ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 7099 850480 671696 2026-10-24T10:29:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850480 wikitext text/x-wiki <div style="direction:ltr; font-family:tahoma"> <div style="direction:ltr; font-family:tahoma"> {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="right" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2|'''<font size="+1" color=black>ਕਰਾਚੀ<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2|'''<font size="1" color=black>ڪراچي<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;"| [[ਤਸਵੀਰ:PK Karachi asv2020-02 img52 Mazar-e-Quaid.jpg|250px]] |-|- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;"| [[ਤਸਵੀਰ:Karachi Locator Sindh Pakistan.PNG|250px]] |- | ਦੇਸ:|| [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] [[ਤਸਵੀਰ:Flag of Pakistan.svg|30px]] |- |ਸੂਬਾ:|| [[ਸੰਦ]] |- |ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ:|| [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਰਾਚੀ|ਕਰਾਚੀ]] |- | ਰਕਬਾ:|| x ਮਰਬ ਕਿਲੋਮੀਟਰ |- | ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ:|| 12,827,927 [http://www.statpak.gov.pk/depts/fbs/statistics/pds2003/table-01.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010084413/http://statpak.gov.pk/depts/fbs/statistics/pds2003/table-01.pdf |date=2010-10-10 }} |- |[[ਬੋਲੀ]]:||,ਉਰਦੂ,ਪਸ਼ਤੋ,ਸੁਣਦੀ,ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ[[ਪੰਜਾਬੀ]] |- |} ਕਰਾਚੀ ([[ਉਰਦੂ ਬੋਲੀ|ਉਰਦੂ]]; [[ਸਿੰਧੀ ਬੋਲੀ|ਸਿੰਧੀ]]: ڪراچي) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਏ। ਏ [[ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ]] ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਕਿਅ ਏ। ਕਰਾਚੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਨਅਤੀ, ਤਜਾਰਤੀ, ਮਵਾਸਲਾਤੀ, ਤਾਲੀਮੀ ਤੇ ਇਕਤਸਾਦੀ ਮਰਕਜ਼ ਏ। ਕਰਾਚੀ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੰਦ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਕਰਾਚੀ ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ ਦਾ ਰਾਜਘਰ ਏ ਤੇ ਦਰੀਆਏ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮਗ਼ਰਿਬ ਚ ਬਹਿਰਾ ਅਰਬ ਦੇ ਸਾਹਿਲ ਤੇ ਆਬਾਦ ਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਿੰਦਰ ਗਾਹ ਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਵੀ ਕਰਾਚੀ ਚ ਕਾਇਜ਼ ਏ। ਕਰਾਚੀ 1947 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਾਰੁਲ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕਦੀਮ ਮਾਹੀ ਗੈਰਾਂ ਦੀ "ਕੋਲਾਚੀ ਜੋ ਗੁੱਠ" ਨਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਕਾਇਮ ਸੀ।, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। 1947 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਾਰੁਲ ਹਕੂਮਤ ਬਣਾਇਆ ਗਇਆ। == ਇਤਹਾਸ == ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਸੁਣਦੀ ਤੇ ਬਲੋਚੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਕਲਾਚੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਮਛੇਰੇ ਵਸਨੀਕ ਹੱਲੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਨੇਂ ਮਾਈ ਕਲਾਚੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੱਲੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਹੈਗੀ ਏ। ਇਹਦੀ ਨਿਊ ਤੇ ਕਲਹੋੜਾ ਟੱਬਰ ਵੇਲੇ ਰੱਖੀ ਗਈ। 1720 ਵਿੱਚ ਤਾਲਪੁਰ ਟੱਬਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਂਦਾ ਸੀ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1839 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉਥੇ ਮੱਲ ਮਾਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੰਦ ਨਾਲ਼ ਬੰਬਈ ਪਰੀਜ਼ੀਡਨਸੀ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਏਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕੀਤਾ। 1857 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਹੋਈ ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1864 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਦਾ ਲੰਦਨ ਨਾਲ਼ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਜੁੜਿਆ। 1878 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨਾਲ਼ ਰੇਲ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਰੀਰ ਹਾਲ (1865) ਤੇ ਐਂਪਰੇਸ ਮਾਰਕੀਟ (1890) ਬਨਿਏ-ਏ-ਗੇਅ। ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਇੱਥੇ 1876 ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ। 1899 ਤੱਕ ਕਰਾਚੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਕਣਕ ਬਾਹਰ ਪਿਜਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਦੀਆਂ ਨੇਂ ਹਿੰਦੂ ਪਾਰਸੀ ਯਹੂਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਰਾਠੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਆਂਦਾ। == ਕੰਮ ਕਾਜ == ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਏ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਗ ਮੁੜੇ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਕਤਸਾਦੀ ਹੁੱਬ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮੁਲਕ ਭਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਾਜ ਲਈ ਆਂਦੇ ਨੀਏ == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.historickarachi.com ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਤਰੀਖ਼] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822124709/http://www.historickarachi.com/ |date=2008-08-22 }} * [http://www.karachicity.gov.pk ਕਰਾਚੀ ਜ਼ਿਲਾਈ ਸਰਕਾਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020325142014/http://www.karachicity.gov.pk/ |date=2002-03-25 }} * [http://www.karachiwala.com ਕਰਾਚੀ ਬਿਜ਼ਨਸ] * [https://web.archive.org/web/20190325215245/http://www.karachisnob.com/ ਕਰਾਚੀ ਚਾਂ ਪਛਾਣ] * [http://hamariweb.com ਕਰਾਚੀ ਚਾਂ ਪਛਾਣ] * [http://karachite.com ਕਰਾਚੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180324222952/http://karachite.com/ |date=2018-03-24 }} * [http://www.pakpost.gov.pk/postcode/postcode.html ਡਾਕ ਕੋਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111220155725/http://www.pakpost.gov.pk/postcode/postcode.html |date=2011-12-20 }} * [http://www.pakistanidefenceforum.com/lofiversion/index.php/t42341.html ਕਰਾਚੀ ਵਾਲੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207070501/http://www.pakistanidefenceforum.com/lofiversion/index.php/t42341.html |date=2008-12-07 }} == ਮੂਰਤ ਨਗਰੀ == <center> <gallery> Karachi beach, 2007.jpg|ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ PK Chaukhandi Necropolis near Karachi asv2020-02 img09.jpg|ਚੋਕਨਡੀ PK Karachi asv2020-02 img22 Chundrigar Road.jpg|ਚਨਦਰੀਗਰ ਸੜਕ PK Karachi asv2020-02 img17 Mohatta Palace.jpg|ਮੋਹਟਾ ਪੈਲਿਸ PK Karachi asv2020-02 img41 StPatrick Cathedral.jpg|ਸੇਂਟ ਪੈਟਰਿਕ ਕੀਥਡਰਲ PK Karachi asv2020-02 img62 Frere Hall.jpg|ਫ਼ਰੀਰ ਹਾਲ PK Karachi asv2020-02 img58 Cantonment station area.jpg </gallery> </center> {{ਸਿੰਧ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ]] psxfik9lfj7bd4qqovy4sbxdq1kiijq 0 14657 850459 818830 2026-10-23T23:17:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850459 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name ={{lang|ar|الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية}}<br />''ਅਲ-ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਲ-ਜਜ਼ਾਇਰੀਆ ਅਦ-ਦਿਮੂਕ੍ਰਾਤੀਆ ਅਸ਼-ਸ਼ਬੀਆ''<br />'''République algérienne démocratique et populaire''' | conventional_long_name=ਅਲਜੀਰੀਆ ਦਾ ਜਨ-ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ | common_name =ਅਲਜੀਰੀਆ | national_anthem = "Kassaman"<br /><small>''"ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ"''</small> | national_motto =<big>بالشّعب وللشّعب </big>{{Spaces|2}}<small>([[ਅਰਬੀ ਬੋਲੀ]])<br /> "ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ"</small><ref name="CONST-AR">(28 November 1996). [http://www.el-mouradia.dz/arabe/symbole/textes/constitution96.htm ''Constitution of Algeria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718124116/http://www.el-mouradia.dz/arabe/symbole/textes/constitution96.htm |date=2012-07-18 }}, Art. 11 (in [[Arabic language|Arabic]]).[[President of Algeria|Office of President of Algeria]]. Retrieved 15 September 2011.</ref><ref name="CONST-EN">(28 November 1996). [http://www.apn-dz.org/apn/english/constitution96/titre_01.htm ''Constitution of Algeria''] Art. 11. [[President of Algeria|Office of President of Algeria]]. Retrieved 15 September 2011.</ref> | image_flag =Flag of Algeria.svg | image_coat =National Emblem of Algeria (bronze effect).svg | symbol_type =Emblem | image_map = Algeria (orthographic projection).svg | official_languages = [[ਅਰਬੀ]]<ref>(28 November 1996). [http://www.apn-dz.org/apn/english/constitution96/titre_01.htm ''Constitution of Algeria''] Art. 3. [[President of Algeria|Office of President of Algeria]]. Retrieved 21 September 2011.</ref> | languages_type = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | languages = [[ਬਰਬਰ]]<br />[[ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ]] (''ਯਥਾਰਥ ਵਿੱਚ'') | ethnic_groups = ਅਰਬੀ-ਬਰਬਰ 99%<br />ਯੂਰਪੀ 1% ਤੋਂ ਘੱਟ | capital =[[ਅਲਜੀਅਰਜ਼]] | latd=36 |latm=42 |latNS=N |longd=3 |longm=13 |longEW=E | largest_city =capital | government_type =ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਣਰਾਜ | leader_title1 =[[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | leader_name1 =ਅਬਦਲਾਜ਼ੀਜ਼ ਬੂਤਫ਼ਲੀਕਾ | leader_title2 =[[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] | leader_name2 =ਅਬਦਲਮਲਿਕ ਸਲਾਲ | legislature = [[ਸੰਸਦ]] | upper_house = ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਕੌਂਸਲ | lower_house = ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ | sovereignty_type = ਸੁਤੰਤਰਤਾ | sovereignty_note = [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] ਤੋਂ | established_event1 = ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ | established_date1 = 3 ਜੁਲਾਈ 1962 | established_event2 = ਘੋਸ਼ਣਾ | established_date2 = 5 ਜੁਲਾਈ 1962 | area_rank =10ਵਾਂ | area_magnitude =1 E12 | area_km2 =2381741 | ''' area_sq_mi =919595 | percent_water = ਨਾ-ਮਾਤਰ | population_estimate =37,100,000<ref name="ons-dz" /> | population_estimate_year =2012 | population_census =29,100,867 | population_census_year =1998 | population_density_km2 =14.6 | population_density_sq_mi =37.9 | population_density_rank =204ਵਾਂ | GDP_PPP_year =2011 | GDP_PPP =$263.661 ਬਿਲੀਅਨ<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=612&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=68&pr.y=8 |title=Algeria|publisher=International Monetary Fund|accessdate=17 April 2012}}</ref> | GDP_PPP_rank = 37ਵਾਂ | GDP_PPP_per_capita =$7,333<ref name="imf2" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 100ਵਾਂ | GDP_nominal =$190.709 ਬਿਲੀਅਨ<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_rank = 49ਵਾਂ | GDP_nominal_year =2011 | GDP_nominal_per_capita =$5,304<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 93ਵਾਂ | Gini =35.3<ref>{{cite web | author = Staff | date = undated | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html | title = Distribution of Family Income– Gini Index | work = [[The World Factbook]] | publisher = [[Central Intelligence Agency]] | accessdate = 1 September 2009 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5rRcwIiYs?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html | archivedate = 23 ਜੁਲਾਈ 2010 | deadurl = no }}</ref> | Gini_year =1995 | Gini_category =<span style="color:#fc0;">medium</span> | HDI_year =2011 | HDI ={{increase}} 0.698<ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011. Human Development Index Trends|publisher=United Nations|accessdate=2 November 2011}}</ref> | HDI_rank =96ਵਾਂ | HDI_category=<span style="color:#fc0;">medium</span> | currency =[[ਅਲਜੀਰੀਆਈ ਦਿਨਾਰ]] | currency_code =DZD | time_zone =ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਂ (UTC+01) | time_zone_DST = | demonym =ਅਲਜੀਰੀਆਈ | drives_on =right<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8239048.stm Could the UK drive on the right?] map at the BBC</ref> | iso3166code =DZ | cctld =[[.dz]], [[الجزائر.]] | calling_code =213 | footnotes = ਆਧੁਨਿਕ ਆਦਰਸ਼ ਅਰਬੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।<ref>Staff (10 April 2010). [http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/algerie_406/presentation-algerie_922/index.html "''Présentation de l'Algérie''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110320023115/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo_833/algerie_406/presentation-algerie_922/index.html |date=2011-03-20 }} ''(["Presentation of Algeria"])'' (ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ). [[Ministry of Foreign and European Affairs (France)|French Ministry of Foreign and European Affairs]]. Retrieved 15 September 2011.</ref><br />[[ਬਰਬਰ]] ਨੂੰ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਅਬਾਦੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 8 ਮਈ 2002 ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>[http://www.magharebia.com/cocoon/awi/xhtml1/fr/features/awi/features/2007/06/21/feature-01 ''"L'Algérie crée une académie de la langue amazigh"''] (in French).</ref> ਅਲਜੀਰੀਆਈ ਅਰਬੀ (ਜਾਂ ਦਾਰਜਾ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ।<ref>[http://www.senat.fr/colloques/actes_mondialisation_francophonie/actes_mondialisation_francophonie10.html ''"La mondialisation, une chance pour la francophonie"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513075102/http://www.senat.fr/colloques/actes_mondialisation_francophonie/actes_mondialisation_francophonie10.html |date=2013-05-13 }} (in French).</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮੀਡੀਆ (ਅਖ਼ਬਾਰ), ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਸਹਿ-ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਕਬੀਲ]] ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਰਬਰ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਕਬੀਲੀਆ]] ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਸਹਿ-ਸਰਕਾਰੀ (ਕੁਝ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ) ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। }} '''ਅਲਜੀਰੀਆ''' ({{lang-ar|الجزائر}}, ''ਅਲ-ਜ਼ਜ਼ਾਈਰ''; '''{{lang-fr|Algérie}}'''; [[ਬਰਬਰ]]: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ ''ਜਾਏਰ''), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਅਲਜੀਰੀਆ ਦਾ ਜਨ-ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ''' ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪਿਆਰਾ ਅਲਜੀਰੀਆਈ ਗਣਰਾਜ'''<ref>{{cite journal |last=Radicati di Brozolo |first=Luca G. |year=1990 |title=Benemar v. Embassy of the Democratic and Popular Republic of Algeria |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-international-law_1990-04_84_2/page/573 |journal=[[American Journal of International Law]] |volume=84 |issue=2 |pages=573–577 |doi=10.2307/2203476 }}</ref> ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਮਘਰੇਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅਲਜੀਰਜ਼]] ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਅਲਜੀਰੀਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਤਨ ਸੱਭਿਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਤੇਰਿਆਈ ਅਤੇ ਕੈਪਸੀਅਨ, ਦੀ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਲਤਨਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੁਮਿਦੀਆਈ, ਕਰਥਾਗਿਨਿਆਈ, ਰੋਮਨ, ਵੰਡਲ, ਬਿਜ਼ਾਂਤੀਨ, ਅਰਬੀ ਉਮੱਯਦ, ਬਰਬਰ ਫ਼ਾਤਿਮੀਦ ਤੇ ਅਲਮੋਹਾਦ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤੇ ਤੁਰਕੀ ਔਟੋਮਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਲਜੀਰੀਆ 48 ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ 1541 ਪਰਗਣਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। 3.7 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ 34ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਅਰਬੀ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਤੇਲ-ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਡੱਚ ਰੋਗ (ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੈ। ਸੋਨਾਤਰਾਚ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੇਲ-ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸੈਨਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਰਬ-ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ਤੇ ਚੀਨ ਇਸਦੇ ਯੁੱਧਨੀਤਕ ਇਤਿਹਾਦੀ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਪੂਰਤੀਕਰਤਾ ਹਨ। 2,381,741 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਲਕ ਹੈ<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |date=2014-02-09 }}. Retrieved 10 July 2012.</ref>। ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੁਨੀਸੀਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲੀਬੀਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਰਾਕੋ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ, ਮਾਰੀਟੇਨੀਆ ਅਤੇ ਮਾਲੀ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਾਈਜਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਦਾਜੇ ਅਨੁਸਾਰ 2012 ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 3.71 ਕਰੋੜ ਹੈ<ref name="ons-dz">{{cite web | author = Staff | date = undated | url = http://www.ons.dz/-Population-et-Demographie-.html | title = ''Population et Démographie'' | trans_title = Population and Democraphics | language = French | publisher = [[Office of National Statistics (Algeria)|Algerian Office of National Statistics]] | accessdate = 15 September 2011 | archive-date = 4 ਜੂਨ 2012 | archive-url = https://archive.today/20120604090003/http://www.ons.dz/-Population-et-Demographie-.html | dead-url = yes }}</ref>। ਇਹ [[ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ]], [[ਅਰਬ ਸੰਗਠਨ]], [[ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ]] ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ [[ਅਰਬ ਮਘਰੇਬ ਸੰਘ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। == ਨਾਮ ਉਤਪਤੀ == ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ [[ਅਲਜੀਅਰਜ਼]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਨਾਮ-ਉਤਪਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲ-ਜਜ਼ਾਈਰ (الجزائر, "ਟਾਪੂ") ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਮ ਜਜ਼ਾਈਰ ਬਨੀ ਮਜ਼ਘਾਨਾ (جزائر بني مزغنة, " ਮਜ਼ਘਾਨਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਟਾਪੂ") ਦਾ ਛਾਂਗਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ<ref name=idrisi>{{cite book|last=al-Idrisi|first=Muhammad|title=Nuzhat al-Mushtaq|year=12th century}}</ref><ref name=khaldun>{{cite book|last=Abderahman|first=Abderrahman|title=History of Ibn Khaldun – Volume 6|year=1377}}</ref>, ਜਿਸਨੂੰ ਅਲ-ਇਦਰੀਸੀ ਵਰਗੇ ਮੱਧ-ਕਾਲੀ ਭੂਗੋਲ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਇਸਦੀ ਉਤਪਤੀ "Ldzayer" ਤੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਘਰੇਬੀ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਬਰਬਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਜ਼ਿਰੀਦ ਰਾਜ-ਕੁੱਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ [[ਅਲਜੀਅਰਜ਼]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜ਼ੀਰੀ ਇਬਨ-ਮਨਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>[http://www.scribd.com/doc/13243273/Etymologie-du-toponyme-Aldjazair Etymologie du toponyme "Aldjazair"]. Scribd.com. Retrieved on 14 May 2012.</ref> == ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ == ਅਲਜੀਰੀਆ 48 ਸੂਬਿਆਂ (ਵਿਲਾਇਆ), 553 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਦਾਇਰਾ) ਅਤੇ 1541 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (ਬਲਾਦੀਆ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਲਜੀਰੀਆਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਬਾ ਉਹ ਖੇਤਰੀ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਆਰਥਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। '''ਜਨਤਕ ਸੂਬਾਈ ਸਭਾ''' ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ '''ਮੁਖੀ''' ਚੋਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਮੱਤ-ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ''ਵਾਲੀ'' (ਰਾਜਪਾਲ) ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਲਜੀਰੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਸੂਬਾਈ ਸਭਾ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ==ਤਸਵੀਰਾਂ== <gallery> File:20160720 154826 أحد الجمال من صحراء الجزائر.jpg|ਇਸ ਫੋਟੋ ਵਿਚ, ਉਹ ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿਚ ਊਠਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕੋਮਲ ਹਵਾ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਪੀਲੀ ਰੇਤ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। File:تمنراست.jpg|ਟੁਏਰੇਗਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। File:لباس تقليدي شاوي ، clouths traditional algerien chaoui.jpg|ਅਲਜੀਰੀਆ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਚਿਹਰੇ File:ابن الاوراس.jpg|ਅਜ਼ਾਦ ਆਦਮੀ File:HIRAK 2019.jpg|ਅਲਜੀਰੀਆ ਵਿਚ ਹਰਕ </gallery> ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਵੇਰ ਬਦਲੀਆਂ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਅੰਕ ਅਛੋਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਵਰਨਮਾਲਾਈ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਅੰਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸੂਬੇ ਹਨ: <center> {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! # !! [[ਸੂਬਾ]] !! ਖੇਤਰਫਲ (ਕਿਮੀ²)!!ਅਬਾਦੀ !!ਨਕਸ਼ਾ!! # !! [[ਸੂਬਾ]] !! ਖੇਤਰਫਲ (ਕਿਮੀ²)!!ਅਬਾਦੀ</tr> |- | 1 ||ਅਦਰਾਰ || style="text-align:right"| 402,197 || style="text-align:right"| 439,700 | rowspan="24" | [[ਤਸਵੀਰ:Algeria provinces numbered2.png|330px|center]] | 25 ||ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨ || style="text-align:right"| 2,187 || style="text-align:right"| 943,112 |- | 2 ||ਸ਼ਲੈਫ਼ || style="text-align:right"| 4,975 || style="text-align:right"| 1,013,718 | 26 ||ਮੇਦੇਆ || style="text-align:right"| 8,866 || style="text-align:right"| 830,943 |- | 3 ||ਲਘੂਆਤ || style="text-align:right"| 25,057 || style="text-align:right"| 477,328 | 27 ||ਮੋਸਤਗਨੇਮ || style="text-align:right"| 2,269 || style="text-align:right"| 746,947 |- | 4 ||ਊਮ ਅਲ ਬੂਆਘੀ || style="text-align:right"| 6,768 || style="text-align:right"| 644,364 | 28 ||ਮ'ਸੀਲਾ || style="text-align:right"| 18,718 || style="text-align:right"| 991,846 |- | 5 ||ਬਤਨਾ || style="text-align:right"| 12,192 || style="text-align:right"| 1,128,030 | 29 ||ਮਸਕਾਰਾ || style="text-align:right"| 5,941 || style="text-align:right"| 780,959 |- | 6 ||ਬੇਜਾਈਆ ||style="text-align:right"| 3,268 || style="text-align:right"| 915,835 | 30 ||ਊਅਰਗਲਾ || style="text-align:right"| 211,980 || style="text-align:right"| 552,539 |- | 7 ||ਬਿਸਕ੍ਰਾ || style="text-align:right"| 20,986 || style="text-align:right"| 730,262 | 31 ||ਓਰਾਨ || style="text-align:right"| 2,114 || style="text-align:right"| 1,584,607 |- | 8 ||ਬੇਸ਼ਾਰ || style="text-align:right"|161,400|| style="text-align:right"| 274,866 | 32 ||ਅਲ ਬਯਾਦ || style="text-align:right"| 78,870 || style="text-align:right"| 262,187 |- | 9 ||ਬਲੀਦਾ || style="text-align:right"| 1,696 || style="text-align:right"| 1,009,892 | 33 ||ਇਲੀਜ਼ੀ || style="text-align:right"| 285,000 || style="text-align:right"| 54,490 |- | 10 ||ਬੂਈਰਾ || style="text-align:right"| 4,439 || style="text-align:right"| 694,750 | 34 ||ਬੋਰਜ ਬੂ ਅਰੇਰਿਜ || style="text-align:right"| 4,115 || style="text-align:right"| 634,396 |- | 11 ||ਤਮਨਰਸਸੈਤ || style="text-align:right"| 556,200 || style="text-align:right"| 198,691 | 35 ||ਬੂਮੈਰਦੇਸ || style="text-align:right"| 1,591 || style="text-align:right"| 795,019 |- | 12 ||ਤੇਬੈਸਾ || style="text-align:right"| 14,227 || style="text-align:right"| 657,227 | 36 ||ਅਲ ਤਾਰੇਫ਼ || style="text-align:right"| 3,339 || style="text-align:right"| 411,783 |- | 13 ||ਤਲੈਮਸਨ || style="text-align:right"| 9,061 || style="text-align:right"| 945,525 | 37 ||ਤਿੰਦੂਫ਼ || style="text-align:right"| 58,193 || style="text-align:right"| 159,000 |- | 14 ||ਤਿਆਰੇਤ || style="text-align:right"| 20,673 || style="text-align:right"| 842,060 | 38 ||ਤਿਸੇਮਸਿਲਤ || style="text-align:right"| 3,152 || style="text-align:right"| 296,366 |- | 15 ||ਤੀਜ਼ੀ ਊਜ਼ੂ || style="text-align:right"| 3,568 || style="text-align:right"| 1,119,646 | 39 ||ਅਲ ਊਐਦ || style="text-align:right"| 54,573 || style="text-align:right"| 673,934 |- | 16 ||ਅਲਜੀਅਰਜ਼ || style="text-align:right"| 273 || style="text-align:right"| 2,947,461 | 40 ||ਖ਼ੇਨਚੇਲਾ || style="text-align:right"| 9,811 || style="text-align:right"| 384,268 |- | 17 ||ਜੈਲਫ਼ਾ || style="text-align:right"| 66,415 || style="text-align:right"| 1,223,223 | 41 ||ਸੂਕ ਅਹਰਾਸ || style="text-align:right"| 4,541 || style="text-align:right"| 440,299 |- | 18 ||ਜਿਜੇਲ || style="text-align:right"| 2,577 || style="text-align:right"| 634,412 | 42 ||ਤਿਪਾਜ਼ਾ || style="text-align:right"| 2,166 || style="text-align:right"| 617,661 |- | 19 ||ਸੇਤੀਫ਼ || style="text-align:right"| 6,504 || style="text-align:right"| 1,496,150 | 43 ||ਮੀਲਾ || style="text-align:right"| 9,375 || style="text-align:right"| 768,419 |- | 20 ||ਸਾਈਦਾ || style="text-align:right"| 6,764 || style="text-align:right"| 328,685 | 44 ||ਆਈਨ ਦੈਫ਼ਲਾ || style="text-align:right"| 4,897 || style="text-align:right"| 771,890 |- | 21 ||ਸਕਿਕਦਾ || style="text-align:right"| 4,026 || style="text-align:right"| 904,195 | 45 ||ਨਾਮਾ || style="text-align:right"| 29,950 || style="text-align:right"| 209,470 |- | 22 ||ਸੀਦੀ ਬਲ ਆਬੇਸ || style="text-align:right"| 9,150|| style="text-align:right"| 603,369 | 46 ||ਐਂ ਤਿਮੂਸ਼ੌਂ || style="text-align:right"| 2,376|| style="text-align:right"| 384,565 |- | 23 ||ਅਨਬ] || style="text-align:right"| 1,439 || style="text-align:right"| 640,050 | 47 ||ਘਰਦਾਈਆ || style="text-align:right"| 86,105 || style="text-align:right"| 375,988 |- | 24 ||ਗੁਐਲਮਾ || style="text-align:right"| 4,101 || style="text-align:right"| 482,261 | 48 ||ਰੇਲੀਜ਼ਾਨ || style="text-align:right"| 4,870 || style="text-align:right"| 733,060 |} </center> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼]] ial55r4wg7o8ov92zc7us72oxbcvde3 0 18625 850461 822710 2026-10-24T02:57:53Z ~2026-56782-02 62660 850461 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox Officeholder | name = ਡਾ ਰਾਜਿਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ | image =Food Minister Rajendra Prasad during a radio broadcast in Dec 1947 cropped.jpg | office = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | primeminister = [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] | vicepresident = [[ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ]] | term_start = 24 ਜਨਵਰੀ 1950 | term_end = 13 ਮਈ 1962 | predecessor = ਅਹੁਦਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | successor = [[ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ]] | birth_date =3 ਦਸੰਬਰ 1884 | birth_place = ਜ਼ੇਰਾਦੇਈ, ਸਿਵਾਨ ਜਿਲ੍ਹੇ [[ਬਿਹਾਰ]] [[ਭਾਰਤ]] | death_date = 28 ਫਰਵਰੀ 1963( ਉਮਰ 78) [[ਪਟਨਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_place = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | spouse = ਰਾਜਵੰਸ਼ੀ ਦੇਵੀ | alma_mater = [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | other_names = ਦੇਸ਼ ਰਤਨ, ਅਜਿਤਸ਼ਤਰੂ | notable_awards = ਭਾਰਤ ਰਤਨ (1962) | footnotes = }} '''ਡਾ ਰਾਜਿਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ''' (3 ਦਸੰਬਰ 1884-28 ਫਰਵਰੀ 1963) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ ਜੋ ਅਜ਼ਾਦ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਬਣੇ। ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ ਜੋ ਦੋ ਵਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਜਨਮ== ਡਾ ਰਾਜਿਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਿਵਾਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜ਼ੇਰਾਦੇਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਫੈਖਗ ਸਹਾਏ ਜੋ ਕਿ ਪਰਸੀਅਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਔਰਤ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਰਮਾਇਣ ਦੀਆ ਧਾਰਮਿਕ ਕਹਾਣੀਆ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। {{ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1884]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] ] ojlgjo7c72n61kptip83qe6fe8sblni 0 22549 850472 465696 2026-10-24T08:44:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850472 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ | ਨਾਮ = ਐਲੈਕਸ ਹੇਲੀ | ਤਸਵੀਰ = Alex haley US coast guard.png | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਨੌਜਵਾਨ ਹੇਲੀ, ਯੂ ਐੱਸ ਕੋਸਟ ਗਾਰਡ | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 11 ਅਗਸਤ 1921 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = [[ਇਥਾਕਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ<ref name="tnstate.edu">{{cite web |url=http://www.tnstate.edu/library/digital/Haley.htm |title=Alex Haley, (1921-1992) |first=Linda T. |last=Wynn |publisher=Tennessee State University Library |date= |access-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040803170852/http://www.tnstate.edu/library/digital/Haley.htm |archive-date=2004-08-03 |url-status=dead }}</ref> | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = 10 ਫਰਵਰੀ 1992 | ਮੌਤ_ਥਾਂ = [[ਸੀਆਟਲ, ਵਾਸਿੰਗਟਨ]], ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = ਲੇਖਕ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਅਮਰੀਕਨ | ਭਾਸ਼ਾ = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | ਕਾਲ = | ਵਿਧਾ = | ਵਿਸ਼ਾ = | ਲਹਿਰ = | ਮੁੱਖ_ਰਚਨਾ= |ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ = |ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ = | ਦਸਤਖਤ = | ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = | ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = | ਮੁੱਖ_ਕੰਮ = }} '''ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮਰੇ ਪਾਮਰ ਹੇਲੀ''' (11 ਅਗਸਤ 1921 – 10 ਫਰਵਰੀ 1992)<ref name="tnstate.edu"/> [[ਅਮਰੀਕਨ]] [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ। ਉਹਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ 1976 ਵਿੱਚ ਆਈ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''[[ਰੂਟਸ (ਨਾਵਲ)|ਰੂਟਸ: ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਗਾਥਾ]]'' ਅਤੇ ''[[ਦ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਆਫ਼ ਮਾਲਕੋਮ ਐਕਸ]] ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਹੋਈ''।<ref>{{cite book |title=The Oxford Companion to Twentieth-Century Literature in English |year=1986 |publisher=Oxford University Press |isbn= 978-0-19-212271-1 |page=275|url=http://books.google.com/books?id=5Vr1RWniW_YC&pg=PA275&dq=the+autobiography+of+malcolm+x+co-authored|editor1-first=Jenny|editor1-last=Stringer}}</ref><ref>{{cite book |title=The Oral History Reader |editor1-last=Perks |editor1-first=Robert |editor2-last=Thomson |editor2-first=Alistair |year=2003 |origyear=1998 |publisher=Routledge|isbn=978-0-415-13351-7 |page=9 |url=http://books.google.com/books?id=Gr5Aleo5arsC&pg=PA9 }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] tqvrjrukr6h1leb8e417gbndv1z51zo 0 23041 850462 611704 2026-10-24T04:20:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850462 wikitext text/x-wiki [[File:Gdp accumulated change.png|right|thumb|325px|[[GDP]] 1990–1998 ਅਤੇ 1990–2006, ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੁਣਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਾਧਾ ਦਰਾਂ]] [[File:WeltBIPWorldgroupOECDengl.PNG|thumb|325px|1961 ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ [[ਓ ਈ ਸੀ ਡੀ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GDP) ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਦਰ]] '''ਆਰਥਕ ਵਾਧਾ''' ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ(GDP) ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਥਕ ਵਾਧਾ ਕੇਵਲ ਉਤਪਾਦਿਤ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.statista.com/statistics/197039/growth-of-the-global-gross-domestic-product-gdp/ Statistics on the Growth of the Global Gross Domestic Product (GDP) from 2003 to 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130503165447/http://www.statista.com/statistics/197039/growth-of-the-global-gross-domestic-product-gdp/ |date=2013-05-03 }}, IMF, October 2012.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਵਾਧਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]] flqwrwrrk30i35x03oejxamzyf3bez9 0 24413 850466 790366 2026-10-24T06:03:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850466 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ<br>The Portrait of a Lady | image = [[File:The Portrait of a lady cover.jpg|200px]] | caption = ਪਹਿਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਅਡੀਸ਼ਨ | author = [[ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ]] | country = ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ | language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | genre = ਨਾਵਲ | publisher = | release_date = 29 ਅਕਤੂਬਰ 1881 (ਹਫਟਨ)<br>16 ਨਵੰਬਰ 1881 (ਮੈਕਮਿਲਨ) | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ | pages = ਹਫਟਨ: 520<br>ਮੈਕਮਿਲਨ: ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ, 266; ਜਿਲਦ ਦੂਜੀ, 253; ਜਿਲਦ ਤੀਜੀ, 248 | isbn = }} '''''ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ''''' '''''([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: The Portrait of a Lady)''''' [[ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ''ਦ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮੰਥਲੀ'' ਅਤੇ ''ਮੈਕਮਿਲਨ'ਜ ਮੈਗਜੀਨ'' ਵਿੱਚ 1880–81ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਛਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 1881 ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਜੇਮਜ ਦਾ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ, ਈਸਾਬੈਲ ਆਰਚਰ, ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20020622003826/http://cdl.library.cornell.edu/cgi-bin/moa/pageviewer?coll=moa&frames=1&root=/moa/atla/atla0046/&tif=00591.TIF&view=50 ''ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ'' ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (1880–81)] * [http://www2.newpaltz.edu/~hathawar/portrait1.html ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਮੁਖਬੰਧ ਵਾਲਾ ''ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ'' ਦਾ ''ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਅਡੀਸ਼ਨ''(1908)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107001354/http://www2.newpaltz.edu/~hathawar/portrait1.html |date=2016-01-07 }} * [http://www.loa.org/volume.jsp?RequestID=57&section=notes Note on the various texts of ''The Portrait of a Lady''] at the [[Library of America]] web site * {{librivox book| title=The Portrait of a Lady| author=Henry James}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ]] lx7rbvo7mudbmow4qo33hd03twsjffb 0 67114 850481 726100 2026-10-24T10:33:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850481 wikitext text/x-wiki [[File:Cross product vector.svg|thumb|right|ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰਤਿ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]] [[ਗਣਿਤ]] ਅਤੇ [[ਵੈਕਟਰ]] [[ਕੈਲਕੁਲਸ]] ਵਿੱਚ, '''ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ''' ਜਾਂ [[ਵੈਕਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]] (ਕੁੱਝ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਜੋਰ ਦੇਣ ਲਈ [[ਖੇਤਰ ਗੁਣਨਫਲ]] ਵੱਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਤਿੰਨ-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ (R3) ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੈਕਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਾਇਨਰੀ (ਦੋ-ਰੇਖਿਕ) ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹ × ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਰੇਖਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰ [[ਵੈਕਟਰ]] a ਅਤੇ b ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ a × b, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵੈਕਟਰ ਬਣੇਗਾ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰਪੈਂਡੀਕਿਊਲਰ (ਸਮਕੋਣ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਲੇਨ (ਸਤਹਿ) ਤੋਂ ਨੌਰਮਲ (90 ਡਿਗਰੀ ਤੇ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ [[ਗਣਿਤ]], [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ]], ਅਤੇ [[ਕੰਪਿਊਟਰ]] [[ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ (ਉਪਯੋਗ) ਹਨ। ਇਸਨੂੰ [[ਡੌਟ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]] ([[ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਗੁਣਨਫਲ]]) ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == [[File:Right hand rule cross product.svg|right|thumb|[[ਸੱਜੇ-ਹੱਥ ਦੇ ਨਿਯਮ]] ਦੁਆਰਾ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਖੋਜਣਾ]] ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਨੂੰ ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{harvnb|Wilson|1901|page=60–61}}</ref><ref name=Cullen>{{cite book |title=Advanced engineering mathematics |author1=Dennis G. Zill |author2=Michael R. Cullen |edition=3rd |year=2006 |publisher=Jones & Bartlett Learning |url=http://books.google.com/?id=x7uWk8lxVNYC&pg=PA324 |page=324 |chapter=Definition 7.4: Cross product of two vectors |isbn=0-7637-4591-X}}</ref> :<math>\mathbf{a} \times \mathbf{b} = \left\| \mathbf{a} \right\| \left\| \mathbf{b} \right\| \sin \theta \ \mathbf{n}</math> [[File:Cross product.gif|right|thumb|ਵੈਕਟਰਾਂ '''a''' (blue) ਅਤੇ '''b''' (red) ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਣ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ {{nowrap|'''a''' × '''b'''}} (vertical, in purple) ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਵੈਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਓਰਥੋਗਨਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੁੱਲ ਉਦੋਂ ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੈਕਟਰ ਸਮਾਂਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁੱਲ ‖'''a'''‖‖'''b'''‖ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਔਰਥੋਗਨਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ]] == ਨਾਮ == [[File:Sarrus rule.svg|upright=1.25|thumb|right|[[ਸਾਰੁੱਸ ਨਿਯਮ]] ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕਿਸੇ 3×3 ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਦੇ ਡਿਟ੍ਰਮੀਨੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਰਪਾਰ ਤਿਰਛੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਤੱਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਗੁਣਨਫਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ]] == ਕਰੋਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣਾ == === ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਧਾਰਨਾ === [[File:3D Vector.svg|300px|thumb|right|[[ਮਿਆਰੀ ਅਧਾਰ]] ਵੈਕਟਰ ('''i''', '''j''', '''k''', ਅਤੇ '''e'''₁, '''e'''₂, '''e'''₃) ਅਤੇ '''a''' ('''a'''_x, '''a'''_y, '''a'''_z ਦੇ [[ਵੈਕਟਰ ਹਿੱਸੇ]] ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ '''a'''₁, '''a'''₂, '''a'''₃) ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ]] === ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਧਾਰਨਾ === [[File:Sarrus rule cross product.svg|thumb|'''u''' ਅਤੇ '''v''' ਦਾ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਖੋਜਣ ਲਈ ਸਾਰੁੱਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ]] ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਨੂੰ [[ਰਸਮੀ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ|ਰਸਮੀ]] ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref group="note">Here, “formal" means that this notation has the form of a determinant, but does not strictly adhere to the definition; it is a mnemonic used to remember the expansion of the cross product.</ref> [[determinant]]: :<math>\mathbf{u\times v} = \begin{vmatrix} \mathbf{i}&\mathbf{j}&\mathbf{k}\\ u_1&u_2&u_3\\ v_1&v_2&v_3\\ \end{vmatrix}</math> ਇਸ ਡਿਟ੍ਰਮੀਨੈਂਟ ਨੂੰ [[ਸਾਰੁੱਸ ਦਾ ਨਿਯਮ|ਸਾਰੁੱਸ ਦੇ ਨਿਯਮ]] ਦੀ ਬਰਤੋ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ [[ਕੋਫੈਕਟਰ ਪ੍ਰਸਾਰ]] ਦੀ ਵਰਤੋ ਨਾਲ ਵੀ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸਾਰੁੱਸ ਨਿਯਮ ਨਿਯਮ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ :<math>\begin{align} \mathbf{u\times v} &=\\(u_2v_3\mathbf{i}+u_3v_1\mathbf{j}+u_1v_2\mathbf{k}) - (u_3v_2\mathbf{i}+u_1v_3\mathbf{j}+u_2v_1\mathbf{k})\\ &=\\(u_2v_3 - u_3v_2)\mathbf{i} +(u_3v_1 - u_1v_3)\mathbf{j} + (u_1v_2 - u_2v_1)\mathbf{k}. \end{align}</math> ਕੋਫੈਕਟਰ ਫੈਲਾਓ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਜਗਹ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ<ref name=Cullen2> {{cite book |title=''cited work'' |url=http://books.google.com/?id=x7uWk8lxVNYC&pg=PA321 |page=321 |chapter= Equation 7: '''a''' × '''b''' as sum of determinants |isbn=0-7637-4591-X |author1=Dennis G. Zill |author2=Michael R. Cullen |publisher=Jones & Bartlett Learning |year=2006}} </ref> :<math>\mathbf{u\times v} = \begin{vmatrix} u_2&u_3\\ v_2&v_3 \end{vmatrix}\mathbf{i} - \begin{vmatrix} u_1&u_3\\ v_1&v_3 \end{vmatrix}\mathbf{j} + \begin{vmatrix} u_1&u_2\\ v_1&v_2 \end{vmatrix}\mathbf{k} </math> ਜੋ ਨਤੀਜਨ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਪੁਰਜੇ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == === ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਅਰਥ === {{See also|ਤੀਹਰਾ ਗੁਣਨਫਲ}} [[File:Cross product parallelogram.svg|right|thumb|ਚਿੱਤਰ 1. ਇੱਕ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਰਲੈਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ]] [[File:Parallelepiped volume.svg|right|thumb|240px|ਚਿੱਤਰ 2. ਇੱਕ ਪਰਲੈਲੋਪਾਈਪਡ ਪਰੋਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਵੈਕਟਰ]] === ਅਲਜਬਰਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ === [[File:Cross product scalar multiplication.svg|350px|thumb|ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਸਕੇਲਰ ਗੁਣਨਫਲ]] [[File:Cross product distributivity.svg|350px|thumb|ਵੈਕਟਰ ਜੋੜ ਉੱਤੇ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਵਿਸਥਾਰਵੰਡ<ref>{{cite book|title=Vector Analysis|url=https://archive.org/details/vectoranalysisan0000lips|author1=M. R. Spiegel |author2=S. Lipschutz |author3=D. Spellman |series=Schaum's outlines|year=2009|page=[https://archive.org/details/vectoranalysisan0000lips/page/29 29]|publisher=McGraw Hill|isbn=978-0-07-161545-7}}</ref>]] [[File:Cross product triple.svg|thumb|350px|The two nonequivalent triple cross products of ਤਿੰਨ ਵੈਕਟਰਾਂ '''a''', '''b''', '''c''' ਦੇ ਦੋ ਅਸਮਾਨ ਤੀਹਰੇ ਗੁਣਨਫਲ]] === ਡਿੱਫਰੈਂਟੀਏਸ਼ਨ === ਡਿੱਫਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਕੈਲਕੁਲਸ ਦਾ [[ਗੁਣਨਫਲ ਨਿਯਮ]] ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋ-ਰੇਖਿਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: :<math>\frac{d}{dt}(\mathbf{a} \times \mathbf{b}) = \frac{d\mathbf{a}}{dt} \times \mathbf{b} + \mathbf{a} \times \frac{d\mathbf{b}}{dt}</math> ਜਿੱਥੇ '''a''' ਅਤੇ '''b''' ਉਹ ਵੈਕਟਰ ਹਨ ਜੋ ਵਾਸਤਵਿਕ ਅਸਥਿਰਾਂਕ ''t'' ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਤੀਹਰਾ ਗੁਣਨਫਲ ਪ੍ਰਸਾਰ === === ਬਦਲਵੀਂ ਫਾਤਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ === === ਲਗਰਾਂਜ ਆਇਡੈਂਟਿਟੀ === === ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅਤਿਸੂਖਮ ਜਨਰੇਟਰ === == ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਤਰੀਕੇ == === ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਗੁਣਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ === === ਟੈਂਸਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸੂਚਕਾਂਕ ਚਿੰਨ੍ਹ === === ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਹਾਇਕ === === ਆਰਪਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ === == ਉਪਯੋਗ == === ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤ === === ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਟਾਰਕ === === ਠੋਸ ਸਰੀਰ === === ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬਲ === === ਫੁਟਕਲ === == ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ == [[File:Exterior calc cross product.svg|right|thumb|ਬਾਹਰੀ ਗੁਣਨਫਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ. ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਔਰਥੋਗਨਲ [[ਇਕਾਈ ਵੈਕਟਰ]] ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮਾਂਤਰ ਇਕਾਈ ਬਾਇਵੈਕਟਰ ਹਨ]] == ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਅਤੇ ਮਰਜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ == == ਸਰਵ-ਸਧਾਰੀਕਰਨਾਂ == === ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ === === ਕੁਆਟ੍ਰਨੀਔਨ === === ਔਕਟਨੀਔਨ === === ਵੈੱਜ ਪ੍ਰੋਡਕਟ === === ਬਹੁਰੇਖਿਕ ਅਲਜਬਰਾ === === ਸਕਿਊਸਮਿੱਟਰਿਕ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ === == ਇਤਿਹਾਸ == == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਬਾਇਵੈਕਟਰ]] * [[ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]] – ਦੋ ਸੈੱਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਣਨਫਲ * [[ਡੌਟ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]] * [[ਬਾਹਰੀ ਅਲਜਬਰਾ]] * [[ਮਲਟੀਪਲ ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]] –ਠਿੰਨ ਵੈਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟ * [[ਸੂਡੋਵੈਕਟਰ]] * [[×]] (ਚਿੰਨ) == ਨੋਟਸ == {{Reflist|group=note}} {{Reflist}} * {{Cite book | last=Cajori | first=Florian | author-link=Florian Cajori | title=A History Of Mathematical Notations Volume II | year=1929 | publisher=[[Open Court Publishing Company|Open Court Publishing]] | url=http://www.archive.org/details/historyofmathema027671mbp | isbn=978-0-486-67766-8 | page=134 | ref=harv | postscript=<!--None-->}} * [[E. A. Milne]] (1948) [[Vectorial Mechanics]], Chapter 2: Vector Product, pp 11 &ndash;31, London: [[Methuen Publishing]]. * {{Cite book | last=Wilson | first=Edwin Bidwell | title=Vector Analysis: A text-book for the use of students of mathematics and physics, founded upon the lectures of J. Willard Gibbs | year=1901 | publisher=[[Yale University Press]] | isbn=<!--none--> | url=http://www.archive.org/details/117714283 | ref=harv | postscript=<!