ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ 0 1563 850627 812101 2026-10-26T08:40:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850627 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ | image = Shiv Kumar Batalvi, 1970.jpg | caption = ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ 1970 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ | birth_name = ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ | birth_date = {{Birth date |df=yes|1936|7|23}} | birth_place = [[ਬੜਾਪਿੰਡ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] <br> (ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1973|5|6|1936|07|23}} | death_place = [[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਿਰੀ ਮੰਗਿਆਲ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | occupation = ਕਵੀ, ਗਾਇਕ, ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ | period = 1960–1973 | genre = ਕਵਿਤਾ, [[ਗਦ]], ਨਾਟਕ | subject = | movement = [[ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ]] | notableworks = ''[[ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)|ਲੂਣਾ]]'' (1965) | awards = [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | spouse = ਅਰੁਣਾ ਬਟਾਲਵੀ | signature = Shiv_Kumar_Batalvi_signature.svg }} '''ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ''' (23 ਜੁਲਾਈ 1936<ref>{{Cite web|title=Shodhganga|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/104123/4/04_chapter%201.pdf}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Shodhganga|hdl=10603/104123|url=http://hdl.handle.net/10603/104123}}</ref> - 6 ਮਈ 1973<ref>{{Cite web|title=Shodhganga|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/104123/4/04_chapter%201.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-05-07|title=Remebering Shiv Kumar Batalvi: Fan recalls time when poet was the hero|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/remebering-batalvi-fan-recalls-time-when-poet-was-the-hero-shiv-kumar-batalvi-sahitya-akademi-award-punjab-amrita-pritam/story-osTPqIJedSso5AMHQcQmBP.html|access-date=2021-05-08|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਵੀ]], [[ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਉੱਚੇ ਜਨੂੰਨ, ਦੁਖਦਾਈ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ "'''ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ'''" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>''[https://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&dq=Jaswant+Singh+Neki&pg=PA258 Handbook of Twentieth-century Literatures of India]'', by Nalini Natarajan, Emmanuel Sampath Nelson. Greenwood Press, 1996. {{ISBN|0-313-28778-3}}. ''Page 258''</ref> ਉਸਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬ ਦਾ [[ਕੀਟਸ]]' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] (ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਪੂਰਨ ਭਗਤ]] ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ, [[ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)|''ਲੂਣਾ'']] (1965) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨਾਟਕ ਲਈ, ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]], ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ]] ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਧਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।<ref>[http://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10316.htm#punjabi List of Punjabi language awardees] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090331234058/http://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10316.htm|date=31 March 2009}} [[Sahitya Akademi Award]] Official listings.</ref><ref>[http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2006%5C11%5C16%5Cstory_16-11-2006_pg13_4 World Performing Arts Festival: Art students awed by foreign artists] ''[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]'', 16 November 2006.</ref><ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20030504/spectrum/book6.htm Shiv Kumar] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 4 May 2003.</ref> ਅੱਜ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ, [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)]] ਅਤੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਦਿੱਗਜਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ]] ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2004/20040111/spectrum/book10.htm Pioneers of modern Punjabi love poetry] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 11 January 2004.</ref><ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-5-2004_pg3_5 The Batala phenomenon] ''[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]'', 19 May 2004.</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ [[23 ਜੁਲਾਈ]] [[1936]] ਨੂੰ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੇ ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ [[ਬੜਾਪਿੰਡ|ਬੜਾ ਪਿੰਡ ਲੋਹਤੀਆਂ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000430/spectrum/main2.htm#3|title=spectrum/main2.htm}}</ref> ਮੁਲਕ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪਾਲ, ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਟਵਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਗੋ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਸੁਰੀਲੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੁਰੀਲਾਪਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੜਾ ਪਿੰਡ 'ਲੋਹਤੀਆਂ' ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬਟਾਲਾ]], [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪਟਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ [[ਰਾਮਾਇਣ|ਰਮਾਇਣ]] ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਭਟਕਦੇ ਟਕਸਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ, ਜੋਗੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪੇਂਡੂ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} ==ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ== ਸੰਨ [[1953]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੇ "ਸਾਲਵੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ" ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਰਿੰਗ ਯੂਨੀਅਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ [[ਬਟਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ [[ਨਾਭਾ]] ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਰਟਸ ਵਿਸ਼ਲ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ [[ਕਾਦੀਆਂ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। [[ਬੈਜਨਾਥ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਾਂਗੜਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਓਵਰਸੀਅਰ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਤ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪਟਵਾਰੀ ਲਵਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ [[1961]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[1966]] ਤੱਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਦੀ ਕਦਾਈਂ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸੇਵਾ ਫਲ ਜਾਂ ਕੁਝ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਨਿਗੂਣੀ ਜਿਹੀ ਰਾਇਲਟੀ ’ਤੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ "ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ" ਦੀ [[ਬਟਾਲਾ]] ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sikh-heritage.co.uk/arts/shiv%20batalvi/Shiv%20batalvi.htm|title=sikh-heritage.co.uk}}</ref> ਸੰਨ [[1968]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵਜੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਉਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਆ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਨਿੱਜੀ ਜਿੰਦਗੀ == ਬੈਜਨਾਥ ਦੇ ਇੱਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮੈਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੱਭਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਉਸਨੇ [[ਇਲਾਹੀ ਮੈਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਐਪੀਸੋਡ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ ਜੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿੱਸਾ [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ|ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਲਈ ਉਸਦਾ ਮੋਹ ਹੈ ਜੋ [[ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ]] ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੈਂ ਇਕ ਸ਼ਿਕਰਾ ਯਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabi-kavita.com/MayeNiMayeShivKumarBatalvi.php|title=Maye Ni Maye Shiv Kumar Batalvi}}</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੇਗਾ? ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਕੀ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ? ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਉਸ 'ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਾਂ?" 'ਮੈਂ ਇਕ ਸ਼ਿਕਰਾ ਯਾਰ ਬਣਾਇਆ' ਕਵਿਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੈ, ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਉਨਾਂ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ (ਗਾਇਕ)|ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ]], [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]], [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ। 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1967 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁੜੀ ਅਰੁਣਾ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20030508/cth1.htm#7|title=ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਿਆਹ}}</ref> ਉਹ ਕਿਰੀ ਮੰਗਿਆਲ, [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਮਿਹਰਬਾਨ (1968) ਅਤੇ ਪੂਜਾ (1969) ਹੋਏ ਸਨ। == ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ [[ਕਾਦੀਆਂ]] ਵਿੱਚ ਪਟਵਾਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ [[ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ|''ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ'']], ਜੋ ਇੱਕ ਤਤਕਾਲ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਟਾਲਵੀ ਜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸੀਨੀਅਰ ਲੇਖਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]], [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ]] ਅਤੇ [[ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁੰਮਣ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਹਾਵਤ ਹੈ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਹੇਠ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ 1967 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਚਨਾ, ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕ [[ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)|''ਲੂਣਾ'']] (1965) ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sahitya_Akademi_Award|title=Sahitya_Akademi_Award}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਪਾਠ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਗਾਉਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, 1968 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਜੋਂ [[ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। == ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ == ਮਈ 1972 ਵਿਚ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਡਾ:ਗੁਪਾਲ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ]] ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਔਕੜ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਚੇ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਭਾਰਤੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਖੀਆਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਰੁੱਝੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਈ। ਡਾ: ਗੁਪਾਲ ਪੁਰੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਲੰਡਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਕੋਵੈਂਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵੱਡੇ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ [[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]], ਕੁਲਦੀਪ ਤੱਖਰ ਅਤੇ ਤਰਸੇਮ ਪੁਰੇਵਾਲ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੋਚੈਸਟਰ (ਕੈਂਟ) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸ: [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ (ਚਿੱਤਰਕਾਰ)|ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਗਏ ਸਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ [[ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਉੱਥੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਠਹਿਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਖਰੀ ਕੜੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਦੇਰ ਨਾਲ ਰੁਕਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ 2:00 ਜਾਂ 2:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ 4:00 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਗ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸਕਾਚ ਦੇ ਦੋ ਚੁਸਕੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਸੀ। {{Quote|'''ਸ਼ਿਵ ਬਹੁਤ ਹਸਮੁੱਖ ਤੇ ਮਖੌਲੀਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਖੌਲਾਂ ਤੇ ਚੁਟਕਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਫੁਆਰੇ ਛੁੱਟ ਪੈਂਦੇ ਸਨ, ਮਖੌਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ-ਚੁਗਲੀ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। (ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ) ਇਕ ਰਾਤ ਅਮਿਤੋਜ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਫਲ ਲੱਗੀ। ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਿਵ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਅਮਿਤੋਜ ਆਪਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੰਗ- ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ ਲਾਉਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਆਪਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸਵੇਰ ਦੇਖਿਆ, ਅਮਿਤੋਜ ਇਕ ਰਿਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਮਲੇ ਲੱਦੀ ਆਵੇ| ਸ਼ਿਵ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਪਤੰਦਰਾ, ਅਜੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਇਹ ਗਮਲੇ ਕਿਥੋਂ ਚੁੱਕੀ ਆਉਨਾਂ?' ਅਮਿਤੋਜ ਬੋਲਿਆ, 'ਸਾਰਾ ਮੁਹੱਲਾ ਫਿਰ ਆਇਆਂ, ਘਰਾਂ ਅੱਗਿਉਂ ਗਮਲੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆਇਆਂ, ਹੋਰ ਲੱਭੇ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਿਵ ਹੱਸਦਿਆਂ ਬੋਲੇ, 'ਉਏ ਕਮਲਿਆ, ਆਂਢੀਆਂ-ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆਉਣੇ ਨੇ ਗਮਲੇ। ਚੱਲ ਚਲੀਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਉਠੱਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗਮਲੇ ਵਾਪਸ ਰੱਖ ਕੇ ਆਈਏ।'''}} == ਆਖਰੀ ਦਿਨ == ਸਤੰਬਰ 1972 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਹੁਣ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਅਤੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਆਲੋਚਨਾ ਬਾਰੇ ਕੌੜੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਨਿੰਦਾ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗੀ, ਮੁੜ ਕਦੇ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋੜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਰੁਣ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 16 ਦੇ ਇਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਨ ਜ਼ੇਰੇ ਇਲਾਜ ਰਿਹਾ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਸ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਕਿਰੀ ਮੰਗਿਆਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ 6 ਮਈ 1973 ਦੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਰੀ ਮੰਗਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/a-wife-remembers-584735|title=a-wife-remembers}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == * ''ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ'' (1960) *''[[ਲਾਜਵੰਤੀ]]'' (1961) *''ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ'' (1962) * ''ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ'' (1963) *''ਦਰਦਮੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹੀਂ'' (1964) *''ਬਿਰਹਾ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ (''1964) *[[ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)|''ਲੂਣਾ'']] (1965) *''ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ'' (1970) * ''[[ਆਰਤੀ]]'' (1971)<ref>{{Cite web |title=ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਜੀਵਨ, ਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਥਾਨ |url=http://hdl.handle.net/10603/104123}}</ref> ===ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ=== *''ਬਿਰਹੜਾ (ਸੰਪਾ)'' (1974) *''ਅਲਵਿਦਾ (ਸੰਪਾ)'' (1974) *''ਅਸਾਂ ਤੇ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਮਰਨਾ (ਸੰਪਾ)'' (1976) *''ਸਾਗਰ ਤੇ ਕਣੀਆਂ (ਸੰਪਾ)'' (1982) *''ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ - ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ'' (1983) ==ਲੂਣਾ== ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇੱਕ [[ਕਵਿਤਾ|ਕਾਵਿ-]][[ਨਾਟਕ]] ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ [[ਲੂਣਾ (ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ)|'ਲੂਣਾ']] [[1961|(1961)]] ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਸੰਸਾਰ]] ਵਿੱਚ ਭੰਡੀ '''"ਰਾਣੀ ਲੂਣਾ"''' ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਲਾਏ ਦਾਗ਼ ਲਈ [[ਸਮਾਜ]] ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ|'ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ']] ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[1967|1967 ਈ:]] 'ਚ ਮਿਲਿਆ।<ref>[http://www.apnaorg.com/articles/IJPS2/ ਉਹੀ, ਸਿਖਰੀ ਟਿੱਪਣੀ]</ref> == ਦਿਲਚਸਪ ਕਿੱਸੇ == ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਨਾ ਸੁੱਝਦੀ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪਏ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਆਉਣ ਲਗਦਾ। ਇੰਝ ਲਗਦਾ ਵਰਕਾ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ - ਸ਼ਿਵ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਪੋਲੇ ਜਿਹੇ ਉਸ ਖਾਲੀ ਵਰਕੇ ਦੀ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ (੧ਓ) ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਆਉਣੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ।" ==ਮੌਤ== 1972 ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੀਵਰ ਸਿਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਰੁਣਾ ਬਟਾਲਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਏ।<ref>[https://www.tribuneindia.com/news/life-style/a-wife-remembers/584735.html A wife remembers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818103230/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/a-wife-remembers/584735.html|date=2019-08-18}} ''[[The Tribune]]'', 6 May 2018.</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਅਲਵਿਦਾ'' (ਵਿਦਾਈ) [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ 1974 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਵੋਤਮ ਲੇਖਕ ਲਈ 'ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਹਰ ਸਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਉਸਦੀ 75ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਲੰਧਰ ਰੋਡ, ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2003/20031021/ldh2.htm|title=article}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == * ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ [[ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪਰਦੇਸੀ]] ਨੇ ਗਾਈਆਂ। [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]]-[[ਚਿਤਰਾ ਸਿੰਘ|ਚਿੱਤਰਾ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ]] ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://readerswords.wordpress.com/2006/05/07/shiv-kumar-batalvi/|title=/shiv-kumar-batalvi}}</ref> [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ "ਮਾਏ ਨੀ ਮਾਏ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਇਸਦੀ ਰੂਹਾਨੀਤਾ ਅਤੇ ਰੂਪਕ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ [[ਬੱਬੂ ਮਾਨ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ 'ਉਹੀ ਚੰਨ ਉਹੀ ਰਾਤਾਂ (2004) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ 'ਸ਼ਬਾਬ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। [[ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ [[ਰੱਬੀ]] (2004) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ "ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]] ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਲਬਮ 'ਗਮ' ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]] ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਏ। 2005 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਸੰਕਲਨ]] ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ, 'ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਜਿਹਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੱਬਤ...' ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]], [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ]] ਨੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.jiosaavn.com/song/ik-kudi-jida-nam-mohabbat/BT9bXyECZ3c|title=ik-kudi-jida-nam-mohabbat|access-date=2022-07-07|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043428/https://www.jiosaavn.com/song/ik-kudi-jida-nam-mohabbat/BT9bXyECZ3c|url-status=dead}}</ref> * 2004 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ''ਦਰਦਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ'' [[ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਭਵਨ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਅੱਜ ਦਿਨ ਚੜਿਆ ਤੇਰੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ", 2009 ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮ ''ਲਵ ਆਜ ਕਲ'' ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਤੁਰੰਤ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। * 2012 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਐਲਬਮ "ਪੰਛੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ" [[ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ "ਮਾਏ ਨੀ ਮਾਏ" ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੀਤ "ਮਾਏ ਨੀ ਮਾਏ" ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। * 2014 ਵਿੱਚ, ਰੈਪ ਜੋੜੀ "ਸਵੇਟ ਸ਼ਾਪ ਬੁਆਏਜ਼", ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਅਮਰੀਕਨ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਸੂਰੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਰਿਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੇ "ਬਟਾਲਵੀ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ "ਇਕ ਕੁੜੀ ਜਿਹਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੱਬਤ " ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਸੀ। * ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ "ਇਕ ਕੁੜੀ ਜਿਹਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੱਬਤ ਗ਼ੁਮ ਹੈ" ਨੂੰ ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਗੀਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਇਹ ਗੀਤ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਮਾਲਿਆ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]] ਦੁਆਰਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ "ਥੱਬਾ ਕੁ ਜ਼ੁਲਫਾ ਵਾਲੀਆ" ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ]] ਨੇ ਗਾਇਆ। * 2025 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ "ਜਿੰਦੇ ਮੇਰੀਏ''"'' ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ==ਹਵਾਲਾ== {{reflist}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * [https://books.google.com/books?id=bmFYZANvqRoC&q=Shiv+Kumar+Batalvi Makers of Indian Literature: ''Shiv Kumar Batalvi''], by Prof. S.Soze, Published by Sahitya Akademi, 2001. {{ISBN|81-260-0923-3}}. * Shiv Kumar Batalvi: Jeevan Ate Rachna * ''Shiv Batalvi: A Solitary and Passionate singer'', by Om Prakash Sharma, 1979, Sterling Publishers, New Delhi LCCN: 79–905007. * ''Shiv Kumar Batalvi, Jiwan Te Rachna'', by Dr. Jit Singh Sital. LCCN: 83-900413 * ''Shiv Kumar da Kavi Jagat'', by Dharam Pal Singola. LCCN: 79-900386 * ''Shiv Kumar, Rachna Samsar'', by Amarik Singh Punni. LCCN: 90-902390 * ''Shiv Kumar, Kavi vich Birah''; by Surjit Singh Kanwal. LCCN: 88-901976 ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20190723093040/http://poshampa.org/writers/shiv-kumar-batalvi/ Poems of Shiv Kumar Batalvi] * [http://www.shivbatalvi.com/ Shiv Batalvi www.Shivbatalvi.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180810035856/http://www.shivbatalvi.com/ |date=10 August 2018 }} * [http://www.sikhphilosophy.net/punjabi-poets/26380-shiv-kumar-batalvi-1936-1973-a.html A biography on Shiv Kumar Batalvi] * [http://folkpunjab.com/literature/shiv-kumar-batalvi A great collection of Shiv Kumar Batalvi's Poems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017031220/http://folkpunjab.com/literature/shiv-kumar-batalvi/ |date=17 October 2013 }} * [http://hook2book.com/index.php?rt=product/search&keyword=Shiv%20Kumar%20Batalvi All Poetry Books of Shiv Kumar Batalvi] *[https://www.youtube.com/watch?v=QWYCoZXM8wI Shiv Kumar Batalvi’s interview by BBC] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] 3dxs2csdiu4wudrgydpc9nkuly69tv9 ਬਲੈਕ ਹੋਲ 0 19850 850555 537900 2026-10-25T12:14:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850555 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਗ੍ਰਹਿ | ਪਿਛੋਕੜੀ_ਰੰਗ = | ਨਾਮ = ਕਾਲ਼ਾ ਛੇਕ | ਚਿੰਨ੍ਹ = | ਚਿੱਤਰ = [[ਤਸਵੀਰ:BH LMC.png|300px]] | ਸਿਰਲੇਖ = "ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਚੁਬਕੀ ਬੱਦਲ" | ਬਦਲਵੇਂ_ਨਾਮ =ਕਾਲਾ ਛੇਕ | ਝੰਡਾ = | ਯੁੱਗ = | ਸੂਰਜ_ਸਿਖਰ_ਬਿੰਦੂ = | ਸੂਰਜ_ਸਮੀਪਕ_ਬਿੰਦੂ = | ਅਰਧ-ਮੁਖੀ = | ਅਕੇਂਦਰਤਾ = | ਢਾਲ = | ਗੜ੍ਹਦੀ_ਗੰਢ = | ਤਰਕ_ਸਮੀਪਕ-ਬਿੰਦੂ = | ਔਸਤ_ਬੇਤਰਤੀਬੀ = | ਕਾਲ = | ਔਸਤ_ਗਤੀ = | ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ = | ਭੌਤਿਕ_ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ = | ਚੌਰਸਤਾ = | ਭੂ-ਮੱਧ_ਰੇਖਾਈ_ਅਰਧ-ਵਿਆਸ = | ਧਰੁਵੀ_ਅਰਧ-ਵਿਆਸ = | ਔਸਤ_ਅਰਧ-ਵਿਆਸ = | ਘੇਰਾ = | ਆਇਤਨ = | ਭਾਰ = | ਘਣਤਾ = ੫ | ਸਤਹੀ_ਗੁਰੂਤਾ = | ਫਰਾਰ_ਗਤੀ = | ਨਛੱਤਰੀ_ਦਿਨ = | ਗੇੜ_ਵੇਗ = | ਧੁਰਾ_ਝੁਕਾਅ = | ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ_ਗੁਣਾਂਕ = | ਵਾਯੂਮੰਡਲ = | ਤਾਪਮਾਨ = | ਤਾਪਮਾਨ_ਨਾਮ੧ = | ਲਘੂਤਮ_ਤਾਪਮਾਨ_੧ = | ਔਸਤ_ਤਾਪਮਾਨ_੧ = | ਅਧਿਕਤਮ_ਤਾਪਮਾਨ_੧ = | ਤਾਪਮਾਨ_ਨਾਮ੨ = | ਲਘੂਤਮ_ਤਾਪਮਾਨ_੨ = | ਔਸਤ_ਤਾਪਮਾਨ_੨ = | ਅਧਿਕਤਮ_ਤਾਪਮਾਨ_੨ = | ਸਤਹੀ_ਦਬਾਅ = | ਵਾਯੂਮੰਡਲ_ਬਣਤਰ = |ਨੋਟ = }} [[File:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|thumb|275px|11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਲ਼ੇ ਛੇਕ (ਬਲੈਕ ਹੋਲ) ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜੋ ਕਿ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ]] '''ਕਾਲ਼ਾ ਛੇਕ''' ([[ਅੰਗਰੇਜੀ]]: Black Hole, ਬਲੈਕ ਹੋਲ) ਜਾਂ '''ਕਾਲਾ ਸੁਰਾਖ''' [[ਅੰਤਰਿਕਸ਼]] ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਾਦਾ ਦਾ ਬੇਇੰਤਹਾ ਇੱਕਠ ਇਨ੍ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਗਰੈਵਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਵਾਪਸ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ੀਨਗੋਈ 1783 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਫੀ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਿਆਸ ਹੀ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਏ ਸਬੂਤ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਾਲੇ ਸੁਰਾਖ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://curious.astro.cornell.edu/blackholes.php|title=Black Holes and Quasars|author=|publisher=Ask an Astronomer|date=|access-date=2013-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130204053327/http://curious.astro.cornell.edu/blackholes.php|archive-date=2013-02-04|url-status=dead}}</ref> ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਅਸਲ ’ਚ ਕੋਈ ਛੇਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਕਰੋੜਾਂ, ਅਰਬਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਮਾਕਾ == ਇਹ ਤੇਜ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਤਾਰੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ [[ਸੁਪਰਨੋਵਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੇ 'ਚ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਮਾਕਾ ਇਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਪੁਲਾੜ 'ਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਕਿਸੇ [[ਗਲੈਕਸੀ]] ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। == ਸਿਮਟਿਆ ਤਾਰਾ == ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ 'ਚ ਇੰਨਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਦਾਰਥ ਆਪਸ 'ਚ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣਤਾ ਨਾਲ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਾਲੇ ਬਾਲ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਇਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਘਣਤਾ ਬੇਅੰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਘਣਤਾ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਸਿਰਫ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦਾ ਜਨਮ == ਇਹ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ [[ਗ੍ਰਹਿ]], [[ਚੰਦਰਮਾ]], [[ਸੂਰਜ]] ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪੁਲਾੜੀ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੇ ਜਿਆਦਾ ਪਦਾਰਥ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == ਦ੍ਰਵਮਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ == ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਧਰਤੀ ਜਿੰਨੇ ਛੋਟੇ ਤਾਰੇ ਤਾਂ ਬਸ ਸਫੈਦ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਣ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। '[[ਮਿਲਕੀ ਵੇਅ]]' [[ਗਲੈਕਸੀ]] 'ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਤਾਰੇ [[ਨਿਊਟ੍ਰਾਨ ਤਾਰੇ]] ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦ੍ਰਵਮਾਨ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। == ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁਨੀਆ == [[ਪੁਲਾੜ]] ਵਿਗਿਆਨੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ 'ਸਟੇਲਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਵੱਡੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਪਰਮੈਸਿਵ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਇੰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ-ਇਕ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਏ। == ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਲੁਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ == ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇਖੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਆਇਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਾੜ 'ਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਭੰਵਰ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਤਾਰਾ ਜਾਂ ਛੇਕ == 1972 'ਚ ਐਕਸ-ਰੇਅ 'ਬਾਇਨਰੀ ਸਟਾਰ' 'ਸਿਗਨਸ ਐਕਸ-1' ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਤਾਂ ਰਿਸਰਚਰ ਇਸ 'ਤੇ ਇਕਮੱਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਦ੍ਰਵਮਾਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਿਊਟ੍ਰਾਨ ਸਟਾਰ। == ਪੁਖਤਾ ਹੋਈ ਧਾਰਨਾ == 'ਸਿਗਨਸ ਐਕਸ-1' ਦੇ 'ਬੀ ਸਟਾਰ' ਦੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਪਛਾਣ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਦ੍ਰਵਮਾਨ ਨਿਊਟ੍ਰਾਨ ਸਟਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਵਮਾਨ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਥੇ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਰੁਟੀਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। == ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਲੈਕ ਹੋਲ == ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਲੱਭਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਗਲੈਕਸੀ 'ਏ. ਡੀ. ਸੀ. 1277' ਦਾ 14 ਫੀਸਦੀ ਦ੍ਰਵਮਾਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਠੋਸ ਚੀਜ਼ਾਂ == ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਸ (ਪੁੰਜ/ਮਾਦੇ) ਦਾ ਉਸਦੇ ਰੇਡੀਅਸ ਨਾਲ ਅਨੁਪਾਤ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੇਸ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੀ, ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸਟੈੱਲਰ ਐਵੋਲੀਊਸ਼ਨ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਤੋਂ 1.4 ਗੁਣਾ ਦੇ ਲੱਘਭੱਗ ਵੱਡੇ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਸਟਾਰ, ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਦਰਜਣ ਸੋਲਰ ਮਾਸਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਟੈੱਲਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਸਟਾਰਾਂ (ਤਾਰਿਆਂ) ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਓ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਗਲੈਕਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ (ਸੁਪਰਮੈੱਸਿਵ) ਬਲੈਕਹੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਸ ਕੁੱਝ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੁੱਝ ਬਿਲੀਅਨ ਸੋਲਰ ਮਾਸਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਗਲੈਕਸੀ ਦੀ ਫੌਰਮੇਸ਼ਨ (ਬਣਤਰ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਫੌਰਮੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Star collapse to black hole.png|thumb|left|[[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਬਣਾਵਟ: ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾਰਾ]] ਅਸਟ੍ਰੌਨੋਮੀਕਲੀ (ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ), ਠੋਸ ਸੰਘਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਐਨਰਜੀ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਬਲੀਅਤ ਵਾਲਾ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ (ਯੰਤਰ ਤਰੀਕਾ) ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਐਕਸਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਟੈੱਲਰ ਜਾਂ ਸੁਪਰਮੈੱਸਿਵ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸੀ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ ਹੈ, ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ; ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਅਸ਼ੀਲ ਗਲੈਕਟਿਕ ਨਿਊਕਲੀਆਈ ਦਾ ਗਲੈਕਟਿਕ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਸਟੈੱਲਰ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਕੁਆੱਸਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ। ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਏਕਸਰਸ਼ਨ ਰਿਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ ਜੈੱਟਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਕਣਾਂ ਤੇ ਬੀਮ ਫੋਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਸਪੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਦਰਾਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ (ਔਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨਾਂ) ਨੇ ਥਿਊਰੀ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਬੂਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਲਈ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਗ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੜ ਰਹੀਆਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਬਾਇਨਰੀਆਂ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿਟੈਕਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕਠਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਫੇਜ਼ (ਚਰਪ) ਨੂੰ ਮਰਜਰ ਇਵੈਂਟਸ (ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਨਾਪਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਕੈਂਡਲ (ਮੋਮਬੱਤੀ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ- ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਆਦਾ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕੌਸਮਿਕ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ) ਫੈਲਾਓ ਦੀ ਖੋਜ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਟੈੱਲਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਪਰਮੈੱਸਿਵ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪਰਮਏੱਸਿਵ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਕੀ ਹੈ। ==ਖੋਜ== ਇਸ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੁੱਧੀ-ਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚੀਂ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦਾ ਅਸੰਭਵ ਪੁੰਜ ਇੱਕ ਗ਼ਲਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ LB-1 ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸੂਰਜ ਨਾਲ਼ੋਂ 4 ਤੋਂ 7 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ LB-1 ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਘੋਖਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਇਸ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨਾਲ਼ ਸਿੰਮੂਲੇਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। (simulation ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੱਗੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।) ਇਸ ਸਿੰਮੂਲੇਸ਼ਨ ਨਾਲ਼ 15,000 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੂਰ ਹੀ ਦੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਮਿਲੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ LB-1 ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ ਖਾ ਗਏ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸੂਰਜ ਨਾਲ਼ੋਂ 5-6 ਗੁਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਕਿ LB-1 ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸੂਰਜ ਨਾਲ਼ੋਂ 5 ਤੋਂ 7 ਗੁਣਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] 4cky3tl5ikepzq8bninjeqrvnfkylpb ਸਾਰਾ ਬਰਨਹਾਰਟ 0 24396 850632 845918 2026-10-26T09:55:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850632 wikitext text/x-wiki {{Infobox | image = [[ਤਸਵੀਰ:Sarah Bernhardt, par Nadar, 1864.jpg|200px]] | caption = }} '''ਸਾਰਾ ਬਰਨਹਾਰਟ''' (ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਉਚਾਰਣ:[sa.ʁa bɛʁ.nɑʁt], 22/23 ਅਕਤੂਬਰ 1844-26 ਮਾਰਚ 1923) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ੳਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਰਨਹਾਰਟ ਨੇ 1870 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਯੂਰੋਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ੳਸਦੀ ਮੰਗ ਹੋਣ ਲਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਰੈਂਚ ਪਲੇਅ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੂਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ "ਲਾ ਡੇਮ ਔਕਸ ਕੈਮਿਲਿਅਸ, ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਜ਼, ਰੁਏ ਬਲਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਸਾਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਲਾ ਟੋਸਕਾ, ਫੇਡੋਰਾ ਅਤੇ ਐਡਮੰਡ ਰੋਸਟੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਲ'ਇਗਲੋਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ [[ਹੈਮਲੇਟ]] ਸਮੇਤ ਕੈ ਪੁਰਸ਼ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਰੋਸਟੈਂਡ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਪੋਜ਼ ਦੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ" ਕਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿਊਗੋ ਨੇ ਉਸ ਦੀ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਆਵਾਜ਼" ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥੀਏਟਰਿਕ ਟੂਰ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਮਵਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ==ਜੀਵਨ== ===ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ=== [[File:Sarah Bernhardt and her mother.jpg|thumb|ਬਰਨਾਰਟ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ]] ਹੈਨਰੀਏਟ-ਰੋਸਿਨ ਬਰਨਾਰਡ<ref>{{cite web|url=http://www.larousse.fr/encyclopedie/personnage/Henriette_Rosine_Bernard_dite_Sarah_Bernhardt/108572|title=Encyclopédie Larousse en ligne – Henriette Rosine Bernard dite Sarah Bernhardt|first=Éditions|last=Larousse|website=www.larousse.fr|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170527230343/http://larousse.fr/encyclopedie/personnage/Henriette_Rosine_Bernard_dite_Sarah_Bernhardt/108572|archivedate=27 May 2017}}</ref> ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜਾਂ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1844 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ 5 ਰੋਅ ਡੀ ਲੈਕੋਲੇ-ਡੀ-ਮੈਡੀਸਿਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref group="note">Some uncertainty exists about the date. See [https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt ''Encyclopedia Britannica'' online Tierchant (2009), page 15 and Skinner (1967) page 1, and section below on birthdate] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310044948/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt |date=10 March 2018 }}</ref><ref name="Sarah Bernhardt | French actress | Britannica.com">{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt|title=Sarah Bernhardt – French actress|publisher=|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180310044948/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt|archivedate=10 March 2018}}</ref> ਉਹ ਜੂਡਿਥ ਬਰਨਾਰਡ ਦੀ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਧੀ ਸੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੂਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਯੂਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ), ਜੋ ਇੱਕ ਡੱਚ ਯਹੂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗ੍ਰਾਹਕ ਵਾਲੀ ਰਖੇਲ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/10/07/style/sarah-bernhardt-and-the-divine-lie.html|title=Sarah Bernhardt and the Divine Lie|last=Blume|first=Mary|date=7 October 2000|work=[[The New York Times]]|accessdate=23 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/culture/story/20171214-sarah-bernhardt-was-she-the-first-a-list-actress|title=Sarah Bernhardt: Was she the first 'A-list' actress?|accessdate=23 June 2018|date=15 December 2017|last=Williams|first=Holly|publisher=[[BBC]] Culture}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/features/sarah-bernhardt-goddess-with-a-golden-voice-347025.html|title=Sarah Bernhardt: Goddess with a golden voice|last=Koenig|first=Rhoda|date=22 February 2006|work=[[The Independent]] |location=London |accessdate=23 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2010/oct/24/sarah-bernhardt-robert-gottlieb-review|title=Sarah: The Life of Sarah Bernhardt by Robert Gottlieb|accessdate=23 June 2018|date=24 October 2010|last=Laing|first=Olivia|work=[[The Guardian]] |location=London }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹੇ ਹਾਵਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਰਨਹਾਰਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਜੋਂ ਬਪਤਿਸਮਾ ਅਪਨਾਵੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਕਸਰ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਰਨਹਾਰਟ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਫਿਰ ਪੈਰਿਸ ਉਪਨਗਰ ਨਿਊਲੀ-ਸੁਰ-ਸੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਟੇਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਜਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਉਦੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੈਰਿਸ ਕਮਿਊਨ ਨੇ ਮਈ 1871 ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਦਿ ਵਿਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, "ਮਾ ਡਬਲ ਵੀ"<ref>{{cite web|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2008708|title=Ma double vie: mémoires / de Sarah Bernhardt|first=Sarah (1844–1923) Auteur du texte|last=Bernhardt|date=25 August 2017|publisher=E. Fasquelle|via=gallica.bnf.fr|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170807074613/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2008708|archivedate=7 August 2017}}</ref>, ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਈ 100,000 ਫ੍ਰੈਂਕ ਦੀ ਰਕਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੀਸਾ ਵਿੱਚ "ਅਣਜਾਣ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ ਜੋ ਕਿ ਰਹੱਸਮਈ ਹੈ।" ਫਰਵਰੀ 1914 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਜਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਡਾਰਡ ਬਰਨਹਾਰਟ ਉਸ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ ਪਿਤਾ ਸੀ। 21 ਮਈ 1856 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ "ਐਡਵਰਡ ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਲੇ ਹਾਵਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੁਡੀਥ ਵੈਨ ਹਾਰਡ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਹੇਲੇਨ ਟੀਅਰਚੈਂਟ (2009) ਦੀ ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਜੀਵਨੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਡੀ ਮੋਰੇਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਲੇ ਹਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਸਨ। ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੇ ਹਾਵਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਵੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 23 ਅਕਤੂਬਰ, 1844 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਇਸ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜੋ ਉਸ ਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਨੇ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਸਰੋਤ 22 ਅਕਤੂਬਰ, ਜਾਂ 22 ਜਾਂ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/people/sarah-bernhardt-9210057|title=Sarah Bernhardt|website=Biography.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425092034/http://www.biography.com/people/sarah-bernhardt-9210057|archivedate=25 April 2017|access-date=3 June 2017}}</ref> ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੀ ਮਾਂ ਜੂਡਿਥ, ਜੂਲੀ, 1820 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਇੱਕ ਡੱਚ-ਯਹੂਦੀ ਯਾਤਰੀ ਚਸ਼ਮਾ ਵਪਾਰੀ, ਮੋਰਿਟਜ਼ ਬਾਰੂਚ ਬਰਨਾਰਡ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਲਾਂਡ੍ਰੈਸ, ਸਾਰਾ ਹੀਰਸ਼ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਾ ਹਾਰਟੋਗ ਜਾਂ ਜੀਨੇ ਹਾਰਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ)। ਜੁਡੀਥ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1829 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਮਤ੍ਰਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਜੂਡਿਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਹੈਨਰੀਏਟ ਅਤੇ ਰੋਸਿਨ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਲੇ ਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਹੈਨਰੀਏਟ ਨੇ ਲੇ ਹਾਵਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਜੂਲੀ ਅਤੇ ਰੋਸਿਨ ਰਖੇਲਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜੂਲੀ ਨੇ ਨਵਾਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਾਮ ਯੂਲੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ-ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਂ ਵੈਨ ਹਾਰਡ ਅਪਨਾ ਲਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1843 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ "ਅਣਜਾਣ ਪਿਤਾ" ਦੀਆਂ ਜੌੜੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਲੇ ਹਵਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਯੂਲੇ ਦੁਬਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਵਾਰ ਸਾਰਾਹ ਢਿੱਡ 'ਚ ਸੀ। ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ 5 ਰੂਅ ਡੇ ਲ'ਕੋਲ-ਡੀ-ਮੈਡੀਸਿਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਤੂਬਰ 1844 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ==ਬਰਨਹਾਰਟ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ== * Dans les nuages, Impressions d'une chaise (1878) * L'Aveu, drame en un acte en prose (1888) * Adrienne Lecouvreur, drame en six actes (1907) * Ma Double Vie (1907), translated as My Double Life: Memoirs of Sarah Bernhardt (1907), William Heinemann * Un Cœur d'Homme, pièce en quatre actes (1911) * Petite Idole (1920; as The Idol of Paris, 1921) * Joli Sosie (1921), Editions Nillson * L'Art du Théâtre: la voix, le geste, la prononciation, etc. (1923; as The Art of the Theatre, 1924) ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ===ਕਾਰਜੀ ਹਵਾਲੇ=== * {{cite book|ref=harv |last=Bernhardt |first=Sarah |year=2000 |title=Ma double vie |url=https://archive.org/details/isbn_9782752907509 |language=French |location=Paris |publisher=Libretto |isbn=978-2-7529-0750-9 |oclc=}} ** William Heinemann/D. Appleton 1907 English-language edition: {{Google books|5VAnwxiuxN4C|My Double Life: Memoirs of Sarah Bernhardt}}. * {{cite book |ref=harv |last=Bernhardt |first=Sarah |year=2017 |orig-year=1923 |title=L'art du théâtre: la voix, le geste, la prononciation |language=French |publisher=la Coopérative |location=Paris |isbn=9791095066088 |oclc=981938318}} * {{cite book |ref=harv |last=Duckett |first=Victoria |year=2015 |title=Seeing Sarah Bernhardt: Performance and Silent Film |location=Urbana/Chicago, Ill. |publisher=University of Illinois Press |isbn=9780252081163 |oclc=944318596}} * {{cite book |ref=harv |last1=Gold |first1=Arthur |last2=Fizdale |first2=Robert |lastauthoramp=yes |year=1991 |title=The Divine Sarah: A Life of Sarah Bernhardt |url=https://archive.org/details/divinesarahlife00gold |location=New York |publisher=Knopf |isbn=0394528794 |oclc=966037749}} * {{cite book |ref=harv |last=Gottlieb |first=Robert |year=2010 |title=Sarah: The Life of Sarah Bernhardt |url=https://archive.org/details/sarahlifeofsarah00gott |url-access=registration |location=New Haven, Conn. |publisher=Yale University Press |isbn=978-03-0019-2599 |oclc=813393485}} * {{cite book |ref=harv |last=Skinner |first=Cornelia Otis |year=1967 |title=Madame Sarah |url=https://archive.org/details/madamesarah00skin |url-access=registration |location=New York |publisher=Houghton-Mifflin |isbn= |oclc=912389162}} * {{cite book |ref=harv |last=Snel |first=Harmen |year=2007 |title=The Ancestry of Sarah Bernhardt: A Myth Unraveled |translator=Alfred Willis |location=Amsterdam |publisher=Joods Historisch Museum |isbn=9789080202931 |oclc=237204074 |postscript=. "On the occasion of the exhibition 'Sarah Bernhardt: The Art of High Drama', 15 June till 16 September 2007 in the Jewish Historical Museum, Amsterdam".