਾਰਾ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2004 | ਤਪਾਨਾ | ਮੀਰਾ | ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ |- | 2004 | ਅਪਾਰੀਚਿਥਨ | ਕਲਿਆਣੀ | ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ |- |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ !ਸ਼ੋਅ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ !Ref(s) |- |2007–2008 |''ਅਕੇਲਾ'' |ਮੇਘਨਾ | | |- | rowspan="2" |2008 |ਸ਼ਹਹ...ਕੋਈ ਹੈ |ਮਨੀਸ਼ਾ ਦਿਸਾਈ |ਸੀਜ਼ਨ 2; ਐਪੀਸੋਡ 126-127 | |- |ਕੈਸੀ ਲਾਗੀ ਲਗਨ | rowspan="2" |ਪ੍ਰਥਾ | | |- |2008–2009 |ਸ਼ੁਭ ਕਦਮ | | |- |2009–2012 |ਲਾਗੀ ਤੁਝਸੇ ਲਗਨ |ਨਕੂਸ਼ਾ ਪਾਟਿਲ | |<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Jay-Bhanushali-is-a-good-husband-Mahhi-Vij/articleshow/12019430.cms|title=Jay Bhanushali is a good husband: Mahhi Vij|website=The Times of India|access-date=29 April 2016}}</ref> |- | rowspan="2" |2009 |ਬੈਰੀ ਪੀਯਾ | rowspan="3" |ਮਹਿਮਾਨ (ਨਕੂਸ਼ਾ ਵਜੋਂ) | rowspan="3" |ਖ਼ਾਸ ਦਿੱਖ | |- |ਨਾ ਆਨਾ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਲਾਡੋ | |- | rowspan="2" |2010 |ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਸੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਥਾ | |- |ਸਰੋਜ ਖਾਨ ਨਾਲ ਨਚਲੇ ਵੇ | rowspan="3" |ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ | |<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/dated-sets-bollywood-trap-haunt-nachle-ve/lite/|title=Dated sets,Bollywood trap haunt Nachle Ve|date=8 November 2010}}</ref> |- |2010–2011 |''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 4'' |3 ਰਨਰ ਅਪ |<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Mahi-Vij-Cannot-do-a-show-like-Bigg-Boss/articleshow/51976212.cms|title=Mahi Vij: Cannot do a show like 'Bigg Boss'|date=25 April 2016|website=The Times of India|access-date=29 April 2016}}</ref> |- | rowspan="2" |2011 |ਕਮੇਡੀ ਸਰਕਸ ਕਾ ਨਯਾ ਦੌਰ | | |- |[[ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ]] |ਮਹਿਮਾਨ (ਨਕੂਸ਼ਾ ਵਜੋਂ) |ਖ਼ਾਸ ਦਿੱਖ | |- | rowspan="6" |2012 |ਵੀ ਦ ਸੀਰੀਅਲ |ਖੁਦ |ਕੈਮਿਓ |<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjit-Taneja-to-expose-the-truth-of-The-Serial/articleshow/17558028.cms|title=Arjit Taneja to expose the truth of ‘The Serial’|website=The Times of India|access-date=29 April 2016}}</ref> |- |ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀਜ਼ |ਸਲੋਨੀ | |<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Mahi-Vij-and-Shaheer-Sheikh-in-Star-Plus-telefilm/articleshow/15403034.cms|title=Mahi Vij and Shaheer Sheikh in Star Plus’ telefilm|website=The Times of India|access-date=29 April 2016}}</ref> |- | rowspan="2" |''ਸਾਵਧਾਨ ਇੰਡੀਆ'' |ਰੇਹਾ |ਐਪੀਸੋਡ 1 – 5 | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Mahhi-Vij-roped-in-for-Savdhan-India/articleshow/16254697.cms|title=Mahhi Vij roped in for Savdhan India|date=4 September 2012|website=Times Of India Dot Com|language=en|access-date=4 March 2020}}</ref> |- |ਡਾ.ਅੰਜੂ |ਐਪੀਸੋਡ 40 |- |''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 5'' |ਮਹਿਮਾਨ |[[ਭਾਰਤੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ | |- |ਮੂਵਰ ਐਂਡ ਸ਼ੇਕਰ | rowspan="2" |ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ | | |- |2012–2013 |''ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 5'' |ਵਿਜੈਤਾ |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/jay-mahhi-win-nach-baliye-5-156899-2013-03-24#:~:text=After%20weeks%20of%20hard%20work,dance%20show%20Nach%20Baliye%205.&text=and%20Mahhi%20Vij-,After%20weeks%20of%20hard%20work%2C%20Jay%20Bhanushali%20and%20Mahi%20Vij,been%20the%20most%20consistent%20performers.|title=Jay, Mahi win Nach Baliye 5|date=24 March 2013}}</ref> |- |2013 |''ਦੋ ਦਿਲ ਬੰਧੇ ਏਕ ਡੋਰੀ ਸੇ'' | rowspan="2" |ਮਹਿਮਾਨ | rowspan="2" |ਖ਼ਾਸ ਦਿੱਖ |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/jay-mahi-to-shake-a-leg-in-do-dil-bandhe-ek-dori-se-9673.html|title=Jay-Mahi to shake a leg in 'Do Dil Bandhe Ek Dori Se!'|date=6 September 2013}}</ref> |- | rowspan="2" |2014 |[[ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਜ਼ ਵਿਦ ਕਪਿਲ|ਕਮੇਡੀ ਨਾਈਟਜ਼ ਵਿਦ ਕਪਿਲ]] |<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Mahhi-Vij-and-Jay-Bhanushali-on-Comedy-Nights-With-Kapil/articleshow/34247436.cms?|title=Mahhi Vij and Jay Bhanushali on Comedy Nights With Kapil|website=The Times of India|access-date=29 April 2016}}</ref> |- |''ਇਨਕਾਉਂਟਰ'' |ਆਸ਼ਨਾ | |<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/mahi-vij-to-play-gangster-on-tv-show/|title=Mahi Vij to play gangster on TV show|date=3 June 2014|website=The Indian Express|access-date=29 April 2016}}</ref> |- |2015 | rowspan="2" |''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 9)|ਬਿਗ ਬੌਸ 9]]'' | rowspan="3" |ਮਹਿਮਾਨ |ਯੁਵਿਕਾ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ |<ref>{{Cite web|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/karan-kundra-shaleen-malhotra-mahhi-bigg-boss-9-151031|title=Karan Kundra, Shaleen Malhotra, Mahhi on Bigg Boss 9|date=31 October 2015}}</ref> |- | rowspan="4" |2016 | rowspan="2" |''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 7 ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-bigg-boss-9-finale-arjun-kapoor-s-khatron-ke-khiladi-team-has-a-double-trouble-time-with-finalists-2169495|title=Bigg Boss 9 Finale: Arjun Kapoor's 'Khatron ke khiladi' team has a double trouble time!|date=23 January 2016}}</ref> |- |ਕਮੇਡੀ ਨਾਇਟ ਬਚਾਓ |<ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/comedy-nights-bachao-episode-with-arjun-kapoor-and-khatron-ke-khiladi-7-female-contestants-was-super-entertaining-908345/|title=Comedy Nights Bachao episode with Arjun Kapoor and Khatron Ke Khiladi 7 female contestants was super entertaining!|date=1 February 2016}}</ref> |- |''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 7'' |ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ |10ਵੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ |<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/khatron-ke-khiladi-participant-mahhi-vijs-tryst-with-creepy-crawly-creatures/|title=‘Khatron Ke Khiladi’ participant Mahhi Vij’s tryst with creepy-crawly creatures|date=7 February 2016|website=The Indian Express|access-date=29 April 2016}}</ref> |- |[[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]] |ਨੰਦਨੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸ਼ੇਖਰ/ਨੰਦਨੀ ਸ਼ੇਖਾਵਤ/ਨੰਦਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ | |<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/balika-vadhu-mahhi-vij-joins-tv-show-here-s-what-she-will-essay_1873403.html|title=Balika Vadhu: Mahhi Vij joins TV show – Here’s what she will essay|website=Zee News|access-date=29 April 2016|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417204541/https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/balika-vadhu-mahhi-vij-joins-tv-show-here-s-what-she-will-essay_1873403.html|dead-url=yes}}</ref> |- |2018 |ਲਾਲ ਇਸ਼ਕ |ਸੇਹਰ | | |- | rowspan="2" |2019 |ਕਿਚਨ ਚੈਂਪੀਅਨ 5 |ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ | | |- |''ਬਿਗ ਬੋਸ 13'' | rowspan="2" |ਮਹਿਮਾਨ |[[ਰਸ਼ਮੀ ਦੇਸਾਈ]] ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ | |- |2020 |ਮੁਝਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋਗੇ | | |} == ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ == * ''ਯੇ ਵਾਦਾ ਰਹਾ'' (ਹਿੰਦੀ ਵੀਡੀਓ) (2007) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1717382}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] qeqx445cdl5ox89m7fz9622dvgfigod 0 150019 842786 815781 2026-07-19T14:46:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842786 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡਾਇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ | image = | birth_name = ਡਾਇਨੇ ਮੈਰੀ ਸਮਿਥ | birth_date = {{birth year and age|1947}} | birth_place = [[ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ]], ਯੂ.ਐਸ. | death_date = | death_place = | occupation = ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰ, [[ਏਬੀਸੀ ਸਪਲਾਈ]] | party = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] | spouse = [[ਕੇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ]] (ਮ੍ਰਿਤਕ) | children = 7 }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਡਾਇਨੇ ਮੈਰੀ ਹੈਂਡਰਿਕਸ''' (née '''ਸਮਿਥ''' ; ਜਨਮ 1947) [[ਵਿਸਕਾਂਸਨ|ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਬਪਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref name="Hendricks">{{Cite web|url=http://www.hendricksholding.com/about-us/diane-hendricks|title=Our Team: Diane Hendricks|website=Hendricks Holding Co., Inc.|access-date=April 1, 2016}}</ref> ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕੇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਹੈ।<ref name="Hendricks"/><ref name="Richest" /> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਓਸੀਓ, ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name="Richest">{{Cite web|url=http://celebritynetworths.org/diane-hendricks-net-worth/|title=Diane Hendricks Net Worth|website=CelebrityNetWorths|access-date=January 19, 2017|archive-date=ਜਨਵਰੀ 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131200036/http://celebritynetworths.org/diane-hendricks-net-worth/|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://celebritynetworths.org/diane-hendricks-net-worth/ "Diane Hendricks Net Worth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131200036/http://celebritynetworths.org/diane-hendricks-net-worth/ |date=2017-01-31 }}. ''CelebrityNetWorths''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 19,</span> 2017</span>.</cite></ref> ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਧੀ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿੱਲਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਬੁਆਏ ਬੰਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/10/07/most-successful-female-entrepreneur-in-american-history/|title=Meet The Most Successful Female Entrepreneur In American History|last=McGrath|first=Maggie|website=Forbes|language=en|access-date=2022-12-01}}</ref> ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਓਸੀਓ-ਫੇਅਰਚਾਈਲਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕੇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Business">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/11/22/jobs/22boss.html|title=The Business Must Go On|last=Zipkin (as told to)|first=Amy|date=November 21, 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=April 1, 2016}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 1975 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਸਟਮ-ਬਿਲਟ ਘਰ ਵੇਚ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਨ ਇੱਕ ਛੱਤ ਦਾ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਏ। 1982 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ABC ਸਪਲਾਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਲਈ ਛੱਤਾਂ, ਖਿੜਕੀਆਂ, ਗਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਡਿੰਗ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਥੋਕ ਵਿਤਰਕ<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/10/07/most-successful-female-entrepreneur-in-american-history/|title=Meet The Most Successful Female Entrepreneur In American History|last=McGrath|first=Maggie|website=Forbes|language=en|access-date=2022-12-01}}</ref> ਹੈ।<ref name="Business" /> ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਏਬੀਸੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।<ref name="Hendricks"/><ref name="sentinel">{{cite news |title=Beloit billionaire pays zero in 2010 state income tax bill |last=Spivak |first=Cary |date=May 30, 2012 |url=http://www.jsonline.com/business/beloit-billionaire-pays-zero-in-2010-state-income-tax-bill-ep5js3j-155853835.html |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel|Milwaukee-Wisconsin Journal Sentinel]] |accessdate=April 1, 2016}}</ref><ref name="sentinel-power">{{cite news |title=Widow a power in Beloit, beyond |last=Romell |first=Rick |date=December 25, 2010 |url=http://www.jsonline.com/business/112460679.html |newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel|Milwaukee-Wisconsin Journal Sentinel]] |accessdate=April 1, 2016}}</ref> ਮਾਰਚ 2012 ਵਿੱਚ, ''ਫੋਰਬਸ'' ਨੇ ਅਗਸਤ 2021 ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ US$2.8 ਬਿਲੀਅਨ,<ref name="sentinel" /> ਅਤੇ $11.1 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ।<ref name="Forbes profile">{{cite web |title=Forbes profile: Diane Hendricks |url=https://www.forbes.com/profile/diane-hendricks/ |website=Forbes |accessdate=28 September 2020}}</ref><ref name="Richest" /><ref>[https://www.forbes.com/2010/11/03/billionaire-diane-hendricks-entrepreneur-secrets-of-self-made-10.html Ten Questions For Diane Hendricks], ''[[Forbes]]'', 11.04.10</ref><ref name=Forbes>{{cite web |title=Diane Hendricks |url=https://www.forbes.com/profile/diane-hendricks/ |website=Forbes |accessdate=February 24, 2015}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ''ਫੋਰਬਸ'' ਨੇ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸਵੈ-ਬਣਾਈ ਔਰਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web |title=America's Richest Self-Made Women |url=https://www.forbes.com/self-made-women/#209173866d96 |website=Forbes |accessdate=April 17, 2019}}</ref> == ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਨਿਰਮਾਤਾ == ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''[[ਸੰਗਸਾਰ ਸੋਰਾਇਆ ਮਨੋਚੇਹਰੀ|ਦ ਸਟੋਨਿੰਗ ਆਫ ਸੋਰਾਇਆ ਐਮ.]]'' (2008), ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਂਸੀ ਬਾਰੇ, ''ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਰੋਲ'', (2008), ਅਤੇ ''ਸਨੋਮੈਨ'', (2010) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="sentinel-power"/><ref>{{Cite news |url=https://www.imdb.com/name/nm3112414/ |title=Diane Hendricks Producer |publisher=[[Internet Movie Database]] |accessdate = April 1, 2016}}</ref><ref name="BDNarticle">{{cite news |title=Hollywood comes to Beloit |last=Dickinson |first=Hilary |date=May 24, 2010 |url=http://www.beloitdailynews.com/news/top_news/hollywood-comes-to-beloit/article_1a5ca92a-e4ec-5338-9068-fac90be1403c.html |newspaper=[[Beloit Daily News]] |accessdate=April 1, 2016}}</ref><ref name="Stoning">{{cite news |title=An Iranian Village Mob and a Wife's Execution |last=Holden |first=Stephen |date=June 25, 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/06/26/movies/26stoning.html |newspaper=[[The New York Times]] |accessdate=April 1, 2016}}</ref><ref name="Carol">{{cite news |title=An Iranian Village Mob and a Wife's Execution |last=McCarthy |first=Todd |date=October 4, 2008 |url=https://variety.com/2008/film/reviews/an-american-carol-1200471853/ |newspaper=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=April 1, 2016}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਦਾਨ == ਉਸਨੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਕਾਟ ਵਾਕਰ ਦੀ 2012 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ $500,000 ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਾਨੀ ਸੀ।<ref name="sentinel"/> ਉਸਨੇ ਪਾਲ ਰਿਆਨ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref name="sentinel-power"/> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ੍ਰੀਡਮ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਫੰਡ ਲਈ $1 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋ- ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਸੁਪਰ PAC ਕੋਚ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="KVogel">{{Cite news|url=http://www.politico.com/story/2014/10/koch-donors-111846.html?hp=f2|title=Koch donors uncloaked|last=Vogel|first=Kenneth|date=October 14, 2014|access-date=April 1, 2016|publisher=Politico|last2=Allen|first2=Mike}}</ref> 2015 ਅਤੇ 2016 ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ੍ਰੀਡਮ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਫੰਡ ਵਿੱਚ $2 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.opensecrets.org/pacs/pacgave2.php?cycle=2016&cmte=C00564765|title=Freedom Partners Action Fund Contributors, 2016 cycle|publisher=[[OpenSecrets]]}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਕਾਟ ਵਾਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ PAC ਨੂੰ $5 ਮਿਲੀਅਨ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ $4 ਮਿਲੀਅਨ ਆਖਿਰਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2016/us/elections/top-presidential-donors-campaign-money.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&module=second-column-region&region=top-news&WT.nav=top-news|title=Million-Dollar Donors in the 2016 Presidential Race|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=February 9, 2016 <!--(updated)-->|work=[[The New York Times]]|access-date=April 1, 2016}}</ref> 2016 ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਿਫਾਰਮ ਅਮਰੀਕਾ ਫੰਡ ਨੂੰ $5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੁਪਰ PAC ਜਿਸ ਨੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ]] ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਤੋਂ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟਰ ਰੌਨ ਜੌਨਸਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/story/news/investigations/daniel-bice/2016/10/25/bice-5-donors-pump-17-million-into-pro-johnson-pac/92733812/|title=Bice: 5 donors pump $1.7 million into pro-Johnson PAC|last=Bice|first=Daniel|date=October 25, 2016|access-date=October 28, 2016|publisher=Milwaukee Journal-Sentinel}}</ref> ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੇ [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ|ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.politico.com/story/2016/10/diane-hendricks-wisconsin-super-pac-fundraising-230419|title=Another super PAC spends millions against Clinton|last=Arnsdorf|first=Isaac|date=October 27, 2016|access-date=October 28, 2016|publisher=Politico}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/amp/politics/articles/2016-08-11/trump-adds-hendricks-scaramucci-as-economic-policy-advisers|title=Trump adds Hendricks Scaramucci as Economic Policy Advisors|last=Titus|first=Elizabeth|date=August 16, 2016|access-date=January 24, 2017|publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟ ਪ੍ਰੂਟ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਸਕਾਟ ਪ੍ਰੂਟ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖਰਚੇ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ $50,000 ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://politi.co/2GnCQk6|title=Pruitt legal fundraising started months before his exit|last=Guillén|first=Alex|website=POLITICO|language=en|access-date=2019-02-05}}</ref> ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੇ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮਾਰਜੋਰੀ ਟੇਲਰ ਗ੍ਰੀਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://wisconsinexaminer.com/brief/wisconsin-billionaire-hendricks-donated-to-georgias-qanon-congresswoman/|title=Wisconsin billionaire Hendricks donated to QAnon believer Greene|website=Wisconsin Examiner|language=en-US|access-date=2021-01-30}}</ref> == ਟੈਕਸ ਵਿਵਾਦ == ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੇ 2010 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਾਜ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref>Cary Spivak. "[http://archive.jsonline.com/news/statepolitics/beloit-billionaire-posts-string-of-zeros-on-state-returns-b99740692z1-382311081.html Beloit billionaire posts string of zeros on state returns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221227172449/https://archive.jsonline.com/news/statepolitics/beloit-billionaire-posts-string-of-zeros-on-state-returns-b99740692z1-382311081.html |date=2022-12-27 }}". ''Milwaukee Journal Sentinel'', June 9, 2016. Retrieved December 18, 2017.</ref> ਅਰਬਨ ਮਿਲਵਾਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਕ ਕਾਉਂਟੀ, ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਵਿੱਚ ਟਾਊਨ ਆਫ਼ ਰੌਕ ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਦੇ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਲਾ 8,500-ਸਕੁਏਅਰ-ਫੁੱਟ ਘਰ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ 1,663-ਵਰਗ-ਫੁੱਟ ਖੇਤ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://urbanmilwaukee.com/2017/05/17/hendricks-not-paying-property-taxes/|title=Hendricks Not Paying Property Taxes?|last=Horne|first=Michael|date=May 17, 2017|work=Urban Milwaukee|access-date=December 18, 2017}}</ref> ''ਅਰਬਨ ਮਿਲਵਾਕੀ'' ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੇ "ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਜਾਇਦਾਦ ਤੱਕ ਟੈਕਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾ ਨੂੰ ਘਰ 'ਤੇ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ $445,700 ਤੋਂ $1,205,500 ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://urbanmilwaukee.com/2017/06/01/hendricks-home-is-reassessed/|title=Hendricks' Home Is Reassessed|last=Murphy|first=Bruce|date=June 1, 2017|work=Urban Milwaukee|access-date=December 18, 2017}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਫਟਨ, ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Hendricks" /><ref name="Richest" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Diane Hendricks}} * [http://www.milwaukeemag.com/article/5112012-WhoisDianeHendricks ਡਾਇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਕੌਣ ਹੈ?] ''ਮਿਲਵਾਕੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਤੋਂ * ''ਮਿਲਵਾਕੀ ਜਰਨਲ-ਸੈਂਟੀਨਲ'' ਤੋਂ [http://www.jsonline.com/business/112460679.html ਪਰੇ, ਬੇਲੋਇਟ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਸ਼ਕਤੀ] * ''ਬੇਲੋਇਟ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼'' ਤੋਂ [http://www.beloitdailynews.com/news/archives/q-a-with-diane-hendricks/article_8caaca8a-00fd-11e2-a7a5-001a4bcf887a.html ਡਾਇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ] * [http://usatoday30.usatoday.com/news/opinion/forum/2010-11-03-column03_ST1_N.htm ਸਰਕਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ] - ''ਯੂਐਸਏ ਟੂਡੇ'' ਵਿੱਚ ਡਾਇਨੇ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਦੁਆਰਾ ਰਾਇ ਪੀਸ * [https://www.imdb.com/name/nm3112414/?ref_=fn_al_nm_1 "ਡਿਆਨੇ ਹੈਂਡਰਿਕਸ"] IMDb [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਬਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] d6ghd3r7gedvt39kab35fq0h9yg7alm 0 150088 842794 779290 2026-07-19T21:30:11Z Redaktor GLAM 54493 Higher resolution version of image 842794 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Enthroned_person_wearing_a_Qaba_dress_xith_Tiraz_armbands,_Kashan,_late_12th_early_13th_century_CE.jpg|thumb| 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ-13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਾਨ, ''ਤੀਰਾਜ਼ ਬਾਂਹਵਾਂ'' ਵਾਲਾ ਕਾਬਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿੰਘਾਸਣ।<ref>{{Cite book|url=https://www.academia.edu/35061254|title=A Turk in the Dukhang? Comparative Perspectives on Elite Dress in Medieval Ladakh and the Caucasus|last=Flood|first=Finbarr Barry|date=2017|publisher=Austrian Academy of Science Press|page=231}}</ref>]] '''''ਕਾਬਾ''''' ( Persian: ''qabā'' ) ਸਲੀਵਜ਼ ਅਤੇ ਬਟਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਕੋਟ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੈਸੋਕ ਵਰਗਾ, ਅੱਗੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਾਬਾ ਇੱਕ ਵਡੇਡ ਕੋਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤੁਰਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.academia.edu/35061254|title=A Turk in the Dukhang? Comparative Perspectives on Elite Dress in Medieval Ladakh and the Caucasus|last=Flood|first=Finbarr Barry|date=2017|publisher=Austrian Academy of Science Press|page=231}}</ref> [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] ਗਿੱਟੇ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। [[ਬਾਬਰ]] ਅਤੇ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਰਾਵੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਘੱਟ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਬਾ, ਜਾਮਾ, ਪੀਰਾਹਾਨ, ਜਿਲੁਚਾ, ਜੀਬਾ ਅਤੇ ਕਸਬਾ। ਜਾਮਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਰ-ਪੁਆਇੰਟ ਵਾਲਾ ਲੰਬਾ ਕੋਟ ਸੀ, ਕਾਬਾ ਅਤੇ ਟਕਾਉਚੀਆ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਚੌੜੇ ਘੇਰੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ''[[ਬਾਬਰਨਾਮਾ|ਬਾਬਰਨਾਮੇ]]'' ਵਿਚ ਕਾਬਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਕਾਬਾ ਇਸਲਾਮੀ ਮੌਲਵੀਆਂ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cYKFDwAAQBAJ&dq=qaba+persian&pg=PA208|title=Iranian Masculinities: Gender and Sexuality in Late Qajar and Early Pahlavi Iran|last=Balslev|first=Sivan|date=2019-03-21|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-47063-6|pages=208|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7OpLAAAAcAAJ|title=A Dictionary, Persian, Arabic, and English|last=Johnson|first=Francis|date=1852|publisher=Allen|pages=254|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zE_YAAAAMAAJ|title=Islamic Thought and Scientific Creativity: A Quarterly Journal of the COMSTECH.|date=1992|publisher=COMSTECH|pages=66|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/18431844|title=The Mughal harem|last=Lal, Kishori Saran, 1920-|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=81-85179-03-4|location=New Delhi|oclc=18431844}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Agre|first=Jagat Vir Singh|date=1976|title=Social Life as Reflected in the Rajput Painting During the Mughal Period|url=https://www.jstor.org/stable/44139028|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=37|pages=569–575|issn=2249-1937|jstor=44139028}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://world4.eu/indian-mughal-empire-costumes/|title=India. The Mughal Empire. Costume and fashion history.|date=2013-09-09|website=World4|language=en-US|access-date=2021-01-29}}</ref><ref name="indiatimes">{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/namrata-zakaria/who-made-my-clothes/articleshow/72233444.cms|title=Who made my clothes?|last=Namrata Zakaria|date=2019-11-26|website=mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=2021-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mehrnews.com/news/2781816/تاریخچه-لباس-روحانیت|title=تاریخچه لباس روحانیت|date=2015-07-20|website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|language=fa|access-date=2021-01-29}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਅੰਮਾਮਾ * ਚਿਲਤਾਹ == ਗੈਲਰੀ == <gallery mode="traditional"> ਤਸਵੀਰ:Royal drinking scene in the Dukhang at Alchi Monastery, circa 1200 CE.jpg|thumb|ਅਲਚੀ [[Alchi Monastery|ਮੱਠ]] ਵਿਖੇ ਦੁਖਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਲਗਭਗ 1200 ਈ. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਾਬਾ ਪਹਿਨਿਆ। ਤਸਵੀਰ:Humayun (left) with his father Babur (right), painted circa 1640 (Late Shah Jahan Album).jpg|ਸਿੱਧੇ|ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਰਸ [[Humayun|ਹੁਮਾਯੂੰ]] ਤਸਵੀਰ:Fírúz Jang Khán Ruler of Bijapur..jpg|ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਜੰਗ ਖ਼ਾਨ ਦੀ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ:Costume of India - Moguls - Racinet (70086685).jpg|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ - ਮੁਗਲ" ਤਸਵੀਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਔਰਤ (ਉੱਪਰ ਖੱਬੇ), ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਫਾਰੂਖਸੀਅਰ (ਵਿਚਕਾਰ) ਦੀ ਮੌਤ 1719 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ (ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ) ਦੀ ਮੌਤ 1556 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਸਵੀਰ:The vizier Qamar ud-Din circa 1735 Bibliothèque nationale de France, Paris.jpg|ਵਜ਼ੀਰ ਕਮਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਲਗਭਗ 1735 ਤਸਵੀਰ:Studio portrait of a Mogul father with his children at Delhi, by Shepherd and Robertson.jpg|ਦਿੱਲੀ (ਸ਼ੇਫਰਡ ਅਤੇ ਰੌਬਰਟਸਨ) ਲਗਭਗ 1863 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ "ਮੋਗਲ" ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]] acj68clyypc1kypkde09nuk27h0s93o 0 151764 842806 637415 2026-07-20T04:47:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842806 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਭਾਗਵੰਤੀ ਨਾਵਾਨੀ | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = ਸਿੰਧੀ ਕੋਇਲ | birth_name = | birth_date = {{birth date|1940|02|1|df=yes}} | birth_place = [[ਨਸੇਰਪੁਰ]], [[ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ (1936-55)|ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] | death_date = {{death date and age|1986|10|22|1940|02|1|df=yes}} | death_place = [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = [[ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]], [[ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ]], [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] | years_active = 1960–1980 | parents = | relatives = | awards = | honours = | signature = }} ਭਾਗਵੰਤੀ ਨਾਵਾਨੀ (1 ਫਰਵਰੀ 1940 – 22 ਅਕਤੂਬਰ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜੋ [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਵੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ "ਸਿੰਧੀ ਕੋਇਲ" ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ, "ਲਾਡਾ" ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਸਿੰਧੂ ਜੈ ਕਿਨਾਰੇ'' ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੱਠ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਜੀਵਨੀ == ਭਾਗਵੰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1940 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ [[ਨਸਰਪੁਰ|ਨਸੇਰਪੁਰ]] ਤੋਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Bhagwanti Navani |url=https://sindhyat.com/artist/Bhagwanti%20Navani |access-date=2020-05-25 |website=Sindhyat |language=en}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੱਸੂ ਮੱਲ ਨਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੀ ਬਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Dr Asha|first=Dayal|date=2021-01-31|title=سنڌين جي ڪوئل ڀڳونتي نواڻي|url=http://epaper.hindvasi.com/31-01-2021/2|journal=Hindvasi|volume=|pages=2|via=|access-date=2023-02-12|archive-date=2024-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222193553/https://epaper.hindvasi.com/31-01-2021/2|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਬੰਬਈ, ਭਾਰਤ (ਹੁਣ [[ਮੁੰਬਈ]] ) ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਗਰਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="es">{{Cite web |title=سنڌوءَ جي ڪناري |url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=سنڌوءَ%20جي%20ڪناري |access-date=2020-05-25 |website=[[Encyclopedia Sindhiana]] |language=sd}}</ref> ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਮਲਾ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੰਧੀਆਂ ਲਈ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੇਵਘਰ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ, ਅਰੁਣ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੀਪਲ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਕਾਨੂ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਕਨੂੰ ਰੇ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਧੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Bhagwanti Navani |url=https://thesindhuworld.com/bhagwanti-navani/ |access-date=2020-05-25 |website=The Sindhu World}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਜਨ, ਦੋਹੀਰਾ, ਕਲਾਮ, ਓਰੰਸ, ਲੋਰੀ, ਲਾਡਸ, ਸਖੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਰਾ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ]] ਲਈ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]], ਸੀਐਚ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਦਿੱਗਜ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਉਹ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਿੰਧੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਝੂਲੇਲਾਲ'', ''ਲਾਡਲੀ'', ''ਸਿੰਧੂਆ ਜੇ ਕਿਨਾਰੇ'', <ref>{{Cite web |title=Sindhu-a Je Kinare |url=http://sindhiwiki.org/index.php?title=Sindhu-a_Je_Kinare |website=sindhiwiki.org |publisher=Encyclopedia of Sindhi}}</ref> ''ਸ਼ਾਲ ਧੀਰ ਨਾ ਜਮਾਂ'', ''ਹੋਜਾਮਾਲੋ'', ''ਕੰਵਰ ਰਾਮ'', ''ਹਲੂ ਤਾ ਭਾਜੀ ਹਲੂਣ'', ਅਤੇ ''ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਪ੍ਰੀਤਮ'' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name=":02">{{Cite web |title=Bhagwanti Navani |url=https://thesindhuworld.com/bhagwanti-navani/ |access-date=2020-05-25 |website=The Sindhu World}}</ref> ਭਾਗਵੰਤੀ ਇੱਕ ਬਹੁਮੁਖੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਗੋਬਿੰਦ ਮੱਲ੍ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਲਾਕਰ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ''ਮਹਿਮਨ'', ''ਗੁਸਤਾਖੀ ਮਾਫ਼'', ''ਤੁਹੀਂਜੋ ਸੋ ਮੁਹਿੰਜੋ'' ਅਤੇ ''ਦੇਸ਼ ਜੀ ਲਲਕਾਰ'' ਸਨ। ਉਹ 1968 ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿੰਧੀ ਫਿਲਮ ''ਸਿੰਧੂ ਜੇ ਕਿਨਾਰੇ'' (ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ) ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਸੀ।<ref name="es2">{{Cite web |title=سنڌوءَ جي ڪناري |url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=سنڌوءَ%20جي%20ڪناري |access-date=2020-05-25 |website=[[Encyclopedia Sindhiana]] |language=sd}}</ref> == ਮੌਤ == 22 ਅਕਤੂਬਰ 1986 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1987 ਨੂੰ "ਭਗਵੰਤੀ ਨਾਵਣੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ" ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Bhagwanti Navani Trust |url=http://gobindmalhi.com/Bhagwanti-Navani-Trust |access-date=2020-05-25 |website=gobindmalhi.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੌਰਤ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ]] r2gbw53cdmwkc3sb4hnzzv8e7px7mtu 0 154524 842808 776071 2026-07-20T06:57:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842808 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=ਮਾਨਸੀ ਮੋਗੇ|image=Manasi Moghe.jpg|birth_name=ਮਾਨਸੀ ਮੋਗੇ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1991|8|29}}|birth_place=[[ਇੰਦੌਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]|height=5'8"|hair_color=ਕਾਲਾ|eye_color=ਕਾਲਾ|title=ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸ 2013|competitions=}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਾਨਸੀ ਮੋਗੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manasi Moghe;''' ਜਨਮ 29 ਅਗਸਤ 1991) ਇੱਕ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਸ ਦਿਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸ 2013 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Manasi Moghe crowned as Winner of Miss Indian Diva 2013 |url=http://news.biharprabha.com/2013/09/manasi-moghe-crowned-as-winner-of-miss-indian-diva-2013/ |access-date=6 September 2013 |archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113201219/http://news.biharprabha.com/2013/09/manasi-moghe-crowned-as-winner-of-miss-indian-diva-2013/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ 9 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ [[ਮਾਸਕੋ]], [[ਰੂਸ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2013 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Miss Diva 2013: Manasi Moghe wins the title - Beauty Pageants - Indiatimes |url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/archives/Miss-Diva-2013-Manasi-Moghe-wins-the-title/articleshow/22344727.cms |access-date=2023-03-01 |archive-date=2013-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109215845/http://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/archives/Miss-Diva-2013-Manasi-Moghe-wins-the-title/articleshow/22344727.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਨਪਸੰਦ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ 5ਵੀਂ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ। == ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਨਸੀ ਮੋਗੇ ਦਾ ਜਨਮ [[ਇੰਦੌਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼੍ਰੀ ਸੱਤਿਆ ਸਾਈਂ ਵਿਦਿਆ ਵਿਹਾਰ, ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। == ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ == === ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2013 === ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2013 ਪੇਜੈਂਟ ਕ੍ਰੋਕਸ ਸਿਟੀ ਹਾਲ, ਮਾਸਕੋ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਨਾਲੇ 9 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸੀ ਮੋਘੇ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਵਜੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਮਿਸ ਦੀਵਾ - 2013 === [[ਤਸਵੀਰ:MIss_Diva_2013_Manasi_Moghe.jpg|thumb|427x427px| 2013 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਨਸੀ ਮੋਗੇ।]] ਮਿਸ ਦੀਵਾ - 2013 ਫਾਈਨਲ, 5 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਵੈਸਟਨ ਮੁੰਬਈ ਗਾਰਡਨ ਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੀ ਮੋਘੇ ਸਮੇਤ 14 ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਮਾਨਸੀ ਮੋਘੇ ਨੂੰ ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸ 2013 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰਲੀਨ ਗਰੇਵਾਲ ਨੂੰ ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2013 ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਵਰਲਡ 2013 ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਨਸੀ ਨੇ ਫਿਰ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2013 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। === ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2013 === ਮਾਨਸੀ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2013 ਦੇ 21 ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੇਜੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵਾਈਲਡ ਕਾਰਡ ਐਂਟਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਐਕਟਿਵ ਉਪ-ਟਾਈਟਲ ਜਿੱਤਿਆ। == ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ == ਮਾਨਸੀ ਨੇ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ''ਬੁਗਦੀ ਮਾਂਜ਼ੀ ਸੰਦਲੀ ਗਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਨੇਮਿਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਯਪ ਪਰੂਲੇਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਸਤੀਸ਼ ਰਾਜਵਾੜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਅੰਕੁਸ਼ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=First song 'Ogha Oghani ' from Manasi Moghe's 'Autograph' out now! - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/first-song-ogha-oghani-from-manasi-moghes-autograph-out-now/articleshow/95822028.cms |access-date=2022-12-07 |website=Femina Miss India |archive-date=2022-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207140018/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/first-song-ogha-oghani-from-manasi-moghes-autograph-out-now/articleshow/95822028.cms |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] g1coozf6h4zy81vf3a1pg7bedr9mk84 0 155084 842807 645660 2026-07-20T04:47:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842807 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਗਿਆਸ਼੍ਰੀ ਦਾਸਾਨੀ''' (née '''ਪਟਵਰਧਨ''' ; ਜਨਮ 23 ਫਰਵਰੀ 1969)<ref>{{Cite news|url=https://www.orissapost.com/happy-birthday-bhagyashree-the-maine-pyaar-kiya-actress-quit-films-for-this-shocking-reason/|title=Happy birthday Bhagyashree; The 'Maine Pyaar Kiya' actress quit films for this shocking reason - OrissaPOST|date=23 February 2020|work=OrissaPOST|access-date=13 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616110920/https://www.orissapost.com/happy-birthday-bhagyashree-the-maine-pyaar-kiya-actress-quit-films-for-this-shocking-reason/|archive-date=16 June 2020|language=en-US}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਕਈ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਡੀਆਈਡੀ ਸੁਪਰ ਮੋਮਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 1990 ਤੋਂ, ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਭਿਮਨਿਊ ਦਸਾਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਅਵੰਤਾਇਕਾ ਦਾਸਾਨੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਭਾਗਿਆਸ਼੍ਰੀ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਸਾਂਗਲੀ ਦੇ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/beyond-the-coyness/article1551740.ece|title=Beyond the coyness...|date=19 March 2011|work=The Hindu|access-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102194123/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/beyond-the-coyness/article1551740.ece|archive-date=2 January 2014}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਵਿਜੇ ਸਿੰਘਰਾਓ ਮਾਧਵਰਾਓ ਪਟਵਰਧਨ, ਸਾਂਗਲੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=22 August 2002 |title=' I like to know all the details of my role beforehand' : Bhagyashree |url=http://www.indiantelevision.com/interviews/bhagyashree.htm |access-date=28 May 2022 |website=Indian Television Dot Com}}</ref> ਉਹ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਦੋ ਮਧੂਵੰਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web |date=22 January 2016 |title=Bhagyashree: I have no regrets |url=http://www.rediff.com/movies/report/bhagyashree-i-have-no-regrets/20160122.htm |access-date=17 July 2016 |website=Rediff}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Bhagyashree.Patwardhan.jpg|thumb| ਭਾਗਿਆਸ਼੍ਰੀ 2015 ਵਿੱਚ]] ਉਸਨੇ 1987 ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਕੱਚੀ ਧੂਪ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੁਈਸਾ ਮੇ ਅਲਕੋਟ ਦੀ ''ਲਿਟਲ ਵੂਮੈਨ'' 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਅਮੋਲ ਪਾਲੇਕਰ]], ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਕੀਆ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੁਮਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://in.movies.yahoo.com/news-detail/52571/Im-happy-known-Maine-Pyar-Kiya-girl-Bhagyashree.html|title=I'm happy to be known as 'Maine Pyar Kiya' girl: Bhagyashree|work=Yahoo!