--None-->}} * {{Cite book |author = T. Levi-Civita |author2 = U. Amaldi |title = Lezioni di meccanica razionale |publisher = Zanichelli editore |city = Bologna |year = 1949 |language = Italian}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{springer|title=Cross product|id=p/c027120}} * {{ਗਣਿਤ-ਸੰਸਾਰ|title=ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ|urlname=ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ}} *[http://behindtheguesses.blogspot.com/2009/04/dot-and-cross-products.html A quick geometrical derivation and interpretation of cross products] * C.A. Gonano and R.E. Zich (2014). [http://arxiv-web3.library.cornell.edu/pdf/1408.5799v1.pdf ''Cross product in N Dimensions - the doublewedge product''] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Polytechnic University of Milan, Italy. * [http://uk.arxiv.org/abs/math.la/0204357 Z.K. Silagadze (2002). Multi-dimensional vector product. Journal of Physics. A35, 4949] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905192839/http://uk.arxiv.org/abs/math.la/0204357 |date=2015-09-05 }} (it is only possible in 7-D space) * [http://www.cut-the-knot.org/arithmetic/algebra/RealComplexProducts.shtml Real and Complex Products of Complex Numbers] * [http://physics.syr.edu/courses/java-suite/crosspro.html An interactive tutorial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424151900/http://physics.syr.edu/courses/java-suite/crosspro.html |date=2006-04-24 }} created at [[Syracuse University]] – (requires [[Java (programming language)|java]]) * [http://www.cs.berkeley.edu/~wkahan/MathH110/Cross.pdf W. Kahan (2007). Cross-Products and Rotations in Euclidean 2- and 3-Space. University of California, Berkeley (PDF).] {{ਲੀਨੀਅਰ ਅਲਜਬਰਾ}} {{DEFAULTSORT:ਕਰੌਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਾਗਣਿਤ]] p7fop95klqwtnkgi4ea7xx92wzdze4u 0 68383 850454 817068 2026-10-23T19:02:19Z Nitesh Gill 8973 850454 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Inde_pushkar_foire.jpg|right|thumb|ਪੁਸ਼ਕਰ ਊਠ ਮੇਲਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Pushkar_watering_hole.jpg|thumb|ਪੁਸ਼ਕਰ ਊਠ ਮੇਲੇ ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਲ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਊਠ]] '''ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲਾ ''' (ਪੁਸ਼ਕਰ ਊਠ ਮੇਲਾ) ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਕਾ ਮੇਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਪੰਜ-ਦਿਨ ਊਠ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਮੇਲਾ ਹੈ।ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਊਠ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਵੇਚਣ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਮਟਕਾ ਫੋੜ "," ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀਆਂ ਮੁਛਾਂ ", ਅਤੇ "ਦੁਲਹਨ ਮੁਕਾਬਲਾ" ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|title = The Desert Comes Alive Once Again... Pushkar Camel Fair 2011|url = http://www.efi-news.com/2011/10/desert-comes-alive-once-again-pushkar.html|accessdate = 31 October 2011|archive-date = 7 ਨਵੰਬਰ 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111107171152/http://www.efi-news.com/2011/10/desert-comes-alive-once-again-pushkar.html|dead-url = yes}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪੁਸ਼ਕਰ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਟੀਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ 1900ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ 100,000 ਤੀਰਥਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।.<ref name="imp">[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_007.gif Pushkar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221109043942/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_007.gif |date=2022-11-09 }} The Imperial Gazetteer of India, 1909, v. 21, ''p. 1.''</ref> ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ ਪਸ਼ੂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਊਠ, ਗਊਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="imp"/>   == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} {{ਆਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੇਲੇ]] cngkvquagtrqs0fv0gd36paah4sos9x 10 73125 850444 305017 2026-10-23T18:42:10Z Nitesh Gill 8973 850444 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=POV |date=__DATE__ |$B= <!--{{POV}} begin-->{{Ambox | name = POV | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = content | class = ambox-POV | style = {{{style|}}} | image = [[File:Unbalanced scales.svg|50x40px|link=]] | issue = ਇਸ {{{what|ਲੇਖ}}} ਦੀ '''[[ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ|ਨਿਰਪੱਖਤਾ]]''' ਬਾਰੇ [[ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ|ਵਿਵਾਦ]] ਹੈ। | talk = {{{talk|#}}} | fix = ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਹਟਾਓ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਫਰਮਾ:ਨਿਰਪੱਖਤਾ#ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ|ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ]]। | date = {{{date|}}} | cat = NPOV disputes | all = All NPOV disputes }}<!--{{POV}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 90x9ekiu2mix2v331xm7s5bve73w5x5 850445 850444 2026-10-23T18:43:26Z Nitesh Gill 8973 850445 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=POV |date=__DATE__ |$B= <!--{{POV}} begin-->{{Ambox | name = POV | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = content | class = ambox-POV | style = {{{style|}}} | image = [[File:Unbalanced scales.svg|50x40px|link=]] | issue = ਇਸ {{{what|ਲੇਖ}}} ਦੀ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਨਿਰਪੱਖਤਾ]]''' ਬਾਰੇ [[ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ|ਵਿਵਾਦ]] ਹੈ। | talk = {{{talk|#}}} | fix = ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਹਟਾਓ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਫਰਮਾ:ਨਿਰਪੱਖਤਾ#ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ|ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ]]। | date = {{{date|}}} | cat = NPOV disputes | all = All NPOV disputes }}<!--{{POV}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ebsfg3fq9azqzcjai40gl3093jjpeik 850446 850445 2026-10-23T18:46:08Z Nitesh Gill 8973 Nitesh Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਫਰਮਾ:POV]] ਨੂੰ [[ਫਰਮਾ:ਨਜ਼ਰੀਆ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 850445 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=POV |date=__DATE__ |$B= <!--{{POV}} begin-->{{Ambox | name = POV | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = content | class = ambox-POV | style = {{{style|}}} | image = [[File:Unbalanced scales.svg|50x40px|link=]] | issue = ਇਸ {{{what|ਲੇਖ}}} ਦੀ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਨਿਰਪੱਖਤਾ]]''' ਬਾਰੇ [[ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ|ਵਿਵਾਦ]] ਹੈ। | talk = {{{talk|#}}} | fix = ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਹਟਾਓ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਫਰਮਾ:ਨਿਰਪੱਖਤਾ#ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ|ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ]]। | date = {{{date|}}} | cat = NPOV disputes | all = All NPOV disputes }}<!--{{POV}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ebsfg3fq9azqzcjai40gl3093jjpeik 850448 850446 2026-10-23T18:49:48Z Nitesh Gill 8973 850448 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=POV |date=__DATE__ |$B= <!--{{POV}} begin-->{{Ambox | name = POV | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = content | class = ambox-POV | style = {{{style|}}} | image = [[File:Unbalanced scales.svg|50x40px|link=]] | issue = ਇਸ {{{what|ਲੇਖ}}} ਦੀ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਨਿਰਪੱਖਤਾ]]''' ਬਾਰੇ [[ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ|ਵਿਵਾਦ]] ਹੈ। | talk = {{{talk|#}}} | fix = ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਹਟਾਓ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਫਰਮਾ:ਨਜ਼ਰੀਆ#ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ|ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ]]। | date = {{{date|}}} | cat = NPOV disputes | all = All NPOV disputes }}<!--{{POV}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 8011uwmeiiwvounpd4mdptrwwofa5xy 850449 850448 2026-10-23T18:51:55Z Nitesh Gill 8973 850449 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=POV |date=__DATE__ |$B= <!--{{POV}} begin-->{{Ambox | name = POV | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = content | class = ambox-POV | style = {{{style|}}} | image = [[File:Unbalanced scales.svg|50x40px|link=]] | issue = ਇਸ {{{what|ਲੇਖ}}} ਦੀ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਨਿਰਪੱਖਤਾ]]''' ਬਾਰੇ [[ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ|ਵਿਵਾਦ]] ਹੈ। | talk = {{{talk|#}}} | fix = ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਹਟਾਓ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਫਰਮਾ:ਨਜ਼ਰੀਆ#ਹਿਮਾਇਤੀ ਲਫ਼ਜ਼|ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ]]। | date = {{{date|}}} | cat = NPOV disputes | all = All NPOV disputes }}<!--{{POV}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> tpla5f5song23bkhyrncbce76rclopb 850450 850449 2026-10-23T18:53:02Z Nitesh Gill 8973 850450 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=POV |date=__DATE__ |$B= <!--{{POV}} begin-->{{Ambox | name = POV | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = content | class = ambox-POV | style = {{{style|}}} | image = [[File:Unbalanced scales.svg|50x40px|link=]] | issue = ਇਸ {{{what|ਲੇਖ}}} ਦੀ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਨਿਰਪੱਖਤਾ]]''' ਬਾਰੇ [[ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ|ਵਿਵਾਦ]] ਹੈ। | talk = {{{talk|#}}} | fix = ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਹਟਾਓ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਫਰਮਾ:ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਆ#ਹਿਮਾਇਤੀ ਲਫ਼ਜ਼|ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ]]। | date = {{{date|}}} | cat = NPOV disputes | all = All NPOV disputes }}<!--{{POV}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rx60rboy0fmwnj1vsdtrbtqsga5ndfl 850451 850450 2026-10-23T18:53:22Z Nitesh Gill 8973 850451 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=POV |date=__DATE__ |$B= <!--{{POV}} begin-->{{Ambox | name = POV | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = content | class = ambox-POV | style = {{{style|}}} | image = [[File:Unbalanced scales.svg|50x40px|link=]] | issue = ਇਸ {{{what|ਲੇਖ}}} ਦੀ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਆ|ਨਿਰਪੱਖਤਾ]]''' ਬਾਰੇ [[ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ|ਵਿਵਾਦ]] ਹੈ। | talk = {{{talk|#}}} | fix = ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਹਟਾਓ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਫਰਮਾ:ਨਜ਼ਰੀਆ#ਹਿਮਾਇਤੀ ਲਫ਼ਜ਼|ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ]]। | date = {{{date|}}} | cat = NPOV disputes | all = All NPOV disputes }}<!--{{POV}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> tpla5f5song23bkhyrncbce76rclopb 0 80755 850464 727775 2026-10-24T04:59:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850464 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = EasyJet Airline Company Limited | logo = EasyJet_logo.svg | logo_size = 275 | aoc = 2091 | headquarters = [[London Luton Airport]]<br/>[[Luton]], United Kingdom | parent = EasyJet plc | founded = {{start date and age|1995}} | key_people = * [[John Barton (businessman)|John Barton]], Chairman * [[Carolyn McCall]], [[CEO]] * {{nowrap|[[Sir Stelios Haji-Ioannou]], Founder}} | bases = {{Collapsible list | framestyle = border:none; padding:0; | title = {{small|List of bases}} | 1 = [[Amsterdam Schiphol Airport|Amsterdam]] | 2 = [[Barcelona–El Prat Airport|Barcelona]] | 3 = [[Belfast International Airport|Belfast–International]] | 4 = {{nowrap|[[Berlin Schönefeld Airport|Berlin-Schönefeld]]}} | 5 = [[Bristol Airport|Bristol]] | 6 = [[Edinburgh Airport|Edinburgh]] | 7 = [[Glasgow Airport|Glasgow]] | 8 = [[Hamburg Airport|Hamburg]] | 9 = [[Lisbon Portela Airport|Lisbon]] | 10 = [[Liverpool John Lennon Airport|Liverpool]] | 11 = [[London–Gatwick]] | 12 = [[London–Luton]] (Head Office) | 13 = [[London Southend Airport|London–Southend]] | 14 = [[London–Stansted]] | 15 = {{nowrap|[[Lyon-Saint Exupéry Airport|Lyon]]}} | 16 = [[Manchester Airport|Manchester]] | 17 = [[Milan–Malpensa Airport|Milan–Malpensa]] | 18 = [[Naples International Airport|Naples]] | 19 = [[Newcastle Airport|Newcastle]] | 20 = [[Nice Côte d'Azur Airport|Nice]] | 21 = [[Palma de Mallorca Airport|Palma de Mallorca]] | 22 = [[Paris–Charles de Gaulle]] | 23 = [[Paris–Orly]] | 24 = [[Francisco de Sá Carneiro Airport|Porto]] | 25 = [[Toulouse-Blagnac Airport|Toulouse]] | 26 = [[Venice Marco Polo Airport|Venice-Marco Polo]] }} | frequent_flyer = | alliance = | fleet_size = <!-- Please use Figures from UK aircraft register G-INFO -->233<!--Check these match fleet table below--> | destinations = [[EasyJet destinations|134]] | routes = {{increase}} 735 (2015)<ref name=AR>{{cite web|url=http://corporate.easyjet.com/~/media/Files/E/Easyjet-Plc-V2/pdf/investors/result-center-investor/annual-report-2015.pdf|title=Annual report and accounts 2015|publisher=EasyJet|accessdate=16 February 2016|archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401171500/http://corporate.easyjet.com/~/media/Files/E/Easyjet-Plc-V2/pdf/investors/result-center-investor/annual-report-2015.pdf|url-status=dead}}</ref> | revenue = {{increase}} [[Pound sterling|£]]{{formatnum:4686}} million (2015)<ref name=AR/> | operating_income = {{increase}} £688 million (2015)<ref name=AR/> | net_income = {{increase}} £548 million (2015)<ref name=AR/> | assets = | equity = | num_employees = {{decrease}} 10,104 (2015)<ref name=AR/> | company_slogan = ''"europe by easyJet"'' <br> ''"business by easyJet"'' <br> ''"This is Generation easyJet"''<br> "Come On Let's Fly"<br> "The web's favourite airline" | website = {{Official URL}} }} [[ਤਸਵੀਰ:Easyjet A319 G-EZEZ AMS 2016-09-04.jpg|thumb]] '''ਇਜੀ ਜੇਟ''' ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਘਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਕੇਰਿਏਰ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਲੰਦਨ ਲੂਟਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਆਧਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/business/quotes/companyProfile?symbol=EZJ.L |title=Company Profile &#124; Reuters.co.uk |publisher=Uk.reuters.com |date= |accessdate=5 July 2016 |archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005074650/http://uk.reuters.com/business/quotes/companyProfile?symbol=EZJ.L |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005074650/http://uk.reuters.com/business/quotes/companyProfile?symbol=EZJ.L |date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2015 }}</ref> ਇਹ 32 ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 700 'ਤੇ ਰਸਤੇ ' ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੂਟਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.EasyJet.com/EN/Routemap/ |title=Route Map &#124; Flights to European Destinations and Beyond |publisher=easyJet |date= |accessdate=5 July 2016 |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150304174300/http://www.easyjet.com/EN/routemap/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="ADB">{{cite web | title = EasyJet airline details |publisher=theAirDB| url = http://www.theairdb.com/airline/EasyJet.html | accessdate =5 July 2016}}</ref> ਇਜੀ ਜੇਟ ਲੰਡਨ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਅਤੇ FTSE 100 ਇੰਡੈਕਸ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ।<ref>{{cite web | title = EasyJet and London Stock Exchange to join FTSE 100 index | url = http://www.bbc.co.uk/news/business-21692178 | publisher = BBC News| date = 7 March 2013| accessdate = 5 July 2016}}</ref> ਇਸੀ ਗਰੁਪ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ (ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਰ ਸਟੇਲਿਓਸ ਹਾਜੀ-ਲੈਨੂਅਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇਜੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਾਹਨ ) ਦਾ 34.62 % ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ (ਜੁਲਾਈ 2014 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ) ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://otp.investis.com/clients/uk/easyjet/rns/regulatory-story.aspx?cid=2&newsid=431707|title=Holding(s) in Company|work=investis.com|access-date=2016-07-05|archive-date=2015-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120130002/http://otp.investis.com/clients/uk/easyjet/rns/regulatory-story.aspx?cid=2&newsid=431707|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਸਾਰੇ [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ 11000 ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਰੋਜਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਖ ਤੋਰ ਤੇ ਇਹ ਨੌਕਰਿਆ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ।<ref name=employees>{{cite web |title = EasyJet corporate website |url = http://2013annualreport.easyjet.com/ |accessdate = 5 July 2016 |publisher = EasyJet |archive-date = 22 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191122142641/http://2013annualreport.easyjet.com/ |dead-url = yes }}</ref> 1995 'ਚ ਇਜੀ ਜੇਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ.<ref name="GO1">{{cite news | title = EasyJet buys Go for £374m | publisher = BBC | date = 16 May 2002 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/1990691.stm | accessdate = 5 July 2016 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5n7M8djCe?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1990691.stm | archivedate = 28 ਜਨਵਰੀ 2010 | dead-url = no }}</ref><ref name="GB1">{{cite news | title = EasyJet agrees to buy GB Airways | publisher = BBC | date = 25 October 2007 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7061246.stm | accessdate = 5 July 2016 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5n7MJ5yGV?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7061246.stm | archivedate = 28 ਜਨਵਰੀ 2010 | dead-url = no }}</ref> ਅਤੇ ਘਟ ਕੀਮਤ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਆਪਣੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇਜੀ ਜੇਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 200 ਤੋ ਵਧ ਜਹਾਜੀ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਏਅਰ ਬਸ ਏ319 ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=fleet>{{cite web |title=Annual report and accounts 2009 |url=http://2009annualreport.EasyJet.com/files/pdf/EasyJet_AR09.pdf |format=PDF |page=20 |accessdate=5 July 2016 |publisher=EasyJet |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202062706/http://2009annualreport.easyjet.com/files/pdf/easyJet_AR09.pdf |archivedate=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010 }}</ref> ਇਸ ਦੇ ਯੋਰਪ ਵਿੱਚ 24 ਬੇਸ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗੇਟਵਿਕ ਸਭ ਤੋ ਵਡਾ ਬੇਸ ਹੈ<ref name=bases>{{cite web |title=Annual report and accounts 2009 |url=http://2009annualreport.EasyJet.com/files/pdf/EasyJet_AR09.pdf |format=PDF |page=13 |accessdate=5 July 2016 |publisher=EasyJet |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202062706/http://2009annualreport.easyjet.com/files/pdf/easyJet_AR09.pdf |archivedate=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2010 }}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਇਸੀ ਜੇਟ 65 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ.<ref>{{cite web |title =All Services 2012 |url =http://2013annualreport.easyjet.com/ |accessdate =5 July 2016 |publisher =Civil Aviation Authority |archive-date =22 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url =https://web.archive.org/web/20191122142641/http://2013annualreport.easyjet.com/ |dead-url =yes }}</ref> ਜੋ ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੇਨੀਅਰ ਤੋ ਬਾਦ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸਭ ਤੋ ਵਧੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਬਣਾਉਦੀ ਹੈ<ref>{{cite web |url=http://www.ryanair.com/doc/investor/2009/Annual_report_2009_web.pdf |format=PDF| publisher=Ryanair |page=3 |accessdate=5 July 2016 |title=Annual Report 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cleartrip.com/flight-booking/easyjet-airlines.html |title=About EasyJet Airlines |publisher=cleartrip.com |date= |accessdate=5 July 2016 |archive-date=26 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626195020/http://www.cleartrip.com/flight-booking/easyjet-airlines.html |dead-url=yes }}</ref> ਇਸੀ ਜੇਟ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਦੀ ਲੜੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਬ੍ਰੋਡਕਾਸਟ ਆਈ ਟੀ ਵੀ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦਾ ਲੂਟਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੇਸਾ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ==ਇਤਿਹਾਸ== ===ਸ਼ੁਰੂਆਤ=== ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸੀ ਜੇਟ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ [[ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਕੋਟੀਨੇਟਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਮੰਗ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਸੀ ਜੇਟ ਨੇ ਕਈ ਵਿਰੋਧੀ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਹੈ, ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਏਅਰ ਵੇਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਰਚ 1998 ਵਿੱਚ, ਇਜੀ ਜੇਟ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਸਵਿੱਸ ਫ੍ਰੇਕਸਵਿੱਚ ਲਈ ਸਵਿੱਸ ਚਾਰਟਰ ਏਅਰਲਾਈਨ TEATTEA ਵਿੱਚ 40% ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਖਰੀਦੀ. ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਨਵਾ ਨਾਮ ਇਜੀ ਜੇਟ ਸ੍ਵਿਟਜ਼ਰ ਲੇਡ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਅਪਣਿਆ ਸੇਵਾਵਾ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਿਆ ਅਤੇ ਜਿਨੀਵਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਜੀ ਜੇਟ ਦਾ ਯੂ ਕੇ ਤੋ ਬਾਹਰ ਪਹਲਾ ਨਵ ਅਧਾਰ ਸੀ.<ref name="KE">{{cite web | title = Key events in our history | publisher = EasyJet | url = http://www.EasyJet.com/EN/About/Information/infopack_keyevents.html | accessdate = 5 July 2016 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5n7PAq81w?url=http://www.easyjet.com/EN/About/Information/infopack_keyevents.html | archivedate = 28 ਜਨਵਰੀ 2010 | dead-url = no }}</ref> 2002 ਵਿੱਚ, ਇਜੀ ਜੇਟ ਨੇ 374 ਮਿਲੀਅਨ ਪੋਡ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਲੰਡਨ ਸਟੇੰਡ ਸ਼ੇਡ – ਅਧਾਰਿਤ ਗੋ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ. ਇਜੀ ਜੇਟ ਨੂੰ ਗੋ ਤੋ ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਠਿਕਾਣਾ ਵਿਰਸੇ ਬ੍ਰਿਸ੍ਟਾਲ ਹਵਾਈਅੱਡਾ, ਈਸਟ ਮਿਡ ਲੇਡ ਏਅਰ ਪੋਰਟ ਅਤੇ ਲੰਦਨ ਸਟੇਨ ਸੇਡ ਏਅਰ ਪੋਰਟ ਮਿਲੇ. ਗੋ ਦੇ ਅਧਿਗ੍ਰਹਣ ਨਾਲ ਇਜੀ ਜੇਟ ਦੇ ਫਲੀਟ ਵਿੱਚ ਬੋਇੰਗ 737-300 ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ.<ref name="GO1"/> 2002 ਵਿੱਚ, ਇਜੀ ਜੇਟ ਨੇ ਗੇਟਵਿਕ ਏਅਰ ਪੋਰਟ ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾ ਬੇਸ ਖੋਲਿਆ ਅਤੇ 2003 ਅਤੇ 2007 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਰਮਨ, [[ਫ੍ਰਾਂਸ]], [[ਇਟਲੀ]] ਅਤੇ [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੇਸ ਖੋਲਿਆ ਤੇ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ.<ref name="KE"/> 2007 ਵਿੱਚ, ਇਜੀ ਜੇਟ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੂਰਪੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਤੋ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਉਡਾਨਾ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ.<ref name="Bamber, G.J., Gittell, J.H., Kochan, T.A. & von Nordenflytch, A. 2009">{{cite book |url=http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100965480 |last1=Bamber |first1=Greg J. |last2=Gittell |first2=Jody Hoffer |last3=Kochan |first3=Thomas A. |last4=von Nordenflytch |first4=Andrew |year=2009 |title=Up in the Air: How Airlines Can Improve Performance by Engaging their Employees |publisher=Cornell University Press, Ithaca |chapter=Chapter 5 |accessdate=5 July 2016 |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031004303/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100965480 |url-status=dead}}</ref> 25 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਇਜੀ ਜੇਟ ਨੇ ਜੀ ਬੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦਾ ਸਾਰੀ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ ਬਲੇਡ ਗਰੂਪ ਤੋ ਖਰੀਦ ਲੀਤੀ. ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1995 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼]] 0le4b24hj1mr9042hfq48z5f7z0r74u 0 84718 850474 850036 2026-10-24T09:33:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850474 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਰੀ | name = ਓਸਾਈਰਿਸ-ਰੈੱਕਸ | image = File:OSIRIS-REx spacecraft model.png | image_caption = ''ਓਸਾਈਰਿਸ-ਰੈੱਕਸ'' ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਰੂਪਰੇਖਾ | mission_type = ਨਿੱਕੇ ਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਨਮੂਨਾ ਵਾਪਸੀ<ref name=pressrelease>{{cite web|title=NASA To Launch New Science Mission To Asteroid In 2016|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2011/may/HQ_11-163_New_Frontier.html|publisher=NASA|access-date=2016-09-10|archive-date=2012-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429034636/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2011/may/HQ_11-163_New_Frontier.html|url-status=dead}}</ref><ref name=factsheet>{{cite web| title=OSIRIS-REx Factsheet| url=http://www.asteroidmission.org/wp-content/uploads/2016/05/OSIRIS-REx_FactSheet.pdf| publisher=University of Arizona| access-date=2016-09-10| archive-date=2017-01-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20170114165048/http://www.asteroidmission.org/wp-content/uploads/2016/05/OSIRIS-REx_FactSheet.pdf| url-status=dead}}</ref> | operator = [[ਨਾਸਾ]] | website = {{url|http://asteroidmission.org/}} | COSPAR_ID = | SATCAT = | mission_duration = ਨਿੱਕੇ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ 7ਵਰ੍ਹੇ<br/>505ਦਿਨ | spacecraft_bus = | manufacturer = ਲੌਕਹੀਡ ਮਾਰਟਿਨ | dry_mass = {{convert|880|kg|lb|abbr=on}} | launch_mass = {{convert|1529|kg|lb|abbr=on}}<ref name="aviation week">{{cite news| title=NASA Plans Asteroid Sample Return| url=http://www.aviationweek.com/aw/generic/story.jsp?id=news/awst/2011/05/30/AW_05_30_2011_p32-327979.xml&headline=NASA%20Plans%20Asteroid%20Sample%20Return&channel=awst| newspaper=Aviation Week| access-date=2022-05-05| archive-date=2020-04-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20200428223332/https://aviationweek.com/aw/generic/story.jsp?id=news%2Fawst%2F2011%2F05%2F30%2FAW_05_30_2011_p32-327979.xml&headline=NASA%20Plans%20Asteroid%20Sample%20Return&channel=awst| dead-url=yes}}</ref> | dimensions = ≈{{convert|3|m|ft|abbr=on}} cube<ref name='Brochure'>[http://www.asteroidmission.org/objectives/spacecraft/ OSIRIS-REx brochure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704021843/http://www.asteroidmission.org/objectives/spacecraft/ |date=2017-07-04 }}.</ref> | power = 3 kW | launch_date = 8 ਸਤੰਬਰ 2016 23:05 UTC<ref name="aug2013release">{{cite web | url=http://www.nasa.gov/press/2013/august/nasa-selects-launch-services-contract-for-osiris-rex-mission/ | title=NASA Selects Launch Services Contract for OSIRIS-REx Mission | last1=Buck | first1=Joshua | last2=Diller | first2=George | publisher=[[NASA]] | date=5 August 2013 | accessdate=8 September 2013}}</ref> | launch_rocket = [[ਐਟਲਸ 5ਵਾਂ]] 411<ref name="prnewswire">{{cite web |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/nasa-selects-united-launch-alliance-atlas-v-for-critical-osiris-rex-asteroid-sample-return-mission-218424321.html |title=NASA Selects United Launch Alliance Atlas V for Critical OSIRIS REx Asteroid Sample Return Mission |publisher=PRNewswire |date=5 August 2013}}</ref> | launch_site = ਕੇਪ ਕਨੈਵਰਲ [[Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 41|SLC-41]] | launch_contractor = [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲੌਂਚ ਅਲਾਇੰਸ]] | landing_date = 24 ਸਤੰਬਰ 2023<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/osiris-rex.html |title=NASA to Launch New Science Mission to Asteroid in 2016 (05.25.2011){{!}} NASA |access-date=2016-09-10 |archive-date=2019-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230231639/https://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/osiris-rex.html |url-status=dead }}</ref> | landing_site = [[ਯੂਟਾ ਟੈਸਟ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਰੇਂਜ]] | orbit_epoch = | orbit_reference = ਸੂਰਜ-ਕੇਂਦਰੀ | orbit_regime = | orbit_periapsis = | orbit_apoapsis = | orbit_inclination = | orbit_period = | apsis = helion | interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP |type = lander |object = {{ats|101955|Bennu}} |arrival_date = July 2020{{ref|arrival|α}} |departure_date = March 2021 |location = |sample_mass = up to {{convert|2|kg|lb|abbr=on}} }} | instruments = OCAMS, OLA, OVIRS, OTES, REXIS, TAGSAM | insignia = File:OSIRIS-REx_Mission_Logo_December_2013.svg | insignia_caption = | insignia_alt = | insignia_size = 150x150px | programme = '''[[ਨਿਊ ਫ਼ਰੰਟੀਅਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ]]''' | previous_mission = ''[[ਜੂਨੋ (ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼)|ਜੂਨੋ]]'' | next_mission = ''ਨਿਊ ਫ਼ਰੰਟੀਅਰਜ਼ 4'' }} '''ਔਰੀਜਿਨਜ਼, ਸਪੈਕਟਰਲ ਇੰਟਰਪ੍ਰੀਟੇਸ਼ਨ, ਰੀਸੋਰਸ ਆਈਡੈਂਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ, ਸਿਕਿਉਰਿਟੀ, ਰੈਗੋਲਿਥ ਇਕਸਪਲੋਰਰ''' ਜਾਂ '''ਓਸਾਈਰਿਸ-ਰੈੱਕਸ''' ({{Lang-en|Origins, Spectral Interpretation, Resource Identification, Security, Regolith Explorer (OSIRIS-REx)}}; ਮਤਲਬ '''ਸਰੋਤ, ਰੰਗ-ਤਰਤੀਬੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਵਸੀਲਾ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਚਟਾਨੀ ਖੋਜੀ''') ਨਾਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ।<ref name="NASA-20150331-db">{{cite web |last1=Brown |first1=Dwayne |last2=Neal-Jones |first2=Nancy |title=RELEASE 15-056 - NASA’s OSIRIS-REx Mission Passes Critical Milestone |url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-s-osiris-rex-mission-passes-critical-milestone/ |date=31 March 2015 |work=[[NASA]] |accessdate=4 April 2015 }}</ref><ref name="NYT-20160905">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA Aims at an Asteroid Holding Clues to the Solar System’s Roots |url=http://www.nytimes.com/2016/09/06/science/nasa-osiris-rex-asteroid-bennu-sample.html |date=5 September 2016 |work=[[New York Times]] |accessdate=6 September 2016 }}</ref><ref name="NYT-20160908">{{cite news |last=Corum |first=Jonathan |title=NASA Launches the Osiris-Rex Spacecraft to Asteroid Bennu |url=http://www.nytimes.com/interactive/2016/09/08/science/space/nasa-osiris-rex-launch.html |date=8 September 2016 |work=[[New York Times]] |accessdate=9 September 2016 }}</ref><ref name="NYT-20160908-kc">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Osiris-Rex Spacecraft Begins Chasing an Asteroid |url=http://www.nytimes.com/2016/09/09/science/nasa-launches-osiris-rex-spacecraft-to-retrieve-asteroid-pieces.html |date=8 September 2016 |work=[[New York Times]] |accessdate=9 September 2016 }}</ref> ਇਹਨੂੰ 8 ਸਤੰਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਦਾਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਦਾ ਟੀਚਾ [[101955 ਬੰਨੂੰ]] ਨਾਮਕ ਕਾਰਬਨੀ [[ਨਿੱਕਾ ਗ੍ਰਹਿ|ਨਿੱਕੇ ਗ੍ਰਹਿ]] ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ ਹੈ।<ref name=selected>{{cite web| title=OSIRIS-REx Mission Selected for Concept Development| url=http://gsfctechnology.gsfc.nasa.gov/ORIRIS.htm| publisher=Goddard Space Flight Center| access-date=2016-09-10| archive-date=2012-06-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20120606151314/http://gsfctechnology.gsfc.nasa.gov/ORIRIS.htm| dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== *[http://www.nasa.gov/mission_pages/osiris-rex/ ਓਸਾਈਰਿਸ-ਰੈੱਕਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160905085922/http://www.nasa.gov/mission_pages/osiris-rex/ |date=2016-09-05 }} ਨਾਸਾ ਵੱਲੋਂ *[https://web.archive.org/web/20160910184854/http://www.asteroidmission.org/ ਓਸਾਈਰਿਸ-ਰੈੱਕਸ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ a63m1wim4zuk77ogmtjoyh222jz8kpb 0 104202 850467 527323 2026-10-24T06:11:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850467 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਈਲਾ ਮਿਤਰਾ|image=Ila Mitra (cropped).jpg|caption=ਮਿਤਰਾ 1955 ਵਿੱਚ|native_name=ইলা মিত্র|native_name_lang=bn|birth_name=Ila Sen|birth_date={{birth date|1925|10|18|df=y}}|birth_place=[[Kolkata|ਕਲਕੱਤਾ]], [[Bengal Presidency|ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]], [[British India|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]|death_date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2002<span style="display:none">(<span class="dday deathdate">2002-10-13</span>)</span> (ਉਮਰ&nbsp;76)|death_place=ਕਲਕੱਤਾ, ਭਾਰਤ|spouse=ਰਮੇਂਦਰਾ ਮਿਤਰਾ}}'''ਈਲਾ ਮਿੱਤਰਾ '''(ਨੀ ਸੈਨ; 18 ਅਕਤੂਬਰ 1925 - 13 ਅਕਤੂਬਰ 2002) ਭਾਰਤੀ [[ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਆਯੋਜਕ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ [[ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ]] (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:Young_Ila_Mitra.jpg|right|thumb|ਨੌਜਵਾਨ ਮਿਤਰਾ ਆਪਣੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦੇ ਇਨਾਮਾਂ ਨਾਲ]] ਅੱਜ ਦੇ ਝੇਨੈਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਾਗੁਤਿਆ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਸਨ।<ref name="trail">{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/in-focus/ila-mitra-revolutionary-trailblazer-158164|title=Ila Mitra - Revolutionary, Trailblazer|date=2015-10-17|work=The Daily Star|access-date=2017-11-12|language=en}}</ref> ਉਹ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1925 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="bpedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Mesba Kamal|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal|edition=Second|chapter=Mitra, Ila|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mitra,_Ila|access-date=2018-03-07|archive-date=2023-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128223959/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Mitra,_Ila|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 1942 ਅਤੇ 1944 ਵਿੱਚ [[ਕਲਕੱਤਾ]] ਦੇ ਬੈਥੂਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਈ.ਏ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ [[ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ]] ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤਮਰਖਾ ਸਮਿਤੀ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ। 1945 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਏਕਰਮ ਮਿਤਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚਪਾਈ ਨਵਾਬਗੰਜ ਦੇ ਜਗੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਸਨ। == ਈਲਾ ਮਿਤਰਾ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ == # ਸਵ. ਮਾਸਟਰ.ਰਹੀਮਾ ਬੇਗਮ # ਮਾਸਟਰ.ਹੀਰਾ ਬੇਗਮ == ਕਿਸਾਨ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ == '''ਮਿਤਰਾ''' ਜਿਆਦਾ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੰਥਲਾਂ ਦੀ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ '''ਚਾਪਈ ਨਵਾਬਗੰਜ''' ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰਾਣੀਮਾ (ਰਾਣੀ ਮਾਂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 5 ਜਨਵਰੀ, 1950 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਨਛੋਲੇ ਉਪਜੀਲਾ, ਚਾਪਈ ਨਵਾਬਗੰਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ-ਸੰਥਲ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਅਸਫ਼ਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ '''ਨਾਚੋਲੇ ਥਾਣੇ''' ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਿਨ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ। <ref name="panjabi">{{Cite journal|last=Panjabi|first=Kavita|date=14 August 2010|title=Otiter Jed or Times of Revolution: Ila Mitra, the Santals and Tebhaga Movement|url=http://www.epw.in/journal/2010/33/special-articles/otiter-jed-or-times-revolution-ila-mitra-santals-and-tebhaga|journal=Economic & Political Weekly|location=Mumbai|publisher=Sameeksha Trust|volume=XLV|issue=33|issn=2349-8846|access-date=15 May 2016}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ 21 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। == ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, '''ਮਿਤਰਾ''' ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।1954 ਵਿਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੇਰਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਭੇਜਿਆ। ਅਤਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨਹੀਂ ਆਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਸਿਆਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ 1962 ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] (ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਅਸੈਂਬਲੀ) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1971 ਦੀ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਨਤਾ ਦੀ ਰਾਏ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 13 ਅਕਤੂਬਰ 2002 ਨੂੰ '''ਮਿਤਰਾ''' ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਐਵਾਰਡ == * ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ''ਸੋਵੀਅਤ ਭੂਮੀ ਨੇਹਰੂ''  * [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ '''ਤਾਮਰਾ ਪਤਰਾ'''  == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] 6hep5s9b8c9e5ock83xxf2g9sh5eu6d 0 107759 850484 528858 2026-10-24T11:45:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850484 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|name=ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|image=Cornell University seal.svg|logo=Cornell University logo.svg}} ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਥਿਕਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਜ਼ਰਾ ਕਾਰਨੇਲ ਅਤੇ ਐਂਡਰਿਊ ਡਿਕਸਨ ਵ੍ਹਾਈਟ<ref>{{Cite news|url=http://www.ithacajournal.com/story/news/local/2015/04/24/cornell-facts/26306843/|title=What you need to know about Cornell: 150 facts|work=Ithaca Journal|access-date=2017-08-30|language=en}}</ref> ਦੁਆਰਾ 1865 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮਕਸਦ  ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਹੈ।  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸੱਤ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਦੋ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇਕ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸ਼ਹਿਰ, [[ਕਤਰ]] ਅਤੇ ਕੋਰਨਲ ਟੈਕ, ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸੋਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਗੂਗਲ ਦੇ ਚੈਲਸੀਆ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਸਦੇ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1865 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਟੇਟ (NYS) ਸੀਨੇਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੈਨੇਟਰ ਅਜ਼ਰਾ ਕਾਰਨੇਲ ਨੇ ਇਥਿਕਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਫਾਰਮ, ਜਗਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ $500,000 ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1868 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੀ 412 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। {{Multiple image}} == ਕੈਂਪਸ == === ਇਥਾਕਾ ਕੈਂਪਸ === ਕਾਰਨੇਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਇਥਾਕਾ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜੀ  ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕੇਉਗਾ ਲੇਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵੱਲ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ, ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ 2,300 ਏਕੜ (9.3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2) ਤਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  === ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੈਂਪਸ === ==== ਵੀਲ ਕਾਰਨੇਲ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Cornell_med_02.jpg|thumb|ਵੇਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ <br />]] ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀਲ ਕਾਰਨੇਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੈਨਹਟਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ==== ਕਾਰਨੇਲ ਟੇਕ ==== ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 2014 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।  === ਕਤਰ ਕੈਂਪਸ === [[ਤਸਵੀਰ:Cornell-Qatar.jpg|right|thumb|ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਵੇਇਲ ਕਾਰਨੇਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ]] ਵੇਇਲ ਕਾਰਨੇਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਕਤਰ ਦੋਹਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਐਡਕੈਸ਼ਨ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਸਤੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। == ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; font-size: 90%; line-height: 1.4em; width: 280px; margin-bottom: 30px;" autocomplete="off" ! colspan="2" style="text-align: center;" | '''ਕਾਲਜ / ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ''' |- | '''ਕਾਲਜ / ਸਕੂਲ''' | <center>'''ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ '''</center> |- | colspan="2" | |- | ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਗਿਆਨ | <center>1874</center> |- | [[ਕੋਰਨਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ|ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ]] | <center>1871</center> |- | ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ | <center>1865</center> |- | ਕਾਰੋਬਾਰ | <center>1946</center> |- | ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ | <center>1870</center> |- | ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ | <center>1909</center> |- | ਹੋਟਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ | <center>1922</center> |- | ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਤਾਵਰਣ | <center>1925</center> |- | ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਸੰਬੰਧ | <center>1945</center> |- | ਕਾਨੂੰਨ | <center>1887</center> |- | ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ | <center>1952</center> |- | ਦਵਾਈ ਵਿਗਿਆਨ  | <center>1898</center> |- | ਤਕਨੀਕੀ | <center>2011</center> |- | ਵੈਟਰਨਰੀ ਮੈਡੀਸਨ | <center>1894</center> |} ਕਾਰਨੇਲ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ 64-ਮੈਂਬਰੀ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਟਰੱਸਟੀ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  == ਅਕਾਦਮਿਕ == [[ਤਸਵੀਰ:SageHallexterior.JPG|thumb|ਸੇਜ ਹਾਲ, ਸਮੂਏਲ ਕਰਟਸ ਜੌਨਸਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦਾ ਘਰ<br />]] ਕਾਰਨੇਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਡਰ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।  ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 1921 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਮਿਡਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.dpb.cornell.edu/IP_A_Accreditation.htm|title=Accreditation Overview|publisher=Division of Planning and Budget, Cornell University|accessdate=September 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620040943/http://dpb.cornell.edu/IP_A_Accreditation.htm|archive-date=ਜੂਨ 20, 2010|url-status=dead}}</ref>  === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ === 2015 ਵਿੱਚ, ਕੋਰਲ ਨੇ CWUR ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 8 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ  ਕੀਤਾ ਸੀ।  === ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Cornell_Law_School_Library.JPG|thumb|ਕਾਰਨੇਲ ਲਾਅ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਸੰਖੇਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਲਈ 12 ਕੌਮੀ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<br />]] ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 11 ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਹੈ।  == ਖੋਜ == [[ਤਸਵੀਰ:Decentrhodeshall.jpg|right|thumb|ਕਾਰਨੇਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਅਡਵਾਂਸਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ, ਐਨ ਐਸ ਐੱਫ ਦੇ ਸੁਪਰਕੰਪੂਟਰ ਸੈਂਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ।<br />]] ਕਾਰਨੇਲ, ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਾ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰੈਜੂਏਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ $ 671 ਮਿਲੀਅਨ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। === ਐਥਲੈਟਿਕਸ === [[ਤਸਵੀਰ:Cornell_Baseball2.jpg|right|thumb|ਇੱਕ 1908 ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰੋਰਲ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ<br />]] ਕਾਰਨੇਲ ਵਿੱਚ 36 ਟੀਮਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਬਿਗ ਰੈੱਡ ਹੈ। ਕਾਰਨੇਲ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨੇ 1940 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} m1wvpdn424f85sby3ii6fhzku2d9xz8 0 113959 850453 712055 2026-10-23T19:01:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 850453 wikitext text/x-wiki {{ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ਰਿਸਤ}} ਇਹ '''2019 ਦੀਆਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]''' ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/latest-new-movies/punjabi-movies|title=Latest Punjabi Movies {{!}} List of New Punjabi Films Releases 2019 {{!}} eTimes|newspaper=The Times of India|access-date=2019-07-17}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਸਤ == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |ਜ਼ਾਹਰ!! ਸਿਰਲੇਖ !! ਡਰੈਕਟਰ !! ਕਾਸਟ !! ਕਿਸਮ !! ਪਰਡੂਸਰ !ਹਵਾਲੇ |- ! rowspan="3" | '''ਜ'''<br>'''ਨ'''<br>'''ਵ'''<br>'''ਰੀ''' ! 04 | ''ਇਸ਼ਕਾ'' | ਨਵ ਬਾਜਵਾ | ਨਵ ਬਾਜਵਾ, [[ਪਾਇਲ ਰਾਜਪੂਤ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] | ਡਰਾਮਾ | ਨਵ ਬਾਜਵਾ |<ref name="auto">{{Citation|title=Do Dooni Panj Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/do-dooni-panj/movieshow/65622837.cms|access-date=2018-09-14}}</ref> |- ! 11 | ''ਦੋ ਦੂਣੀ ਪੰਜ'' | ਹੈਰੀ ਭੱਟੀ | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]], [[ਈਸ਼ਾ ਰਿਖੀ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] | ਡਰਾਮਾ | [[ਬਾਦਸ਼ਾਹ (ਰੈਪਰ)|ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] |<ref name="auto"/> |- ! 18 |''[[ਕਾਕਾ ਜੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਕਾ ਜੀ]]'' | ਮਨਦੀਪ ਬੈਨੀਪਾਲ | [[ਦੇਵ ਖਰੌੜ]], [[ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ]] | ਡਰਾਮਾ | ਡ੍ਰੀਮਰੇਐਲਟੀ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ || |- ! rowspan="4" |'''ਫ਼'''<br>'''ਰ'''<br>'''ਵ''' <br>'''ਰੀ''' !rowspan="2" |1 | ''ਕਾਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ'' | ਰਾਜ ਯੁਵਰਾਜ ਬੈਂਸ | [[ਜੋਰਡਨ ਸੰਧੂ]], ਪ੍ਰਭ ਗਰੇਵਾਲ | ਕਮੇਡੀ | ਬੇਬੇ ਇੰਕ. |<ref>{{Citation|title=Kake Da Viyah Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/kake-da-viyah/movieshow/64029308.cms|access-date=2018-09-14}}</ref> |- | ''ਊੜਾ ਐੜਾ'' | ਕਸ਼ੀਤਿਜ ਚੌਦਰੀ | [[ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ]], [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] | ਡਰਾਮਾ, ਕਮੇਡੀ | ਵੇਹਲੀ ਜੰਤਾ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/uda-ada-tarsem-jassar-and-neeru-bajwa-to-share-screen-space/articleshow/65350683.cms|title=‘Uda Ada’: Tarsem Jassar and Neeru Bajwa to share screen space - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-09-14}}</ref> |- ! 14 | ''ਕਾਲ਼ਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲ਼ਾ '' | ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ | [[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]], [[ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ]], [[ਜੋਰਡਨ ਸੰਧੂ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] | ਕਮੇਡੀ | ਨੌਟੀ ਮੇਨ ਪਰਡੱਕਸ਼ਨਜ਼ |<ref>{{Cite news|url=https://punjabipollywood.com/surkhi-bindi-punjabi-movie-2019-starring-gurnam-bhullar-and-sonam-bajwa/|title='Surkhi Bindi' (Punjabi Movie 2019) Starring Gurnam Bhullar and Sonam Bajwa|date=2018-08-06|work=PunjabiPollywood.com - Gossip, Movies, Songs, Photos, Videos|access-date=2018-09-14|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914165649/https://punjabipollywood.com/surkhi-bindi-punjabi-movie-2019-starring-gurnam-bhullar-and-sonam-bajwa/|archive-date=2018-09-14|url-status=dead}}</ref> |- !22 | ''ਹਾਈ ਐਂਡ ਯਾਰੀਆਂ '' | ਪੰਕਜ ਬੱਤਰਾ | [[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]], [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], ਨਿੰਜਾ | ਡਰਾਮਾ | ਪਿਟਾਰਾ ਟੌਕੀਜ਼ | |- ! rowspan="3" |'''ਮਾ'''<br>'''ਰ'''<br>'''ਚ''' ! 8 | ''ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ'' | ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਅਰੋੜਾ | [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]], [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] | ਡਰਾਮਾ | ਵਿਲਜਰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ | |- ! 15 | ''ਬੈਂਡ ਵਾਜੇ'' | ਰਵੀ ਵਰਮਾ | [[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]], [[ਮੈਂਡੀ ਤੱਖਰ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]] | ਕਮੇਡੀ | ਸ਼ਾਹ ਐਂਡ ਸ਼ਾਹ | |- ! 29 | ''ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2'' | ਸ਼ਰਨ ਆਰਟ | [[ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ]], [[ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ]] | ਡਰਾਮਾ | ਵੇਹਲੀ ਜੰਤਾ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ | |- ! rowspan="3" |'''ਅ'''<br>'''ਪ੍ਰੈ'''<br>'''ਲ''' ! 5 | ''ਯਾਰਾ ਵੇ'' | ਰਕੇਸ਼ ਮਹਿਤਾ | [[ਗਗਨ ਕੋਕਰੀ]], [[ਯੁਵਰਾਜ ਹੰਸ]] | ਡਰਾਮਾ | ਗੋਰਡਨ ਬ੍ਰਿਜ, ਫ਼੍ਰੈਸ਼ਲੀ ਗ੍ਰੌਂਡ ਇੰਟ. | |- ! 12 | ''ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ 2'' | ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇਓ | [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], [[ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], [[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] | ਕਮੇਡੀ | ਹਮਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/manje-bistre-2-gippy-grewal-on-a-recce-for-the-film/articleshow/64504363.cms|title=‘Manje Bistre 2’: Gippy Grewal on a recce for the film - Times ofIndia|work=The Times of India|access-date=2018-09-14}}</ref> |- ! 26 | ''ਨਾਢੂ ਖ਼ਾਨ'' | ਇਮਰਾਨ ਸ਼ੇਖ਼ | [[ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ]], [[ਵਮਿਕਾ ਗੱਬੀ]] | ਪੀਰੀਅੱਡ ਡਰਾਮਾ | ਲਾਊਡ ਰੋਰ ਫ਼ਿਲਮਜ਼, ਮਿਊਜ਼ਕ ਟਾਈਮ ਪਰਡੱਕਸ਼ਨ | |- ! rowspan="4" |'''ਮ'''<br>'''ਈ''' ! rowspan="2" |3 | ''ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾ'' | ਉਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ | [[ਪਰਮੀਸ਼ ਵਰਮਾ]], [[ਵਮਿਕਾ ਗੱਬੀ]] | ਰੋਮੈਂਟਕ | ਪਿਟਾਰਾ ਟੌਕੀਜ਼ | |- | ''ਬਲੈਕੀਆ'' | ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਧੰਜਲ | [[ਦੇਵ ਖਰੌੜ]] | ਡਰਾਮਾ | ਓਹਰੀ ਪਰਡੱਕਸ਼ਨਜ਼ | |- ! rowspan="2" |24 | ''ਮੁਕਲਾਵਾ'' | [[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | [[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]], [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] | ਰੋਮੈਂਟਕ ਕਮੇਡੀ | ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ |<ref>{{Citation|title=Muklawa Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/muklawa/movieshow/65576114.cms|access-date=2018-09-14}}</ref> |- | ''ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ'' || ਕਰਨ ਗੁਲਾਨੀ || [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], [[ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ]], ਰਾਜਪਾਲ ਯਾਦਵ || ਰੋਮੈਂਟਕ ਕਮੇਡੀ || ਲੀਓਸਟ੍ਰਿਡ ਇੰਟਰਟੇਨਮਿੰਟ || |- ! rowspan="3" |'''ਜੂ'''<br>'''ਨ''' ! 7 | ''ਲਾਈਏ ਜੇ ਯਾਰੀਆਂ'' | ਸੁਖ ਸੰਘੇੜਾ | [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]], [[ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ]], [[ਰੂਪੀ ਗਿੱਲ]], ਰੁਬੀਨਾ ਬਾਜਵਾ | ਡਰਾਮਾ | ਰਿਧਮ ਬੋਇਜ਼ ਇੰਟਰਟੇਨਮਿੰਟ, ਪਪੀਲੀਓ ਮੀਡੀਆ | |- ! 21 | ''ਛੱੜਾ'' | ਜਗਦੀਪ ਸਿਧੂ | [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]], [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]] | ਰੋਮੈਂਟਕ ਕਮੇਡੀ | ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਜ਼ਰਜ਼ |<ref>{{Citation|title=Shadaa Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/shadaa/movieshow/65525784.cms|access-date=2018-09-14}}</ref> |- ! 28 | ''ਮਿੰਧੋ ਤਸੀਲਦਾਰਨੀ'' | ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ | [[ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ]], ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ, [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] | ਕਮੇਡੀ | ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ ਪਰਡੱਕਸ਼ਨਜ਼ | |- ! rowspan="4" |'''ਜੁ'''<br>'''ਲਾ'''<br>'''ਈ''' ! 5 | ''ਡੀਐਸਪੀ ਦੇਵ'' | ਮਨਦੀਪ ਬੈਨੀਪਾਲ | [[ਦੇਵ ਖਰੌੜ]], ਮੇਹਰੀਨ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ, ਮਾਨਵ ਵਿੱਜ | ਐਕਸ਼ਨ | ਡ੍ਰੀਮਰੇਐਲਟੀ ਮੂਵੀਜ਼ | |- ! 12 | ''ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ'' | ਸੰਤੋਸ਼ ਸੁਭਾਸ਼ ਥੀਤੇ, ਦੀਪਕ ਥਾਪਰ | [[ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ]], ਰੁਬੀਨਾ ਬਾਜਵਾ | ਫ਼ੈਮਲੀ ਡਰਾਮਾ | [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]] ਪਰਡੱਕਸ਼ਨਜ਼ | |- ! 19 | ''ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਂ'' | [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]] | ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ, [[ਜਪੁਜੀ ਖਹਿਰਾ]] | ਸੋਸ਼ਲ ਡਰਾਮਾ | ਹਮਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ | |- ! 26 | ''ਚੱਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ'' | ਜਨਜੋਤ ਸਿੰਘ | [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]], [[ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ]], ਇਫ਼ਤਿਕਾਰ ਠਾਕੁਰ | ਡਰਾਮਾ | ਰਿਧਮ ਬੋਇਜ਼ ਇੰਟਰਟੇਨਮਿੰਟ | |- ! rowspan="5" |'''ਅ'''<br>'''ਗ'''<br>'''ਸ'''<br>'''ਤ''' ! rowspan="2"| 2 | ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ'' | ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਸਿਧੂ | ਨਿੰਜਾ, [[ਮੈਂਡੀ ਤੱਖਰ]] | ਡਰਾਮਾ | | |- | ''ਸਿਕੰਦਰ 2'' | ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਹ | ਗੁਰੀ, ਕਰਤਾਰ ਚੀਮਾ | ਐਕਸ਼ਨ | ਜੀਕੇ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ | |- ! 9 | ''ਸਿੰਘਮ'' | ਨਵਨੀਤ ਸਿੰਘ | [[ਪਰਮੀਸ਼ ਵਰਮਾ]], [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] | ਐਕਸ਼ਨ, ਕਮੇਡੀ | ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ ਫ਼ਿਲਮਜ਼, ਪੈਨੋਰਾਮਾ ਸਟੂਡੀਓਜ਼, ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | |- ! 15 | ''ਸਰਾਭਾ: ਕਰਾਈ ਫ਼ੋਰ ਫਰੀਡਮ '' | ਕਵੀ ਰਾਜ਼ | [[ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ]] | ਜੀਵਨੀ | ਡ੍ਰੀਮਰੇਐਲਟੀ ਮੂਵੀਜ਼ | |- ! 30 | ''ਸੁਰਖੀ ਬਿੰਦੀ'' | ਜਗਜੀਤ ਸਿਧੂ | [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]], [[ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ]] | ਡਰਾਮਾ | ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੋਤਮ ਜੀ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ | |- ! rowspan="2" |'''ਸ'''<br>'''ਤੰ'''<br>'''ਬ''' <br>'''ਰ''' ! 13 | ''ਡਾਕਾ'' | ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇਓ | [[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], [[ਜ਼ਰੀਨ ਖ਼ਾਨ]] | ਕਮੇਡੀ, ਥ੍ਰੇਲਰ | ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ | |- ! 20 | ''ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ 3'' | ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ | [[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]], [[ਵਮਿਕਾ ਗੱਬੀ]] | ਕਮੇਡੀ | ਪਟਿਆਲਾ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼|| |- ! rowspan="1" |'''ਨ'''<br>'''ਵੰ'''<br>'''ਬ''' <br>'''ਰ''' ! | ''ਜੇ ਜੱਟ ਵਿਗੜ ਗਿਆ'' | [[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] | [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] | ਡਰਾਮਾ | ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪਰਡੱਕਸ਼ਨਜ਼ | |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] laoujmdjbnmcaywzqzbi5z07dtczr0y 0 113960 850452 834387 2026-10-23T18:56:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 850452 wikitext text/x-wiki {{ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ਰਿਸਤ}} ਇਹ '''2018 ਦੀਆਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਦੀ ਸੂਚੀ''' ਹੈ। == ਬੌਕਸ ਦਫ਼ਤਰ == {| class="wikitable sortable" style="margin: auto auto 10px;" !ਰੈਂਕ !ਫ਼ਿਲਮ !ਡਾਇਰੈਕਟਰ !ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ / ਸਟੂਡੀਓ !ਸਰਬ ਦੁਨੀਆ ਕਮਾਈ (ਮੁਢਲੀ) !ਹਵਾਲੇ |- |1 |ਕੈਰੀ ਓਨ ਜੱਟਾ 2 |ਸਮੀਪ ਕੰਗ |ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ, ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਇਜ਼ਰਸ |{{INRConvert|56.3|c}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4059|title=Carry On Jatta 2 Smashes Records By A Distance}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4015|title=Top Ten Punjabi Grossers All Time - Carry On Jatta 2 Rules}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4000|title=Carry On Jatta 2 Smashes All Records In Week One}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3987|title=Carry On Jatta 2 Sets Another Record On Sunday}}</ref> |- style="background:#9fc;" |2 |[[ਕਿਸਮਤ]]* |ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ |ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੋਤਮ ਉਤਪਾਦਨ |{{INRConvert|30|c}} |- |3 |[[ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੂਟ]] |ਪੰਕਜ ਬੱਤਰਾ |ਵਿਵਡ ਆਰਟ ਹਾਊਸ |{{INRConvert|25.5|c}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Sajjan-Singh-Rangroot-(India)|title=Sajjan Singh Rangroot (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-08-21|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821093909/https://www.the-numbers.com/movie/Sajjan-Singh-Rangroot-(India)|url-status=dead}}</ref> |- |4 |[[ਵਧਾਈਆਂ ਜੀ ਵਧਾਈਆਂ]] |[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]] |ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਇਜ਼ਰਸ |{{INRConvert|20.2|c}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Vadhayiyaan-Ji-Vadhayiyaan-(India)-(2018)|title=Vadhayiyaan Ji Vadhayiyaan (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-08-21}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |5 |[[ਮਰ ਗਏ ਓਏ ਲੋਕੋ]] |[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |ਹਮਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ |{{INRConvert|20.1|c}} |- |6 |[[ਗੋਲਕ ਬੁਗਨੀ ਬੈਂਕ ਤੇ ਬਟੂਆ]] |ਕਿਸ਼ਤੀਸ਼ ਚੌਧਰੀ |ਰਿਦਮ ਬੌਆਏਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |{{INRConvert|18.2|c}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Golak-Bugni-Bank-Te-Batua-(India)#tab=summary|title=Golak Bugni Bank Te Batua (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-08-21|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821093843/https://www.the-numbers.com/movie/Golak-Bugni-Bank-Te-Batua-(India)#tab=summary|url-status=dead}}</ref> |- |7 |''[[ਅਸ਼ਕੇ]]'' |[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |ਰਿਦਮ ਬੌਆਏਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |{{INRConvert|18|c}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&country=UK&id=_fASHKE01|title=Ashke|website=www.boxofficemojo.com|access-date=2018-08-21}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Ashke-(India)-(2018)/Australia#tab=international|title=Ashke - Financial Information Australia|work=The Numbers|access-date=2018-08-21|archive-date=2018-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816194541/https://www.the-numbers.com/movie/Ashke-(India)-(2018)/Australia#tab=international|url-status=dead}}</ref> |- |8 |''[[ਲਾਂਵਾਂ ਫੇਰੇ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਲਾਂਵਾਂ ਫੇਰੇ]]'' |[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]] |ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ |{{INRConvert|16|c}} |- |9 |''[[ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ]]'' |[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |ਵਿਲਜਰ੍ਸ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ |{{INRConvert|16|c}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Laung-Laachi-(India)#tab=summary|title=Laung Laachi (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-08-21|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821191901/https://www.the-numbers.com/movie/Laung-Laachi-(India)#tab=summary|url-status=dead}}</ref> |- |10 |''[[ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ]]'' |ਮਨਦੀਪ ਬੈਨੀਪਾਲ |ਡ੍ਰੀਮਰਿਐਲਿਟੀ |{{INRConvert|15.5|c}} |<ref>{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4179|title=Dakuaan Da Munda Loots Box Office - Box Office India|website=boxofficeindia.com|access-date=2018-09-13}}</ref> |- |11 |[[ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |ਸੈਵਨ ਕਲਰਸ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ |{{INRConvert|14-15|c}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Subedar-Joginder-Singh-(India)#tab=international|title=Subedar Joginder Singh (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-08-21}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |12 |''[[ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ]]'' |ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ |ਰਿਦਮ ਬੌਆਏਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |{{INRConvert|10|c}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Daana-Paani-(India)/India#tab=summary|title=Daana Pani - Financial Information India|work=The Numbers|access-date=2018-08-21}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} * ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਫ਼ਰਿਸਤ ਵਿੱਚ ਨਾਂਹ ਹੋਣ। == ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਸਤ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਲੜੀ ਨੰ: ! colspan="2" |ਜ਼ਾਹਰ !ਸਿਰਲੇਖ !ਡਾਇਰੈਕਟਰ !ਕਾਸਟ !ਕਿਸਮ<br /> !ਪਰਡੂਸਰ<br /> !ਹਵਾਲੇ |- |1 ! rowspan="2" |ਜਨਵਰੀ ! rowspan="2" |19 |''ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ'' |ਸ਼ਿਵਤਾਰ ਸ਼ਿਵ |ਅਮਿਤੋਜ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, ਪ੍ਰੀਤ ਸਿਮਰਨ, ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਹਿਲ, ਨੀਤੂ ਪੰਧੇਰ |ਡਰਾਮਾ |ਲੈਜੰਡ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/saggi-phull/movieshow/62281226.cms|title=Saggi Phull|access-date=21 January 2018}}</ref> |- |2 |'' ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ '' |ਤਾਜ |ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਮਾਨ, ਸਾਰਥੀ ਕੇ, ਕੁਲਜਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ, ਅਨੀਤਾ ਦੇਵਗਨ, ਯਾਦ ਗਰੇਵਾਲ |ਐਕਸ਼ਨ | ਬਿਗ ਹਾਈਟਸ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ ਅਤੇ ਪੀ.ਬੀ.ਆਰ.ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟਸ |<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7860284/?ref_=fn_al_tt_1|title=Punjab Singh|access-date=21 January 2018}}</ref> |- |3 ! rowspan="2" |ਫਰਵਰੀ !2 |''ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਡੀਕ'' |ਸ਼ਿਵਮ ਸ਼ਰਮਾ |[[ਸਰਦਾਰ ਸੋਹੀ]], ਅਰਸ਼ ਚਾਵਲਾ, [[ਬੀ.ਐੱਨ. ਸ਼ਰਮਾ|ਬੀ.ਐਨ. ਸ਼ਰਮਾ]], ਮਲਕੀਤ ਰੌਨੀ, ਸੁਰਭੀ ਸਿੰਗਲਾ |ਡਰਾਮਾ |ਵਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ, ਅਵਿਜੇਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ |<ref name="Bhagat Singh Di Udeek">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/bhagat-singh-di-udeek/movieshow/61792248.cms|title=Bhagat Singh Di Udeek|website=Times of India|access-date=25 January 2018}}</ref> |- |4 ! rowspan="2" |9 |''ਲਾਵਾਂ ਫੇਰੇ'' |[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]] |[[ਰੋਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ]], ਰੂਬੀਨਾ ਬਾਜਵਾ |ਕਾਮੇਡੀ |[[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]], ਰਾਜੀਵ ਸਿੰਗਲਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਪਤਾ |<ref name="Laavaan Phere">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7897324/?ref_=fn_al_tt_1|title=Laavaan Phere|website=IMDb|access-date=25 January 2018}}</ref> |- |5 ! rowspan="3" |ਮਾਰਚ |''[[ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ]]'' |[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |[[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]], [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]], [[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]], ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ |ਕਾਮੇਡੀ, ਐਕਸ਼ਨ |ਭਗਵੰਤ ਵਿਰਕ, ਨਵ ਵਿਰਕ |<ref name="Laung Laachi">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8024556/|title=Laung Laachi|website=IMDb|access-date=11 March 2018}}</ref> |- |6 ! rowspan="2" |23 |''[[ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੂਟ]]'' |ਪੰਕਜ ਬੱਤਰਾ |[[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]], ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ, [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]], ਡੈਰੇਨ ਟੈੱਸੇਲ |ਯੁੱਧ |ਕਲਰ 9 ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ |<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7762982/|title=Sajjan Singh Rangroot|access-date=21 January 2018}}</ref> |- | - |''ਨਾਨਕ'' |ਰਾਕੇਸ਼ ਮਹਿਤਾ |[[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]], [[ਜਪੁਜੀ ਖਹਿਰਾ|ਜਪਜੀ ਖਹਿਰਾ]], ਦਿਲਜੋਤ, [[ਸਰਦਾਰ ਸੋਹੀ]], [[ਅਨੀਤਾ ਦੇਵਗਨ]] |'' 'ਅਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈ' '' ' |<ref name="Nanak">{{Cite web|url=http://www.ptcpunjabi.co.in/jassi-gill-will-be-seen-on-big-screen-with-his-film-nanak/|title=Nanak|website=PTC Punjabi|access-date=25 January 2018}}</ref> |- |7 ! rowspan="4" |ਅਪ੍ਰੈਲ !6 |''[[ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਫ਼ਿਲਮ)]]'' |[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], ਅਦੀਤੀ ਸ਼ਰਮਾ, [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ|ਗੱਗੂ ਗਿੱਲ]], [[ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਬਿੱਲਾ]] |ਡਰਾਮਾ, ਜੰਗ |7 ਕਲਰਸ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ |<ref name="Subedar Joginder Singh">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7246718/?ref_=fn_al_tt_1|title=Subedar Joginder Singh|website=IMDb|access-date=25 January 2018}}</ref> |- |8 !13 |''ਗੋਲਕ ਬੁਗਨੀ ਬੈਂਕ ਤੇ ਬਟੂਆ'' |ਖਿਸ਼ਤੀਜ ਚੌਧਰੀ |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]], [[ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ]], [[ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ]] |ਕਾਮੇਡੀ |ਰਿਥਮ ਬੌਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ, ਹੇਅਰੇ ਓਮਜੀ ਸਟੂਡਿਓਸ |<ref>{{Cite web|url=http://www.ptcpunjabi.co.in/harish-verma-and-simi-chahal-to-star-in-kssihitj-chaudhary-directed-golak-bugni-bank-te-batua/|title=Golak Bugni Bank Te Batua|website=PTC Punjabi|language=en-US|access-date=2018-03-13}}</ref> |- |9 ! rowspan="2" |20 |''ਖਿਦੋ ਖੂੰਡੀ'' |ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ |[[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], ਮੰਡੀ ਤੱਖੜ, ਨਰਾਜ ਨਾਰੂਜ਼ੀ, ਮਾਨਵ ਵਿਜ |ਸਪੋਰਟ, ਡਰਾਮਾ |ਅੱਲਵਿੰਦਰ ਹੇਰੇ, ਕਾਵਣਜੀਤ ਹੇਰੇ, ਸਾਗੁਣ ਵਾਘ, ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ |<ref name="Khido Khundi">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7177642/?ref_=fn_al_tt_1|title=Khido Khundi|website=IMDb|access-date=25 January 2018}}</ref> |- |10 |''ਕੰਡੇ'' |ਕਵੀ ਰਾਜ਼ |[[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]], [[ਬੀ.ਐੱਨ. ਸ਼ਰਮਾ]], ਸੁਨੀਤਾ ਧੀਰ, ਜੀਤ ਰੁਦਕਾ |- |11 ! rowspan="2" |ਮਈ !4 |''[[ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ]]'' |ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ |[[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ|ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿਲ]], ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ |ਡਰਾਮਾ |ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੋਤਮ ਜੀ ਫਿਲਮਸ, ਨੈਨੋਕੇ ਸਟੂਡੀਓ |<ref name="Daana Paani">{{Cite web|url=http://www.ptcpunjabi.co.in/jimmy-shergil-to-romance-simmi-chahal-in-daana-paani|title=Daana Paani|website=PTC Punjabi|access-date=25 January 2018}}</ref> |- |12 !18 |''ਹਰਜੀਤਾ'' |ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਅਰੋੜਾ |ਐਮੀ ਵਿਰਕ |ਜੀਵਨੀ |ਨਿਕ ਬਾਹਲ, ਮੁਨੀਸ਼ ਸਾਹਨੀ, ਭਗਵੰਤ ਵਿਰਕ |<ref name="Harjeeta">{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/hockey/harjeeta-the-real-story|title=Harjeeta|website=Sportskeeda|access-date=25 January 2018}}</ref> |- |13 ! rowspan="2" |ਜੂਨ !1 |''ਕੈਰੀ ਓਨ ਜੱਟਾ 2'' |[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]] |[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]], [[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਿੰਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]], [[ਬੀ.ਐੱਨ. ਸ਼ਰਮਾ]] |ਕਾਮੇਡੀ |- |14 !22 |''ਅਸੀਸ'' |[[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]] |[[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]] |ਡਰਾਮਾ |ਲੱਕੀ ਸੰਧੂ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਾਠ |<ref name="Asees">{{Cite web|url=http://saadapollywood.com/rana-ranbir-turns-film-director-asees/|title=Asees|website=Saada Pollywood|access-date=25 January 2018|archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125193612/http://saadapollywood.com/rana-ranbir-turns-film-director-asees/|dead-url=yes}}</ref> |- |15 ! rowspan="4" |ਜੁਲਾਈ !6 |''ਨਾਨਕਾਣਾ'' |[[ਮਨਜੀਤ ਮਾਨ]] |[[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]], ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ |ਡਰਾਮਾ |ਯੂਨਿਸਸ ਇਨਫੋਸੋਲੂਸ਼ਨਜ਼ |<ref>{{Cite web|url=https://punjabipollywood.com/gurdas-maan-upcoming-punjabi-movie-nankana/|title=Gurdas Maan’s Upcoming Punjabi Movie ‘Nankana’}}</ref> |- |16 !13 |''[[ਵਧਾਈਆਂ ਜੀ ਵਧਾਈਆਂ]]'' |[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]] |[[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਿੰਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]], [[ਕਵਿਤਾ ਕੌਸ਼ਿਕ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] |ਕਾਮੇਡੀ |ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਜ਼ਰਸ | <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movie-details/vadhayiyaan-ji-vadhayiyaan/movieshow/64567344.cms|title=Vadhayiyaan Ji Vadhayiyaan Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|website=m.timesofindia.com|access-date=2018-06-15}}</ref> |- |17 ! rowspan="2" |27 |''ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਰੱਬਾ'' |ਸੁਖਦੀਪ ਸੁਖੀ |ਨਵਜੀਤ, ਯੰਗਵੀਰ, ਸੇਜ਼ਲ ਸ਼ਰਮਾ, ਯੁਵਲੀਨ ਕੌਰ, ਭੋਟੂ ਸ਼ਾਹ, ਨੀਤੂ ਫਾਂਡੇਰ |ਕਾਮੇਡੀ |ਕਪਿਲ ਬੱਤਰਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ |<ref>{{Cite web |url=http://kapilbatraproductions.com/ishq-na-hove-rabba/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-12-27 |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826090358/http://kapilbatraproductions.com/ishq-na-hove-rabba/ |dead-url=yes }}</ref> |- |18 |''[[ਅਸ਼ਕੇ]]'' |[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]], ਸੰਜੇਦਾ ਸ਼ੇਖ, [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]], [[ਹੌਬੀ ਧਾਲੀਵਾਲ|ਹੋਬੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]], [[ਗੁਰਸ਼ਬਦ]] |ਭੰਗੜਾ |ਰਿਦਮ ਬੌਆਏਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |<ref>{{Cite web|url=http://www.iampunjaabi.com/ballewood/movies/news/1127-latest-punjabi-film-ashke-announced-amrinder-to-lead|title=Ashke|access-date=2018-12-27|archive-date=2019-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104143100/http://www.iampunjaabi.com/ballewood/movies/news/1127-latest-punjabi-film-ashke-announced-amrinder-to-lead|dead-url=yes}}</ref> |- |19 ! rowspan="4" |ਅਗਸਤ !3 |''ਜੱਗਾ ਜਿਓੰਦਾ ਏ'' |ਅਮਿਤ ਸਿੰਘ |ਦਲਜੀਤ ਕਲਸੀ, ਕਾਇਨਾਤ ਅਰੋੜਾ, [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]], ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ |ਐਕਸ਼ਨ, ਡਰਾਮਾ, ਕਾਮੇਡੀ |<ref>https://www.imdb.com/title/tt7378348/?ref_=ttfc_fc_tt</ref> |- |20 !10 |''[[ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ (ਫ਼ਿਲਮ)]]'' |ਮਨਦੀਪ ਬੇਨੀਪਾਲ |[[ਦੇਵ ਖਰੌੜ]], ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ, ਪੂਜਾ ਵਰਮਾ |ਐਕਸ਼ਨ, ਡਰਾਮਾ | <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movie-details/dakuaan-da-munda/movie-showtimes/sangrur/361/63202451|title=Dakuaan Da Munda}}</ref> |- |21 !15 |''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਸ 420 ਰਿਟਰਨਸ'' |ਖਿਸ਼ਤੀਜ ਚੌਧਰੀ |[[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], [[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]], [[ਪਾਇਲ ਰਾਜਪੂਤ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]] |ਕਾਮੇਡੀ |ਫਰਾਈਡੇ ਰਸਸ਼ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ | <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movie-details/mr--mrs-420-return/movieshow/62902344.cms|title=Mr. & Mrs. 420 Return Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|website=m.timesofindia.com|access-date=2018-06-15}}</ref> |- |22 !31 |''[[ਮਰ ਗਏ ਓਏ ਲੋਕੋ]]'' |[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] |ਕਾਮੇਡੀ |ਹਮਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ | | <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movie-details/mar-gaye-oye-loko/movieshow/63812297.cms|title=Mar Gaye Oye Loko Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|website=m.timesofindia.com|access-date=2018-06-15}}</ref> |- |23 ! rowspan="3" |ਸਤੰਬਰ !14 |''ਕੁੜਮਾਈਆਂ'' |ਗੁਰਮੀਤ ਸਾਜਨ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਟੋਨੀ |ਹਰਜੀਤ ਹਰਮਰ, ਜਾਪਜੀ ਖਹਿਰਾ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਾਜਨ |ਕਾਮੇਡੀ |ਗੁਰਮੀਤ ਸਾਜਨ, ਗੁਰਮੇਲ ਬਰਾੜ | <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8653470/?ref_=ttfc_fc_tt}}Missing or empty <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;title=</code> ([[ਮਦਦ:CS1 errors#citation missing title|help]]) </ref> |- |24 !21 |''[[ਕਿਸਮਤ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਿਸਮਤ]]'' |ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ |[[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]], [[ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ]], [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]], ਮਨਦੀਪ ਮਨੀ |ਡਰਾਮਾ |ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੋਤਮ ਜੀ ਫਿਲਮਸ | <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?hl=en-IN&source=android-browser&ei=caIjW5PkMNio9QO0-6noAg&q=qismat+film&oq=qismat+film&gs_l=mobile-gws-wiz-serp.3..46i20i263j0i20i263j0i10l3.216658.223695..224539...2....338.2584.2-10j1......0....1.......3..0j46j46i39j35i39j0i131j46i67j46i131j0i10i2i203j0i203.IpeK9J9ox/c=|title=qismat film - Google Search|website=www.google.com|language=en|access-date=2018-06-15}}</ref> |- |25 !28 |''ਪ੍ਰਹੁਣਾ'' |ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਜ ਚੱਢਾ |[[ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਬਿੱਲਾ]], ਵਮਾਣਾ ਗੱਬੀ, [[ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ]] |ਕਾਮੇਡੀ |ਦਾਰਾ ਫਿਲਮਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟਸ |<ref>{{Citation|title=Parahuna Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/parahuna/movieshow/63395315.cms|access-date=2018-09-05}}</ref> |- |26 ! rowspan="4" |ਅਕਤੂਬਰ !5 |''[[ਅਫ਼ਸਰ (ਫ਼ਿਲਮ)]]'' |ਗੁਲਸ਼ਨ |[[ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ]], [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]], [[ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]] |ਡਰਾਮਾ |ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਫਿਲਮਸ |<ref>{{Cite web|url=https://punjabipollywood.com/afsar-new-punjabi-movie-starring-tarsem-jassar-and-nimrat-khaira/|title=Afsar (New Punjabi Movie) starring Tarsem Jassar and Nimrat Khaira - PunjabiPollywood.com|website=PunjabiPollywood.com - Gossip, Movies, Songs, Photos, Videos|language=en-US|access-date=2018-07-17}}</ref> |- |27 !12 |''[[ਸੰਨ ਆਫ਼ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]]'' |ਵਿਕਰਮ ਗਰੋਵਰ |[[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], [[ਜਪੁਜੀ ਖਹਿਰਾ|ਜਪਜੀ ਖਹਿਰਾ]], [[ਬੀ.ਐੱਨ. ਸ਼ਰਮਾ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] |ਡਰਾਮਾ |ਕੇ 9 ਫਿਲਮਾਂ |<ref>{{Citation|title=Son Of Manjeet Singh Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/son-of-manjeet-singh/movieshow/65452517.cms|access-date=2018-08-22}}</ref> |- |28 !19 |''[[ਆਟੇ ਦੀ ਚਿੜੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਟੇ ਦੀ ਚਿੜੀ]]'' |ਹੈਰੀ ਭੱਟੀ |ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ, [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]], [[ਸਰਦਾਰ ਸੋਹੀ]] |ਡਰਾਮਾ, ਕਾਮੇਡੀ |ਤੇਗ ਪ੍ਰੋਡਕ੍ਸ਼ਨ੍ਸ |<ref>{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/aate-di-chidi-new-punjabi-movie-starring-neeru-bajwa-amrit-maan-gets-a-release-date/|title=Aate Di Chidi (New Punjabi Movie) Starring Neeru Bajwa & Amrit Maan Gets A Release Date|date=2018-03-29|work=Chandigarh Metro|access-date=2018-07-23|language=en-US}}</ref> |- |29 !26 |''[[ਰਾਂਝਾ ਰਿਫਊਜੀ]]'' |ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ |[[ਰੋਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ]], ਸਾਵਨਵੀ ਧੀਮਾਨ, [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] |ਡਰਾਮਾ |ਜੇ.ਬੀ. ਮੂਵੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ |<ref>{{Citation|title=Ranjha Refugee Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/ranjha-refugee/movieshow/63812384.cms|access-date=2018-09-05}}</ref> |- |30 ! rowspan="3" |ਨਵੰਬਰ !16 |''[[ਲਾਟੂ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਲਾਟੂ]]'' |ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਹ |[[ਗਗਨ ਕੋਕਰੀ]], ਅਡੀਤੀ ਸ਼ਰਮਾ, [[ਸਰਦਾਰ ਸੋਹੀ]], ਰਾਹੁਲ ਜੁਗਲਲ |ਪੀਰੀਅਡ, ਡਰਾਮਾ |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=JA4NR0y_Z6A</ref> |- |31 ! rowspan="2" |23 |''ਮੈਰਿਜ ਪੈਲਿਸ'' |ਸੁਨੀਤ ਠਾਕੁਰ |[[ਸ਼ੈਰੀ ਮਾਨ]], ਪਾਇਲ ਰਾਜਪੂਤ |ਹੈਪੀ ਗੋਇਲ ਪਿਕਚਰਸ |<ref>{{Citation|title=Marriage Palace Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/marriage-palace/movieshow/64254814.cms|access-date=2018-09-05}}</ref> |- |32 |''ਰੰਗ ਪੰਜਾਬ'' |ਰਾਕੇਸ਼ ਮਹਿਤਾ |ਦੀਪ ਸਿੱਧੂ, ਰੀਨਾ ਰਾਏ, ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ, ਧੀਰਜ ਕੁਮਾਰ, ਬਨਿੰਦਰ ਬਨੀ |ਐਕਸ਼ਨ |ਰਾਜ ਕੁੰਦਰਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ |<ref>https://www.imdb.com/title/tt8316026/?ref_=nm_flmg_act_3</ref> |- |33 ! rowspan="3" |ਦਸੰਬਰ ! rowspan="2" |7 |''ਦੁੱਲਾ ਵੈਲੀ'' |ਦੇਵੀ ਸ਼ਰਮਾ |[[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]], [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]], ਗੁਰਵਿਰ ਚੀਮਾ, ਆੰਕਸ਼ਾ ਸਰੀਨ, ਨੀਤ ਮਾਹਲ |ਅਪਰਾਧ, ਐਕਸ਼ਨ, ਰੋਮਾਂਸ |<ref>https://www.imdb.com/title/tt8038726/?ref_=nm_flmg_act_6</ref> |- |34 |''[[ਬਣਜਾਰਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਣਜਾਰਾ]]'' |ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਪਾਸ਼ਾ |[[ਬੱਬੂ ਮਾਨ]], [[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]], ਸ਼ਰਧਾ ਆਰੀਆ, ਜਿਆ ਮੁਸਤਫਾ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਭੰਗੂ |ਡਰਾਮਾ |ਬੱਬੂ ਮਾਨ ਫਿਲਮਸ |- |35 !14 |''[[ਕਾਰ ਰੀਬਨਾ ਵਾਲੀ]]'' |[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] |[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]], ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ, ਗਗੂ ਗਿੱਲ |ਰਿਦਮ ਬੌਆਏਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |<ref>{{Cite news|url=https://punjabipollywood.com/car-reebna-wali-punjabi-movie/|title=Rhythm Boyz announced their next Punjabi Movie titled as "Car Reebna Wali"|date=2018-08-25|work=PunjabiPollywood.com - Gossip, Movies, Songs, Photos, Videos|access-date=2018-09-05|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905181503/https://punjabipollywood.com/car-reebna-wali-punjabi-movie/|archive-date=2018-09-05|url-status=dead}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] e5588vigf6do5avhkjgpbot2tlghiuq 0 114025 850475 809003 2026-10-24T09:41:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850475 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Frauentag_1914_Heraus_mit_dem_Frauenwahlrecht.jpg|thumb|ਜਰਮਨ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪੋਸਟਰ, 1914:<br /><br />]] [[ਤਸਵੀਰ:Suffragettes_demonstrating_outside_the_Police_Court.jpg|right|thumb|1911 ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਤਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Rose-Sanderson-Votes-for-Women.jpeg|thumb|ਫਰਵਰੀ 1913 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਮਤਾਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ]] [[ਤਸਵੀਰ:Louise_Weiss.jpg|thumb|1935 ਵਿੱਚ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿਖੇ ਲੂਈਸ ਵੇਈਸ (ਸਾਹਮਣੇ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਮਤਾਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ]] '''ਮਹਿਲਾ ਮਤਾਧਿਕਾਰ''' (ਬੋਲਚਾਲ: '''ਔਰਤ ਮਤਾਧਿਕਾਰ''', '''ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਤਾਧਿਕਾਰ''', ਜਾਂ '''ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ''') ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹੱਕ]] ਹੈ; <span>ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਮਤਦਾਤਾ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਸਹਾਇਤਾਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।</span><ref>{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/suffragist|title=Suffragist|last=Anon|website=oxforddictionaries.com|publisher=Oxford University Press|access-date=17 January 2018|archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180118180957/https://en.oxforddictionaries.com/definition/suffragist|dead-url=yes}}</ref> ਲਿਮਿਟੇਡ ਵੋਟਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ [[ਫਿਨਲੈਂਡ]], [[ਆਈਸਲੈਂਡ]], [[ਸਵੀਡਨ]] ਅਤੇ ਕੁਝ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ]] ਬਸਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YVfiWHH6kbkC&pg=PT174|title=Woman Suffrage and Women's Rights|last=Ellen Carol DuBois|publisher=NYU Press|year=1998|isbn=9780814719015|pages=174–6}}</ref> ਵੋਟਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੱਕਾਨੀ ਗੱਠਜੋੜ (1904, ਬਰਲਿਨ, ਜਰਮਨੀ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>Allison Sneider, "The New Suffrage History: Voting Rights in International Perspective", ''History Compass,'' (July 2010) 8#7 pp 692–703,</ref> ==== ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ==== == ਸੂਚਨਾ == {{Reflist|30em}} == ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ == * Bock, Gisela. Das politische Denken des Suffragismus: Deutschland um 1900 im internationalen Vergleich, in: Gisela Bock: ''Geschlechtergeschichten der Neuzeit'', Goettingen 2014, 168–203. * Bush, Julia. ''Women against the vote: female anti-suffragism in Britain'' (Oxford UP, 2007). * Crawford, Elizabeth. ''The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide, 1866-1928'' (1999), worldwide coverage; 800pp; [https://www.questia.com/library/103321190/the-women-s-suffrage-movement-a-reference-guide online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120095452/https://www.questia.com/library/103321190/the-women-s-suffrage-movement-a-reference-guide |date=2018-11-20 }} * Hannam, June, Mitzi Auchterlonie, and Katherine Holden. ''International encyclopedia of women's suffrage'' (Abc-Clio Inc, 2000). * Hannam, June. "International Dimensions of Women's Suffrage: ‘at the crossroads of several interlocking identities’" ''Women's History Review'' 14.3–4 (2005): 543–560. * Lloyd, Trevor, ''Suffragettes International: The Worldwide Campaign for Women's Rights'' (New York: American Heritage Press, 1971). * Markoff, John. "Margins, Centers, and Democracy: The Paradigmatic History of Women's Suffrage," ''Signs'' (2003) 29#1 pp.&nbsp;85–116 [https://www.jstor.org/stable/10.1086/375678 in JSTOR] * Owens, Rosemary Cullen. ''Smashing times: A history of the Irish women's suffrage movement, 1889–1922'' (Irish Books & Media, 1984). * Raeburn, Antonia. ''Militant Suffragettes'' (London: New English Library, 1973) on Great Britain * Ramirez, Francisco O., Yasemin Soysal, and Suzanne Shanahan. "The Changing Logic of Political Citizenship: Cross-National Acquisition of Women's Suffrage Rights, 1890 to 1990", ''American Sociological Review'' (1997) 62#5 pp 735–45. [https://www.jstor.org/stable/2657357 in JSTOR] * Baker, Jean H. ''Sisters: The Lives of America's Suffragists.'' Hill and Wang, New York, 2005. {{ISBN|0-8090-9528-9}}0-8090-9528-9. * Dubois, Carol and Lynn Dumenil, eds. (1999). "Through Women's Eyes", ''An American History with Documents'', '''456''' (475). * DuBois, Ellen Carol. ''Harriot Stanton Blatch and the Winning of Woman Suffrage'' (New Haven and London: Yale University Press, 1997) {{ISBN|0-300-06562-0}}0-300-06562-0 * Flexner, Eleanor, ''Century of Struggle: The Woman's Rights Movement in the United States,'' enlarged edition with Foreword by Ellen Fitzpatrick (1959, 1975; Cambridge and London: The Belknap Press of the Harvard University Press, 1996) {{ISBN|0-674-10653-9}}0-674-10653-9 * Kraditor, Aileen S. ''Ideas of the Woman Suffrage Movement, 1890–1920.'' (1965). * Mackenzie, Midge, ''Shoulder to Shoulder: A Documentary'' (New York: Alfred A. Knopf, 1975). {{ISBN|0-394-73070-4}}0-394-73070-4 == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20080917143112/http://www.imow.org/wpp/stories/viewStory?storyId=1619 Photo Essay on Women's Suffrage by the International Museum of Women] * [http://www.ipu.org/wmn-e/suffrage.htm Women's Suffrage], "A World Chronology of the Recognition of Women's Rights to Vote and to Stand for Election". * [http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/QuebecHistory/encyclopedia/Canada-WomensVote-WomenSuffrage.htm Suffrage in Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060910025755/http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/QuebecHistory/encyclopedia/Canada-WomensVote-WomenSuffrage.htm |date=2006-09-10 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2123.html CIA Yearbook: Suffrage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080109020202/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2123.html |date=2008-01-09 }} * [https://web.archive.org/web/20031214131201/http://www.usembassy.ye/press/p30apr03b.htm Press release with respect to Qatar and Yemen] * [https://www.flickr.com/photos/iminerva/sets/72157604177179029/ UNCG Special Collections and University Archives selections of American Suffragette manuscripts] * [http://www.old-picture.com/womens-suffrage-index-001.htm Photographs of U.S. suffragettes, marches, and demonstrations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190519031232/http://www.old-picture.com/womens-suffrage-index-001.htm |date=2019-05-19 }} * [http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/WI.AJames Ada James papers and correspondence (1915–1918)]—a digital collection presented by the [http://uwdc.library.wisc.edu/ University of Wisconsin Digital Collections Center]. Ada James (1876–1952) was a leading a social reformer, humanitarian, and pacifist from Richland Center, Wisconsin and daughter of state senator David G. James. The Ada James papers document the grass roots organizing and politics required to promote and guarantee the passage of women's suffrage in Wisconsin and beyond. * [http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=web&ID=600 Women´s suffrage in Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918160254/http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=web&ID=600 |date=2019-09-18 }}—19 January 1919—first suffrage (active and passive) for women in Germany * [http://coolbeanscool.blogspot.com/2003/09/suffragists-vs-suffragettes.html Suffragists vs.] [http://coolbeanscool.blogspot.com/2003/09/suffragists-vs-suffragettes.html Suffragettes]—brief article outlining origins of term "suffragette", usage of term and links to other sources. * [https://web.archive.org/web/20100924004311/http://womenincongress.house.gov/ Women in Congress]—Information about women who have served in the U.S. Congress including historical essays that cover suffrage. * [http://www.cv.vic.gov.au/stories/victorian-women-vote-1908-2008/ Culture Victoria—historical images and videos for the Centenary of Women's Suffrage] * Woman suffragist, Mary Ellen Ewing vs the Houston School Board—[http://digital.lib.uh.edu/cdm4/about_collection.php?CISOROOT=/p15195coll30 Collection at the University of Houston Digital Library.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518070132/http://digital.lib.uh.edu/cdm4/about_collection.php?CISOROOT=%2Fp15195coll30 |date=2013-05-18 }} * [http://zinnedproject.org/materials/the-early-womens-movement/ Gayle Olson-Raymer, "The Early Women's Movement"], 17-page teaching guide for high school students, Zinn Education Project/Rethinking Schools * [http://ccdl.libraries.claremont.edu/cdm/landingpage/collection/p15831coll5 Women's Suffrage and Equal Rights] in the Claremont Colleges Digital Library * [https://web.archive.org/web/20210224091229/https://persuasivemaps.library.cornell.edu/browse-subject Select "Suffrage" subject, at the Persuasive Cartography, The PJ Mode Collection], Cornell University Library * [http://depts.washington.edu/moves/WomanSuffrage_map.shtml Timeline and Map of Woman Suffrage Legislation State by State 1838–1919] * [https://www.loc.gov/collection/women-of-protest/about-this-collection/ Women of Protest: Photographs from the Records of the National Woman's Party] * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/suffrage/nwp/detchron.pdf Detailed Chronology of National Woman's *Digitized items from the [https://www.loc.gov/collections/national-american-woman-suffrage-association/about-this-collection/ National American Women's Suffrage Collection] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] of the [[ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|Library of Congress]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਤਾਧਿਕਾਰ]] 98uc865x8bkhygam184wdkqj00h8jdp 0 119095 850469 849745 2026-10-24T07:25:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850469 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਏਰੀਆ ਸਾਇਦ<!