}} * {{cite book |ref=harv |last=Tierchant |first=Hélène |year=2009 |title=Sarah Bernhardt: Madame "quand même" |url=https://archive.org/details/sarahbernhardtma0000tier |location=Paris |publisher=Éditions Télémaque |isbn=9782753300927 |oclc=2753300925}} ==ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ== * Brandon, Ruth. ''Being Divine: A Biography of Sarah Bernhardt''. London: Mandarin, 1992. * Duckett, Victoria. ''Seeing Sarah Bernhardt: Performance and Silent Film''. University of Illinois Press, 2015. {{ISBN|978-0-252-08116-3}}. * Garans, Louis, ''Sarah Bernhardt: itinéraire d'une divine''. Éditions Palatines, 2005, {{ISBN|978-2911434433}} * Léturgie, Jean and Xavier Fauche: ''Sarah Bernhardt''. [[Lucky Luke]] vol. 49. Dupuis, 1982. * Lorcey, Jacques. ''Sarah Bernhardt, l'art et la vie''. Paris: Éditions Séguier, 2005. 160 pages. Avec une préface d'Alain Feydeau. {{ISBN|2-84049-417-5}}. * {{Cite book |last=Marcus |first=Sharon |year=2019 |title=The Drama of Celebrity |url=https://books.google.com/books?id=9N9-DwAAQBAJ&printsec=frontcover#v=twopage&q&f=false |location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691177595 |oclc=1059270781 |access-date=29 July 2019 |postscript=. On the history of Sarah Bernhardt's celebrity.}} * Ockmann, Carol and Kenneth E. Silver. ''Sarah Bernhardt: The Art of High Drama''. New York: [[Yale University Press]], 2005 ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://cylinders.library.ucsb.edu/search.php?query_type=keyword&query=bernhardt&nq=1 Sarah Bernhardt cylinder recordings], from the [[Cylinder Preservation and Digitization Project]] at the [[University of California, Santa Barbara]] Library. * [https://web.archive.org/web/20230504182109/https://dangerouswomenproject.org/2016/06/09/sarah-bernhardt/ Dangerous Women Project: Celebrating Transgressive Celebrity] * [https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=391 Sarah Bernhardt at the Literary Encyclopaedia] * Sarah Bernhardt at [https://wfpp.cdrs.columbia.edu/pioneer/sarah-bernhardt/ Columbia University Women Film Pioneers Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190623101936/https://wfpp.cdrs.columbia.edu/pioneer/sarah-bernhardt/ |date=2019-06-23 }} * [https://web.archive.org/web/20080110002201/http://www.templeresearch.eclipse.co.uk/sarah/Sarah.htm The Sarah Bernhardt Pages] * {{Gutenberg author |id=Bernhardt,+Sarah | name=Sarah Bernhardt}} * Loubat, Emmanuelle: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/bernhardt_sarah/ Bernhardt, Sara], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War]. * {{Internet Archive author |sname=Sarah Bernhardt}} * {{IBDB name}} * [http://www.bris.ac.uk/theatrecollection/search/people_sub_plays?forename=Sarah&surname=BERNHARDT&job=Actor&pid=13624&image_view=Yes&x=19&y=17 Performances in Theatre Archive University of Bristol] * [https://web.archive.org/web/20120218061643/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead%2F00184p1.xml&query=bernhardt%2C%20sarah&query-join=and Sarah Bernhardt Collection] at the [[Harry Ransom Center]] at the [[University of Texas at Austin]]. * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2013 Bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090102033720/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2013 |date=2009-01-02 }} * [http://jwa.org/encyclopedia/article/bernhardt-sarah Sarah Bernhardt] Jewish Women's Archive * [http://archives.nypl.org/the/22445 Elie Edson press files on Sarah Bernhardt, 1910–1911], held by the Billy Rose Theatre Division, [[New York Public Library for the Performing Arts]] * [http://lib-archives.ex.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=EUL+MS+170 Papers relating to Sarah Bernhardt at the University of Exeter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806221135/http://lib-archives.ex.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=EUL+MS+170 |date=2020-08-06 }} *[https://www.greatwartheatre.org.uk/db/script/1037/ Play ''Du Théâtre au Champ D'Honneur'' by Sarah Bernhardt on Great War Theatre website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807014754/https://www.greatwartheatre.org.uk/db/script/1037/ |date=2020-08-07 }} q05ddqqi7lld12nxph86ig4ybqem1z8 ਰਾਵਣ 0 27346 850585 836176 2026-10-25T20:32:35Z Rotondus 19898 /* ਹਵਾਲੇ */ ਫਰਮਾ 850585 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ਹਿੰਦੂ | name = ਰਾਵਣ (ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ) | image = Ravana.jpg|thumb|200px | caption = ਰਾਵਣ | other_names = ਰਾਵਣਸੁਰੁ ਦਸ਼ਮੁਖਾ ਦਸ਼ਾਨਾਨਾ (ਦਸ ਸਿਰਾ) | Language = [[ਤਾਮਿਲ]] | father = ਵਿਸ਼ਰਾਵਾ | mother = ਕੈਕਸੀ | spouse = {{ubl|[[ਮੰਦੋਦਰੀ]] | [[ਧਨਯਾਮਲਨੀ]]}} | children = {{ubl| ਇੰਦਰਜੀਤ | ਅਤੀਕਾਇ | ਅਕਸ਼ੈਕੁਮਾਰ | ਨਰਤਕਾ-ਦੇਵਾਂਤਕਾ | ਤਰਿਸ਼ਰਾ | ਪਰਾਹਸਤ}} | siblings = {{ubl|[[ਕੁੰਭਕਰਣ]], [[ਵਿਭੀਸ਼ਣ]] (ਭਰਾ) | [[ਸ਼ਰੂਪਨਖਾ]] (ਭੈਣ) | [[ਕੁਬੇਰ]] (ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ)}} | predecessor = [[ਕੁਬੇਰ]] | successor = [[ਵਿਭੀਸ਼ਣ]] }} ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ [[ਰਾਮਾਇਣ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, '''ਰਾਵਣ''' ਲੰਕਾ ਟਾਪੂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੱਖ ਖਲਨਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ (ਦੈਂਤ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Henry_p.3">Justin W. Henry, ''Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below'', Oxford University Press, p.3</ref><ref name="Brown2">{{cite book|author=Brown, Nathan Robert|title=The Mythology of Supernatural: The signs and symbols behind the popular TV show|url=https://books.google.com/books?id=1lR_UXIkBfgC&q=ravana+rakshasa&pg=PT43|date=2 August 2011|publisher=Berkley Boulevard books, Newwork|isbn=9781101517529|access-date=12 May 2020}}</ref> ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼੍ਰਵ ਅਤੇ ਕੈਕਸੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|author=Wheeler, James Talboys|year=1869|title=The History of India from the Earliest Ages|volume=II The Rámáyana and the Vedic period|publisher=N.&nbsp;Trubner & Co.|page=281|url=https://books.google.com/books?id=xzAQAAAAYAAJ&pg=PA281}}</ref><ref name="Brown">{{cite book|author=Brown, Nathan Robert|title=The Mythology of Supernatural: The signs and symbols behind the popular TV show|url=https://books.google.com/books?id=1lR_UXIkBfgC&q=ravana+rakshasa&pg=PT43|date=2 August 2011|publisher=Berkley Boulevard books, Newwork|isbn=9781101517529|access-date=12 May 2020}}</ref> ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਸੀਤਾ]] ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਲੰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ, ਵਾਨਰਾ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਾਨਰਾ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ।<ref>{{cite web |author=Das, Subhamoy |title=The Ramayana |url=https://www.learnreligions.com/the-ramayana-summary-by-stephen-knapp-4092441 |access-date=12 May 2020 |website=Learn Religions |quote=Summary by Stephen Knapp |archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206165253/https://www.learnreligions.com/the-ramayana-summary-by-stephen-knapp-4092441 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Ravana|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/topic/Ravana|access-date=12 May 2020}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਸ ਸਿਰਾਂ (ਅਵਤਾਰਾਂ) ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ [[ਦੁਸ਼ਹਿਰਾ|ਦੁਸ਼ਹਿਰੇ]] ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਮੇਘਨਾਥ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਬੁੱਤ ਵੀ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ]] ਰਾਵਣ, [[ਸ਼ਿਵ]] ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਅਸੁਰ ਰਾਜੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ [[ਵੀਣਾ]] ਅਤੇ [[ਰਾਵਣ ਹੱਥਾ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇੱਛਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਸਿਰ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਚਾਰ [[ਵੇਦ]] ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੇ [[ਰਾਮ]] ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਸੀਤਾ]] ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ [[ਲਕਸ਼ਮਣ]] ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਭੈਣ [[ਸ਼ਰੂਪਨਖਾ]] ਦਾ ਨੱਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.valmikiramayan.net/utf8/aranya/sarga18/aranya_18_frame.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-09 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302133155/http://valmikiramayan.net/utf8/aranya/sarga18/aranya_18_frame.htm |url-status=dead }}</ref> ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਬਾਲੀ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ==ਨਿਰੁਕਤੀ== ਰਾਵਣ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "'''ਗਰਜ"'''। ਐੱਫ. ਈ. ਪਰਗਿਟਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਇਦ ਈਰਾਇਵੈਨ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕਰਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਤਮਿਲ ਨਾਮ ਹੈ।<ref>https://www.scribd.com/doc/36055988/Early-Tamils-of-Ilangai#scribd</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:ਰਾਵਣ.jpg|thumb|ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਇਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੀਜਾ ਸਡ਼ਕ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਥੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। File:Ravanan - King of Lanka.jpg|thumb|left|ਕੋਨਸਵਰਮ ਮੰਦਿਰ, [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿਖੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਬੁੱਤ ਤਸਵੀਰ:Ravana on a brass chariot of Searsole Rajbari, West Bengal, India.jpg|thumb|left|ਰਾਵਣ ਇੱਕ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਸੀਅਰਸੋਲ ਰਾਜਬਾੜੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ. </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਰਾਮਾਇਣ}} fthtnqqkpfpxmvawp1z1bvp5os95mh5 ਰਤਨ ਟਾਟਾ 0 29338 850593 809162 2026-10-25T22:32:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850593 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਤਨ ਟਾਟਾ | image = | caption = 2011 ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਟਾਟਾ | birth_name = ਰਤਨ ਨਵਲ ਟਾਟਾ | birth_date = {{Birth date|1937|12|28|df=y}} | birth_place = [[ਬੰਬੇ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|2024|10|09|1937|12|28|df=y}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | occupation = {{Hlist|ਕਾਰੋਬਾਰੀ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ}} | title = ਚੇਅਰਮੈਨ ਐਮਰੀਟਸ, ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ<ref>{{cite web|url=http://www.tata.com/article/inside/tata-sons-chairman-selection-committee|title=Tata Sons Board replaces Mr. Ratan Tata as Chairman, Selection Committee set up for new Chairman via @tatacompanies|last=Tata.com|access-date=24 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024215035/http://tata.com/article/inside/tata-sons-chairman-selection-committee|archive-date=24 October 2016|url-status=deviated|archivedate=24 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161024215035/http://tata.com/article/inside/tata-sons-chairman-selection-committee}}</ref> | term = {{ubl|1991–2012|2016–2017}} | predecessor = [[ਜਹਾਂਗੀਰ ਰਤਨਜੀ ਦਾਦਾਭਾਈ ਟਾਟਾ|ਜੇਆਰਡੀ ਟਾਟਾ]] | successor = {{ubl|ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ (2012 -2016) | ਨਟਰਾਜਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ (2017–ਹੁਣ ਤੱਕ)}} | parents = ਨਵਲ ਟਾਟਾ | relations = [[ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ]] | awards = {{ubl|ਅਸਾਮ ਬੈਭਵ (2021)|[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2008)|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭੂਸ਼ਣ (2006)|[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (2000)}} |alma mater=[[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਬੀਆਰਕ)}} '''ਰਤਨ ਨਵਲ ਟਾਟਾ''' (28 ਦਸੰਬਰ 1937-9 ਅਕਤੂਬਰ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਹ 1990 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2017 ਤੱਕ, ਅੰਤਰਿਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-is-chairman-emeritus-of-Tata-Sonsss/articleshow/17671786.cms | work=The Times of India | title=Ratan Tata is chairman emeritus of Tata Sons | access-date=11 January 2016 | archive-date=11 February 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160211181424/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-is-chairman-emeritus-of-Tata-Sonsss/articleshow/17671786.cms | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|last1=Masani|first1=Zareer|title=What makes the Tata empire tick?|url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/what-makes-the-tata-empire-tick-10024897.html|access-date=30 April 2016|work=The Independent (UK)|date=5 February 2015|archive-date=1 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601162559/http://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/what-makes-the-tata-empire-tick-10024897.html|url-status=live}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2008), ਦੂਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (2000), ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।<ref name="List of Fellows">{{cite web |url=http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows |title=List of Fellows&nbsp;— Royal Academy of Engineering |website=Raeng.org.uk |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608094405/http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows |url-status=deviated |archivedate=8 ਜੂਨ 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608094405/http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows }}</ref> ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦਾ ਜਨਮ 1937 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨਵਲ ਟਾਟਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਮਸ਼ੇਤਜੀ ਟਾਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਤਨਜੀ ਟਾਟਾ ਨੇ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.tata.com/management-team#//management-team/rnt |title=Leadership Team &#124; Tata group |publisher=Tata.com |date=2012-12-28 |accessdate=2022-01-10 |archive-date=1 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501051021/https://www.tata.com/management-team#//management-team/rnt |url-status=live }}</ref> ਉਹ 1961 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਜੇ.ਆਰ.ਡੀ. ਟਾਟਾ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਟਾਟਾ ਟੀ ਨਾਲ਼ ਟੈਟਲੀ ਨੂੰ ਅਤੇ [[ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼]] ਨਾਲ਼ ਜੈਗੁਆਰ ਲੈਂਡ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਨਾਲ਼ ਕੋਰਸ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਟਾਟਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ-ਕੇਂਦਰੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 60-65% ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਸੀ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ== {{Main|ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ}} ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬੰਬਈ, (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>{{cite encyclopedia |last1=Hollar |first1=Sherman |title=Ratan Tata |url=https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=12 September 2018 |archive-date=12 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912205527/https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |url-status=live }}</ref> ਅਤੇ ਉਹ [[ਨਵਲ ਟਾਟਾ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ ਹੀਰਾਬਾਈ ਟਾਟਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਜੋ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਹੋਰਮੁਸਜੀ ਟਾਟਾ, ਵਿਆਪਕ ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਰਤਨ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਵਲ ਅਤੇ ਸੋਨੂ 1948 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਤਨ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸਰ ਰਤਨਜੀ ਟਾਟਾ ਦੀ ਵਿਧਵਾ, ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ, ਨਵਜਬਾਈ ਟਾਟਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇ.ਐਨ. ਪੇਟਿਟ ਪਾਰਸੀ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Ratan Tata rode the tiger economy and now he drives Jaguar|url=https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3556736/Ratan-Tata-rode-the-tiger-economy-and-now-he-drives-Jaguar.html|access-date=31 March 2012|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=30 March 2008|last=Langley|archive-date=4 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004183508/http://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3556736/Ratan-Tata-rode-the-tiger-economy-and-now-he-drives-Jaguar.html|url-status=live}}</ref> ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ, ਨੋਏਲ ਟਾਟਾ (ਸਿਮੋਨ ਟਾਟਾ ਨਾਲ ਨਵਲ ਟਾਟਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ) ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/money/2008/jan/11sheela.htm|title=Thank you, Mr Tata, for thinking of the common man!|date=1 January 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=27 February 2018|archive-date=14 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714105501/http://www.rediff.com/money/2008/jan/11sheela.htm|url-status=live}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੈਂਪੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ 8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਐਂਡ ਜੌਨ ਕੌਨਨ ਸਕੂਲ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ<ref name="toitataschool">{{cite news|title=Ratan Tata goes back to school|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-31/india/28031551_1_ratan-tata-nie-tata-group|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725200328/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-31/india/28031551_1_ratan-tata-nie-tata-group|url-status=deviated|archive-date=25 July 2013|access-date=31 March 2012|newspaper=[[The Times of India]]|date=31 March 2009|archivedate=25 ਜੁਲਾਈ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725200328/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-31/india/28031551_1_ratan-tata-nie-tata-group}}</ref> ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਰਿਵਰਡੇਲ ਕੰਟਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite document|last1=Philip|first1=Handler|last2=Maddy|first2=Handler|date=June 2009|title=Ratan Tata '59: The Cornell Story|url=https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/13622|journal=|access-date=12 March 2018|archive-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313031411/https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/13622|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313031411/https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/13622|archivedate=13 ਮਾਰਚ 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://issuu.com/riverdalecountryschool/docs/quadspring2010rev_1_/21|title=QUAD Spring 2010|work=Issuu|access-date=12 March 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1959 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੱਤ-ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|title=Harvard Business School Receives $50 Million Gift from the Tata Trusts and Companies|url=http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|access-date=6 November 2018|archive-date=3 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103025715/https://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="Tata Hall HBS Named">{{cite web|title=Tata Hall Dedicated at HBS|url=http://harvardmagazine.com/2013/12/tata-hall-at-hbs-dedicated|access-date=6 November 2018|date=10 December 2013|archive-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813113828/https://harvardmagazine.com/2013/12/tata-hall-at-hbs-dedicated|url-status=live}}</ref> 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਤਨ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਡੀਓ ਐਂਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ (ਨੇਲਕੋ) ਦਾ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ।<ref name="BS">{{cite news|last1=Majumdar|first1=Shyamal|title=40 Years Ago... and Now: Ratan Tata increased dare quotient of Tata group|url=http://www.business-standard.com/article/companies/40-years-ago-and-now-ratan-tata-increased-the-dare-quotient-of-the-tata-group-115012000145_1.html|access-date=29 April 2016|work=Business Standard|date=21 January 2015|archive-date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513222040/http://www.business-standard.com/article/companies/40-years-ago-and-now-ratan-tata-increased-the-dare-quotient-of-the-tata-group-115012000145_1.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Ratan Tata and NELCO Crucible&nbsp;– The untold story.|url=https://vivifychangecatalyst.wordpress.com/2013/10/11/ratan-tata-and-nelco-crucible-the-untold-story/|website=vivifychangecatalyst|date=11 October 2013|access-date=29 April 2016|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011222559/https://vivifychangecatalyst.wordpress.com/2013/10/11/ratan-tata-and-nelco-crucible-the-untold-story/|url-status=live}}</ref> 1991 ਵਿੱਚ, ਜੇ.ਆਰ.ਡੀ. ਟਾਟਾ ਨੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਤਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬਿਤਾਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜੇਆਰਡੀ ਟਾਟਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦਾ ਕੁਝ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।<ref name="ChrisDeresky">{{cite book|last1=Christopher|first1=Elizabeth|last2=Deresky|first2=Helen|title=International Management: Managing Cultural Diversity|date=2012|publisher=Pearson Australia|isbn=9781442539679|page=457|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=BSfiBAAAQBAJ&pg=PA460|access-date=30 April 2016|archive-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709192857/https://books.google.com/books?id=BSfiBAAAQBAJ&pg=PA460|url-status=live}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਓਵਰਲੈਪਿੰਗ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{cite news|title=The Tata group: Out of India|url=https://www.economist.com/node/18285497|access-date=30 April 2016|newspaper=The Economist|date=3 March 2011|archive-date=5 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605100103/http://www.economist.com/node/18285497|url-status=live}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਤੋਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਗੈਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। [[File:Ratan Tata.jpg|thumb|left|ਰਤਨ ਟਾਟਾ (ਸੱਜੇ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, 2005]] ਉਸਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਮਾਲੀਆ 40 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ 50 ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BS"/> ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਕਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਆਈ।<ref>{{cite news|last1=Aiyar|first1=Shankkar|title=Ratan's Tata|url=http://indiatoday.intoday.in/story/tata-group-grows-fourfold-under-ratan-tata-accounts-for-2.4percent-of-gdp/1/206727.html|access-date=30 April 2016|work=India Today|date=24 February 2003|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531235635/http://indiatoday.intoday.in/story/tata-group-grows-fourfold-under-ratan-tata-accounts-for-2.4percent-of-gdp/1/206727.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Goldstein|first1=Andrea|title=The Internationalization of Indian Companies: The Case of Tata|url=https://www.ciaonet.org/attachments/830/uploads#page=36|publisher=Center for the Advanced Study of India, University of Pennsylvania|page=36|date=January 2008|access-date=30 April 2016|archive-date=2 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602122428/https://www.ciaonet.org/attachments/830/uploads#page=36|url-status=live}}</ref> ਉਸਨੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ਼ ਟਾਟਾ ਟੀ ਨਾਲ਼ ਟੈਟਲੀ ਨੂੰ, ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਨਾਲ਼ ਜੈਗੁਆਰ ਲੈਂਡ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਨਾਲ਼ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਭ .ਨਾਲ਼ ਟਾਟਾ ਭਾਰਤ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 65% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਲੀਆ ਆਇਆ।<ref name="BS"/><ref>Mithas, S. 2015. Making the Elephant Dance: The Tata Way to Innovate, Transform and Globalize (Kindle version is available at https://www.amazon.in/dp/B012G9MSCA{{Dead link|date=June 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). New Delhi: Penguin Portfolio</ref> ਉਸਨੇ [[ਟਾਟਾ ਨੈਨੋ]] ਕਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ।<ref name="ChrisDeresky"/> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕ੍ਰੀਏਟਿੰਗ ਐਮਰਜਿੰਗ ਮਾਰਕਿਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ, ਟਾਟਾ ਨੈਨੋ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਔਸਤ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵੀ ਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.hbs.edu/creating-emerging-markets/interviews/Pages/profile.aspx?profile=rntata |title=Interview with Ratan Naval Tata |website=Creating Emerging Markets |publisher=Harvard Business School |access-date=10 December 2017 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126124853/https://www.hbs.edu/creating-emerging-markets/interviews/Pages/profile.aspx?profile=rntata |url-status=live }}</ref> 28 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸ਼ਾਪੂਰਜੀ ਪਾਲਨਜੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਪਲੋਨਜੀ ਮਿਸਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Cyrus P Mistry to succeed Ratan Tata|url=http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms|access-date=23 November 2011|archive-date=25 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725235226/http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms|url-status=deviated|archivedate=25 ਜੁਲਾਈ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725235226/http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-01-03/ratan-tata-india-s-corporate-czar-retires-with-a-500-billion-vision.html|title=Ratan Tata, India's Corporate Czar, Retires With a $500 Billion Vision|publisher=Bloomberg|access-date=27 March 2013|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120055557/http://www.bloomberg.com/news/2013-01-03/ratan-tata-india-s-corporate-czar-retires-with-a-500-billion-vision.html|url-status=live}}</ref> 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਤੀਬਰ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web | url=https://theconversation.com/can-indias-mega-conglomerate-tata-sons-survive-its-leadership-crisis-67965 | title=Can India's mega-conglomerate Tata Sons survive its leadership crisis? | first=Ranjit | last=Goswami | date=1 November 2016 | access-date=25 January 2017 | work=The Conversation | archive-date=10 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210350/https://theconversation.com/can-indias-mega-conglomerate-tata-sons-survive-its-leadership-crisis-67965 | url-status=live }}</ref> ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰ. ਟਾਟਾ, ਟੀਵੀਐਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੇਣੂ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਬੈਨ ਕੈਪੀਟਲ ਦੇ ਅਮਿਤ ਚੰਦਰਾ, ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਰੋਨੇਨ ਸੇਨ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ. ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿਚ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/big-rejig-ratan-tata-to-replace-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/55031245.cms|title=Cyrus Mistry Replaced by Ratan Tata as Tata Sons chairman – The Economic Times|newspaper=The Economic Times|access-date=24 October 2016|archive-date=26 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026020828/http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/big-rejig-ratan-tata-to-replace-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/55031245.cms|url-status=live}}</ref> 12 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ, ਨਟਰਾਜਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਟਾਟਾ ਨੇ ਸਨੈਪਡੀਲ - ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ - ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, ਟੀਬਾਕਸ, ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਭਾਰਤੀ ਚਾਹ ਵਿਕਰੇਤਾ,<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-teabox-comes-on-board-as-advisor-116012700186_1.html|title=Ratan Tata invests in TeaBox, comes on board as advisor|work=Business Standard|date=27 January 2016|access-date=27 January 2016|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210329/https://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-teabox-is-on-board-as-advisor-116012700186_1.html|url-status=live}}</ref>ਅਤੇ CashKaro.com, ਇੱਕ ਛੂਟ ਕੂਪਨ ਅਤੇ ਕੈਸ਼-ਬੈਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਬੱਚਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-01-19/news/69900289_1_kalaari-capital-urban-ladder-venture|title=Ratan Tata invests undisclosed amount in online cashback venture CashKaro.com|work=Economic Times|date=19 January 2016|access-date=7 June 2016|archive-date=25 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525105959/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-01-19/news/69900289_1_kalaari-capital-urban-ladder-venture|url-status=live}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਲਾ ਕੈਬਜ਼ ਵਿੱਚ INR 0.95 ਕਰੋੜ।<ref>{{cite web |url=http://www.livemint.com/Companies/H2QDrDQP5E3UF94wYzz0gM/Decoding-Ratan-Tatas-startup-investments.html |title=Decoding Ratan Tata's start-up investments |publisher=Livemint |date=2 October 2015 |access-date=2 December 2015 |archive-date=7 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207171328/http://www.livemint.com/Companies/H2QDrDQP5E3UF94wYzz0gM/Decoding-Ratan-Tatas-startup-investments.html |url-status=live }}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਟਾਟਾ ਨੇ ਚੀਨੀ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਸਟਾਰਟਅਪ ਸ਼ਾਓਮੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Flannery|first1=Russell|title=Ratan Tata Investment Underscores How Xiaomi Defies Odds|url=https://www.forbes.com/sites/russellflannery/2015/05/02/ratan-tata-investment-underscores-how-xiaomi-defies-odds/|website=Forbes|access-date=4 May 2015|date=2 May 2015|archive-date=5 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505220936/http://www.forbes.com/sites/russellflannery/2015/05/02/ratan-tata-investment-underscores-how-xiaomi-defies-odds/|url-status=live}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੈਚਲਰਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਫਲੈਟਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ ਨੈਸਟਾਵੇਅ<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-home-rental-start-up-nestaway-116022800085_1.html|title=Ratan Tata invests in home rental start-up NestAway|date=28 February 2016|work=<nowiki>Business Standard</nowiki>|access-date=28 February 2016|agency=Press Trust of India|archive-date=29 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160229095832/http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-home-rental-start-up-nestaway-116022800085_1.html|url-status=live}}</ref> ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪਾਲਤੂ ਦੇਖਭਾਲ ਪੋਰਟਲ, ਡੌਗਸਪੋਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੈਨੀਫਾਈ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal/article8064365.ece|title=Ratan Tata invests in pet care portal|date=4 January 2016|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=28 July 2016|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210330/https://www.thehindu.com/business/Industry/Ratan-Tata-invests-in-pet-care-portal/article13980760.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/YwlbW7z2551ciSauCZ4XMP/DogSpot-raises-funding-from-Ratan-Tata-others.html|title=DogSpot raises funds from Ratan Tata, others|last=Sahay|first=Priyanka|date=4 January 2016|access-date=28 July 2016|archive-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812013030/http://www.livemint.com/Companies/YwlbW7z2551ciSauCZ4XMP/DogSpot-raises-funding-from-Ratan-Tata-others.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businesstoday.in/current/corporate/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal-dogspot.in/story/227715.html|title=Ratan Tata invests in pet care portal DogSpot.in- Business News|website=www.businesstoday.in|date=4 January 2016 |access-date=28 July 2016|archive-date=7 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807233111/http://www.businesstoday.in/current/corporate/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal-dogspot.in/story/227715.html|url-status=live}}</ref> [[ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼]] ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਨੰਦ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਟਿਗੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੈਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਟਿਗੋਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2030 ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/auto/news/why-ratan-tatas-tigor-rollout-is-a-revolutionary-statement/articleshow/61995852.cms|title=Why Ratan Tata's Tigor rollout is a revolutionary statement|date=9 December 2017|newspaper=The Economic Times|language=en-IN|access-date=10 December 2017|archive-date=11 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211063603/https://economictimes.indiatimes.com/industry/auto/news/why-ratan-tatas-tigor-rollout-is-a-revolutionary-statement/articleshow/61995852.cms|url-status=live}}</ref> ===ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਬਨਾਮ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ=== 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੰਡਲ ਨੇ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਵੋਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਾਇਆ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/sc-stays-nclat-order-reinstating-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/73184404.cms|title=Cyrus Mistry back in the waiting line as Supreme Court stays order allowing him to be reinstated as Tata Sons Chairman|website=Business Insider|access-date=24 January 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126225230/https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/sc-stays-nclat-order-reinstating-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/73184404.cms|url-status=live}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪਨੀ ਲਾਅ ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (ਐਨਸੀਐਲਏਟੀ) ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐੱਨਸੀਐੱਲਏਟੀ ਦੇ ਉਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ $111-ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/ratan-tata-fights-to-save-legacy-after-cyrus-mistry-court-ruling/articleshow/73116771.cms?from=mdr|title=Ratan Tata fights to save legacy after Cyrus Mistry court ruling|date=6 January 2020|work=The Economic Times|access-date=24 January 2020|archive-date=12 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512070017/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/ratan-tata-fights-to-save-legacy-after-cyrus-mistry-court-ruling/articleshow/73116771.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਐੱਨਸੀਐੱਲਏਟੀ ਦੇ ਉਸ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਈਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2020 'ਚ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਦੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tatas-making-cyrus-chairman-wrong-decision-of-lifetime-sc/articleshow/81715818.cms | title=Tatas making Cyrus chairman wrong decision of lifetime:Supreme Court | website=[[The Times of India]] | access-date=31 March 2021 | archive-date=31 March 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210331033439/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tatas-making-cyrus-chairman-wrong-decision-of-lifetime-sc/articleshow/81715818.cms | url-status=live }}</ref> ==ਪਰਉਪਕਾਰ== ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.scoopwhoop.com/inothernews/charitable-indians/#.4gfi7ecfz|title=You'll Respect These Indians More After You Find Out How Much They Donate To Charity|last=ScoopWhoop|date=13 May 2015|access-date=13 November 2017|archive-date=13 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113165550/https://www.scoopwhoop.com/inothernews/charitable-indians/#.4gfi7ecfz|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tatatrusts.org/|title=Tata Trusts|website=www.tatatrusts.org|access-date=13 February 2020|archive-date=16 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116051450/https://www.tatatrusts.org/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Tata Trusts: A role model for philanthropy|url=https://www.theweek.in/theweek/cover/2018/10/05/tata-trusts-a-role-model-for-philanthropy.html|access-date=15 October 2020|website=The Week|language=en|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026153342/https://www.theweek.in/theweek/cover/2018/10/05/tata-trusts-a-role-model-for-philanthropy.html|url-status=live}}</ref> ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਪੇਸਿਟਿਵ ਡੀਓਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=UNSW looks to solar-powered desalination to help bust droughts josh |url=https://reneweconomy.com.au/unsw-looks-to-solar-powered-desalination-to-help-bust-droughts-josh-39604/ |website=RenewEconomy |language=en-AU |date=18 April 2019 |access-date=18 April 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418103758/https://reneweconomy.com.au/unsw-looks-to-solar-powered-desalination-to-help-bust-droughts-josh-39604/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Duong |first1=Cecilia |title=Solar powered desalination offers hope of a global shift in agriculture |url=https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/solar-powered-desalination-offers-hope-global-shift-agriculture |website=UNSW Newsroom |date=17 April 2019 |access-date=18 April 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418015502/https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/solar-powered-desalination-offers-hope-global-shift-agriculture |url-status=live }}</ref> ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ (UC ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ) ਵਿਖੇ ਟਾਟਾ ਹਾਲ, ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|title=Tata Hall: About named building|url=https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|access-date=30 June 2021|website=blink.ucsd|archive-date=26 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926143652/https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|url-status=live}}</ref> ਇਹ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲਈ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੱਕ ਬਾਈ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵੈਕਟਰ-ਬੋਰਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਸੀ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੋਜ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਹਾਲ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟਾਂ ਵੱਲੋਂ $70 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਉਦਾਰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{Citation needed|date=October 2021}} ਟਾਟਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਟਰੱਸਟ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਨੇ $28 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਟਾਟਾ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਫੰਡ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 20 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਕੋਲ ਕਾਰਨੇਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਾਤ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਣ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਾਲਾਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਕਾਰਨੇਲ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{cite web|url=https://admissions.cornell.edu/apply/international-students/tata-scholarship|title=Tata Scholarship &#124; Undergraduate Admissions|website=admissions.cornell.edu|access-date=16 May 2019|archive-date=4 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604102457/https://admissions.cornell.edu/apply/international-students/tata-scholarship|url-status=live}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਚੈਰਿਟੀਜ਼ ਨੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] (HBS) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ $50 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="HBS TH">{{cite web|title=Harvard Business School Receives $50 Million Gift from the Tata Trusts and Companies|url=http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|access-date=14 January 2017|archive-date=13 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113230938/http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|url-status=live}}</ref> ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਤਨ ਟਾਟਾ (AMP '75) ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਟਾਟਾ ਹਾਲ ਸ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।<ref name="Tata Hall HBS Named" /> ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ $100 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="HBS 100M">{{cite web|title=HBS Tops Off Tata Hall|url=http://www.thecrimson.com/article/2012/9/25/HBS-Tops-Tata-Hall/|access-date=14 January 2017|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033238/http://www.thecrimson.com/article/2012/9/25/HBS-Tops-Tata-Hall/|url-status=live}}</ref> ਟਾਟਾ ਹਾਲ HBS ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਿਡ-ਕੈਰੀਅਰ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 155,000 ਕੁੱਲ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਗਭਗ 180 ਬੈੱਡਰੂਮ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx|title=A campus built on philanthropy – Tata Hall|website=Harvard Business School -About us|access-date=19 June 2016|archive-date=22 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622202327/http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx|url-status=live}}</ref> ਟਾਟਾ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (TCS) ਨੇ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (CMU) ਨੂੰ ਬੋਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਆਟੋਨੋਮਸ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟੀਸੀਐੱਸ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ 48,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ 35 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਸੀਐੱਸ ਹਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news |url=https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html |title=Carnegie Mellon and Tata Consultancy Services Break Ground on Global Research Facility in the U.S. – News – Carnegie Mellon University |last=University |first=Carnegie Mellon |date=1 April 2017 |access-date=29 November 2018 |language=en |archive-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130030253/https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html |url-status=live }}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਨੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਟਾਟਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ (TCTD) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ 950 ਮਿਲੀਅਨ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.tatacentre.iitb.ac.in/|title=Tata Centre for Technology and Design|website=www.datacentre.iitb.ac.in|access-date=2 May 2019|archive-date=13 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513101331/http://www.tatacentre.iitb.ac.in/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/IIT-Bombay-receives-largest-ever-donation-for-research-and-development/articleshow/40467119.cms|title=IIT-Bombay receives largest ever donation for research and development – Times of India|website=The Times of India|access-date=2 May 2019|archive-date=3 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190303175812/https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/IIT-Bombay-receives-largest-ever-donation-for-research-and-development/articleshow/40467119.cms|url-status=live}}</ref> ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟਾਂ ਨੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਛੇਤੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ, [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਨੂੰ 750 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਗ੍ਰਾਂਟ 2014 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://iisc.ac.in/major-benefactors|title=Indian Institute of Science, Major benefactors|website=iisc.ac.in|access-date=30 September 2021|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930122236/https://iisc.ac.in/major-benefactors/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/422235/tata-grant-iisc-materialises-five.html|title=Tata grant to IISc materialises five years after promise|date=28 July 2014|access-date=30 September 2021|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930122225/https://www.deccanherald.com/content/422235/tata-grant-iisc-materialises-five.html|url-status=live}}</ref> ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ, ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੋਕਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਸੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈ[[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] (MIT) ਵਿਖੇ MIT ਟਾਟਾ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://innovation.mit.edu/resource/tata-center/|title=Tata Center for Technology + Design|website=MIT Innovation Initiative|access-date=26 January 2019|archive-date=6 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206120708/https://innovation.mit.edu/resource/tata-center/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tatacenter.mit.edu/|title=MIT Tata Center – Bringing rich technical talent and experience to bear on the persistent and emerging challenges of the developing world.