|access-date=22 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090521234109/http://in.movies.yahoo.com/news-detail/52571/Im-happy-known-Maine-Pyar-Kiya-girl-Bhagyashree.html|archive-date=21 May 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/television/bigg-boss-15-bhagyashree-and-salman-recreate-romance-from-maine-pyar-kiya-fans-call-it-classic-2408473.html|title=Bigg Boss 15: Bhagyashree and Salman recreate romance from Maine Pyar Kiya, fans call it 'classic'|last=Khan|first=Tahira|date=7 November 2021|work=Zee News|access-date=19 March 2022|language=en}}</ref> 1990 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਪੀਪਤ ਦੀ ''ਕਾਇਦ ਮੈਂ ਹੈ ਬੁਲਬੁਲ'', ਕੇਸੀ ਬੋਕਾਡੀਆ ਦੀ ''ਤਿਆਗੀ'' ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ''ਪਾਇਲ'', ਇਹ ਸਭ 1992 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/bhagyashree-revisits-italy-trip-with-husband-himalaya-dasani-once-upon-a-sea-swim-2278897|title=Bhagyashree Revisits Italy Trip With Husband Himalaya Dasani: "Once Upon A Sea Swim"|last=Goyal|first=Divya|date=14 August 2020|work=NDTV|access-date=24 February 2021}}</ref> ਉਸਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ''ਘਰ ਆਇਆ ਮੇਰੀ ਪਰਦੇਸੀ'' ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਧਾਵਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-salman-khan-maine-pyar-kiya-co-star-bhagyashree-spotted-at-cinema-hall-latest-photos-18156938.html|title=सलमान ख़ान की 29 साल पुरानी हीरोइन भाग्यश्री जब इस अंदाज़ में सिनेमा हॉल पहुंची, देखें तस्वीरें|date=6 July 2018|work=Dainik Jagran|access-date=24 February 2021|language=hi}}</ref> ਇਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਕੰਨੜ]] ਅਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ''ਯੁਵਰਤਨ ਰਾਣਾ'' (1998) ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਸੀਆਈਡੀ'' ਅਤੇ ''ਕਭੀ ਕਭੀ'' ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2021}} ਉਸਨੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ''ਮਾਂ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ'' (2003), ''ਹਮਕੋ ਦੀਵਾਨਾ ਕਰ ਗਏ'' (2006) <ref>{{Cite news|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/film-and-tv/bhagyashree-back-on-the-big-screen-1028594|title=Bhagyashree back on the big screen|date=14 August 2007|work=Manchester Evening News|access-date=23 February 2021|language=en}}</ref> ਅਤੇ ''ਰੈੱਡ ਅਲਰਟ: ਦ ਵਾਰ ਵਿਦਿਨ'' (2010) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2014 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਲਾਈਫ ਓਕੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਲਾਉਤ ਆਓ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ'' ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/bhagyashree-patwardhan-back-to-screens-with-laut-aao-trisha/|title=Bhagyashree Patwardhan back to screens with Laut Aao Trisha|last=IANS|date=17 June 2014|work=news.biharprabha.com|access-date=17 June 2014|archive-date=28 ਜੂਨ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140628161839/http://news.biharprabha.com/2014/06/bhagyashree-patwardhan-back-to-screens-with-laut-aao-trisha/|url-status=dead}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ''ਸੀਤਾਰਮਾ ਕਲਿਆਣਾ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ 2014 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''[[2 ਸਟੇਟਸ (ਫਿਲਮ)|2 ਸਟੇਟਸ]]'' ਦੇ ਤੇਲਗੂ ਰੀਮੇਕ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/bhagyashree-to-make-a-comeback-with-2-states-telugu-remake/articleshow/63303734.cms|title=Bhagyashree to make a comeback with 2 States Telugu remake|last=Paul|first=Papri|date=14 March 2018|work=The Times of India|access-date=23 February 2021|language=en}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ''ਥਲਾਈਵੀ'' ਅਤੇ ''ਰਾਧੇ ਸ਼ਿਆਮ'' ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/bhagyashree-on-quitting-films-after-maine-pyar-kiya-i-wasnt-true-to-my-god-i-did-not-value-my-success-7200442/|title=Bhagyashree on quitting films after Maine Pyar Kiya: I did not value my success|last=Panchal|first=Komal RJ|date=24 February 2021|work=The Indian Express|access-date=23 March 2021|language=en}}</ref> ਉਹ ਰਾਧੇ ਸ਼ਿਆਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2023}} ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾਸਾਨੀ ਨਾਲ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ|ਸਟਾਰਪਲੱਸ]] ਦੀ ''ਸਮਾਰਟ ਜੋੜੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/tv-couple-bhagyashree-and-himalaya-dasani-to-join-new-reality-show-smart-jodi-1911694-2022-02-11|title=TV couple Bhagyashree and Himalaya Dasani to join new reality show Smart Jodi|last=Cyril|first=Grace|date=11 February 2022|work=[[India Today]]|access-date=23 February 2022|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 0x74z7ewhe4bsmi4kpm36d4hi0m6xfa 0 155857 842812 816724 2026-07-20T11:58:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842812 wikitext text/x-wiki [[File:RBanerjee Portrait.jpg|thumb|right|ਰੀਨਾ ਬੈਨਰਜੀ]] '''ਰੀਨਾ ਬੈਨਰਜੀ''' (ਜਨਮ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਹੈ।<ref name="Bio">[https://rinabanerjee.com/links.html "Bio"], Rinabanerjee.com, Retrieved online 17 October 2018.</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Bio" /> ਉਸਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਮੱਧ-ਕੈਰੀਅਰ ਸਰਵੇਖਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ''ਮੇਕ ਮੀ ਏ ਸਮਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ'' –– ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਦ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸੈਨ ਜੋਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ–– 2018 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। UCLA ਵਿਖੇ ਫੌਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨੈਸ਼ਵਿਲ, TN ਵਿੱਚ ਫਰਿਸਟ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2021 ਤੱਕ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡਰਹਮ, NC ਵਿਖੇ ਨਾਸ਼ਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ<ref>{{Cite web |date=2018-11-05 |title=Exhibitions + Collection - Rina Banerjee: Make Me a Summary of the World |url=https://sjmusart.org/exhibition/rina-banerjee-make-me-summary-world |access-date=2020-09-22 |website=San José Museum of Art |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == 1963 ਵਿੱਚ, ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] (ਹੁਣ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]]) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[http://rinabanerjee.com/home.html Home page], Rinabanerjee.com.</ref> ਉਹ [[ਲੰਡਨ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ,<ref name="Artforum 2011">{{Cite web |last=Jumabhoy |first=Zehra |date=22 June 2011 |title=Rina Banerjee discusses her exhibition at Musée Guimet |url=https://www.artforum.com/interviews/rina-banerjee-discusses-her-exhibition-at-musee-guimet-28485 |access-date=21 July 2022 |website=Art Forum |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="SGpost">{{Cite news|url=http://www.stcommunities.sg/entertainment/arts/news/suggestive-sculptures-move-new-york-based-artist-rina-banerjee|title=Suggestive sculptures that move by New York-based artist Rina Banerjee|last=Shetty|first=Deepika|date=3 February 2014|work=The Straits Times Communities|access-date=4 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328234520/http://www.stcommunities.sg/entertainment/arts/news/suggestive-sculptures-move-new-york-based-artist-rina-banerjee|archive-date=28 March 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੋਲੀਮਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੀਐਸ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਸ ਵੈਸਟਰਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਓਹਾਇਓ|ਓਹੀਓ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1995 ਵਿੱਚ ਯੇਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ, [[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮਐਫਏ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Artforum 2011" /> ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰੌਂਕਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਵਿਟਨੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਅਮੈਰੀਕਨ ਆਰਟ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ == ਹੇਠਾਂ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਇਕੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Rina Banerjee - Artist Biography |url=http://www.lalouver.com/html/gallery-history-images/artist-biographies/rina-banerjee-biography.pdf |access-date=3 March 2018 |website=LA Louver}}</ref> * 1998: ''ਹਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘਰ'', ਕੋਲਗੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੈਲਰੀ, NY * 2000: ''Auf Weidersehen,'' Admit One, Chelsea, NY<ref name=":0" /> — ਬੈਨਰਜੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਟਿਊਬਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਸੜੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਲਏ ਗਏ ਸਨ; ਕੁਝ ਪੌਦੇ ਦੂਜੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਖਿੜਦੇ ਸਨ। ਕਮਰਾ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਵੈਬਿੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੰਗੀਨ ਰੀਤੀ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ ਕੈਪਚਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name=":0" /> * 2001: ''ਐਂਟੀਨਾ'', ਬੋਸ ਪੈਸੀਆ ਮਾਡਰਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ * 2001: ''ਫੈਂਟਾਸਮਲ ਫਾਰਮਾਕੋਪੀਆ'', ਡੇਬਸ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ, ਚੈਲਸੀ, NY<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/06/16/arts/art-in-review-rina-banerjee.html|title=ART IN REVIEW; Rina Banerjee|last=Cotter|first=Holland|date=16 June 2000|work=[[The New York Times]]|access-date=4 March 2015|pages=Section E, Page 33}}</ref> * 2002: ''ਫੈਂਟਾਸਮਲ ਫਾਰਮਾਕੋਪੀਆ'', ਸੁਸੇਟ ਮਿਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੇਂਟਡ ਬ੍ਰਾਈਡ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ, PA (ਕੈਟਲਾਗ) * 2006: ''ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਲਪਨਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇਗੀ'', AMT ਗੈਲਰੀ, ਕੋਮੋ, ਇਟਲੀ * 2007: ''ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫਲ'', ਗੈਲਰੀ ਨਥਾਲੀ ਓਬਾਡੀਆ, ਪੈਰਿਸ * ''2007: "ਜੰਗਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ" ... ਕੋਈ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਪਰ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਡੇ ਸਾਵਧਾਨ, ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਭਟਕਦੀ ਹੈ,'' ਗੈਲਰੀ ਵੋਲਕਰ ਡੀਹਲ, ਬਰਲਿਨ (2007)<ref>{{Cite web |title=CV |url=http://rinabanerjee.com/page/3-CV.html |access-date=2018-03-03 |website=rinabanerjee.com |archive-date=2018-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304054830/http://rinabanerjee.com/page/3-CV.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":1" /> * 2008: ''ਦੂਰ ਨੇੜਤਾ'' ([[ਭਾਰਤੀ ਖੇਰ]] ਅਤੇ ਸੁਬੋਧ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਨਾਲ), ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਨਰਮਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ, ਕੇ.ਐਸ. * 2008: ''ਐਲੂਰ'', ਗੈਲਰੀ ਸਪੇਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ * 2009: ''ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸੰਸਾਰ ਦੇਖੋਗੇ, ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ'', ਗੈਲਰੀ ਨਥਾਲੀ ਓਬਾਡੀਆ, ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ * 2009: ''ਰੀਨਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਰਾਕੀਬ ਸ਼ਾਅ'', ਥਾਮਸ ਗਿਬਸਨ ਲਿਮਟਿਡ, ਲੰਡਨ<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/raqib-shaw-rina-banerjee-october-7th-28th-2009-thomas-gibson-fine-art-ltd/oclc/906974923?referer=di&ht=edition|title=Raqib Shaw - Rina Banerjee October 7th - 28th 2009, Thomas Gibson Fine Art Ltd.|last=Shaw|first=Raqib|last2=Banerjee|first2=Rina|last3=Thomas Gibson Fine Art|date=2009|publisher=Thomas Gibson Fine Art|location=London|language=English|oclc=906974923}}</ref> * 2010: ''ਫਾਰਐਵਰ ਫਾਰੇਨ'', ਹਾੰਚ ਆਫ ਵੇਨੀਸਨ, ਲੰਡਨ - ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ।<ref>{{Cite web |date=10 April 2010 |title=First UK Solo Show of Bengali-American Artist Rina Banerjee at Haunch of Venison |url=http://artdaily.com/index.asp?int_sec=11&int_new=37384&int_modo=2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191716/http://artdaily.com/index.asp?int_sec=11&int_new=37384&int_modo=2#.VtnfRoTP2Uk |archive-date=4 March 2016 |website=Art Daily}}</ref> * 2011: ''ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਚਾਈਮੇਰਾ'', ਮਿਊਜ਼ੀ ਗੁਇਮੇਟ, [[ਪੈਰਿਸ]]<ref name="Artforum 2011" /> * 2011: ''ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ'', ਗੈਲਰੀ ਨਥਾਲੀ ਓਬਾਡੀਆ, ਪੈਰਿਸ * 2012: ''ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਵਾਦ ਦਾ ਚੁੰਮਣ'', ਗੈਲਰੀ ਨਥਾਲੀ ਓਬਾਡੀਆ, ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼<ref>{{Cite web |title=Rina Banerjee {{!