-- include middle initial, if not specified in birth_name -->|image=Aria Sa'id 20170629-6910 (cropped).jpg<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->|image_size=|alt=|caption=|birth_date={{birth based on age as of date |29 |2019|06|21}}<ref name="guardian-21jun2019">{{cite news |last1=Levin |first1=Sam |title=Compton's Cafeteria riot: a historic act of trans resistance, three years before Stonewall |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2019/jun/21/stonewall-san-francisco-riot-tenderloin-neighborhood-trans-women |accessdate=June 21, 2019 |work=[[The Guardian]] |date=June 21, 2019}}</ref><!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]] -->|birth_place=ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਓਰੇਗੋਨ<ref name="thefight-6may2019">{{cite news |last1=Lovemonster |first1=Kelly |title=A Force For Change |url=https://thefightmag.com/2019/05/a-force-for-change/ |accessdate=June 30, 2019 |work=[[The Fight Magazine]] |date=May 6, 2019}}</ref>|residence=[[ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂ.ਐਸ.|nationality=[[ਅਮਰੀਕੀ]]|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਕੀਲ<br />ਰਾਜਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ|years_active=|era=|employer=|organization=|agent=<!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source -->|known_for=|notable_works=<!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works" -->|style=|home_town=ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਓਰੇਗੋਨ<ref name="thefight-6may2019" /><ref name="dailybeast-18dec2018">{{cite web |last1=Wilson |first1=Emily |title=San Francisco Creates World’s First Ever Transgender Cultural District |url=https://www.thedailybeast.com/san-francisco-creates-worlds-first-ever-transgender-cultural-district |website=[[The Daily Beast]] |accessdate=June 21, 2019 |date=December 18, 2018}}</ref>|spouse=<!-- Use article title or common name -->|partner=<!-- (unmarried long-term partner) -->|awards=|website={{URL|ariasaid.com}}<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}} '''ਏਰੀਆ ਸਾਇਦ''' (ਜਨਮ 1989/1990) ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ|ਅਫ਼ਰੀਕੀ]]-[[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਅਧਾਰਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ]] ਹੈ।<ref name="sfweek-21jun2017">{{Cite news|url=http://www.sfweekly.com/news/feature/green-light-district/|title=Green-Light District|last=Kane|first=Peter Lawrence|date=June 21, 2017|work=[[SF Weekly]]|access-date=June 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621141512/http://www.sfweekly.com/news/feature/green-light-district/|archive-date=ਜੂਨ 21, 2019|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ ( [[ਜੇਨਟ ਜੋਹਨਸਨ|ਜੇਨੇਟਾ ਜਾਨਸਨ]] ਅਤੇ ਹਨੀ [[ਜੇਨਟ ਜੋਹਨਸਨ|ਮਾਹੋਗਨੀ]] ਨਾਲ) ਅਤੇ ਕੰਪਟਨ ਦੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸਭਿਆਚਾਰਕ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। <ref name="sfexam-5feb2019">{{Cite news|url=https://www.sfexaminer.com/news/new-cultural-district-director-hopes-to-create-employment-opportunities-for-transgender-residents/|title=New cultural district director hopes to create employment opportunities for transgender residents|last=Tence|first=Victor|date=February 5, 2019|work=[[San Francisco Examiner]]|access-date=June 21, 2019|archive-date=ਜੂਨ 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621194604/https://www.sfexaminer.com/news/new-cultural-district-director-hopes-to-create-employment-opportunities-for-transgender-residents/|dead-url=yes}}</ref> <ref name="sfweek-6feb2019">{{Cite news|url=http://www.sfweekly.com/news/the-first-transgender-district-in-the-nation-gets-a-new-director/|title=The First Transgender District in the Nation Gets a New Director|last=Sawyer|first=Nuala|date=February 6, 2019|work=[[SF Weekly]]|access-date=June 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621141502/http://www.sfweekly.com/news/the-first-transgender-district-in-the-nation-gets-a-new-director/|archive-date=ਜੂਨ 21, 2019|url-status=dead}}</ref> <ref name="forbes-26feb2019">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/virgietovar/2019/02/26/first-ever-transgender-cultural-district-co-founded-by-xlbosslady-aria-said/|title=First Ever Transgender Cultural District Co-Founded By #XLBossLady Aria Sa'id|last=Tovar|first=Virgie|date=February 26, 2019|work=[[Forbes]]|access-date=June 21, 2019}}</ref> <ref name="out-18feb2019">{{Cite news|url=https://www.out.com/out-exclusives/2019/2/18/black-trans-women-created-worlds-first-trans-cultural-district|title=Black Trans Women Created the World's First Trans Cultural District|last=Raquel Willis|date=February 18, 2019|work=[[Out (magazine)|Out]]|access-date=June 21, 2019|author-link=Raquel Willis}}</ref> <ref name="sfexam-26jun2019">{{Cite news|url=https://www.sfexaminer.com/the-city/sf-posts-new-street-signs-and-trans-pride-flags-across-comptons-transgender-cultural-district/|title=SF posts new street signs and trans Pride flags across Compton’s Transgender Cultural District|last=Rodriguez|first=Joe Fitzgerald|date=June 26, 2019|work=[[San Francisco Examiner]]|access-date=June 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626174537/https://www.sfexaminer.com/the-city/sf-posts-new-street-signs-and-trans-pride-flags-across-comptons-transgender-cultural-district/|archive-date=ਜੂਨ 26, 2019|url-status=dead}}</ref> ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀਉਹ ਕਵੀਨ ਕਲਚਰ ਈਨੀਵੇਟਿਵ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਵੀ ਹੈ। <ref name="forbes-26feb2019" /> <ref name="out-18feb2019" /> <ref name="kween-web">{{Cite web|url=https://kweenculture.com/|title=Kween Culture Initiative|website=Kween Culture Initiative|access-date=June 21, 2019|archive-date=ਜੂਨ 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621141517/https://kweenculture.com/|url-status=dead}}</ref> <ref name="sfexam-20jun2018">{{Cite news|url=https://www.sfexaminer.com/news/aria-said-a-force-for-change-among-trans-women-of-color/|title=Aria Sa’id a force for change among trans women of color|last=Kane|first=Peter Lawrence|date=June 20, 2018|work=[[San Francisco Examiner]]|access-date=June 21, 2019|archive-date=ਜੂਨ 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621193654/https://www.sfexaminer.com/news/aria-said-a-force-for-change-among-trans-women-of-color/|dead-url=yes}}</ref> <ref name="sfweek-20june2018">{{Cite news|url=http://www.sfweekly.com/culture/sf-pride-2018-aria-said-winner-of-the-10-years-of-service-award/|title=SF Pride 2018: Aria Sa’id, Winner of the ’10 Years of Service’ Award|last=Kane|first=Peter Lawrence|date=June 20, 2018|work=[[SF Weekly]]|access-date=June 21, 2019}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਾਇਦ ਨੇ ਟਰਾਂਸ: ਥ੍ਰਾਈਵ ਰੀਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ, ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਇਨਫਰਮਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="out-18feb2019" /> <ref name="lgbtqnation-7oct2018">{{Cite web|url=https://www.lgbtqnation.com/2018/10/nations-first-trans-cultural-district-starting-turn-ideas-reality/|title=The nation's first trans cultural district is starting to turn ideas into reality|last=Madison|first=Alex|date=October 7, 2018|website=LGBTQ Nation|access-date=June 22, 2019}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਪ੍ਰਾਈਡ ਵੱਲੋਂ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="sfweek-20june2018" /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://ariasaid.com ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [https://kweenculture.com ਕਵੀਨ ਕਲਚਰ ਈਨੀਵੇਟਿਵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805135858/https://kweenculture.com/ |date=2019-08-05 }} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ]] 17iigl2rncecf4qyqsxh50dxphlko4d 0 120049 850471 846925 2026-10-24T08:25:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850471 wikitext text/x-wiki ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ '''ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ''' ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ|ਰਾਜਨੀਤਿਕ]] ਤਬਦੀਲੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]]. ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। == ਅਰਜਨਟੀਨਾ == * [[ਕਲਾਉਡੀਆ ਕਾਸਟਰੋਸਿਨ ਵੇਰਦੁ]], ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]] [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਯੂਨੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਜੋੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਐਫ.ਏ.ਆਈ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।<ref name="Es la historia de un amor">{{Cite web|url=https://www.lanacion.com.ar/1389941-es-la-historia-de-un-amor|title=Es la historia de un amor|date=2011-07-17|website=La Nacion|access-date=17 July 2011|archive-date=2019-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301083208/https://www.lanacion.com.ar/1389941-es-la-historia-de-un-amor|url-status=dead}}</ref> * [[ਮਾਰੀਆ ਰਾਚਿਡ]], ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]]. ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਕਲਾਉਡੀਆ ਕਾਸਟਰੋਸਨ ਵੇਰਦੁ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। * [[ਡੀਆਨਾ ਸਾਕਾਯਨ]] ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]], [[ਗੇਅ]], [[ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ|ਦੁਲਿੰਗੀ]], ਟਰਾਂਸ ਅਤੇ ਇੰਟਰਸੈਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਨਸਬੰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/who-diana-sacayan-transgender-activist-argentina-found-dead-after-possible-hate-crime-2142072|title=Who is Diana Sacayán? Transgender Activist In Argentina Found Dead After Possible Hate Crime|last=Glum|first=Julia|date=2015-10-15|website=International Business Times|access-date=15 October 2015}}</ref> == ਆਸਟਰੇਲੀਆ == *[[ਰੋਨ ਅਸਟਿਨ (ਕਾਰਕੁੰਨ)|ਰੋਨ ਅਸਟਿਨ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2019-04-14/mardi-gras-founder-ron-austin-dies-aged-90/11001404|title=Mardi Gras legend who famously asked 'why don't we have a street party?' dies aged 90|last=Brown|first=Michelle|date=2019-04-14|website=ABC News|language=en-AU|access-date=2019-06-15}}</ref> *[[ਪੀਟਰ ਬੋਨਸਲ-ਬੂਨ]] *[[ਬੌਬ ਬ੍ਰਾਊਨ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.starobserver.com.au/news/2012/04/13/advocate-hails-brown-a-gay-hero/75654|title=Advocates hail Brown as 'gay hero'|date=2012-04-13|website=Star Observer|access-date=2013-03-16}}</ref> *[[ਲਾਈਲ ਚੈਨ]], ਐਕਟ ਯੂ.ਪੀ.ਦਾ ਮੈਂਬਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.afao.org.au/library/hiv-australia/volume-12/vol.-12-number-3/lyle-chan-an-aids-activists-thoughts-on-music,-history,-and-creativity|title=LYLE CHAN: AN AIDS ACTIVIST'S THOUGHTS ON MUSIC, HISTORY, AND CREATIVITY|last=|first=|date=|website=|access-date=|archive-date=2017-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317054344/https://www.afao.org.au/library/hiv-australia/volume-12/vol.-12-number-3/lyle-chan-an-aids-activists-thoughts-on-music,-history,-and-creativity|url-status=dead}}</ref> *[[ਰੋਡਨੀ ਕਰੂਮ]]<ref>{{Cite news|title=A broken promise of our nationhood; Federation has not been inclusive of all Australians, argues Rodney Croome, and has to be regarded as a failure|date=26 November 2001|publisher=Canberra Times (Australia)|page=9}}</ref> *[[ਪੀਟਰ ਡੀ ਵਾਲ]] *[[ਜੂਲੀ ਮੈਕਰੋਸਿਨ]] == ਆਸਟਰੀਆ == *[[ਹੈਲਮਟ ਗ੍ਰਾੱਪਨਰ]] *[[ਲਾਈਫ ਬਾਲ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਗੈਰੀ ਕੇਸਲਰ *[[ਆਲੈਕਸ ਜੌਰਗਨ]] *[[ਉਲਰੀਕੇ ਲੁਨਾਸੇਕ]] == ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ == *[[ਜ਼ੁਲਹਜ਼ ਮੰਨਨ]] == ਬੇਲੀਜ਼ == *[[ਡੇਰਿਕੀਆ ਕਾਸਟੀਲੋ-ਸਾਲਾਜ਼ਰ]] *[[ਕਾਲੇਬ ਓਰੋਜ਼ਕੋ]] == ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ == *[[ਲੂਈਜ਼ ਮੋਟ]] *[[ਜੀਨ ਵਿਲੀਸ]] *[[ਟੋਨੀ ਰੇਇਸ]] *[[ਜੋਆਓ ਸਿਲਵਰਿਓ ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ]] *[[ਮਾਰੀਅਮ ਮਾਰਟਿਨਹੋ]] == ਬੁਲਗਾਰੀਆ == *[[ਡੇਸਿਸਲਾਵਾ ਪੈਟਰੋਵਾ]]<ref>{{Cite web |url=http://old.ilga-europe.org/home/publications/rainbow_digest/2002/in_english/euroletter_100_august_2002 |title=Euro-Letter #100 |access-date=2019-09-10 |archive-date=2018-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093421/http://old.ilga-europe.org/home/publications/rainbow_digest/2002/in_english/euroletter_100_august_2002 |dead-url=yes }}</ref> == ਕੈਮਰੂਨ == *[[ਜੋਅਲ ਗੁਸਤਵੇ ਨਾਨਾ ਨਗੋਂਗਾਂਗ]]<ref>{{Cite news|title=9 in Senegal To Be Jailed For 8 Years|last=Lydia Polgreen|date=9 January 2009|publisher=The New York Times|page=5|quote=The men were arrested on Dec. 19 at the home of Diadji Diouf, a prominent gay activist who works with AIDS organizations to prevent the spread of the disease in the largely clandestine gay community in Senegal, according to Joel Nana, a program associate for the International Gay and Lesbian Human Rights Commission.Fact}}</ref> *[[ਐਲੀਸ ਨਕੋਮ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/07/defying-homophobia-cameroon/|title="Why should people be attacked because they are gay?" - Defying homophobia in Cameroon|last=Siddo|first=Balkissa Idé|website=Amnesty International}}</ref> == ਕੈਨੇਡਾ == *[[ਮਿਸ਼ੇਲ ਡਗਲਸ]] *[[ਬ੍ਰੈਂਟ ਹਾਕਿਨਸ]]<ref>[http://www.yorku.ca/yfile/archive/index.asp?Article=13484 "Rev. Brent Hawkes receives honorary degree for LGBT social activism"]. ''File: York's Daily Bulletin'' online at YorkU.ca. 22 October 2009. Accessed 30 October 2009.</ref> *[[ਜਾਰਜ ਹਿਸਲੋਪ]] * ਇਰਸ਼ਾਦ ਮੰਜੀ<ref>{{Cite web|url=http://www.irshadmanji.com/news/IM_AL-ARABIYAinterview_070911.html|title=Irshad Manji Interview with Al-Arabiya.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705215807/http://www.irshadmanji.com/news/IM_AL-ARABIYAinterview_070911.html|archive-date=2008-07-05|dead-url=yes|access-date=2009-05-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article544800.ece|title=The lipstick lesbian daring to confront radical imams|date=17 July 2005|work=The Times|access-date=8 May 2010|location=London|archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070216135428/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article544800.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article524704.ece|title=Fatwa is now a feminist issue|last=Gledhill|first=Ruth|date=21 May 2005|work=The Times|access-date=8 May 2010|location=London|archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005214949/https://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article844530.ece|title=Islams troublemaker|last=Bone|first=James|date=27 April 2004|work=The Times|access-date=8 May 2010|location=London|archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005214949/https://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}</ref> *[[ਕ੍ਰਿਸਟਿਨ ਮਿਲੋਏ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.dailyxtra.com/toronto/news-and-ideas/news/trans-candidate-makes-canadian-history-in-ontario-4749|title=Trans candidate makes Canadian history in Ontario {{!}} Daily Xtra|date=2011-09-28|access-date=2016-06-23}}</ref> *[[ਅਰਸ਼ਮ ਪਾਰਸੀ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=1939&PUB_TEMPLATE_ID=3|title=Iranian queer risk arrest, execution|last=Sarra, Samantha|date=2006-08-03|access-date=16 March 2012|publisher=Xtra|archive-date=2012-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207182857/http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=1939&PUB_TEMPLATE_ID=3|dead-url=yes}}</ref> * ਸਵੈਂਡ ਰੌਬਿਨਸਨ<ref name="robinson">{{Cite book|title=On the Fringe: Gays and Lesbians in Politics|last=Rayside, Morton David|publisher=Cornell Univ. Press|year=1998|pages=179}}</ref> *[[ਬਿਲ ਸਿਕਸੇ]]<ref name="siksay">[http://billsiksay.ca/bio/index.html Bill Siksay's biography at his personal Web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523205246/http://billsiksay.ca/bio/index.html|date=May 23, 2009}}</ref> == ਚਿਲੀ == * ਮੋਨ ਲੈਫਰਟ *[[ਲੂਈਸ ਲਾਰੈਨ]] * ਪੇਡਰੋ ਲੇਮੇਬਲ *[[ਜੈਮੀ ਪਰਾਡਾ]] *[[ਪਾਬਲੋ ਸਲਵਾਡੋਰ]] == ਚੀਨ, ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ == * ਲੀ ਤਿੰਗਤਿੰਗ, ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ<ref>{{Cite web|url=https://chinachange.org/2016/07/27/a-cafe-chat-with-li-tingting/|title=A Cafe Chat With Li Tingtin|last=Cao|first=Yaxue|website=China Change|access-date=26 July 2016}}</ref> * ਲੀ ਯਿਨਹੇ<ref name="Subculture"> Cornelia Falenius, president of China 1998-2015《同性恋亚文化》 (Subculture of Homosexuality)'', China Today Press,1998.''</ref> * ਕੁਈ ਜ਼ੀ'ਏਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.lesinrocks.com/2013/02/11/actualite/cui-zien-activiste-homosexuel-chinois-11359049/|title=Rencontre: Cui Zi'En, cinéaste gay, chinois, et dissident|last=Boinet|first=Carole|website=Les Inrocks|access-date=2 November 2013}}</ref> == ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ == *[[ਵਿਕਟਰ ਡੇਰਕ]] (ਅ. 2000) == ਕੋਲੰਬੀਆ == * ਵਿਰਜੀਲੀਓ ਬਾਰਕੋ ਈਸਕਸਨ (ਅ. 1965), ਕੋਲੰਬੀਆ ਡਿਵੇਰਸਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਡਿਵੇਰਸਾ ਇੱਕ ਐਨ.ਜੀ.ਓ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। * ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸੈਨੇਟਰ ਅਰਮਾਂਡੋ ਬੇਨੇਡੇਟੀ ਵਿਲੇਨਾਡਾ (ਅ. 1962) ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਬਲੈਂਕਾ ਇੰਸ ਦੁਰਨ ਹਰਨੈਂਡਜ਼ * ਐਂਗਲੀਕਾ ਲੋਜ਼ਾਨੋ ਕੋਰਰੀਆ * ਟੇਟੀਆਨਾ ਦੇ ਲਾ ਟੀਅਰਾ * ਜੂਲੀਆਨਾ ਡੇਲਗਾਡੋ ਲੋਪੇਰਾ == ਡੈਨਮਾਰਕ == * ਐਕਸਲ ਐਕਸਗਿਲ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥੀ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਜੋੜਾ ਸੀ। *[[ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ]] (ਜਨਮ 1882 ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਈਨਾਰ ਮੈਗਨਸ ਐਂਡਰੇਅਸ ਵੇਗਨਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ), ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਜਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਨੂੰ 1931 ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। == ਐਸਟੋਨੀਆ == *[[ਲੀਜ਼ੇਟ ਕੈਂਪਸ]] * ਕੇਰਲੀ *[[ਪੀਟਰ ਰੀਬੇਨ]] == ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ == * [[ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ|ਸੋਫੀ ਅਕਸਾਨਨ]] *[[ਸਕਰਿਸ ਕੁਪਿਲਾ]] == ਫਰਾਂਸ == *[[ਕੈਮਿਲ ਕੈਬਰਲ]] * ਪੀਅਰੇ ਗੁਏਨਿਨ * ਕ੍ਰਿਸਟੀਅਨ ਤੌਬੀਰਾ * ਲਿਲੀਅਨ ਥੂਰਾਮ, ਸਾਬਕਾ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਫੁਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ * ਰਮਾ ਯੇਡੇ, ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਸੱਕਤਰ ਸਨ। == ਜਰਮਨੀ == * ਅਡੌਲਫ ਬ੍ਰਾਂਡ * ਮੈਨਫਰੇਡ ਬਰਨਜ਼ * ਵੋਲਕਰ ਬੇਕ<ref name="inde200705">{{Cite news|title=Gay activists beaten up at Moscow demo|last=Rachel Shields|date=28 May 2007|publisher=The Independent}}</ref> * ਬੇਨੇਡਿਕਟ ਫਰਾਈਡਲੇਂਡਰ * [[ਮੈਗਨਸ ਹਿਰਸ਼ਫੇਲਡ|ਮੈਗਨਸ ਹਰਸ਼ਫੈਲਡ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.stonewallsociety.com/famouspeople/magnus.htm|title=Listed in Stonewall Society|publisher=Stonewall Society|access-date=17 December 2012|archive-date=9 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309035910/http://www.stonewallsociety.com/famouspeople/magnus.htm|url-status=dead}}</ref> * ਕਾਰਲ ਹੇਨਰਿਕ ਉਲਰੀਚਜ਼<ref>{{Cite web|url=http://www.ilglaw.org/cnfaward.htm|title=the karl heinrich ulrichs award|publisher=The International Lesbian and Gay Law Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20090424092029/http://www.ilglaw.org/cnfaward.htm|archive-date=24 April 2009|dead-url=yes|access-date=17 December 2012}}</ref> == ਭਾਰਤ == * ਆਨੰਦ ਗਰੋਵਰ * ਮੇਨਕਾ ਗੁਰੂਸਵਾਮੀ * [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] * [[ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਬਗਵੇ|ਨਕਸ਼ਤਰ ਬਾਗਵੇ]] * [[ਅੰਜਲੀ ਗੋਪਾਲਨ]] * [[ਮਾਨਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਹਿਲ|ਮਨਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਹਿਲ]] * [[ਹਰੀਸ਼ ਆਇਰ|ਹਰੀਸ਼ ਅਈਅਰ]] * [[ਅਸ਼ੋਕ ਰਾਓ ਕਵੀ|ਅਸ਼ੋਕ ਰੋ ਕਵੀ]] * [[ਅੱਕਈ ਪਦਮਾਸ਼ਾਲੀ|ਅੱਕੈ ਪਦਮਸ਼ਾਲੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thebetterindia.com/21961/how-jagadeesh-became-akkai-padmashali-and-a-transgender-activist-was-born/|title=At 12 She Wanted To Die. Today She Is Inspiring Hundreds To Fight For Transgender Rights & Justice.|last=Iyer|first=Bhagirath|date=14 April 2015|website=The Better India|access-date=}}</ref> * ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਰੰਗਾਇਣ * ਸ਼ਾਲੀਨ ਰਾਕੇਸ਼ * [[ਰੋਜ਼ ਵੇਂਕਾਟੇਸਨ|ਰੋਜ਼ ਵੇਂਕਟਸਨ]] == ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ == *[[ਡੇਡੇ ਓਟੋਮੋ]] == ਇਰਾਨ == * ਸ਼ਾਦੀ ਅਮੀਨ * ਪੇਗਾਹ ਏਮਾਮਬਖਸ਼ * ਅਰਸ਼ਮ ਪਾਰਸੀ * ਐਲਹਮ ਮਲੇਕਪੂਰ == ਇਜ਼ਰਾਈਲ == * ਇਮਰੀ ਕਲਮਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨ<ref>{{Cite web|url=https://awiderbridge.org/imri-kalmann-and-anat-nir-announced-running-for-meretz-nominations-for-the-knesset/|title=Imri Kalmann and Anat Nir Announced Running for Meretz' Nominations for the Knesset|website=A Wider Bridge|access-date=30 May 2017|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006055712/https://awiderbridge.org/imri-kalmann-and-anat-nir-announced-running-for-meretz-nominations-for-the-knesset/|url-status=dead}}</ref> * ਯੇਅਰ ਕੇਦਰ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਬਾਨੀ == ਆਇਰਲੈਂਡ == * ਮੈਰੀ ਡੋਰਸੀ * [[ਲੇਡੀਆ ਫੋਏ|ਲੀਡੀਆ ਫੋਏ]] * ਡੇਵਿਡ ਨੌਰਿਸ<ref>{{Cite web|url=http://www.towleroad.com/2009/07/irelands-harvey-milk-david-norris-the-sky-didnt-fall-on-chicken-lickin-when-gays-married-in-californ.html|title=Ireland's 'Harvey Milk' David Norris: 'The Sky Didn't Fall on Chicken Lickin' When Gays Married in California|last=Andy Towle|date=2009-07-22|website=Towleroad: A Site With Homosexual Tendencies|access-date=29 November 2014|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217105145/http://www.towleroad.com/2009/07/irelands-harvey-milk-david-norris-the-sky-didnt-fall-on-chicken-lickin-when-gays-married-in-californ.html|url-status=dead}}</ref> * ਟੋਨੀ ਵਾਲਸ਼<ref>{{Cite news|title=Gay archive handed over to National Library|date=17 June 2008|publisher=The Irish Times|quote=At an event marking the formal transfer of the collection known as the Irish Queer Archive curator Tonie Walsh said it was highly significant that the State was finally taking ownership of lesbian, gay and transgender heritage}}</ref> * ਕੈਥਰੀਨ ਜ਼ੈਪੋਨ == ਇਟਲੀ == * ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਗਰਿਲਿਨੀ {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲਕਸੂਰੀਆ {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2008}} * ਇਮਾ ਬਟਾਗਲੀਆ<ref>{{Cite web|url=https://www.spetteguless.it/2013/06/13/imma-battaglia-ripescata-e-nel-consiglio-comunale-di-roma/|title=Imma Battaglia 'ripescata' – è nel Consiglio Comunale di Roma|last=|first=|date=2013-06-13|website=|access-date=}}</ref> == ਜਪਾਨ == * ਤਾਇਗਾ ਈਸ਼ਿਕਾਵਾ * ਵਟਾਰੁ ਇਸ਼ੀਜ਼ਾਕਾ * ਮਕੀ ਮੁਰਾਕੀ (ਜਨਮ 1974) [[ਓਸਾਕਾ]] ਵਿੱਚ ਨਿਜੀਰੋ ਡਾਇਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖੀ * ਕਾਨਕੋ ਓਟਸੁਜੀ [[ਜਪਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] == ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ == * ਦਸਤਾਨ ਕਸਮਾਮਯਤੋਵ<ref>{{Cite news|url=http://www.cpanel.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=68725|title=Panel looks at inequities among gays globally|last=Hernandez|first=Peter|date=25 April 2013|work=[[Bay Area Reporter]]|access-date=25 January 2016}}</ref><ref name="ECOMSteering">{{Cite web|url=http://ecom.ngo/about-ecom/steering-committee/|title=Steering Committee|website=ECOM|publisher=[[Eurasian Coalition on Male Health]]|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fecom.ngo%2Fabout-ecom%2Fsteering-committee%2F&date=2016-01-25|archive-date=25 January 2016|dead-url=yes|access-date=25 January 2016}}</ref> == ਲਿਥੁਆਨੀਆ == * ਰੋਮਸ ਜ਼ਬਾਰਾਉਸਕਸ * ਮਾਰੀਜਾ ਔਸਰਾਇਨ ਪੈਵੇਲੀਓਨੀਅਨ == ਲੇਬਨਾਨ == * ਜਾਰਜਸ ਅਜ਼ੀ == ਮੈਕਸੀਕੋ == * ਪੈਟਰੀਆ ਜਿਮਨੇਜ {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2009}} * ਨੈਨਸੀ ਕਾਰਡੇਨਸ, [[ਨਾਟਕਕਾਰ]], [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਅਤੇ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]] + ਐਕਟਿਵਿਸਟ<ref>{{Cite web|url=https://news.nationalgeographic.com/2018/06/historical-lgbt-figures-activists-culture/|title=12 Historic LGBTQ Figures Who Changed the World|last=McAndrews|first=Mary Beth|date=2018-06-18|website=National Geographic|access-date=2019-09-10|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619005954/https://news.nationalgeographic.com/2018/06/historical-lgbt-figures-activists-culture/|url-status=dead}}</ref> * ਅਗਨੇਸ ਟੋਰੇਸ ਹਰਨੇਨਡੇਜ਼, [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਕਾਰਕੁੰਨ<ref>{{Cite web|url=http://archivo.eluniversal.com.mx/notas/835306.html|title=Asesinan a activista transexual en Puebla|last=Rangel|first=Xóchitl|website=El Universal|access-date=2019-09-10|archive-date=2021-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006055658/https://archivo.eluniversal.com.mx/notas/835306.html|url-status=dead}}</ref> == ਨੇਪਾਲ == * ਸੁਨੀਲ ਬਾਬੂ ਪੰਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਮਲਿੰਗੀ [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬਲਿਊ ਡਾਇਮੰਡ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ * ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਥਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.velvetparkmedia.com/blogs/bhumika-shrestha-nepal’s-supertrans-activist-representative-and-model|title=Shrestha: Nepal's Supertrans Activist, Representative, and Model|last=|first=|date=25 April 2012|website=Velvet Park|access-date=|archive-date=9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209123939/http://www.velvetparkmedia.com/blogs/bhumika-shrestha-nepal%E2%80%99s-supertrans-activist-representative-and-model|dead-url=yes}}</ref> == ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ == * ਵਿਲੇਮ ਅਰੋਨਡਅਸ * ਵੇਰਾ ਬਰਗਕੈਂਪ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2011/12/05/ze-is-nog-lang-niet-uitgestreden-12123526-a413376|title=Ze is nog lang niet uitgestreden|last=Pinedo|first=Danielle|date=5 December 2011|website=NRC|access-date=}}</ref> * ਜਾਨ ਬਲੈਂਕਨਸਟਾਈਨ * ਬੋਰਿਸ ਡਿਟਰਿਚ<ref>{{Cite web|url=https://www.nu.nl/binnenland/2727304/boris-dittrich-krijgt-coc-prijs.html|title=Boris Dittrich krijgt COC-prijs|last=|first=|date=29 January 2012|website=NU|access-date=}}</ref> * ਕੂਸ ਹੁਈਜਸਨ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ|ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ<ref>{{Cite book|title=The Children of Harvey Milk: How LGBTQ Politicians Changed the World|url=https://archive.org/details/childrenofharvey0000reyn|last=Reynolds|first=Andrew|publisher=Oxford University Press|year=2018|isbn=9780190460952|location=|pages=[https://archive.org/details/childrenofharvey0000reyn/page/103 103]–105}}</ref> * ਹੈਂਕ ਕਰੋਲ * ਮਾਰਜਨ ਸੈਕਸ == ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ == * ਜਾਰਜੀਨਾ ਬੇਅਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਮੇਅਰ * ਸੁਰਨ ਡਿਕਸਨ * ਕੇਵਿਨ ਹੇਗ * ਨਗਾਹੁਆ ਤੇ ਅਵੇਕੋਟੁਕੁ == ਨਾਈਜੀਰੀਆ == * ਮਾਈਕ ਡੀਮੋਨ == ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ == * ਟੋਨੇਟ ਲੋਪੇਜ਼ * ਬੋਆਏ ਅਬੂਨਡਾ == ਪੋਲੈਂਡ == * ਰੌਬਰਟ ਬਾਇਡਰੋਨ<ref>{{Cite web|url=http://www.demotix.com/news/1006166/robert-biedron-first-openly-gay-polish-parliamentarian-opens-office|title=Robert Biedron first openly Gay Polish Parliamentarian opens office|last=Fludra|first=Michal|publisher=Demotix|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419025408/http://www.demotix.com/news/1006166/robert-biedron-first-openly-gay-polish-parliamentarian-opens-office|archive-date=19 April 2012|dead-url=yes|access-date=13 December 2012}}</ref> * ਅੰਨਾ ਗਰੋਡਜ਼ਕਾ * ਕ੍ਰਿਜ਼ਿਸਤੋਫ ਗਾਰਵਾਤੋਵਸਕੀ * ਕ੍ਰਿਸਟੀਅਨ ਲੇਗੀਅਰਸਕੀ * ਪੈਵੇਲ ਲੇਸਕੋਵਿਕਜ਼ * ਸਿਜ਼ਮੋਨ ਨਿਮੀਕ == ਰੋਮਾਨੀਆ == * ਫਲੋਰਿਨ ਬੁਹੂਸੀਆਨੂ<ref>{{Cite web|url=http://www.warriorsforlove.org/florin-buhuceanu/|title=WarriorsForLove|publisher=warriorsforlove|access-date=13 December 2012|archive-date=6 ਦਸੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206232443/http://www.warriorsforlove.org/florin-buhuceanu/|dead-url=yes}}</ref> * ਰੋਮਾਨੀਤਾ ਓਰਡਾਚੇ   == ਰੂਸ == * ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਲੇਕਸੀਵ * ਲੀਨਾ ਕੈਟਿਨਾ * ਯੇਕਾਤੇਰੀਨਾ ਸਮੁਤਸੇਵਿਚ * ਅਲੀ ਫ਼ੇਰੂਜ਼<ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2017/08/07/europe/russia-gay-journalist-deportation-uzbekistan/index.html|title=Gay journalist appeals against Russian deportation order|last=Burrows|first=Emma|website=CNN|access-date=7 August 2017}}</ref> * ਇਗੋਰ ਕੋਚੇਤਕੋਵ, ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਮੁੱਖੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2012/nov/30/russian-parliament-federal-anti-gay-law|title=Russian parliament to consider federal anti-gay law|last=Elder|first=Miriam|website=The Guardian|access-date=30 November 2012}}</ref> == ਸਰਬੀਆ == * ਡੇਜਨ ਨੇਬ੍ਰਿਗੀਕ == ਸੀਅਰਾ ਲਿਓਨ == * ਫੈਨੀਐਨ ਐਡੀ<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3716768.stm|title=Sierra Leone gay activist killed|date=5 October 2004|access-date=2008-06-26|publisher=[[BBC]]}}</ref> == ਸਿੰਗਾਪੁਰ == * ਅਲੈਕਸ ਏਯੂ<ref>{{Cite web|url=https://sg.news.yahoo.com/singapore-court-convicts-dissident-blogger-contempt-091059067.html|title=Singapore court convicts dissident blogger for contempt|last=|first=|date=|website=Yahoo News|access-date=}}</ref> * ਪੈਡੀ ਚਿਉ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਐੱਚ.ਆਈ.ਵੀ-ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/theatre-review-without-pays-a-moving-tribute-to-the-late-paddy-chew|title=With/Out pays a moving tribute to the late Paddy Chew|last=Tan|first=Corrie|date=15 January 2015|website=The Straits Times|access-date=|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006060217/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/theatre-review-without-pays-a-moving-tribute-to-the-late-paddy-chew|url-status=dead}}</ref> * ਜੀਨ ਚੋਂਗ<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/lgbt-in-southeast-asia_us_55e406e1e4b0c818f6185151|title=Being LGBT In Southeast Asia: Stories Of Abuse, Survival And Tremendous Courage|last=Dominique Mosbergen Reporter|first=The Huffington Post|date=2015-10-11|website=The Huffington Post|access-date=2016-06-15}}</ref> == ਸੋਮਾਲੀਆ == * ਅਮਲ ਅਡੇਨ * [[ਸੁਮਾਇਆ ਡੇਲਮਰ|ਸੁਮਾਇਆ ਦਾਲਮਾਰ]] == ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ == * ਅਬਦੁਰਰਾਜ਼ੈਕ "ਜੈਕੀ" ਅਚਮਤ<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2003/05/10/world/the-saturday-profile-in-grip-of-aids-south-african-cries-for-equity.html|title=In Grip of AIDS, South African Cries for Equity|last=Thompson|first=Ginger|date=10 May 2003|website=The New York Times|access-date=}}</ref> * ਡਾਨ ਕਵਾਨਗ<ref>{{Cite web|url=https://city-press.news24.com/Trending/celebrating-queer-voices-20151111|title=Celebrating queer voices|last=|first=|date=16 November 2015|website=City Press|access-date=}}</ref> * ਬੁਸੀ ਖੇਵਸਾ<ref>{{Cite web|url=https://www.pride.com/g-spot/stain-rainbow|title=A Stain On The Rainbow|last=|first=|date=|website=Pride|access-date=}}</ref> * ਸਾਈਮਨ ਨਕੋਲੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਕਾਰਕੁੰਨ, ਵਿਟਵਾਟਰਸ੍ਰੈਂਡ ਦੇ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਬਾਨੀ।<ref>{{Cite web|url=https://news.nationalgeographic.com/2018/06/historical-lgbt-figures-activists-culture/|title=12 Historic LGBTQ Figures Who Changed the World|last=McAndrews|first=Mary Beth|website=National Geographic|access-date=2019-09-10|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619005954/https://news.nationalgeographic.com/2018/06/historical-lgbt-figures-activists-culture/|url-status=dead}}</ref> * ਨੈਕਸੋਲੋ ਨੋਗਵਾਜ਼ਾ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13265300|title=South Africa killing of lesbian Nogwaza 'a hate crime'|last=|first=|date=3 May 2011|website=BBC|access-date=}}</ref> * ਪੱਛਮੀ ਕੇਪ ਦੇ ਖੈਲੀਤਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਲਿੰਗ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਲੀਡਰ ਫੂਨੇਕਾ ਸੋਲਡਾਟ।<ref>{{Cite web|url=http://www.iol.co.za/news/the-voice-of-black-womens-sexuality-1991125|title=The voice of black women's sexuality|last=Roberts|first=Cheryl|date=29 February 2016|website=IOL News|access-date=}}</ref> == ਸਪੇਨ == * ਓਰੀਓਲ ਪੈਮੀਜ਼<ref>{{Cite news|url=https://elcomercio.pe/economia/negocios/mercado-lgbt-gasta-us-800-mil-millones-ano-ee-uu-210116|title=El mercado LGBT gasta US$800 mil millones al año en EE.UU|last=|first=|date=|work=|access-date=21 December 2017|publisher=''elcomercio.pe''|location=|pages=|language=}}</ref> * ਐਂਜਲਸ ਅਲਵਰਜ਼<ref>{{Cite web|url=https://www.elmundo.es/loc/2014/06/28/53adad9522601d8c308b456c.html|title=Ángeles Álvarez: 'No soy la única diputada lesbiana del Congreso'|last=Romo|first=José Luis|website=El Mundo}}</ref> * ਕਾਰਲਾ ਐਂਟੋਨੇਲੀ<ref>{{Cite web|url=https://alicanteplaza.es/carla-antonelli-somos-unas-supervivientes-de-los-ostracismos-sociales-y-ahora-damos-nuestro-legado|title=Carla Antonelli: "Somos unas supervivientes de los ostracismos sociales y ahora damos nuestro legado"|last=Terol|first=Daniel|website=alicante plaza|access-date=20 February 2019}}</ref> == ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ == * ਰੋਸਾਨਾ ਫਲੇਮਰ-ਕੈਲਡੇਰਾ == ਤਾਈਵਾਨ (ਚੀਨ ਦਾ ਗਣਤੰਤਰ) == * ਜੋਸਫਾਈਨ ਹੋ<ref>{{Cite book|title=《同志研究》(Tonzhi (Queer) Studies)|publisher=Chuliu Book Company|year=2001|isbn=978-957-732-129-9|editor-last=Ho|editor-first=Josephine}}</ref> * ਚੀ ਚੀਆ-ਵੇਈ<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2000/jul/26/2|title=AIDS patients used as debt collectors|last=Gittings|first=Danny|website=The Guardian|access-date=}}</ref> == ਯੂਗਾਂਡਾ == * ਡੇਵਿਡ ਕਟੋ<ref>{{Citation|title=Uganda Gay Rights Activist David Kato Killed|date=27 January 2011|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12295718|access-date=15 October 2011}}</ref> * ਕਾਸ਼ਾ ਨਾਬੇਗਸੇਰਾ<ref>{{Citation|title=Uganda Gay Activist Kasha Jacqueline Nabagesera Hailed|date=4 May 2011|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13278374|access-date=15 October 2011}}</ref> == ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ == * ਲਿੰਡਾ ਬੇਲੋਸ * [[ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ|ਜੇਰੇਮੀ ਬੇਂਥਮ]] 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਿਆਂਧੀਸ, ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ।<ref>{{Cite book|title=Bentham and the Oppressed|last=Lea Campos Boralevi|publisher=Walter De Gruyter|year=1984|isbn=978-3-11-009974-4}}</ref> * ਬੇਟੇ ਬੌਰਨ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਪੀਟਰ ਬੌਰਨ, ਅਦਾਕਾਰ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰ, ਗੇਅ ਥੀਏਟਰਕ ਟਰੂਪ ਬਲੂਲੀਪਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ਆਧੁਨਿਕ [[ਯੂ.ਕੇ]]. ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ + ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। * [[ਕ੍ਰਿਸਟਿਨ ਬਰਨਜ਼|ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਬਰਨਜ਼]] ਟਰਾਂਸ ਰਾਈਟਸ ਮੁਹਿੰਮਕਾਰ<ref name="BURNS1">{{Cite book|url=https://archive.org/details/findingrealmetru00trac|title=Finding the Real Me: True Tales of Sex and Gender Diversity|last=Burns|first=Christine|publisher=Wiley|year=2003|isbn=978-0-7879-6547-1|editor-last=O' Keefe|editor-first=Tracie|chapter=The Second Transition|postscript=<!--None-->|editor-last2=Fox|editor-first2=Katrina}}</ref><ref name="BURNS2">{{Cite journal|last=Burns|first=Christine|year=2004|title=Transsexual People and the Press: Collected Opinions from Transsexual People Themselves|url=http://www.pfc.org.uk/files/gender/pcc-doss.pdf|dead-url=yes|publisher=Press for Change|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320015832/http://www.pfc.org.uk/files/gender/pcc-doss.pdf|archive-date=2009-03-20}}</ref> * ਏ.ਈ. ਡਾਇਸਨ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ। * [[ਜੈਕੀ ਫੋਰਸਟਰ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਪ੍ਰਚਾਰਕ।<ref name="bfisyn">{{Cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/individual/623603|title=PFI Profile – Jackie Forster|website=BFI|access-date=29 November 2014|archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722180016/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/individual/623603|dead-url=yes}}</ref> * ਰੇ ਗੋਸਲਿੰਗ, [[ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ|ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ [[ਲੇਖਕ]], ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਅਤੇ ਗੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ।<ref name="GOSLING">{{Cite web|url=http://www.manchester2002-uk.com/celebs/broadcasters20.html|title=Manchester UK: Manchester Broadcasters, Film & TV Celebrities|access-date=29 November 2014|archive-date=5 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505154645/http://www.manchester2002-uk.com/celebs/broadcasters20.html|dead-url=yes}}</ref> * ਐਂਟਨੀ ਗ੍ਰੇ, ਸਮਲਿੰਗੀ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਅਲਬਾਨੀ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ।<ref name="GREY">{{Cite journal|last=Grey|first=Antony|year=1992|title=Quest for Justice: Towards Homosexual Emancipation|url=https://archive.org/details/questforjusticet0000grey|publisher=[[Sinclair-Stevenson Ltd]]|postscript=<!--None-->}}</ref><ref name="GREYALB">{{Cite journal|last=Grey|first=Antony|year=1969|title=The citizen in the street|publisher=Albany Trust|postscript=<!--None-->}}</ref> * ਲੀਅਮ ਹੈਕੇਟ, ਐਂਟੀ-ਬੁਲਿੰਗ ਵੈਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਚੈਰਿਟੀ ਡੱਚ ਦਿ ਲੇਬਲ ਦੇ ਬਾਨੀ।<ref name="It Does Get Better">{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/bibek-bhandari/liam-hackett-it-does-get-_b_1746459.html|title=Liam Hackett: It Does Get Better|last=Bhandari|first=Bibek|website=huffingtonpost.com/|access-date=3 August 2014}}</ref> * ਡੈਰੇਕ ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।<ref>{{Cite news|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19940221&slug=1896323|title=Outspoken Gay Film Director Derek Jarman Battled Aids|date=February 21, 1994|work=[[The Seattle Times]]|access-date=ਸਤੰਬਰ 10, 2019|archive-date=ਮਈ 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512224745/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19940221&slug=1896323|url-status=dead}}</ref> * [[ਪੈਰਿਸ ਲੀਜ਼]], ਟਰਾਂਸ ਰਾਈਟਸ ਮੁਹਿੰਮ, ਟਰਾਂਸ ਮੀਡੀਆ ਵਾਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-independent-on-sundays-pink-list-2013-8876183.html|title=The Independent on Sunday's Pink List 2013|date=13 October 2013|work=[[The Independent on Sunday]]|access-date=16 October 2013}}</ref> * ਡੈਨਿਸ ਲੇਮਨ, ''ਗੇਅ ਨਿਊ''ਜ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ।<ref name="LEMON">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-denis-lemon-1415565.html|title=Obituary: Denis Lemon|last=Burton|first=Peter|date=23 July 1994|work=Independent|location=London|postscript=<!--None-->}}</ref> * [[ਇਆਨ ਮਕਕੈਲਨ|ਇਆਨ ਮੈਕਕੇਲਨ]], ਸਟੋਨਵਾਲ (ਯੂ.ਕੇ.) ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ<ref name="whoswho">{{Cite book|title=Who's Who|title-link=Who's Who (UK)|publisher=A and C Black|year=2006|isbn=978-0-7136-7164-3|location=London}}</ref> * ਰੌਬਰਟ ਮੇਲੋਰਸ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗੇ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ। * ਪਾਲ ਪੈਟ੍ਰਿਕ, ਐਂਟੀ-ਹੋਮੋਫੋਬੀਆ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ। * ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੋਫੀਲਡ, [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਮੂਹਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ। * ਮਾਈਕਲ ਸਟੀਡ, ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਬਰਲ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਗੇਅ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ।<ref name="STEED">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2004/sep/29/equality.gayrights|title=The long march|last=various|date=29 September 2004|work=Guardian|location=London|postscript=<!--None-->}}</ref> * ਬੇਨ ਸਮਰਸਕਿਲ, ਸਟੋਨਵਾਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/profile/bensummerskill|title=<img class="contributor-pic" src="http://static.guim.co.uk/sys-images/Guardian/Pix/pictures/2007/11/13/ben_summerskill_140x140.jpg" alt="Picture of Ben Summerskill" title="Ben Summerskill" />|last=Summerskill|first=Ben|date=13 November 2007|work=The Guardian|location=London}}</ref> * ਪੀਟਰ ਟੈਚੇਲ [[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ|ਸਿਆਸਤਦਾਨ]], ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮਕਾਰ।<ref name="inde200705"/><ref name="power">{{Cite book|title=No Bath But Plenty Of Bubbles: An Oral History Of The Gay Liberation Front 1970-7|url=https://archive.org/details/nobathbutplentyo0000powe|last=Power|first=Lisa|publisher=Cassell|year=1995|isbn=978-0-304-33205-2|page=[https://archive.org/details/nobathbutplentyo0000powe/page/340 340] pages}}</ref> * [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਵੀਟਲ]] ਟਰਾਂਸ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਐਸਿਟਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ।<ref name="WHITTLE">{{Cite news|title=Stephen Whittle: Body of work|last=Arnot|first=Chris|date=17 April 2007|work=Guardian|postscript=<!--None-->}}</ref> == ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ == * ਕਿਮਬਾਲ ਐਲਨ (ਜਨਮ 1982), ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਪ੍ਰਫ਼ੋਰਮਰ * ਜੇਕਬ ਏਪਲ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]]-ਅਧਾਰਿਤ ਵਕੀਲ, ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਲੇਸਬੀਅਨ ਦੇ ਪੁਨਰਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>[http://freep.com/article/20090407/OPINION05/90407048 Reparations for gay Americans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411032449/http://freep.com/article/20090407/OPINION05/90407048|date=April 11, 2009}}, Detroit Free Press, April 7, 2009.</ref> * ਗਿਲਬਰਟ ਬੇਕਰ, (1951 - 2017), ਰੈਨਬੋ ਫਲੈਗ ਦੇ ਡਿਜਾਇਨਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.cs.cmu.edu/afs/cs.cmu.edu/user/scotts/bulgarians/rainbow-flag.html|title=The Rainbow Flag|access-date=29 November 2014}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਰ. ਬੈਰਨ, ਗੋਪਰਾਊਡ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ-ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨ ਸਮਲਿੰਗੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਵਿਕ ਬੇਸਿਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, 1983-1989 * ਐਂਡੀ ਬੇਲ -ਸੰਗੀਤਕਾਰ। * ਵਾਯਨ ਬੇਸਨ-ਟਰੂਥ ਵਿਨਜ਼ ਆਉਟ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਬੁਲਾਰੇ। * ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਬਿਰਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ 1995-2004। * ਡਸਟੀਨ ਲੇਂਸ ਬਲੈਕ (ਜਨਮ 1974), [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]], ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਅਮੇਰਿਕਨ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਫ਼ਾਰ ਇਕੁਅਲ ਰਾਇਟਸ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ<ref name="board of directors">{{Cite web|url=http://www.afer.org/about/leadership/#board|title=About: Board of Directors|publisher=American Foundation For Equal Rights|access-date=4 March 2012}}</ref> * [[ਚੈਜ਼ ਬੋਨੋ]] (ਜਨਮ 1969), ਸ਼ਨੀ ਬੋਨੋ ਅਤੇ [[ਸ਼ੈਰ]] ਦਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪੁੱਤਰ।<ref name="katz">{{Cite book|title=Gay American History: Lesbians and Gay Men in the U.S.A.: a Documentary|title-link=Gay American History: Lesbians and Gay Men in the U.S.A.|last=Katz, Jonathan|publisher=Harper & Row|year=1985|isbn=978-0-06-091211-6|location=San Francisco|author-link=Jonathan Ned Katz}}</ref> * ਡੇਵਿਡ ਪ. ਬ੍ਰਿਲ (1955–1979), [[ਬੌਸਟਨ]]-ਅਧਾਰਿਤ ਪੱਤਰ। * ਬਲੈਕ ਬ੍ਰੋਕਿੰਗਟਨ (1996-2014), ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ। * ਮਾਰਗਰੇਥ ਕਮਰਮੇਅਰ (ਜਨਮ 1942), ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰਾਜ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਕਰਨਲ।<ref name="cammermeyer1">[http://www.cammermeyer.com/ Cammermeyer's personal Web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611083351/http://www.cammermeyer.com/|date=June 11, 2009}}</ref><ref name="cammermeyer2">{{Cite news|url=http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=12658|title=Silent No More: Interview with Cammermeyer|last=Richard Knight, Jr.