|access-date=13 February 2020|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210407/https://tatacenter.mit.edu/|url-status=live}}</ref> ==ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ== ਉਹ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦਾ ਅੰਤਰਿਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਹ ਟਾਟਾ ਸਮੂਹ ਦੀ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ, ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਵਿੱਚ 66% ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਦੋ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟਾਂ ਸਰ ਦੋਰਾਬਜੀ ਟਾਟਾ ਅਤੇ ਅਲਾਈਡ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਸਰ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਟਰੱਸਟਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ 'ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਕੌਂਸਲ' ਅਤੇ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਕੌਂਸਲ' ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਿਟਜ਼ਕਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼<ref>{{cite web |url=http://www.pritzkerprize.com/sites/default/files/file_fields/field_files_inline/2013_juror_news-release.pdf |title=The Pritzker Architecture Prize Adds Two New Jurors: Kristin Feireiss of Germany and Ratan N. Tata of India |website=Pritzkerprize.com |access-date=2 December 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924110139/http://www.pritzkerprize.com/sites/default/files/file_fields/field_files_inline/2013_juror_news-release.pdf |url-status=live }}</ref> ਦੇ ਜਿਊਰੀ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਹੈ - ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਲਕੋਆ ਇੰਕ., ਮੋਂਡੇਲੇਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-nominated-to-the-board-of-Mondelez-International/articleshow/19363357.cms |title=Ratan Tata nominated to the board of Mondelez International |work=The Times of India |date=3 April 2013 |access-date=23 March 2014 |archive-date=3 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003232254/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-nominated-to-the-board-of-Mondelez-International/articleshow/19363357.cms |url-status=live }}</ref> ਅਤੇ ਈਸਟ-ਵੈਸਟ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡੀਨਜ਼ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰ, ਐਕਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼<ref>{{cite web |author=Ray |url=http://spaceprizes.blogspot.in/2008/06/ratan-tata-and-michael-boustridge-join.html |title=Space Prizes: Ratan Tata and Michael Boustridge Join X PRIZE Foundation Board of Directors |website=Spaceprizes.blogspot.in |date=1 June 2008 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208060610/http://spaceprizes.blogspot.in/2008/06/ratan-tata-and-michael-boustridge-join.html |url-status=live }}</ref> ਅਤੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੋਕੋਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਤੋਂ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਇੰਡੀਆ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ (IAB) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ (APAB) 2001-2006 ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।{{citation needed|date=February 2020}} 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਨੇਗੀ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਫ਼ਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Ratan N. Tata Joins Carnegie Board of Trustees |url=https://carnegieendowment.org/2013/09/18/ratan-n.-tata-joins-carnegie-board-of-trustees-pub-53028 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |access-date=28 November 2018 |location=Washington, DC |date=13 September 2013 |archive-date=29 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012824/https://carnegieendowment.org/2013/09/18/ratan-n.-tata-joins-carnegie-board-of-trustees-pub-53028 |url-status=live }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਤਨ ਨੇ ਵਾਨੀ ਕੋਲਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਉੱਦਮ ਪੂੰਜੀ ਫਰਮ, ਕਲਾਰੀ ਕੈਪੀਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Samidha |title=Ratan Tata Turns Advisor to VC Fund |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-turns-adviser-to-VC-fund/articleshow/46181587.cms |access-date=28 November 2018 |newspaper=The Times of India |date=10 February 2015 |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816131553/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-turns-adviser-to-VC-fund/articleshow/46181587.cms |url-status=live }}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਨੇ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 4 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ $100 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲੀ, ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਬੌਸ ਵਜੋਂ 4 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ। 12 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ, ਨਟਰਾਜਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Shri Ratan Naval Tata at Civil Investiture-II Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 10, 2008.jpg|thumb|ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] 2008 ਵਿੱਚ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]] ਵਿਖੇ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]] ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2000 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |archivedate=15 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf }}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਅਸਾਮ]] ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਅਸਾਮ ਬੈਭਵ' ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite news |title=Assam CM Announces 'Assam Baibhav' Award To Industrialist Ratan Tata |url=https://www.sentinelassam.com/amp/north-east-india-news/assam-news/assam-cm-announces-assam-baibhav-award-to-industrialist-ratan-tata-565897 |access-date=18 December 2021 |work=The Sentinel |date=12 December 2021 |archive-date=18 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218050335/https://www.sentinelassam.com/amp/north-east-india-news/assam-news/assam-cm-announces-assam-baibhav-award-to-industrialist-ratan-tata-565897 |url-status=live }}</ref> ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! ਸਾਲ !! ਨਾਮ !! ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ !! ਹਵਾਲਾ |- |2001 |ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰੇਸ਼ਨ |ਓਹੀਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://www.osu.edu/universityawards/dsa/honorary.html |title=Honorary Degree&nbsp;— University Awards & Recognition&nbsp;— The Ohio State University |website=Osu.edu |access-date=2 December 2015 |archive-date=10 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210204132/https://www.osu.edu/universityawards/dsa/honorary.html |url-status=live }}</ref> |- |2004 |ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਦਿ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਉਰੂਗਵੇ |ਉਰੂਗਵੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>[http://portal.bsnl.in/bsnl/asp/content%20mgmt/html%20content/business/business29191.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320120247/http://portal.bsnl.in/bsnl/asp/content%20mgmt/html%20content/business/business29191.html|date=20 March 2014}}</ref> |- | 2004 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ | ਏਸ਼ੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ |<ref name="asdu.ait.ac.th">{{cite news|work=Asian Institute of Technology|title=Asian Institute of Technology confers doctorate on Ratan Tata|url=http://www.asdu.ait.ac.th/NewsAndEvents/newsletterData/HTMLFormat/iss3no7/cover.htm|date=March 2008|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20120530150231/http://www.asdu.ait.ac.th/NewsAndEvents/newsletterData/HTMLFormat/iss3no7/cover.htm|archive-date=30 May 2012|access-date=9 ਅਗਸਤ 2022|archivedate=30 ਮਈ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120530150231/http://www.asdu.ait.ac.th/NewsAndEvents/newsletterData/HTMLFormat/iss3no7/cover.htm}}</ref> |- |2005 |ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਵਾਰਡ |B'nai B'rith ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ |<ref>{{cite web |url=http://www.bnaibrith.org/uploads/7/8/5/9/7859990/bbi_past_award_honorees_list.pdf |title=B'Nai B'Rith International : Past Award Honorees |website=Bnaibrith.org |access-date=2 December 2015 |archive-date=18 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218203353/http://www.bnaibrith.org/uploads/7/8/5/9/7859990/bbi_past_award_honorees_list.pdf |url-status=live }}</ref> |- | 2005 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ | ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite news|work=London School of Economics|title=University of Warwick confers Honorary Doctor of Science on Ratan Tata|url=http://www2.warwick.ac.uk/newsandevents/pressreleases/ne1000000109101/|date=March 2005|access-date=28 June 2011|archive-date=25 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725230604/http://www2.warwick.ac.uk/newsandevents/pressreleases/ne1000000109101/|url-status=live}}</ref> |- |2006 |ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ |ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਦਰਾਸ |<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/07/29/stories/2006072912901000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006135509/http://www.hindu.com/2006/07/29/stories/2006072912901000.htm |url-status=deviated |archive-date=6 October 2008 |title=Young engineers should stay back to serve the nation, says Ratan Tata&nbsp;— TAMIL NADU |date=2 July 2006 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=2 December 2015 |archivedate=6 ਅਕਤੂਬਰ 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006135509/http://www.hindu.com/2006/07/29/stories/2006072912901000.htm }}</ref> |- |2006 |ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਵਾਰਡ |ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਲਈ (FIRST) |<ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-wins-responsible-capitalism-award-106120300005_1.html |title=Ratan Tata wins responsible capitalism award &#124; Business Standard News |newspaper=Business Standard India |date=3 December 2006 |access-date=2 December 2015 |agency=Press Trust of India |archive-date=24 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124141254/http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-wins-responsible-capitalism-award-106120300005_1.html |url-status=live }}</ref> |- |2007 |ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ |ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸ |<ref>{{cite web |url=http://www.lse.ac.uk/newsAndMedia/news/archives/2007/RatanTataHonoraryFellow.aspx |title=Ratan Tata becomes an LSE honorary fellow – 2007 – News archive&nbsp;— News&nbsp;— News and media&nbsp;— Home |website=Lse.ac.uk |access-date=2 December 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071058/http://www.lse.ac.uk/newsAndMedia/news/archives/2007/RatanTataHonoraryFellow.aspx |archive-date=8 December 2015 }}</ref> |- | 2007 | ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਫ਼ਲਾਥਰੋਫੀ | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕਾਰਨੇਗੀ ਐਂਡੋਮੈਂਟ |<ref>{{cite news |work=Carnegie Endowment for International Peace |title=Carnegie Medal for Philanthropy on Ratan Tata |url=http://www.carnegiemedals.org/pastbios/2007medalist.html |date=March 2007 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008004356/http://www.carnegiemedals.org/pastbios/2007medalist.html |archive-date=8 October 2011 |access-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archivedate=8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008004356/http://www.carnegiemedals.org/pastbios/2007medalist.html }}</ref> |- | 2008 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ | ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite news|work=University of Cambridge|title=University of Cambridge confers doctorate on Ratan Tata|url=http://www.cam.ac.uk/research/about/awards-announcements-and-prizes/honorary-degrees/|date=March 2008|access-date=28 June 2011|archive-date=2 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110702011557/http://www.cam.ac.uk/research/about/awards-announcements-and-prizes/honorary-degrees/|url-status=live}}</ref> |- | 2008 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ | ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ ਬੰਬਈ |<ref>{{cite news |work=Mumbai Mirror |title=Ratan Tata gets smarter by a degree |url=http://www.mumbaimirror.com/article/2/20080809200808090229325327587018/Ratan-Tata-gets-smarter-by-a-degree.html |archive-url=https://archive.today/20130411102248/http://www.mumbaimirror.com/article/2/20080809200808090229325327587018/Ratan-Tata-gets-smarter-by-a-degree.html |url-status=deviated |archive-date=11 April 2013 |date=August 2008 |access-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archivedate=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |archiveurl=https://archive.is/20130411102248/http://www.mumbaimirror.com/article/2/20080809200808090229325327587018/Ratan-Tata-gets-smarter-by-a-degree.html }}</ref> |- | 2008 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ | ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾ ਖੜਗਪੁਰ |<ref>{{cite news|work=Economic Times|title=IIT Kharagpur confers doctorate on Ratan Tata|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-03-19/news/28415749_1_doctorate-iit-kharagpur-honorary-degree|date=March 2008|access-date=28 June 2011|archive-date=15 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120715234919/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-03-19/news/28415749_1_doctorate-iit-kharagpur-honorary-degree|url-status=live}}</ref> |- | 2008 | ਆਨਰੇਰੀ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/singapore-confers-honorary-citizenship-on-ratan-tata-29065-2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208155245/http://indiatoday.intoday.in/story/Singapore+confers+honorary+citizenship+on+Ratan+Tata/1/14155.html|url-status=dead|title=Singapore confers honorary citizenship on Ratan Tata|agency=Indo-Asian News Service|date=29 August 2008|archive-date=8 December 2015|website=India Today}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2008/singapore-confers-prestigious-honorary-citizen-award-on-mr-ratan-n-tata-and-tan-sri-frank-tsao|title=Singapore Confers Prestigious Honorary Citizen Award on Mr Ratan N. Tata|publisher=www.mom.gov.sg|date=2 August 2008|access-date=25 January 2016|archive-date=30 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130170831/http://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2008/singapore-confers-prestigious-honorary-citizen-award-on-mr-ratan-n-tata-and-tan-sri-frank-tsao|url-status=live}}</ref> |- |2008 |ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ |ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾ |<ref>{{cite web |url=http://www.theiet.org/resources/library/archives/institution-history/hon-fellows.cfm |title=IET Honorary Fellows |publisher=The IET |date=2 October 2015 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160854/http://www.theiet.org/resources/library/archives/institution-history/hon-fellows.cfm |url-status=live }}</ref> |- |2008 |ਇੰਸਪਾਈਰਡ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ |ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਥੀਏਟਰ |<ref>{{cite web |url=http://www.theperformancetheatre.com/about/inspired-leadership-award/ |title=The award |publisher=The Performance Theatre |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208144140/http://theperformancetheatre.com/about/inspired-leadership-award/ |url-status=deviated |archivedate=8 ਦਸੰਬਰ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208144140/http://theperformancetheatre.com/about/inspired-leadership-award/ }}</ref> |- |2009 |ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਈਟ ਕਮਾਂਡਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਪਾਇਰ (KBE) |ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ I |<ref>{{cite news|url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-05/news/49634105_1_tata-sons-tata-group-chairman-emeritus-ratan-tata|title = GBE: Ratan Tata receives one of UK's top civilian honours|date = 5 May 2014|newspaper = [[The Economic Times]]|access-date = 20 June 2015|archive-date = 20 June 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150620090333/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-05/news/49634105_1_tata-sons-tata-group-chairman-emeritus-ratan-tata|url-status = live}}</ref> |- | 2009 | 2008 ਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਯੋਗਦਾਨ ਅਵਾਰਡ |ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ |<ref>[http://inae.in/life_time.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140724141319/http://inae.in/life_time.html|date=24 July 2014}}</ref> |- | 2009 |ਇਤਾਲਵੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਆਰਡਰ ਆਫ ਮੈਰਿਟ ਦਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਫਸਰ |ਇਟਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>{{cite web |url=http://www.governo.it/Presidenza/onorificenze_araldica/onorificenze/documenti/anno%202008.pdf |title=Presidenza Del Consiglio Dei Ministri : Collocati A Riposo (Art: 7) |website=Governo.it |access-date=2 December 2015 |archive-date=27 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150927073739/http://www.governo.it/Presidenza/onorificenze_araldica/onorificenze/documenti/anno%202008.pdf |url-status=live }}</ref> |- |2010 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ |ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://www.cam.ac.uk/news/honorary-degree-2010-nominations-announced |title=Honorary degree 2010 nominations announced &#124; University of Cambridge |website=Cam.ac.uk |date=1 March 2010 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208095543/http://www.cam.ac.uk/news/honorary-degree-2010-nominations-announced |url-status=live }}</ref> |- | 2010 | ਹੈਡਰੀਅਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਿਸ਼ਵ ਸਮਾਰਕ ਫੰਡ |<ref>{{cite web |url=http://www.wmf.org/event/2010-hadrian-award-gala |title=2010 Hadrian Award Gala &#124; World Monuments Fund |website=Wmf.org |date=1 October 2010 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208220853/https://www.wmf.org/event/2010-hadrian-award-gala |url-status=live }}</ref> |- | 2010 |ਓਸਲੋ ਬਿਜ਼ਨਸ ਫਾਰ ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ | ਪੀਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਵਪਾਰ | |<ref>[http://businessforpeace.no/the-2010-honourees/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140415140015/http://businessforpeace.no/the-2010-honourees/|date=15 April 2014}}</ref> |- | 2010 | ਲੈਜੈਂਡ ਇਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ | ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite news|work=Yale University|title=Yale Chief Executive Leadership Institute to Honor Tata Sons Chairman Ratan Tata with "Legend in Leadership Award"|url=http://celi.som.yale.edu/news-events/in-the-news/10/10/271|date=September 2010|access-date=28 June 2011|archive-date=25 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925173758/http://celi.som.yale.edu/news-events/in-the-news/10/10/271|url-status=live}}</ref> |- | 2010 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ | ਪੇਪਰਡਾਈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite news |work=Pepperdine University |title=Pepperdine Confers Honorary Doctor of Laws Degree on Ratan N. Tata |url=http://www.pepperdine.edu/pr/releases/2010/september/pepperdine-confers-honorary-degree.htm |date=September 2010 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927100927/http://www.pepperdine.edu/pr/releases/2010/september/pepperdine-confers-honorary-degree.htm |archive-date=27 September 2011 |access-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archivedate=27 ਸਤੰਬਰ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927100927/http://www.pepperdine.edu/pr/releases/2010/september/pepperdine-confers-honorary-degree.htm }}</ref> |- | 2010 | ਬਿਜ਼ਨਸ ਫਾਰ ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ | ਬਿਜ਼ਨਸ ਫਾਰ ਪੀਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ |<ref>{{cite web |url=http://www.iccwbo.org/News/Articles/2010/Seven-secure-Oslo-Business-for-Peace-Awards-for-2010/ |title=Seven secure Oslo Business for Peace Awards for 2010 &#124; ICC&nbsp;— International Chamber of Commerce |website=Iccwbo.org |access-date=2 December 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109102343/http://www.iccwbo.org/News/Articles/2010/Seven-secure-Oslo-Business-for-Peace-Awards-for-2010/ |archive-date=9 January 2016 }}</ref> |- | 2010 | ਬਿਜ਼ਨਸ ਲੀਡਰ ਆਫ਼ ਈਅਰ | ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਵਾਰਡ |<ref>{{cite news|work=[[The Times of India]]|title=Winners of the Asian Awards 2010|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/top-stories/28220308_1_asian-awards-lifetime-achievement-award-sunil-mittal|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/top-stories/28220308_1_asian-awards-lifetime-achievement-award-sunil-mittal|url-status=deviated|archive-date=2012-11-04|date=October 2010|access-date=2022-08-09|archivedate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104051214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/top-stories/28220308_1_asian-awards-lifetime-achievement-award-sunil-mittal}}</ref> |- | 2012 | ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ<ref name="List of Fellows"/> | ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ |<ref>{{cite web |author=Lucie George |url=http://blogs.fco.gov.uk/science-innovation-network-india/2012/08/07/spotlight-on-engineering |title=Spotlight on engineering &#124; Foreign Office Blogs |website=Blogs.fco.gov.uk |date=7 August 2012 |access-date=2 December 2015 |archive-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323151432/http://blogs.fco.gov.uk/science-innovation-network-india/2012/08/07/spotlight-on-engineering/ |url-status=live }}</ref> |- | 2012 |ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ''honoris causa'' | ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=https://newsroom.unsw.edu.au/news/general/indian-industrialist-ratan-tata-honorary-degree/ |title=Indian industrialist Ratan Tata honorary degree &#124; UNSW Newsroom |website=Newsroom.unsw.edu.au |date=2 November 2012 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208224835/https://newsroom.unsw.edu.au/news/general/indian-industrialist-ratan-tata-honorary-degree |url-status=live }}</ref> |- | 2012 | ਗ੍ਰੈਂਡ ਕੋਰਡਨ ਆਫ਼ ਦਿ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਨ ਫੌਰਨ ਏਸੋਸਿਏਟ | ਜਪਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>{{cite web |url=http://www.in.emb-japan.go.jp/Press_Releases_Embassy/PR08-2012.html |title=Conferment of Japanese Decoration on Mr. Ratan N. Tata, Chairman of Tata Group |website=Embassy of Japan in India |date=29 April 2012 |access-date=31 July 2016 |archive-date=14 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714220638/http://www.in.emb-japan.go.jp/Press_Releases_Embassy/PR08-2012.html |url-status=deviated |archivedate=14 ਜੁਲਾਈ 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170714220638/http://www.in.emb-japan.go.jp/Press_Releases_Embassy/PR08-2012.html }}</ref> |- | 2013 | ਫੌਰਨ ਏਸੋਸਿਏਟ |ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ |<ref>{{cite web|url = http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02072013|date = 7 February 2013|website = The National Academies of Sciences, Engineering & Medicine|title = National Academy of Engineering Elects 69 Members And 11 Foreign Associates|access-date = 19 March 2014|archive-date = 14 July 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140714194254/http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02072013|url-status = live}}</ref> |- | 2013 |ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਆਗੂ |ਇੰਡੀਅਨ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਨਕਲੇਵ 2013 |<ref>{{cite web|url = http://www.indiainfoline.com/article/bwnewswire/dr.-mukesh-batra-dr.-mukesh-hariawala-dilip-surana-of-microlabs-upinder-zutshi-of-infinite-computers-dr.-ravindranath-of-global-hospitals-ratan-tata-priyanka-chopra-among-others-declared-winners-at-4th-annual-india-leadership-conclave-2013-35744_1.html|title = Dr. Mukesh Batra, Dr. Mukesh Hariawala, Dilip Surana of Microlabs, Upinder Zutshi of Infinite Computers, Dr. Ravindranath of Global Hospitals, Ratan Tata, Priyanka Chopra Among Others Declared Winners|access-date = 17 May 2017|archive-date = 10 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220110210342/https://www.indiainfoline.com/article/bwnewswire/dr.-mukesh-batra-dr.-mukesh-hariawala-dilip-surana-of-microlabs-upinder-zutshi-of-infinite-computers-dr.-ravindranath-of-global-hospitals-ratan-tata-priyanka-chopra-among-others-declared-winners-at-4th-annual-india-leadership-conclave-2013-35744_1.html|url-status = live}}</ref> |- | 2013 | ਅਰਨਸਟ ਅਤੇ ਯੰਗ ਉੱਦਮੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ – ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ |ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ |<ref>{{cite web|url = http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/PR_BS_EY-honors-Ratan-Tata-with-life-time-achievement-award|publisher = Ernst & Young|access-date = 6 August 2015|title = EY honors Ratan Tata with life time achievement award|url-status = deviated|archive-url = https://web.archive.org/web/20150924022442/http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/PR_BS_EY-honors-Ratan-Tata-with-life-time-achievement-award|archive-date = 24 September 2015|df = dmy-all|archivedate = 24 ਸਤੰਬਰ 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924022442/http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/PR_BS_EY-honors-Ratan-Tata-with-life-time-achievement-award}}</ref> |- | 2013 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ |ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://www.cmu.edu/commencement/keynote_honorees/index.html |title=Keynote & Honorees-Commencement Weekend&nbsp;— Carnegie Mellon University |website=Cmu.edu |access-date=2 December 2015 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20151202082317/http://www.cmu.edu/commencement/keynote_honorees/index.html |archive-date=2 December 2015 |archivedate=2 ਦਸੰਬਰ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151202082317/http://www.cmu.edu/commencement/keynote_honorees/index.html }}</ref> |- | 2014 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ |ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://www.smu.edu.sg/news/2014/03/19/mr-ratan-tata-receives-honorary-doctorate-smu |title=Mr Ratan Tata receives honorary doctorate from SMU &#124; News &#124; Singapore Management University |publisher=SMU |date=1 March 2014 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208191743/http://www.smu.edu.sg/news/2014/03/19/mr-ratan-tata-receives-honorary-doctorate-smu |url-status=live }}</ref> |- | 2014 | ਸਯਾਜੀ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਬੜੌਦਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ |<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/BMA-to-confer-Sayaji-Ratna-Award-on-Ratan-Tata/articleshow/33321140.cms |title=BMA to confer Sayaji Ratna Award on Ratan Tata |work=The Times of India |date=6 April 2014 |access-date=21 August 2014 |archive-date=10 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410081321/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/BMA-to-confer-Sayaji-Ratna-Award-on-Ratan-Tata/articleshow/33321140.cms |url-status=live }}</ref> |- |2014 | ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਰਾਸ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (GBE) |ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II |<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/business-news/touched-for-being-awarded-gbe-by-uk-ratan-tata/article1-1209537.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20140418124001/http://www.hindustantimes.com/business-news/touched-for-being-awarded-gbe-by-uk-ratan-tata/article1-1209537.aspx |url-status=deviated |archive-date=18 April 2014 |title=Touched for being awarded GBE by UK: Ratan Tata &#124; business |newspaper=Hindustan Times |date=1 April 2014 |access-date=2 December 2015 |archivedate=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216235701/http://www.hindustantimes.com/business-news/touched-for-being-awarded-gbe-by-uk-ratan-tata/article1-1209537.aspx }}</ref><ref name=GBE>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/world-location-news/sir-james-bevan-presents-gbe-knight-grand-cross-to-ratan-tata |title=Sir James Bevan presents GBE (Knight Grand Cross) to Ratan Tata&nbsp;— News articles |publisher=GOV.UK |date=5 May 2014 |access-date=7 October 2015 |archive-date=9 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109102342/https://www.gov.uk/government/world-location-news/sir-james-bevan-presents-gbe-knight-grand-cross-to-ratan-tata |url-status=live }}</ref> |- | 2014 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ |ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੈਨੇਡਾ |<ref>{{cite web|title=Ratan Tata gets honorary doctorate from York University of Canada|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/ratan-tata-gets-honorary-doctorate-from-york-university-of-canada/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=22 June 2014|archive-date=23 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140623111007/http://news.biharprabha.com/2014/06/ratan-tata-gets-honorary-doctorate-from-york-university-of-canada/|url-status=live}}</ref> |- | 2015 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ |ਕਲੇਮਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://myscma.com/public_docs/2015_Automotive_Summit_Agenda.pdf |title=2015 SC Automotive Summit & SC Auto Week Agenda |website=Myscma.com |access-date=2 December 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024713/http://myscma.com/public_docs/2015_Automotive_Summit_Agenda.pdf |url-status=deviated |archivedate=4 ਮਾਰਚ 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024713/http://myscma.com/public_docs/2015_Automotive_Summit_Agenda.pdf }}</ref> |- | 2015 | ਸਯਾਜੀ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਬੜੌਦਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ, ਐਚਈਸੀ ਪੈਰਿਸ |<ref>{{cite web |url=http://www.hec.edu/News-Room/News/Ratan-N.-Tata-receives-honoris-causa-degree-from-HEC-Paris |title=HEC Paris &#124; Ratan N. Tata receives honoris causa degree from HEC Paris |website=Hec.edu |date=2 April 2015 |access-date=2 December 2015 |archive-date=9 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109102342/http://www.hec.edu/News-Room/News/Ratan-N.-Tata-receives-honoris-causa-degree-from-HEC-Paris |url-status=live }}</ref> |- | 2016 | ਕਮਾਂਡਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਲੀਜਨ ਆਫ਼ ਆਨਰ |ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>{{cite web |url=http://www.ambafrance-in.org/Highest-French-civilian-distinction-Commandeur-de-la-Legion-d-Honneur-conferred |title=Highest French civilian distinction, Commandeur de la Légion d'Honneur conferred on Shri Ratan Tata |website=France in India: French Embassy in New Delhi |date=18 March 2016 |access-date=31 July 2016 |archive-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804123354/http://www.ambafrance-in.org/Highest-French-civilian-distinction-Commandeur-de-la-Legion-d-Honneur-conferred |url-status=live }}</ref> |- | 2018 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ |ਸਵਾਨਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web|url=https://businessnewswales.com/swansea-university-set-for-new-partnerships-in-india/|title=Swansea University Set for New Partnerships in India|date=3 October 2018|website=Business News Wales|access-date=8 April 2020|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210334/https://businessnewswales.com/swansea-university-set-for-new-partnerships-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www-2018.swansea.ac.uk/press-office/news-archive/2018/tataemerituschairmanratantataawardedhonorarydoctorate.php|title=Tata Emeritus Chairman Ratan Tata awarded Honorary Doctorate|website=www-2018.swansea.ac.uk|access-date=8 April 2020|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210319/https://www-2018.swansea.ac.uk/press-office/news-archive/2018/tataemerituschairmanratantataawardedhonorarydoctorate.php|url-status=live}}</ref> |- |2022 |ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ |HSNC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web|url=https://www.loksatta.com/photos/todays-photo-3/2968887/industrialist-ratan-tata-and-governor-bhagat-singh-koshyari-attend-convocation-ceremony-of-hsnc-university-in-mumbai-photos-kak-96/ |title=industrialist ratan tata and Governor Bhagat Singh Koshyari attend convocation ceremony of HSNC University in mumbai photos &#124;Photos : रतन टाटांनी वाढवले विद्यार्थ्यांचे मनोबल; विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभात लावली हजेरी |publisher=Loksatta |date= |accessdate=2022-06-14}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{commons category-inline|Ratan Naval Tata|ਰਤਨ ਨਵਲ ਟਾਟਾ}} * {{IMDb name|id=5144531}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਲੋਕ]] a5fp0dyvzztsodq1825vbqkthfe6cn7 850594 850593 2026-10-25T22:32:20Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 850594 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਤਨ ਟਾਟਾ | image = | caption = 2011 ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਟਾਟਾ | birth_name = ਰਤਨ ਨਵਲ ਟਾਟਾ | birth_date = {{Birth date|1937|12|28|df=y}} | birth_place = [[ਬੰਬੇ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|2024|10|09|1937|12|28|df=y}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | occupation = {{Hlist|ਕਾਰੋਬਾਰੀ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ}} | title = ਚੇਅਰਮੈਨ ਐਮਰੀਟਸ, ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ<ref>{{cite web|url=http://www.tata.com/article/inside/tata-sons-chairman-selection-committee|title=Tata Sons Board replaces Mr. Ratan Tata as Chairman, Selection Committee set up for new Chairman via @tatacompanies|last=Tata.com|access-date=24 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024215035/http://tata.com/article/inside/tata-sons-chairman-selection-committee|archive-date=24 October 2016|url-status=deviated|archivedate=24 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161024215035/http://tata.com/article/inside/tata-sons-chairman-selection-committee}}</ref> | term = {{ubl|1991–2012|2016–2017}} | predecessor = [[ਜਹਾਂਗੀਰ ਰਤਨਜੀ ਦਾਦਾਭਾਈ ਟਾਟਾ|ਜੇਆਰਡੀ ਟਾਟਾ]] | successor = {{ubl|ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ (2012 -2016) | ਨਟਰਾਜਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ (2017–ਹੁਣ ਤੱਕ)}} | parents = ਨਵਲ ਟਾਟਾ | relations = [[ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ]] | awards = {{ubl|ਅਸਾਮ ਬੈਭਵ (2021)|[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2008)|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭੂਸ਼ਣ (2006)|[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (2000)}} |alma mater=[[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਬੀਆਰਕ)}} '''ਰਤਨ ਨਵਲ ਟਾਟਾ''' (28 ਦਸੰਬਰ 1937-9 ਅਕਤੂਬਰ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਹ 1990 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2017 ਤੱਕ, ਅੰਤਰਿਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-is-chairman-emeritus-of-Tata-Sonsss/articleshow/17671786.cms | work=The Times of India | title=Ratan Tata is chairman emeritus of Tata Sons | access-date=11 January 2016 | archive-date=11 February 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160211181424/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-is-chairman-emeritus-of-Tata-Sonsss/articleshow/17671786.cms | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|last1=Masani|first1=Zareer|title=What makes the Tata empire tick?|url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/what-makes-the-tata-empire-tick-10024897.html|access-date=30 April 2016|work=The Independent (UK)|date=5 February 2015|archive-date=1 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601162559/http://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/what-makes-the-tata-empire-tick-10024897.html|url-status=live}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2008), ਦੂਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (2000), ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।<ref name="List of Fellows">{{cite web |url=http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows |title=List of Fellows&nbsp;— Royal Academy of Engineering |website=Raeng.org.uk |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608094405/http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows |url-status=deviated |archivedate=8 ਜੂਨ 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608094405/http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows }}</ref> ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦਾ ਜਨਮ 1937 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨਵਲ ਟਾਟਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਮਸ਼ੇਤਜੀ ਟਾਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਤਨਜੀ ਟਾਟਾ ਨੇ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.tata.com/management-team#//management-team/rnt |title=Leadership Team &#124; Tata group |publisher=Tata.com |date=2012-12-28 |accessdate=2022-01-10 |archive-date=1 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501051021/https://www.tata.com/management-team#//management-team/rnt |url-status=live }}</ref> ਉਹ 1961 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਫਲੋਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਜੇ.ਆਰ.ਡੀ. ਟਾਟਾ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਟਾਟਾ ਟੀ ਨਾਲ਼ ਟੈਟਲੀ ਨੂੰ ਅਤੇ [[ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼]] ਨਾਲ਼ ਜੈਗੁਆਰ ਲੈਂਡ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਨਾਲ਼ ਕੋਰਸ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਟਾਟਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ-ਕੇਂਦਰੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 60-65% ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਸੀ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ== {{Main|ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ}} ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਬੰਬਈ, (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>{{cite encyclopedia |last1=Hollar |first1=Sherman |title=Ratan Tata |url=https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=12 September 2018 |archive-date=12 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912205527/https://www.britannica.com/biography/Ratan-Tata |url-status=live }}</ref> ਅਤੇ ਉਹ [[ਨਵਲ ਟਾਟਾ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ ਹੀਰਾਬਾਈ ਟਾਟਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਜੋ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਹੋਰਮੁਸਜੀ ਟਾਟਾ, ਵਿਆਪਕ ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਰਤਨ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਵਲ ਅਤੇ ਸੋਨੂ 1948 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਤਨ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸਰ ਰਤਨਜੀ ਟਾਟਾ ਦੀ ਵਿਧਵਾ, ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ, ਨਵਜਬਾਈ ਟਾਟਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇ.ਐਨ. ਪੇਟਿਟ ਪਾਰਸੀ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Ratan Tata rode the tiger economy and now he drives Jaguar|url=https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3556736/Ratan-Tata-rode-the-tiger-economy-and-now-he-drives-Jaguar.html|access-date=31 March 2012|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=30 March 2008|last=Langley|archive-date=4 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004183508/http://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3556736/Ratan-Tata-rode-the-tiger-economy-and-now-he-drives-Jaguar.html|url-status=live}}</ref> ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ, ਨੋਏਲ ਟਾਟਾ (ਸਿਮੋਨ ਟਾਟਾ ਨਾਲ ਨਵਲ ਟਾਟਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ) ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/money/2008/jan/11sheela.htm|title=Thank you, Mr Tata, for thinking of the common man!|date=1 January 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=27 February 2018|archive-date=14 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714105501/http://www.rediff.com/money/2008/jan/11sheela.htm|url-status=live}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੈਂਪੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ 8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਐਂਡ ਜੌਨ ਕੌਨਨ ਸਕੂਲ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ<ref name="toitataschool">{{cite news|title=Ratan Tata goes back to school|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-31/india/28031551_1_ratan-tata-nie-tata-group|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725200328/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-31/india/28031551_1_ratan-tata-nie-tata-group|url-status=deviated|archive-date=25 July 2013|access-date=31 March 2012|newspaper=[[The Times of India]]|date=31 March 2009|archivedate=25 ਜੁਲਾਈ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725200328/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-31/india/28031551_1_ratan-tata-nie-tata-group}}</ref> ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਰਿਵਰਡੇਲ ਕੰਟਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite document|last1=Philip|first1=Handler|last2=Maddy|first2=Handler|date=June 2009|title=Ratan Tata '59: The Cornell Story|url=https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/13622|journal=|access-date=12 March 2018|archive-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313031411/https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/13622|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313031411/https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/13622|archivedate=13 ਮਾਰਚ 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://issuu.com/riverdalecountryschool/docs/quadspring2010rev_1_/21|title=QUAD Spring 2010|work=Issuu|access-date=12 March 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1959 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੱਤ-ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|title=Harvard Business School Receives $50 Million Gift from the Tata Trusts and Companies|url=http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|access-date=6 November 2018|archive-date=3 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103025715/https://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="Tata Hall HBS Named">{{cite web|title=Tata Hall Dedicated at HBS|url=http://harvardmagazine.com/2013/12/tata-hall-at-hbs-dedicated|access-date=6 November 2018|date=10 December 2013|archive-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813113828/https://harvardmagazine.com/2013/12/tata-hall-at-hbs-dedicated|url-status=live}}</ref> 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਤਨ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਡੀਓ ਐਂਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ (ਨੇਲਕੋ) ਦਾ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ।<ref name="BS">{{cite news|last1=Majumdar|first1=Shyamal|title=40 Years Ago... and Now: Ratan Tata increased dare quotient of Tata group|url=http://www.business-standard.com/article/companies/40-years-ago-and-now-ratan-tata-increased-the-dare-quotient-of-the-tata-group-115012000145_1.html|access-date=29 April 2016|work=Business Standard|date=21 January 2015|archive-date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513222040/http://www.business-standard.com/article/companies/40-years-ago-and-now-ratan-tata-increased-the-dare-quotient-of-the-tata-group-115012000145_1.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Ratan Tata and NELCO Crucible&nbsp;– The untold story.|url=https://vivifychangecatalyst.wordpress.com/2013/10/11/ratan-tata-and-nelco-crucible-the-untold-story/|website=vivifychangecatalyst|date=11 October 2013|access-date=29 April 2016|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011222559/https://vivifychangecatalyst.wordpress.com/2013/10/11/ratan-tata-and-nelco-crucible-the-untold-story/|url-status=live}}</ref> 1991 ਵਿੱਚ, ਜੇ.ਆਰ.ਡੀ. ਟਾਟਾ ਨੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਤਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਬਿਤਾਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜੇਆਰਡੀ ਟਾਟਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦਾ ਕੁਝ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।<ref name="ChrisDeresky">{{cite book|last1=Christopher|first1=Elizabeth|last2=Deresky|first2=Helen|title=International Management: Managing Cultural Diversity|date=2012|publisher=Pearson Australia|isbn=9781442539679|page=457|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=BSfiBAAAQBAJ&pg=PA460|access-date=30 April 2016|archive-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709192857/https://books.google.com/books?id=BSfiBAAAQBAJ&pg=PA460|url-status=live}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਓਵਰਲੈਪਿੰਗ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{cite news|title=The Tata group: Out of India|url=https://www.economist.com/node/18285497|access-date=30 April 2016|newspaper=The Economist|date=3 March 2011|archive-date=5 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605100103/http://www.economist.com/node/18285497|url-status=live}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਤੋਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਗੈਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। [[File:Ratan Tata.jpg|thumb|left|ਰਤਨ ਟਾਟਾ (ਸੱਜੇ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, 2005]] ਉਸਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਮਾਲੀਆ 40 ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ 50 ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BS"/> ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਕਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਆਈ।<ref>{{cite news|last1=Aiyar|first1=Shankkar|title=Ratan's Tata|url=http://indiatoday.intoday.in/story/tata-group-grows-fourfold-under-ratan-tata-accounts-for-2.4percent-of-gdp/1/206727.html|access-date=30 April 2016|work=India Today|date=24 February 2003|archive-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531235635/http://indiatoday.intoday.in/story/tata-group-grows-fourfold-under-ratan-tata-accounts-for-2.4percent-of-gdp/1/206727.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Goldstein|first1=Andrea|title=The Internationalization of Indian Companies: The Case of Tata|url=https://www.ciaonet.org/attachments/830/uploads#page=36|publisher=Center for the Advanced Study of India, University of Pennsylvania|page=36|date=January 2008|access-date=30 April 2016|archive-date=2 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602122428/https://www.ciaonet.org/attachments/830/uploads#page=36|url-status=live}}</ref> ਉਸਨੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ਼ ਟਾਟਾ ਟੀ ਨਾਲ਼ ਟੈਟਲੀ ਨੂੰ, ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਨਾਲ਼ ਜੈਗੁਆਰ ਲੈਂਡ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਨਾਲ਼ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਭ .ਨਾਲ਼ ਟਾਟਾ ਭਾਰਤ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 65% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਲੀਆ ਆਇਆ।<ref name="BS"/><ref>Mithas, S. 2015. Making the Elephant Dance: The Tata Way to Innovate, Transform and Globalize (Kindle version is available at https://www.amazon.in/dp/B012G9MSCA{{Dead link|date=June 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). New Delhi: Penguin Portfolio</ref> ਉਸਨੇ [[ਟਾਟਾ ਨੈਨੋ]] ਕਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ।<ref name="ChrisDeresky"/> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕ੍ਰੀਏਟਿੰਗ ਐਮਰਜਿੰਗ ਮਾਰਕਿਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ, ਟਾਟਾ ਨੈਨੋ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਔਸਤ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵੀ ਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.hbs.edu/creating-emerging-markets/interviews/Pages/profile.aspx?profile=rntata |title=Interview with Ratan Naval Tata |website=Creating Emerging Markets |publisher=Harvard Business School |access-date=10 December 2017 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126124853/https://www.hbs.edu/creating-emerging-markets/interviews/Pages/profile.aspx?profile=rntata |url-status=live }}</ref> 28 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸ਼ਾਪੂਰਜੀ ਪਾਲਨਜੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਪਲੋਨਜੀ ਮਿਸਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੁਆਰਾ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Cyrus P Mistry to succeed Ratan Tata|url=http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms|access-date=23 November 2011|archive-date=25 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725235226/http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms|url-status=deviated|archivedate=25 ਜੁਲਾਈ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725235226/http://www.timesnow.tv/videoshow/4389699.cms}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-01-03/ratan-tata-india-s-corporate-czar-retires-with-a-500-billion-vision.html|title=Ratan Tata, India's Corporate Czar, Retires With a $500 Billion Vision|publisher=Bloomberg|access-date=27 March 2013|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120055557/http://www.bloomberg.com/news/2013-01-03/ratan-tata-india-s-corporate-czar-retires-with-a-500-billion-vision.html|url-status=live}}</ref> 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਤੀਬਰ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web | url=https://theconversation.com/can-indias-mega-conglomerate-tata-sons-survive-its-leadership-crisis-67965 | title=Can India's mega-conglomerate Tata Sons survive its leadership crisis? | first=Ranjit | last=Goswami | date=1 November 2016 | access-date=25 January 2017 | work=The Conversation | archive-date=10 January 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210350/https://theconversation.com/can-indias-mega-conglomerate-tata-sons-survive-its-leadership-crisis-67965 | url-status=live }}</ref> ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰ. ਟਾਟਾ, ਟੀਵੀਐਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੇਣੂ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਬੈਨ ਕੈਪੀਟਲ ਦੇ ਅਮਿਤ ਚੰਦਰਾ, ਸਾਬਕਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਰੋਨੇਨ ਸੇਨ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ. ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿਚ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/big-rejig-ratan-tata-to-replace-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/55031245.cms|title=Cyrus Mistry Replaced by Ratan Tata as Tata Sons chairman – The Economic Times|newspaper=The Economic Times|access-date=24 October 2016|archive-date=26 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026020828/http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/big-rejig-ratan-tata-to-replace-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/55031245.cms|url-status=live}}</ref> 12 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ, ਨਟਰਾਜਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਟਾਟਾ ਨੇ ਸਨੈਪਡੀਲ - ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ - ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, ਟੀਬਾਕਸ, ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਭਾਰਤੀ ਚਾਹ ਵਿਕਰੇਤਾ,<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-teabox-comes-on-board-as-advisor-116012700186_1.html|title=Ratan Tata invests in TeaBox, comes on board as advisor|work=Business Standard|date=27 January 2016|access-date=27 January 2016|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210329/https://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-teabox-is-on-board-as-advisor-116012700186_1.html|url-status=live}}</ref>ਅਤੇ CashKaro.com, ਇੱਕ ਛੂਟ ਕੂਪਨ ਅਤੇ ਕੈਸ਼-ਬੈਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਬੱਚਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-01-19/news/69900289_1_kalaari-capital-urban-ladder-venture|title=Ratan Tata invests undisclosed amount in online cashback venture CashKaro.com|work=Economic Times|date=19 January 2016|access-date=7 June 2016|archive-date=25 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525105959/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-01-19/news/69900289_1_kalaari-capital-urban-ladder-venture|url-status=live}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਲਾ ਕੈਬਜ਼ ਵਿੱਚ INR 0.95 ਕਰੋੜ।<ref>{{cite web |url=http://www.livemint.com/Companies/H2QDrDQP5E3UF94wYzz0gM/Decoding-Ratan-Tatas-startup-investments.html |title=Decoding Ratan Tata's start-up investments |publisher=Livemint |date=2 October 2015 |access-date=2 December 2015 |archive-date=7 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207171328/http://www.livemint.com/Companies/H2QDrDQP5E3UF94wYzz0gM/Decoding-Ratan-Tatas-startup-investments.html |url-status=live }}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਟਾਟਾ ਨੇ ਚੀਨੀ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਸਟਾਰਟਅਪ ਸ਼ਾਓਮੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Flannery|first1=Russell|title=Ratan Tata Investment Underscores How Xiaomi Defies Odds|url=https://www.forbes.com/sites/russellflannery/2015/05/02/ratan-tata-investment-underscores-how-xiaomi-defies-odds/|website=Forbes|access-date=4 May 2015|date=2 May 2015|archive-date=5 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505220936/http://www.forbes.com/sites/russellflannery/2015/05/02/ratan-tata-investment-underscores-how-xiaomi-defies-odds/|url-status=live}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੈਚਲਰਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਫਲੈਟਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ ਨੈਸਟਾਵੇਅ<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-home-rental-start-up-nestaway-116022800085_1.html|title=Ratan Tata invests in home rental start-up NestAway|date=28 February 2016|work=<nowiki>Business Standard</nowiki>|access-date=28 February 2016|agency=Press Trust of India|archive-date=29 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160229095832/http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-invests-in-home-rental-start-up-nestaway-116022800085_1.html|url-status=live}}</ref> ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦੇਣ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪਾਲਤੂ ਦੇਖਭਾਲ ਪੋਰਟਲ, ਡੌਗਸਪੋਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੈਨੀਫਾਈ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal/article8064365.ece|title=Ratan Tata invests in pet care portal|date=4 January 2016|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=28 July 2016|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210330/https://www.thehindu.com/business/Industry/Ratan-Tata-invests-in-pet-care-portal/article13980760.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/YwlbW7z2551ciSauCZ4XMP/DogSpot-raises-funding-from-Ratan-Tata-others.html|title=DogSpot raises funds from Ratan Tata, others|last=Sahay|first=Priyanka|date=4 January 2016|access-date=28 July 2016|archive-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812013030/http://www.livemint.com/Companies/YwlbW7z2551ciSauCZ4XMP/DogSpot-raises-funding-from-Ratan-Tata-others.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businesstoday.in/current/corporate/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal-dogspot.in/story/227715.html|title=Ratan Tata invests in pet care portal DogSpot.in- Business News|website=www.businesstoday.in|date=4 January 2016 |access-date=28 July 2016|archive-date=7 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807233111/http://www.businesstoday.in/current/corporate/ratan-tata-invests-in-pet-care-portal-dogspot.in/story/227715.html|url-status=live}}</ref> [[ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼]] ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਾਨੰਦ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਟਿਗੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੈਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਟਿਗੋਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2030 ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/auto/news/why-ratan-tatas-tigor-rollout-is-a-revolutionary-statement/articleshow/61995852.cms|title=Why Ratan Tata's Tigor rollout is a revolutionary statement|date=9 December 2017|newspaper=The Economic Times|language=en-IN|access-date=10 December 2017|archive-date=11 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211063603/https://economictimes.indiatimes.com/industry/auto/news/why-ratan-tatas-tigor-rollout-is-a-revolutionary-statement/articleshow/61995852.cms|url-status=live}}</ref> ===ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਬਨਾਮ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ=== 24 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੰਡਲ ਨੇ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਵੋਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਾਇਆ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/sc-stays-nclat-order-reinstating-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/73184404.cms|title=Cyrus Mistry back in the waiting line as Supreme Court stays order allowing him to be reinstated as Tata Sons Chairman|website=Business Insider|access-date=24 January 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126225230/https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/sc-stays-nclat-order-reinstating-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/73184404.cms|url-status=live}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪਨੀ ਲਾਅ ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (ਐਨਸੀਐਲਏਟੀ) ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐੱਨਸੀਐੱਲਏਟੀ ਦੇ ਉਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ $111-ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਅਪੀਲ 'ਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/ratan-tata-fights-to-save-legacy-after-cyrus-mistry-court-ruling/articleshow/73116771.cms?from=mdr|title=Ratan Tata fights to save legacy after Cyrus Mistry court ruling|date=6 January 2020|work=The Economic Times|access-date=24 January 2020|archive-date=12 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512070017/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/ratan-tata-fights-to-save-legacy-after-cyrus-mistry-court-ruling/articleshow/73116771.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਐੱਨਸੀਐੱਲਏਟੀ ਦੇ ਉਸ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਈਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2020 'ਚ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਦੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tatas-making-cyrus-chairman-wrong-decision-of-lifetime-sc/articleshow/81715818.cms | title=Tatas making Cyrus chairman wrong decision of lifetime:Supreme Court | website=[[The Times of India]] | access-date=31 March 2021 | archive-date=31 March 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210331033439/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tatas-making-cyrus-chairman-wrong-decision-of-lifetime-sc/articleshow/81715818.cms | url-status=live }}</ref> ==ਪਰਉਪਕਾਰ== ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.scoopwhoop.com/inothernews/charitable-indians/#.4gfi7ecfz|title=You'll Respect These Indians More After You Find Out How Much They Donate To Charity|last=ScoopWhoop|date=13 May 2015|access-date=13 November 2017|archive-date=13 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113165550/https://www.scoopwhoop.com/inothernews/charitable-indians/#.4gfi7ecfz|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tatatrusts.org/|title=Tata Trusts|website=www.tatatrusts.org|access-date=13 February 2020|archive-date=16 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116051450/https://www.tatatrusts.org/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Tata Trusts: A role model for philanthropy|url=https://www.theweek.in/theweek/cover/2018/10/05/tata-trusts-a-role-model-for-philanthropy.html|access-date=15 October 2020|website=The Week|language=en|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026153342/https://www.theweek.in/theweek/cover/2018/10/05/tata-trusts-a-role-model-for-philanthropy.html|url-status=live}}</ref> ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਪੇਸਿਟਿਵ ਡੀਓਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=UNSW looks to solar-powered desalination to help bust droughts josh |url=https://reneweconomy.com.au/unsw-looks-to-solar-powered-desalination-to-help-bust-droughts-josh-39604/ |website=RenewEconomy |language=en-AU |date=18 April 2019 |access-date=18 April 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418103758/https://reneweconomy.com.au/unsw-looks-to-solar-powered-desalination-to-help-bust-droughts-josh-39604/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Duong |first1=Cecilia |title=Solar powered desalination offers hope of a global shift in agriculture |url=https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/solar-powered-desalination-offers-hope-global-shift-agriculture |website=UNSW Newsroom |date=17 April 2019 |access-date=18 April 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418015502/https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/solar-powered-desalination-offers-hope-global-shift-agriculture |url-status=live }}</ref> ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ (UC ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ) ਵਿਖੇ ਟਾਟਾ ਹਾਲ, ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|title=Tata Hall: About named building|url=https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|access-date=30 June 2021|website=blink.ucsd|archive-date=26 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926143652/https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|url-status=live}}</ref> ਇਹ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲਈ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀ ਇੱਕ ਬਾਈ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵੈਕਟਰ-ਬੋਰਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਸੀ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੋਜ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਹਾਲ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟਾਂ ਵੱਲੋਂ $70 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਉਦਾਰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{Citation needed|date=October 2021}} ਟਾਟਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਟਰੱਸਟ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਨੇ $28 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਟਾਟਾ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਫੰਡ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 20 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਕੋਲ ਕਾਰਨੇਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਾਤ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਣ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਾਲਾਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਕਾਰਨੇਲ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{cite web|url=https://admissions.cornell.edu/apply/international-students/tata-scholarship|title=Tata Scholarship &#124; Undergraduate Admissions|website=admissions.cornell.edu|access-date=16 May 2019|archive-date=4 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604102457/https://admissions.cornell.edu/apply/international-students/tata-scholarship|url-status=live}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਚੈਰਿਟੀਜ਼ ਨੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] (HBS) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ $50 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="HBS TH">{{cite web|title=Harvard Business School Receives $50 Million Gift from the Tata Trusts and Companies|url=http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|access-date=14 January 2017|archive-date=13 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113230938/http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|url-status=live}}</ref> ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਤਨ ਟਾਟਾ (AMP '75) ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਟਾਟਾ ਹਾਲ ਸ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।<ref name="Tata Hall HBS Named" /> ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ $100 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="HBS 100M">{{cite web|title=HBS Tops Off Tata Hall|url=http://www.thecrimson.com/article/2012/9/25/HBS-Tops-Tata-Hall/|access-date=14 January 2017|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033238/http://www.thecrimson.com/article/2012/9/25/HBS-Tops-Tata-Hall/|url-status=live}}</ref> ਟਾਟਾ ਹਾਲ HBS ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਿਡ-ਕੈਰੀਅਰ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 155,000 ਕੁੱਲ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਗਭਗ 180 ਬੈੱਡਰੂਮ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx|title=A campus built on philanthropy – Tata Hall|website=Harvard Business School -About us|access-date=19 June 2016|archive-date=22 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622202327/http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx|url-status=live}}</ref> ਟਾਟਾ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (TCS) ਨੇ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (CMU) ਨੂੰ ਬੋਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਆਟੋਨੋਮਸ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟੀਸੀਐੱਸ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ 48,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ 35 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਸੀਐੱਸ ਹਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news |url=https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html |title=Carnegie Mellon and Tata Consultancy Services Break Ground on Global Research Facility in the U.S. – News – Carnegie Mellon University |last=University |first=Carnegie Mellon |date=1 April 2017 |access-date=29 November 2018 |language=en |archive-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130030253/https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html |url-status=live }}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਨੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਟਾਟਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ (TCTD) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ 950 ਮਿਲੀਅਨ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.tatacentre.iitb.ac.in/|title=Tata Centre for Technology and Design|website=www.datacentre.iitb.ac.in|access-date=2 May 2019|archive-date=13 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513101331/http://www.tatacentre.iitb.ac.in/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/IIT-Bombay-receives-largest-ever-donation-for-research-and-development/articleshow/40467119.cms|title=IIT-Bombay receives largest ever donation for research and development – Times of India|website=The Times of India|access-date=2 May 2019|archive-date=3 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190303175812/https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/IIT-Bombay-receives-largest-ever-donation-for-research-and-development/articleshow/40467119.cms|url-status=live}}</ref> ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟਾਂ ਨੇ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਛੇਤੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ, [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਨੂੰ 750 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਗ੍ਰਾਂਟ 2014 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://iisc.ac.in/major-benefactors|title=Indian Institute of Science, Major benefactors|website=iisc.ac.in|access-date=30 September 2021|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930122236/https://iisc.ac.in/major-benefactors/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/422235/tata-grant-iisc-materialises-five.html|title=Tata grant to IISc materialises five years after promise|date=28 July 2014|access-date=30 September 2021|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930122225/https://www.deccanherald.com/content/422235/tata-grant-iisc-materialises-five.html|url-status=live}}</ref> ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ, ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੋਕਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਸੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈ[[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] (MIT) ਵਿਖੇ MIT ਟਾਟਾ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://innovation.mit.edu/resource/tata-center/|title=Tata Center for Technology + Design|website=MIT Innovation Initiative|access-date=26 January 2019|archive-date=6 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206120708/https://innovation.mit.edu/resource/tata-center/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tatacenter.mit.edu/|title=MIT Tata Center – Bringing rich technical talent and experience to bear on the persistent and emerging challenges of the developing world.|access-date=13 February 2020|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210407/https://tatacenter.mit.edu/|url-status=live}}</ref> ==ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ== ਉਹ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦਾ ਅੰਤਰਿਮ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਹ ਟਾਟਾ ਸਮੂਹ ਦੀ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ, ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਵਿੱਚ 66% ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਦੋ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟਾਂ ਸਰ ਦੋਰਾਬਜੀ ਟਾਟਾ ਅਤੇ ਅਲਾਈਡ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਸਰ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਟਰੱਸਟਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ 'ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਕੌਂਸਲ' ਅਤੇ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਕੌਂਸਲ' ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਿਟਜ਼ਕਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼<ref>{{cite web |url=http://www.pritzkerprize.com/sites/default/files/file_fields/field_files_inline/2013_juror_news-release.pdf |title=The Pritzker Architecture Prize Adds Two New Jurors: Kristin Feireiss of Germany and Ratan N. Tata of India |website=Pritzkerprize.com |access-date=2 December 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924110139/http://www.pritzkerprize.com/sites/default/files/file_fields/field_files_inline/2013_juror_news-release.pdf |url-status=live }}</ref> ਦੇ ਜਿਊਰੀ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਹੈ - ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਇਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਲਕੋਆ ਇੰਕ., ਮੋਂਡੇਲੇਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-nominated-to-the-board-of-Mondelez-International/articleshow/19363357.cms |title=Ratan Tata nominated to the board of Mondelez International |work=The Times of India |date=3 April 2013 |access-date=23 March 2014 |archive-date=3 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003232254/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-nominated-to-the-board-of-Mondelez-International/articleshow/19363357.cms |url-status=live }}</ref> ਅਤੇ ਈਸਟ-ਵੈਸਟ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡੀਨਜ਼ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰ, ਐਕਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼<ref>{{cite web |author=Ray |url=http://spaceprizes.blogspot.in/2008/06/ratan-tata-and-michael-boustridge-join.html |title=Space Prizes: Ratan Tata and Michael Boustridge Join X PRIZE Foundation Board of Directors |website=Spaceprizes.blogspot.in |date=1 June 2008 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208060610/http://spaceprizes.blogspot.in/2008/06/ratan-tata-and-michael-boustridge-join.html |url-status=live }}</ref> ਅਤੇ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੋਕੋਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਤੋਂ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਇੰਡੀਆ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ (IAB) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ (APAB) 2001-2006 ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।{{citation needed|date=February 2020}} 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਨੇਗੀ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਫ਼ਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Ratan N. Tata Joins Carnegie Board of Trustees |url=https://carnegieendowment.org/2013/09/18/ratan-n.-tata-joins-carnegie-board-of-trustees-pub-53028 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |access-date=28 November 2018 |location=Washington, DC |date=13 September 2013 |archive-date=29 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012824/https://carnegieendowment.org/2013/09/18/ratan-n.-tata-joins-carnegie-board-of-trustees-pub-53028 |url-status=live }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਰਤਨ ਨੇ ਵਾਨੀ ਕੋਲਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਉੱਦਮ ਪੂੰਜੀ ਫਰਮ, ਕਲਾਰੀ ਕੈਪੀਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Samidha |title=Ratan Tata Turns Advisor to VC Fund |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-turns-adviser-to-VC-fund/articleshow/46181587.cms |access-date=28 November 2018 |newspaper=The Times of India |date=10 February 2015 |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816131553/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-turns-adviser-to-VC-fund/articleshow/46181587.cms |url-status=live }}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਨੇ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਲਗਭਗ 4 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ $100 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲੀ, ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਬੌਸ ਵਜੋਂ 4 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ। 12 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ, ਨਟਰਾਜਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨੂੰ ਟਾਟਾ ਸੰਨਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Shri Ratan Naval Tata at Civil Investiture-II Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 10, 2008.jpg|thumb|ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] 2008 ਵਿੱਚ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]] ਵਿਖੇ ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]] ਰਤਨ ਟਾਟਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2000 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |archivedate=15 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf }}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਅਸਾਮ]] ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਅਸਾਮ ਬੈਭਵ' ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite news |title=Assam CM Announces 'Assam Baibhav' Award To Industrialist Ratan Tata |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-cm-announces-assam-baibhav-award-to-industrialist-ratan-tata-565897 |access-date=18 December 2021 |work=The Sentinel |date=12 December 2021 |archive-date=18 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218050335/https://www.sentinelassam.com/amp/north-east-india-news/assam-news/assam-cm-announces-assam-baibhav-award-to-industrialist-ratan-tata-565897 |url-status=live }}</ref> ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! ਸਾਲ !! ਨਾਮ !! ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ !! ਹਵਾਲਾ |- |2001 |ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟਰੇਸ਼ਨ |ਓਹੀਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://www.osu.edu/universityawards/dsa/honorary.html |title=Honorary Degree&nbsp;— University Awards & Recognition&nbsp;— The Ohio State University |website=Osu.edu |access-date=2 December 2015 |archive-date=10 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210204132/https://www.osu.edu/universityawards/dsa/honorary.html |url-status=live }}</ref> |- |2004 |ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਦਿ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਉਰੂਗਵੇ |ਉਰੂਗਵੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>[http://portal.bsnl.in/bsnl/asp/content%20mgmt/html%20content/business/business29191.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320120247/http://portal.bsnl.in/bsnl/asp/content%20mgmt/html%20content/business/business29191.html|date=20 March 2014}}</ref> |- | 2004 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ | ਏਸ਼ੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ |<ref name="asdu.ait.ac.th">{{cite news|work=Asian Institute of Technology|title=Asian Institute of Technology confers doctorate on Ratan Tata|url=http://www.asdu.ait.ac.th/NewsAndEvents/newsletterData/HTMLFormat/iss3no7/cover.htm|date=March 2008|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20120530150231/http://www.asdu.ait.ac.th/NewsAndEvents/newsletterData/HTMLFormat/iss3no7/cover.htm|archive-date=30 May 2012|access-date=9 ਅਗਸਤ 2022|archivedate=30 ਮਈ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120530150231/http://www.asdu.ait.ac.th/NewsAndEvents/newsletterData/HTMLFormat/iss3no7/cover.htm}}</ref> |- |2005 |ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਵਾਰਡ |B'nai B'rith ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ |<ref>{{cite web |url=http://www.bnaibrith.org/uploads/7/8/5/9/7859990/bbi_past_award_honorees_list.pdf |title=B'Nai B'Rith International : Past Award Honorees |website=Bnaibrith.org |access-date=2 December 2015 |archive-date=18 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218203353/http://www.bnaibrith.org/uploads/7/8/5/9/7859990/bbi_past_award_honorees_list.pdf |url-status=live }}</ref> |- | 2005 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ | ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite news|work=London School of Economics|title=University of Warwick confers Honorary Doctor of Science on Ratan Tata|url=http://www2.warwick.ac.uk/newsandevents/pressreleases/ne1000000109101/|date=March 2005|access-date=28 June 2011|archive-date=25 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725230604/http://www2.warwick.ac.uk/newsandevents/pressreleases/ne1000000109101/|url-status=live}}</ref> |- |2006 |ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ |ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਦਰਾਸ |<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/07/29/stories/2006072912901000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006135509/http://www.hindu.com/2006/07/29/stories/2006072912901000.htm |url-status=deviated |archive-date=6 October 2008 |title=Young engineers should stay back to serve the nation, says Ratan Tata&nbsp;— TAMIL NADU |date=2 July 2006 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=2 December 2015 |archivedate=6 ਅਕਤੂਬਰ 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006135509/http://www.hindu.com/2006/07/29/stories/2006072912901000.htm }}</ref> |- |2006 |ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਵਾਰਡ |ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਲਈ (FIRST) |<ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-wins-responsible-capitalism-award-106120300005_1.html |title=Ratan Tata wins responsible capitalism award &#124; Business Standard News |newspaper=Business Standard India |date=3 December 2006 |access-date=2 December 2015 |agency=Press Trust of India |archive-date=24 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124141254/http://www.business-standard.com/article/companies/ratan-tata-wins-responsible-capitalism-award-106120300005_1.html |url-status=live }}</ref> |- |2007 |ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ |ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸ |<ref>{{cite web |url=http://www.lse.ac.uk/newsAndMedia/news/archives/2007/RatanTataHonoraryFellow.aspx |title=Ratan Tata becomes an LSE honorary fellow – 2007 – News archive&nbsp;— News&nbsp;— News and media&nbsp;— Home |website=Lse.ac.uk |access-date=2 December 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071058/http://www.lse.ac.uk/newsAndMedia/news/archives/2007/RatanTataHonoraryFellow.aspx |archive-date=8 December 2015 }}</ref> |- | 2007 | ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਫ਼ਲਾਥਰੋਫੀ | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕਾਰਨੇਗੀ ਐਂਡੋਮੈਂਟ |<ref>{{cite news |work=Carnegie Endowment for International Peace |title=Carnegie Medal for Philanthropy on Ratan Tata |url=http://www.carnegiemedals.org/pastbios/2007medalist.html |date=March 2007 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008004356/http://www.carnegiemedals.org/pastbios/2007medalist.html |archive-date=8 October 2011 |access-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archivedate=8 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008004356/http://www.carnegiemedals.org/pastbios/2007medalist.html }}</ref> |- | 2008 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ | ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite news|work=University of Cambridge|title=University of Cambridge confers doctorate on Ratan Tata|url=http://www.cam.ac.uk/research/about/awards-announcements-and-prizes/honorary-degrees/|date=March 2008|access-date=28 June 2011|archive-date=2 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110702011557/http://www.cam.ac.uk/research/about/awards-announcements-and-prizes/honorary-degrees/|url-status=live}}</ref> |- | 2008 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ | ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ ਬੰਬਈ |<ref>{{cite news |work=Mumbai Mirror |title=Ratan Tata gets smarter by a degree |url=http://www.mumbaimirror.com/article/2/20080809200808090229325327587018/Ratan-Tata-gets-smarter-by-a-degree.html |archive-url=https://archive.today/20130411102248/http://www.mumbaimirror.com/article/2/20080809200808090229325327587018/Ratan-Tata-gets-smarter-by-a-degree.html |url-status=deviated |archive-date=11 April 2013 |date=August 2008 |access-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archivedate=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |archiveurl=https://archive.is/20130411102248/http://www.mumbaimirror.com/article/2/20080809200808090229325327587018/Ratan-Tata-gets-smarter-by-a-degree.html }}</ref> |- | 2008 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ | ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾ ਖੜਗਪੁਰ |<ref>{{cite news|work=Economic Times|title=IIT Kharagpur confers doctorate on Ratan Tata|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-03-19/news/28415749_1_doctorate-iit-kharagpur-honorary-degree|date=March 2008|access-date=28 June 2011|archive-date=15 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120715234919/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-03-19/news/28415749_1_doctorate-iit-kharagpur-honorary-degree|url-status=live}}</ref> |- | 2008 | ਆਨਰੇਰੀ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/singapore-confers-honorary-citizenship-on-ratan-tata-29065-2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208155245/http://indiatoday.intoday.in/story/Singapore+confers+honorary+citizenship+on+Ratan+Tata/1/14155.html|url-status=dead|title=Singapore confers honorary citizenship on Ratan Tata|agency=Indo-Asian News Service|date=29 August 2008|archive-date=8 December 2015|website=India Today}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2008/singapore-confers-prestigious-honorary-citizen-award-on-mr-ratan-n-tata-and-tan-sri-frank-tsao|title=Singapore Confers Prestigious Honorary Citizen Award on Mr Ratan N. Tata|publisher=www.mom.gov.sg|date=2 August 2008|access-date=25 January 2016|archive-date=30 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130170831/http://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2008/singapore-confers-prestigious-honorary-citizen-award-on-mr-ratan-n-tata-and-tan-sri-frank-tsao|url-status=live}}</ref> |- |2008 |ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ |ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾ |<ref>{{cite web |url=http://www.theiet.org/resources/library/archives/institution-history/hon-fellows.cfm |title=IET Honorary Fellows |publisher=The IET |date=2 October 2015 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160854/http://www.theiet.org/resources/library/archives/institution-history/hon-fellows.cfm |url-status=live }}</ref> |- |2008 |ਇੰਸਪਾਈਰਡ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ |ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਥੀਏਟਰ |<ref>{{cite web |url=http://www.theperformancetheatre.com/about/inspired-leadership-award/ |title=The award |publisher=The Performance Theatre |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208144140/http://theperformancetheatre.com/about/inspired-leadership-award/ |url-status=deviated |archivedate=8 ਦਸੰਬਰ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208144140/http://theperformancetheatre.com/about/inspired-leadership-award/ }}</ref> |- |2009 |ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਈਟ ਕਮਾਂਡਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਪਾਇਰ (KBE) |ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ I |<ref>{{cite news|url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-05/news/49634105_1_tata-sons-tata-group-chairman-emeritus-ratan-tata|title = GBE: Ratan Tata receives one of UK's top civilian honours|date = 5 May 2014|newspaper = [[The Economic Times]]|access-date = 20 June 2015|archive-date = 20 June 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150620090333/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-05/news/49634105_1_tata-sons-tata-group-chairman-emeritus-ratan-tata|url-status = live}}</ref> |- | 2009 | 2008 ਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਯੋਗਦਾਨ ਅਵਾਰਡ |ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ |<ref>[http://inae.in/life_time.