}} 7 September - 17 November 2012 - Installation Views |url=https://www.nathalieobadia.com/exhibitions/73-rina-banerjee-creationisms-kiss/installation_shots/ |access-date=21 July 2022 |website=Galerie Nathalie Obadia |language=en}}</ref> * 2012: ''ਝੂਠ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ'', ਗੈਲਰੀ ਐਸਪੇਸ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, ਚੀਨ * 2013: ''ਬੋਵਰਬਰਡਨੇਸਟ'', ਫਿਊਚਰ ਪਰਫੈਕਟ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ * 2013: ''ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਗੁਆਚ ਗਿਆ'', ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਸੈਕਲਰ ਗੈਲਰੀ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. * 2013: ''ਮੈਂ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?'', ਓਟਾ ਫਾਈਨ ਆਰਟ, ਟੋਕੀਓ * 2013: ''ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ,'' ਜੇਨਕਿੰਸ ਜੌਨਸਨ ਗੈਲਰੀ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, CA * 2014: ''ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ'', ਐਲੇਨ ਬਰਲੈਂਡ, ਕਾਲਜ ਡੇਸ ਬਰਨਾਰਡਿਨਜ਼, ਪੈਰਿਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Des hommes, des mondes |url=https://www.collegedesbernardins.fr/content/des-hommes-des-mondes |access-date=21 July 2022 |website=Collège des Bernardins |language=fr |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722014650/https://www.collegedesbernardins.fr/content/des-hommes-des-mondes |url-status=dead }}</ref> * 2014: ''ਡਿਸਗਸਟ'', LA ਲੂਵਰ, ਵੇਨਿਸ, CA - ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਤਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਗਊ ਦੇ ਖੋਲ, ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਖੰਭ, ਲੌਕੀ, ਐਕ੍ਰੀਲਿਕ ਸਿੰਗ, ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ, ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Decolonizing culture: essays on the intersection of art and politics|url=https://archive.org/details/decolonizingcult0000vikr|last=Vikram|first=Anuradha|publisher=Art Practical + Sming Sming Books|year=2017|isbn=9780998500652|edition=First|location=San Francisco|pages=[https://archive.org/details/decolonizingcult0000vikr/page/n6 103]–105|oclc=1007152194}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ, ਸਥਿਰ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਨਰਜੀ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਬਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਚੋਣਵੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਆਰਡਰ ਦੇ ਕੇ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੋਣਵੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜੋ ਉਹ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੁਕੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਕੰਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/arts/culture/la-et-cm-art-review-rina-banerjee-disgust-at-la-louver-20140513-story.html|title=Review Rina Banerjee "Disgust" at LA Louvre|last=Pagel|first=David|date=14 May 2014|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> * 2015: ''ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬ੍ਰਿਥ'', ਓ.ਟੀ.ਏ. ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਗਿਲਮੈਨ ਬੈਰਕ, [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]]<ref>{{Cite web |title=Rina Banerjee: Migration's Breath - Presented by Ota Fine Arts |url=https://www.artsy.net/show/ota-fine-arts-rina-banerjee-migrations-breath |access-date=2018-03-03 |website=Artsy |language=en}}</ref> — ਕਲਾ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਪਰ ਸੁਝਾਓ ਵਾਲੇ ਟੁਕੜੇ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਣਾਂ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਾੜੀਆਂ, ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਅਤੇ ਸੀਸ਼ੇਲ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਾਂ ਜਿਨਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਟੁਕੜਾ ''She Drew A Premature Prick'' ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਜਣਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਲਾਕਾਰੀ ਤਰਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵਗਣ ਵਰਗੀ ਸਧਾਰਨ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="SGpost" /> * 2019: ''ਰੀਨਾ ਬੈਨਰਜੀ: ਮੇਕ ਮੀ ਏ ਸਮਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ'', ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਦ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ;<ref>{{Cite web |last=Stamler |first=Hannah |date=March 2019 |title=Rina Banerjee - The Pennsylvania Academy of the Fine Arts Museum |url=https://www.artforum.com/print/reviews/201903/rina-banerjee-78681 |access-date=2019-03-22 |website=Art Forum |language=en-US}}</ref> ਸੈਨ ਜੋਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਸੈਨ ਜੋਸ, CA ਦੀ ਯਾਤਰਾ; ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, CA ਵਿਖੇ ਫੋਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ; ਫਰਿਸਟ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨੈਸ਼ਵਿਲ, TN; ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਡਰਹਮ, ਐਨਸੀ ਵਿਖੇ ਨਾਸ਼ਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ * 2019: ''ਰੀਨਾ ਬੈਨਰਜੀ: ਬਲੇਮਿਸ਼'', ਹੋਸਫੇਲਟ ਗੈਲਰੀ, [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 3m5ye5i1idcam4yzhlm95ahugdi7ypu 0 204768 842800 841990 2026-07-19T23:15:10Z Desi language publisher co 61078 /* ਲਾਹੌਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ */ 842800 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = Expo Centre Lahore | nickname = | logo_image = File:Expo Centre Lahore logo.jpg | logo_caption = | image = Lahore Expo Centre.jpg | image_size = | image_caption = | former_names = | location = ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਰੋਡ<br>[[ਜੋਹਰ ਟਾਊਨ]], [[ਲਾਹੌਰ]]<br>[[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]। 54782 <br> Abdul Haque Road<br>[[Johar Town]], [[Lahore]]<br>[[Punjab, Pakistan|Punjab]], [[Pakistan]]. 54782 | coordinates = {{Coord|31.464|N|74.259|E|}} | owner = ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਲਿਮਿਟੇਡ <br> Pakistan Expo Centres Limited | type = [[Convention Centre]] | capacity = | built = 2010 | expanded = | closed = | demolished = | cost = | website = http://www.pakexcel.com }}'''ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਲਾਹੌਰ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Expo Centre Lahore''' (ਉਰਦੂ:لاہور انٹرنیشنل ایکسپو سینٹر) ਇੱਕ 43,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (NESPAK) ਅਤੇ ਨਈਅਰ ਅਲੀ ਦਾਦਾ ਐਂਡ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਰੋਡ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਨਜ਼ਾਰੀਆ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਜੌਹਰ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸਾਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Lahore_Expo_Centre.jpg|thumb|ਲਾਹੌਰ ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ]] ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈਃ * ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ ਹਾਲਜ਼ * ਹਾਲ 01 * ਹਾਲ 02 * ਹਾਲ 03 * ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਹਾਲ * ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ 01 * ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ 02 * ਫੋਅਰ * ਸਮਿਟ ਰੂਮ * ਮੀਟਿੰਗ ਰੂਮ * ਜਨਰਲ ਹਾਲ * ਹਾਲ A * ਹਾਲ B * ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਇਵੈਂਟ ਏਰੀਆ == ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਮਡ਼ਾ ਸ਼ੋਅ == acni3gl9y3e0puv7gk4zagabdl3rl9o 842801 842800 2026-07-19T23:15:22Z Desi language publisher co 61078 /* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਮਡ਼ਾ ਸ਼ੋਅ */ 842801 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = Expo Centre Lahore | nickname = | logo_image = File:Expo Centre Lahore logo.jpg | logo_caption = | image = Lahore Expo Centre.jpg | image_size = | image_caption = | former_names = | location = ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਰੋਡ<br>[[ਜੋਹਰ ਟਾਊਨ]], [[ਲਾਹੌਰ]]<br>[[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]। 54782 <br> Abdul Haque Road<br>[[Johar Town]], [[Lahore]]<br>[[Punjab, Pakistan|Punjab]], [[Pakistan]]. 54782 | coordinates = {{Coord|31.464|N|74.259|E|}} | owner = ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਲਿਮਿਟੇਡ <br> Pakistan Expo Centres Limited | type = [[Convention Centre]] | capacity = | built = 2010 | expanded = | closed = | demolished = | cost = | website = http://www.pakexcel.com }}'''ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਲਾਹੌਰ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Expo Centre Lahore''' (ਉਰਦੂ:لاہور انٹرنیشنل ایکسپو سینٹر) ਇੱਕ 43,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (NESPAK) ਅਤੇ ਨਈਅਰ ਅਲੀ ਦਾਦਾ ਐਂਡ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਰੋਡ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਨਜ਼ਾਰੀਆ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਜੌਹਰ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸਾਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Lahore_Expo_Centre.jpg|thumb|ਲਾਹੌਰ ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ]] ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈਃ * ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ ਹਾਲਜ਼ * ਹਾਲ 01 * ਹਾਲ 02 * ਹਾਲ 03 * ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਹਾਲ * ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ 01 * ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ 02 * ਫੋਅਰ * ਸਮਿਟ ਰੂਮ * ਮੀਟਿੰਗ ਰੂਮ * ਜਨਰਲ ਹਾਲ * ਹਾਲ A * ਹਾਲ B * ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਇਵੈਂਟ ਏਰੀਆ q6vovfich0r1aiyx3m1b5k2nkfc1wya 842802 842801 2026-07-19T23:16:42Z Desi language publisher co 61078 /* */ 842802 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = Expo Centre Lahore | nickname = | logo_image = File:Expo Centre Lahore logo.jpg | logo_caption = | image = Lahore Expo Centre.jpg | image_size = | image_caption = | former_names = | location = ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਰੋਡ<br>[[ਜੋਹਰ ਟਾਊਨ]], [[ਲਾਹੌਰ]]<br>[[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]। 54782 <br> Abdul Haque Road<br>[[Johar Town]], [[Lahore]]<br>[[Punjab, Pakistan|Punjab]], [[Pakistan]]. 54782 | coordinates = {{Coord|31.464|N|74.259|E|}} | owner = ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਲਿਮਿਟੇਡ <br> Pakistan Expo Centres Limited | type = [[Convention Centre]] | capacity = | built = 2010 | expanded = | closed = | demolished = | cost = | website = http://www.pakexcel.com }}'''ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਲਾਹੌਰ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Expo Centre Lahore''' (ਉਰਦੂ:ایکسپو سنٹر لاہورر) ਇੱਕ 43,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (NESPAK) ਅਤੇ ਨਈਅਰ ਅਲੀ ਦਾਦਾ ਐਂਡ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਰੋਡ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਨਜ਼ਾਰੀਆ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਜੌਹਰ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸਾਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Lahore_Expo_Centre.jpg|thumb|ਲਾਹੌਰ ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ]] ਐਕਸਪੋ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈਃ * ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ ਹਾਲਜ਼ * ਹਾਲ 01 * ਹਾਲ 02 * ਹਾਲ 03 * ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਹਾਲ * ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ 01 * ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ 02 * ਫੋਅਰ * ਸਮਿਟ ਰੂਮ * ਮੀਟਿੰਗ ਰੂਮ * ਜਨਰਲ ਹਾਲ * ਹਾਲ A * ਹਾਲ B * ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਇਵੈਂਟ ਏਰੀਆ 9cg1l1tb5fod5lmrl775b9qfwoyn3ai 0 204808 842790 842726 2026-07-19T18:09:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842790 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1927|03|13}} | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1996|11|26|1927|03|13}} | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | occupation = ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ<br>ਲੇਖਕ | years_active = 1967–1996 | known_for = ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ<br>ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ | spouse = | partner = | children = | parents = | awards = [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]]<br>[[ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br>ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | website = | signature = }} '''ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ''' (1927–1996) ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] (ICAR) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸਨ। ਉਹ 1980–81 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ<ref name="Presidents">{{Cite web |date=2016 |title=Presidents |url=http://www.isss-india.org/history |access-date=23 July 2016 |publisher=Indian Society of Soil Science |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806013852/http://www.isss-india.org/history |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੇ ਰਫੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸਨ। 1989 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2016 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=3 January 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 13 ਮਾਰਚ 1927 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Deceased Fellow">{{Cite web |date=2016 |title=Deceased Fellow |url=http://insaindia.res.in/detail/N81-0623 |access-date=23 July 2016 |publisher=Indian National Science Academy}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] ਦੇ ''ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਿਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ'' ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1977 ਤੱਕ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 1979 ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਰਗੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਈਸੀਏਆਰ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਰਿਹਾ।<ref name="Deceased Fellow" /> ਰੰਧਾਵਾ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ [[ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ]] ਦੇ ਸੂਖਮ-ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref name="editor chief">{{Cite web |date=2016 |title=editor chief |url=https://scholar.google.com/citations?user=BO1a-JEAAAAJ&hl=en |access-date=23 July 2016 |publisher=Google Scholar}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਕੌਂਸਲ (1993-95), ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ (1986-90) ਦੀ ਖੋਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਸੀਜੀਆਈਏਆਰ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ (1985-90) ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਪਲਾਂਟ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰੌਪਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਦ ਸੈਮੀ-ਅਰਿਡ ਟ੍ਰੌਪਿਕਸ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਇਲ ਸਾਇੰਸ (1990)<ref name="Dr. S.P. Raychaudhuri Memorial Lecture">{{Cite web |date=2016 |title=Professor J.N. Mukherjee – ISSS Foundation Lecture |url=http://www.isss-india.org/memorial-lectures |access-date=23 July 2016 |publisher=Dr. S.P. Raychaudhuri Memorial Lecture |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806014434/http://www.isss-india.org/memorial-lectures |url-status=dead }}</ref> ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ''ਡਾ. ਐਸਪੀ ਰਾਏਚੌਧਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ'' ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ (1993) ਦਾ ''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਨਆਰ ਧਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Professor N.R. Dhar Memorial Lecture">{{Cite web |date=2016 |title=Professor N.R. Dhar Memorial Lecture |url=http://www.nasi.org.in/leca.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413015954/http://www.nasi.org.in/leca.htm |archive-date=13 April 2015 |access-date=23 July 2016 |publisher=National Academy of Sciences, India}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।<ref name="Padma Awards"/> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (1990) ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ<ref name="NAAS Fellow">{{Cite web |date=2016 |title=NAAS Fellow |url=http://naasindia.org/page.php?pageid=8 |access-date=23 July 2016 |publisher=National Academy of Agricultural Sciences}}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ।<ref name="Deceased Fellow"/> ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 26 ਨਵੰਬਰ 1996 ਨੂੰ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="Deceased Fellow"/> ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ''ਡਾ. ਐਨ.ਐਸ.ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ'', ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Dr. N.S.Randhawa Award">{{Cite web |date=2016 |title=Dr. N.S.Randhawa Award |url=http://www.cirs.info/prix-fiche,langue.eng-id.1419.html |access-date=23 July 2016 |publisher=International Center for Scientific Research}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਬਾਗਬਾਨੀ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖ, ''ਡਾ. ਐਨ.ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ'' ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Dr. N. S. Randhawa to Indian Horticulture">{{Cite journal|last=K. K. Singh|year=2013|title=Dr. N. S. Randhawa to Indian Horticulture|url=http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=US201302314913|journal=Punjab Horticultural Journal|issn=0033-4324}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] * [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]]  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *   * {{Cite web |date=2016 |title=Browsing Indian Agricultural Repositories by Author "Forwarded by Dr. N.S. Randhawa DG, ICAR." |url=http://drtc1.isibang.ac.in/indus/handle/1/2/browse?value=Forwarded+by+Dr.+N.S.+Randhawa+DG%2C+ICAR.&type=author |access-date=23 July 2016 |publisher=Indus |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914094055/http://drtc1.isibang.ac.in/indus/handle/1/2/browse?value=Forwarded+by+Dr.+N.S.+Randhawa+DG,+ICAR.&type=author |url-status=dead }} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|last=N. S Randhawa, N. S Parischa|year=1971|title=Forecast and Control of Nutritional Diseases in Plants (full text)|url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol37B_1971_6_Art06.pdf|journal=Punjab Agricultural University|volume=37|issue=6}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 1980–89}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] 3sn11w282q89y2dmqmb5of3hhzgwsg2 0 204816 842782 842768 2026-07-19T12:38:26Z Harchand Bhinder 3793 842782 wikitext text/x-wiki ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ 17 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਜੀਂਦ ਤੋ ਸੋਨੀਪਤ ਤੱਕ ਚਲਾਈ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2026-07-15 |title=ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜੀਂਦ ਤੋਂ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਟ੍ਰੇਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ ਹੈ |url=https://www.bbc.com/punjabi/articles/c20y0937p79o |access-date=2026-07-18 |website=BBC News ਪੰਜਾਬੀ |language=pa}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 89 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੋਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੈਟਰੋ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਡੀਸੀ ਏਅਰ-ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ, ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:India's_First_Hydrogen_Train_at_Jind_Junction.jpg|thumb|[[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੀ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ '''ਨਮੋ ਗ੍ਰੀਨ ਰੇਲ''' ਰੇਲਗੱਡੀ]] ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸ਼ਬਦ "ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ" (2003) , [[ਹਾਈਡਰੋਜਨ|ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ]] ਟ੍ਰੇਨਾਂ, '''ਜ਼ੀਰੋ-ਐਮੀਸ਼ਨ ਮਲਟੀਪਲ ਯੂਨਿਟ''', ਜਾਂ '''ZEMUs''' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ-ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਰੇਲ [[ਸਵਾਰੀ|ਵਾਹਨ]], ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਮੋਟਰਾਂ, ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਮੋਟਰਾਂ, ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਲਈ [[ਊਰਜਾ]] ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਾਹਨ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਾਈਡਰੋਜ਼ਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਾਲਨ ਇੰਜਣ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਮੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਹਾਈਡਰੋੋਜਨ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਸੈਲ ਟ੍ਰੇਨ। [[ਰੇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ|ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Graham-Rowe|first=D.|year=2008|title=Do the locomotion|journal=Nature|volume=454|issue=7208|pages=1036–7|doi=10.1038/4541036a|pmid=18756218|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Minkel|first=J. R.|year=2006|title=A Smashing Bad Time for the United States|journal=IEEE Spectrum|volume=43|issue=8|pages=12–13|bibcode=2006IEEES..43h..12M|doi=10.1109/MSPEC.2006.1665046}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jones|first=W. D.|year=2009|title=Fuel cells could power a streetcar revival|journal=IEEE Spectrum|volume=46|issue=9|pages=15–16|doi=10.1109/MSPEC.2009.5210050}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jones|first=W. D.|year=2006|title=Hydrogen on Track|journal=IEEE Spectrum|volume=43|issue=8|pages=10–13|doi=10.1109/MSPEC.2006.1665045}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Delucchi|first=M. A.|last2=Jacobson|first2=M. Z.|year=2010|title=Providing all global energy with wind, water, and solar power, Part II: Reliability, system and transmission costs, and policies|journal=Energy Policy|volume=39|issue=3|pages=1170–1190|doi=10.1016/j.enpol.2010.11.045}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Marin|first=G. D.|last2=Naterer|first2=G. F.|last3=Gabriel|first3=K.|year=2010|title=Rail transportation by hydrogen vs. Electrification – Case study for Ontario, Canada, II: Energy supply and distribution|journal=International Journal of Hydrogen Energy|volume=35|issue=12|pages=6097–6107|bibcode=2010IJHE...35.6097M|doi=10.1016/j.ijhydene.2010.03.095}}</ref> ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਾਹਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਭੰਡਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਵਾਹਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬੈਟਰੀ|ਬੈਟਰੀਆਂ]] ਜਾਂ ਸੁਪਰ ਕੈਪਸਟਰ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ। ਸੰਭਾਵੀ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਰੇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ|ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੈਃ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ, ਮਾਲ ਰੇਲ, ਲਾਈਟ ਰੇਲ, ਰੇਲ ਰੈਪਿਡ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ, ਮਾਈਨ ਰੇਲਵੇ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਲ ਸਵਾਰੀਆ ਆਦਿ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਸ਼ਬਦ 22 ਅਗਸਤ 2003 ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵੋਲਪੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Shah |first=Narendra |date=29 March 2022 |title=Hydrogen-Powered Trains |url=https://www.metrorailnews.in/hydrogen-powered-trains/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401045417/https://www.metrorailnews.in/hydrogen-powered-trains/ |archive-date=1 April 2022 |access-date=25 August 2022 |website=Metro Rail News |language=en-US}}</ref> ਉੱਥੇ, ਯੂਐਸ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕੰਪਨੀ ਏਟੀਐਂਡਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਸਟੈਨ ਥੌਮਸਨ ਨੇ ਮੂਰਸਵਿਲ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। <ref name="rai tech 16">Grey, Eva. [https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/ "German state thrusts hydrogen-powered hydrail into the spotlight."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207212737/https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/|date=7 February 2021}} ''railway-technology.com'', 21 June 2016.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੇਖਕ ਸਟੈਨ ਥੌਮਸਨ ਅਤੇ ਜਿਮ ਬੋਮੈਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 17 ਫਰਵਰੀ 2004 ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਐਨਰਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਟਾਰਗੇਟ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਛਪਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਰੇਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। <ref>Stan Thompson and Jim Bowman (2004) "The Mooresville Hydrail Initiative", ''[[International Journal of Hydrogen Energy]]'' '''29'''(4): 438, in "News and Views" (a non-peer-reviewed section)</ref> === ਤਕਨਾਲੋਜੀ === [[ਤਸਵੀਰ:India’s_first_hydrogen-powered_train.webm|thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਸਟੋਰੇਜ ਮੋਡੀਊਲ, ਬੈਟਰੀ ਸਟੈਕ ਅਤੇ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।]] ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਇੱਕ ਆਮ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ|ਤੱਤ]] ਹੈ, ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ [[ਪਾਣੀ]] ਦੇ ਹਰੇਕ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ [[ਆਕਸੀਜਨ]] [[ਪਰਮਾਣੂ]] ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਦੋ ਪਰਮਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="rai eng 18">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref> ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ|ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ]] ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਸਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਜਿਸ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ [[ਬਿਜਲੀ]] ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉਤੇ ਘੱਟ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="rai eng 18" /> ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਦੇਣ ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਡਿਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਟੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="rai eng 18" /> ==ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ == ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ (Fuel Cell) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਕੈਮੀਕਲ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ) ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਬਿਜਲੀ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬੈਟਰੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਮੁੱਖ ਭਾਗ [[ਐਨੋਡ]] (Anode): ਨੈਗੇਟਿਵ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ। [[ਕੈਥੋਡ]] (Cathode): ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ। [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ]] (Electrolyte): ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰਜਡ ਆਇਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ]] ਤੋਂ ਦੂਜੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ]] ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣ ਦਿੰਦਾ। ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਬਾਲਣ ਦਾ ਦਾਖਲਾ: [[ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਗੈਸ]] (H₂) ਨੂੰ ਐਨੋਡ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵੱਖ ਹੋਣਾ (ਐਨੋਡ 'ਤੇ): ਇੱਕ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ (catalyst) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪਰਮਾਣੂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: 2H₂ → 4H⁺ + 4e⁻ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ (e⁻) ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਐਨੋਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਤਾਰ (circuit) ਰਾਹੀਂ ਕੈਥੋਡ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਾਰਨ ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਕਰੰਟ (Electricity) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਇਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਆਇਨ (H⁺) ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕੈਥੋਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (ਕੈਥੋਡ 'ਤੇ): ਕੈਥੋਡ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ, ਬਾਹਰੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਆਈ ਆਕਸੀਜਨ (O₂), ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਆਇਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਰ ਤੋਂ ਆਏ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਣੀ (H₂O) ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਸਾਇਣਕ ਸਮੀਕਰਨ: O₂ + 4H⁺ + 4e⁻ → 2H₂O ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ਼ (Water Vapor) ਅਤੇ ਗਰਮੀ (Heat) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ। ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰੱਥ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਹਾਰਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੰਪਨੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨਿਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ {{Cvt|25|kW|hp}} ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਦਾ ਭਾਰ {{Cvt|290|kg|lbs}} ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸੀਮਾ 38 ਅਤੇ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, 2017 ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਭਾਰ {{Cvt|72|kg|lbs}} ਸੀ 48 ਤੋਂ 55 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਾਵਰ ਘਣਤਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ। <ref name="rai eng 182">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref> ਰੇਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਜਾਂ ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਟ੍ਰੇਨਾਂ) 'ਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ-ਪਾਵਰ ਵਾਲੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੰਟਿੰਗ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਅਤੇ ਮਲਟੀਪਲ ਯੂਨਿਟਾਂ) ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ। <ref name="rai eng 182" /> ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾਹੈ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮੰਗ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। <ref name="rai eng 182" /> [[ਤਸਵੀਰ:Daejeon-metro-tram-train--built-by-hyundai-rotem--on-innotrans-fair--2024-09-24--picture-by-georgr--cc-by-sa.jpg|thumb|[[Hyundai Rotem Hydrogen Fuel cell Tram|ਹੁੰਡਈ ਰੋਟੇਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਟ੍ਰਾਮ]], 2024 ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ]] ਇੱਕ ਆਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਯੰਤਰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਰਸਾਇਣਕ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।<ref name="rai eng 183">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੱਧਰ ਦੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="rai eng 183" /> ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਸਮਕਾਲੀ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਪਰ ਓਵਰਹੈੱਡ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਬਿਜਲੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਚਲਾਉਂਣ ਲਈ [[ਇੰਜਣ|ਮੋਟਰਾਂ]] ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="rai eng 183" /> ਰੇਲਵੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੇਲ ਉਦਯੋਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਤਾਇਨਾਤੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="rai tech 162">Grey, Eva. [https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/ "German state thrusts hydrogen-powered hydrail into the spotlight."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207212737/https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/|date=7 February 2021}} ''railway-technology.com'', 21 June 2016.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੀਜ਼ਲ ਤੋਂ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਿਟਾਚੀ ਰੇਲ ਯੂਰਪ, ਬਰਮਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੜ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਡੀਜ਼ਲ ਮਲਟੀਪਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਾਹਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਊਰਜਾ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਉੱਤੇ [[ਨੌਰਿਜ|ਨੌਰਵਿਚ]] ਤੋਂ ਸ਼ੇਰਿੰਘਮ ਲਾਈਨ ਤੇ 52 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਦੀ ਬਚਤ.<ref name="rai eng 184">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਰੇਲਮਾਰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਕਦਮ ਰਵਾਇਤੀ ਇੰਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Stephens|first=Bill|title=Wabtec sees hydrogen as fuel of the future|url=https://www.trains.com/trn/magazine/archive-access/trains-february-2024/|magazine=[[Trains (magazine)|Trains]]|publisher=[[Kalmbach Media]]|volume=84|issue=February 2024|pages=8–11}}</ref> === ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ === ''ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ'' ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟਕਾਰ ਜਾਂ ਟਰਾਮ (ਟਰਾਲੀ) ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ( ''ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ'' ''ਟ੍ਰੋਲੀ'' ਲਈ) 2008 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੇ ਵੈਲੇਂਸੀਆ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ-ਸਰਲ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਟਾਰਗੇਟ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਨਬੋਰਡ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਓਵਰਹੈੱਡ ਟਰਾਲੀ ਔਜਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ 'ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ ਲਾਈਟ ਰੇਲ' ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੇ ਹਨ। === ਸੁਰੱਖਿਆ === [[ਹਾਈਡਰੋਜਨ|ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ]] ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਅਤੇ 18-59% ਵਿੱਚ ਵਿਸਫੋਟਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|location=New York}}</ref> 8u81o22ayqcfsjru9yu5ptteyqdlwvo 842783 842782 2026-07-19T12:43:19Z Harchand Bhinder 3793 /* ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ */ 842783 wikitext text/x-wiki ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ 17 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਜੀਂਦ ਤੋ ਸੋਨੀਪਤ ਤੱਕ ਚਲਾਈ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2026-07-15 |title=ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜੀਂਦ ਤੋਂ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਟ੍ਰੇਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ ਹੈ |url=https://www.bbc.com/punjabi/articles/c20y0937p79o |access-date=2026-07-18 |website=BBC News ਪੰਜਾਬੀ |language=pa}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 89 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੋਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੈਟਰੋ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਡੀਸੀ ਏਅਰ-ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ, ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:India's_First_Hydrogen_Train_at_Jind_Junction.jpg|thumb|[[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੀ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ '''ਨਮੋ ਗ੍ਰੀਨ ਰੇਲ''' ਰੇਲਗੱਡੀ]] ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸ਼ਬਦ "ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ" (2003) , [[ਹਾਈਡਰੋਜਨ|ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ]] ਟ੍ਰੇਨਾਂ, '''ਜ਼ੀਰੋ-ਐਮੀਸ਼ਨ ਮਲਟੀਪਲ ਯੂਨਿਟ''', ਜਾਂ '''ZEMUs''' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ-ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਰੇਲ [[ਸਵਾਰੀ|ਵਾਹਨ]], ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਮੋਟਰਾਂ, ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਮੋਟਰਾਂ, ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਲਈ [[ਊਰਜਾ]] ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਾਹਨ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਾਈਡਰੋਜ਼ਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਾਲਨ ਇੰਜਣ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਮੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਹਾਈਡਰੋੋਜਨ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਸੈਲ ਟ੍ਰੇਨ। [[ਰੇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ|ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Graham-Rowe|first=D.|year=2008|title=Do the locomotion|journal=Nature|volume=454|issue=7208|pages=1036–7|doi=10.1038/4541036a|pmid=18756218|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Minkel|first=J. R.|year=2006|title=A Smashing Bad Time for the United States|journal=IEEE Spectrum|volume=43|issue=8|pages=12–13|bibcode=2006IEEES..43h..12M|doi=10.1109/MSPEC.2006.1665046}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jones|first=W. D.|year=2009|title=Fuel cells could power a streetcar revival|journal=IEEE Spectrum|volume=46|issue=9|pages=15–16|doi=10.1109/MSPEC.2009.5210050}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jones|first=W. D.|year=2006|title=Hydrogen on Track|journal=IEEE Spectrum|volume=43|issue=8|pages=10–13|doi=10.1109/MSPEC.2006.1665045}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Delucchi|first=M. A.|last2=Jacobson|first2=M. Z.|year=2010|title=Providing all global energy with wind, water, and solar power, Part II: Reliability, system and transmission costs, and policies|journal=Energy Policy|volume=39|issue=3|pages=1170–1190|doi=10.1016/j.enpol.2010.11.045}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Marin|first=G. D.|last2=Naterer|first2=G. F.|last3=Gabriel|first3=K.|year=2010|title=Rail transportation by hydrogen vs. Electrification – Case study for Ontario, Canada, II: Energy supply and distribution|journal=International Journal of Hydrogen Energy|volume=35|issue=12|pages=6097–6107|bibcode=2010IJHE...35.6097M|doi=10.1016/j.ijhydene.2010.03.095}}</ref> ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਾਹਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਭੰਡਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਵਾਹਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬੈਟਰੀ|ਬੈਟਰੀਆਂ]] ਜਾਂ ਸੁਪਰ ਕੈਪਸਟਰ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ। ਸੰਭਾਵੀ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਰੇਲ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ|ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੈਃ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ, ਮਾਲ ਰੇਲ, ਲਾਈਟ ਰੇਲ, ਰੇਲ ਰੈਪਿਡ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ, ਮਾਈਨ ਰੇਲਵੇ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਲ ਸਵਾਰੀਆ ਆਦਿ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਸ਼ਬਦ 22 ਅਗਸਤ 2003 ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵੋਲਪੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Shah |first=Narendra |date=29 March 2022 |title=Hydrogen-Powered Trains |url=https://www.metrorailnews.in/hydrogen-powered-trains/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401045417/https://www.metrorailnews.in/hydrogen-powered-trains/ |archive-date=1 April 2022 |access-date=25 August 2022 |website=Metro Rail News |language=en-US}}</ref> ਉੱਥੇ, ਯੂਐਸ ਟੈਲੀਕਾਮ ਕੰਪਨੀ ਏਟੀਐਂਡਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਸਟੈਨ ਥੌਮਸਨ ਨੇ ਮੂਰਸਵਿਲ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। <ref name="rai tech 16">Grey, Eva. [https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/ "German state thrusts hydrogen-powered hydrail into the spotlight."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207212737/https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/|date=7 February 2021}} ''railway-technology.com'', 21 June 2016.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੇਖਕ ਸਟੈਨ ਥੌਮਸਨ ਅਤੇ ਜਿਮ ਬੋਮੈਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 17 ਫਰਵਰੀ 2004 ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਐਨਰਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਟਾਰਗੇਟ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਛਪਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਰੇਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। <ref>Stan Thompson and Jim Bowman (2004) "The Mooresville Hydrail Initiative", ''[[International Journal of Hydrogen Energy]]'' '''29'''(4): 438, in "News and Views" (a non-peer-reviewed section)</ref> === ਤਕਨਾਲੋਜੀ === [[ਤਸਵੀਰ:India’s_first_hydrogen-powered_train.webm|thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਸਟੋਰੇਜ ਮੋਡੀਊਲ, ਬੈਟਰੀ ਸਟੈਕ ਅਤੇ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।]] ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਇੱਕ ਆਮ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ|ਤੱਤ]] ਹੈ, ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ [[ਪਾਣੀ]] ਦੇ ਹਰੇਕ ਅਣੂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ [[ਆਕਸੀਜਨ]] [[ਪਰਮਾਣੂ]] ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਦੋ ਪਰਮਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="rai eng 18">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref> ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਪਥਰਾਟੀ ਬਾਲਣ|ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ]] ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਸਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਜਿਸ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ [[ਬਿਜਲੀ]] ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉਤੇ ਘੱਟ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="rai eng 18" /> ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਦੇਣ ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਡਿਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਟੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="rai eng 18" /> ==ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ == ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ (Fuel Cell) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਕੈਮੀਕਲ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲਣ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ) ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਬਿਜਲੀ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬੈਟਰੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਮੁੱਖ ਭਾਗ [[ਐਨੋਡ]] (Anode): ਨੈਗੇਟਿਵ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ। [[ਕੈਥੋਡ]] (Cathode): ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ। [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ]] (Electrolyte): ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰਜਡ ਆਇਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ]] ਤੋਂ ਦੂਜੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡ]] ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣ ਦਿੰਦਾ। ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਬਾਲਣ ਦਾ ਦਾਖਲਾ: [[ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਗੈਸ]] (H₂) ਨੂੰ ਐਨੋਡ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵੱਖ ਹੋਣਾ (ਐਨੋਡ 'ਤੇ): ਇੱਕ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ (catalyst) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪਰਮਾਣੂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: 2H₂ → 4H⁺ + 4e⁻ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ (e⁻) ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਐਨੋਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਤਾਰ (circuit) ਰਾਹੀਂ ਕੈਥੋਡ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਾਰਨ ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਕਰੰਟ (Electricity) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਇਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ: ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਆਇਨ (H⁺) ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕੈਥੋਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ (ਕੈਥੋਡ 'ਤੇ): ਕੈਥੋਡ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ, ਬਾਹਰੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਆਈ ਆਕਸੀਜਨ (O₂), ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਆਇਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਰ ਤੋਂ ਆਏ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਣੀ (H₂O) ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਸਾਇਣਕ ਸਮੀਕਰਨ: O₂ + 4H⁺ + 4e⁻ → 2H₂O ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ਼ (Water Vapor) ਅਤੇ ਗਰਮੀ (Heat) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ। ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰੱਥ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਹਾਰਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੰਪਨੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨਿਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ {{Cvt|25|kW|hp}} ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਦਾ ਭਾਰ {{Cvt|290|kg|lbs}} ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸੀਮਾ 38 ਅਤੇ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, 2017 ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਭਾਰ {{Cvt|72|kg|lbs}} ਸੀ 48 ਤੋਂ 55 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਾਵਰ ਘਣਤਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ। <ref name="rai eng 182">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref> ਰੇਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਜਾਂ ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਟ੍ਰੇਨਾਂ) 'ਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ-ਪਾਵਰ ਵਾਲੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੰਟਿੰਗ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਅਤੇ ਮਲਟੀਪਲ ਯੂਨਿਟਾਂ) ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ। <ref name="rai eng 182" /> ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾਹੈ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮੰਗ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। <ref name="rai eng 182" /> [[ਤਸਵੀਰ:Daejeon-metro-tram-train--built-by-hyundai-rotem--on-innotrans-fair--2024-09-24--picture-by-georgr--cc-by-sa.jpg|thumb|[[Hyundai Rotem Hydrogen Fuel cell Tram|ਹੁੰਡਈ ਰੋਟੇਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਟ੍ਰਾਮ]], 2024 ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ]] ਇੱਕ ਆਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਯੰਤਰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਰਸਾਇਣਕ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।<ref name="rai eng 183">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੀ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੱਧਰ ਦੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="rai eng 183" /> ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਸਮਕਾਲੀ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਪਰ ਓਵਰਹੈੱਡ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਬਾਲਣ ਸੈੱਲ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਬਿਜਲੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਚਲਾਉਂਣ ਲਈ [[ਇੰਜਣ|ਮੋਟਰਾਂ]] ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="rai eng 183" /> ਰੇਲਵੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰੇਲ ਉਦਯੋਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਤਾਇਨਾਤੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="rai tech 162">Grey, Eva. [https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/ "German state thrusts hydrogen-powered hydrail into the spotlight."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207212737/https://www.railway-technology.com/features/featuregerman-state-thrusts-hydrogen-powered-hydrail-into-the-spotlight-4928956/|date=7 February 2021}} ''railway-technology.com'', 21 June 2016.</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੀਜ਼ਲ ਤੋਂ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਿਟਾਚੀ ਰੇਲ ਯੂਰਪ, ਬਰਮਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁੜ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਡੀਜ਼ਲ ਮਲਟੀਪਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੇਲ ਵਾਹਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਊਰਜਾ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਉੱਤੇ [[ਨੌਰਿਜ|ਨੌਰਵਿਚ]] ਤੋਂ ਸ਼ੇਰਿੰਘਮ ਲਾਈਨ ਤੇ 52 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਦੀ ਬਚਤ.<ref name="rai eng 184">[https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/ "Hydrail comes of age."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174254/https://www.railengineer.uk/2018/01/05/hydrail-comes-of-age/|date=10 January 2018}} ''railengineer.uk'', 5 January 2018.</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਰੇਲਮਾਰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਕਦਮ ਰਵਾਇਤੀ ਇੰਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Stephens|first=Bill|title=Wabtec sees hydrogen as fuel of the future|url=https://www.trains.com/trn/magazine/archive-access/trains-february-2024/|magazine=[[Trains (magazine)|Trains]]|publisher=[[Kalmbach Media]]|volume=84|issue=February 2024|pages=8–11}}</ref> === ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ === ''ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ'' ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟਕਾਰ ਜਾਂ ਟਰਾਮ (ਟਰਾਲੀ) ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ( ''ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ'' ''ਟ੍ਰੋਲੀ'' ਲਈ) 2008 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੇ ਵੈਲੇਂਸੀਆ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ-ਸਰਲ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਟਾਰਗੇਟ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਨਬੋਰਡ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਓਵਰਹੈੱਡ ਟਰਾਲੀ ਔਜਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ 'ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੀ ਲਾਈਟ ਰੇਲ' ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੇ ਹਨ। === ਸੁਰੱਖਿਆ === [[ਹਾਈਡਰੋਜਨ|ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ]] ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਅਤੇ 18-59% ਵਿੱਚ ਵਿਸਫੋਟਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|location=New York}}</ref> ksd3yu5fwl5tbntvc8mz5ron171dd9r 0 204817 842797 842761 2026-07-19T22:01:40Z Desi language publisher co 61078 /* */ 842797 wikitext text/x-wiki '''[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]''' '''ਵਿੱਚ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ''' ਜਾਂ '''ਗਤੀ ਸੀਮਾ''' ('''Speed limits''') ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ (ਸੰਘੀ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੜਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੋਟਰਵੇਅ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਤੀ ਸੀਮਾ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (75 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (mph) ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (km/h) ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। [[File:M1_motorway_KPK.jpg|right|thumb|215x215px|ਐਮ-1 ਮੋਟਰਵੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ।]] ਮੋਟਰਵੇਅ 'ਤੇ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ/ਘੰਟਾ (75 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 40-50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ/ਘੰਟਾ (25-31 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ।ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (62 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ)। ਸ਼ਹਿਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ 'ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (50 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=speed-limits |url=https://www.psc.org.pk/speed-limits/ |access-date= |website= |language=en}}</ref> 53z015wsk8gismf4i3osj4y8hc46dx2 842798 842797 2026-07-19T22:02:55Z Desi language publisher co 61078 /* */ 842798 wikitext text/x-wiki '''[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]''' '''ਵਿੱਚ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ''' ਜਾਂ '''ਗਤੀ ਸੀਮਾ''' ('''Speed limits''') ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ (ਸੰਘੀ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੜਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੋਟਰਵੇਅ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਤੀ ਸੀਮਾ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (75 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (mph) ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (km/h) ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। [[File:M1_motorway_KPK.jpg|right|thumb|215x215px|ਐਮ-1 ਮੋਟਰਵੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ।]] ਮੋਟਰਵੇਅ 'ਤੇ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ/ਘੰਟਾ (75 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 40-50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ/ਘੰਟਾ (25-31 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ।ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (62 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ)। ਸ਼ਹਿਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ 'ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (50 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=speed-limits |url=https://www.psc.org.pk/speed-limits/ |access-date= |website= |language=en}}</ref> lkba6y75x39gaz1fj5n4rq3h8qzck3y 842799 842798 2026-07-19T22:05:00Z Desi language publisher co 61078 /* */ 842799 wikitext text/x-wiki '''[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]''' '''ਵਿੱਚ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ''' ਜਾਂ '''ਗਤੀ ਸੀਮਾ''' ('''Speed limits''') ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ (ਸੰਘੀ, ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੜਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੋਟਰਵੇਅ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (75 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (mph) ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (km/h) ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। [[File:M1_motorway_KPK.jpg|right|thumb|215x215px|ਐਮ-1 ਮੋਟਰਵੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ।]] ਮੋਟਰਵੇਅ 'ਤੇ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ/ਘੰਟਾ (75 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 40-50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ/ਘੰਟਾ (25-31 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਹੈ।ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (62 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ)। ਸ਼ਹਿਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ 'ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ (50 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=speed-limits |url=https://www.psc.org.pk/speed-limits/ |access-date= |website= |language=en}}</ref> lmt6a126bpogw3849ttay22xkithocf 3 204821 842781 2026-07-19T12:16:49Z J ansari 15836 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sajid Ahmed Nijhu]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:DeltaChronicler]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Sajid Ahmed Nijhu|Sajid Ahmed Nijhu]]" to "[[Special:CentralAuth/DeltaChronicler|DeltaChronicler]]" 842781 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:DeltaChronicler]] 4vct705akhk7dstpzz3g0elmscqdkx3 3 204822 842788 2026-07-19T16:59:15Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 842788 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Daljitsingh1}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:59, 19 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) ajjjflgtlck44f3w4f9peqqh11xxkzh