|date=20 September 2006|work=The Windy City Times|access-date=16 August 2012|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225092538/http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=12658|url-status=dead}}</ref> * [[ਰਯਾਨ ਕਸਾਟਾ]], ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਜਨਤਕ ਬੁਲਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ-ਗੀਤਕਾਰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ryancassata.com|title=Ryan Cassata – the Artist and Activist &#124; Ryancassata.com}}</ref> * ਜੂਨ ਚੈਨ (ਜਨਮ 1956), ਏਸ਼ਿਆਈ [[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਕਾਰਕੁੰਨ। * ਰੂਪੌਲ ਐਂਡਰੀ ਚਾਰਲਸ (ਜਨਮ1960), ਰੁਪੌਲ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਡਰੈਗ ਕੁਈਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ ਰੁਪੌਲ'ਜ ਡਰੈਗ ਰੇਸ ਲਈ ਗੇਅ ਕਾਰਕੁੰਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਮੇਡੋਨਾ (ਗਾਇਕਾ)|ਮੇਡੋਨਾ ਲੂਈਸ ਸਿਕਕੋਨ]], [[ਮੇਡੋਨਾ (ਗਾਇਕਾ)|ਮੇਡੋਨਾ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਨਮ 1958), ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/daryl-deino/madonnas-groundbreaking-t_b_9238490.html|title=Madonna's Groundbreaking 'Truth or Dare' Helped the LGBT Community at Its Most Vulnerable Time|last=Actor|first=Daryl Deino|last2=Writer|date=2016-02-17|website=The Huffington Post|access-date=2017-02-13|last3=Enthusiast|first3=Pop Culture|last4=Addict|first4=Technology}}</ref> * ਜੋਏਨੀ ਕੋਂਤੇ, [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]], ਸਾਬਕਾ ਅਰਵਦਾ, ਕਲਰਾਡੋ ਸ਼ਹਿਰ, ਕੇ.ਜੀ.ਐਨ.ਯੂ ਰੇਡਿਉ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਕੌਂਸਲਰ<ref name="DIMICK2004">{{Cite news|url=http://www.milehighnews.com/Articles-i-2004-11-18-106384.112112|title=Investigative talk show expeands to area|last=Dimick|first=Chris|date=18 November 2004|access-date=2009-06-07|publisher=''Mile High News''|archive-date=2009-08-02|archive-url=https://www.webcitation.org/5ijHBKYez?url=http://www.milehighnews.com/Articles-i-2004-11-18-106384.112112|dead-url=yes}}</ref> * ਲਈਨ ਕਨਵੇ (ਜਨਮ 1938), [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ|ਟਰਾਂਸ-ਔਰਤ]] ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰ। * ਰੂਬੀ ਕੋਰਾਡੋ, ਸੇਵਲਾਡੋਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਕਾਸਾ ਰੂਬੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ। * ਏਲਨ ਡੀਜੇਨਰਸ (ਜਨਵਰੀ 26, 1958, ਮੇਟਾਇਰ, ਐਲ.ਏ.) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਮੇਡੀਅਨ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ, [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਲੇਖਕ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਤੇ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]]. ਕਾਰਕੁੰਨ। * ਸਟੀਫ਼ਨ ਡੋਨਲਡਸਨ (1946–1996), ਮੁਢਲੇ [[ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ|ਦੁਲਿੰਗਤਾ]] ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁਨਾਂ]] ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਗੇਅ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ,<ref name="eisenbach">{{Cite book|url=https://archive.org/details/gaypoweramerican00eise/page/51|title=Gay Power: An American Revolution|last=David Eisenbach|publisher=Carroll & Graf|year=2006|isbn=978-0-7867-1633-3|location=New York|pages=[https://archive.org/details/gaypoweramerican00eise/page/51 51–79,260–262]|author-link=David Eisenbach}}</ref> [[ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ]] ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਦੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਡਿਸਚਾਰਜ ਲੜਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ,<ref name="shilts">{{Cite book|title=Conduct Unbecoming: Gays and Lesbians in the U.S. Military|url=https://archive.org/details/conductunbecomin00shilrich|last=Shilts|first=Randy|date=May 1993|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-09261-0|location=New York|pages=[https://archive.org/details/conductunbecomin00shilrich/page/173 173], 294|author-link=Randy Shilts}}</ref><ref name="donaldson">{{Cite book|url=https://archive.org/details/bisexualpolitics00tuck/page/31|title=Bisexual Politics: Theories, Queries, & Visions|last=Donaldson|first=Stephen|publisher=Harrington Park Press|year=1995|isbn=978-1-56023-869-0|editor-last=Tucker|editor-first=Naomi|location=New York|pages=[https://archive.org/details/bisexualpolitics00tuck/page/31 31–45]|chapter=The Bisexual Movement's Beginnings in the 70s: A Personal Retrospective}}</ref> ਆਧੁਨਿਕ ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵੀ। * ਫਰਾਨ ਡਰੇਸ਼ਰ, (ਜਨਮ 1957, ਫਲੱਸ਼ਿੰਗ, ਨਿਊਯਾਰਕ) ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/fran-drescher/lgbt-equal-rights-now_b_781452.html|title=Huffington Post: Fran Drescher: The Time for Equal Rights for LGBT Americans Is Now!|website=The Huffington Post|access-date=29 November 2014}}</ref> * ਜੋਹਨ ਡੂਰਾਨ, ਇੱਕ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ ਅਤੇ [[ਏਡਜ਼]] ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਵੇਸਟ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਡੂਰਾਨ ਨੇ ਸਮਾਨਤਾ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜ ਵਿਆਪੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ/ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡੂਰਾਨ Aਏ.ਸੀ.ਐਲ.ਯੂ. ਲੈਂਬਡਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। * ਡੈਨੀਅਲ ਏਗਨਯੂ (ਜਨਮ 1969), [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]], [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]], ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਜਿਸ ਨੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੀ ਵੋਟੀਨੋ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਨਾਗਰਿਕ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਓਪਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ. ਮਸੀਹ, ਇੱਕ ਸੰਮਲਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮੰਤਰਾਲਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} * ਸਟੀਵ ਐਂਡਨ, (1948–1993), ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਫੰਡ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ।<ref name="endean1">{{Cite web|url=http://www.glbtq.com/social-sciences/endean_s.html|title=Endean, Steve|last=Eaklor|first=Vicki L.|year=2004|publisher=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture|archive-url=https://web.archive.org/web/20090714062429/http://www.glbtq.com/social-sciences/endean_s.html|archive-date=2009-07-14|dead-url=yes|access-date=2009-06-09}}</ref><ref name="endean2">{{Cite web|url=http://rmc.library.cornell.edu/HRC/exhibition/whatishrc/whatishrc_11.html|title=25 Years of Political Influence: The Records of the Human Rights Campaign|access-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313200541/http://rmc.library.cornell.edu/HRC/exhibition/whatishrc/whatishrc_11.html|archive-date=13 ਮਾਰਚ 2012|url-status=dead}}</ref> * ਆਰਡਨ ਈਵਰਸਮੇਅਰ (ਜਨਮ 1931), 'ਲੈਸਬੀਅਨਜ਼ ਓਵਰ ਏਜ ਫਿਫਟੀ' (ਐਲ.ਓ.ਏ.ਐਫ.) ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਓਲਡ ਲੈਸਬੀਅਨ ਓਰਲ ਹਰਸਟਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (ਓ.ਐਲ.ਓ.ਐਚ.ਪੀ.)।<ref>{{Cite web|url=http://olohp.org/about.html|title=About the Old Lesbian Oral Herstory Project|access-date=14 November 2016|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115133508/http://olohp.org/about.html|url-status=dead}}</ref> * ਮੈਟ ਫੋਰਮੈਨ (ਜਨਮ 1953), ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ (ਐਨ.ਜੀ.ਐਲ.ਟੀ.ਐਫ.) ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ। * ਬਾਰਨੇ ਫਰੈਂਕ (ਜਨਮ 1940), ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਜਿਸ ਨੇ 1981 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ|ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ]] ਤੋਂ [[ਕਾਂਗਰਸ +|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="frank1">{{Cite web|url=https://www.usnews.com/articles/news/politics/2009/03/27/10-things-you-didnt-know-about-barney-frank.html|title=10 Things You Didn't Know About Barney Frank|last=Bell|first=Debra|date=March 27, 2009|publisher=U.S. News & World Report|access-date=2009-06-09}}</ref><ref name="frank2">[http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=f000339 FRANK: Barney – Biographical Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230011632/http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=f000339|date=December 30, 2016}}</ref> * ਐਰੋਨ ਫ੍ਰਿਕ (ਜਨਮ 1962), ਜਿਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਕੰਬਰਲੈਂਡ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਹਿਲੀ ਸੋਧ ਦਾ ਕੇਸ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਲੋਬਸਟਰ ਦੇ ਅਰਧ-ਸਮਾਰਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਿਫਲਿਕਸ਼ਨ ਦੇ ਸੈਮੀਨਲ ਗੇਅ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ। * [[ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ|ਸਟੇਫ਼ਨੀ ਜੋਆਨ ਐਂਜਲੀਨਾ ਜਰਮਨੋਟਾ]], ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ (ਜਨਮ 1986) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੁਲਿੰਗੀ ਗਾਇਕੀ / ਗੀਤਕਾਰ ਜੋ ਡੀ.ਏ.ਡੀ.ਟੀ. ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਸਮਲਿੰਗੀ ਪੱਖੀ ਗੀਤ "ਬੋਰਨ ਦਿਸ ਵੇ" (2011) ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਕਮਿਉਨਟੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਰਥਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਗਾਣੇ ਬਣਾਏ ਹਨ। * [[ਐਲਨ ਗਿਨਜ਼ਬਰਗ]] (1926-1997), ਬੀਟ ਕਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀ।<ref>{{Cite web|url=https://lgbthistorymonth.com/allen-ginsberg|title=Allen Ginsberg {{!}} LGBTHistoryMonth.com|website=lgbthistorymonth.com|access-date=2019-06-28}}</ref> * ਬਾਰਬਰਾ ਗਿਟਿੰਗਜ਼ (1932–2007), ਡੌਟਰਸ ਆਫ ਬਿਲੀਟਿਸ ਦੇ ਨਿਉਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚੈਪਟਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਡਾਇਗਨੋਸਟਿਕ ਐਂਡ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਲ ਮੈਨੂਅਲ (ਡੀ.ਐਸ.ਐਮ) ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। * ਨੇਲ ਜੁਲੀਆਨੋ (ਜਨਮ1956), ਟੇਂਪ, ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ (1994–2004) ਦਾ ਗੇਅ ਮਇਅਰ ਅਤੇ ਗੇਅ ਐਂਡ ਐਂਪ; ਮਾਣਹਾਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੈਸਬੀਅਨ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। * ਚੇਡ ਗ੍ਰੀਫ਼ਨ (ਜਨਮ 1973) {{As of|2012|June|11}} ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਫਾਉਡੇਂਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।<ref name="hiddenstory">{{Cite news|url=http://www.callawyer.com/clstory.cfm?pubdt=NaN&eid=906575&evid=1|title=Challenging Prop. 8: The Hidden Story|last=Svetvilas|first=Chuleenan|date=January 2010|work=California Lawyer|access-date=5 March 2012|archive-url=https://archive.today/20130118172328/http://www.callawyer.com/clstory.cfm?pubdt=NaN&eid=906575&evid=1|archive-date=2013-01-18|dead-url=yes}}</ref><ref name="nyt-gives-middle-initial">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/03/24/us/gay-marriage-effort-is-attracting-a-novel-group-of-donors.html|title=Evolving Donor Network in Gay Marriage Drive|last=Nagourney|first=Adam|date=24 March 2012|work=The New York Times|access-date=6 April 2012|last2=Brooks Barnes|page=1|last3=Ian Lovett|last4=Kitty Bennett}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.arktimes.com/arkansas/from-wal-mart-to-the-white-house/Content?oid=947238|title=From Wal-Mart to the White House|last=Peacock|first=Leslie Newell|date=10 December 2009|work=Arkansas Times|access-date=2 March 2012|archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414030307/https://www.arktimes.com/arkansas/from-wal-mart-to-the-white-house/Content?oid=947238|dead-url=yes}}</ref><ref name="aphrc">{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/8301-501363_162-57389408/apnewsbreak-top-gay-rights-group-taps-new-leader/|title=APNewsBreak: Top gay rights group taps new leader|date=2 March 2012|work=CBS News|access-date=2 March 2012|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303122128/http://www.cbsnews.com/8301-501363_162-57389408/apnewsbreak-top-gay-rights-group-taps-new-leader/|dead-url=yes}}</ref> * ਜੇਮਸ ਗਰੂਬਰ (1928—2011), ਮੈਟਾਚਾਈਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=5543|title=James Gruber, last original Mattachine member, dies|website=Bay Area Reporter|access-date=29 November 2014|archive-date=4 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205608/http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=5543|url-status=dead}}</ref> * ਡੇਵਿਡ ਮ. ਹਾਲ, ਅਲਾਇਸ ਏਟ ਵਰਕ: ਕ੍ਰਿਟਿੰਗ ਏ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ ਐਂਡ ਟਰਾਂਸਜੈਡਰ ਇਨਕਲੁਸਿਵ ਵਰਲ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਟ ਐਂਡ ਐਂਪ; ਇਕੁਅਲ ਫੈਲਡੇਲਫੀਆ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.outandequal.org/Allies-At-Work|title=Out & Equal|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626082214/http://outandequal.org/Allies-At-Work|archive-date=26 June 2014|dead-url=yes|access-date=29 November 2014}}</ref> * ਹੈਰੀ ਹੇ (1912–2002), ਮੈਟਾਚਾਈਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। * ਜੌਹਨ ਹੇਲਮੈਨ, 1984 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੈਸਟ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਕੌਂਸਲਮੈਂਬਰ ਹੈ। * ਏਸਸੇਕਸ ਹੇਮਫਿਲ (1957–1995), ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ।<ref name="hemphill1">{{Cite web|url=http://www.poets.org/poet.php/prmPID/481|title=Academy of American Poets|access-date=29 November 2014}}</ref><ref name="hemphill2">{{Cite web|url=http://web.utah.edu/20thcenturyafricanamericanwriters/hemphill.htm|title=Sample Essays: Essex C. Hemphill|last=Samuels|first=Wilfred D.|publisher=A Gift of Story/Encyclopedia of African-American Literature|access-date=2009-06-10|archive-date=2015-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429062613/http://web.utah.edu/20thCenturyAfricanAmericanWriters/hemphill.htm|dead-url=yes}}</ref> * ਡੈਨੀਅਲ ਹਰਨਨਡੇਜ਼ ਜੂਨੀਅਰ (ਜਨਮ 1990), ਗੇਅ, ਲੈਸਬੀਅਨ, ਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਦੁਵਿਆਈ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਟਕਸਨ ਦੇ ਸਿਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਗੈਬਰੀਏਲ ਗਿਫੋਰਡ ਦੀ 2011 ਟੁਕਸਨ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="LATimes-20110110">{{Cite news|url=http://opinion.latimes.com/opinionla/2011/01/two-gay-heroes-thwart-assassinations-what-a-difference-35-years-make.html|title=Two gay heroes thwart assassinations – what a difference 35 years make|last=Morrison|first=Patt|date=January 10, 2011|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=January 15, 2011}}</ref> * ਬ੍ਰੈਂਡਾ ਹਾਵਰਡ (1946-2005), ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]]. ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਸਟੋਨਵਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦੀ<ref name="power"/> ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। * ਜੌਨ ਪਾਲ ਹਡਸਨ (1929-2002), ਕਾਰਕੁੰਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਰੇਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਰਸ਼ਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆ ਸਟੋਨਵਾਲ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਨ.ਵਾਈ.ਸੀ. ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੇਅ ਗੇਮ ਪ੍ਰੈਸ ਪਰੇਡ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। * ਰਿਚਰਡ ਈਸੈ (1934-2012) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਈਕੋਐਨਾਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। "ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੋਣਾ: ਸਮਲਿੰਗੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ" ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਜੈਨੇਟ ਜੈਕਸਨ (ਜਨਮ 1966), ਅਮਰੀਕਕੀ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ। * ਸ਼ੈਰਲ ਜੈਕਸ (ਜਨਮ 1962), ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਸਟੇਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 2004 ਤੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ 11 ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref name="jacques1">{{Cite web|url=http://www.washblade.com/2004/4-23/news/national/HRChead.cfm|title=HRC head becomes highest paid gay rights activist|last=Brune|first=Adrian|date=23 April 2004|publisher=Washington Blade|archive-url=https://web.archive.org/web/20090402001242/http://www.washblade.com/2004/4-23/news/national/HRChead.cfm|archive-date=April 2, 2009|dead-url=yes|access-date=2009-06-12}}</ref><ref name="jacques2">{{Cite web|url=http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=7780|title=Moving Up & Out: Cheryl Jacques and Jennifer Chrisler|last=Proulx|first=Marie-Jo|date=30 March 2005|publisher=Windy City Times|access-date=2009-06-12|archive-date=2016-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115030509/http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=7780|url-status=dead}}</ref> * ਡੇਲ ਜੇਨਿੰਗਸ (1917–2000), ਮੈਟਾਚਾਈਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।<ref name="jennings1">{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2000/may/19/local/me-31714|title=William Dale Jennings; Pioneering Gay Activist (obituary)|last=no byline|date=19 May 2000|access-date=2009-06-12|publisher=Los Angeles Times}}</ref><ref name="jennings2">{{Cite web|url=http://www.glbtq.com/literature/jennings_wd.html|title=Jennings, William Dale|last=Rapp|first=Linda|year=2006|publisher=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528193624/http://www.glbtq.com/literature/jennings_wd.html|archive-date=2008-05-28|dead-url=yes|access-date=2009-06-12}}</ref> * ਮਾਰਸ਼ਾ ਪੀ. ਜਾਨਸਨ (24 ਅਗਸਤ, 1945 - 6 ਜੁਲਾਈ 1992) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮੁਕਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਸੀ। ਗੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਾਨਸਨ 1969 ਦੇ ਸਟੋਨਵਾਲ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। * ਕਲੀਵ ਜੋਨਸ (ਜਨਮ 1954), ਨੇਮਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਏਡਜ਼ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਿਲਟ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਾਰਵੀ ਮਿਲਕ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਏਡਜ਼ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="cjones1">{{Cite web|url=http://www.glbtq.com/social-sciences/jones_cleve.html|title=Jones, Cleve|last=Gianoulis|first=Tina|year=2006|publisher=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture|archive-url=https://web.archive.org/web/20090606014041/http://www.glbtq.com/social-sciences/jones_cleve.html|archive-date=2009-06-06|dead-url=yes|access-date=2009-06-13}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਜੋਰਗੇਨਸਨ (1926-1989), ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਰੀਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://mashable.com/2015/04/27/christine-jorgensen/#NDB46OtcIGqY|title=1951: "EX-GI BECOMES BLONDE BEAUTY"|last=Wild|first=Chris|date=|website=Mashable|access-date=}}</ref> * ਕੋਨਰਾਡ ਜੁਏਂਗਲਿੰਗ (ਜਨਮ 1987), ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਾਰਕੁੰਨ।<ref name="Gunz">{{Cite news|url=https://www.gaystarnews.com/article/meet-konrad-juengling-the-pro-lgbti-activist-who-is-now-coming-out-as-atheist/|title=Meet Konrad Juengling: the pro-LGBTI activist who is now 'coming out' as Atheist|last=Gunz|first=Rafaella|date=October 20, 2018|access-date=February 21, 2019|publisher=Gay Star News|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023210205/https://www.gaystarnews.com/article/meet-konrad-juengling-the-pro-lgbti-activist-who-is-now-coming-out-as-atheist/|dead-url=yes}}</ref> * ਫਰੈਂਕ ਕੈਮਨੀ (1925–2011), 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ 1972–1973 ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਡਾਇਗਨੋਸਟਿਕ ਐਂਡ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਲ ਮੈਨੂਅਲ (ਡੀਐਸਐਮ) ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਖਸੀਅਤ ਸੀ। * ਮੌਰਿਸ ਕਾਈਟ (1919-2003), ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਫਰੰਟ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ। * ਲੀਜ਼ਾ ਕੋਵ (ਜਨਮ 1958), ਰੱਖਿਆ ਫੈਡਰਲ ਗਲੋਬ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਆਤਮਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.empoweringspirits.org/about/governance/leadership/board/lisa_kove/|title=About Lisa Kove|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811072826/http://www.empoweringspirits.org/about/governance/leadership/board/lisa_kove/|archive-date=2014-08-11|dead-url=yes|access-date=2014-08-12}}</ref> * ਲੈਰੀ ਕ੍ਰਾਮਰ (ਜਨਮ 1935), ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਜਿਸਨੇ ਗੇਅ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਗੇਅ ਮੇਨਜ਼ ਹੈਲਥ ਕ੍ਰਾਈਸਿਸ ਐਂਡ ਏਡਜ਼ ਗੱਠਜੋੜ ਟੂ ਅਨਲੈਸ਼ ਪਾਵਰ (ਐਕਟ-ਯੂਪੀ) ਦੇ ਗਠਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। * ਜੈਨਿਸ ਲਾਂਗਬੇਨ (ਜਨਮ 1968), ਵਿਆਹ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ।<ref>{{Cite web|url=http://abcnews.go.com/Health/HealthCare/obama-orders-hospitals-gay-partners-rights/story?id=10393478|title=Obama Orders Hospitals to Allow Gay Visitation, Medical Rights|last=Susan Donaldson James|date=April 16, 2010|website=ABC News|access-date=August 24, 2011}}</ref> * ਸਿੰਡੀ ਲਾਉਪਰ (ਜਨਮ 1953), ਟਰੂ ਕਲਰਜ਼ ਫੰਡ ਚੈਰਿਟੀ ਦਾ ਬਾਨੀ ਜੋ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। * Malcolm L. Lazin (born 1943), founder and executive director of [https://equalityforum.com Equality Forum] and LGBT History Month, executive producers of three LGBT documentary films, organizer of the [http://www.lgbt50.org LGBT 50th Anniversary Celebration] at Independence Hall on July 4, 2015, executive producer of the Off Broadway play [https://217boxes.com 217 Boxes of Dr. Henry Anonymous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925090159/http://217boxes.com/ |date=2019-09-25 }} and overseer of the largest number of government approved, nationally significant [https://equalityforum.com/historic-markers LGBT Historic Markers]. * Courtney Love (born 1964), a musician and singer, has advocated for LGBT rights and acceptance since the beginning of her career in the early 1990s.<ref>{{Cite web|url=http://www.grrlplanet.com/courtney-love-gay-marriage-butt-plug/|title=Courtney Love supports you, in a kind of scary way|date=2008-11-17|website=Grrl Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711131717/http://www.grrlplanet.com/courtney-love-gay-marriage-butt-plug/|archive-date=2011-07-11|dead-url=yes|access-date=2011-01-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/courtney-love-linda-perry-team-up-for-gay-rights-20120514|title=Courtney Love, Linda Perry Team Up for Gay Rights|last=Baltin, Steve|date=2012-05-24|website=Rolling Stone|access-date=2013-08-01|archive-date=2016-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921175434/https://www.rollingstone.com/music/news/courtney-love-linda-perry-team-up-for-gay-rights-20120514|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.therainbowtimesmass.com/2013/07/18/my-gay-interview-with-courtney-love/#|title=Courtney Love and Gays and Marriage Equality|last=Azzopardi, Chris|date=2013-07-18|website=The Rainbow Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20130818204716/http://www.therainbowtimesmass.com/2013/07/18/my-gay-interview-with-courtney-love/|archive-date=2013-08-18|dead-url=yes|access-date=2013-08-01}}</ref> * Scott Long (born 1963), Executive Director of the Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Rights Program at [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ|Human Rights Watch]]. * Phyllis Lyon (born 1924), lesbian activist who co-founded the Daughters of Bilitis with longtime partner Del Martin.<ref name="USAT">{{Cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/2004-03-03-gay-trailblazers-usat_x.htm|title=Gay activists blaze trail for half century|last=Kornblum, Janet|date=3 March 2004|work=USA Today|access-date=29 July 2013}}</ref> * Del Martin (1921–2008), lesbian activist who co-founded the Daughters of Bilitis with longtime partner Phyllis Lyon. * Tim McFeeley, former executive director of the Human Rights Campaign, 1989-1995 * Harvey Milk (1930–1978), openly gay city supervisor of [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|San Francisco, California]] who was assassinated (along with mayor George Moscone) in 1978 by Dan White. * David Nelson (born 1962), founder of Gay and Lesbian Utah Democrats,<ref>{{Cite news|url=|title=Gay Utah Democrats group to disband at end of year|date=1996-11-05|work=[[The Deseret News]]|access-date=|location=Salt Lake City}}</ref> and Stonewall Shooting Sports of Utah.<ref>{{Cite news|url=http://kcpw.org/blog/local-news/2009-08-04/salt-lake-city-group-merges-gun-rights-gay-rights|title=Salt Lake City group merges gun rights, gay rights|date=2009-08-04|work=[[KCPW Radio]] News|access-date=2010-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111043540/http://kcpw.org/blog/local-news/2009-08-04/salt-lake-city-group-merges-gun-rights-gay-rights/|archive-date=2010-01-11|dead-url=yes|publisher=Wasatch Public Media|location=Salt Lake City}}</ref> * Gavin Newsom (born 1967), heterosexual mayor of [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|San Francisco, California]] who directed his office to issue wedding licenses to same-sex couples in February 2004. This process was halted the next month by the California Supreme Court.<ref>{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/news/article/Newsom-was-central-to-same-sex-marriage-saga-3186381.php|title=Newsom was central to same-sex marriage saga|last=Allday|first=Erin|date=2008-11-06|work=[[SF Gate]]|access-date=2014-08-12}}</ref> * Jack Nichols (1937–2005), journalist, writer, activist and co-founder of the Mattachine Society of Washington D.C. with Frank Kameny. * Tyler Oakley (Born March 22, 1989, Jackson, MI) is an openly gay American LGBTQ+ rights activist, YouTuber, and author. He also focuses on social issues such as health care, education, and suicide prevention. * Romaine Patterson (1978-), lesbian talk show host and founder of Angel Action.<ref>{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/news/national/westboro-baptist-church-face-angel-wings-bikers-legislation-9-year-old-tucson-funeral-article-1.151574|title=Westboro Baptist Church to face 'angel wings,' bikers and legislation at 9-year-old's Tucson funeral|last=Sheridan|first=Michael|date=2011-01-11|work=[[NY Daily News]]|access-date=2014-08-12}}</ref> * Troy Perry (1940–), founder of UFMCC, an international Protestant Christian denomination. The Fellowship has a specific outreach to lesbian, gay, bisexual, and transgender families and communities. * [[ਸਲਵੀਆ ਰੀਵੇਰਾ|Sylvia Rivera]] (1951–2002), gay liberation and trans activist, founding member of the Gay Liberation Front and the Gay Activists Alliance. * Brandan Robertson (1992-). LGBT rights activist in evangelical communities, writer on intersection of faith and LGBT issues * [[ਜੀਨਾ ਰੋਸੇਰੋ|Geena Rocero]], transgender model and advocate; founder of Gender Proud, an advocacy and aid organization that stands up for the right of transgender people all over the world. * Craig Rodwell (1940–1993), gay rights activist; founder of first gay & lesbian oriented bookshop in the United States; proposed and organized Annual Reminder; proposed and organized New York's Gay Pride march, then called Christopher Street Liberation day; was a founding member and organizer of ''Gay People In Christian Science''. * Vito Russo (July 11, 1946 – November 7, 1990) was an American LGBT activist, film historian and author who is best remembered as the author of the book The Celluloid Closet (1981, revised edition 1987). * Bayard Rustin (1912–1987), openly gay [[ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਧਿਕਾਰ|civil rights]] activist, principal organizer of the 1963 March on Washington for Jobs and Freedom and advisor to [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ, ਜੂਨੀਅਰ|Martin Luther King, Jr.]]; gay rights activist in later life<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wnet/african-americans-many-rivers-to-cross/history/100-amazing-facts/who-designed-the-march-on-washington/|title=Who Designed the March on Washington?|last=Henry Louis Gates, Jr.|website=PBS|access-date=2017-01-11}}</ref> * Ryan Sallans (born 1979), out trans man and public speaker - travels around the country educating high school and college students on LGBT issues.<ref>Angelina, Ruth. [http://www.newsnetnebraska.org/nnn/transgender-activist-seeks-acceptance-for-his-community/ "Transgender activist seeks acceptance for his community"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323021331/http://www.newsnetnebraska.org/nnn/transgender-activist-seeks-acceptance-for-his-community/|date=March 23, 2012}}. ''NewsNetNebraska''. April 4, 2011.</ref> * José Sarria (born 1922 or 1923), first openly gay candidate for political office in the United States, founder of the Imperial Court System.<ref>{{Cite web|url=http://www.impcourt.org/icis/who/founder.html|title=Founder of the International Court System Empress I Jose|publisher=International Court System|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015125007/http://www.impcourt.org/icis/who/founder.html|archive-date=October 15, 2008|dead-url=yes|access-date=September 23, 2008}}</ref> * Tully Satre (born 1989), blogger who gained fame in March 2006 for challenging then-Senator George Allen * Dan Savage (born 1964), columnist of Savage Love and author. Founder of the It Gets Better Project. * Josh Seefried, United States Air Force first lieutenant and co-director of ''OutServe'', the association of actively serving LGBT military. * Michelangelo Signorile (born 1960), gay American writer and a US and Canadian national talk radio host. * Ruth Simpson (1926–2008), founder of the first lesbian community center. Former President of Daughters of Bilitis New York. Author of ''From the Closet to the Courts''. * Joe Solmonese (born 1965), former political fundraiser and past president of the Human Rights Campaign.<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonblade.com/2011/09/02/solmonese-to-step-down-as-head-of-hrc/|title=Solmonese to step down as head of HRC|last=Chibbaro Jr., Lou|date=2 September 2011|work=Washington Blade|access-date=21 October 2017}}</ref> * A. Latham Staples (born 1977), founder and Chairman of the Empowering Spirits Foundation, current President & CEO of EXUSMED, Inc.<ref name="ESFSDGLN">{{Cite news|url=http://sdgln.com/2010/01/29/bridging-gap-between-lgbt-community-and-non-lgbt-neighbors|title=The Empowering Spirits Foundation: Bridging the gap between the LGBT community and non-LGBT neighbors|last=Rubio-Sheffrey|first=Esther|date=29 January 2010|work=San Diego Gay & Lesbian News|access-date=2010-10-02}}</ref><ref name="ESFHistory">{{Cite web|url=http://www.empoweringspirits.org/about/history/|title=ESF's History|archive-url=https://web.archive.org/web/20150523104527/http://www.empoweringspirits.org/about/history/|archive-date=23 May 2015|dead-url=yes|access-date=29 November 2014}}</ref> * [[ਐਬੀ ਸਟੇਨ|Abby Stein]] (born 1991) is an American advocate for transgender people of Orthodox Jewish background.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/jewish/features/.premium-1.771440|title='Gender Began Punching Me in the Face': How a Hasidic Rabbi Came Out as Trans Woman|last=Cohen, Debra Mussbaum|date=17 February 2017|work=Haaretz|access-date=21 October 2017}}</ref> * Andy Thayer (Born 1960) is an American socialist and gay rights activist, and co-founder of the Gay Liberation Network * Urvashi Vaid (born 1958, New Delhi, India) is an American activist who has worked for over 25 years promoting civil rights for gay, lesbian, bisexual and transgender persons.<ref>[http://www.gillfoundation.org/board/board_show.htm?profileType=board&doc_id=329236 Gill Foundation: Board and Staff: Urvashi Vaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070711093318/http://www.gillfoundation.org/board/board_show.htm?profileType=board&doc_id=329236|date=July 11, 2007}}</ref> * Phill Wilson (born 1956, Chicago, IL), co-founder of the National Black Lesbian & Gay Leadership Forum and founder of The Black AIDS Institute<ref>{{Cite web|url=http://www.glhalloffame.org/index.pl?item=135&todo=view_item|title=Phill Wilson at GLHF|website=Chicago Gay and Lesbian Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20101105190939/http://glhalloffame.org/index.pl?item=135&todo=view_item|archive-date=2010-11-05|dead-url=yes|access-date=2012-02-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blackaids.org/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=76|title=Phill Wilson:Founder and Executive Director|website=The Black AIDS Institute|access-date=2012-02-12|archive-date=2012-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210203237/http://www.blackaids.org/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=76|url-status=dead}}</ref> * Evan Wolfson (born 1957) is the founder and president of Freedom to Marry, a group favoring same-sex marriage in the United States. * Chely Wright (born 1970, Wellsville, Kansas), first openly lesbian country music singer. Focused on serving as a role model and mentor for children and teens in order to reduce gay related suicides in children. == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == {{Portal|LGBT}} *[[:en:List of LGBT rights organizations|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == * {{Cite book|title=Out of the Past: Gay and Lesbian History from 1869 to the Present|url=https://archive.org/details/outofpastgayand00mill|last=Miller|first=Neil|publisher=Vintage Books|year=1995|isbn=978-0-09-957691-4|location=New York}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] 5kqll0py95on1mltpzrrrwz49f32y6z 0 126165 850438 850415 2026-10-23T15:26:38Z ~2026-56872-45 62655 /* */ 850438 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਾਨੀਆ | image = Tania during a photoshoot.jpg | caption = | other_names = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1993|05|06}}<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/pages/category/Actor/taniazworld/about/|title=Tania|website=www.facebook.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604042057/https://m.facebook.com/pages/category/Actor/taniazworld/about/|archive-date=4 June 2019|access-date=28 April 2019}}</ref> | birth_place = [[ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]] | citizenship = | education = | alma_mater = [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] | years_active = 2018-ਹੁਣ ਤੱਕ | known_for = [[ਕਿਸਮਤ]] ਅਤੇ [[ਸੁਫਨਾ]] | notable_works = [[ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ]]<br>[[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2]]<br>[[ਸੁਫ਼ਨਾ]]<br>[[ਲੇਖ (ਫ਼ਿਲਮ)]] | height = 163 cm | spouse = | partner = <!-- (married long-term partner) --> | children = | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | relatives = | family = | callsign = | awards = [[#Awards and nominations|Full list]] | website = {{Instagram|taniazworld}} | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ਤਾਨੀਆ''' (ਜਨਮ 6 ਮਈ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ''ਕਿਸਮਤ (2018)'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ" ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੀਆ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.spotboye.com/pollywood/pollywood-news/britasia-tv-punjabi-film-awards-2019-gippy-grewal-and-sonam-bajwa-win-big-winners-list-out/5ca1d34e36a9912bb17a5027|title=BritAsia TV Punjabi Film Awards 2019: Gippy Grewal and Sonam Bajwa win big, winners list out!|last=Das|first=Kristina|date=2 April 2019|website=spotboye.com|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=28 April 2019}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == === ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਤਾਨੀਆ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਈ 1993 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤਮੰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/world-siblings-day-2019-tania-calls-her-sister-tamanna-her-partner-in-crime/articleshow/68826110.cms|title=National Siblings Day 2019: Tania calls her sister Tamanna her partner in crime|last=|first=|date=11 April 2019|website=The Times of India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=28 April 2019}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਬੀਬੀਕੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2012 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਹਰ ਸਾਲ "ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ" ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/life-style/fresh-face-big-dreams/657226.html|title=Fresh Face, Big dreams|last=|first=|date=23 September 2018|work=The Tribune|access-date=1 May 2019|archive-date=1 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501105745/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/fresh-face-big-dreams/657226.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੰਟੀਰਿਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.in.com/entertainment/regional/after-declining-a-bollywood-offer-heres-how-tania-managed-to-bag-punjabi-films-333809.htm|title=After declining a Bollywood offer, here's how Tania managed to bag Punjabi films!|last=|first=|date=6 March 2019|website=in.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428051003/https://www.in.com/entertainment/regional/after-declining-a-bollywood-offer-heres-how-tania-managed-to-bag-punjabi-films-333809.htm|archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|access-date=28 April 2019|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਵੀ ਹੈ। === ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ === ਉਸਨੂੰ [[ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਸਰਬਜੀਤ]] ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਾਲ 2016 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਸਰਬਜੀਤ'' ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾ [[ਸੰਨ ਆਫ਼ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਵਿੱਚ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਫਿਲਮ ''ਕਿਸਮਤ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":2"/> ==ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਰੋਲ !ਨੋਟ੍ਸ |- |2018 |''[[ਕਿਸਮਤ]]'' |''ਅਮਨ'' |''ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮ'' |- |2018 |''[[ਸੰਨ ਆਫ਼ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]]'' |''ਸਿਮਰਨ'' | |- |2019 |''ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ'' |''ਨਿਕੋਲ'' | |- |2019 |''[[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2|<span class="cx-segment" data-segmentid="97"></span>]][[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2]][[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2|<span class="cx-segment" data-segmentid="97"></span>]]'' |''ਰਾਜੀ'' | |- |2020 |''ਸੁਫਨਾ'' |''ਤੇਗ'' |''ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ'' |- |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! width="5%" |ਸਾਲ ! style="width:20%;" |ਫਿਲਮ ! style="width:30%;" |ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ! style="width:29%;" |ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! style="width:15%;" |ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''[[ਕਿਸਮਤ]]'' | rowspan="2" |ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ |ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | {{won}} |- |ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ<ref name=":0"/> | {{nom}} |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{Instagram|taniazworld}} * {{Facebook|taniazworld}} * {{IMDb name|10406540}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] 7tadbfy6rx9kc69qckfpj3mccte75fi 850439 850438 2026-10-23T17:22:22Z ~2026-56734-93 62659 /* */ 850439 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਾਨੀਆ | image = Tania during a photograph shooting.jpg | caption = | other_names = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1993|05|06}}<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/pages/category/Actor/taniazworld/about/|title=Tania|website=www.facebook.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604042057/https://m.facebook.com/pages/category/Actor/taniazworld/about/|archive-date=4 June 2019|access-date=28 April 2019}}</ref> | birth_place = [[ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]] | citizenship = | education = | alma_mater = [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] | years_active = 2018-ਹੁਣ ਤੱਕ | known_for = [[ਕਿਸਮਤ]] ਅਤੇ [[ਸੁਫਨਾ]] | notable_works = [[ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ]]<br>[[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2]]<br>[[ਸੁਫ਼ਨਾ]]<br>[[ਲੇਖ (ਫ਼ਿਲਮ)]] | height = 163 cm | spouse = | partner = <!-- (married long-term partner) --> | children = | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | relatives = | family = | callsign = | awards = [[#Awards and nominations|Full list]] | website = {{Instagram|taniazworld}} | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ਤਾਨੀਆ''' (ਜਨਮ 6 ਮਈ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ''ਕਿਸਮਤ (2018)'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ" ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੀਆ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.spotboye.com/pollywood/pollywood-news/britasia-tv-punjabi-film-awards-2019-gippy-grewal-and-sonam-bajwa-win-big-winners-list-out/5ca1d34e36a9912bb17a5027|title=BritAsia TV Punjabi Film Awards 2019: Gippy Grewal and Sonam Bajwa win big, winners list out!|last=Das|first=Kristina|date=2 April 2019|website=spotboye.com|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=28 April 2019}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == === ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਤਾਨੀਆ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਈ 1993 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤਮੰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/world-siblings-day-2019-tania-calls-her-sister-tamanna-her-partner-in-crime/articleshow/68826110.cms|title=National Siblings Day 2019: Tania calls her sister Tamanna her partner in crime|last=|first=|date=11 April 2019|website=The Times of India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=28 April 2019}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਬੀਬੀਕੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2012 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਹਰ ਸਾਲ "ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ" ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/life-style/fresh-face-big-dreams/657226.html|title=Fresh Face, Big dreams|last=|first=|date=23 September 2018|work=The Tribune|access-date=1 May 2019|archive-date=1 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501105745/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/fresh-face-big-dreams/657226.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੰਟੀਰਿਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.in.com/entertainment/regional/after-declining-a-bollywood-offer-heres-how-tania-managed-to-bag-punjabi-films-333809.htm|title=After declining a Bollywood offer, here's how Tania managed to bag Punjabi films!|last=|first=|date=6 March 2019|website=in.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428051003/https://www.in.com/entertainment/regional/after-declining-a-bollywood-offer-heres-how-tania-managed-to-bag-punjabi-films-333809.htm|archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|access-date=28 April 2019|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਵੀ ਹੈ। === ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ === ਉਸਨੂੰ [[ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਸਰਬਜੀਤ]] ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਾਲ 2016 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਸਰਬਜੀਤ'' ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾ [[ਸੰਨ ਆਫ਼ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਵਿੱਚ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਫਿਲਮ ''ਕਿਸਮਤ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":2"/> ==ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਰੋਲ !ਨੋਟ੍ਸ |- |2018 |''[[ਕਿਸਮਤ]]'' |''ਅਮਨ'' |''ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮ'' |- |2018 |''[[ਸੰਨ ਆਫ਼ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]]'' |''ਸਿਮਰਨ'' | |- |2019 |''ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ'' |''ਨਿਕੋਲ'' | |- |2019 |''[[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2|<span class="cx-segment" data-segmentid="97"></span>]][[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2]][[ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2|<span class="cx-segment" data-segmentid="97"></span>]]'' |''ਰਾਜੀ'' | |- |2020 |''ਸੁਫਨਾ'' |''ਤੇਗ'' |''ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ'' |- |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! width="5%" |ਸਾਲ ! style="width:20%;" |ਫਿਲਮ ! style="width:30%;" |ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ! style="width:29%;" |ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! style="width:15%;" |ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |''[[ਕਿਸਮਤ]]'' | rowspan="2" |ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ |ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | {{won}} |- |ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ<ref name=":0"/> | {{nom}} |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{Instagram|taniazworld}} * {{Facebook|taniazworld}} * {{IMDb name|10406540}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] 1d2wnep4ectd2sgrqpqhn2hdbfajfju 0 131107 850460 850242 2026-10-24T00:10:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850460 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ|image=File:Ahsan Habib (poet).jpg|birth_date={{Birth date|1917|2|2|df=y}}|birth_place=ਸ਼ੰਕਰਪਾਸ਼ਾ, ਪੀਰੋਜਪੁਰ, ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]])|death_date={{death date and age|1985|7|10|1917|2|2|df=y}}|death_place=[[ਢਾਕਾ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]|yearsactive=1934–1985|occupation=ਲੇਖਕ, ਕਵੀ|nationality=ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ|known_for=''ਅਸ਼ਯ ਬਸਤੀ'',''ਮੇਘ ਬਲੇ ਚਿਤਰੇ ਜੈਬੋ'', ''ਅਰਨਯ ਨੀਲਿਮਾ'', ''ਰਾਨੀ ਖੇਲਰ ਸਕੋਂ''|awards={{unbulleted list|ਯੂਨੈਸਕੋ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1960-61)|ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ (1961)|ਏਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ (1978)}}}}'''ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ''' (2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1917 - 10 ਜੁਲਾਈ 1985) [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਕਵੀ]] ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। <ref name="Bengali">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Huq|first=Mohammad Daniul|last2=Rahman|first2=Aminur|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Bangla Literature|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangla_Literature}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੀਰੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰਪਾਸ਼ਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ: ''ਤਕਬੀਰ'', ''ਬੁਲਬੁਲ'' (1937–38) ਅਤੇ ''ਦ ਸਾਓਗਤ'' (1939-43) ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ਼ ਦਾ ਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਢਾਕਾ]] ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ,'' ''ਮਾਸਿਕ ਮੁਹੰਮਦੀ ,'' ''ਡੇਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਕ,'' ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਤੇਹਾਦ ,'' ''ਵੀਕਲੀ ਪ੍ਰਭਾ'' ਆਦਿ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Banglapedia-1">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Guha|first=Bimal|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Habib, Ahsan|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Habib,_Ahsan}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੀਰੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੀਜੂਦੀਨ ਹੌਲਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋਮਿਲਾ ਖ਼ਾਤੂਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਬ੍ਰਜੋਮੋਹੂਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite book|title=Early life of Ahsan Habib|last=Sahittyo Path|publisher=NCTB}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ == === ਕਵਿਤਾਵਾਂ === ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ''ਰਾਤਰੀ ਸ਼ੇਸ਼'' ਸੀ । ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਹ ਹਨ: <ref name="Banglapedia-1"/> * ''ਛਾਇਆ ਹੋਰੀਨ'' (1962) * ''ਸ਼ਾਰਾ ਦੂਪੁਰ'' (1964) * ''ਅਸ਼ਯ ਬੋਸ਼ੋਟੀ'' (1974) * ''ਮੇਘ ਬੋਲੇ ਚੋਇਟਰੇ ਜੈਬੋ'' (1976) * ''ਦੁਹਾਤੇ ਦੂਈ ਆਦਮ ਪਥਰ'' (1980) === ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ === * ''ਜੋਸਨਾ ਰੈਤਰ ਗੋਲਪੋ'' * ''ਬਰਸਤੀ ਪਰੇ ਤਪੁਰ ਤੂਪੁਰ'' (1977) * ''ਚੁਤੀਰ ਦਿਨ ਦੁਪੂਰੇ'' (1978) === ਨਾਵਲ === * ''ਰਾਣੀ ਖਲੇਰ ਸ਼ਕੋ'' (ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਲਈ) * ''ਅਰੋਨੋ ਨੀਲਿਮਾ'' * ''ਜ਼ਫ਼ਰਾਨੀ ਰੋਂਗ ਪਆਰਾ'' == ਅਵਾਰਡ == ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਹੋਏ, <ref name="Bengali"/> ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * ਯੂਨੈਸਕੋ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (1960–61) * ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1961) * ਆਦਮਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1964) * ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (1977) * ਇਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ (1978) * ਜਤੀਆ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ) ਪਦਕ * ਅਬੁਲ ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1980) * ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1984) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] sm7gl728yjpuf1nk51mu7qmcbleqfyq 0 134820 850477 835794 2026-10-24T09:53:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850477 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kadamvari_Devi_photograph.jpg|thumb| ਕਦਮਬਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ]] '''ਕਦਮਬਰੀ ਦੇਵੀ''' (1858 - 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1884) [[ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ [[ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲੋਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ, 1868 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, (২৫শে আষাঢ়, ১২৭৫ বঙ্গাব্দ) ਜਦੋਂ ਉਹ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।<ref name="Banglapedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=Wakil|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Tagore, Jyotirindranath|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tagore,_Jyotirindranath|access-date=2021-04-23|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212060147/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Tagore,_Jyotirindranath|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀ ਲਗਭਗ ਉਨ੍ਹੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਉਸਦੇ ਦਿਓਰ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] (ਉਸ ਤੋਂ 2 ਸਾਲ ਵੱਡੀ) ਦੀ ਸੀ।<ref>Mallika Sengupta, Kobir Bouthan & Tamal Ghosh, Kadambari, 432 pp., (A novel), Ujjwal Sahitya Mandir, College St. Kolkata</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਦੋਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਨੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1884 ਨੂੰ<ref name="Ghosh">{{Cite book|title=Kadambari|last=Tamal Ghosh|publisher=Ujjwal Sahitya Mandir.|pages=432}}</ref> [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, [[ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ|ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ]] ਕਰ ਲਈ। ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਉਸਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਕਦਮਬਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == * [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ|ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ]] ਦੁਆਰਾ ਕਲਟ ਕਲਾਸਿਕ ''[[ਚਾਰੂਲਤਾ|ਚਾਰੂਲਤਾ,]]'' ਜੋ ਕਿ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦੇ ''ਨਾਸਤਨੀਰਹਿ'' 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref>http://epaper.prajavani.net</ref> * ਸੁਕੰਤਾ ਰਾਏ ਦੀ [[ਬੰਗਾਲੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ''ਛਲੇਬੇਲਾ'' (2002) ਵਿੱਚ [[ਦੇਬਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ|ਦੇਬਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ]] ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸ਼ੂ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2000/apr/26tagore.htm|title=Chhelebela will capture the poet's childhood|website=rediff.com|access-date=25 February 2020}}</ref> * ਬੰਦਨਾ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚਿਰੋਸਖਾ ਹੀ'' (2007) ਵਿੱਚ ਦੀਪੰਜਨਾ ਪਾਲ ਨੇ ਸਯਨਦੀਪ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofindia.com/Tagore-or-touch-him-not-/articleshow/2198707.cms|title=Tagore or touch-him-not|website=The Times of India|access-date=1 March 2020}}</ref> * [[ਰਿਤੁਪਰਣੋ ਘੋਸ਼|ਰਿਤੂਪਾਰਨੋ ਘੋਸ਼]] ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੀਵਨ ਸਮ੍ਰਿਤੀ'' (2011) ਵਿੱਚ ਰਾਇਮਾ ਸੇਨ ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਦੱਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/india/the-hindu/20130807/282346857440878|title=Celebrating Tagore|date=7 August 2013|work=The Hindu|access-date=1 March 2020}}</ref> * ਸੁਮਨ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਕਦਮਬਰੀ'' (2015) ਵਿੱਚ [[ਕੋਂਕਣਾ ਸੇਨ ਸ਼ਰਮਾ|ਕੋਨਕੋਨਾ ਸੇਨ ਸ਼ਰਮਾ]] ਨੇ ਪਰਮਰਾਬ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Kadambari-explores-Tagore-and-his-sis-in-laws-relationship-responsibly/articleshow/47146128.cms|title=Kadambari explores Tagore and his sis-in-law's relationship responsibly|last=Banerjee|first=Kathakali|date=12 January 2017|work=Times of India|access-date=15 October 2018}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * https://m.youtube.com/watch?list=PLEJ8D7mRSBafh9G0B82n0ilmuRQbYYjtd&v=qDUdC_4XxuE * ''ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'' . [http://www.telegraphindia.com/1040507/asp/atleisure/story_3218221.asp ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ .ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ] . 7 ਮਈ 2004. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1858]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ]] dhv8jcx4y48rgt6oilm58xmlgfufj1y 0 135349 850455 734008 2026-10-23T19:16:17Z Nitesh Gill 8973 850455 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} '''ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਮਕਸੂਦਪੁਰੀ''' ਇੱਕ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ==ਲਿਖਤਾਂ== * ''ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪਰਾਪਤੀਆਂ'' (ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ, 1986) * ''ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ-ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ'' (ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਧਿਐਨ, 1989) * ''ਆਥਣ ਵੇਲਾ'' (ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 2003) * ''ਕਾਲ ਅਕਾਲ''(ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ - 2000) * ''ਕਿਣਕੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ'' (ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ,1997) * ''ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਹਾਰ'' (ਵਾਰਤਕ, ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007) * ''ਤੱਤੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ'' (ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2009) * ''ਵਿਚਾਰ ਸੰਸਾਰ'' (ਵਾਰਤਕ, ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2009) == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} {{ਆਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] htqmkkmpa1r9gcgweb3yare75409xw2 0 145631 850468 715679 2026-10-24T06:16:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850468 wikitext text/x-wiki '''ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤਾ''' ([[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]]: ঈশ্বরচন্দ্র গুপ্ত; 6 ਮਾਰਚ 1812 – 23 ਜਨਵਰੀ 1859) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ [[ਕੰਚਰਾਪਾਰਾ|ਕੰਚਰਾਪਾੜਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="bp">{{cite book |last=Kahaly |first=Anirudha |year=2012 |chapter=Gupta, Ishwar Chandra |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gupta,_Ishwar_Chandra |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2022-10-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210445/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gupta,_Ishwar_Chandra |url-status=dead}}</ref> ==ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ== ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ [[ਬੈਦਿਆ|ਵੈਦਿਆ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਘਰ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ''ਕੋਬੀਵਾਲਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ''ਕੋਬੀਵਾਲਾ'' ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਸਭਿਅਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕਾਮੁਕ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਝੜਪਾਂ ਆਮ ਸਨ। ਪਰ ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1859]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] t3lnojle1wxuecvqif8jt9kmtf6mkn6 0 153808 850478 642736 2026-10-24T10:09:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850478 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ | image = Sri Kamala Dasgupta.jpg | image_size = | caption = | native_name = {{lang|bn|কমলা দাস গুপ্ত}} | other_names = | birth_date = {{Birth date|1907|3|11|df=yes}} | birth_place = ਪਾਟੀਆ, ਬਿਕਰਮਪੁਰ, ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) | death_date = {{Death date and age|2000|7|19|1907|3|11|df=yes}} | death_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ | death_cause = | alma_mater = | occupation = ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ | known_for = ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ | mother = | father = | relatives = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Kamala Das Gupta;''' 11 ਮਾਰਚ 1907 – 19 ਜੁਲਾਈ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ]] ਸੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 1907 ਵਿੱਚ [[ਢਾਕਾ]] ਵਿੱਚ ਬਿਕਰਮਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵੈਦਿਆ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਬੈਥੂਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.bethunecollege.ac.in/alumni.htm Distinguished Almunae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918075509/http://www.bethunecollege.ac.in/alumni.htm|date=18 September 2008}} www.bethunecollege.ac.in.</ref> == ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ [[ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ|ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ]] ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੱਟੜਪੰਥੀ [[ਜੁਗਾਂਤਰ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Dasgupta, Kamala |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dasgupta,_Kamala |access-date=8 November 2017 |website=Banglapedia |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171108151740/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dasgupta,_Kamala |archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2017 |url-status=dead}}</ref> 1930 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਸਟਲ ਦੀ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਬੰਬ ਅਤੇ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੋਰੀਅਰ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mVHA9YVC6GQC&pg=PA303|title=Sisterhood is Global: The International Women's Movement Anthology|last=Morgan|first=Robin|publisher=Feminist Press at CUNY|year=1996|isbn=978-1-55861-160-3|page=303}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਬੀਨਾ ਦਾਸ|ਬੀਨਾ ਦਾਸ ਨੂੰ]] ਉਹ ਰਿਵਾਲਵਰ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 1922 ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਸਟੈਨਲੀ ਜੈਕਸਨ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=68xTBT1-H4IC&pg=PA87|title=The History of Doing: An Illustrated Account of Movements for Women's Rights and Feminism in India 1800-1990|last=Kumar|first=Radha|publisher=Zubaan|year=1997|isbn=978-81-85107-76-9|page=87}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਮੌਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1933 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਡੱਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। 1936 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1938 ਵਿੱਚ [[ਜੁਗਾਂਤਰ]] ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1942 ਅਤੇ 1943 ਦੇ ਬਰਮੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ 1946-1947 ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਨੋਆਖਲੀ ਵਿਖੇ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ 1946 ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਿਲਪਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ੀਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਰੀ ਸਵਾਬਲਾਂਬੀ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਰਨਲ ਮੰਦਰਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਯਾਦਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਰੈਕਟਰ ਅਕਸ਼ਰੇ (ਇਨ ਲੈਟਰਸ ਆਫ਼ ਬਲੱਡ, 1954) ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਨਾਤਾ ਸੰਗਰਾਮੇ ਨਾਰੀ (ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, 1963)। == ਮੌਤ == 19 ਜੁਲਾਈ 2000 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] e00p6cjcwsfw13bduh57i0pbp32ehxs 0 154147 850465 771662 2026-10-24T05:55:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850465 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Indubala1936.png|thumb|ਇੰਦੂਬਾਲਾ]] '''ਇੰਦੂਬਾਲਾ''' (1898 – 30 ਨਵੰਬਰ, 1984), ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ '''ਮਿਸ ਇੰਦੂਬਾਲਾ''', '''ਇੰਦੂਬਾਲਾ ਦੇਬੀ''', ਜਾਂ '''ਇੰਦੂਬਾਲਾ ਦੇਵੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਇੰਦੂਬਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਬੋਸ ਅਤੇ ਰਾਜਬਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਗ੍ਰੇਟ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ,<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QVOFAAAAQBAJ&dq=Singer+Indubala&pg=PA232|title=Historical Dictionary of the Bengalis|last=Chakrabarti|first=Kunal|last2=Chakrabarti|first2=Shubhra|date=2013-08-22|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-8024-5|pages=232–233|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ [[ਗੌਹਰ ਜਾਨ]],<ref>{{Cite web |last=Gupta |first=Debdutta |date=January 17, 2020 |title=Indubala Devi – the singing sensation of 1915 Calcutta! |url=https://www.getbengal.com/details/indubala-devi-the-singing-sensation-of-1915-calcutta |url-status=dead |access-date=2021-11-14 |website=Get Bengal |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115035547/https://www.getbengal.com/details/indubala-devi-the-singing-sensation-of-1915-calcutta |archive-date=2021-11-15}}</ref> ਕਮਲ ਦਾਸਗੁਪਤਾ, ਅਤੇ [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Guha|first=Jyoti Prakash|date=2008|title=A short biography of Indubala|url=https://dsal.uchicago.edu/books/trn/pdfs/trn_2008.pdf|journal=The Record News|pages=35–50}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਇੰਦੂਬਾਲਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬੰਗਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9o4SEAAAQBAJ&dq=Singer+Indubala&pg=PT301|title=Bengali Culture Over a Thousand Years|last=Murshid|first=Ghulam|date=2018-01-25|publisher=Niyogi Books|isbn=978-93-86906-12-0|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=M75aDwAAQBAJ&dq=Singer+Indubala&pg=PT276|title=Public Women in British India: Icons and the Urban Stage|last=Bhattacharya|first=Rimli|date=2018-05-15|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-429-01655-4|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 1915 ਜਾਂ 1916 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮਾਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uGznDwAAQBAJ&dq=Singer+Indubala&pg=PT26|title=Noise Uprising: The Audiopolitics of a World Musical Revolution|last=Denning|first=Michael|date=2015-08-01|publisher=Verso Books|isbn=978-1-78168-857-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Joshi|first=G. N.|date=1988|title=A Concise History of the Phonograph Industry in India|url=https://www.jstor.org/stable/853533|journal=Popular Music|volume=7|issue=2|pages=147–156|doi=10.1017/S0261143000002725|issn=0261-1430|jstor=853533}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ, ਰਾਮਬਾਗਨ ਫੀਮੇਲ ਕਾਲੀ ਥੀਏਟਰ,<ref name=":2">{{Cite book|title=Boundaries of the Self: Gender, Culture and Spaces|last=Chakraborti|first=Bikas|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2014|isbn=9781443860789|editor-last=Banerjee|editor-first=Debalina|pages=127-139; quote on page 138|chapter=Mirabai and Indubala: Spiritual Empowerment Redefined|chapter-url=https://books.google.com/books?id=L6ExBwAAQBAJ&dq=Singer+Indubala&pg=PA127}}</ref> ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ 1927 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਇਆ।<ref>{{Cite journal|date=22 December 1940|title=Miss Indubala|url=https://books.google.com/books?id=iuXiDwAAQBAJ&q=%22The+Indian+Listener%22|journal=The Indian Listener|volume=6|pages=11}}</ref> 1936 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਈ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://books.google.com/books?id=E8XdDwAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PA952&dq=Singer%20Indubala&pg=PA952#v=onepage&q=Singer%20Indubala&f=false "Books Reviewed" ''The Indian Listener''] (September 22, 1936): 952.</ref> 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਧੁਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਵੋਕਲ]] ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''ਰਾਜਰਾਣੀ ਮੀਰਾ'' (1933), ''ਸਤੀ ਸੁਲੋਚਨਾ'' (1934), ਅਤੇ ''ਨਵੀਨਾ ਸਾਰੰਗਧਾਰਾ'' (1936) ਸਮੇਤ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hKSbDwAAQBAJ&dq=Singer+Indubala&pg=PT41|title=South Asian Cinemas: Widening the Lens|last=Dickey|first=Sara|last2=Dudrah|first2=Rajinder|date=2018-10-24|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-97729-2|language=en}}</ref> ਉਹ 1950 ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name=":1" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨਿਘਰਦੀ ਸਿਹਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦੂਬਾਲਾ ਦੀ 1984 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ, ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":0" /> ਉਹ ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ "ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਇੰਦੂਬਾਲਾ" (2016) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Tales-that-continue-to-rankle/article14247753.ece|title=Tales that continue to rankle|last=Ravi|first=S.|date=2016-04-20|work=The Hindu|access-date=2021-11-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਡਿਸਕ ਦੁਆਰਾ, ਇੰਦੂਬਾਲਾ ਦੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ ਐਲਬਮ ਵਿਨਾਇਲ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=Discogs |title=Miss Indubala – Miss Indubala (1889-1984) (2020, Vinyl) |url=https://www.discogs.com/release/16253781-Miss-Indubala-Miss-Indubala-1889-1984 |language=en |access-date=2021-11-15}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=oJMDSXLWh-k Miss Indubala Raga Bhairavi Coln: Rantideb Maitra], a recording by Indubala, on YouTube [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898]] 3lynw6i2brcf2xt673ydqt84957wosg 0 155000 850440 850425 2026-10-23T17:23:30Z ~2026-56734-93 62659 /* */ 850440 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਰੁਨਲ ਠਾਕੁਰ | image = Mrunal Thakur during opening of Meralda Jewels in Abu Dhabi.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1992|08|01}} | birth_place = ਧੁਲੇ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2012 ਤੋਂ | spouse = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਰੁਨਲ ਠਾਕੁਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mrunal Thakur;''' ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਅਤੇ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/buzz/birthday-girl-mrunal-thakur-turns-30-time-to-know-more-about-jersey-actors-fashion-sense/articleshow/93275170.cms India Times] On August 1, actor Mrunal Thakur has turned 30. </ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਮੁਝਸੇ ਕੁਝ ਕਹਿਤੀ'' ''.'' ''ਯੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀਆਂ'' (2012) ਅਤੇ ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ'' (2014-2016) ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ITA ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਠਾਕੁਰ ਨੇ ''ਲਵ ਸੋਨੀਆ'' (2018) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ 2019 ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ''ਸੁਪਰ 30'' ਅਤੇ ''ਬਾਟਲਾ ਹਾਊਸ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''[[ਸੀਤਾ ਰਾਮਮ|ਸੀਤਾ ਰਾਮ]]'' (2022) ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hanu-raghavapudi-the-war-in-sita-ramam-is-an-internal-battle/article65689381.ece|title=Hanu Raghavapudi: The war in Dulquer Salmaan, Mrunal Thakur's 'Sita Ramam' is an internal battle|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=28 July 2022|work=[[The Hindu]]|access-date=5 August 2022|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1992 ਨੂੰ ਧੂਲੇ, [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਜਲਗਾਓਂ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਵਿਹਾਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/brunch/personal-agenda-with-mrunal-thakur-the-best-thing-about-bollywood-is-that-you-can-make-a-difference-by-being-a-part-of-a-film-which-inspires-millions/story-ROP4KqkzDFJHaYr2op2c2J.html|title=Personal Agenda with Mrunal Thakur: "The best thing about Bollywood is that you can make a difference by being a part of a film, which inspires millions!"|date=7 June 2020|work=Hindustan Times|language=en}}</ref> ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਸੀ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/mrunal-thakur-rubbishes-rumours-of-having-two-degrees-reveals-she-was-kicked-out-of-college/articleshow/92096773.cms?|title=Mrunal Thakur rubbishes rumours of having two degrees; reveals she was kicked out of college|work=The Times of India}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਚਿੱਤਰ == 2021 ਦੀ ''ਈਸਟਰਨ ਆਈ'' {{'}} ਸਿਖਰਲੇ 30 ਅੰਡਰ 30 ਗਲੋਬਲ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ 8ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The New Generation: Top 30 under 30 Global Asian Stars; check complete list |url=https://www.easterneye.biz/the-new-generation-top-30-under-30-global-asian-stars/ |access-date=20 January 2021 |website=EasternEye |language=en-GB}}</ref> ਉਹ [[ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ]]<ref>{{Cite web |title=Mrunal Thakur, Shamita Shetty, Babil Khan, Alaya F own the ramp as showstoppers at Lakme Fashion Week: All pics, videos |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/mrunal-thakur-shamita-shetty-babil-khan-alaya-f-own-the-ramp-as-showstoppers-at-lakme-fashion-week-all-pics-videos-101665978743020-amp.html |access-date=20 October 2022 |website=Hindustan Times}}</ref> ਵਿੱਚ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਕਵਰ ਮਾਡਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mrunal Thakur On The Covers |url=https://www.bollywoodhungama.com/photos/on-the-covers/mrunal-thakur/cosmopolitan-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/https://www.bollywoodhungama.com/photos/on-the-covers/mrunal-thakur/cosmopolitan-1/ |archive-date=21 July 2022 |access-date=28 July 2022 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ਠਾਕੁਰ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੈਕਮੇ ਅਤੇ ਡੁਲਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Mrunal Thakur and Ronit Roy feel like home in Dulux campaign; watch |url=https://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/mrunal-thakur-and-ronit-roy-feel-like-home-in-dulux-campaign/90937366 |access-date=22 April 2022 |website=Economic Times}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] 2ylsgh5nqe1f851gy5932mztkn7y0yb 0 158626 850457 656609 2026-10-23T21:09:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850457 wikitext text/x-wiki '''ਅਨੁਪਮਾ ਕੁੰਡੂ''' (1967 ਵਿੱਚ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਅਨੁਪਮਾ ਕੁੰਡੂ ਨੇ ਸਰ ਜੇਜੇ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬਾਂਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ]] ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ "ਸ਼ਹਿਰੀ ਈਕੋ-ਕਮਿਊਨਿਟੀ: ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ" ਉੱਤੇ ਥੀਸਿਸ ਲਈ ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਿਲਪਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ{{Sfn|Anger|2009}}<ref name="visiting critic">{{Cite web |date=2014 |title=Anupama Kundoo Strauch Visiting Critic |url=https://aap.cornell.edu/people/anupama-kundoo |access-date=16 November 2015 |publisher=Cornell University |location=Ithaca, New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032634/https://aap.cornell.edu/people/anupama-kundoo |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2015 |url-status=dead}}</ref> ਕੁੰਡੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਔਰੋਵਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਕੁਸ਼ਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ" ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਨ ਨਾਲ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਣਾਇਆ।{{Sfn|Tipnis|2012}} ਉਸਨੇ 1990 ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ<ref name="Heathcote">{{Cite web |last=Heathcote |first=Edwin |date=28 March 2014 |title=Anupama Kundoo's handmade architecture |url=http://www.ft.com/cms/s/2/8b78bbac-b04e-11e3-8058-00144feab7de.html |access-date=17 October 2015 |publisher=The Financial Times Ltd}}</ref> ਕੁੰਡੂ ਨੇ 2005 ਦੌਰਾਨ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਲਿਨ, ਅਤੇ [[ਹੈੱਸਨ|ਹੈਸੇ]] ਵਿੱਚ ਡਰਮਸਟੈਡ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ<ref name="Today">{{Cite web |date=10 January 2008 |title=Bricks and mortar |url=http://indiatoday.intoday.in/story/Bricks+and+mortar/1/3376.html |access-date=17 October 2015 |website=Anupama Kundoo |publisher=India Today}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਾਰਸਨਜ਼ ਦ ਨਿਊ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ<ref name="visiting critic" /> ਵਿੱਚ 2011 ਤੱਕ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਚਲੀ ਗਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡਰਿਡ]] ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਡਾਡ ਕੈਮੀਲੋ ਜੋਸੇ ਸੇਲਾ ਵਿਖੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="work chronology">{{Cite web |date=14 March 2014 |title=The Architect is Present': biografía de Anupama Kundoo |url=http://www.arquitecturaviva.com/en/Info/News/Details/5625 |access-date=16 November 2015 |publisher=Arquitectura Viva |location=Madrid, Spain |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020803/http://www.arquitecturaviva.com/en/Info/News/Details/5625 |url-status=dead }}</ref> == ਕੰਮ == ਬਿਲਡਿੰਗ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸਮੱਗਰੀ ਖੋਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।{{Sfn|Tipnis|2012}} ਉਸਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਪਹੁੰਚ ਹੈ "ਕੂੜਾ ਸਮੱਗਰੀ, ਅਕੁਸ਼ਲ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ।{{Sfn|Haddad|Rifkind|Deyong|2014}} ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਵਾਲ ਹਾਊਸ" ਹੈ, ਜੋ ਕਿ {{Convert|15|acre}} ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{Convert|100|m2}} ਦੀ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਸਪੇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਰਹਿਣ ਲਈ ਔਰੋਵਿਲ ਵਿੱਚ 2000 ਵਿੱਚ{{Sfn|Tipnis|2012}} ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।{{Sfn|Architects|2001}} ਇਹ ਘਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਐਲ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਹੜਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਕੁਚਿਤ ਧਰਤੀ, ਕੰਕਰੀਟ, ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ "ਸਥਾਨਕ" ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਥਰੂਮ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਤੋਂ-ਅਸਮਾਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਵਿਘਨ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{Sfn|Desāi|Desai|Desai|Lang|2012}} ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਹਾਊਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਵੇਨਿਸ ਬਿਏਨੇਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Heathcote" /> ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਮਲਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਤਨ" ਕਿਹਾ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਥੀਮ "ਲਿਬਰਟੀ" ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਰਗ ਸਪੇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸਟੀਲ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਬਣੇ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ. ਇਹ ਜੂਨ-ਸਤੰਬਰ 2014 ਦੌਰਾਨ [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਵਿੱਚ ਪਲਾਕਾ ਡੇ ਸਾਲਵਾਡੋਰ ਸੇਗੁਈ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iv9gBgAAQBAJ&pg=PA69|title=Pavilions, Pop-Ups and Parasols: The Impact of Real and Virtual Meeting on Physical Space|date=2 June 2015|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-82904-2|page=69}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1osexrblmrevjc74yxb4fvmcs33u943 0 159204 850458 749569 2026-10-23T21:52:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850458 wikitext text/x-wiki '''ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਲਾਹੌਰੀ''' ( {{lang-ur|{{Nastaliq|عبدالحمید لاہوری}}}} ; ਮੌਤ 1654) ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ|ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ|ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਰਾਜ ਬਾਰੇ ''ਪਦਸ਼ਾਹਨਾਮਾ'' ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ|ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੁਢਾਪੇ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੀਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾ ਲਿਖਣ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਾਰਿਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। <ref name="news24">[https://www.news24.com/World/News/Taj-Mahal-turns-350maybe-20040927 Taj Mahal turns 350...maybe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190709163545/https://www.news24.com/World/News/Taj-Mahal-turns-350maybe-20040927|date=9 July 2019}} news24 archives website, Published 27 September 2004, Retrieved 9 July 2019</ref> <ref name="Royal">[https://www.rct.uk/collection/1005025/the-padshahnama The Padshahnama (book written by Abdul Hamid Lahori in 1656-57)] Royal Collection Trust website, Retrieved 9 July 2019</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਲਾਹੌਰੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਰਬਾਰੀ ਲੇਖਕ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਲਿਹ ਦੇ ''ਅਮਾਈ-ਏ-ਸਾਲਿਹ'' ਤੋਂ ਕੁਝ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ 1654 ਈਸਵੀ ਦੱਸੀ ਹੈ। <ref>[https://archive.org/stream/cu31924006140374#page/n7/mode/2up BADSHAH-NAMA OF ABDUL HAMID LAHORI] Royal Asiatic Society, Retrieved 9 July 2019</ref> ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਲਾਹੌਰੀ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪਟਨਾ]] ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ [[ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ|ਅਬੁਲ ਫਜ਼ਲ]] ਦੇ ''[[ਅਕਬਰਨਾਮਾ|ਅਕਬਰਨਾਮੇ]]'' ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰ ਸਕੇ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਲਾਹੌਰੀ ਨੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪਦਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਨ 1648 ਈ. ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀ।<ref name="Banglapedia">[http://en.banglapedia.org/index.php?title=Padshahnamah Padshahnamah - a book written by Abdul Hamid Lahori on Banglapedia website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325090920/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Padshahnamah |date=2023-03-25 }} Retrieved 9 July 2019</ref> == ਤਾਜ ਮਹਿਲ == [[ਤਾਜ ਮਹਿਲ]], ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਕਬਰਾ 1653 ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ 1654 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀ 350ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1994 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਆਈ ਸੀ <ref name="news24"/> 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਮੀਨਾਰਾਂ ਵਾਲ਼ਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਜਣੇਪੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਲਾਹੌਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਮਾਣ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 17 ਜੂਨ 1631 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ <ref name="news24" /> ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਲਾਹੌਰੀ [[ਆਗਰੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ|ਆਗਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਆਗਰੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ]] ਦੇ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ "ਸ਼ੀਸ਼-ਏ-ਹਲੇਬੀ" ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ [[ਹਲਬ|ਹਲੇਬ]] ਅਲੇਪੋ ([[ਸੀਰੀਆ]]) ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਬੀ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੂਹਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੂਹ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਠੋਸ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀ। <ref>[https://www.tajmahal.gov.in/history.html Love Story Behind Taj Mahal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190709163544/https://www.tajmahal.gov.in/history.html|date=9 July 2019}} Government of Uttar Pradesh, India (tajmahal.gov.in website), Retrieved 9 July 2019</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਗਿਆਨ ਸੀ। ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == bs4jg3r48l5do9sdnminn29ysc73a47 0 163645 850482 824035 2026-10-24T10:59:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850482 wikitext text/x-wiki [[File:Kavita Bala in 2025 01.jpg|thumb|ਕਵਿਤਾ ਬਾਲਾ (2025)]] '''ਕਵਿਤਾ ਬਾਲਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kavita Bala''') ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ (ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਬਈ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1971 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਹ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 2018-2020 ਤੱਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਚੇਅਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref name=":0">{{Cite web |title=Kavita Bala Named New Dean of Computing and Information Science {{!}} Department of Computer Science |url=https://www.cs.cornell.edu/information/news/newsitem11212/kavita-bala-named-new-dean-computing-and-information-science |access-date=2021-11-03 |website=www.cs.cornell.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017094224/https://www.cs.cornell.edu/information/news/newsitem11212/kavita-bala-named-new-dean-computing-and-information-science |archive-date=2021-10-17 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਡੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਐਨ ਐਸ. ਬੋਵਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Gift from Ann S. Bowers '59 creates new college of computing and information science |url=https://news.cornell.edu/stories/2020/12/gift-ann-s-bowers-59-creates-new-college-computing-and-information-science |access-date=2021-11-03 |website=Cornell Chronicle |language=en}}</ref> ਬਾਲਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਅਤੇ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਇੰਟਰੈਸਟ ਗਰੁੱਪ - ACM SIGGRAPH - ਦੁਆਰਾ "ਭੌਤਿਕ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਸਕੇਲੇਬਲ ਰੈਂਡਰਿੰਗ, ਮਟੀਰੀਅਲ ਮਾਡਲਿੰਗ, ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਲਈ ਧਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਮਾਨਤਾ" ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੋਜ ਨੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ, ਭੌਤਿਕ-ਅਧਾਰਿਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਕੇਲੇਬਲ ਰੈਂਡਰਿੰਗ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਈਟਕਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੀ ਵੌਲਯੂਮੈਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਤਮਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਬਾਲਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ, ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |title=2020 Computer Graphics Achievement Award: Kavita Bala |url=https://www.siggraph.org/2020-computer-graphics-achievement-award-kavita-bala/ |url-status=live |access-date=2021-11-03 |website=www.siggraph.org}}</ref> 3D ਮੰਡਲਾਂ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਰੂਬਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Kalachakra Mandala |url=https://www.cs.cornell.edu/~kb/mandala/ |access-date=2021-11-03 |website=www.cs.cornell.edu}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਬਾਲਾ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ., ਬੰਬੇ) ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਬੀ.ਟੈਕ.) ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਐੱਸ.ਐੱਮ.) ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ (ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ.) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":3">{{Cite web |title=Kavita Bala |url=https://www.cs.cornell.edu/~kb/ |access-date=2021-11-03 |website=www.cs.cornell.edu}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਬਾਲਾ 1999 ਵਿੱਚ ਡੋਨਾਲਡ ਪੀ. ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਬਾਲਾ ਨੇ ਸੀਨ ਬੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੋਕਸਟਾਈਲ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ Facebook ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-07-02 |title=From academia to acquisition – the journey of computer vision startup GrokStyle |url=https://techhq.com/2020/07/from-academia-to-acquisition-the-journey-of-computer-vision-startup-grokstyle/ |access-date=2021-11-03 |website=TechHQ |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Facebook picks up retail computer vision outfit GrokStyle |url=http://social.techcrunch.com/2019/02/08/facebook-picks-up-retail-computer-vision-outfit-grokstyle/ |access-date=2019-10-06 |website=TechCrunch |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> GrokStyle, ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਰਿਕੋਗਨੀਸ਼ਨ AI ਕੰਪਨੀ, IKEA ਦੀ Augmented Reality ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਨ ਖੋਜ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਟੂਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|Facebook]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। Facebook ਦਾ GrokNet - ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ Facebook ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ, ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਖੋਜਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web |last=Paris |first=Martine |title=Meet Facebook's Newest Shopping AI |url=https://www.forbes.com/sites/martineparis/2020/05/19/meet-facebooks-newest-shopping-ai/ |access-date=2021-11-03 |website=Forbes |language=en}}</ref> ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ GrokStyle ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ 'ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਾ ਕਲਰਸਟੈਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼,<ref>{{Cite web |title=ColorStack {{!}} About |url=https://www.colorstack.org/about |access-date=2021-11-03 |website=www.colorstack.org}}</ref> ਸ਼ਿਕਾਗੋ (TTIC) ਵਿਖੇ ਟੋਇਟਾ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀਜ਼,<ref>{{Cite web |title=TTIC Board of Trustees |url=https://www.ttic.edu/board/ |access-date=2021-11-03 |website=www.ttic.edu}}</ref> ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ 'ਤੇ ACM ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ, ਅਤੇ SIGGRAPH ਲਈ ਪੇਪਰਜ਼ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬਾਲਾ ਨੇ ਸਿਗਗ੍ਰਾਫ ਏਸ਼ੀਆ 2011 ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਪੇਪਰ ਚੇਅਰ, ਅਤੇ 2015 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ 'ਤੇ ACM ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। == ਮਾਨਤਾ == ਬਾਲਾ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ "ਰੈਂਡਰਿੰਗ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" ਇੱਕ ACM ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=2019 ACM Fellows Honored for Accomplishments that Define Digital Age |url=https://www.acm.org/media-center/2019/december/fellows-2019 |access-date=2021-11-03 |website=www.acm.org |language=en}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਸਿਗਗ੍ਰਾਫ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਗਗ੍ਰਾਫ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ (2020), ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਟੀ ਬੰਬੇ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਐਲੂਮਨਸ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=IIT Bombay Celebrates 62nd Foundation Day {{!