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140724141319/http://inae.in/life_time.html|date=24 July 2014}}</ref> |- | 2009 |ਇਤਾਲਵੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਆਰਡਰ ਆਫ ਮੈਰਿਟ ਦਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਫਸਰ |ਇਟਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>{{cite web |url=http://www.governo.it/Presidenza/onorificenze_araldica/onorificenze/documenti/anno%202008.pdf |title=Presidenza Del Consiglio Dei Ministri : Collocati A Riposo (Art: 7) |website=Governo.it |access-date=2 December 2015 |archive-date=27 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150927073739/http://www.governo.it/Presidenza/onorificenze_araldica/onorificenze/documenti/anno%202008.pdf |url-status=live }}</ref> |- |2010 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ |ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://www.cam.ac.uk/news/honorary-degree-2010-nominations-announced |title=Honorary degree 2010 nominations announced &#124; University of Cambridge |website=Cam.ac.uk |date=1 March 2010 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208095543/http://www.cam.ac.uk/news/honorary-degree-2010-nominations-announced |url-status=live }}</ref> |- | 2010 | ਹੈਡਰੀਅਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਿਸ਼ਵ ਸਮਾਰਕ ਫੰਡ |<ref>{{cite web |url=http://www.wmf.org/event/2010-hadrian-award-gala |title=2010 Hadrian Award Gala &#124; World Monuments Fund |website=Wmf.org |date=1 October 2010 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208220853/https://www.wmf.org/event/2010-hadrian-award-gala |url-status=live }}</ref> |- | 2010 |ਓਸਲੋ ਬਿਜ਼ਨਸ ਫਾਰ ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ | ਪੀਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਵਪਾਰ | |<ref>[http://businessforpeace.no/the-2010-honourees/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140415140015/http://businessforpeace.no/the-2010-honourees/|date=15 April 2014}}</ref> |- | 2010 | ਲੈਜੈਂਡ ਇਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ | ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite news|work=Yale University|title=Yale Chief Executive Leadership Institute to Honor Tata Sons Chairman Ratan Tata with "Legend in Leadership Award"|url=http://celi.som.yale.edu/news-events/in-the-news/10/10/271|date=September 2010|access-date=28 June 2011|archive-date=25 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925173758/http://celi.som.yale.edu/news-events/in-the-news/10/10/271|url-status=live}}</ref> |- | 2010 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ | ਪੇਪਰਡਾਈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite news |work=Pepperdine University |title=Pepperdine Confers Honorary Doctor of Laws Degree on Ratan N. Tata |url=http://www.pepperdine.edu/pr/releases/2010/september/pepperdine-confers-honorary-degree.htm |date=September 2010 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927100927/http://www.pepperdine.edu/pr/releases/2010/september/pepperdine-confers-honorary-degree.htm |archive-date=27 September 2011 |access-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archivedate=27 ਸਤੰਬਰ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927100927/http://www.pepperdine.edu/pr/releases/2010/september/pepperdine-confers-honorary-degree.htm }}</ref> |- | 2010 | ਬਿਜ਼ਨਸ ਫਾਰ ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ | ਬਿਜ਼ਨਸ ਫਾਰ ਪੀਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ |<ref>{{cite web |url=http://www.iccwbo.org/News/Articles/2010/Seven-secure-Oslo-Business-for-Peace-Awards-for-2010/ |title=Seven secure Oslo Business for Peace Awards for 2010 &#124; ICC&nbsp;— International Chamber of Commerce |website=Iccwbo.org |access-date=2 December 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109102343/http://www.iccwbo.org/News/Articles/2010/Seven-secure-Oslo-Business-for-Peace-Awards-for-2010/ |archive-date=9 January 2016 }}</ref> |- | 2010 | ਬਿਜ਼ਨਸ ਲੀਡਰ ਆਫ਼ ਈਅਰ | ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਵਾਰਡ |<ref>{{cite news|work=[[The Times of India]]|title=Winners of the Asian Awards 2010|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/top-stories/28220308_1_asian-awards-lifetime-achievement-award-sunil-mittal|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/top-stories/28220308_1_asian-awards-lifetime-achievement-award-sunil-mittal|url-status=deviated|archive-date=2012-11-04|date=October 2010|access-date=2022-08-09|archivedate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104051214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-27/top-stories/28220308_1_asian-awards-lifetime-achievement-award-sunil-mittal}}</ref> |- | 2012 | ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ<ref name="List of Fellows"/> | ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ |<ref>{{cite web |author=Lucie George |url=http://blogs.fco.gov.uk/science-innovation-network-india/2012/08/07/spotlight-on-engineering |title=Spotlight on engineering &#124; Foreign Office Blogs |website=Blogs.fco.gov.uk |date=7 August 2012 |access-date=2 December 2015 |archive-date=23 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323151432/http://blogs.fco.gov.uk/science-innovation-network-india/2012/08/07/spotlight-on-engineering/ |url-status=live }}</ref> |- | 2012 |ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ''honoris causa'' | ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=https://newsroom.unsw.edu.au/news/general/indian-industrialist-ratan-tata-honorary-degree/ |title=Indian industrialist Ratan Tata honorary degree &#124; UNSW Newsroom |website=Newsroom.unsw.edu.au |date=2 November 2012 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208224835/https://newsroom.unsw.edu.au/news/general/indian-industrialist-ratan-tata-honorary-degree |url-status=live }}</ref> |- | 2012 | ਗ੍ਰੈਂਡ ਕੋਰਡਨ ਆਫ਼ ਦਿ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਨ ਫੌਰਨ ਏਸੋਸਿਏਟ | ਜਪਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>{{cite web |url=http://www.in.emb-japan.go.jp/Press_Releases_Embassy/PR08-2012.html |title=Conferment of Japanese Decoration on Mr. Ratan N. Tata, Chairman of Tata Group |website=Embassy of Japan in India |date=29 April 2012 |access-date=31 July 2016 |archive-date=14 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714220638/http://www.in.emb-japan.go.jp/Press_Releases_Embassy/PR08-2012.html |url-status=deviated |archivedate=14 ਜੁਲਾਈ 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170714220638/http://www.in.emb-japan.go.jp/Press_Releases_Embassy/PR08-2012.html }}</ref> |- | 2013 | ਫੌਰਨ ਏਸੋਸਿਏਟ |ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ |<ref>{{cite web|url = http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02072013|date = 7 February 2013|website = The National Academies of Sciences, Engineering & Medicine|title = National Academy of Engineering Elects 69 Members And 11 Foreign Associates|access-date = 19 March 2014|archive-date = 14 July 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140714194254/http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02072013|url-status = live}}</ref> |- | 2013 |ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਆਗੂ |ਇੰਡੀਅਨ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਨਕਲੇਵ 2013 |<ref>{{cite web|url = http://www.indiainfoline.com/article/bwnewswire/dr.-mukesh-batra-dr.-mukesh-hariawala-dilip-surana-of-microlabs-upinder-zutshi-of-infinite-computers-dr.-ravindranath-of-global-hospitals-ratan-tata-priyanka-chopra-among-others-declared-winners-at-4th-annual-india-leadership-conclave-2013-35744_1.html|title = Dr. Mukesh Batra, Dr. Mukesh Hariawala, Dilip Surana of Microlabs, Upinder Zutshi of Infinite Computers, Dr. Ravindranath of Global Hospitals, Ratan Tata, Priyanka Chopra Among Others Declared Winners|access-date = 17 May 2017|archive-date = 10 January 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220110210342/https://www.indiainfoline.com/article/bwnewswire/dr.-mukesh-batra-dr.-mukesh-hariawala-dilip-surana-of-microlabs-upinder-zutshi-of-infinite-computers-dr.-ravindranath-of-global-hospitals-ratan-tata-priyanka-chopra-among-others-declared-winners-at-4th-annual-india-leadership-conclave-2013-35744_1.html|url-status = live}}</ref> |- | 2013 | ਅਰਨਸਟ ਅਤੇ ਯੰਗ ਉੱਦਮੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ – ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ |ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ |<ref>{{cite web|url = http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/PR_BS_EY-honors-Ratan-Tata-with-life-time-achievement-award|publisher = Ernst & Young|access-date = 6 August 2015|title = EY honors Ratan Tata with life time achievement award|url-status = deviated|archive-url = https://web.archive.org/web/20150924022442/http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/PR_BS_EY-honors-Ratan-Tata-with-life-time-achievement-award|archive-date = 24 September 2015|df = dmy-all|archivedate = 24 ਸਤੰਬਰ 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924022442/http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/PR_BS_EY-honors-Ratan-Tata-with-life-time-achievement-award}}</ref> |- | 2013 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ |ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://www.cmu.edu/commencement/keynote_honorees/index.html |title=Keynote & Honorees-Commencement Weekend&nbsp;— Carnegie Mellon University |website=Cmu.edu |access-date=2 December 2015 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20151202082317/http://www.cmu.edu/commencement/keynote_honorees/index.html |archive-date=2 December 2015 |archivedate=2 ਦਸੰਬਰ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151202082317/http://www.cmu.edu/commencement/keynote_honorees/index.html }}</ref> |- | 2014 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ |ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://www.smu.edu.sg/news/2014/03/19/mr-ratan-tata-receives-honorary-doctorate-smu |title=Mr Ratan Tata receives honorary doctorate from SMU &#124; News &#124; Singapore Management University |publisher=SMU |date=1 March 2014 |access-date=2 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208191743/http://www.smu.edu.sg/news/2014/03/19/mr-ratan-tata-receives-honorary-doctorate-smu |url-status=live }}</ref> |- | 2014 | ਸਯਾਜੀ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਬੜੌਦਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ |<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/BMA-to-confer-Sayaji-Ratna-Award-on-Ratan-Tata/articleshow/33321140.cms |title=BMA to confer Sayaji Ratna Award on Ratan Tata |work=The Times of India |date=6 April 2014 |access-date=21 August 2014 |archive-date=10 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410081321/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/BMA-to-confer-Sayaji-Ratna-Award-on-Ratan-Tata/articleshow/33321140.cms |url-status=live }}</ref> |- |2014 | ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਰਾਸ ਆਫ਼ ਦ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (GBE) |ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II |<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/business-news/touched-for-being-awarded-gbe-by-uk-ratan-tata/article1-1209537.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20140418124001/http://www.hindustantimes.com/business-news/touched-for-being-awarded-gbe-by-uk-ratan-tata/article1-1209537.aspx |url-status=deviated |archive-date=18 April 2014 |title=Touched for being awarded GBE by UK: Ratan Tata &#124; business |newspaper=Hindustan Times |date=1 April 2014 |access-date=2 December 2015 |archivedate=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216235701/http://www.hindustantimes.com/business-news/touched-for-being-awarded-gbe-by-uk-ratan-tata/article1-1209537.aspx }}</ref><ref name=GBE>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/world-location-news/sir-james-bevan-presents-gbe-knight-grand-cross-to-ratan-tata |title=Sir James Bevan presents GBE (Knight Grand Cross) to Ratan Tata&nbsp;— News articles |publisher=GOV.UK |date=5 May 2014 |access-date=7 October 2015 |archive-date=9 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109102342/https://www.gov.uk/government/world-location-news/sir-james-bevan-presents-gbe-knight-grand-cross-to-ratan-tata |url-status=live }}</ref> |- | 2014 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ |ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੈਨੇਡਾ |<ref>{{cite web|title=Ratan Tata gets honorary doctorate from York University of Canada|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/ratan-tata-gets-honorary-doctorate-from-york-university-of-canada/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=22 June 2014|archive-date=23 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140623111007/http://news.biharprabha.com/2014/06/ratan-tata-gets-honorary-doctorate-from-york-university-of-canada/|url-status=live}}</ref> |- | 2015 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ |ਕਲੇਮਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web |url=http://myscma.com/public_docs/2015_Automotive_Summit_Agenda.pdf |title=2015 SC Automotive Summit & SC Auto Week Agenda |website=Myscma.com |access-date=2 December 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024713/http://myscma.com/public_docs/2015_Automotive_Summit_Agenda.pdf |url-status=deviated |archivedate=4 ਮਾਰਚ 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024713/http://myscma.com/public_docs/2015_Automotive_Summit_Agenda.pdf }}</ref> |- | 2015 | ਸਯਾਜੀ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ |ਬੜੌਦਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ, ਐਚਈਸੀ ਪੈਰਿਸ |<ref>{{cite web |url=http://www.hec.edu/News-Room/News/Ratan-N.-Tata-receives-honoris-causa-degree-from-HEC-Paris |title=HEC Paris &#124; Ratan N. Tata receives honoris causa degree from HEC Paris |website=Hec.edu |date=2 April 2015 |access-date=2 December 2015 |archive-date=9 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109102342/http://www.hec.edu/News-Room/News/Ratan-N.-Tata-receives-honoris-causa-degree-from-HEC-Paris |url-status=live }}</ref> |- | 2016 | ਕਮਾਂਡਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਲੀਜਨ ਆਫ਼ ਆਨਰ |ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |<ref>{{cite web |url=http://www.ambafrance-in.org/Highest-French-civilian-distinction-Commandeur-de-la-Legion-d-Honneur-conferred |title=Highest French civilian distinction, Commandeur de la Légion d'Honneur conferred on Shri Ratan Tata |website=France in India: French Embassy in New Delhi |date=18 March 2016 |access-date=31 July 2016 |archive-date=4 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804123354/http://www.ambafrance-in.org/Highest-French-civilian-distinction-Commandeur-de-la-Legion-d-Honneur-conferred |url-status=live }}</ref> |- | 2018 | ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ |ਸਵਾਨਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web|url=https://businessnewswales.com/swansea-university-set-for-new-partnerships-in-india/|title=Swansea University Set for New Partnerships in India|date=3 October 2018|website=Business News Wales|access-date=8 April 2020|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210334/https://businessnewswales.com/swansea-university-set-for-new-partnerships-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www-2018.swansea.ac.uk/press-office/news-archive/2018/tataemerituschairmanratantataawardedhonorarydoctorate.php|title=Tata Emeritus Chairman Ratan Tata awarded Honorary Doctorate|website=www-2018.swansea.ac.uk|access-date=8 April 2020|archive-date=10 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110210319/https://www-2018.swansea.ac.uk/press-office/news-archive/2018/tataemerituschairmanratantataawardedhonorarydoctorate.php|url-status=live}}</ref> |- |2022 |ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ |HSNC ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |<ref>{{cite web|url=https://www.loksatta.com/photos/todays-photo-3/2968887/industrialist-ratan-tata-and-governor-bhagat-singh-koshyari-attend-convocation-ceremony-of-hsnc-university-in-mumbai-photos-kak-96/ |title=industrialist ratan tata and Governor Bhagat Singh Koshyari attend convocation ceremony of HSNC University in mumbai photos &#124;Photos : रतन टाटांनी वाढवले विद्यार्थ्यांचे मनोबल; विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभात लावली हजेरी |publisher=Loksatta |date= |accessdate=2022-06-14}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{commons category-inline|Ratan Naval Tata|ਰਤਨ ਨਵਲ ਟਾਟਾ}} * {{IMDb name|id=5144531}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ ਲੋਕ]] m8jq7i0bqqchscwas9iansjd9fgeu1x ਸਲੋ ਫੂਡ 0 38935 850621 542492 2026-10-26T07:17:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850621 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name = ਸਲੋ ਫੂਡ |image = SlowFood.png |size = 150px |alt = ਸਲੋ ਫੂਡ ਲੋਗੋ |motto = ਚੰਗਾ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਠੀਕ |formation = 1986 |headquarters = [[ਬਰਾ, ਇਟਲੀ]] |membership = 100,000 |leader_title = ਪ੍ਰਧਾਨ |leader_name = ਕਾਰਲੋ ਪੇਤਰੀਨੀ |website = [http://slowfood.com/ slowfood.com] }} '''ਸਲੋ ਫੂਡ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Slow Food) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਹਿਰ ਹੈ ਜੋ [[ਕਾਰਲੋ ਪੇਤਰੀਨੀ]] ਦੁਆਰਾ 1986 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਚਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ, ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਲੋ ਲਹਿਰ]] ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ 150 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 100,000 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।<ref name="slowfood.com">Slow Food International – Good, Clean and Fair Food. Web. 16 Nov. 2011. http://www.slowfood.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126103329/http://www.slowfood.com/ |date=2010-11-26 }}.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਲੋ ਲਹਿਰ]] 3gcpiwk7nwzkd6cm2uerkd2pa43wvfh ਬੀ.ਟੀ. ਕਪਾਹ 0 42619 850559 816526 2026-10-25T13:21:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850559 wikitext text/x-wiki '''ਬੀ.ਟੀ. ਕਪਾਹ''' ''(ਅੰਗਰੇਗ਼ੀ ਨਾਮ: Bacillus thuringiensis Cotton; Bt Cotton)'' ਆਧੁਨਿਕ ਜੈਵਿਕ-ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਨਰਮੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ‘ਚ ਨਵੇਂ ਜੀਨਜ਼ ਦਾ ਸੰਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਕ ਗੁਣ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਮੇ ਦਾ ਬੀ.ਟੀ. ਪੌਦਾ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੀਟ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਹਿਣ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀ.ਟੀ. ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਤ ਪੌਦੇ ਕੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਮੰਸੈਨਟੋ<ref>{{Cite web |url=http://www.monsantoindia.com/ |title=ਮੰਸੈਨਟੋ ਕੰਪਨੀ |access-date=2014-08-06 |archive-date=2014-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729110835/http://www.monsantoindia.com/ |url-status=dead }}</ref> ਕੰਪਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੀ.ਟੀ. ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਬੀ.ਟੀ. ਨਰਮਾ ਇੱਕ ਜੈਨੇਟਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸੋਧਿਆ ਜੀਵਾਣੂ (ਜੀ.ਐੱਮ.ਓ) ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਬੋੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਡੀ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੀ.ਟੀ. ਕਾਟਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਰਸ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ''(ਇੰਗ: Sucking Pests)'' ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਬੱਗਾਂ, ਸਟੰਕ ਬੱਗਾਂ ਅਤੇ ਐਫੀਡਜ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹ ਰੋਕਥਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਬੀ.ਟੀ. ਕਾਟਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1993 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਟਰਾਇਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਬੀ ਟੀ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nature.com/news/2010/100513/full/news.2010.242.html|title=|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> 2002 ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੈਂਟੋ ਅਤੇ ਮਹਿਯੋ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਨੇ ਬੀ.ਟੀ. ਕਾਟਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/7197ffa8-7551-11e5-a95a-27d368e1ddf7#axzz4AxpAIGWG|title=|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 10.6 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਜੀ. ਐਮ. ਕਪਾਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਸਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਯੂਐਸ ਜੀ.ਐੱਮ. ਕਪਾਹ ਦੀ ਫਸਲ 4.0 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ 3.9 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 2.6 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। 2014 ਤੱਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਪਾਹ ਦੇ 96% ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ 95% ਕਪਾਹ ਜੀ ਐਮ (ਬੀ. ਟੀ. ਕਾਟਨ) ਸੀ। ਭਾਰਤ 2014 ਤਕ ਕਪਾਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਜੀ ਐੱਮ ਕਪਾਹ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/43/executivesummary/default.asp|title=|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210025832/http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/43/executivesummary/default.asp|archive-date=2012-02-10|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ]] rxmfj7giciykqaltu97rkv3gye9salb ਮਾਮੋਨੀ ਰਾਇਸਮ ਗੋਸਵਾਮੀ 0 44154 850575 814438 2026-10-25T18:09:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850575 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | image = Mamoni_Raisom_Goswami_(cropped).JPG | imagesize = 200px | name = ਇੰਦਰਾ ਗੋਸਵਾਮੀ | caption = | pseudonym = ਮਾਮੋਨੀ ਰਾਇਸਮ ਗੋਸਵਾਮੀ | birth_date = {{birth date|df=yes|1942|11|14}} | birth_place = [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਮ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2011|11|29|1942|11|14}}<ref name="toi">{{cite news| url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-29/india/30453940_1_jnanpith-award-indira-goswami-litterateur| title=Jnanpith award winning Assamese litterateur Indira Goswami dies| publisher=Times of India| accessdate=29 November 2011| date=29 November 2011| archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2012| archive-url=https://archive.today/20121208220828/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-29/india/30453940_1_jnanpith-award-indira-goswami-litterateur| dead-url=yes}}</ref> | death_place = [[ਗੁਹਾਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ]], [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਮ]], [[ਭਾਰਤ]]<ref name="toa">{{cite web| url=http://www.timesofassam.com/headlines/mamoni-roisom-goswami-passes-away/| title=Mamoni Raisom Goswami passes away| publisher=Times of Assam| accessdate=29 November 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20220628040213/https://www.timesofassam.com/headlines/mamoni-roisom-goswami-passes-away/| archive-date=28 ਜੂਨ 2022| url-status=dead}}</ref> | occupation = [[ਸੰਪਾਦਕ]], [[ਕਵਿਤਾ|ਕਵੀ]], [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]], [[ਵਿਦਵਾਨ]] ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | ethnicity = [[ਆਸਾਮੀ ਲੋਕ|ਆਸਾਮੀ]] | period = 1956–2011 | genre = [[ਆਸਾਮੀ ਸਾਹਿਤ]] | subject = Plight of the dispossessed<!--needs link. this editor couldn't quite find one easily at 21 December 2009--> in [[India]] and abroad | movement = | notableworks = -''The Moth Eaten Howdah of a Tusker''<br> -''[[The Man from Chinnamasta]]''<br>-[[Pages Stained With Blood]]'' | influences = | influenced = Manikuntala Bhattahcarya, Arup Kumar Nath, Jayanta Saikia, Sanjib Pol Deka, etc. | spouse = Madhaven Raisom Ayengar (deceased) | signature = | website = }} '''ਇੰਦਰਾ ਗੋਸਵਾਮੀ''' ([[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਆਸਾਮੀ]]: <span style="font-size:12.0pt;">ইন্দিৰা গোস্বামী</span>) (14 ਨਵੰਬਰ, 1942 – 29 ਨਵੰਬਰ, 2011), ਕਲਮੀ ਨਾਮ '''ਮਾਮੋਨੀ ਰਾਇਸਮ ਗੋਸਵਾਮੀ''' ਅਤੇ '''ਮਾਮੋਨੀ ਬੈਦੀਓ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ,<ref>{{Cite web |url=http://indiragoswami.blogspot.com/2006/11/intimate-mornings-with-mamoni-baideo.html |title=Intimate Mornings with Mamoni Baideo |access-date=2014-08-25 |archive-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227195106/http://indiragoswami.blogspot.com/2006/11/intimate-mornings-with-mamoni-baideo.html |dead-url=yes }}</ref> ਇੱਕ [[ਆਸਾਮੀ ਲੋਕ|ਆਸਾਮੀ]] [[ਸੰਪਾਦਕ]], [[ਕਵਿਤਾ|ਕਵੀ]], [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]], [[ਵਿਦਵਾਨ]] ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ। [[File:Mukti chairman Mr. Subodh Talukder,Noted writer ganpith DR. Mamoni Raiysom Goswami and Mukti Chife Patron Nandiram Thakuria innaguration a 2nd India Saraswati temple at guwahati(Bijoy Nagar).jpg|thumb|Indira Goswami in inauguration ceremony of a 2nd India Saraswati temple at Bijoy Nagar, Guwahati]] ਉਹ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] (1983)<ref>[http://books.google.co.in/books?id=sHklK65TKQ0C&pg=PA373&lpg=PA373&dq=Indira+Goswami,+Sahitya+Akademi&source=bl&ots=sPDV1j1sTc&sig=DXyp8QEuEWlcqTsRAJoJAFQbSk0&hl=en&ei=kQztSrbeD4OWkAXV29mZDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CB0Q6AEwBg#v=onepage&q=Indira%20Goswami%2C%20Sahitya%20Akademi&f=false A History of Indian Literature]</ref>[[ਗਿਆਨਪੀਠ]] (2001)<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/2002/02/25/stories/2002022501991300.htm Jnanpith Award Presented, ''The Hindu'', 25 February 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107160219/http://www.hindu.com/thehindu/2002/02/25/stories/2002022501991300.htm |date=7 ਨਵੰਬਰ 2012 }}.</ref> ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸਿਪਲ ਪ੍ਰਿੰਸ ਕਲੌਸ ਲੌਰੀਏਟ (2008) ਜੇਤੂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.assamtimes.org/hot-news/2432.html |title=Principal Prince Claus Award for Indira Goswami In a rare honour, Dr Indira Goswami (Mamoni Raisom) has been conferred the title of Professor Emeritus by Delhi University on 12 November 2009 and offered the job of teaching at her old Modern Indian Language Department. In an exceptional departure from past practice, the Department of Modern Indian Language and Literary Studies of Delhi University also organised a seminar on her works during her lifetime. ''&#91;&#91;Assam Times&#93;&#93;'' 1 December 2008 |access-date=25 ਅਗਸਤ 2014 |archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727022448/http://www.assamtimes.org/hot-news/2432.html |dead-url=yes }}</ref> ਸਮਕਾਲੀ [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ, ਉਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮੂਲ [[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਾਮੀ]] ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਦ ਮੋਥ ਈਟਨ ਹਾਉਡਾਹ ਆਫ਼ ਦ ਟਸਕਰ'', ''ਪੇਜਸ ਸਟੈਨਡ ਵਿਦ ਬਲੱਡ'' ਅਤੇ ''ਦ ਮੈਨ ਫਰਮ ਚਿੰਨਮਸਤਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਖਾੜਕੂ ਸਮੂਹ ''ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਆਫ ਅਸੋਮ'' ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਹੀਂ, [[ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਵਰਤਨ|ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ]] ਨੂੰ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਾਲ [[ਪੀਪਲਜ਼ ਕੰਸਲਟੇਟਿਵ ਗਰੁੱਪ]], ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਚੋਲੇ ਜਾਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ "ਨਿਰੀਖਕ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ [[ਅਦਾਜਾ]] ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ''ਵਰਡਜ਼ ਫਰੌਮ ਦ ਮਿਸਟ'' [[ਜਾਹਨੂੰ ਬਰੂਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 9lhmgkick0meit165u9b2dkhgw32lwu ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ 0 49506 850578 777836 2026-10-25T19:09:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850578 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ |image = Mika singh iifa press conference.jpg |background = solo_singer |birth_name =ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ |alias = ਮੀਕਾ ਸਿੰਘ |birth_date =|birth_date = {{birth date and age|df=yes|1977|6|10}}<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/mika-singh-happy-birthday-the-singer-turns-36/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160721012133/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/mika-singh-happy-birthday-the-singer-turns-36/ |archive-date=2016-07-21 |url-status=dead}}</ref><ref name="koimoi">{{Cite web |url=http://m.koimoi.com/singer/mika-singh |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-15 |archive-date=2015-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150306045728/http://m.koimoi.com/singer/mika-singh |url-status=dead }}</ref> |birth_place = [[ਪਟਨਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]] |origin = |genre = ਪਾਪ, ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤ, [[ਭੰਗੜਾ]], ਹਿਪ-ਹਾਪ<ref name="cbc.ca">{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/arts/music/story/2007/11/02/bollywood-record.html|title=Bollywood recording star seeks out young Canadian producer|publisher=CBC|date=2 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703045949/http://www.cbc.ca/arts/music/story/2007/11/02/bollywood-record.html|archivedate=3 ਜੁਲਾਈ 2007|access-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2014|dead-url=no}}</ref> |occupation = ਪਾਪ ਗਾਇਕ, ਰੈਪਰ |years_active = 1992-ਵਰਤਮਾਨ |website = [http://www.mikasingh.in www.mikasingh.in] }} '''ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1977) '''ਮੀਕਾ''' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਪਾਪ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਕਈ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|Mika Singh}} * {{Official website|http://www.mikasingh.in}} * {{IMDb name|2381331|Mika Singh}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] drzzy6jq29aahs38uzt3ikd6nixjbgr ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ 0 51249 850596 526952 2026-10-26T00:26:22Z Joaquim Link 62694 /* ਗੈਲਰੀ */ 850596 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ | native_name =Museo de Historia de Barcelona | native_name_lang = es | image = Museo Historia Barcelona.jpg | imagesize = 300 | caption = ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ | alt = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_caption = | map_dot_label = | latitude = | longitude = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | coordinates_type = | coordinates_region = | coordinates_format = | coordinates_display = | coordinates = | established = 14 ਅਪਰੈਲ 1943 | dissolved = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | location = [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], [[ਸਪੇਨ]] | type = | accreditation = | key_holdings = | collections = | collection_size = | visitors = | founder = | director = | president = | curator = | owner = | publictransit = | car_park = | parking = | network = | website = [http://www.munimadrid.es/museodehistoria www.munimadrid.es/museodehistoria] | embedded = }} '''ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: Museo de Historia de Barcelona) [[ਕਾਤਾਲੋਨੀਆ]], [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://barcelonacultura.bcn.cat/es|title=Barcelona Cultura. Institut de Cultura|editor= Ayuntamiento de Barcelona|fechaacceso=19 ਸਤੰਬਰ 2013}}</ref> ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 14 ਅਪਰੈਲ 1943 ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਔਗਤੀ ਦੂਰਾਨ ਈ ਸਾਂਪਰੇ]] ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਚਾਲਕ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ। 1 ਮਾਰਚ 1962 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ [[ਬੀਏਨ ਦੇ ਇੰਤੇਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਾਲ]] ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==ਇਤਿਹਾਸ== 1888 ਵਿੱਚ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਗੋਸ਼ਟੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1929 ਵਿੱਚ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਗਈ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Museu d'Història de la Ciutat, restes de la basílica cristiana.jpg| Subsuelo arqueológico del conjunto monumental de la plaza del Rey File:MUHBA-Bust masculi de marbre segle II.JPG|Busto masculino de mármol peinado según el modelo de Antonino Pío (siglo II) File:Agripina minor Barcelona.jpg| Busto femenino de mármol atribuido a Agripina Menor (siglo I) File:Almogavers-catalans.jpg| Pinturas murales góticas que representan la conquista de Mallorca (salón del Tinell) File:Quadre de la tela que cobria el banc o la taula del Consolat de Catalans de la ciutat de Nàpols de 1681 (conegut com a Apoteosi heràldica).jpg|Painting of the cloth that covered the bench or table of the Consulate of Catalans in the city of Naples in 1681 (known as the ''Heraldic Apotheosis'') File:Retrat del Marquès de la Mina- Manuel Tramulles.jpg| Retrato de [[Jaime de Guzmán-Dávalos y Spínola|Santiago Miguel de Guzmán Dávalos Spinola]], [[Marquesado de la Mina|Marquès de la Mina]], obra de [[Manuel Tramulles]] (1760-1766) File:PIEDRA DE LA FUENTE DE SANT PERE.jpg| Escudo de Barcelona. Anverso del remate escultórico de la antigua fuente de la plaza de san Pedro (hacia 1826) </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * '''Barcelona en temps dels Àustries. La vida a la ciutat en el renaixement i el barroc 1492-1714'', Ayuntamiento de Barcelona, 1996 (en catalán) * Beltran de Heredia, Julia, dir. ''De Barcino a Barcinona (segles I-VII). Les restes arqueològiques de la Plaça del Rey a Barcelona'' Ayuntamiento Barcelona, 2001 (en catalán) * Boronat i Trill, Maria Josep ''La política d'adquisicions de la Junta de Museus 1890-1923''Barcelona, Publicacions l'Abadia de Montserrat, 1999 (en catalán) * [[Cirici, Alexandre]], ''Museus d'Art Catalans'', 1982, Barcelona, Ed. Destino [[ISBN 84-233-1225-9]] (en catalán) * DD.AA. ''A Pau Verrié''Barcelona, Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 2005 (en catalán) * Duran i Sanpere, Agustí, ''El Museo de Historia de la Ciudad'' dentro ''Diario de Barcelona'', 28 mayo de 1943 * Duran i Sanpere, Agustí, ''El Instituto Municipal de Historia de Barcelona a través de sus primeros cuarenta años (1917-1957) ''dentro del ''Boletín de la Real Academia de Buenas Letras de Barcelona'' 27, 1957-1958, p.&nbsp;5-67 * Duran i Sanpere, Agustí, ''Historia de un museo y algunos enigmas de Barcelona''dentro de ''Cuadernos de Arqueología e Historia de la Ciudad'', 3, 1962, p.&nbsp;11-20 * Duran i Sanpere, Agustí, ''El museu d'història de la ciutat''dentro de ''Barcelona i al seva història. L'art i la cultura'', Barcelona, Curial, 1975, p.&nbsp;640-649 (en catalán) * Andrea Garcia Sastre, ''Museus d'art de Barcelona. Antecedents, gènesi i desenvolupament fins l'any 1915'' Barcelona, Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1997 (en catalán) * Guia del Museo (de Historia de la Ciudad, Barcelona, Museu d'Història de la Ciutat, 1969 * Eva March ''Els museus d'art i arqueologia de Barcelona durant la dictadura de Primo de Rivera (1923-1930)'' Barcelona, Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 2011 (en catalán) * Pagès, "La nova secció de records i curiositats barcelonines del Museu de la Ciutadella" dentro de ''Gaseta de les arts'', 46, 1 de abril de 1926, p.&nbsp;5 (en catalán) * "La revista Cuadernos de Arqueología e Historia de la Ciudad (1960-1980)" dentro de ''Quaderns d'Història'', Barcelona, 1, 1995, p.&nbsp;33-45 * Frederic Udina i Martorell, "Presentación" dentro de ''Cuadernos de Arqueología e Historia de la Ciudad'', 1, 1960, p.&nbsp;5-16 * Frederic Udina i Martorell, "Notes sobre un museu (1959-1975) ja cinquantenari: el Museu d'Història de la Ciutat (1943-1993)dentro de ''Miscel·lània en homenatge a Joan Ainaud de Lasarte'', volumen II, Barcelona, Publicaciones de l'Abadia de Montserrat, 1999, p.&nbsp;333-345 (en catalán) * Frederic Udina i Martorell, Josep M. Garrut ''Barcelona, dos mil años de historia'' Barcelona, Aymà, 1963 * Volumen 14 (2004, La Gran Enciclopèdia en català, Barcelona, ediciones 62 (en catalán) ISBN 84-297-5442-3 * Riera i Viader, Sebastià (1995) "Gènesi i primera etapa de l'Institut Municipal d'Història (1916-1989) Barcelona ''Quaderns d'Història'' (en catalán) * Julia Beltran de Heredia: ''The archaeological remains of Plaça del Rei in Barcelona: From Barcino to Barcinona (1st to 7th centuries).'' Museu d’Història, Barcelona 2002. ISBN 84-932113-4-6. == ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ == {{commonscat|Museu d'Història de la Ciutat de Barcelona}} * [http://w110.bcn.cat/portal/site/MuseuDHistoria?lang=es_ES Web oficial del Museo de Historia de Barcelona MUHBA] , [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] l41xifeft5rr3wj888hqeryz9e2q6ig ਰੂੜੀ 0 51760 850602 845502 2026-10-26T01:11:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850602 wikitext text/x-wiki [[Image:Hestemøj.jpg|thumb|ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਰੂੜੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਫੋਗ ਅਤੇ ਤੂੜੀ-ਕੱਖ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਮਿਸਾਲੀ [[ਤਬੇਲਾ|ਤਬੇਲੇ]] ਵਿੱਚ]] '''ਰੂੜੀ''' ਜਾਂ '''ਰੇਹ''' ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ '''ਕਾਰਬਨੀ ਖਾਦ''' ਇੱਕ [[ਕਾਰਬਨੀ ਪਦਾਰਥ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਕਾਰਬਨੀ ਖਾਦ]] ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੂੜੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨੀ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰ ਜੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਬੈਕਟੀਰੀਆ]] ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਿੱਟੀ ਉਪਜਾਊ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੜੀ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਡੇ ਜੰਤੂ [[ਉੱਲੀ]] ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੂੜੀ ਗੋਹੇ ਵਰਗੇ ਕਾਰਬਨੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਗਲ਼ਨ-ਸੜਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੱਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ==ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ== ਰੂੜੀ ਗਲਣ ਉੱਤੇ [[ਤਾਅ]] ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਵੱਡੀ ਢੇਰੀ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕਦਮ ਭਖ ਉੱਠਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://abclocal.go.com/kabc/story?section=news/local&id=4914451 |title=Spontaneous Combustion of Manure Starts 200-Acre Blaze 1/08/07 &#124; |work=abc7.com |accessdate=2010-08-07 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629040427/http://abclocal.go.com/kabc/story?section=news/local&id=4914451 |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਕੀੜਿਆਂ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਫੋਗ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਰਸਦਾਂ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਾਮੁਆਫ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} ==ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite journal | author=Winterhalder, B., R. Larsen, and R. B. Thomas. | year=1974 | title=Dung as an essential resource in a highland Peruvian community | url=https://archive.org/details/sim_human-ecology-nl_1974-04_2_2/page/89 | journal=Human Ecology | volume=2 | pages=89–104 | doi=10.1007/BF01558115 | issue=2}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|ਰੂੜੀ}} * [http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs13765-013-3184-8 ਡੰਗਰਾਂ ਦੀ ਰੂੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਖ਼ਤਰੇ] * [http://www.turfandstuff.com/page.php?xPage=how_to_improve_your_soil.html ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂੜੀ ਵਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਸਲਾਹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427055856/http://www.turfandstuff.com/page.php?xPage=how_to_improve_your_soil.html |date=2010-04-27 }} * [http://manureexpo.org ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰੂੜੀ ਐਕਸਪੋ] * [https://web.archive.org/web/20190506145331/http://www.manuremanagement.cornell.edu/ ਕਾਰਨੈੱਲ ਰੂੜੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ] * [http://purl.fdlp.gov/GPO/gpo38641 County-Level Estimates of Nitrogen and Phosphorus from Animal Manure for the Conterminous United States, 2002] [[United States Geological Survey]] * [http://www.nal.usda.gov/wqic/manure.shtml Manure Management, Water Quality Information Center, U.S. Department of Agriculture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091025082218/http://www.nal.usda.gov/wqic/manure.shtml |date=2009-10-25 }} * [http://www.extension.org/animal+manure+management Livestock and Poultry Environmental Learning Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227124550/http://www.extension.org/animal+manure+management |date=2010-12-27 }}, an [http://www.extension.org eXtension] community of practice about animal manure management * [http://www.extension.org/pages/Antibiotics_and_Hormones_in_Animal_Manure_Webcast Antibiotics and Hormones in Animal Manure (Webcast)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403100643/http://www.extension.org/pages/Antibiotics_and_Hormones_in_Animal_Manure_Webcast |date=2010-04-03 }}: A two part webcast series about the science available on potential risks and best management practices related to antibiotics and hormones from animal manure {{ਆਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਬਨੀ ਖਾਦਾਂ]] qjrt52wdyqwk6sd5dx4gfr5o3tpti6m ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ 0 53167 850638 768191 2026-10-26T11:04:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850638 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਨਹਿਰ |name = ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ |image = SuezCanal-EO.JPG |image_size = 280px |caption = |o_name = |m_name = |company = [[ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ ਕੰਪਨੀ]] |engineer = |a_engineer = |date_act = |date_const = 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1859 |date_use = |date_comp = ਨਵੰਬਰ 1869 |date_ext = |date_closed = |creator = |date_rest = |len = |len_in = |o_len = |o_len_in = |len_note = |beam = |beam_in = |o_beam = |o_beam_in = |beam_note = |start = |o_start = |start_note = |end = |o_end = |end_note = |branch = ਨਵੀਂ ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ |branch_of = |join = |locks = ਕੋਈ ਨਹੀਂ |o_locks = |lock_note = |elev = |elev_note = |status = |nav = [[ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ ਇਖ਼ਤਿਆਰ]] }} '''ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ''' ਜਾਂ '''ਸਵੇਜ਼ ਨਹਿਰ''' ({{lang-ar|قناة السويس}} ''{{transl|ar|DIN|ਕ਼ਨਾਤ ਅਲ-ਸੁਏਸ}}'') [[ਮਿਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ 'ਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪਣ-ਰਾਹ ਹੈ ਜੋ [[ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ]] ਅਤੇ [[ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ]] ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। 10 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮਗਰੋਂ ਇਹਨੂੰ [[1869]] ਦੀ [[ਨਵੰਬਰ]] ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ [[ਯੂਰਪ]] ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਦੁਆਲ਼ਿਓਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬੰਧੇਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ 7000 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰਾ [[ਬੁਰਸੈਦ]] ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰਾ [[ਸੁਏਸ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤੌਫ਼ਿਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਖੇ ਹੈ। [[ਇਸਮੈਲੀਆ]] ਇਹਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ 3 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਇਹਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.atlas.com.eg/scg.html|title=Suez Canal guide|publisher=Marine Services Co|accessdate=2 April 2010|archive-date=11 ਅਗਸਤ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100811192055/http://www.atlas.com.eg/scg.html|dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ ਨਕਸ਼ਾ}} ==ਸਰੋਤ== * Britannica (2007) "Suez Canal", in: ''The new Encyclopædia Britannica'', 15th ed., '''28''', Chicago, Ill. ; London: Encyclopædia Britannica, ISBN 1-59339-292-3 * Galil, B.S. and Zenetos, A. (2002). "A sea change: exotics in the eastern Mediterranean Sea", in: Leppäkoski, E., Gollasch, S. and Olenin, S. (eds), ''Invasive aquatic species of Europe: distribution, impacts, and management'', Dordrecht ; Boston: Kluwer Academic, ISBN 1-4020-0837-6, p.&nbsp;325–336 * Garrison, Ervan G. (1999) ''A history of engineering and technology: artful methods'', 2nd ed., Boca Raton, Fla. ; London: CRC Press, ISBN 0-8493-9810-X * Karabell, Zachary (2003) ''Parting the Desert: The Creation of the Suez Canal'', Knopf, ISBN 978-0-375-40883-0 * Oster, Uwe (2006) [http://www.arte.tv/fr/connaissance-decouverte/aventure-humaine/Cette_20semaine/1291022.html ''Le fabuleux destin des inventions: le canal de Suez''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819201458/http://www.arte.tv/fr/connaissance-decouverte/aventure-humaine/Cette_20semaine/1291022.html |date=2011-08-19 }}, TV documentary produced by [[ZDF]] and directed by Axel Engstfeld (Germany) * {{cite book|last=Rathbone|first=William|authorlink = William Rathbone VI|title=[[s:Great Britain and the Suez Canal|Great Britain and the Suez Canal]]|year=1882|publisher=Chapman and Hall, Limited|location=London}} * Sanford, Eva Matthews (1938) ''The Mediterranean world in ancient times'', Ronald series in history, New York: The Ronald Press Company, 618 p. * Pudney, John. Suez; De Lesseps' Canal. New York: Praeger, 1969. Print. * Thomas, Hugh. Suez. [1st U.S ed.]. New York: Harper & Row, 1967. Print. * Arrow, Sir Frederick. "A fortnight in Egypt at the opening of the Suez Canal", London: Smith and Ebbs, 1869. ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Suez Canal|ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ}} * [http://www.suezcanal.gov.eg/ ਸਰਕਾਰੀ '''ਸੁਏਸ ਨਹਿਰ''' ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [http://www.londonancestor.com/newspaper/1882/0708/map-suez.htm Plan of the Suez Canal — 1882] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610071802/http://www.londonancestor.com/newspaper/1882/0708/map-suez.htm |date=2011-06-10 }} * [http://geography.howstuffworks.com/africa/the-suez-canal.htm Howstuffworks.com: Suez Canal article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116161405/http://geography.howstuffworks.com/africa/the-suez-canal.htm |date=2010-01-16 }} * [http://www.panoramio.com/user/760796/tags/Suez Panoramio.com: Suez Canal Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314114635/http://www.panoramio.com/user/760796/tags/Suez |date=2013-03-14 }} * [http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DZ.html Darius the Great's Suez Inscriptions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327064451/http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DZ.html |date=2010-03-27 }} * [http://www.mfa.gov.eg/MFA_Portal/en-GB/Foreign_Policy/Treaties/CONVENTION+RESPECTING+THE+FREE+NAVIGATION+OF+THE+SUEZ+MARITIME+CANAL.htm Constantinople Convention of the Suez Canal, 1888] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915095412/http://www.mfa.gov.eg/MFA_Portal/en-GB/Foreign_Policy/Treaties/CONVENTION+RESPECTING+THE+FREE+NAVIGATION+OF+THE+SUEZ+MARITIME+CANAL.htm |date=2010-09-15 }} * [http://lexicorient.com/cgi-bin/eo-direct-frame.pl?http://i-cias.com/e.o/suez_can.htm Encyclopedia of the Orient: ''Suez Canal''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925180417/http://lexicorient.com/cgi-bin/eo-direct-frame.pl?http%3A%2F%2Fi-cias.com%2Fe.o%2Fsuez_can.htm |date=2018-09-25 }} * [https://web.archive.org/web/20101231101919/http://www.londonancestor.com/newspaper/1882/0722/port-said.htm Entrance of the Suez Canal — 1882] * [http://www.scctportsaid.com/ Suez Canal Container Terminal at Port Said] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111034708/http://www.scctportsaid.com/ |date=2010-01-11 }} * [http://www.theengineer.co.uk/Articles/297370/December+1869+Suez+Canal.htm Opening of the Suez Canal, 1869] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905064428/http://www.theengineer.co.uk/Articles/297370/December+1869+Suez+Canal.htm |date=2008-09-05 }} * [http://www.ppl.nl/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=82 Bibliography on Water Resources and International Law] Peace Palace Library {{Coord|30|42|18|N|32|20|39|E|region:EG_type:waterbody|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ]] p1ny6l8culw7igyqx2v38s27rogqqvw ਹਰਸ਼ਦ ਮਹਿਤਾ 0 56068 850612 611363 2026-10-26T04:51:51Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Harshad_Mehta.jpg|Harshad_Mehta.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 18 October 2026. 850612 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਹਰਸ਼ਦ ਸ਼ਾਂਤੀਲਾਲ ਮਹਿਤਾ |image = |caption = |birth_place =[[ਪਾਨੇਲੀ ਮੋਤੀ]], ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ |birth_date = {{Birth date|df=yes|1954|07|29}} |death_date = {{Death date and age|df=yes|2001|12|31|1954|07|29}} | death_place = ਥਾਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ |citizenship = ਭਾਰਤ |ethnicity = |party = |nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] |criminal_penalty = 5 ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ |residence = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ |occupation = {{hlist|ਵਪਾਰੀ|ਸਟਾਕ ਦਲਾਲ}} |footnotes = }} '''ਹਰਸ਼ਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਾਲ ਮਹਿਤਾ''' (29 ਜੁਲਾਈ 1954 - 31 ਦਸੰਬਰ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਕ ਬ੍ਰੋਕਰ ਸੀ। 1992 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ ਦੇ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰਸ਼ਦ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web |title=The securities scam of 1992 – CBI Archives |url=http://www.cbi.gov.in/fromarchives/harshadmehta_nw/harshadmehta.php |website=cbi.gov.in |publisher=CBI (Central Bureau of Investigation), India |access-date=22 May 2018}}</ref> ਹਰਸ਼ਦ ਉੱਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ 27 ਅਪਰਾਧਿਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ 47 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਅਚਾਨਕ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ) ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="sebi1">{{cite web |title=Action against Harshad Mehta, Videocon, BPL and Sterlite (Press release 19 April 2001) |url=https://www.sebi.gov.in/media/press-releases/apr-2001/action-against-harshad-mehta-videocon-bpl-and-sterlite_17608.html |website=sebi.gov.in |publisher=SEBI (Securities and exchange board of India) |access-date=30 January 2018}}</ref> ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਰਸ਼ਦ ਨੇ ਥੋਥੀਆਂ ਬੈਂਕ ਰਸੀਦਾਂ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਕੇ ਸਟਾਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫਰਮ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ "ਰੈਡੀ ਫਾਰਵਰਡ" ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਦਲਾਲੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਸ਼ਦ ਨੂੰ [[ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]]<ref name="SC upholds Harshad Mehta's conviction">{{cite news |title=SC upholds Harshad Mehta's conviction |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-01-14/india/27279459_1_securities-scam-conviction-mehta-and-two |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-01-14/india/27279459_1_securities-scam-conviction-mehta-and-two |url-status=dead |archive-date=23 October 2013 |access-date=14 October 2012 |newspaper=[[The Times of India]] |date=14 January 2003}}</ref> ਨੇ 100 ਬਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ (US$1.3 ਬਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਘੁਟਾਲੇ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (BSE) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਬਾਂਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਬੀਐਸਈ) ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਜ਼ਾਮਨੀ ਅਤੇ ਵਟਾਂਦਰਾ ਬੋਰਡ|ਸੇਬੀ]] ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਉੱਤੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 2001 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Hinduline">{{cite news |title=Admires of Harshad Mehta |url=http://www.thehindubusinessline.in/bline/2002/01/01/stories/2002010102180100.htm |newspaper=Business Line}}</ref><ref>{{cite news |title=Harshad Mehta's scam unfold |url=http://www.rediff.com/money/2001/apr/19sebi1.htm |publisher=Rediff.com}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਹਰਸ਼ਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ 1954 ਨੂੰ ਪਨੇਲੀ ਮੋਤੀ, ਰਾਜਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਬਚਪਨ ਬੋਰੀਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਨ। ==ਪੜ੍ਹਾਈ== ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਨਤਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਕੈਂਪ 2 ਭਿਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਹਰਸ਼ਦ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਿਆ।<ref name="dalal">{{cite book |last1=Dalal |first1=Sucheta |last2=Basu |first2=Debashis |title=The Scam: from Harshad Mehta to Ketan Parekh Also includes JPC Fiasco & Global Trust Bank Scam |date=29 July 2014 |publisher=Kensource publications |location=Mumbai |edition=8th }}</ref> ਹਰਸ਼ਦ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤਰਾਏ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਬੀ.ਕਾਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="parikh">{{cite news |last1=Parikh |first1=Daksesh |last2=Katiyar |first2=Arun |title=Spreading Shockwaves |url=http://indiatoday.intoday.in/story/securities-scandal-harshad-mehta-being-put-behind-bars-millions-lose-their-fortune/1/307181.html |access-date=31 October 2010|work=India Today |date=8 January 2013}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ]] mju8dzknrmvgnzo5qe4of3jau04rve1 ਵੀਐੱਲਸੀ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ 0 57095 850613 541521 2026-10-26T04:56:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850613 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ਵੀਐੱਲਸੀ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ | title = VLC media player | logo = VLC Icon.svg | screenshot = VLC 2.1.5.png | caption = ਵੀਐੱਲਸੀ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ 2.1 | developer = [[ਵੀਡੀਓਲੈਨ]] | released = {{Start date and age|2001|02|df=yes}} | programming language = [[ਸੀ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਸੀ]], [[ਸੀ++]] ([[Qt (ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ)|Qt]] ਸਮੇਤ), [[ਆਬਜੈਕਟਿਵ-ਸੀ]], [[ਲੂਆ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਲੂਆ]] | operating system = [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਵਿੰਡੋਜ਼|ਵਿੰਡੋਜ਼]], [[OS X]], [[ਲਿਨਕਸ]], [[ਬਾਰਕਲੀ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ|ਬੀ.ਐੱਸ.ਡੀ.]], [[ਸੋਲਾਰਿਸ (ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਸੋਲਾਰਿਸ]], [[ਐਂਡ੍ਰਾਇਡ (ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡ੍ਰਾਇਡ]], [[iOS]], [[ਵਿੰਡੋਜ਼ ਫ਼ੋਨ]] [[ਕਿਊ.ਐੱਨ.ਐਕਸ]], [[ਹਾਇਕੂ (ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਹਾਇਕੂ]], [[ਸਿਲੇਬਲ ਡੈਸਕਟਾਪ|ਸਿਲੇਬਲ]], [[OS/2]] | platform = [[IA-32]], [[x64]], [[ਏ.ਆਰ.ਐੱਮ ਬਣਤਰ|ਏ.ਆਰ.ਐੱਮ]], [[MIPS ਬਣਤਰ|MIPS]], [[ਪਾਵਰਪੀਸੀ]] | language count = 48 | language footnote =<ref>{{cite web|title=VideoLAN internationalization|url=https://videolan.org/developers/i18n/vlcstat.php|publisher=[[ਵੀਡੀਓਲੈਨ]]|accessdate=17 ਦਿਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916115328/http://www.videolan.org/developers/i18n/vlcstat.php|archive-date=2014-09-16|url-status=dead}}</ref> | genre = [[ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ (ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ)|ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ]] | license = [[ਗਨੂ ਜਨਰਲ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਸੰਸ|ਗਨੂ GPL]]v2+ (ਪਲੇਅਰ) [[GNU Lesser General Public License|GNU LGPL]]v2.1+ (ਇੰਜਨ)<ref>{{cite web|title=VLC engine relicensed to LGPL|url=https://videolan.org/press/lgpl-libvlc.html|publisher=ਵੀਡੀਓਲੈਨ|accessdate=17 ਦਿਸੰਬਰ 2013|date=21 ਦਿਸੰਬਰ 2011}}</ref><ref name="videolanvlc">{{cite web|title=VLC reaches 2.1.2|url=https://videolan.org/vlc/releases/2.1.2.html|publisher=ਵੀਡੀਓਲੈਨ |accessdate=17 ਦਿਸੰਬਰ 2013|date=10 ਦਿਸੰਬਰ 2013}}</ref> | website = {{URL|https://videolan.org/vlc/}} }} '''ਵੀਐੱਲਸੀ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ''' (ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ '''ਵੀਐੱਲਸੀ''') [[ਵੀਡੀਓਲੈਨ]] ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਲਿਖਿਆ (ਬਣਾਇਆ) ਇੱਕ [[ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਪੋਰਟੇਬਿਲਿਟੀ|ਪੋਰਟੇਬਲ]], [[ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਸਰੋਤ]], [[ਪਾਰ-ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ]] [[ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ (ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ)|ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ]] ਅਤੇ [[ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਮੀਡੀਆ]] [[ਸਰਵਰ (ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ)|ਸਰਵਰ]] ਹੈ। ਵੀਐੱਲਸੀ ਅਣਗਿਣਤ ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="playback_features">{{cite web|url= https://videolan.org/vlc/features.php|title= VLC playback Features| publisher= ਵੀਡੀਓਲੈਨ |accessdate= 2012-01-02}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਵੀਡੀਓਲੈਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] mzkw652ukyf5z90i9jhiltfyg9zjhqe ਮਾਰਕ ਜੇਨਕਿਨਸ (ਕਲਾਕਾਰ) 0 65061 850576 476699 2026-10-25T18:11:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850576 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | image = Embed1.jpg | caption = Mark Jenkins' ''Embed'' sculpture. | name = ਮਾਰਕ ਜੇਨਕਿੰਸ | birth_date = 7 ਅਕਤੂਬਰ 1970 | birth_place = [[ਐਲਗਜ਼ੈਡਰੀਆ, VA]] | nationality = ਅਮਰੀਕਾ | field = [[Public art]], [[installation art]], [[street art]], [[sculpture]] | website = {{URL|http://www.markjenkins.com/|markjenkins.com}} }} '''ਮਾਰਕ ਜੇਨਕਿੰਸ''' (ਜਨਮ 1970) ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਚਿੱਤਰਕਲਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ<ref>[http://www.huffingtonpost.com/mutualart/the-surreal-art-of-an-urb_b_1426369.html The Surreal Art of an Urban Prankster <!-- Bot generated title -->] ''The Huffington Post'', April 16, 2012</ref>। ਜੇਨਕਿੰਸ ਸਟਰੀਟ ਆਰਟ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਸਟਰੀਟ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਲਾਕਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ<ref>[http://www.journalnow.com/relishnow/article_f48dbcd9-d2d3-59fe-941d-eb69bd126ca1.html Testing the Limits: Artist's project misunderstood right off the bat, but it drew attention to art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200413215331/https://www.journalnow.com/entertainment/article_f48dbcd9-d2d3-59fe-941d-eb69bd126ca1.html |date=2020-04-13 }} ''Winston-Salem Journal'', October 11, 2009</ref><ref>[http://www.journalnow.com/relishnow/article_0b904f0a-8802-5995-b894-357d3e0c432e.html Police remove another piece of artist's work <!-- Bot generated title -->] ''Winston-Salem Journal'', October 15, 2009</ref><ref>[http://www.journalnow.com/relishnow/article_daaec832-3ada-568c-9654-0b23ae9d726d.html Artist's mannequin awaits permission to startle people <!-- Bot generated title -->] ''Winston-Salem Journal'', November 3, 2009</ref>। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਖਾਸ ਕਰ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਬੜਾ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਨਕਿੰਸ [[ਜੁਆਂ ਮੁਨੋਜ਼]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। [[Image:Flowersign.jpg|thumb|none|185px|''Signs of Spring'']] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 57roxu2dihraj1w7vcrkzq6kigqhql8 ਬਲਾਗ 0 65123 850583 694395 2026-10-25T20:05:04Z Nitesh Gill 8973 850583 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਬਲਾਗ'''('''ਬਲਾੱਗ''') ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ(ਸਥਾਨਾਂ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡਾਇਰੀ ਵਾਂਗ ਤਰਤੀਬ ਵਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਬਲਾੱਗ (blog) ਵੈੱਬ ਲਾੱਗ (web log) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਆਰੰਭਿਕ ਬਲਾੱਗਰ ਨੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਲਾੱਗ (We blog) ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਬਲਾਗ ਸ਼ਬਦ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ-ਕੱਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ(ਅੰਤਰਜਾਲ) ਉੱਤੇ [[ਵਰਡਪ੍ਰੈਸ]], [[ਜਿਮਡੋ]] ਅਤੇ [[ਬਲਾੱਗਰ]] ਬਲਾੱਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹਨ।<ref>{{cite encyclopedia |last=Chu |first=Donna |title=Blogs |editor-last=Moy |editor-first=Patricia |encyclopedia=Oxford Bibliographies in Communication |publisher=Oxford University Press |date=22 November 2024 |url=https://doi.org/10.1093/obo/9780199756841-0310 |doi=10.1093/obo/9780199756841-0310 |access-date=15 July 2026|url-access=subscription }}</ref> == '''ਬਲੌਗ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ''' == * ਨਿੱਜੀ ਬਲੌਗ (Personal Blog): ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ। * ਸਿੱਖਿਆ ਬਲੌਗ (Education Blog): ਪੜ੍ਹਾਈ, ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ। * ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਲੌਗ: ਫ਼ਸਲਾਂ, ਖਾਦਾਂ, ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ। * ਖਾਣੇ-ਪੀਣੇ ਦਾ ਬਲੌਗ: ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ। * ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਲੌਗ: ਮੋਬਾਈਲ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਐਪਸ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ। * ਯਾਤਰਾ ਬਲੌਗ (Travel Blog): ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਇਰੀ]] 41miz9e5nn1oe4l1u5j6ptvknjusgil ਵਾਈਟ ਹੋਲ 0 79158 850611 837955 2026-10-26T03:58:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850611 wikitext text/x-wiki [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ '''ਵਾਈਟ ਹੋਲ''', [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋਂ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ [[ਪਦਾਰਥ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਇਹ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉਲਟਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ (ਬਲੈਕ ਹੋਲ) ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਬਾਹਰੋਂ ਹੀ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ [[ਚਿਰਸਥਾਈ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ]] ਦੀ [[ਥਿਊਰੀ]] ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਸਮੀਕਰਨਾਂ]] ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਹੱਲ, ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੇ [[ਭੂਤਕਾਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਈਟਹੋਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last=Carroll |first=Sean M. |title=Spacetime and Geometry |url=https://archive.org/details/spacetimegeometr0000sean |date=2004 |publisher=Addison Wesley |isbn=0-8053-8732-3|edition=5.7}}</ref> ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਉਹਨਾਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਲਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀੰ ਰੱਖਦਾ ਜੋ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਕਰਾਓ]] ਰਾਹੀਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦੇਖੀ/ਪਰਖੀ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, [[ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ]] ਅੰਦਰਲੀ ਕੁੱਲ ਸ਼ੁੱਧ [[ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ]] ਜਾਂ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ ਇਸ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ [[ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ]] ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵੱਲ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ, ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ [[ਪੁੰਜ]], [[ਚਾਰਜ]], ਅਤੇ [[ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਵਰਗੀਆਂ [[ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ]]ਵਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੁੰਜ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦੇ [[ਇਵੈਂਟ-ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ]] {{citation needed|date=September 2015}} ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ (ਭਾਵੇਂ [[ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਾਏ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਹੱਲ]] ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਥੱਲੇ ਚਰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦਾ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਇੱਕ ਬਲੈਕਹੋਲ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਵੈਂਟ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਸਦੇ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ)। ਕਿਸੇ ਸਤਹਿ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੋਈ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ]] ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਕਾਰਨ [[ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ]] ਕਿਸੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਕਿਸੇ ਸਤਹਿ ਦੀ ਕਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਗਰੈਵਿਟੀ ਕਾਰਨ ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ [[ਐਕਸਪੋਨੈਂਸ਼ੀਅਲ]] (ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ) ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਅੰਤਿਮ ਮੁੱਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ [[ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ]] ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਸਤਹਿ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਵਿੱਚ, [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] [[ਹਾਕਿੰਗ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ]] ਦਾ [[ਨਿਕਾਸ]] ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ [[ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ]] ਦੀ ਕਿਸੇ ਗੈਸ ਨਾਲ ਤਾਪ-ਸੰਤੁਲਨ ([[ਥਰਮਲ-ਇਕੁਅਲੀਬਰੀਅਮ]]) ਤੱਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ [[ਤਾਪ-ਸੰਤੁਲਨ]] ਅਵਸਥਾ ਇੱਕ ਸਮਾਂ-ਪਲਟ-ਸਥਿਰਤਾ ([[ਟਾਈਮ-ਰਿਵਰਸਲ-ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]]) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, [[ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ]] ਨੇ ਤਰਕ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਾਪ-ਸੰਤੁਲਨ [[ਅਵਸਥਾ]] ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦਾ ਸਮਾਂ-ਪਲਟ ਤਾਪ-ਸ਼ੱਤੁਲਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਈਟ-ਹੋਲਾਂ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਧਾਰਨ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹਾਕਿੰਗ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਫੇਰ ਵਾਈਟ-ਹੋਲ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨੀਕਲ [[AdS/CFT]] ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਹਾਕਿੰਗ ਦਾ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਰਕ ਪੁਨਰ-ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ [[ਐਂਟੀ-ਡੀ ਸਿੱਟਰ ਸਪੇਸ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਗੇਜ ਥਿਊਰੀ]] ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗਰਮ ਗੈਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ-ਉਲਟ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਮੂਲ ਉਤਪਤੀ == {{Confusing|section|date=April 2013}} [[File:ਸਪੇਸਟਾਈਮ.png|thumb|[[ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ. ਲੇਟਵੀੰ ਦਿਸ਼ਾ ਸਪੇਸ ਹੈ ਅਤੇ ਖੜਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਵਕਤ ਹੈ]] ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 1964 ਵਿੱਚ ਆਈ. ਨੋਵੀਕੋਵ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਾਈਟਾ ਹੋਲਾਂ ਚਾਰਜ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨ-ਰਹਿਤ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਚਿਰਸਥਾਈ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਰਹੇ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਾਏ ਵਰਜ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹੱਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵਜੋਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ‘ਵੱਧ ਤੋੰ ਵੱਧ ਫੈਲਾਏ’ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਆਈਡੀਏ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਨਾਰਾ ਰੱਖਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ: ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਸੁਤੰਤਰ-ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਕਣ (ਕਿਸੇ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ) ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਵਕਰਿਤ ਪਥ (ਟ੍ਰੈਜੈਕਟਰੀ) ਵਾਸਤੇ, ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਕਣ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਨਮਰਜੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਵਕਰਿਤ ਰਸਤਾ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਵੱਜਦਾ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਜਰੂਰਤ ਨੂ੍ੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਈਵੈਂਟ-ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਦਾਖਣ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਡਿੱਗਦੇ ਕਣ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਜਿਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਜਰੂਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕਣਾਂ ਦੇ ਵਕਰਿਤ ਪਥਾਂ ਦਾ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਨਿਰੀਖਕ ਨੂੰ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਦਰਸ਼ਕ ਵਾਸਤੇ, ਅੰਦਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਕਣ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਸਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਤੱਕ ਅੰਨਤ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਹੇ ਕਣ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਭੂਤਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅਨੰਤ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇੱਕ ਅਨੰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਫੇਰ ਵੀ, ਕਣ ਜਾੰ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦਰਸ਼ਕ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਣ ਸਮੇਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ)। ਬੇਸ਼ੱਕ, ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ/ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਇਸ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਚਿਰਸਥਾਈ ਲਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਕਣ ਦਰਸ਼ਕ ਕੋਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਕਤ ਲੰਘ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਅੰਦਰੁਨੀ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਅੰਤਿਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹੁ੍ੰਚਣ ਵਾਲੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਕਣ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਕੋਲੌਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਕਤ ਲੰਘ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਾਏ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦੋ ਬਾਹਰੀ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸਾਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੰਭਵ ਕਣ ਵਕਰਿਤ ਰਸਤਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਖੇਤਰ ਕਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਿੰਮੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਦਰ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੋਈ ਦਰਸ਼ਕ ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਅੰਦਰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਰੂਰ ਹੀ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਅੰਦਰ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਖ ਸਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ), ਅਤੇ ਇਸੇਤਰਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਕਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਦਰ ਵੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਚਾਰੇ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਰੁਸਕਲ-ਸਜ਼ੀਕਰਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਚਿੱਤਰ। ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਨਾਲ ਆਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਥਿਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹਾਈਪਰਸਰਫੇਸ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋ (ਅਜਿਹੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮੇਂ ਵਾਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਇੱਕ ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ ਵੱਖਰੇਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ‘ਸਪੇਸ-ਵਰਗੀ ਸਤਹਿ’ ਨਾਮਕ ਸਤਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਉੱਤੇ ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ‘ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਿੱਤਰ’ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਿੱਤਰ ਦੋ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਟਿਊਬ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ‘ਆਈਨਸਟਾਈਨ-ਰੋਜ਼ਨ ਬਰਿੱਜ’ ਜਾਂ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਵਰਮਹੋਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸ-ਵਰਗੀ ਹਾਈਪਰਸਤਹਿ ਦੇ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ-ਰੋਜ਼ਨ-ਬਰਿੱਜ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅੰਦਰਲੇ ਦੋਵੇਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰਿੱਜ ਦੇ ਅੰਦਰੁਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ), ਜਾਂ ਫੇਰ ਹਰੇਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰਿੱਜ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਿੰਦੂ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਜੋੜਦੇ ਹਨ)। ਫੇਰ ਵੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਪਾਰ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਬਰਿੱਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸੰਭਵ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਅੰਦਰ ਦਾਕਲ ਹੋਣਾ ਅਸਭੰਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੋਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਟਕਰਾਏਗਾ ਹੀ ਟਕਰਾਏਗਾ। ਧਿਆਨ ਦੇਓ ਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਆਦਰਸ਼ੀਕ੍ਰਿਤ ਬਲੈਕ ਹੋਲ/ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਜਿਆਦਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਜੋ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁੱਕ ਰਹੇ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਮੰਗਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਤਾਰਾ ਪਦਾਰਥ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਸਮਾਂ-ਪਲਟਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਉਹ ਸਮਾਂ-ਸਮਰੂਪਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ), ਇਸਲਈ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜ ਰਹੇ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਰਚੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਲਟਣਾ ਜਰੂਰ ਸੰਭਵ ਹੋਣ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ-ਪਲਟ ਮਾਮਲਾ ਇੱਕ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਤ ਨੂੰ ਫਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਮਾ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਈ ਪਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਜੇਕਰ ਉਹ ਬਿੱਗ-ਬੈਂਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅੰਦਰ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਓਸ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਅਸਥਿਰ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਹੌਰਾਇਜ਼ਨ ਵੱਲ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਜਰਾ ਵੀ ਸੂਖਮ ਮਾਤਰਾ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਣੇ ਜਾਣ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦਾ ਫਟ ਜਾਣਾ ਰੁਕ ਜਾਏਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਪਦਾਰਥ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। == 1980 ਤੋਂ ਬਾਦ ਅੱਗੇ == 1980ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਉਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆਬੱਧ ਹੋਇਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਰਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿੱਗ ਬੈਂਗ ਵਾਪਰਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗੀ ਜੋ ਮਾਪੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਕੰਡ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੀ ਪੜੋ। ਗ੍ਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ-ਕਾਰਟਨ-ਸ਼ੀਆਮਾ-ਕਿੱਬਲ ਥਿਊਰੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਅੱਫਾਈਨ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਸਮਿੱਟਰੀ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹਟਾ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਐਂਟੀਸਮਿੱਟਰੀ ਹਿੱਸੇ, ਟੌਰਜ਼ਨ ਟੈਂਸਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਸਥਿਰਾਂਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਟੌਰਜ਼ਨ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨੀਕਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ (ਸਪਿੱਨ) ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕਿਸੇ ਜਰੂਰਤ ਜਿੰਨੇ ਕਾਫੀ ਸੰਘਣੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੁੰਗੜਨ ਟਕਰਾਓ ਇੱਕ ਸਿੰਗੁਲਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ-ਕਾਰਟਨ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, ਫੇਰ ਵੀ, ਟੌਰਜ਼ਨ ਅਤੇ ਡੀਰਾਕ ਸਪਿੱਨੌਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਿਊਨਤਮ ਮੇਲ ਇੱਕ ਧੱਕਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸਪਿੱਨ-ਸਪਿੱਨ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਅੱਤ ਉੱਚ ਘਣਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਫਰਮੀਔਨਿਕ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਿੰਗੁਲਰਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਜਗਹ, ਇਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਸੁੰਗੜ ਰਿਹਾ ਪਦਾਰਥ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਲ ਪਰ ਸੀਮਤਾ ਸੰਘਣੇਪਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਜੁੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਆਈਨਸਟਸਟਾਈਨ-ਰੋਜ਼ਨ ਬਰਿੱਜ ਰਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਰਿੱਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਾਈਡ ਇੱਕ ਨਵਾਂ, ਵਧ ਫੁੱਲ ਰਿਹਾ ਬੇਬੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਬੀ-ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਮਾਪਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ, ਨਿਰੀਖਣਯੋਗ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਸੇ ਬਲੈਕਹੋਲ ਦਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ-ਰੋਜ਼ਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਈ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬਿੱਗ-ਬੈਂਗ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਇਕਾਈ ਬਿੱਗ-ਉਛਾਲ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰੀਖਣਯੋਗ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੀਮਤ, ਨਿਊਨਤਮ ਪੈਮਾਨਾ ਫੈਕਟਰ ਸੀ। 2011 ਦਾ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਤਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿੱਗ-ਬੈਂਗ ਖੁਦ ਹੀ ਇੱਕ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਹੈ। ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ, ਜਿਸਨੂੰ ‘ਸਮਾਲ-ਬੈਂਗ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ- ਸਾਰਾ ਪਦਾਰਥ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਨਬਜ਼ ਉੱਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ- ਸਗੋਂ ਘਟਨਾ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਸਿਰਫ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੇਪਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ ਨਾਲ ਗਾਮਾ-ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਫੋਟ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗਰੁੱਪ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਵਿਸਫੋਟ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਿੱਗ-ਬੈਂਗ ਵਾਲ਼ਾ ਵਿਚਾਰ ਮੈਡਰਿਜ਼ ਐਗਿਉਇਲਰ, ਮੋਰੀਨੋ, ਅਤੇ ਬਿੱਲਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜ-ਅਯਾਮੀ ਵੈਕੱਮ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਰਣਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਮੇਂ ਦਾ ਤੀਰ]] * [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] * [[ਕਨਫਰਮਲ ਚੱਕਰੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ]] * [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] * [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] * [[ਫਿਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਈਟ ਹੋਲਾਂ]] * [[ਵਰਮਹੋਲ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.google.com/search?q=(8*4*((x%5E2%2By%5E2)%5E0.5-2*4))%5E0.5%2C+x+is+from+-100+to+100%2C+y+is+from+-100+to+100%2C+z+is+from+-2+to+100&oq=(8*4*((x%5E2%2By%5E2)%5E0.5-2*4))%5E0.5%2C+x+is+from+-100+to+100%2C+y+is+from+-100+to+100%2C+z+is+from+-2+to+100&aqs=chrome..69i57.394j0j7&sourceid=chrome&es_sm=93&ie=UTF-8#safe=off&q=-(5*8*((x%5E2%2By%5E2)%5E0.5-2*8))%5E0.5%2C+x+is+from+-100+to+100%2C+y+is+from+-100+to+100%2C+z+is+from+0+to+-100 Embedding of the inverted Schwarzschild Solution] 2d plot White hole in Google * [https://web.archive.org/web/20150117182046/http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=108 Ask an Astronomer: "What is a White Hole?"] * [http://casa.colorado.edu/~ajsh/schww.html Schwarzschild Wormholes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927004229/http://casa.colorado.edu/~ajsh/schww.html |date=27 ਸਤੰਬਰ 2011 }} * [http://casa.colorado.edu/~ajsh/schwwbig_gif.html Schwarzschild Wormhole animation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990421104411/http://casa.colorado.edu/%7Eajsh/schwwbig_gif.html |date=21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 }} * [http://www.pnas.org/cgi/content/full/100/20/11216 Shockwave cosmology inside a Black Hole] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725003548/http://www.pnas.org/cgi/content/full/100/20/11216 |date=25 ਜੁਲਾਈ 2008 }} * [http://education.guardian.co.uk/academicexperts/story/0,,1419424,00.html Michio Kaku: Mr Parallel Universe] * [http://groups.google.com/group/sci.astro/browse_thread/thread/153d3dc9f209647d/551eaa4623f4f4f5?lnk=st&q=sunils+blackhole#551eaa4623f4f4f5 End of Black Hole Is Starting of Big Bang - Discussed in Newsgroup in 1999] * [http://dev.whydomath.org/Reading_Room_Material/ian_stewart/ForwardtotheFuture1.pdf Forward to the Future 1:Trapped in Time!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304071208/http://dev.whydomath.org/Reading_Room_Material/ian_stewart/ForwardtotheFuture1.pdf |date=4 ਮਾਰਚ 2016 }} * [http://dev.whydomath.org/Reading_Room_Material/ian_stewart/ForwardtotheFuture2.pdf Forward to the Future 2:Back to the Past, with Interest...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123902/http://dev.whydomath.org/Reading_Room_Material/ian_stewart/ForwardtotheFuture2.pdf |date=4 ਮਾਰਚ 2016 }} {{Use dmy dates|date=June 2011}} {{DEFAULTSORT:White Hole}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] 4g2drh8aukubetrcqsz1r20lfs6xsrc ਬਿਮਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਏਅਰਲਾਈਨ 0 87373 850558 628099 2026-10-25T13:03:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850558 wikitext text/x-wiki '''ਬਿਮਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਏਅਰਲਾਈਨ''' ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਹਾਜ,(ਜਹਾਜ - ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲਾ ਵਾਹਨ)ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਧਿਕਰਿਤ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ ਹੈ.<ref name="Biman Bangladesh Airlines to lease two Q400s">{{cite news|title=Biman Bangladesh Airlines to lease two Q400s |first1=Linda |last1=Blachly |work=Air Transport World|date={{Date|2015-4-23}} |url=http://atwonline.com/airframes/biman-bangladesh-airlines-lease-two-q400s |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424141459/http://atwonline.com/airframes/biman-bangladesh-airlines-lease-two-q400s |archivedate=24 April 2015 |df=dmy }}&nbsp;</ref> ਇਸ ਦਾ ਮੁਖ ਹੱਬ ਸ਼ਾਹ ਜਲਾਲ, ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀਆ ਉਡਾਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਅਮਾਨਤ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਏਅਰ ਪੋਰਟ, ਚਿਟਗੋੰਗ ਅਤੇ ਉਸਮਾਨੀ ਇੰਟਰ ਨੇਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ, ਸ੍ਲੇਹਤ ਤੋ ਵੀ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧੱਰ ਤੇ ਯਾਤਰਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲ ਢੋਹ ਢੁਆਈ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ. ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾ ਵਾਸਤੇ 42 ਦੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕਰਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਓਹਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਿਰਫ 16ਦੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੀ ਉੜਾਨ ਭਰਦੀ ਹੈ. ਸਲਾਨਾ ਹੱਜ ਦੀਆ ਉਡਾਨਾ, ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾ, ਗੇਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕੰਮਗਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜਦੂਰਾ ਨੂੰ ਉਡਾਨਾ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾ ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿਸਾ ਹਨ.<ref name="wcms_079174.pdf">{{cite web |title=International labour migration from Bangladesh: A decent work perspective |first=Tasneem |last=Siddiqui |publisher=International Labour Office |location=Geneva |date=November 2005 |url=http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---integration/documents/publication/wcms_079174.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/6IIzQRSNB?url=http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---integration/documents/publication/wcms_079174.pdf |archivedate=22 ਜੁਲਾਈ 2013 |deadurl=yes |df=dmy |access-date=28 ਨਵੰਬਰ 2016 }}</ref> ਬਿਮਾਨ ਕੇਰੀਅਰ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਜੋ ਕਿ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ੀ ਹਵਾਈ ਯਾਤਾ ਯਾਤ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਿਆ ਹਨ ਓਹਨਾ ਤੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੜਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ. ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਹਵਾਈ ਯਾਤਾਯਤ ਵੱਧਦੇ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰੀਆ ਅਤੇ ਗੇਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਿਆ ਕਰਕੇ ਸਲਾਨਾ 8% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ.<ref>{{cite web |url=https://www.cleartrip.com/flight-booking/biman-bangladesh-airlines.html |title=Biman Bangladesh Airlines Services |publisher=cleartrip.com |date= |accessdate=28 November 2016 |archive-date=25 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160825010935/http://www.cleartrip.com/flight-booking/biman-bangladesh-airlines.html |dead-url=yes }}</ref> 1972 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਹਵਾਈ ਯਾਤਾਯਾਤ ਤੇ 1996 ਤੱਕ ਏਕੀਕਰਨ ਸੀ.<ref>{{cite book |last=Uddin |first=Syed Mohd Saleh |year=2012 |chapter=Airports |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Airports |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |access-date=2016-11-28 |archive-date=2023-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017080050/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Airports |url-status=dead}}</ref> ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋ ਹੀ ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਈਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟ੍ਰਾਚਾਰ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪਰ੍ਬ੍ਧਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਤੇ, ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨ੍ਯੂ ਯਾਰ੍ਕ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਪੁਰਬ ਵਿੱਚ ਟੋਕ੍ਯੋ ਤੱਕ 29 ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਚੇਆ ਵਾਸਤੇ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ. 23 ਜੁਲਾਈ 2007 ਤੱਕ ਇਸ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ. ਇਸ ਤੋ ਬਾਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਿਟਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. 23 ਜੁਲਾਈ 2007 ਤੋ ਬਾਦ ਹੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ. ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਬੋਇੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸ ਨਵੇਂ ਜਹਾਜ ਦਾ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਹੋਰ ਜਾਹਜ ਵੀ (ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 20) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ.<ref>[http://www.reuters.com/article/2010/05/08/bangladesh-airline-idUSSGE64701H20100508 "Boeing starts $1.3bln Bangladesh plane supply 2011"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129121815/http://www.reuters.com/article/2010/05/08/bangladesh-airline-idUSSGE64701H20100508 |date=2014-11-29 }}, ''Reuters'', 8 May 2010</ref> ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਯੁਰੋਪੇਨ ਏਵਿਏਸ਼ਨ ਸੇਫਟੀ ਏਜਸੀ ਤੋ ਯੋਰਪ ਵਾਸਤੇ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ.<ref>[http://ec.europa.eu/transport/modes/air/safety/air-ban/doc/list_en.pdf "List of airlines banned within the EU"], ''European Aviation Safety Agency'', 4 December 2012</ref><ref>"[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:333:0007:0033:EN:PDF Official Journal of the European Union]", ''European Aviation Safety Agency'', 4 December 2012</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ IATA Operational Safety Audit ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋ ਬਾਦ ਹੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੇਵਾਵਾ ਦੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਟੀਚੇਆ ਵਾਸਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਉਡਾਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਿਆ ਹਨ ==ਇਤਿਹਾਸ== ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਜੋ ਕਿ 4 ਜਨਵਰੀ 1972 ਨੂੰ [[ਬੰਗਲਾ]] ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਧਿਕਰਿਤ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਬਿਮਾਨ ਓਰਡਨੇਸ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਓਰਡ ਨੰਬਰ 126) ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਇਸ ਨਵੀਂ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲ 2500 ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਚਾਰਿਆ ਨੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੋਇੰਗ 707 ਦੇ ਦਸ ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰ ਨੇਸ਼ਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦੇ 7 ਪਾਇਲਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ. ਜਿਨਾ ਨੇ 31 ਦਸੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋ ਬਾਦ ਇਸ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ.<ref name="Jatree01">The History of Biman Bangladesh Airlines. ''Jatree''. Biman Bangladesh Airlines. January–March 1987.</ref> ਇਸ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਅਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਦ ਲੈ ਕੇ ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ]] dobo3l08jv366s8z4jd9cbkwwtnddu3 ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਭੂਗੋਲ 0 87439 850564 621906 2026-10-25T14:43:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850564 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੰਡਲ<br>বাংলাদেশের প্রশাসনিক অঞ্চল | map = [[File:BD Map admin.svg|300px|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਨਕਸ਼ਾ]] | territory = [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] | subdivision =<ref name="bangladesh.gov.bd">http://www.bangladesh.gov.bd/?q=en</ref> {{Infobox |class=nowrap |bodystyle={{infobox subbox bodystyle}};width:auto; |labelstyle=font-weight:normal;white-space:nowrap; |datastyle=text-align:right; |label1=''Type'' |data1=''Number'' |label2=ਡਿਵੀਜ਼ਨ |data2=8 |label3=ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |data3=64 |label6= ਉੱਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |data6=490 |label5=ਨਗਰ ਨਿਗਮ |data5=323 |label4= ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਿਗਮ |data4=11 |label7=ਸੰਘੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ |data7=ਅੰਦਾਜ਼ਨ 4,553 }} }} '''[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]''' ਦੀ ਵੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ (''ਬਿਭਾਗ'') ਅਤੇ 64 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਉੱਪਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਥਾਨਾ ਅਤੇ ਸੰਘੀ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{Familytree/start}} {{Familytree|}} {{Familytree| | | | | CGO| CGO=ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ}} {{Familytree| | | | | |!| | | | | }} {{Familytree| | | | | DIV| DIV= 8 ਡਿਵੀਜ਼ਨ}} {{Familytree| | | | | |!| | | | | }} {{Familytree| | | | | DIS | DIS= 64 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ}} {{Familytree| | | |,|-|^|-|.| | }} {{Familytree| | | |SUB | |CIT| | CIT=11 ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਿਗਮ<br>(ਮਹਾਨਗਰ)|SUB= 490 ਉੱਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ}} {{Familytree| | |,|-|^|-|.