}} IIT Bombay |url=https://www.iitb.ac.in/en/breaking-news/iit-bombay-celebrates-62nd-foundation-day |access-date=2021-11-03 |website=www.iitb.ac.in}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] 9zj6bunim1q3ajmcuhkbgca90puav45 0 167217 850434 679161 2026-10-23T12:26:09Z Aboubacarkhoraa 42744 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Sunset at Saroornagar lake Hydrabad.jpg]] → [[File:Sunset at Saroornagar lake Hyderabad.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 850434 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਸਰੂਰਨਗਰ ਝੀਲ | image = Dusk at Saroornagar lake.jpg | alt = Dusk at Saroornagar lake | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ |ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] | pushpin_map = India Telangana | coordinates = {{coord|17.35584|N|78.52714|E|}} | type = [[ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲ ਨਹੀ ਹੈ ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = ਭਾਰਤ | length = | width = | area = {{convert|99|acre}}<ref name="park">{{cite news|title=HUDA gifts parks to L.B. Nagar|url=http://www.hindu.com/2007/07/12/stories/2007071258620300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070715145401/http://www.hindu.com/2007/07/12/stories/2007071258620300.htm|url-status=dead|archive-date=15 July 2007|access-date=9 November 2010|newspaper=[[The Hindu]]|date=12 July 2007}}</ref> | depth = | max-depth = {{convert|6.1|m}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ |ਹੈਦਰਾਬਾਦ ]] | frozen = }} [[ਤਸਵੀਰ:Couple_admiring_sunset_at_Saroornagar_lake_Hyderabad.jpg|thumb| ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲੀ ਸਰੂਰਨਗਰ ਝੀਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋੜਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Sunset at Saroornagar lake Hyderabad.jpg|thumb| ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ]] [[ਤਸਵੀਰ:People_at_lake.jpg|thumb| ਸਰੂਰਨਗਰ ਝੀਲ 'ਤੇ ਲੋਕ]] [[ਤਸਵੀਰ:Street_food_stall_at_Saroornagar_lake.jpg|thumb| ਸਰੂਰਨਗਰ ਵਿਖੇ ਚੈਟ ਸਟਾਲ]] '''ਸਰੂਰਨਗਰ ਝੀਲ''' [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। 1626 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, 1956 ਤੱਕ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੱਕ ਝੀਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਫ਼ ਰਹੀ। <ref name="renovation_invest">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2003/08/30/stories/2003083010600300.htm|title=Saroornagar Lake to be developed with Rs. 20 cr.|date=30 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=10 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20040105070720/http://www.hindu.com/2003/08/30/stories/2003083010600300.htm|archive-date=5 January 2004}}</ref> ਝੀਲ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਚਕ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == 1626 ਵਿੱਚ ਸਰੂਰਨਗਰ ਝੀਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਲਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 1956 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ [[ਖਾਦ|ਖਾਦਾਂ]] ਅਤੇ [[ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ|ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਾਧਾ, ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇਖੀ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਣਸੋਧਿਆ [[ਘਰੇਲੂ ਸੀਵਰੇਜ]], [[ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ|ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ]] ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ [[ਡਰੇਨੇਜ ਬੇਸਿਨ|ਜਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। <ref name="book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c9mr7eJVOPQC&q=Sustainable%20environmental%20management&pg=PP1|title=Sustainable environmental management|last=S. V. A.|first=Chandrasekhar|publisher=Daya Publishing House|year=2007|isbn=978-81-7035-474-1|pages=22–27}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਭੂਗੋਲ]] ltj2r0lzgtdqkc58us8vr0qs515yxm0 0 180793 850483 735467 2026-10-24T11:38:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850483 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:A_German_prostitute's_self-portrait_in_a_brothel.jpg|alt=woman with long, blond hair in a red, one-piece lingerie lounging on a small bed in a small room|thumb|250x250px| ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ; ਜਨੂੰਨ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲਾਲ ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਤਰਜੀਹੀ ਰੰਗ ਹੈ।<ref name="Eva Heller pg. 39">{{Cite book|title=Psychologie de la couleur: effets et symboliques|last=Heller|first=Eva|date=2009|publisher=Pyramyd|isbn=978-2-35017-156-2|pages=39–63|language=fr|trans-title=Psychology of color: effects and symbolism}}</ref>]] '''ਕਾਮ ਉਦਜੋਗ''' ਜਾਂ '''ਸੈਕਸ ਉਦਯੋਗ''' (ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਸੈਕਸ ਵਪਾਰ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ [[ਕਾਰੋਬਾਰ|ਉਹ ਕਾਰੋਬਾਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਾਮ ਕਰਮੀ|ਸੈਕਸ-ਸਬੰਧਤ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ]] ਜਾਂ '''ਬਾਲਗ ਮਨੋਰੰਜਨ''' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ-ਸਬੰਧਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]], ਸਟ੍ਰਿਪ ਕਲੱਬ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਹੋਸਟੇਸ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਸੈਕਸ-ਸਬੰਧਤ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਫ਼ਾਹਸ਼ ਰਚਨਾ|ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ]], ਲਿੰਗ-ਮੁਖੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ, [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ]], ਸੈਕਸ ਫਿਲਮਾਂ, ਸੈਕਸ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਫੈਟਿਸ਼ ਜਾਂ BDSM ਸਮਾਨ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਸੈਕਸ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਮੰਗ 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਪ੍ਰੀ-ਪੇਡ ਸੈਕਸ ਫਿਲਮਾਂ, ਸੈਕਸ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਲਗ ਮੂਵੀ ਥੀਏਟਰ, ਸੈਕਸ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਪੀਪ ਸ਼ੋਅ, ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਿਪ ਕਲੱਬ ਹਨ। ਸੈਕਸ ਉਦਯੋਗ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=24 April 2007 |title=Sex Worker Myths vs Reality |url=http://sexworkersproject.org/media-toolkit/downloads/08-Myths.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228234042/http://sexworkersproject.org/media-toolkit/downloads/08-Myths.pdf |archive-date=2009-12-28 |access-date=28 December 2022 |website=Sex Workers Project |publisher=Urban Justice Center}}</ref> ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ। ਇਹ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਬਾਲਗ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20060521052118/http://www.scarletalliance.org.au/pub/model_principles00/document_view Principles for Model Sex Industry Legislation] * [https://web.archive.org/web/20081222021748/http://www.osh.dol.govt.nz/order/catalogue/235.shtml Sex Industry – A Guide to Occupational Health and Safety in New Zealand] (archived 22 December 2008) * [https://web.archive.org/web/20060618190205/http://www.theherald.co.uk/news/62473.html "City's sex industry worth £6.6m a year and growing"], news article from ''[[The Herald (Glasgow)|The Herald]]'', [[Scotland]] (archived 18 June 2006) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮ ਉਦਯੋਗ]] ikdnipmforpa4lzmv1bok5951675zp5 0 182608 850470 741579 2026-10-24T08:04:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850470 wikitext text/x-wiki '''ਅਬੀਗੈਲ "ਐਬੀ" ਮਿਲਰ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਐਫਐਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਾਇਜ਼ 'ਤੇ ਐਲਨ ਮੇਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨੇਬਰਾਸਕਾ-ਲਿੰਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=MICAH MERTES (Lincoln Journal Star) |date=August 16, 2010 |title=Nebraska native Abby Miller makes a scene on 'Mad Men' |url=http://journalstar.com/entertainment/small-screen/television-and-radio/article_4a0ba978-a985-11df-994c-001cc4c002e0.html |access-date=May 27, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824014758/http://journalstar.com/entertainment/small-screen/television-and-radio/article_4a0ba978-a985-11df-994c-001cc4c002e0.html |archive-date=ਅਗਸਤ 24, 2010 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ashley Grohoski |date=May 3, 2012 |title=Nebraskan Native Just Living The Dream: CM Interviews Justified's Abby Miller |url=http://www.collegemagazine.com/editorial/2607/Nebraskan-Native-becomes-real-life-dream-catcher-CM-Interviews-Justifieds-Abby-Miller |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517013218/http://www.collegemagazine.com/editorial/2607/Nebraskan-Native-becomes-real-life-dream-catcher-CM-Interviews-Justifieds-Abby-Miller |archive-date=May 17, 2012 |access-date=May 27, 2012}}</ref> ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿਲਰ ਨੇ ਲੋਕ ਪੌਪ ਬੈਂਡ ਜੇਨ ਐਂਡ ਐਬੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੂਰੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ, ਬੈਂਡ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Seraphina. L |date=2009–2011 |title=INTERVIEW: Know Your LA Bands with Jen & Abby |url=http://beatcrave.com/2008-12-16/interview-know-your-la-bands-with-jen-abby/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407070924/http://beatcrave.com/2008-12-16/interview-know-your-la-bands-with-jen-abby/ |archive-date=April 7, 2014 |access-date=May 27, 2012}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ! scope="col" |ਸਾਲ. ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ |- |2005 |''ਗਿਲਮੋਰ ਗਰਲਜ਼'' |ਕੁਡ਼ੀ #1 |ਐਪੀਸੋਡ: "ਸ਼ੱਕੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ" |- |2006 |''ਕੁਡ਼ੀ'' |ਜੈਸਮੀਨ | |- |2006–2007 |''ਨੌਵਾਂ'' |ਜੈਨੀਨੀ |3 ਐਪੀਸੋਡ |- |2007 |''ਵੇਰੋਨਿਕਾ ਮਾਰਸ'' |ਸੁਨਹਿਰੀ ਔਰਤ ਕਾਲਰ |ਐਪੀਸੋਡ: "ਡੀਬੇਸਮੈਂਟ ਟੇਪ" |- |2007 |''ਗੁਫਾ ਦੇ ਲੋਕ'' |ਪੈਂਡਲਟਨ ਭੈਣ |ਐਪੀਸੋਡ: "ਐਂਡੀ, ਸਟੈਂਡ-ਅਪ" |- |2010 |''ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਵੇਰ'' |ਹੈਨਰੀ | |- |2010 |''ਪਾਗਲ ਆਦਮੀ'' |ਡੌਰਥੀ |ਐਪੀਸੋਡ: "ਰੱਦ ਕੀਤਾ" |- |2011 |''ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਭਿਆਸ'' |ਸਿਮੋਨ ਪਾਰਕਰ |ਐਪੀਸੋਡ: "ਸਵਰਗ ਉਡੀਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ" |- |2011–2013, 2015 |''ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ।'' |ਐਲਨ ਮੇ |ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ (ਸੀਜ਼ਨ 2-4,6-16 ਐਪੀਸੋਡ) |- |2012 |''ਵਧਾਈਆਂ।'' |ਬ੍ਰਿਜੇਟ ਗਾਰਡਨਰ | |- |2012 |''ਫਜ਼ ਟਰੈਕ ਸਿਟੀ'' |ਜੋ. | |- |2012 |''ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੂਥ'' |ਥੇਰੇਸਾ |ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ (ਸੀਜ਼ਨ 2) |- |2013 |ਸ੍ਰੀ ਬਾਲਡਵਿਨ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖੁਆਉਣਾ |ਕੇਟੀ | |- |2013 |''ਫਿਲਮ ਸੂਰ'' |ਗੋਰ ਵਰਬਿਨਸਕੀ ਦਾ ਸਹਾਇਕ |ਐਪੀਸੋਡ: "ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਭਾਗ ਇੱਕ" |- |2013 |''ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਹੋ'' |ਟ੍ਰੇਸੀ | |- |2013 |''ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਰੋ'' |ਏਲਾ | |- |2014 |''ਕਾਪਰ'' |ਪੈਨੀ ਬਲੂ |9 ਐਪੀਸੋਡ |- |2014 |''ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੱਖ।'' |ਪੀਚ | |- |2015 |''ਕੁੰਭ.'' |ਮੈਰੀ ਬਰਨਰ |4 ਐਪੀਸੋਡ |- |2015 |[[ਗ੍ਰੇਅ'ਸ ਅਨਾਟੋਮੀ]] |ਕੇਟ ਸ਼ਾਅ |ਐਪੀਸੋਡ: "ਇੱਕ ਫਲਾਈਟ ਡਾਊਨ" |- |2016 |''ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਐੱਸ. ਵੀ. ਯੂ.'' |ਲੀਬੀ ਪਾਰਕਰ |ਐਪੀਸੋਡ: "ਇਕੱਲੀ-ਇਕ ਗਵਾਹ" |- |2016 |''ਕੈਚ'' |ਗਵੇਨ ਐਰਿਕਸਨ |ਐਪੀਸੋਡ: "ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਆਈ. ਪੀ". |- |2016–2017 |''ਜਾਦੂਗਰ'' |ਐਮਿਲੀ ਗ੍ਰੀਨਸਟ੍ਰੀਟ |3 ਐਪੀਸੋਡ |- |2017 |''ਪਾਪੀ'' |ਕੈਟਲਿਨ ਸੁਲੀਵਨ |ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ (ਸੀਜ਼ਨ 1) |- |2018 |''ਧੋਖੇਬਾਜ਼'' |ਸ਼ਾਰਲੋਟ |2 ਐਪੀਸੋਡ |- |2020 |''ਘਰ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ'' |ਬ੍ਰਿਜੇਟ ਜੇਨਸਨ |ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ |- |2023 |''ਜੇਸ ਪਲੱਸ ਕੋਈ ਨਹੀਂ'' |ਜੇਸਿਕਾ | |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5m2sm83ybol3jkfwbyorgqcspzkxpbo 0 189267 850441 776895 2026-10-23T17:56:11Z Cmglee 55862 lang=zxx 850441 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kaleidoscope_tube_1.jpg|thumb| ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਕੈਲੀਡੋਸਕੋਪ]] '''ਕੈਲੀਡੋਸਕੋਪ''' ( {{IPAc-en|k|ə|ˈ|l|aɪ|d|ə|s|k|oʊ|p}} ) ਇੱਕ ਆਪਟੀਕਲ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਸ਼ੀਸ਼ਾ|ਸ਼ੀਸ਼ੇ]] (ਦਰਪਣ) ਇੱਕ [[ਕੋਨ|ਕੋਣ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਝੁਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ (ਹਿੱਸੇ) ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਬਾਕਾਇਦਾ [[ਸਮਤਾ|ਸਮਰੂਪ]] ਪੈਟਰਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਪਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਸਿਲੰਡਰ|ਟਿਊਬ]] ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਦਰਪਣ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੂੜੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੰਗਦਾਰ ਟੁਕੜੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੈਟਰਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਬੀਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Kaleidoscope_construction.svg|thumb|lang=zxx|ਇੱਕ ਆਮ ਕੈਲੀਡੋਸਕੋਪ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਤਰ]] == ਨਿਰੁਕਤੀ == "ਕੈਲੀਡੋਸਕੋਪ" ਸ਼ਬਦ ਇਸਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਖੋਜੀ ਡੇਵਿਡ ਬਰੂਸਟਰ ਨੇ ਘੜਿਆ ਸੀ। <ref name="brewster1858">{{Cite book|last=Brewster|first=David|title=The Kaleidoscope: Its History, Theory, and Construction with its Application to the Fine and Useful Arts|url=https://archive.org/details/kaleidoscopeits00unkngoog|edition=2|year=1858|publisher=J. Murray}}</ref> ਇਹ [[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ]] ਸ਼ਬਦਾਂ {{Lang|grc|[[wikt:καλός|καλός]]}} ( {{Transliteration|grc|kalos}} ), "ਸੁੰਦਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ", {{Lang|grc|[[wikt:εἶδος|εἶδος]]}} ({{Transliteration|grc|eidos}}), "ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਰੂਪ, ਆਕਾਰ" <ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dei%29%3Ddos εἶδος] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525052229/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=ei)=dos|date=25 May 2013}}),Liddell and Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus.</ref> ਅਤੇ {{Lang|grc|[[wikt:-scope|σκοπέω]]}}( {{Transliteration|grc|skopeō}} ), "ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ, ਬੀਨ", ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dskope%2Fw σκοπέω] ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314203524/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dskope%2Fw|date=14 March 2012}}), Liddell and Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus.</ref> ਇਸ ਲਈ ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ"। <ref>{{Cite web |title=Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=kaleidoscope&searchmode=none |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626025607/http://www.etymonline.com/index.php?search=kaleidoscope&searchmode=none |archive-date=2010-06-26 |access-date=2010-05-28 |publisher=Etymonline.com}}</ref> ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਟੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜੋ 10 ਜੁਲਾਈ, 1817 ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਿਆ ਸੀ। <ref name="brewsterpatent">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pgc1AAAAMAAJ&q=brewster+kaleidoscope+patent&pg=PA321|title=The Repertory of Patent Inventions|year=1817|archive-url=https://web.archive.org/web/20171127144111/https://books.google.com/books?id=pgc1AAAAMAAJ&lpg=PA321&dq=brewster%20kaleidoscope%20patent&pg=PA321#v=onepage&q=brewster%20kaleidoscope%20patent&f=false|archive-date=2017-11-27}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:1819_brewster_-_treatise_on_the_kaleidoscope_fig_39-40_(kircher_-_bradley_comparison).jpg|thumb| ਕਿਰਚਰ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਡਲੀ (ਸੱਜੇ) ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਤੁਲਨਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Kaleidoscopes.jpg|thumb| ਪੈਟਰਨ ਜਦੋਂ ਕੈਲੀਡੋਸਕੋਪ ਟਿਊਬ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ]] 4r5rk4d052xc5amlphi2b8hhabc0vnq 0 190771 850435 773960 2026-10-23T13:28:38Z Harchand Bhinder 3793 850435 wikitext text/x-wiki [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] '''ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼''' (1894–1945) [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਵੀ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਢਾਡੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ''ਆਤਮ ਹਮਰਾਹੀ'' [[ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ|ਪੰਜਾਬੀ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਪੂਰਬੀ<ref>{{Citation |title=ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਪੂਰਬੀ |date=2025-07-14 |url=https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A8%9C%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%A6_%E0%A8%AA%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A8%AC%E0%A9%80&oldid=813092 |work=ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ |language=pa |access-date=2026-10-23}}</ref> ਜਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ(ਹੁਣ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 26 ਦਸੰਬਰ 1894 ਨੂੰ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Gujral |first=Maninder S. |date=19 December 2000 |title=DAYA SINGH, ARIF |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/famous-sikh-personalities/daya-singh-arif |access-date=2020-11-19 |website=The Sikh Encyclopedia -ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2010-04-01 |title=Waiting for spring |url=https://www.himalmag.com/dalit-sikhism-waiting-spring/ |access-date=2020-11-19 |website=Himal Southasian |language=en-GB}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ ਤੋਂ ਫਾਰਸੀ, ਕਈ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸਨੇ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]], [[ਉਰਦੂ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਅਤੇ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਹੀ,ਸਗੋਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ [[ਕੁਰਾਨ]] ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਆਮ ਗੈਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫ਼ਨਾਹ ਦਾ ਮਕਾਨ''<ref>{{Cite web |title=ਫ਼ਨਾਹ ਦਾ ਮਕਾਨ : ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼ (ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ) |url=https://www.punjabi-kavita.com/Fanah-Da-Makan-Sadhu-Daya-Singh-Arif.php#gsc.tab=0 |access-date=2026-10-23 |website=www.punjabi-kavita.com}}</ref>, 1914 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ''<ref>{{Cite web |title=ਇੰਡੈਕਸ:ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ |url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%97%E0%A9%80_%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B8.pdf |access-date=2026-10-23 |website=pa.wikisource.org |language=pa}}</ref> 1915-16 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ 22 ਸਾਲ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ, ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ''ਸਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਸ'', ''ਫਨਾਹ ਦਰ ਮਕਾਨ'', ''ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ'' ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ 'ਢਾਡੀ ਜੱਥਾ' ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਸੰਗ' ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਸਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਸ'' 1921 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ== *''ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਜੁਗਤਾਂ'' (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) ==ਨਮੂਨਾ== (ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼ ਦੇ ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ‘ ਵਿਚੋਂ)<ref>[http://www.seerat.ca/oct2013/article09.php ਇਹ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਿ ਮਨਹੂਸ? - ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ]</ref> <poem> ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆਰਿਆ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ, ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ ਨਾਮ-ਓ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਭਲਕੇ। ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਾਣੀਏ ਨੇ, ਛੱਡ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਲਤਾਨ ਭਲਕੇ। ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਤਰ-ਫ਼ਲੇਲ ਮਲੀਏ, ਹੋਣਾ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਅਸਥਾਨ ਭਲਕੇ। ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਇਸ ਕਲਬੂਤ ਵਿਚੋਂ, ਕੱਢ ਲੈਣ ਜਮਦੂਤ ਪਰਾਣ ਭਲਕੇ। ਪਤਾ ਰੱਬ ਕਰੀਮ ਨੂੰ ਦਯਾ ਸਿੰਘਾ, ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ ਜ਼ਮੀਂ ਆਸਮਾਨ ਭਲਕੇ। ***** ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਵਿਚ ਊਤ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਤੈਂ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਝੜੀ ਰਹਿਣੀ, ਖਾ ਲੈ ਖਰਚ ਲੈ ਪੁੰਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰ ਲੈ ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਪੜੀ ਰਹਿਣੀ, ਕੋਈ ਰੋਜ਼ ਤੂੰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸੈਰ ਕਰ ਲੈ ਬੱਘੀ ਵਿਚ ਤਬੇਲੇ ਦੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿਣੀ, ਆਖ਼ਰ ਉਮਰ ਦੀ ਡੋਰ ਨੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ਗੁੱਡੀ ਸਦਾ ਨਾ ਜੱਗ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਰਹਿਣੀ। </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1894]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] depa62bdcl4duakmzwo91e7c03mz6xb 850436 850435 2026-10-23T13:45:33Z Harchand Bhinder 3793 850436 wikitext text/x-wiki [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂ]] '''ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼''' (1894–1946) [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਵੀ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਢਾਡੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ''ਆਤਮ ਹਮਰਾਹੀ'' [[ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ|ਪੰਜਾਬੀ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਪੂਰਬੀ<ref>{{Citation |title=ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਪੂਰਬੀ |date=2025-07-14 |url=https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A8%9C%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%A6_%E0%A8%AA%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A8%AC%E0%A9%80&oldid=813092 |work=ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ |language=pa |access-date=2026-10-23}}</ref> ਜਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ(ਹੁਣ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 26 ਦਸੰਬਰ 1894 ਨੂੰ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਮਦੇਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Gujral |first=Maninder S. |date=19 December 2000 |title=DAYA SINGH, ARIF |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/famous-sikh-personalities/daya-singh-arif |access-date=2020-11-19 |website=The Sikh Encyclopedia -ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2010-04-01 |title=Waiting for spring |url=https://www.himalmag.com/dalit-sikhism-waiting-spring/ |access-date=2020-11-19 |website=Himal Southasian |language=en-GB}}</ref> ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ ਆਪਣੇ ਛੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਸਨ। ਆਰਿਫ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ' ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਰਦੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਮੌਲਵੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਣਸ਼ੀ ਰਾਮ ਖੱਤਰੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਫਾਰਸੀ, ਕਈ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸਨੇ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]], [[ਉਰਦੂ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਅਤੇ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਹੀ, ਸਗੋਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹਨਾ ਨੇ ਮੁੱਲਾ ਸ਼ਾਦੀ ਖਾਂ ਤੋਂ ਲਈ, ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਜੁਬਾਨੀ ਕੰਠ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਆਮ ਗੈਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫ਼ਨਾਹ ਦਾ ਮਕਾਨ''<ref>{{Cite web |title=ਫ਼ਨਾਹ ਦਾ ਮਕਾਨ : ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼ (ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ) |url=https://www.punjabi-kavita.com/Fanah-Da-Makan-Sadhu-Daya-Singh-Arif.php#gsc.tab=0 |access-date=2026-10-23 |website=www.punjabi-kavita.com}}</ref>, 1914 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ''<ref>{{Cite web |title=ਇੰਡੈਕਸ:ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ |url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%97%E0%A9%80_%E0%A8%AC%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B8.pdf |access-date=2026-10-23 |website=pa.wikisource.org |language=pa}}</ref> 1915-16 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ 22 ਸਾਲ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ, ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ''ਸਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਸ'', ''ਫਨਾਹ ਦਰ ਮਕਾਨ'', ''ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ'' ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਸਪੁੱਤਰ ਬਿਲਾਸ'' 1921 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ |url=https://www.punjabi-kavita.com/Sadhu-Daya-Singh-Arif.php#gsc.tab=0 |access-date=2026-10-23 |website=www.punjabi-kavita.com}}</ref> == ਢਾਡੀ ਜੱਥਾ == ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ 'ਢਾਡੀ ਜੱਥਾ' ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਸੰਗ' ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼ ਮਾਲਵੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਵੀ ਸਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਕੇ ਅੰਤ 6 ਅਗਸਤ 1946 ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ।<ref>{{Cite web |title=ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ |url=https://www.punjabi-kavita.com/Sadhu-Daya-Singh-Arif.php#gsc.tab=0 |access-date=2026-10-23 |website=www.punjabi-kavita.com}}</ref> ==ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ== *''ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਜੁਗਤਾਂ'' (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ) ==ਨਮੂਨਾ== (ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼ ਦੇ ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਲਾਸ‘ ਵਿਚੋਂ)<ref>[http://www.seerat.ca/oct2013/article09.php ਇਹ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਿ ਮਨਹੂਸ? - ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ]</ref> <poem> ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆਰਿਆ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ, ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ ਨਾਮ-ਓ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਭਲਕੇ। ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਬਾਣੀਏ ਨੇ, ਛੱਡ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਲਤਾਨ ਭਲਕੇ। ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਤਰ-ਫ਼ਲੇਲ ਮਲੀਏ, ਹੋਣਾ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਅਸਥਾਨ ਭਲਕੇ। ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਇਸ ਕਲਬੂਤ ਵਿਚੋਂ, ਕੱਢ ਲੈਣ ਜਮਦੂਤ ਪਰਾਣ ਭਲਕੇ। ਪਤਾ ਰੱਬ ਕਰੀਮ ਨੂੰ ਦਯਾ ਸਿੰਘਾ, ਕਾਇਮ ਰਹੇਗਾ ਜ਼ਮੀਂ ਆਸਮਾਨ ਭਲਕੇ। ***** ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਵਿਚ ਊਤ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਤੈਂ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਝੜੀ ਰਹਿਣੀ, ਖਾ ਲੈ ਖਰਚ ਲੈ ਪੁੰਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰ ਲੈ ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਪੜੀ ਰਹਿਣੀ, ਕੋਈ ਰੋਜ਼ ਤੂੰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸੈਰ ਕਰ ਲੈ ਬੱਘੀ ਵਿਚ ਤਬੇਲੇ ਦੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿਣੀ, ਆਖ਼ਰ ਉਮਰ ਦੀ ਡੋਰ ਨੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ਗੁੱਡੀ ਸਦਾ ਨਾ ਜੱਗ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਰਹਿਣੀ। </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1894]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] 65t7vvb78d98kkf1p6o55ls6nczb4wc 0 191992 850463 777859 2026-10-24T04:52:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850463 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਇਕਰਾਮੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ | alt = | caption = | native_name = একরামুদ্দীন আহমদ | native_name_lang = bn | other_names = | birth_name = | birth_date = 1872 | birth_place = [[ਰੈਣਾ I]], [[ਬਰਦਵਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]],[[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] | death_date = {{Death date and age|1940|11|20|1872|||df=yes}} | death_place = ਕੈਥਾ, [[ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ]] | education = | occupation = [[ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''ਇਕਰਾਮੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ''' (1872 – 20 ਨਵੰਬਰ 1940) ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ [[ਚਿੰਤਕ|ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ [[ਸੰਥਾਲ ਕਬੀਲਾ|ਸੰਥਾਲ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸੀ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1872 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ ਰੈਨਾ ਬਰਦਵਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਲੀਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਿਤਾਬੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਦਿਹਾਤੀ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। 1892 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਰਦਵਾਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ 1894 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਰਦਵਾਨ ਰਾਜ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਫ ਏ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੀ.ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਹੁਗਲੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। <ref>{{Cite Banglapedia|article=Ahmad, Ekramuddin|author=[[Wakil Ahmed|Ahmed, Wakil]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਹਿਮਦ ਨੇ 1896 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਵੇਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਪਾ ਕੇ ਉਪ-ਡਿਪਟੀ ਕਲੈਕਟਰ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ 1918 ਵਿੱਚ [[ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬੀਰਭੂਮ]] ਵਿੱਚ [[ਸੰਥਾਲ ਕਬੀਲਾ|ਸੰਥਾਲ ਲੋਕਾਂ]] ਉੱਪਰ ''[[ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ|ਜ਼ਮੀਂਦਾਰਾਂ]]'' ਦੇ ਜਬਰ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਸੰਥਾਲਾਂ ਦੇ ਜਬਰ ਵੱਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਸੰਥਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉਹ 1927 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਟੈਗੋਰ]] ਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਮੁੱਖ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ''ਰੋਬਿੰਦਰੋ-ਪ੍ਰੋਤਿਭਾ'' (ਜਾਂ ''ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ'' ) ਲਿਖੀ। ਉਸਨੇ [[ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ|ਮਾਈਕਲ ਮਧੂਸੂਦਨ ਦੱਤ]] ਅਤੇ [[ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] ਬਾਰੇ [[ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ|ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ]] ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਨਾਵਲ ''ਕਾਂਚ ਓ ਮੋਨੀ'' (1919) ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਸਾਓਗਤ'' ਅਤੇ ''[[Mohammadi (newspaper)|ਮੁਹੰਮਦੀ]]'' ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਸਨ। <ref>{{Cite Banglapedia|article=Ahmad, Ekramuddin|author=[[Wakil Ahmed|Ahmed, Wakil]]}}<cite class="citation encyclopaedia cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAhmed,_Wakil2012">[[Wakil Ahmed|Ahmed, Wakil]] (2012). [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahmad,_Ekramuddin "Ahmad, Ekramuddin"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214070018/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahmad,_Ekramuddin |date=2024-12-14 }}. In [[Sirajul Islam]]; Miah, Sajahan; [[Mahfuza Khanam|Khanam, Mahfuza]]; Ahmed, Sabbir (eds.). ''[[ਬੰਗਲਾਪੀਡੀਆ|Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh]]'' (Online&nbsp;ed.). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, [[Asiatic Society of Bangladesh]]. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/984-32-0576-6|<bdi>984-32-0576-6</bdi>]]. [[ਓਸੀਐੱਲਸੀ|OCLC]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/52727562 52727562]. [[OL (identifier)|OL]]&nbsp;[[openlibrary:books/OL30677644M|30677644M]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 December</span> 2024</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"></span></ref> ਉਹ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]] ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ "ਭਿੱਖੁਕ" [[ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। == ਮੌਤ == ਇਕਰਾਮੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਮੌਤ 20 ਨਵੰਬਰ 1940 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬੀਰਭੂਮ]], ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੈਥਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite Banglapedia|article=Ahmad, Ekramuddin|author=[[Wakil Ahmed|Ahmed, Wakil]]}}<cite class="citation encyclopaedia cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAhmed,_Wakil2012">[[Wakil Ahmed|Ahmed, Wakil]] (2012). [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahmad,_Ekramuddin "Ahmad, Ekramuddin"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214070018/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahmad,_Ekramuddin |date=2024-12-14 }}. In [[Sirajul Islam]]; Miah, Sajahan; [[Mahfuza Khanam|Khanam, Mahfuza]]; Ahmed, Sabbir (eds.). ''[[ਬੰਗਲਾਪੀਡੀਆ|Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh]]'' (Online&nbsp;ed.). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, [[Asiatic Society of Bangladesh]]. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/984-32-0576-6|<bdi>984-32-0576-6</bdi>]]. [[ਓਸੀਐੱਲਸੀ|OCLC]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/52727562 52727562]. [[OL (identifier)|OL]]&nbsp;[[openlibrary:books/OL30677644M|30677644M]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 December</span> 2024</span>.</cite><span data-ve-ignore="true"></span></ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1872]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] 998v1i6id3njhuzus10dczidliyo5ye 0 195821 850476 835241 2026-10-24T09:48:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850476 wikitext text/x-wiki '''ਕਟਿੰਗ ਚਾਹ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Cutting Chai''') ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਡੀਆ ਫੈਸਟੀਵਲ ਹੈ ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਆਰਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੀਡੀਆ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ (ਭਾਰਤ)|ਤਿਉਹਾਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 February 2019 |title=Mumbai: National College's fest Cutting Chai is back to give you a break |url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-mumbai-national-college-s-fest-cutting-chai-is-back-to-give-you-a-break-2714511 |website= |publication-place=[[DNA India]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=26 February 2022 |title=R.D. National College hosts biggest Media Festival – Cutting Chai 2022 Actor Siddhant Chaturvedi attends |url=https://hellomumbainews.com/current-news/r-d-national-college-hosts-biggest-media-festival-cutting-chai-2022-actor-siddhant-chaturvedi-attends/#google_vignette |access-date= |website= |publication-place=Hello Mumbai News }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮੀਡੀਆ ਫੈਸਟੀਵਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 February 2019 |title=Cutting Chai – R.D & S.H National College, Bandra |url=https://youthincmag.com/cutting-chai-r-d-s-h-national-college-bandra |access-date= |website= |language= |publication-place=Youth Incorporated Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318031639/https://youthincmag.com/cutting-chai-r-d-s-h-national-college-bandra |archive-date=18 ਮਾਰਚ 2025 |url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਫੈਸਟੀਵਲ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮੀਡੀਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਡਿਜੀਟਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜ਼ੂਮ ਅਤੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 2020|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref>{{Cite web |date=17 February 2021 |title=Cutting Chai fest is back with its 14th edition! |url=https://www.bandrabuzz.com/cutting-chai-fest-is-back-with-its-14th-edition/ |access-date= |website= |publisher=Bandra Buzz |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 February 2020 |title=National’s Cutting Chai, a must to taste |url=https://www.mid-day.com/mumbai-guide/things-to-do/article/nationals-cutting-chai--a-must-to-taste-22600161 |access-date= |website=Mid-day |language=}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਵਿਡ-19 ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭੌਤਿਕ ਫਾਰਮੈਟ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। == ਥੀਮ == * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ 1: ਬੋਲੇ ਤੋ, ਇਕਦਮ ਬੀਐਮਐਮ! * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ 2: ਇਹ ਜੰਗ ਹੈ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ 3: ਸੁਪਰਕਾਮਿਕ * ਚਾਹ 4 ਕੱਟਣਾ: ਇਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ * ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਚਾਹ 5: ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਚੱਖਿਆ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ 6: ਚਾਈ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ * ਚਾਹ 7 ਕੱਟਣਾ: ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ T ਦਬਾਓ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਹ 8: ਚਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਟੀਮ ਨਹੀਂ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ 9: ਦ ਐਪਿਕ ਚੈਥੋਲੋਜੀ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਐਕਸ: ਰਹੱਸਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਚਾਈ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਇਲੈਵਨ: ਵਨਸ ਅਪੌਨ ਏ ਚਾਈ * ਕੱਟ ਰਹੀ ਚਾਹ XII: ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਚਾਹ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ XIII: ਚੈਲੇਸਟੀਅਲ ਕ੍ਰਿਸਟਲ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ XIV: ਕੌਸਮੋ-ਚੈਲੇਸਟੀਅਲ ਜਿੱਤ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ XV: ਅਣਚਾਹੇ ਇਲਾਕੇ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ XVI: ਚਾਈਮੈਂਟੇਸ਼ਨਲ ਪੈਰਾਡੌਕਸ * ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ XVII: ਸਮੁੰਦਰੀ ਚਾਈ-ਟਾਈਡ * ਕੱਟਣਾ ਚਾਈ XVIII: ਚਾਇਓਆਸਿਸ ਦੀ ਰੇਤ == ਇਵੈਂਟ == ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ:- # ਡਾਂਸ # ਡਰਾਮਾ # ਬੈਂਡ # ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ # ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮ # ਰੇਡੀਓ # ਸੰਪਾਦਨ # ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ # ਸੋਲੋ ਮਾਈਕ # ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ # ਪੈਰੋਡੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ === ਦਸਤਖਤ ਸਮਾਗਮ === ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਨੂੰ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਸਦੇ ਸਿਗਨੇਚਰ ਈਵੈਂਟ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ: # ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ # ਨੁਕਸਾਨ ਕੰਟਰੋਲ # ਟੈਲੀਪ੍ਰੋਂਪਟਰ == ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ == ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਟਿੰਗ ਚਾਈ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ]], [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ|ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ ਖਾਨ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਓ]], [[ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ]],<ref>{{Cite web |date=6 February 2012 |title=Imran, Kareena and A R Rahman at National College’s Cutting Chai 2012 Festival |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/imran-kareena-and-a-r-rahman-at-national-colleges-cutting-chai-2012-festival/ |access-date= |publisher=[[Bollywood Hungama]] |language=}}</ref> [[ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇਸਾਈ]], [[ਐਲੀ ਅਵਰਾਮ|ਐਲੀ ਅਵਰਰਾਮ]], ਮਨਾਲੀ ਜਗਤਾਪ, [[ਦਿਵਿਆ ਖੋਸਲਾ ਕੁਮਾਰ]],<ref>{{Cite web |date=4 February 2014 |title=Prachi Desai, Elli Avram enjoy some cutting chai |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/prachi-desai-elli-avram-enjoy-some-cutting-chai/ |access-date= |website= |publisher=[[The Indian Express]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 February 2014 |title=Manali Jagtap, Babita Malkani and Elli Avram at Cutting Chai festival, held at National College, in Mumbai. |url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/elli-prachi-college-fest/articleshow/29847362.cms |access-date= |website= |publisher=The Times of India}}</ref>, [[ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ|ਸ਼ੰਕਰ ਚੀਂਗਲ]] [[ਚਿਤਰਾਂਗਦਾ ਸਿੰਘ|ਸਿੰਘ]], ਗੋਲਡ ਚੀਂਗਲ, [[ਜ਼ੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ|ਸ਼ੰਕਰ ਚੀਂਗਲ . ਅਖਤਰ]], [[ਸਿਧਾਰਥ ਮਹਾਦੇਵਨ]], ਕ੍ਰਾਈਸ ਬ੍ਰੋਚਾ, [[ਸਲੀਮ-ਸੁਲੇਮਾਨ|ਸਲੀਮ ਮਰਚੈਂਟ]],<ref>{{Cite web |date=23 February 2013 |title=Chitrangda & Prachi at National College’s festival ‘Cutting Chai’ {{!}} Shankar Mahadevan, Chitrangda Singh, Prachi Desai, Goldie Behl, Kapil Sharma |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/chitrangda-prachi-at-national-colleges-festival-cutting-chai/chitrangda-prachi-at-national-colleges-festival-cutting-chai-2/ |access-date= |publisher=Bollywood Hungama |language=}}</ref> [[ਸਰੋਜ ਖ਼ਾਨ|ਸਰੋਜ ਖਾਨ]], ਤਨਮਯ ਭੱਟ,<ref>{{Cite web |date=9 February 2017 |title=Tanmay Bhat: Get your finger inked just for the photo |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/tanmay-bhat-voting-vote-mumbai-news-mumbai-bmc-polls-bmc-elections-17979189 |access-date= |website= |publisher=[[Mid-Day]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 February 2018 |title=Cutting Chai Will Always Be BAE for JHC BMM! |url=https://jhcbmmrelived.wordpress.com/2018/02/08/cutting-chai-nationals-bmm/ |access-date= |website= |publisher=JHC BMM Relived |language=}}</ref> [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪੁਰੀ|ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪੁਰੀ]], ਰੋਹਿਤ ਵਰਮਾ,<ref>{{Cite web |date=February 2013 |title=Amrita Puri at National College’s ‘Cutting Chai’ fest |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/amrita-puri-at-national-colleges-cutting-chai-fest/amrita-puri-at-national-colleges-cutting-chai-fest-6/ |access-date= |publisher=Bollywood Hungama |language=}}</ref>, [[ਵਰੁਣ ਧਵਨ|ਵਰੁਣ ਧਾਵੀਨਮ]] [[ਦਿਵਯੇਂਦੂ|,]] [[ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ|ਵਰੁਣ]] [[ਮੰਦਿਰਾ ਬੇਦੀ|ਧਾਵੀਨਮ]],<ref>{{Cite web |title=Divyenndu at Cutting Chai Festival 2015 |url=https://santabanta.com/gallery/events/cutting-chai-festival-2015/image/297016/ |access-date= |website= |publisher=SantaBanta.Com |language= |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318022932/https://santabanta.com/gallery/events/cutting-chai-festival-2015/image/297016/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Mandira Bedi at Cutting Chai Festival 2015 |url=https://santabanta.com/gallery/events/cutting-chai-festival-2015/mandira-bedi/297019/ |access-date= |website= |publisher=SantaBanta.Com |language= |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318075531/https://santabanta.com/gallery/events/cutting-chai-festival-2015/mandira-bedi/297019/ |url-status=dead }}</ref> ਅਰਜੁਨ ਕਾਨੂੰਗੋ,<ref>{{Cite web |date=13 February 2016 |title=Deja vu college moment for Arjun Kanungo |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/deja-vu-college-moment-for-arjun-kanungo/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]],<ref>{{Cite web |date=30 June 2016 |title=Sonam Kapoor promotes 'Neerja' at the 'Cutting Chai' fest in National College |url=https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Sonam_Kapoor_promotes_'Neerja'_at_the_'Cutting_Chai'_fest_in_National_College.jpg |access-date= |website= |publisher=[[Wikimedia Commons]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sonam Kapoor promotes ‘Neerja’ at the ‘Cutting Chai’ fest in National College |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/sonam-kapoor-promotes-neerja-at-the-cutting-chai-fest-in-national-college/sonam-kapoor-promotes-neerja-at-the-cutting-chai-fest-in-national-college-5/ |access-date= |publisher=Bollywood Hungama}}</ref> [[ਸ਼ਰੱਧਾ ਦਾਸ|ਸ਼ਰਧਾ ਦਾਸ]], ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ, [[ਸ਼ਾਜ਼ਾਹਨ ਪਦਮਸੀ|ਸ਼ਜ਼ਾਹਨ ਪਦਮਸੀ]],<ref>{{Cite web |date=3 February 2011 |title=Shraddha Das, Madhur Bhandarkar and Shazahn Padamsee at 'Ek Cutting Chai' college film festival at National College, Bandra |url=https://photogallery.indiatimes.com/yearendershow/7423685.cms |access-date= |website= |publisher=The Times of India}}</ref> [[ਡਾਇੰਡਰਾ ਸੋਰਸ|ਡਿਆਂਦਰਾ ਸੋਰੇਸ]],<ref>{{Cite web |title=Diandra Soares judges a fashion show at ‘Cutting Chai’ festival |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/diandra-soares-judges-a-fashion-show-at-cutting-chai-festival/diandra-soares-judges-a-fashion-show-at-cutting-chai-festival-3/ |access-date= |publisher=Bollywood Hungama |language=}}</ref> [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ]], ਜਾਏਦ ਖਾਨ, [[ਪੂਰਬ ਕੋਹਲੀ]], [[ਤਮੰਨਾ ਭਾਟੀਆ]],<ref>{{Cite web |date=14 July 2023 |title=Tamannaah Bhatia Shakes Her Leg To Dhol Beats, Visits Her College To Promote Jee Karda |url=https://zeenews.india.com/people/tamannaah-bhatia-shakes-her-leg-to-dhol-beats-visits-her-college-to-promote-jee-karda-2635427.html |access-date= |website= |publisher=[[Zee News]] |language=}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 July 2023 |title=Tamannaah Bhatia Dances To Dhol Beats As She Visits Her College To Promote 'Jee Karda' |url=https://www.news18.com/movies/tamannaah-bhatia-dances-to-dhol-beats-as-she-visits-her-college-to-promote-jee-karda-photos-8333917.html |access-date= |website= |publisher=[[News18]] |language=}}</ref> ਸਿਧਾਂਤ ਚਤੁਰਵੇਦੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ]] 2nla4cx5ozv4zebmmual9pi7twcawj3 0 205059 850456 845162 2026-10-23T20:23:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850456 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = Atiśa | image = Atisha.jpg | caption = In this twelfth-century Tibetan depiction, Atiśa holds a long, thin palm-leaf manuscript with his left hand and making the gesture of teaching with his right hand. Produced in a [[Kadam (Tibetan Buddhism)|Kadam]] monastery in [[Tibet]], currently held in the [[Metropolitan Museum of Art]].