| | }} {{Familytree| |UNC | | |MUN| | | UNC= 4,553 ਯੂਨੀਅਨ ਸਭਾ<br>(ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ)|MUN= 323 ਮਿਊਂਸੀਪਲਟੀ<br>(Suburb)}} {{Familytree|}} {{Familytree/end}} ==ਵੰਡ (ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ)== '''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼''' ਨੂੰ ਅੱਠ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਭਾਗਾਂ (''[[Bengali language|Bengali]]: বিভাগ Bibhag'') ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: * ਬਰਿਸ਼ਾਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (বরিশাল ''Barishal'') * ਚਿਤਾਗੌਂਗ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (চট্টগ্রাম ''Chittagong'') * ਢਾਕਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (ঢাকা ''Dhaka'') * ਮੈਮਨਸਿੰਘ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (ময়মনসিংহ ''Mymensingh'') * ਖੁਲਨਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (খুলনা ''Khulna'') * ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (রাজশাহী ''Rajshahi'') * ਰੰਗਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (রংপুর ''Rangpur'') * ਸਿਲ੍ਹਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (সিলেট ''Sylhet'') ==ਖੇਤਰ== ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ 21 ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ: *ਬਾਂਦਰਬਨ ਖੇਤਰ *ਬਾਰੀਸਲ ਖੇਤਰ *ਬੋਗਰਾ ਖੇਤਰ *ਚਿਤਾਗੌਂਗ ਖੇਤਰ *ਚਿਤਾਗੌਂਗ ਪਹਾੜੀ ਰਸਤੇ *ਕੋਮੀਲਾ ਖੇਤਰ *ਢਾਕਾ ਖੇਤਰ *ਦਿੰਜਾਪੁਰ ਖੇਤਰ *ਫ਼ਾਰੀਦਪੁਰ ਖੇਤਰ *ਜਮਾਲਪੁਰ ਖੇਤਰ *ਜੈਸੋਰ ਖੇਤਰ *ਖ਼ੁਲਨਾ ਖੇਤਰ *ਕੁਸ਼ੀਤਾ ਖੇਤਰ *ਮੈਮਨਸਿੰਗ ਖੇਤਰ *ਨੋਆਖਲੀ ਖੇਤਰ *ਪਬਨਾ ਖੇਤਰ *ਪਤੁਆਖਲੀ ਖੇਤਰ *ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਖੇਤਰ *ਰੰਗਪੁਰ ਖੇਤਰ *ਸੈਲਹੇਤ ਖੇਤਰ *ਤੰਗੇਲ ਖੇਤਰ ==ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ== ===ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਿਗਮ=== ਜਿਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਗਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੇਅਰ ਬਣਨ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਢਾਕਾ, ਉੱਤਰੀ ਢਾਕਾ, ਚਿਤਾਗੌਂਗ, ਖ਼ੁਲਨਾ, ਸਲਹੇਤ, ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ, ਬਾਰੀਸਲ, ਰੰਗਪੁਰ, ਕੋਮੀਲਾ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਿਗਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਡ ਅੱਗੇ ਲੋਕਾ ਵੱਲੋਂ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਰ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਲੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੇਅਰ ਦੀ ਚੋਣ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ===ਨਗਰ ਨਿਗਮ === ਵੱਡੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਪੌਰਸਭਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੌਰਸਭਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਡ ਅੱਗਿਓਂ ਮੁਹੱਲੇ ਜਾਂ ਮੌਜੇ ਵਜੋਂ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਧੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹਰ ਵਾਰਡ ਲਈ ਲੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === ਯੂਨੀਅਨ ਸਭਾ === ਯੂਨੀਅਨ ਸਭਾਵਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਸੰਘੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾ 'ਸੰਘ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋ ਛੋਟੀ ਪੇਂਡੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਇਕਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last=Khan|first=Dr. Mohammad Mohabbat|title=Functioning of Local Government (Union Parishad): Legal and Practical Constraints|url=http://www.dwatch-bd.org%2fl%26p%2520constraints.pdf/|publisher=Democracywatch|accessdate=24 March 2012|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417173046/http://www.dwatch-bd.org/L%26P%20constraints.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਹਰ ਸੰਘ ਨੌਂ ਵਾਰਡਾ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 4,553 ਸੰਘ ਹਨ। ਯੂਨੀਅਨ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਹੋਰ 12 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚੋ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਪੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੂਨੀਅਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ''ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ (ਯੂਨੀਅਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ) ਐਕਟ, 2009'' ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Local Government (Union Parishads) Act, 2009 (in Bangla).|url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/bangla_all_sections.php?id=1027|work=Bangladesh Code|publisher=Ministry of Law, Government of Bangladesh}}</ref> ਯੂਨੀਅਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ== {{main article|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ}} ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਨੂੰ 64 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>http://www.bangladesh.gov.bd/index.php?option=com_content&task=view&id=225&Itemid=272</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ({{lang-bn|জেলা ''jela''}})। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ 'ਡੀਸੀ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਬੀਸੀਐੱਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਕੈਡਰ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿਪਟੀ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ==ਉੱਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ== ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ 'ਉੱਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ' ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ({{lang-bn|উপজেলা}}। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 490 ਉੱਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ। 1982 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਥਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਪ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="census">{{cite book |last=Siddiqui |first=Kamal |year=2012 |chapter=Local Government |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Local_Government |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2016-11-29 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106132758/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Local_Government |url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] rvily8ke0a7u8lj8h7c09h680jpryxs ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ 0 89287 850610 802526 2026-10-26T03:34:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850610 wikitext text/x-wiki [[File:Hendrik Antoon Lorentz.jpg|300px|right|thumb|[[ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼|ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਐਂਟੂਨ ਲੌਰੰਟਜ਼]] (1853–1928), ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗੁਣਨਫਲ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ]] [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ [[ਗਣਿਤ]] ਅੰਦਰ '''ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ''' ਸਾਰੇ (ਗੈਰ-ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ) [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਭੌਤਿਕੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ]] ਵਾਸਤੇ [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]]ਾਂ ਦੀ , [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ|ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਅਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ|ਕੁਆਂਟਮ]] ਸੈਟਿੰਗ ਦਾ [[ਗਰੁੱਪ (ਗਣਿਤ)|ਗਰੁੱਪ]] ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ [[ਡੱਚ ਲੋਕ|ਡੱਚ]] ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼]] ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਨਿਯਮ, ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ, ਅਤੇ ਥਿਊਰੀਆਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਸਮਿੱਟਰੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: * [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ|ਗਤੀ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮ]] * [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ]] ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ [[ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ|ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] * [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ]] ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ [[ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]] * ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ [[ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ]] ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਸਾਰੇ ਗਿਆਤ ਬੁਨਿਆਦੀ [[ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ|ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ]] ਦੀ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ [[ਸਮਿੱਟਰੀ]] ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕੁੱਝ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਾਲ਼ੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। == ਟੌਪੌਲੌਜੀ == ਦੋਹਰੀ ਕਵਰਿੰਗ : SU(2) → SO(3) ਅੰਦਰ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਗਰੁੱਪ, ਦੋਹਰੀ ਕਵਰਿੰਗ : SL(2,'''C''') → SO<sup>+</sup>(1,3) ਅੰਦਰ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ [[ਡੀਫੋਰਮੇਸਨ ਰਿਟ੍ਰੈਕਸ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ| == ਉੱਚ-ਅਯਾਮਾਂ ਤੱਕ ਸਰਵਸਧਾਰੀਕਰਨ == : <math> (x_1,x_2,\ldots ,x_n,x_{n+1})\mapsto x_1^2+x_2^2+\cdots +x_n^2-x_{n+1}^2.</math> == ਨੋਟਸ == {{reflist}} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {| |- style="vertical-align:top" |style="padding-right:2em"| *[[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]] * *[[ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਗਰੁੱਪ]] * *[[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ]] * | * *[[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅੰਦਰ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ]] |} == ਹਵਾਲੇ == * {{cite book |authorlink=Emil Artin |author=Artin, Emil |title=Geometric Algebra |url=https://archive.org/details/geometricalgebra033556mbp |location=New York |publisher=Wiley |year=1957 |isbn=0-471-60839-4}} ''See Chapter III'' for the orthogonal groups O(p,q). * {{cite book |author=Carmeli, Moshe |authorlink=Moshe_Carmeli |title=Group Theory and General Relativity, Representations of the Lorentz Group and Their Applications to the Gravitational Field |url=https://archive.org/details/grouptheorygener0000carm |publisher=McGraw-Hill, New York |year=1977 |isbn=0-07-009986-3}} A canonical reference; ''see chapters 1–6'' for representations of the Lorentz group. * {{cite book |author=Frankel, Theodore |title=The Geometry of Physics (2nd Ed.) |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=0-521-53927-7}} An excellent resource for Lie theory, fiber bundles, spinorial coverings, and many other topics. * {{Fulton-Harris}} ''See Lecture 11'' for the irreducible representations of SL(2,'''C'''). * {{citation |first1=I.M. |last1=Gelfand |first2=R.A. |last2=Minlos |first3=Z.Ya. |last3=Shapiro |title=Representations of the Rotation and Lorentz Groups and their Applications |publisher=Pergamon Press |location=New York |year=1963 |authorlink1=Israel Gelfand |authorlink2=Robert Adol'fovich Minlos}} * {{cite book |author=Hall, G. S. |title=Symmetries and Curvature Structure in General Relativity |location=Singapore |publisher=World Scientific |year=2004 |isbn=981-02-1051-5}} ''See Chapter 6'' for the subalgebras of the Lie algebra of the Lorentz group. * {{cite book |author=Hatcher, Allen |title=Algebraic topology |url=https://archive.org/details/algebraictopolog0000hatc |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=0-521-79540-0}} ''See also'' the {{cite web |title=online version |url=http://www.math.cornell.edu/~hatcher/AT/ATpage.html |accessdate=July 3, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206155217/http://www.math.cornell.edu/~hatcher/AT/ATpage.html |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 6, 2012 |url-status=dead }} ''See Section 1.3'' for a beautifully illustrated discussion of covering spaces. ''See Section 3D'' for the topology of rotation groups. * {{cite book |author=Naber, Gregory |title=The Geometry of Minkowski Spacetime |url=https://archive.org/details/geometryofminkow0000nabe |location=New York |publisher=Springer-Verlag |year=1992 |isbn=0486432351}} (Dover reprint edition.) An excellent reference on Minkowski spacetime and the Lorentz group. * {{cite book |author=Needham, Tristan |authorlink=Tristan Needham| title=Visual Complex Analysis |url=https://archive.org/details/visualcomplexana0000need |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=1997 |isbn=0-19-853446-9}} ''See Chapter 3'' for a superbly illustrated discussion of Möbius transformations. *{{citation|last=Weinberg|first=S.|year=2002|title=The Quantum Theory of Fields|volume=1|isbn=0-521-55001-7|authorlink=Steven Weinberg|publisher=[[Cambridge University Press]]}} *{{citation|first=E. P.|last=Wigner|authorlink=Eugene Wigner|title=On unitary representations of the inhomogeneous Lorentz group|journal=[[Annals of Mathematics]]|issue=1|volume=40|pages=149–204|year=1939|doi=10.2307/1968551|mr=1503456|bibcode=1939AnMat..40..922E}}. {{DEFAULTSORT:ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ}} [[Category:ਲਾਈ ਗਰੁੱਪ]] [[Category:ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] [[Category:ਗਰੁੱਪ ਥਿਊਰੀ]] [[Category:ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼]] g2woex92dfpwmjiqonfeba0e8hfvrrc ਰਿਟ੍ਰੈਕਟ 0 89291 850598 361172 2026-10-26T00:37:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850598 wikitext text/x-wiki {{for|ਗਰੁੱਪ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸਮਵੇਤ ਹੋਰ ਅਰਥਾਂ ਵਾਸਤੇ|ਰਿਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ (ਗੁੰਝਲਖੋਲ)}} ਗਣਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ [[ਟੌਪੌਲੌਜੀ]] ਅੰਦਰ, ਇੱਕ [[ਰਿਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ]] ਕਿਸੇ [[ਟੌਪੌਲੌਜੀਕਲ ਸਪੇਸ]] ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਉੱਪ-ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਨਿਰੰਤਰ ਮੈਪਿੰਗ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਓਸ ਉੱਪ-ਸਪੇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>Borsuk (1931).</ref> ਇੱਕ '''ਡੀਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਰਿਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ''' ਓਹ ਮੈਪਿੰਗ ਹੁੱਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਉੱਪ-ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁੰਗੜਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ == === ਰਿਟ੍ਰੈਕਟ === === ਡਿਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਰਿਟ੍ਰੈਕਟ ਅਤੇ ਤਾਕਰਤਵਰ ਡਿਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਰਿਟ੍ਰੈਕਟ === === ਕੋਫਿਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂਢੀ ਡਿਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਰਿਟ੍ਰੈਕਟ === == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == == ਨੋ-ਰਿਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਥਿਊੇਰਮ == == ਐਬਸੋਲਿਊਟ ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਰਿਟ੍ਰੈਕਟ (ANR) == == ਨੋਟਸ == {{Reflist}} == ਹਵਾਲੇ == *{{Citation | author1-first=Karol | author1-last=Borsuk | author1-link=Karol Borsuk | title=Sur les rétractes | journal=[[Fundamenta Mathematicae]] | volume=17 | year=1931 | pages=152–170 | url=http://eudml.org/doc/212513 | zbl=0003.02701}} *{{Citation | author1-first=Karol | author1-last=Borsuk | author1-link=Karol Borsuk | title=Theory of Retracts | year=1967 | publisher=Państwowe Wydawnictwo Naukowe | location=Warsaw | mr=0216473}} *{{Citation | author1-first=Robert | author1-last=Cauty | title=Une caractérisation des rétractes absolus de voisinage | journal=[[Fundamenta Mathematicae]] | volume=144 | year=1994 | pages=11–22 | url=http://eudml.org/doc/212011 | mr=1271475}} *{{Citation | author1-first=Robert | author1-last=Cauty | title=Un espace métrique linéaire qui n'est pas un rétracte absolu | journal=[[Fundamenta Mathematicae]] | volume=146 | year=1994 | pages=85–99 | url=http://eudml.org/doc/212053 | mr=1305261}} *{{Citation | author1-first=Rudolf | author1-last=Fritsch | author2-first=Renzo | author2-last=Piccinini | title=Cellular Structures in Topology | publisher=[[Cambridge University Press]] | year=1990 | isbn=0-521-32784-9 | mr=1074175}} *{{Citation | author1-first=Allen | author1-last=Hatcher | author1-link=Allen Hatcher | title=Algebraic Topology | publisher=[[Cambridge University Press]] | year=2002 | url=http://www.math.cornell.edu/~hatcher/AT/ATpage.html | isbn=0-521-79540-0 | mr=1867354 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120206155217/http://www.math.cornell.edu/~hatcher/AT/ATpage.html | access-date=2017-01-20 | archive-date=2012-02-06 | url-status=dead}} *{{Citation | author1-first=Sze-Tsen | author1-last=Hu | author1-link=Sze-Tsen Hu | title=Theory of Retracts | publisher=Wayne State University Press | year=1965 | mr=0181977}} *{{Citation | author1-first=Sibe | author1-last=Mardešić| author1-link=Sibe Mardešić | editor1-first=I. M. | editor1-last=James | editor1-link=Ioan James | chapter=Absolute neighborhood retracts and shape theory | title=History of Topology | pages=241–269 | publisher=[[North-Holland]] | location=Amsterdam | year=1999 | isbn=0-444-82375-1 | mr=1674915}} *{{Citation | author1-first=J. Peter | author1-last=May | author1-link=J. Peter May | title=A Concise Course in Algebraic Topology | publisher=[[University of Chicago Press]] | year=1999 | url=http://www.math.uchicago.edu/~may/CONCISE/ConciseRevised.pdf | mr=1702278 | isbn=0-226-51182-0}} *{{Citation | author1-first=John | author1-last=Milnor | author1-link=John Milnor | title=On spaces having the homotopy type of a CW-complex | journal=[[Transactions of the American Mathematical Society]] | volume=90 | year=1959 | pages=272–280 | doi=10.2307/1993204 | mr=0100267}} *{{Citation | author1-first=Dieter | author1-last=Puppe | title=Bemerkungen über die Erweiterung von Homotopien | journal=[[Archiv der Mathematik]] | volume=18 | year=1967 | pages=81–88 | doi=10.1007/BF01899475 | mr=0206954}} *{{Citation | author1-first=James | author1-last=West | title=Encyclopedia of General Topology | editor1-first=K. P. | editor1-last=Hart | chapter=Absolute retracts | publisher=[[Elsevier]] | location=Amsterdam | year=2004 | isbn=0-444-50355-2 | mr=2049453}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{PlanetMath attribution|id=6255|title=Neighborhood retract}} [[Category:ਟੋਪੌਲੌਜੀ]] 058jwovl2vixymhjc5ggx5eqrx3637e ਸਿਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ 0 89533 850633 814854 2026-10-26T10:10:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850633 wikitext text/x-wiki [[File:Iskander Mirza.jpg|250px|right|thumb|ਸਿਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] '''ਸਿਕੰਦਰ ਅਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ '''(13 ਨਵੰਬਰ 1899 – 13 ਨਵੰਬਰ 1969) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 1956 ਤੋਂ 1958 ਤੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 1955 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ-ਜਨਰਲ ਸੀ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਉਹ [[ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ]] ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਸਿਰਾਜੁਦੌਲਾ ਨਾਲ ਗੱਦਾਰੀ ਕਰਕੇ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। <ref name="newagebd">[http://www.newagebd.com/2005/oct/31/edit.html Iskandar Mirza, Ayub Khan, and October 1958] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819084546/http://www.newagebd.com/2005/oct/31/edit.html |date=2007-08-19 }}, by Syed Badrul Ahsan, The New Age, Bangladesh, 30 October 2005.</ref> === ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Iskander_Mirza,_in_British_Indian_Army.JPG|right|thumb|ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਸਿਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ, 1920]] ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਐਲਫ਼ਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਿਆ।<ref name="Story of Pakistan (Part-I)">{{cite web|url=http://www.storyofpakistan.com/person.asp?perid=P015|title=Teething Years: Iskander Mirza|last=Story of Pakistan Press|publisher=Story of Pakistan (Part-I)|accessdate=1 February 2012|archive-date=9 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-url=https://archive.today/20121209063751/http://storyofpakistan.com/iskander-mirza/|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੌਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੈਂਡਹਰਸਟ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਬਣਿਆ,<ref>{{LondonGazette|issue=32005|supp=yes|startpage=8141|date=3 August 1920|accessdate=10 June 2015}}</ref> ਅਤੇ 16 ਜੁਲਾਈ 1921 ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।<ref>{{LondonGazette|issue=32665|supp=|startpage=2819|date=7 April 1922|accessdate=10 June 2015}}</ref> === ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ === ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1951 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅੱਗੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸਨ।  === ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ === 1954 ਵਿੱਚ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫ੍ਰੰਟ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਡਿਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਬੋਗਰਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [[ਢਾਕਾ]] ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਸਨੇ [[ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ਸਮੇਤ 319 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੂਨ 1954 ਤੱਕ ਤਕਰੀਬਨ 1,051 ਲੋਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://bangabhaban.gov.bd/Homes/banglahistory_submenu/12/51|title=BANGABHABAN - The President House of Bangladesh|website=bangabhaban.gov.bd|access-date=2016-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ellis,_Sir_Thomas_Hobart|title=Ellis, Sir Thomas Hobart - Banglapedia|website=en.banglapedia.org|access-date=2016-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116230020/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ellis,_Sir_Thomas_Hobart|archive-date=2016-11-16|url-status=dead}}</ref> === ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ === 7 ਅਗਸਤ 1955 ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਵੱਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੋਇਆ। ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਚਲਦੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੋਗਰਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਵਾ ਦਿੱਤਾ। 12 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁਕਵਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹੀਦ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। == ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ == 1956 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ।<ref name="Story of Pakistan (Mirza Becomes President)">{{cite web|url=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A062|title=Iskander Mirza Becomes President [1956]|last=Story of Pakistan|publisher=Story of Pakistan (Mirza Becomes President)|work=Story of Pakistan|accessdate=2 February 2012|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221225038/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A062|url-status=dead}}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਸਦ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਸਿਕੰਦਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਆਮ ਗੜਬੜ ਅਤੇ ਆਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਹੀਆਂ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਲਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਹਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖਟਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। === ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ === 1954 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ]] ਨੇ [[ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ]] ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਦਿਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1958 ਨੂੰ 1956 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Story of Pakistan (Martial Law)">{{cite web|url=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A065|title=Martial Law|last=Story of Pakistan|publisher=Story of Pakistan (Martial Law)|accessdate=2 February 2012|archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207032340/http://storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A065|url-status=dead}}</ref> ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਮਾਂਡਰ ਜਨਰਲ [[ਅਯੂਬ ਖਾਨ|ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ]] ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਖ਼ਤਾ-ਪਲਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਕੂਮਤ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਨਾਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਕੇ [[ਲੰਡਨ]] ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ]] nu9o3zkflw6btsi6milnv9camy018ut ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ 0 90773 850634 847692 2026-10-26T10:16:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850634 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ | image = Sidra-Ameen.png|200x | country = ਪਾਕਿਸਤਾਨ | fullname = | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1992|04|7|df=yes}} | birth_place = | heightft = | heightinch = | batting = ਸੱਜੂ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼ | bowling = ਸੱਜੇ-ਹੱਥੀਂ (ਮੱਧਮ ਤੇਜ ਗਤੀ ਨਾਲ) | role = | international = true | testdebutdate = | testdebutyear = | testdebutagainst = | testcap = | lasttestdate = | lasttestyear = | lasttestagainst = | odidebutdate = 26 ਅਪ੍ਰੈਲ | odidebutyear = 2011 | odidebutagainst = ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ | odicap = | lastodidate = 27 ਜੁਲਾਈ | lastodiyear = 2016 | lastodiagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ | odishirt = | T20Idebutdate = 24 ਅਪ੍ਰੈਲ | T20Idebutyear = 2011 | T20Idebutagainst = ਆਇਰਲੈਂਡ | T20Icap = | lastT20Idate = 5 ਜੁਲਾਈ | lastT20Iyear = 2016 | lastT20Iagainst = ਇੰਗਲੈਂਡ | T20Ishirt = | club1 = | year1 = | club2 = | year2 = | club3 = | year3 = | deliveries = | columns = 2 | column1 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓ.ਡੀ.ਆਈ.]] | matches1 = 15 | runs1 = 153 | bat avg1 = 11.76 | 100s/50s1 = 0/1 | top score1 = 52 | deliveries1 = - | wickets1 = - | bowl avg1 = - | fivefor1 = - | tenfor1 = - | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = 7/– | column2 = [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20]] | matches2 = 15 | runs2 = 168 | bat avg2 = 14.00 | 100s/50s2 = 0/1 | top score2 = 53* | deliveries2 = - | wickets2 = - | bowl avg2 = - | fivefor2 = - | tenfor2 = - | best bowling2 = - | catches/stumpings2 = 5/– | date = 7 ਫ਼ਰਵਰੀ | year = 2017 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/362356.html ESPN Cricinfo }} '''ਸਿਦਰਾ ਅਮੀਨ''' (ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/362356.html |title=Player Profile: Sidra Ameen |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 April 2013}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ 2013 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਚਾਰ ਮੈਚ ਖੇਡੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2018 ICC ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24948923/pakistan-women-name-world-t20-squad-captain |title=Pakistan women name World T20 squad without captain |work=ESPN Cricinfo |access-date=10 October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/877096| title=Squads confirmed for ICC Women's World T20 2018 |work=International Cricket Council |access-date=10 October 2018}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਿਸਮਾਹ ਮਾਰੂਫ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25117294/bismah-maroof-returns-women-world-t20-not-captain |title=Bismah Maroof returns for Women's World T20 but not as captain |work=ESPN Cricinfo |access-date=29 October 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/893086 |title=Bismah Maroof returns to Pakistan squad, Javeria Khan stays on as captain |work=International Cricket Council |access-date=29 October 2018}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2021 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8 |title=West Indies to tour Pakistan for three ODIs from November 8; Javeria Khan to lead the hosts |work=Women's CricZone |access-date=21 October 2021 |archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021133426/https://www.womenscriczone.com/pakistan-to-host-west-indies-for-three-match-odi-series-from-november-8/ |url-status=dead}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2022 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/maroof-returns-to-lead-pakistan-in-world-cup-2022 |title=Bismah Maroof returns to lead Pakistan in World Cup 2022 |work=Women's CricZone |access-date=24 January 2022 |archive-date=24 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124083544/https://www.womenscriczone.com/maroof-returns-to-lead-pakistan-in-world-cup-2022 |url-status=dead}}</ref> 14 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਸਿਦਰਾ ਨੇ 104 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ WODI ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-pakistan-women-12th-match-1243920/match-report |title=Pakistan stay bottom as Fargana, Fahima lead Bangladesh to first World Cup victory |work=ESPN Cricinfo |access-date=14 March 2022}}</ref> 3 ਜੂਨ 2022 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ODI ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੈਂਕੜਾ (123 ਦੌੜਾਂ) ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Full Scorecard of PAK Women vs SL Women 2nd ODI 2022 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-pakistan-2022-1310976/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-1310985/full-scorecard |access-date=2022-06-06 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਗਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ODI ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 1,000 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=Statsguru - Sidra Ameen - ODIs - cumulative averages |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/362356.html?class=9;orderby=batted_score;template=results;type=batting;view=cumulative |website=ESPNcricinfo |access-date=7 May 2024}}</ref> ਉਹ 2024 ICC ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/fatima-sana-to-lead-pakistan-in-icc-women-s-t20-world-cup.html |title=Fatima Sana to lead Pakistan in ICC Women's T20 World Cup |work=Pakistan Cricket Board |access-date=3 October 2024}}</ref> ਅਮੀਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 2025 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2536639/pak-name-squad-for-womens-world-cup-qualifier|title=Pak name squad for Women's World Cup Qualifier|publisher=The Express Tribune|accessdate=11 April 2025}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ODI ਦੌਰਾਨ ਗੱਦਾਫੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਅਮੀਨ ਨੇ 150 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ ਨਾਬਾਦ 121 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ODI ਸੈਂਕੜਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |title=More Women's ODI Centuries Than All Pakistan Caps Combined: Senior Batter Creates History With Century Vs SA |url=https://www.wisden.com/cricket-news/more-womens-odi-centuries-than-all-pakistan-caps-combined-senior-batter-creates-history-with-century-vs-sa |website=Wisden |language=en |date=16 September 2025}}</ref> ਇਸ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ODI ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 2,000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news |title=Pakistan opener Sidra Ameen becomes third woman to reach 2,000 ODI runs |url=https://dunyanews.tv/en/Cricket/906787-pakistan-opener-sidra-ameen-becomes-third-woman-to-reach-2000-odi-run |work=Dunya News |date=16 September 2025 |language=en}}</ref> ਉਸੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ODI ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ 110 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ 122 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਛੇਵਾਂ ODI ਸੈਂਕੜਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |title=Sidra Ameen makes consecutive centuries against South Africa |url=https://24newshd.tv/20-Sep-2025/sidra-ameen-makes-consecutive-centuries-against-south-africa |work=24 News HD |date=20 September 2025}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Brits 171* trumps Amin 122 as South Africa clinch series |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-pakistan-2025-26-1500381/pakistan-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-1500388/match-report |work=ESPNcricinfo |date=19 September 2025}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] i0mw7vbb2n3zt7hqtnocq3ueeqkyui3 ਯਾ ਆਸਾਂਤੇਵਾ 0 91121 850587 384946 2026-10-25T21:53:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850587 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀ|right|frame|ਯਾ ਆਸਾਂਤੇਵਾ ਦੀ ''ਬਾਤਾਕਾਰੀਕੇਸੇ '' (ਰਸਮੀ ਜੰਗ ਪਹਿਰਾਵੇ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੋਟੋ]] '''ਯਾ ਆਸਾਂਤੇਵਾ''' ({{ਅੰਦਾਜ਼ਨ}} 1840 – 17 ਅਕਤੂਬਰ 1921) (ਉਚਾਰਨ {{IPAc-en|'|y|aa|_|ɑː||s|ɑː|n|.|t|eɪ|.|w|ə}}) ਏਜੀਸੂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਇਲਾਕਾ [[ਘਾਨਾ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰਾਣੀ ਮਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਏਜੀਸੂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਭਰਾ ਨਾਨਾ ਆਕਵਾਸੀ ਅਫਰਾਨੇ ਓਕਪੇਸੇ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1900 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦ]] ਖ਼ਿਲਾਫ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਜੰਗ ਜਾਂ ਯਾ ਆਸਾਂਤੇਵਾ ਜੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Kwame_Anthony_Appiah Appiah, Kwame Anthony], and [//en.wikipedia.org/wiki/Henry_Louis_Gates,_Jr. Henry Louis Gates, Jr.] (eds), ''Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience'', p.&nbsp;{{nbsp}}276.</ref> == ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਾਲ == ਇਸਦਾ ਜਨਮ 1840 ਵਿੱਚ ਬੇਸੇਆਸੇ, ਕੇਂਦਰੀ ਘਾਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਆਫਰਾਨੇ ਪਾਨੀਨ ਇੱਕ ਨੇੜਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਏਦਵੇਸੋ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਵੱਡੀ ਹੋਕੇ ਇਸਨੇ ਬੋਆਂਕਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਇਸਦਾ ਕੁਮਸਾਈ ਨਾਂ ਦੇ ਮਰਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਇੱਕ ਧੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="dq">{{Cite web|url=http://dangerouswomenproject.org/2016/07/22/yaa-asantewaa/|title=Yaa Asantewaa|last=Korsah, Chantal|date=22 July 2016|publisher=Dangerous Women|access-date=20 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221010958/http://dangerouswomenproject.org/2016/07/22/yaa-asantewaa/|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1840]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1921]] gcq0ul2tdy98u584b9r9cdrsuql9yxt ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ 0 91394 850574 546564 2026-10-25T17:18:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850574 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Mahima Chaudhry|image=MahimaChaudhry.jpg|caption=Mahima Chaudhry in 2012|birth_name=Ritu Chaudhury|birth_date={{birth-date and age|df=yes|13 September 1973}}|birth_place=[[Darjeeling]], [[West Bengal]], India<ref>{{Cite web | title = Hills smile to conquer ‘camera’ & hearts | last = Chhetri | first = Vivek | work = The Telegraph | date = 21 December 2011 | accessdate = 2016-07-15 | url = http://www.telegraphindia.com/1111221/jsp/siliguri/story_14908019.jsp#.V4gEoqKs-W4}}</ref>|years active=1997–2008, 2015-present|yearsactive=1997–2008, 2015-present|spouse=Bobby Mukherjee (2006–2013)}}'''ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ''' (ਜਨਮ '''ਰਿਤੂ ਚੌਧਰੀ''') ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1997 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਪਰਦੇਸ਼'', ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ, ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਵਾਂ ਚੇਹਰਾ ਲਈ ਮਿਲਿਆ।]]<ref name="ReferenceA">[[imdbname:0154274|Mahima Chaudhry]].</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਤੂ ਚੌਧਰੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ, [[ਜੱਟ|ਹਿੰਦੂ ਜੱਟ]] ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਮੂਲ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਡੋ ਹਿੱਲ ਵਿੱਚ ਕੁਰਸੇਓਂਗ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਰੇਟੋ ਕਾਲਜ,  [[ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1111221/jsp/siliguri/story_14908019.jsp#.VZOtxXqqqko|title=Hills smile to conquer camera & hearts|website=The Telegraph|access-date=2015-08-21}}</ref> ਪੜਨ ਲਗ ਪੈ। 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਆਮੀਰ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]] ਨਾਲ ਪੇਪਸੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਆਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੌਪ-ਅੱਪ ਸੰਗੀਤ ਚੇਂਨਲ ਉੱਤੇ ਵੀ.ਜੇ. ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ]] ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ [[Pardes (film)|ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ 1997 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ, ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਵਾਂ ਚੇਹਰਾ ਲਈ ਮਿਲਿਆ।<ref name="ReferenceA"/> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ [[ਲਿਏਂਡਰ ਪੇਸ|ਲੈਂਡਰ ਪੇਸ]] ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਰਿਹਾ ਪਿਲਾਈ<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/Leander-cheated/articleshow/799161.cms|title=Leander cheated!|website=The Times of India|access-date=21 August 2015}}</ref> ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਕਰਨ ਉਸਨੇ ਪੇਸ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਪਾਰੀ ਬੌਬੀ ਮੁੱਖਰਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਧੀ ਆਰਿਆਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-mahima-chaudhry-s-marriage-falling-apart-1563118|title=Mahima Chaudhry’s marriage falling apart?|date=7 July 2011|website=dna|access-date=2015-08-21}}</ref> 2015 ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦਾ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਖਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/the-list-whos-who-how-much/|title=The List: Who’s Who & How Much|date=9 February 2015|website=The Indian Express|access-date=2015-08-21}}</ref> == ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:MahimaChaudhary02.jpg|right|thumb|Mahima ਚੌਧਰੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ' ਚ]] ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਮਾ ਨੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਆਈ। ਆਪਣੀ ਸੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (1997) ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ, ਚੌਧਰੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਰੋਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ, ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ''Pardes'' (1997). ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸਨ ''Daag: ਅੱਗ'' (1999), ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੋਹਰੇ ਭੂਮਿਕਾ; ''Pyaar ਕੋਇ Khel ਨਾਹੀ'' (1999) ਉਸ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ-ਵਿੱਚ-ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ; ਵਿੱਚ ''Dhadkan'' (2000) ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਸੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨੂੰ; ਵਿੱਚ ''Deewane'' ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੋਰ ਨੂੰ; ਵਿੱਚ ''[[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ|Kurukshetra]]'' ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿੱਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ; ਵਿੱਚ ''Lajja'' ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲਾੜੀ ਲੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਦਾਜ; ਚ ''ਯੇ Teraa Ghar ਯੇ Meraa Ghar'' (2001) ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਿੱਦੀ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ' ਤੇ; ਵਿੱਚ ''ਓਮ ਜੈ Jagadish'' ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ homemaker; ''Dil Hai Tumhaara'' ਉਸ ਨੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜੋ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ; ''Dobara'' ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਘਰਵਾਲੀ; ਇਸ ''ਫਿਲਮ'' ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਤਾਸ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਪਟਕਥਾ; ''Zameer: ਅੱਗ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ'' ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ paralytic dancer, ਵਿੱਚ ''ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ uptight ਹੰਕਾਰੀ ਫੇਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ; ਵਿੱਚ ''ਮੁੱਖ ਡਿਲੀਵਰੀ'' (2005) ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰਸਟਾਰ; ਅਤੇ ''Souten: ਹੋਰ ਔਰਤ ਨੂੰ'' (2006) ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹਤਾਸ਼ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ stepdaughter ਦੇ ਬੁਆਏ. ਅੱਗੇ ਕਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਿਲਮ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, [[ਕਾਜੋਲ]], [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੈਟੀ|Shilpa ਸ਼ੈਟੀ]], Amisha ਪਟੇਲ, Urmila Matondkar, [[ਮਨੀਸ਼ਾ ਕੋਇਰਾਲਾ|Manisha ਕੋਇਰਾਲਾ]], Raveena ਟੰਡਨ, [[ਰੇਖਾ|Rekha]], Preity Zinta, [[ਤੱਬੂ|Tabu]], Padmini Kolhapure, ਅਤੇ [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ|Hema Malini]]. ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਵਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਨਾਲ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ [[ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ|Juhi ਚਾਵਲਾ]], ਉਸ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ. 2010 ਵਿੱਚ, Chaudhary ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਧਾਰ ਇੱਕ Knightsbridge ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਫਿਲਮ, ''Pusher'',<ref>{{Cite web|url=http://www.pushermovie.com|title=www.pushermovie.com|website=pushermovie.com|access-date=2015-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725182026/http://pushermovie.com/|archive-date=2015-07-25|url-status=dead}}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਅਸਦ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਵੀ ਸਿਤਾਰਾ comedian ਮਨੀ Liaqat. ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹੈ, ਸ਼ੂਟਿੰਗ, ਇੱਕ thriller, ''Mumbhaii - ਗੁੰਡੇ'', ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਾ [[ਓਮ ਪੁਰੀ]] ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ. == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- | 1997 | ''Pardes'' | Kusum Ganga | '''Winner''' – [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|Filmfare Award for Best Female Debut]]<br> Nominated – Filmfare Award for Best Actress |- | rowspan="4" | 1999 | ''Manasulo Maata'' |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] film |- | ''Dil Kya Kare'' | Kavita Kishore | Nominated – Filmfare Award for Best Supporting Actress |- | ''Daag: The Fire'' | Kajal Verma / Kajri |- | ''Pyaar Koi Khel Nahin'' | Nisha |- | rowspan="4" | 2000 | ''Dhadkan'' | Sheetal Varma | Nominated – Filmfare Award for Best Supporting Actress |- | ''Deewane'' | Pooja | Guest Appearance |- | ''Kurukshetra'' | Anjali P. Singh |- | ''Khiladi 420'' | Ritu Bhardwaj |- | rowspan="2" | 2001 | ''Lajja'' | Maithili |- | ''Yeh Teraa Ghar Yeh Meraa Ghar'' | Saraswati |- | rowspan="3" | 2002 | ''Bharat Bhagya Vidhata'' |- | ''Om Jai Jagadish'' | Ayesha |- | ''Dil Hai Tumhaara'' | Nimmi |- | rowspan="4" | 2003 | ''Saaya'' | Tanya |- | ''Tere Naam'' | Special Appearance in song "O Jaana" |- | ''Baghban'' | Arpita Raj | Guest Appearance |- | ''LOC Kargil'' | Reena Yadav |- | 2004 | ''Dobara'' | Dr. Anjali Sehgal |- | rowspan="7" | 2005 | ''Zameer: The Fire Within'' | Supriya Maheshwari |- | ''The Film'' | Sushmita Banerjee |- | ''Kuchh Meetha Ho Jaye'' | Ghulab Khan |- | ''Sehar'' | Anamika Kant |- | ''Film Star'' | Heera Pandit |- | ''Home Delivery'' | The Sensational Maya |- | ''Bhagmati'' | Bhagmati | Animated (Provided Voice) |- | rowspan="5" | 2006 | ''Souten: The Other Woman'' | Mitali 'Mita' R. Singh |- | ''Sandwich'' | Sweety S Singh |- | ''Kudiyon Ka Hai Zamana'' | Anjali |- | ''Sarhad Paar'' | Simran |- | ''Hope and a Little Sugar'' | Saloni |- | 2008 | ''Gumnaam – The Mystery'' | Ria |- | 2015 | ''Mumbhaii - The Gangster'' | Gangster's Wife | Filming |- | 2016 | ''Dark Chocolate'' | Ishani Banerjee |} == ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ == * ''ਲਈ ਟਿਕਟ ਬਾਲੀਵੁੱਡ'' (ਜੱਜ) (NASA ਪ੍ਰਧਾਨ) == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 10px;" |+ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੀ ਸੂਚੀ<br> ! width="5%" |ਸਾਲ ! width="20%" |ਫਿਲਮ ! width="30%" |ਅਵਾਰਡ ! width="29%" |ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! width="15%" |ਨਤੀਜਾ |- | 1998 | ''Pardes'' | [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|Filmfare Award]] | [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|Filmfare Award for Best Female Debut]] | {{Won}} |- | 1998 | ''Pardes'' | [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|Filmfare Award]] | Filmfare Award for Best Actress | {{Nom}} |- | 1999 | ''Dil Kya Kare'' | [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|Filmfare Award]] | Filmfare Award for Best Supporting Actress | {{Nom}} |- | 2001 | ''Dhadkan'' | [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|Filmfare Award]] | Filmfare Award for Best Supporting Actress | {{Nom}} |- | 2001 | ''Dhadkan'' | IIFA Awards | IIFA Best Supporting Actress Award | {{Nom}} |- | 2001 | ''Dhadkan'' | Star Screen Awards | Best Supporting Actress | {{Nom}} |- | 2001 | ''Dhadkan'' | Bollywood Movie Award | Best Supporting Actress | {{Won}} |- | 2005 | ''Dobara'' | Zee Cine Award | Best Supporting Actress | {{Nom}} |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦੀ ਸੂਚੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|id=0154274}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] nxdvj65091ocm55nkdyhln42ss4vpnp ਰੀਤੂ ਮੈਨਨ 0 91404 850600 371577 2026-10-26T00:52:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850600 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰੀਤੂ ਮੈਨਨ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = <!-- {{ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਮਰ|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality =ਭਾਰਤੀ | other_names = | occupation =ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ | known_for = }} '''ਰੀਤੂ ਮੈਨਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਾਮਪੰਥੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਟਾਲੀਆ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਬੁਟਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਕਰਨ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨਨ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਔਰਤਾਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿਭਾਜਨ ਉੱਪਰ ਖੁੱਲ ਕ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|title=Ritu Menon|trans_title=रितु मेनन|language=अँग्रेजी|url=http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|publisher=दि कनेडी सेंटर|accessdate=11 जुलाई 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194756/http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|archive-date=2014-07-14|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== p4vyly4k4l9qb99qyxkm487lxi77zr4 ਸਿਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾ 0 92502 850635 811044 2026-10-26T10:25:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850635 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ | title = [[ਬੰਗਾਲ ਦਾਨਵਾਬ]] | image = Siraj ud-Daulah.jpg | caption = ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ | reign = [[ਅਪ੍ਰੈਲ]], [[1756]] - [[ਜੂਨ]], [[1757]] | coronation = | othertitles = | full name = ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ | predecessor = [[ਅਲੀ ਵਰਦੀ ਖਾਨ]] | successor = [[ਮੀਰ ਜਾਫਰ]] | suc - type = | heir = | queen = ਬੇਗਮ ਲੁਤਫੁੰਨਿਸਾ | consort = | spouse 1 = | spouse 2 = | spouse 3 = | spouse 4 = | spouse 5 = | spouse 6 = | issue = ਉਂਮੇ ਜੋਹਰਾ | royal house = ਹੀਰਾ ਝੀਲ | dynasty = [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|23px]] [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]]<ref name="google">{{cite book|title=History|author=Rai, R.