<ref>{{cite web |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/tibu/ho_1993.479.htm |title=Portrait of Atiśa [Tibet (a Kadampa monastery)] (1993.479) |access-date=11 January 2008 |date=October 2006 |work=Timeline of Art History |publisher=New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–}}</ref> | other names = | dharma_name = Buddhism | birth_date = {{circa|982 CE}} | birth_place = [[Vikrampura]], [[Bengal]] | death_date = {{circa|1054 CE}} | death_place = [[Nyêtang]], Tibet | religion = [[Buddhism]] | title = | location = | education = {{plainlist| * [[Vikramashila]] * [[Odantapuri]] }} | reincarnation_of = | teacher = [[Jñanasrimitra]] | students = [[Dromtön]] | spouse = | children = }} '''ਅਤਿਸ਼ਾ''' ਦੀਪਾਂਕਰਾ ਸ਼੍ਰੀਜਨਨਾ [[ਬੰਗਾਲ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਸੀ।<ref name="TBRC">{{Cite web |title=Reincarnation |url=http://www.dalailama.com/messages/statement-of-his-holiness-the-fourteenth-dalai-lama-tenzin-gyatso-on-the-issue-of-his-reincarnation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514084334/http://www.dalailama.com/messages/statement-of-his-holiness-the-fourteenth-dalai-lama-tenzin-gyatso-on-the-issue-of-his-reincarnation |archive-date=14 May 2015 |access-date=20 May 2015 |website=Dalailama |publisher=The Dalai Lama}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-02 |title=Atisha: A Guide for Readers |url=https://www.shambhala.com/atisha-a-guide-for-readers/ |access-date=2026-06-19 |website=Shambhala Pubs |language=en}}</ref> ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੇ ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਯਾਨ]] ਅਤੇ [[ਵੱਜ੍ਰਯਾਨ|ਵਜਰਿਆਨਾ]] ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੁਮਾਤਰਾ ਅਤੇ [[ਤਿੱਬਤ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਅਤਿਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਚੇਲੇ ਡਰੋਮਟਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਦਮ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਤਿਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਨੁਵਾਦ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=POV |title=Tibetan Buddhism from A to Z - My Reincarnation - POV |url=https://www.pbs.org/pov/myreincarnation/tibetan-buddhism-glossary.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924151141/http://www.pbs.org/pov/myreincarnation/tibetan-buddhism-glossary.php |archive-date=24 September 2015 |access-date=24 August 2017 |website=[[PBS]]}}</ref> 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕਦਮ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਗੇਲੁਗ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੱਠਾਂ ਨੂੰ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Kadam - The Treasury of Lives: A Biographical Encyclopedia of Tibet, Inner Asia and the Himalayan Region |url=https://treasuryoflives.org/en/tradition/Kadam |access-date=11 December 2018 |website=The Treasury of Lives |language=en}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == === ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ === ਅਤਿਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 982 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਕਰਮਪੁਰਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਜਰਿਆਓਗਿਨੀ ਵਿੱਚ, ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਪਾਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Dipankar Srijnan, Atish |url=https://en.banglapedia.org/index.php?title=Dipankar_Srijnan,_Atish |website=[[Banglapedia]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ATĪŚA ou ATĪSHA |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/atisa-atisha/ |website=[[Encyclopædia Universalis]] |language=fr-FR}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Atisa Dipamkara |url=https://treasuryoflives.org/biographies/view/Atiśa-Dīpaṃkara/5717 |website=[[The Treasury of Lives]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ATĪŚA ou ATĪSHA |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/atisa-atisha/ |website=[[Encyclopædia Universalis]] |language=fr-FR}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="BrillAtisa">{{Cite journal|last=Roesler|first=Ulrike|title=Atiśa and the Bka' gdams pa Masters|url=https://referenceworks.brill.com/display/entries/ENBO/COM-2181.xml|journal=Brill's Encyclopedia of Buddhism Online}}</ref> === ਅਧਿਐਨ === ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਵੱਜ੍ਰਯਾਨ|ਤੰਤਰ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹੁਣ [[ਰਾਜਗੀਰ]] ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਹੁਲਗੁਹਿਆਵਾਜਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਭਿਕਸ਼ੂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਹੁਲਗੁਹਿਹੇਵਾਜਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਅਤਿਸ਼ ਨੂੰ ਹੇਵਜਰ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਸਿਖਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਵਧੂਤੀਪਾ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੱਤ ਸਾਲ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]] ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਣਚੱਕਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ।<ref name="BrillAtisa" /> ਤਿੱਬਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਧਗਯਾ ਵਿੱਚ ਐਬਟ ਸ਼ਿਲਰਕਸ਼ਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਅਠਾਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸਾਂਘਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਬੋਧੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]], [[ਸ਼ੈਵ ਮੱਤ|ਸ਼ਿਵਵਾਦ]], ਤੰਤਰੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਠ-ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੋਧੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਵੰਸ਼-ਵੰਸ਼ ਸਨ ਅਸੰਗਾ ਅਤੇ ਵਾਸੂਬੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਡੂੰਘੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵੰਸ਼, [[ਨਾਗਾਰਜੁਨ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ)|ਨਾਗਾਰਜੁਨ]] ਅਤੇ ਚੰਦਰਕੀਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਡੂੱਘੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਵੰਨ, ਅਤੇ ਤਿਲੋਪਾ ਅਤੇ ਨਰੋਪਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਰਤ ਡੂੰਘੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਵੰਸ।{{Sfn|Buswell|2014}}ਅਤਿਸ਼ਾ ਨੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਕਰਸ਼ਾਂਤੀ, ਨਰੋਪਾ ਅਤੇ ਜਿਤਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Ratnākaraśānti |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-buddhism/ratnakarasanti-COM_2051 |publisher=Encyclopedia of Buddhism Online}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਓਦਾਂਤਪੁਰੀ ਦੇ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਧਰਮਰਕਸ਼ਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref name="BrillAtisa" /> === ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ === ਅਤਿਸ਼ਾ ਵਿਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਯੁਕਤ ਭਿਕਸ਼ੂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਤਿੱਬਤੀ ਜੀਵ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਗੁਗੇ ਦੀ ਤਿੱਬਤੀ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਲਾ ਬਲਾ ਮਾ ਯੇ ਸ਼ੀਸ 'ਓਡ ਨੇ ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਗੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ "ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ" ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਸਕਣ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤਿਸ਼ਾ ਨੇ 1040 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਮਸ਼ੀਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਅਬੋਟ, ਰਤਨਾਕਰ ਨੇ ਅਤਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਿਸ ਆ ਜਾਵੇ।<ref name="BrillAtisa" /> === ਸੁਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Mural_of_Atisha_at_Ralung_Gompa,_1993.jpg|thumb|280x280px|1993 ਵਿੱਚ ਰਾਲੁੰਗ ਮੱਠ ਵਿਖੇ ਅਤਿਸ਼ਾ ਦੀ ਮੂਰਲ।]] ਤਿੱਬਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤਿਸ਼ਾ ਨੇ [[ਸ਼੍ਰੀਵਿਜੈ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਸ਼੍ਰੀਵਿਜੈ]] ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੁਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 12 ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ 1025 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਿਸ ਆਇਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਚੋਲ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਚੋਲ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਸੁਮਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਮਿਲਿਆ। ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਅਤਿਸ਼ ਨੂੰ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਬੋਧੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਜਾਂ ਵਿਗੜਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵਿਕਰਮਸ਼ੀਲਾ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਜਾਂ ਮਠਾਠ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮਰਾਟ ਧਰਮਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਓਦੰਤਪੁਰੀ ਨੂੰ "ਪੋਸ਼ਣ" ਦਿੱਤਾ ਸੀ।[15] ਆਤਿਸ਼ਾ ਦੀ ਸੁਵਰਨਾਭੂਮੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਧਰਮਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਤਿਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਬਲੂ ਐਨਨਲਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੇਸ਼ੇ-ਓ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗੁਗੇ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਤਸੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਰਮਸ਼ੀਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿਸ਼ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪੜਾਉਣ ਲਈ ਆਵੇ। ਨਕਤਸੋ ਅਤੇ ਗਿਆ ਲੋਤਸਾਵਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤਿਸ਼ਾ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਪੁਰੰਗ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਲੁੰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। (ਗਿਆ ਲੋਤਸਾਵਾ ਦੀ ਟੋਲੰਗ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਪਾ ਲੋਤਸਵਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਟੋਲੰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਰਚਨਾ, ਬੋਧੀਪਥਪ੍ਰਦੀਪ, ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਲੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੱਠ-ਸੱਤ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਾਠ ਤਿੰਨ ਵਾਹਨਾਂ, ਹੀਨਯਾਨ, ਮਹਾਯਾਨ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਯਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਬੋਧੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਮਰੀਮ, ਜਾਂ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਲਈ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਂਗਖਾਪਾ ਦੀਆਂ ਲਾਮਰੀਮ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Atisa Dipamkara |url=http://treasuryoflives.org/biographies/view/Atisa-Dipamkara/5717 |access-date=11 December 2018 |website=The Treasury of Lives |language=en}}</ref> ਇੱਥੇ ਅਤਿਸ਼ਾ ਡ੍ਰੋਮਟਨ, ਜਾਂ ਡ੍ਰੋਮਟਨਪਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਉਸਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਚੇਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਸ਼ਾ ਦੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਧਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dromton Gyelwa Jungne |url=http://treasuryoflives.org/biographies/view/Dromton-Gyelwa-Jungne/4267 |access-date=11 December 2018 |website=The Treasury of Lives |language=en}}</ref> ਜੈਮਗਨ ਕੌਂਗਟਰੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਅਤਿਸ਼ਾ ਨੇ ਸਾਮੀ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪੇਕਰ ਕੋਰਡਜ਼ੋਲਿੰਗ ਵਿਖੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, "ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਜਰਿਆਣ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ। ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਰਾਜਿਆਂ, ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।"{{Sfn|Tulku|Helm|2006}} == ਵਿਰਾਸਤ == 2004 ਵਿੱਚ, ਅਤਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੇ ਸਰਬ ਮਹਾਨ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ 18 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3623345.stm|title=Listeners name 'greatest Bengali'|date=14 April 2004|access-date=24 February 2018|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 April 2004 |title=International : Mujib, Tagore, Bose among 'greatest Bengalis of all time' |url=http://www.thehindu.com/2004/04/17/stories/2004041703001700.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011708/https://www.thehindu.com/2004/04/17/stories/2004041703001700.htm |archive-date=25 December 2018 |access-date=24 February 2018 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Daily Star Web Edition Vol. 4 Num 313 |url=http://archive.thedailystar.net/2004/04/16/d4041601066.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011711/http://archive.thedailystar.net/2004/04/16/d4041601066.htm |archive-date=25 December 2018 |access-date=24 February 2018 |website=The Daily Star}}</ref> == ਲਿਖਤਾਂ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{Unreferenced section|date=March 2022}}ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ :* ''ਬੋਧੀਪਥਪ੍ਰਦਾ'' (ਵਾਈਲੀਃ ਬਾਇਆਂਗ ਚੁਬ ਲਾਮ ਗੀਏ ਗਰੋਨ ਮਾ) :* ਬੋਧੀਪਥਪ੍ਰਦੀਪਪੰਜਿਕਨਾਮਾ (ਬੋਧੀਪਥਾਪ੍ਰਦੀਪ/ਬਾਇਆਂਗ ਚੁੱਬ ਲਾਮ ਗੀਈ ਸਰਗੌਨ ਮਾ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ) :* ''ਚਰਯਾਮਗ੍ਰਹਿਪ੍ਰਦੀਪ'' ਵਿੱਚ ਆਤਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੁਝ ਕਿਰਤਨ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ। :* ''ਸੱਤਿਆਦਵਯਾਵਤਾਰਾ'' :* ''ਬੋਧਿਸੱਤਵਮਾਨਯਾਵਾਲੀ'' :* ''ਮੱਧਮਕਰਣਪ੍ਰਦੀਪ'' :* ''ਮਹਾਯਾਨਪਥਸਾਦਨਾਸੰਗ੍ਰਹਿ'' :* ''ਸ਼ੀਕਸਾਸਮੁਕਾਇਆ ਅਭਿਸ਼ਮਿਆ'' :* ''ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਮਿਤਾਪਿੰਦਰਥਪ੍ਰਦੀਪ'' :* ''ਏਕਵੀਰਾਸਧਨ'' :* ਵਿਮਲਾਰਤਨਲੇਖਾ, ਗੌਡ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਯਪਾਲ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਚਿੱਠੀ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਨੀਥਾਂਗ ਡ੍ਰੋਲਮਾ ਮੰਦਰ * ਬਿਕ੍ਰਮਪੁਰ ਵਿਹਾਰ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} === ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ === * {{Cite book|deadurl=Robert Buswell Jr.|location=Princeton, New Jersey}} * ਖੇਨਪੋ ਕੋਨਚੋਗ ਗਿਆਲਤਸਨ, ਮਹਾਨ ਕਾਗਯੂ ਮਾਸਟਰਜ਼ਃ ਦ ਗੋਲਡਨ ਲੀਨੇਜ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਸਨੋ ਲਾਇਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ * ਗੇਸ਼ ਸੋਨਮ ਰਿੰਚੇਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਅਤਿਸ਼ਾ ਦਾ ਲੈਂਪ, ਬਰਫ ਸ਼ੇਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ * {{Cite book|deadurl=Dilgo Khyentse|location=Ithaca, New York}} * {{Cite book|location=Boston}} * {{Cite book|location=Boston}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Works by or about Atiśaਵਿੱਚਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ * Works by or about Atishaਵਿੱਚਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ * ਆਤਿਸ਼ਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ, Item 596 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211113104432/http://faculty.washington.edu/kpotter/ckeyt/txt3.htm|date=13 November 2021}} 13 November 2021 at the Wayback Machine, Karl Potter, University of Washington * [http://kadampa.org/en/buddhism/advice-from-atisha ਅਤਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਸਲਾਹ] * ਬੰਗਲਾਪੀਡੀਆ 'ਤੇ [https://web.archive.org/web/20251103185248/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dipankar_Srijnan%2C_Atish ਅਤਿਸ਼ਾ ਦੀਪਮਕਾਰਾ] * [http://studybuddhism.com/en/tibetan-buddhism/original-texts/sutra-texts/lamp-for-the-path-to-enlightenment ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈਂਪ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ] (ਡਾ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬਰਜ਼ਿਨ ਦੁਆਰਾ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] m4vlp7v5636wmxltzqjwt2p6s6nwu0d 0 205340 850479 849518 2026-10-24T10:22:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850479 wikitext text/x-wiki {{Short description|ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼}} {{Use dmy dates|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026}} {{Infobox sportsperson | name = ਕਰਮ ਲਹਿਲ | birth_name = ਕਰਮ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲ | birth_date = {{Birth date and age|1994|2|10|df=y}} | birth_place = [[ਸੰਗਰੂਰ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | country = ਭਾਰਤ | sport = ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ | event = [[ਸਕੀਟ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ|ਸਕੀਟ]] | show_medals = yes | medal_templates = {{MedalSport|ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਕੀਟ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ਾਟਗਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}} {{MedalBronze|2014 ਅਲ ਐਨ|ਜੂਨੀਅਰ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ}} {{MedalGold|2014 ਅਲ ਐਨ|ਜੂਨੀਅਰ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਟੀਮ}} {{MedalCompetition|[[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalGold|2015 ਕੇਰਲ|ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਟੀਮ}} {{MedalCompetition|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{MedalGold|2019 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਟੀਮ}} {{MedalSilver|2019 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਸਕੀਟ ਮਿਕਸਡ ਟੀਮ}} }} '''ਕਰਮ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲ''' (ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ, ਜੋ [[ਸਕੀਟ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ਾਟਗਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ 2015 [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="ISSF">{{cite web |title=Karam Lehal |url=https://www.issf-sports.org/athletes/SHINDM1002199201 |publisher=International Shooting Sport Federation |access-date=13 August 2026 }}</ref><ref name="Asian2014">{{cite web |title=4th Asian Shotgun Championship – Results |url=https://shooting.by/im/results/Results_Asian_Clay_Championship_2014_Al-Ain_UAE.pdf |publisher=Asian Shooting Confederation |date=9 November 2014 |access-date=6 October 2026 }}</ref><ref name="TOI2014">{{cite news |title=Anantjeet leads jr skeet team to gold at Asian Shotgun Championship |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/shooting/anantjeet-leads-jr-skeet-team-to-gold-at-asian-shotgun-championship/articleshow/45089450.cms |work=[[The Times of India]] |date=9 November 2014 |access-date=12 August 2026 }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਲਹਿਲ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1994 ਨੂੰ [[ਸੰਗਰੂਰ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="ISSF" /> ਉਸਨੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਜੀਜੀਐੱਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਸਮਾਣਾ]] ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="Tribune2021">{{cite news |title=Sangrur shooter selected in WC skeet team |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sangrur-shooter-selected-in-wc-skeet-team-215864 |work=The Tribune |date=18 February 2021 |access-date=13 August 2026 }}</ref> ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref name="Jagbani2019">{{cite news |title=ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਰਾਈਫਿਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ 'ਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੋਨ ਤਗਮਾ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/malwa/news/sangrur--karam-lehal--punjab-state-championship-rifle-shooting--gold-medal-1143336 |work=Jagbani |date=24 September 2019 |access-date=19 August 2026 }}</ref> == ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰੀਅਰ == ਲਹਿਲ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Jagbani2019" /> 2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ਾਟਗਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅਲ ਐਨ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਜੂਨੀਅਰ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਨੰਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਰੂਕਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੂਨੀਅਰ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="Asian2014" /><ref name="TOI2014" /><ref>{{cite news |title=Junior Indian men's Skeet team wins Asian gold |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/junior-indian-men-s-skeet-team-wins-asian-gold-114110900456_1.html |work=Business Standard |date=9 November 2014 |access-date=6 October 2026 }}</ref> ਲਹਿਲ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਏ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਕੋਚ ਐਨਿਓ ਫਾਲਕੋ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ।<ref name="Tribune2021" /> 2015 ਵਿੱਚ, ਲਹਿਲ [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=Smit's skeet double helps Punjab pip Maharashtra |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/smit-s-skeet-double-helps-punjab-pip-maharashtra-115020800581_1.html |work=Business Standard |date=8 February 2015 |access-date=28 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=National Games: Smit strikes double gold |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/national-games-smit-strikes-double-gold/article6871334.ece |work=[[The Hindu]] |date=8 February 2015 |access-date=8 October 2026 }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Tribune2021" /> 2019 ਵਿੱਚ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈ 63ਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਲਹਿਲ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗਣੇਮਤ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕੀਟ ਮਿਕਸਡ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{cite web |title=63rd National Shooting Championship Competitions in Shotgun Events – Team Result |url=https://thenrai.in/ |publisher=National Rifle Association of India |access-date=29 July 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Mairaj-Areeba shoot mixed skeet gold in the 63rd National Shotgun Championship |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/mairaj-areeba-shoot-mixed-skeet-gold-in-the-63rd-national-shotgun-championship/article30154263.ece |work=[[The Hindu]] |date=30 November 2019 |access-date=19 August 2026 }}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ ਸਕੀਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਯੋਗਤਾ ਅੰਕ (MQS) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਧੀਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news |title=Indian shooting: NRAI announce 57-member squad for ISSF World Cup in Delhi |url=https://scroll.in/field/987351/indian-shooting-nrai-announce-57-member-squad-for-issf-world-cup-in-delhi |work=Scroll.in |date=16 February 2021 |access-date=29 July 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=India name 57-member squad for Shooting World Cup in New Delhi |url=https://olympics.com/en/news/india-shooting-world-cup-2021-nrai-squad |work=Olympics.com |date=16 February 2021 |access-date=19 August 2026 }}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ == ਲਹਿਲ ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite news |title=ਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news-karam-singh-lehal-joined-bjp-1332411 |work=Jagbani |date=21 January 2022 |access-date=12 August 2026 }}</ref> ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਯੁਵਾ ਮੋਰਚਾ ਦੇ ਖੇਡ ਸੈੱਲ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਉੱਜਵਲ- ਕਰਮ ਲਹਿਲ |url=https://punjab.news18.com/news/punjab/karam-lehal-on-bjp-politics-in-punjab-777931.html |work=News18 ਪੰਜਾਬ |date=25 January 2024 |access-date=9 August 2026 }} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{ISSF athlete|SHINDM1002199201|ਕਰਮ ਲਹਿਲ}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਕੀਟ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ]] rraowihqbhfgr62kxieroknhz81v4k3 0 205473 850442 850416 2026-10-23T18:14:17Z Nitesh Gill 8973 850442 wikitext text/x-wiki ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹਨ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਲੀਨਿਕ, ਇਮੇਜ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ। ਜਦ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਰਜਰੀ (MS) ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਚਿਰੁਰਗੀਆ (MCh) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Best Cosmetic Surgeon in Delhi, Cosmetic Surgery in Delhi, Top Cosmetic Surgeon |url=https://anupdhir.com/ |access-date=2026-10-22 |website=Best Cosmetic Surgeon in Delhi- Dr. Anup Dhir |language=en}}</ref> ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਈਨੋਪਲਾਸਟੀ, ਫੇਸਲਿਫਟ, ਪਲਕ ਦੀ ਸਰਜਰੀ, ਛਾਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੰਟੋਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਜਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਡਾ. ਧੀਰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਮੈਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ (ਏਐਸਏਪੀਐਸ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਹਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dr. Anup Dhir {{!}} Plastic Surgeon, Delhi - Book Appointment Online, View Fees, Reviews {{!}} Apollo 247 |url=https://www.apollo247.com/doctors/dr-anup-dhir-8f6a23e3-0bf2-4379-ab90-a274e72b0489 |access-date=2026-10-22 |website=Apollo 24{{!}}7 |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (DMA) ਦੇ "ਸਰਬੋਤਮ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ (IAAPS) "ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਇੱਕ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸਰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dr Anup Dhir {{!}} Plastic Surgeon {{!}} Apollo Hospital Delhi, Delhi |url=https://www.banglahealthconnect.com/doctor/dr-anup-dhir |access-date=2026-10-22 |website=www.banglahealthconnect.com |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹਨ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਮਬੀਬੀਐਸ, ਐਮਐਸ, ਅਤੇ ਐਮਸੀਐਚ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। 1988 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1999 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਕਸੀਲੋਫੇਸ਼ੀਅਲ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਲੁਡੀਵਿਗਸ-ਮੈਕਸੀਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਧੀਰ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਫੈਲੋ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dr. Anup Dhir — Cosmetic & Plastic Surgeon in Delhi NCR, India |url=https://ginger.healthcare/destinations/india/doctors/dr-anup-dhir/ |access-date=2026-10-22 |website=Ginger Healthcare |language=en-GB}}</ref> ਡਾ. ਧੀਰ ਇੱਕ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਡਾਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਸਰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜਵੰਦ ਨਤੀਜੇ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਡਾ. ਧੀਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਹਨ: ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਕੈਂਸਰ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਕੈਸਲ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਰਾਇਲ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਇਨਫਰਮਰੀ, ਨਿਊਕੈਸਲ ਓਨ ਟਾਇਨ ਅਤੇ ਕਵੀਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਹਸਪਤਾਲ, ਈਸਟ ਗ੍ਰਿੰਸਟੇਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਉਸਨੇ 2004 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ, ਖਜ਼ਾਨਚੀ, ਸੇਕ੍ਰਿਟੇਰੀ, ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਮਿਊਨਿਖ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਲੁਡੀਵਿਗਸ-ਮੈਕਸੀਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਲੋਫੇਸ਼ੀਅਲ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਜਿਨਸੀ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਬੁਡਾਪੇਸਟ, ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਡਾ: ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਨੂੰ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ (MJCSM) 'ਤੇ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਸੰਯੁਕਤ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮੇਟੀ (FECSM) ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਜਿਨਸੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਰੀਕੰਸਟ੍ਰਕਟਿਵ ਅਤੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹਨ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। == ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪਾਂ == ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ: * ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ (ISAPS) * ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ (ਏ.ਐੱਸ.ਪੀ.ਐੱਸ.) * ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ * ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੁਹਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ * ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਆਫ ਕਟੇਨੀਅਸ ਸਰਜਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (I) ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਡਰਮਾਟੋਲੋਜੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ == ਖੋਜ == ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਕੋਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਵਜੋਂ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਮੈਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ (ਏਐਸਏਪੀਐਸ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਰਜਨਜ਼ (ਐਫਏਸੀਐਸ) ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਨ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਡਾ: ਧੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Dhir |first=Anup |author-link=Https://anupdhir.com/plastic-surgeon-delhi.php |title=Best Plastic Surgeon in Delhi, Plastic Surgery - Dr Anup Dhir |url=https://anupdhir.com/plastic-surgeon-delhi.php |access-date=2026-10-22 |website=Best Plastic Surgeon in Delhi, Plastic Surgery - Dr Anup Dhir |language=en}}</ref> * ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਕਾਇਆਕਲਪ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਲਈ ADRC ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਰਬੀ ਦੀ ਗ੍ਰਾਫਟਿੰਗ * ਸ਼ੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ * ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੈਸਕੁਲਰ ਐਨਾਸਟੋਮੋਸਿਸ ਲਈ 'ਇਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਵੇਨਸ ਐਲੋਗਰਾਫਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ' ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਰਜੀਕਲ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾ. ਧੀਰ ਵਿਆਪਕ ਮਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੋਰਡ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ: == ASAPS (ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ) == ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪਲਾਸਟਿਕ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸਰਜਰੀ (IPRAS) ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ (ਏ.ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ.) ਡਾ: ਧੀਰ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹਨ। ਉਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਫੇਸਲਿਫਟਸ * ਰਾਈਨੋਪਲਾਸਟੀ * ਛਾਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ * ਛਾਤੀ ਦੀ ਕਮੀ * ਲਿਪੋਸਕਸ਼ਨ * ਬਾਡੀ ਕੰਟੋਰਿੰਗ * ਹੱਥ ਦੀ ਸਰਜਰੀ * ਬਰਨ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਡਾ. ਧੀਰ ਇੱਕ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਇਲਾਜ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ADRC ਫੈਟ ਗ੍ਰਾਫਟਿੰਗ: ADRC ਐਡੀਪੋਜ਼-ਉਤਪੰਨ ਪੁਨਰਜਨਮ ਸੈੱਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸੈੱਲ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰਨ, ਟਿਸ਼ੂ ਦੇ ਪੁਨਰਜਨਮ, ਅਤੇ ਦਰਦ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਰਬੀ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਧੀਰ ਨੇ CELUTION ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਲਈ 10 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ADRC-ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਫੈਟ ਗ੍ਰਾਫਟਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੋਰ ਬਹਿਰਾਪਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਟਿੰਨੀਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਧੀਰ ਨੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੈਸਕੁਲਰ ਐਨਾਸਟੋਮੋਸਿਸ ਲਈ ਇਰੀਡੀਏਟਿਡ ਵੇਨਸ ਐਲੋਗਰਾਫਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਰਜੀਕਲ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਬੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੈਸਕੁਲਰ ਐਨਾਸਟੋਮੋਸਿਸ ਲਈ ਇਰਡੀਏਟਿਡ ਵੇਨਸ ਐਲੋਗਰਾਫਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1986-04-02 |title=चित्र:Dr. Anup Dhir.png - विकिपीडिया |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dr._Anup_Dhir.png |access-date=2026-10-22 |website=commons.wikimedia.org |language=hi}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} 1yqnyr9hallfntiipd1alpy4y66qke4 850443 850442 2026-10-23T18:28:43Z Nitesh Gill 8973 850443 wikitext text/x-wiki {{Advert}} {{POV}} {{Refimprove}} '''ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ''' 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਲੀਨਿਕ, ਇਮੇਜ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹੈ। ਡਾ ਧੀਰ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਰਜਰੀ (MS) ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਚਿਰੁਰਗੀਆ (MCh) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Best Cosmetic Surgeon in Delhi, Cosmetic Surgery in Delhi, Top Cosmetic Surgeon |url=https://anupdhir.com/ |access-date=2026-10-22 |website=Best Cosmetic Surgeon in Delhi- Dr. Anup Dhir |language=en}}</ref> ਡਾ ਧੀਰ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਈਨੋਪਲਾਸਟੀ, ਫੇਸਲਿਫਟ, ਪਲਕ ਦੀ ਸਰਜਰੀ, ਛਾਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੰਟੋਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਧੀਰ ਜਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਧੀਰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ (ਏਐਸਏਪੀਐਸ) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਹਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dr. Anup Dhir {{!}} Plastic Surgeon, Delhi - Book Appointment Online, View Fees, Reviews {{!}} Apollo 247 |url=https://www.apollo247.com/doctors/dr-anup-dhir-8f6a23e3-0bf2-4379-ab90-a274e72b0489 |access-date=2026-10-22 |website=Apollo 24{{!}}7 |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹਨ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਐਮਬੀਬੀਐਸ, ਐਮਐਸ, ਅਤੇ ਐਮਸੀਐਚ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। 1988 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1999 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਕਸੀਲੋਫੇਸ਼ੀਅਲ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਲੁਡੀਵਿਗਸ-ਮੈਕਸੀਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਧੀਰ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਫੈਲੋ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dr. Anup Dhir — Cosmetic & Plastic Surgeon in Delhi NCR, India |url=https://ginger.healthcare/destinations/india/doctors/dr-anup-dhir/ |access-date=2026-10-22 |website=Ginger Healthcare |language=en-GB}}</ref> ਡਾ. ਧੀਰ ਇੱਕ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਡਾਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਸਰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜਵੰਦ ਨਤੀਜੇ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਡਾ. ਧੀਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਹਨ: ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਕੈਂਸਰ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਕੈਸਲ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਰਾਇਲ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਇਨਫਰਮਰੀ, ਨਿਊਕੈਸਲ ਓਨ ਟਾਇਨ ਅਤੇ ਕਵੀਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਹਸਪਤਾਲ, ਈਸਟ ਗ੍ਰਿੰਸਟੇਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਉਸਨੇ 2004 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ, ਖਜ਼ਾਨਚੀ, ਸੇਕ੍ਰਿਟੇਰੀ, ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਮਿਊਨਿਖ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਲੁਡੀਵਿਗਸ-ਮੈਕਸੀਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਲੋਫੇਸ਼ੀਅਲ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਜਿਨਸੀ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਬੁਡਾਪੇਸਟ, ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਡਾ: ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਨੂੰ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ (MJCSM) 'ਤੇ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਸੰਯੁਕਤ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮੇਟੀ (FECSM) ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਜਿਨਸੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਰੀਕੰਸਟ੍ਰਕਟਿਵ ਅਤੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹਨ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। == ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪਾਂ == ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ: * ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ (ISAPS) * ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ (ਏ.ਐੱਸ.ਪੀ.ਐੱਸ.) * ਸੈਕਸੁਅਲ ਮੈਡੀਸਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ * ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੁਹਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ * ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਆਫ ਕਟੇਨੀਅਸ ਸਰਜਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (I) ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਡਰਮਾਟੋਲੋਜੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ == ਖੋਜ == ਡਾ. ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਕੋਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਵਜੋਂ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਮੈਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ (ਏਐਸਏਪੀਐਸ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਰਜਨਜ਼ (ਐਫਏਸੀਐਸ) ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਨ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਡਾ: ਧੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Dhir |first=Anup |author-link=Https://anupdhir.com/plastic-surgeon-delhi.php |title=Best Plastic Surgeon in Delhi, Plastic Surgery - Dr Anup Dhir |url=https://anupdhir.com/plastic-surgeon-delhi.php |access-date=2026-10-22 |website=Best Plastic Surgeon in Delhi, Plastic Surgery - Dr Anup Dhir |language=en}}</ref> * ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਕਾਇਆਕਲਪ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਲਈ ADRC ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਰਬੀ ਦੀ ਗ੍ਰਾਫਟਿੰਗ * ਸ਼ੋਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ * ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੈਸਕੁਲਰ ਐਨਾਸਟੋਮੋਸਿਸ ਲਈ 'ਇਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਵੇਨਸ ਐਲੋਗਰਾਫਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ' ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਰਜੀਕਲ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾ. ਧੀਰ ਵਿਆਪਕ ਮਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੋਰਡ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ: == ASAPS (ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ) == ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪਲਾਸਟਿਕ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸਰਜਰੀ (IPRAS) ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ (ਏ.ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ.) ਡਾ: ਧੀਰ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ ਹਨ। ਉਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਫੇਸਲਿਫਟਸ * ਰਾਈਨੋਪਲਾਸਟੀ * ਛਾਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ * ਛਾਤੀ ਦੀ ਕਮੀ * ਲਿਪੋਸਕਸ਼ਨ * ਬਾਡੀ ਕੰਟੋਰਿੰਗ * ਹੱਥ ਦੀ ਸਰਜਰੀ * ਬਰਨ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਡਾ. ਧੀਰ ਇੱਕ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਇਲਾਜ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ADRC ਫੈਟ ਗ੍ਰਾਫਟਿੰਗ: ADRC ਐਡੀਪੋਜ਼-ਉਤਪੰਨ ਪੁਨਰਜਨਮ ਸੈੱਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸੈੱਲ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰਨ, ਟਿਸ਼ੂ ਦੇ ਪੁਨਰਜਨਮ, ਅਤੇ ਦਰਦ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਰਬੀ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਧੀਰ ਨੇ CELUTION ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਲਈ 10 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ADRC-ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਫੈਟ ਗ੍ਰਾਫਟਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੋਰ ਬਹਿਰਾਪਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਟਿੰਨੀਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਧੀਰ ਨੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੈਸਕੁਲਰ ਐਨਾਸਟੋਮੋਸਿਸ ਲਈ ਇਰੀਡੀਏਟਿਡ ਵੇਨਸ ਐਲੋਗਰਾਫਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਰਜੀਕਲ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਬੰਬਈ ਦੇ ਟਾਟਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੈਸਕੁਲਰ ਐਨਾਸਟੋਮੋਸਿਸ ਲਈ ਇਰਡੀਏਟਿਡ ਵੇਨਸ ਐਲੋਗਰਾਫਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1986-04-02 |title=चित्र:Dr. Anup Dhir.png - विकिपीडिया |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dr._Anup_Dhir.png |access-date=2026-10-22 |website=commons.wikimedia.org |language=hi}}</ref> == ਇਨਾਮ == ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (DMA) ਦੇ "ਸਰਬੋਤਮ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨ" ਇਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਏਸਥੈਟਿਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਨਸ (IAAPS) "ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ" ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾ ਅਨੂਪ ਧੀਰ ਇੱਕ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸਰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dr Anup Dhir {{!}} Plastic Surgeon {{!}} Apollo Hospital Delhi, Delhi |url=https://www.banglahealthconnect.com/doctor/dr-anup-dhir |access-date=2026-10-22 |website=www.banglahealthconnect.com |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} c5edgpi4a8pzbmhof9np106p7zycm5q 3 205481 850437 2026-10-23T15:03:52Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 850437 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Dupsud}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:03, 23 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) skye8b0xlmr5tnjuczyhl7la9u6quat 10 205482 850447 2026-10-23T18:46:08Z Nitesh Gill 8973 Nitesh Gill ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਫਰਮਾ:POV]] ਨੂੰ [[ਫਰਮਾ:ਨਜ਼ਰੀਆ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 850447 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਫਰਮਾ:ਨਜ਼ਰੀਆ]] 61ewneis163octdyr7x03m8c51fewr0 3 205483 850473 2026-10-24T09:01:11Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 850473 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Cutiewe}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:01, 24 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) 74c94zt9gstt7our5vegqzuq361hb1r