|publisher=FK Publications|isbn=9788187139690|url=https://books.google.com.pk/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&pg=PA44|page=44|accessdate=13 September 2015|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225153255/https://books.google.com.pk/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&pg=PA44|dead-url=yes}}</ref> | royal anthem = | father = ਜੈਨ - ਉੱਦੀਨ | mother = ਅਮੀਨਾ ਬੇਗਮ | date of birth = | place of birth = | date of death = | place of death = | date of burial = | place of burial = |}} '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ''', ([[ਫਾਰਸੀ]]:مرزا محمد سراج الدولہ, [[ਬੰਗਾਲੀ]]: নবাব সিরাজদৌল্লা) ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਨਾਮ ਸਿਰਾਜੂਦੌਲਾ ([[1733]] - [[2 ਜੁਲਾਈ]], [[1757]]) [[ਬੰਗਾਲ]], [[ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਉੜੀਸਾ]] ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਨਵਾਬ, [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|23px]] [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ<ref name="google">{{cite book|title=History|author=Rai, R.|publisher=FK Publications|isbn=9788187139690|url=https://books.google.com.pk/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&pg=PA44|page=44|accessdate=13 September 2015}}</ref> ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਉਸਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਠੀਕ ਨਾ ਬੋਲ ਪਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰ ਰੋਜਰ ਡਾਵਲੇਟ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1756 ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ ਅਲੀਵਰਦਾਰ ਖਾਨ ਤੋਂ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ਼ ਦੀ ਗੱਦੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਨਵਾਬ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਮੀਰ ਜਫ਼ਰ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਾਰਨ 23 ਜੂਨ 1757 ਨੂੰ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। == ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 1733 ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਨ ਉਦ-ਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਅਮੀਨਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="Banglapedia">{{citation|author=Sushil Chaudhury and KM Mohsin|chapter=Sirajuddaula|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sirajuddaula|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|edition=Second|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614191817/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sirajuddaula|access-date=2018-06-17|archive-date=2015-06-14|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਿਰਾਜ ਦੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ। ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਅਲੀਵਰਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 1746 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫ਼ੌਜੀ ਉੱਦਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ ਕੁਨਬੇ ਲਈ " ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਾ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਰਾਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਲਗਾਵ ਸੀ। ਮਈ 1752 ਵਿਚ, ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਨੇ ਸੀਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਐਲਾਨਿਆ। ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਦੀ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1756 ਨੂੰ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਰਾਜ ਕਾਜ == (ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ), ਸਿਰਾਜ ਉਦ (ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰਾਜ) ਅਤੇ ਨਵਾਬੀ ਲਈ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾਹ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਘਸੀਤੀ ਬੇਗਮ (ਮੇਹਰ ਅਨਿਯਾਸਾ ਬੇਗਮ), ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕਤ ਜੰਗ (ਸਿਰਾਜ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ) ਦੀ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਘਸੀਤੀ ਬੇਗਮ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਿਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੇ ਮੋਤੀਝੀਲ ਪੈਲੇਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਉੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਮੀਰ ਮਦਨ ਨੂੰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੀ ਥਾਂ ਬਕਸ਼ੀ (ਫੌਜ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦੇਣਵਾਲਾ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਖਾਨਾ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਆਖਿਰਕਾਰ ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਪੂਰਨਿਆ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸ਼ੌਕਤ ਜੰਗ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। == ਕਲਕੱਤਾ ਦਾ ਬਲੈਕ ਹੋਲ == ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੁਰ ਨੂੰ ਅਜਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਾਜ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ-ਫੌਜੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਖਿਲਾਫ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕਥਿਤ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ; ਦੂਜਾ, ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਪਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਅਨਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਰਾਜਬਾਲਾਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਦਾਸ, ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਢਾਕਾ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਵਿਖੇ ਫੌਜੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਕਦਮ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ ਤਾਂ ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਸੀਰਜ-ਉਦਦਾਲਾਹ ਨੇ ਜੂਨ 1756 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ (ਜਿਸ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਅਲੀਨਗਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ) ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਬਜ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਆ। ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਕਮਾਂਡਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣੇ ਕੈਦਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣੇ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਤੇ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਅਨੁਸਾਰ 64 ਵਿਚੋਂ 43 ਕੈਦੀ ਮਰ ਗਏ। ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖਾਤਾ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਰੀਡੀਥ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ]] ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ, ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਘਟਨਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚਾਰਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾਹ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ: ਇੱਕ ਸਿਫਰ ਸੀਰਾਜ ਉਦ-ਦੋਹਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਦਾਰਤਾਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਣਗੌਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਘੜੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।.<ref name="books.google.com">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DLE_AAAAYAAJ&pg=PT449|title=The Parliamentary History of England from the Earliest Period to the Year 1803|last1=Cobbett|first1=William|last2=Hansard|first2=Thomas Curson|date=1813|publisher=T.C. Hansard|pages=449–}}</ref> ==ਸਾਜ਼ਿਸ਼== ਚੰਦਨਗਰ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਨਵਾਬ ਗੁੱਸੇ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਪਰਤ ਆਈ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਠਜੋੜ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਉੱਤਰ ਤੋਂ [[ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ]] ਦੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਨਵਾਬ ਡਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਸੀਰਾਜ ਨੇ ਜ਼ੌਨ ਲਾਅ, ਕੋਸਿਮਮਬਾਰ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਡੀ ਬੂਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਰਾਇ ਦਰਲਭ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖੇਪ ਪਲਾਸੀ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਰਸੀਦਾਬਾਦ ਤੋਂ 30 ਮੀਲ (48 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੋਸਿਮਬਰਗ ਦੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸੀ।.<ref name="HBen">Harrington, p. 25</ref><ref>Mahon, p. 337</ref><ref>{{harv|Orme 1861|loc=p. 145|ref=Orme}}</ref><ref>Malleson, pp. 48–49</ref> ਨਵਾਬ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਧੜਿਆਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਪਾਰੀ,ਸੇਠ, ਸੀਰਾਜ਼ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਲੀਵਰਦੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਉਲਟ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਰ ਲੂਤਫ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਢਾਲ ਬਣ ਸਕੇ। ਸਿਰਾਜ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਟਸ ਨੇ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਲਈ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਜਾਫਰ]], ਫੌਜ ਦੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਰਾਇ ਦੁਰਲਭ, ਯਾਰ ਲੂਤਫ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਪਾਰੀ ਓਮਿਕੰਦ (ਅਮੀਰ ਚੰਦ) ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਫ਼ਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਕਲਾਈਵ ਨੇ 1 ਮਈ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਮੀਰ ਜਫਰ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲੜਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਦੀ ਗੱਦੀ ਲਈ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 2 ਮਈ ਨੂੰ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਂਪ ਤੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਧੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਨੂੰ ਚੰਦਰਨਗਰ ਭੇਜਿਆ। ਮੀਰ ਜਫਰ ਅਤੇ ਸੇਠ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਓਮਚੁੰਦ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧ ਕੇ 30 ਲੱਖ ਰੁਪਏ (300,000 ਪੌਂਡ) ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੋ ਲਿਖਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ - ਸਫੇਦ ਪੇਪਰ ਉੱਤੇ ਅਸਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਮੀਕੰਦ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲਾਲ ਪੇਪਰ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਓਮਿਕੰਦ ਦੀ ਲੋੜੀਦੀ ਸ਼ਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਐਡਮਿਰਲ ਵਾਟਸਨ ਨੇ ਸਿਰਫ ਅਸਲੀ ਹੀ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਨੂੰ ਫਰਜ਼ੀ ਜਿਹੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਦੋਨੋਂ ਸੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਲੇਖ, 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਸਕੁਐਡਰਨ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{harv|Orme 1861|loc=pp. 150–161|ref=Orme}}</ref><ref>Harrington, p. 29</ref><ref>Mahon, pp. 339–341</ref><ref>Bengal, v.1, pp. cxcii–cxciii</ref> == ਪਲਾਸੀ ਦਾ ਯੁੱਧ == ਪਲਾਸੀ (ਜਾਂ ਪਾਲੀਸੀ) ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭੇਜੀਆਂ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਪਲਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਤੋਂ 27 ਮੀਲ ਦੂਰ ਕੈਂਪ ਲਗਾਉਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। 23 ਜੂਨ 1757 ਨੂੰ ਸੀਰਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾਹ ਨੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੀਰ ਮਾਰਦਾਨ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਫ਼ੌਤ ਹੋ ਜਾਂ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ। ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਲਈ ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਨਵਾਬ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸੈਨਿਕਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਿਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਉਲਝ ਗਈ ਅਤੇ ਲੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਸੋਚ ਸਕੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ। ਜਗਤ ਸੇਠ, ਮੀਰ ਜਾਫਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚੰਦਰਾ, ਓਮਿਕੰਦ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ ਉਹ ਲੜਾਈ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਟਨਾ ਤਾਈਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ. == ਮੌਤ == ਸੀਮਾ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ 2 ਜੁਲਾਈ 1757 ਨੂੰ ਮਮਰੀ ਅਲੀ ਬੇਗ ਨੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਕਬਰ ਖੁਸ਼ਬਾਗ, ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਣ ਪਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਕ-ਮੰਜ਼ਲਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.historyofbengal.com/Murshidabad_Saurab_Basu.html|title=Trip Taken from June – 10th to 12th - 2006|last1=Basu|first1=Saurab|website=Murshidabad – The Land of the Legendary ‘Siraj-ud-dullah’ Unveiled|publisher=History of Bengal|accessdate=19 June 2015|archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213035344/http://historyofbengal.com/Murshidabad_Saurab_Basu.html|dead-url=yes}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ == ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸੀਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਅਲੀਵਰਦਾਰ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਅਪਾਹਜ ਪੋਤਾ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਸੀ. ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨੁਕਸ ਸਨ।"<ref name=SC1>{{cite book|last1=[[Prabhat Ranjan Sarkar|Sarkar]]|first1=Prabhat Ranjan|title=Shabda Cayanika, Part 1|date=1996|publisher=Ananda Marga Publications|location=[[Kolkata]]|isbn=81-7252-027-1|edition=First English}}</ref> ਗਾਮ ਹੁਸੈਨ ਸਲੀਮ ਨੇ ਲਿਖਿਆ,{{ref|riyas}} "ਸਿਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦੀ, ਡਰ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਤੇ ਡਰ ਭਾਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੌਜ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਦਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਅਲੀਵਰਦਾਰ ਖਾਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਮਖੌਲ ਅਤੇ ਜਸੂਸੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੇ ਉਪਨਾਮ ' ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਕਠੋਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆਏ, ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ' ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਉਸ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦਾ।" ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਤਬਤਾਬਾਈ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾ, "ਉਪ ਅਤੇ ਨੇਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਭੇਦਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ਿਰਊਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਿਨਾਉਣੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਰੱਬ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ" ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਮੇਰਿਡੀਥ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਿਰਾਜ-ਉਦਦਾਲਾਹ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦਾ ਸੀ: "ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਰਹਿਮ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਕਰਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ, ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਦੁਰਘਟਨਾ ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਰਾਊਂਡ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਮੈਂ ਉਸ ਅਕਾਊਂਟ 'ਤੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਜ਼ੁਰਮ ਜਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸੁਲਹ ਸੂਰਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾਹ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸੁਲਹ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਏ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਿਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।" "<ref name="books.google.com"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1733]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1757]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ]] s1rbeqvw63gjpytq16j780g9rf7nuul ਮੀਰ ਜਾਫਰ 0 108656 850580 540547 2026-10-25T19:17:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850580 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | image = Mir Jafar (left) and Mir Miran (right).jpg |caption = ਮੀਰ ਜਾਫਰ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੀਰ ਮੀਰਾਨ (ਸੱਜੇ) |name = ਮੀਰ ਜਾਫਰ |title =[[ਨਵਾਬ]] [[ਬੰਗਾਲ]], [[ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਉੜੀਸਾ|ਓੜੀਸਾ]] ([[ਬੰਗਾਲੀ ਦਾ ਨਵਾਬ]])<br/>'' ਸ਼ੁਜਾ ਉਲ-ਮੁਲਕ '' (ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਇਕ) <br> '' ਹਾਸ਼ਿਮ ਉਦ-ਦੌਲਾ '' (ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਤਲਵਾਰ) <br> '' ਜਾਫ਼ਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ''<br> '' ਮਹਾਬਤ ਜੰਗ '' (ਜੰਗ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ) |full name = ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦਰ |birth_date = 1691 |death_date = 17 ਜਨਵਰੀ 1765 (ਉਮਰ 74) |place of burial = [[ਜਾਫਰਗੰਜ ਕਬਰਸਤਾਨ]], [[ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ]] |reign = 2 ਜੂਨ 1757 – 20 ਅਕਤੂਬਰ 1760 25 ਜੁਲਾਈ 1763 – 17 ਜਨਵਰੀ 1765 |predecessor = [[ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ]] |successor = [[ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ]] (1760 ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਅਤੇ [[ਨਾਜਿਮੁਦੀਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]] (1765 ਤੋਂ ਬਾਅਦ) |father = ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਨਜਫੀ (ਮੀਰਾਹ ਮਿਰਕ) |spouse 1 = ਸ਼ਾਹ ਖ਼ਾਨਮ ਸਾਹਿਬਾ (ਵਿ. 1727, ਮੌ. ਅਗਸਤ 1779) |spouse 2 = [[ਮੁਨੀ ਬੇਗਮ (ਚੰਗੇ)]] (ਵਿ. 1746, ਮੌ. 10 ਜਨਵਰੀ 1813) |spouse 3= ਰਾਹਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ([[ਨਿਕਾਹ ਮਤਾਹ|ਮਤਾਹ]] ਪਤਨੀ) |spouse 4 = ਬੱਬੂ ਬੇਗਮ (ਮੌ. 1809) |issue = ਸਾਦਿਕ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ (ਮੀਰ ਮੀਰਨ) | [[ਨਾਜਿਮੁਦੀਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨਾਜਿਮੁਦੀਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ]] <br> [[ਨਜਾਬੁਤ ਅਲੀ ਖਾਨ | ਨਜਾਬੁਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ]] (ਮੀਰ ਫੂਲਵਰੀ) <br> [[ਅਸ਼ਰਫ ਅਲੀ ਖਾਨ|ਅਸ਼ਰਫ਼ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ]] | [[ਮੁਬਾਰਕ ਅਲੀ ਖਾਨ | ਮੁਬਾਰਕ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ]] <br> ਹਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ <br> ਫਾਤਿਮਾ ਬੇਗਮ ਸਾਹਿਬਾ <br> ਮਿਸਰੀ ਬੇਗਮ <br> ਰੋਸ਼ਨ-ਨਾ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ ਸਾਹਿਬਾ (ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬੇਗਮ) <br> ਹੁਸੈਨ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੜਕੀਆਂ |dynasty = ਨਜਫੀ |religion = [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ]] }} '''ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦਰ''' ({{Lang-bn|মীর জাফর আলী খান বাহাদুর}}; c. 1691 — 5 ਫਰਵਰੀ 1765) ਬਰਤਾਨਵੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਜਫੀ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਯਦ ਅਹਮਦ ਨਜਫ਼ੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਲਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਸੀ। ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ [[ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ|ਸਿਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾ]] ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਗਲਾ ਨਵਾਬ ਬਣਨ ਲਈ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਲਈ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ 1757 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਵਾਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ, ਜਾਫਰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। 1758 ਵਿੱਚ, [[ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ]] ਨੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਏਜੰਟ ਖੋਜਾ ਵਜੀਦ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਫਰ ਨੇ ਚਿਨਸੁਰਹ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਹੁਗਲੀ ਦਰਿਆ]] ਵਿੱਚ ਡਚ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਦੇਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਤ ਚਿਨਸੁਰਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੇਨਰੀ ਵਾਨਸੀਟਾਰਟ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਾਫਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਤਾਂ ਜਾਫ਼ਰ ਦੇ ਦਾਮਾਦ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 1760 ਵਿਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ 1763 ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੀਰ ਕਾਸ਼ਿਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਜਾਫਰ ਨੇ 17 ਜਨਵਰੀ 1765 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਜਾਫਰਗੰਜ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੱਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ 'ਨਿਮਕ ਹਰਾਮ ਡਿਓਢੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ == 1747 ਵਿੱਚ ਰਾਘ ਜੀ ਭੌਂਸਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ [[ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਣਾ-ਖੋਹ, ਮਾਰ-ਧਾੜ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਓਡਿਸ਼ਾ ਦੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਅਤਹੱਲਾਹ ਨੇ ਨੇ ਬ੍ਰਦਰਵਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਤਕ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਰਾਘ ਜੀ ਭੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਾਠਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭੱਜੀਆਂ ਸਨ. ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੂੰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=3amnMPTPP5MC&pg=PA137&dq=mughal+maratha+war#v=snippet&q=maratha&f=false|title=Dictionary of Battles and Sieges: A-E|last=Jaques|first=Tony|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=9780313335372}}</ref> == ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ == ਮੀਰ ਜਫਰ ਨੇ [[ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ [[ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ]] ਪ੍ਰਤੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਪਰ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ।<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Mohammad Shah |chapter=Mir Jafar Ali Khan |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mir_Jafar_Ali_Khan |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703143931/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mir_Jafar_Ali_Khan |access-date=2018-06-17 |archive-date=2015-07-03 |url-status=dead}}</ref> [[ਸਿਰਾਜ ਉਦ ਦੌਲਾ]] ਦੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਬਾਅਦ, ਜਾਫਰ ਨੇ ਨਵਾਬੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸ ਨੂੰ '''ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਵਾਬ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਾਫਰ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>Modern India by Dr. Bipin Chendra, a publication of National council of Educational Research and Training</ref> ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕਲਕੱਤੇ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ 17,700,000 ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਛੇਤੀ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਚਾਹਤਾਂ ਬੇਅੰਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਡੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1759 ਵਿੱਚ ਚਿਨਸੁਰਾਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਡੱਚਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਈ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੇਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਸਿਮ ਯੋਗ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਾਜਕਾਜ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਖਲ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1764 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਹੈਕਟਰ ਮੁਨਰੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ,ਅਵਧ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸੁਜਾ ਉਦ-ਦੁੱਲਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ II ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਲੜੀ ਗਈ। ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਨਵਾਬੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ; 1764 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਵਾਬ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1765 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਇਸ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। == ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਖਟਾਸ == 1760 ਵਿਚ, ਬਿਹਾਰ, ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਅਲੀ ਗੌਹੜ ਨੇ 30,000 ਦੀ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨਾਲ ਇਮਾਦ-ਉਲ-ਮੁਲਕ, ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ 1759 ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫ੍ਹੜਨ ਜਾਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।ਪਰ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਲੀ ਗੌਹਰ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਹੰਮਦ ਕੁਲੀ ਖਾਨ, ਹਿਦਾਇਤ ਅਲੀ, ਮੀਰ ਅਫਜ਼ਲ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਤਬਤਾਬਾਈ ਸਨ।.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=a-QaOP5nK-MC&pg=PA29&dq=jean+law+invited#v=snippet&q=jean%20law&f=false|title=Bihar And Orissa District Gazetteers Patna|last=O`malley|first=L.S.S.|publisher=Concept Publishing Company, 1924|isbn=9788172681210}}</ref> ਜੀਨ ਲਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 200 ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖਿਲਾਫ ਸੱਤ ਸਾਲਾ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜੰਗੀ ਮੁਹਿੰਮ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hehJAAAAcAAJ&pg=PA123|title=Journal of the Royal Asiatic Society, Volume 13|last=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|publisher=University Press|year=1852|pages=123–}}</ref> ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਹਾਰ ਗਏ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਰਮਿਆਨ ਟਕਰਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਬਕਸਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। == ਵਿਰਾਸਤ == 1750 ਤਕ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ (ਸਾਬਕਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ) ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਲਏ। ਬੰਗਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਾਫਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਸਿਰਾਜੂ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ 1793 ਵਿੱਚ ਨਿਜ਼ਾਮਿਤ (ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਦਾਰੀ) ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਗਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ। ਜਫਰ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ "ਮਿਰਜੱਰ" ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ "ਮੇਰ ਜਾਫਰ" ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੌਜ ਵਿੱਚ ਜੈਚੰਦ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਧੋਖੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਜਫ਼ਰ ਅਜ਼ ਬੰਗਾਲ, ਸਾਦਿਕ ਅਜ਼ ਡੈੱਕਨ, ਨੰਗ-ਏ-ਦੀਨ, ਨੰਗ-ਏ-ਮਿੱਲਤ, ਨੰਗ-ਏ-ਵਤਨ" ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਜਫਰ (ਮੀਰ) ਅਤੇ ਦਖਣ ਦਾ ਸਾਦਿਕ (ਮੀਰ) ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਹੈ।ਜਾਫਰ ਅਤੇ ਮੀਰ ਸਾਦਿਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾ ਗਿਆ। <ref name="newagebd">{{cite news|url=http://www.newagebd.com/2005/oct/31/edit.html|title=Iskandar Mirza, Ayub Khan, and October 1958|last=Ahsan|first=Syed Badrul|date=31 October 2005|newspaper=New Age|archive-url=https://web.archive.org/web/20070819084546/http://newagebd.com/2005/oct/31/edit.html|archive-date=19 August 2007|location=Dhaka}}</ref><ref name="murshidabadfam">{{cite web|url=http://www.4dw.net/royalark/India4/murshidabad.htm|title=Murshidabad family information|last=Buyers|first=Christopher|website=The Royal Ark|archive-url=https://web.archive.org/web/20060425155338/http://www.4dw.net/royalark/India4/murshidabad.htm|archive-date=25 April 2006}}{{self-published source|date=November 2015}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:House_of_Mir_Jafar.jpg|thumb|[[Namak Haram Deorhi|Nimak haram Deorhi]] (House of Mir Jafar)]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1691]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1765]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ]] 3m0ix3d164gstxrj32vsviamg0baxcj ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ 0 110340 850590 838613 2026-10-25T21:59:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850590 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ''' ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ '''ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਨਹੀਂ''' 2018 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ। <ref>{{Cite news|url=http://www.readwhere.com/read/c/30856041|title=ਖ਼ਬਰ|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330224206/https://www.readwhere.com/read/c/30856041|archive-date=2024-03-30|dead-url=|url-status=dead}}</ref> ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬੇ [[ਕੋਟ ਫੱਤਾ]] ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਯਾਦਵਿੰਦਰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ '''ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਨਹੀਂ''' ਨਾਵਲ ਲਈ 'ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ' (2019) ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/pdf/Pressrelease_YP-2019.pdf|title=|last=|first=|date=|website=sahitya-akademi.gov.in|publisher=|access-date=2019-06-15}}</ref>,<ref>{{Cite news|url=https://epaper.punjabitribuneonline.com/2199760/Punjabi-Tribune/PT-15-June-2019#page/4/1|title=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|last=|first=|date=15/06/2019|work=|access-date=20/06/2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620050300/https://epaper.punjabitribuneonline.com/2199760/Punjabi-Tribune/PT-15-June-2019#page/4/1|archive-date=2019-06-20|dead-url=yes}}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਨਾਵਲ=== *ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਨਹੀਂ ==ਫ਼ੋਟੋ ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Yaadwinder Singh Sandhu.jpg|thumb|ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀਂ ਦਾ ਯੁਵਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। File:Yaadwinder Singh Sandhu 1.jpg|thumb|ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀਂ ਦਾ ਯੁਵਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। File:Yaadwinder Singh Sandhu 2.jpg|thumb|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀਂ ਦਾ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲੇਖਕ (ਪੰਜਾਬੀ)]] fjfqi7y4zftkdg1eo7kgqn2w3fjiz6n ਸ਼ਾਂਟਲ ਚਵਾਫ਼ 0 110831 850625 542816 2026-10-26T08:03:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850625 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Chantal_Chawaf_20100329_Salon_du_livre_de_Paris_1.jpg|right|thumb|ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਟਲ ਚਵਾਫ਼]] '''ਸ਼ਾਂਟਲ ਚਵਾਫ਼''' (ਜਨਮ 1943) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਚਵਾਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ]] ਦੌਰਾਨ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਮਾਸਕਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਇਕੋਲ ਦੂ ਲੌਵਰੇ ਨੇ ਆਰਟ ਅਤੇ ਲਿਟਰੇਚਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਯੂਰਪ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। 1974 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇਸ ਫੈਮਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.desfemmes.fr/catalogue/chantal_chawaf.htm|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20090930121607/http://www.desfemmes.fr/catalogue/chantal_chawaf.htm|archive-date=2009-09-30|dead-url=yes|access-date=2010-01-09}}</ref> ਚਵਾਫ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਰਿਟੇਬਲ. ਲਾ ਰਿਵਿਰੀ, ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕਿਤਾਬ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੈਲੇਨ ਸਾਇਕਸ, ਕੈਥਰੀਨ ਕਲਿਮੈਂਟ, [[ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੇਵਾ]] ਅਤੇ [[ਲੂਸ ਇਰੀਗਾਰੇ]] ਸਨ।<ref>Bosshard, Marianne, "Chantal Chawaf", Collection Monographique, Editions Rodopi (1999),</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਕੋਇਰ (1975) ਅਤੇ ''ਮਟਰਨਿਟ'' (1979) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * ''Retable. La rêverie'', 1974, Editions des femmes * ''Cercœur'', 1975, Mercure de France * ''Chair chaude'' (théâtre, essay), 1976, Mercure de France * ''Blé de semence'', 1976, Mercure de France * ''Le Soleil et la Terre'', 1977, Editions Jean-Jacques Pauvert * ''Rougeâtre'', 1978, Editions Jean-Jacques Pauvert * ''Maternité'', 1979, Editions Stock * ''Landes'', 1980, Editions Stock * ''Crépusculaires'', 1981, Editions Ramsay * ''Les Surfaces de l'orage'', 1982, Editions Ramsay * ''La Vallée incarnate'', 1984, Editions Flammarion * ''Elwina, le roman fée'', 1985, Editions Flammarion * ''Fées de toujours'' (with Jinane Chawaf), 1987, Editions Plon * ''L'intérieur des heures'', 1987, Editions des femmes * ''Rédemption'', 1988, Editions Flammarion * ''L'éclaircie'', 1990, Editions Flammarion * ''Vers la lumière'', 1994, Editions des femmes * ''Le Manteau noir'', 1998, Editions Flammarion, republished as ''Je suis née'', 2010, Editions des femmes * ''Issa'', 1999, Editions Flammarion * Under the pseudonym Marie de la Montluel: ''Mélusine des détritus'', 2002, Editions du Rocher * ''L'Ombre'', 2004, Editions du Rocher * ''La Sanction'', 2004, Editions des Femmes * ''Sable noir'', 2005, Editions du Rocher * ''Infra- monde'', 2005, Editions des Femmes * ''Les Obscures'', 2008, Editions des Femmes * ''Je suis née'', 2010, Editions des Femmes, augmented republishing of ''le Manteau noir'' * ''Syria, le désert d'une passion'', 2012, Editions Ixcea * ''Délivrance brisée'', 2013, Éditions de la Grande Ourse * ''Ne quitte pas les vivants'', 2015, Éditions Des femmes -Antoinette Fouque * ''L'inconnue du désir'', 2017, Éditions de la Grande Ourse == ਗੈਰ-ਗਲਪੀ ਕਿਤਾਬਾਂ == * ''Le corps et le verbe, la langue en sens inverse'' (essay), 1992, Presses de la Renaissance * ''L'Erotique des mots'', with Régine Deforges, 2004, Editions du Rocher * ''L'identité inachevée'', with Adonis, 2004, Editions du Rocher == ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ == * ''Redemption, translated by Monique F. Nagem, 1992, Dalkey Archive Press'' * '' Mother Love, Mother Earth, translated by M. F. Nagem, 1993, Garland Publishing'' * '' Warmth: a bloodsong in "Plays by French and Francophone Women" ; translated by par C.P. Makward et J.G. Miller, 1994, University of Michigan Press: 233-246'' * '' Fées de Toujours, with Jinane Chawaf ; translated in Arabic by Samia Esber, 2000, Ministère de la Culture de Syrie, Damas'' == ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ == * Marianne Bosshard, ''Chantal Chawaf'' (Rodopi, 1999) * Rodgers, Catherine,''Gender'' in ''Modern France: Society in Transition'' - edited by Malcolm Cook, Grace Davie (Routledge, 1999) * Monique Saigal, ''Ecriture: Lien De Mere a Fille Chez Jeanne Hyvrard, Chantal Chawaf Et Annie Ernaux'', (Rodopi, 2000) * Robson, Kathryn,"''The female vampire: Chantal Chawaf's melancholic Autofiction''" in "''Women's writing in contemporary France: New Writers, New Literatures in the 1990s''", directed by Rye, Gill & Worton, Michael; (Manchester University Press, 2002) * Coward, David, ''History of French Literature: From Chanson de Geste to Cinema'';(Blackwell Publishing, 2003) * Vicki Mistacco, ''Les Femmes et la tradition littéraire- 2eme partie '', Yale University, 2006 * Frédérique Chevillot and Anna Norris, ''Des Femmes écrivent la guerre'', Editions complicité, 2007 * Collectif, ''Génération MLF 1968-2008 '', Ed. des Femmes- Antoinette Fouque, 2008 * Jonathan Krell, "Mélusine des Détritus ou les cris de la terre", in "Ecriture et réécriture du merveilleux féerique", directed by Matthew Morris et Jean-Jacques Vincensini, Classiques Garnier, Paris (2012) == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20190108153602/https://english.chantal-chawaf.com/ Chantal Chawaf ਸਰੋਤ ਸਫ਼ਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] g0frh32bwck4qmgj22rvwk2r83lc9f1 ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ 0 113191 850566 836123 2026-10-25T14:45:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850566 wikitext text/x-wiki [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ '''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ''' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਨਿਯਮਤ ਗੀਤ ਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਲੰਬੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ==ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ== ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ==ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ== ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫਕੀਰ, ਰਾਦਰਨ ਦੱਤਾ, ਹਸਨ ਰਜ਼ਾ, ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਨੂਰਲੀ (ਸਿਰਾਝੀ),, ਰਮੇਸ਼ ਸਿਚੀ, ਕਰੀ ਆਮਿਰ ਉਦ ਅਹਿਮਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ, ਦੇ ਲੋਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅਬੂਸੁਦੀਨ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ਲੋਕ ਗੀਤ ਸਧਾਰਨ ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.thedailystar.net/supplements/naboborsho-special-1422/gazir-gaan-representation-tolerance-and-social-equality-77169|title=Gazir Gaan: Representation of tolerance and social equality|author=|date=14 April 2015|website=thedailystar.net|accessdate=21 March 2018}}</ref> ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਜਿਹਾ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਕੇ ਪੜਾਅ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ. ਗਜੀਰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਪੀਰ ਗਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ . ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਚ ਇੱਕ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਗੀਤ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਾਲੇ ਇਹ ਵੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਹੈ<ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jhumur_Song|title=Jhumur Song - Banglapedia|author=|date=|website=en.banglapedia.org|accessdate=21 March 2018|archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028042706/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jhumur_Song|url-status=dead}}</ref> [[File:Tamak and Tumdak 01.jpg|thumb|ਤਮਾਕ ਅਤੇ ਤੁਮਦਕ]] ==ਬਾਊਲ ਸੰਗੀਤ== ਬਾਊਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹੈਰਮੈਟਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਫੀਵਾਦ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਫ਼ੀਆ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਊਲ ਦੇ ਗਾਣੇ ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ, ਸਮਾਜ, ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ ਹਨ। ==ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ== ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਜਿਟ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੈਗੋਰ ਗੀਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ . "ਸੰਗੀਤ" ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਸੰਗੀਤ, "ਰਵਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰਬਿੰਦਰ ਦਾ ਗੀਤ. ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ, ਰਬਿੰਦਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ. == ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Kazi_Nazrul_Islam_at_studio.gif|right|thumb|ਨਜ਼ਰੁਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੂਲ [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੈ।]] === ਰਾਗਪ੍ਰਧਨ ਗਾਨ === ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ''[[ਰਾਗ]]'' ਨਾਮਕ ਢੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹੋਇਆ ਚਰਯਾਗੀਤੀ (9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰਾਗ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੈਦੇਵ ਦੇ ਗੀਤਾਗੋਵਿੰਦਮ, ਪਦਾਵਲੀ ਕੀਰ੍ਤਨ, ਮੰਗਲ ਗੀਤੀ, ਸ਼ਿਆਮਾਸੰਗੀਤ, [[ਟੱਪਾ: ਇੱਕ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ|ਟੱਪਾ]], ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਗੀਤ ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ। ਬੰਗਲਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://travelspedia.com/South-Asia/Bangladesh/11909.html|title=Traditional Music of Bangladesh|access-date=21 January 2019|publisher=www.travelspedia.com|archive-date=23 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323122407/http://travelspedia.com/South-Asia/Bangladesh/11909.html|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਰਫਤਾਰ ਫੜੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਮੋਢੀ ਰਾਮਨਿਧੀ ਗੁਪਤਾ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਰਘੁਨਾਥ ਰਾਏ ਅਤੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਾਮਸ਼ੰਕਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://onlineradiobox.com/bd/genre/classic-/|title=Classical Music of Bengal|access-date=21 January 2019|publisher=www.onlineradiobox.com}}</ref> ਲਖਨਊ ਦੇ ਨਵਾਬ [[ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ]] ਨੇ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਨ 1856 ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ]] ਨੇ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਮੇਤਿਆਬੁਰੂਜ਼ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰੁਪਦ, ਟੱਪਾ, [[ਠੁਮਰੀ]] ਅਤੇ ਖੇਆਲ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/new-horizons-of-bangladeshi-classical-music-52005|title=New Horizons of Bangladeshi Classical Music|work=The Daily Star|access-date=20 January 2019}}</ref> ਸਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਵਿਜੇਂਦਰਲਾਲ ਰਾਏ, ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਸੇਨ ਅਤੇ [[ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ|ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]] ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://bengalclassicalmusicfest.com|title=Bangla Classical Music Festival|access-date=20 January 2019|publisher=www.banglaclassicalmusicfest.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Classical_Music|title=Classical music of Bangladesh|work=Banglapedia|access-date=19 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190120043123/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Classical_Music|archive-date=20 ਜਨਵਰੀ 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dhakaholidays.com/music-bangladesh-bangladeshi-music.html|title=Music of Bangladesh|access-date=20 January 2019|publisher=www.dhakaholidays.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} dp2lgb7uegjepvv5zzjhghkw1g14r8q ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ 0 123381 850620 542470 2026-10-26T07:14:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850620 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Shaix_Salím_Chishtí_of_the_Chishtiyya.jpg|thumb|ਚਿਸ਼ਤੀਆ ਹੁਕਮ ਦਾ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ]] '''ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ''' (1478 - 1572) ([[ਹਿੰਦੀ]]:'''सलीम चिश्ती''', [[ਉਰਦੂ]]:'''سلیم چشتی''') ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ]] ਸਮੇਂ [[ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੰਪਰਦਾ]] ਦਾ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਸੰਤ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Bikaner_Akbar_Sheikh-Salim-Chishti_25811_700w.jpg|thumb|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ]] ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਸੀਕਰੀ ਵਿੱਚ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਰਦ ਵਾਰਸ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਚਿਸ਼ਤੀ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸਲੀਮ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]]) ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Preface to The Jahangirnama|last=Muhammad-Hadi|date=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-512718-8|page=4|translator-last=Thackston|translator-first=Wheeler M.|quote=A dervish named Shaykh Salim [Chisti] ... lived in the town of Sikri ... If His Majesty [Akbar]'s wish were divulged to him, there was hope that it would be granted through his prayers. Consequently His Majesty went to the shaykh's house ... Because there had been true intention and firmness of belief, in a short while the tree of hope bore fruit ... For the well-being of this offspring ... he was given the name Sultan Salim.|translator-link=Wheeler Thackston}}</ref> ਸ਼ੇਖ ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਧਰਮ-ਮਾਤਾ ਸੀ। ਸਮਰਾਟ ਆਪਣੀ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਜਹਾਂਗੀਰਨਾਮਾ''<ref>{{Cite book|title=The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India|last=Jahangir, Emperor of Hindustan|date=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-512718-8|page=65|translator-last=Thackston|translator-first=Wheeler M.|quote=Qutbuddin Khan Koka's mother passed away. She had given me milk in my mother's stead—indeed, she was kinder than a mother—and I had been raised from infancy in her care. I took one of the legs of her bier on my own shoulder and carried it a bit of the way. I was so grieved and depressed that I lost my appetite for several days and did not change my clothes.|translator-link=Wheeler Thackston}}</ref> ਵਿੱਚ ਵੇਰਵਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਤੁਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।   ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ, ਸਦੂਦੀਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਆਦੁਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜਗੀਰਾਂ ਅਮੇਨਾਬਾਦ, ਤਲੇਬਾਬਾਦ ਅਤੇ ਚੰਦਰਪ੍ਰਤਾਪ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੋਤਾ ਕੁਰਸ਼ੀਦ ਅਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੀ 16 ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ।<ref name="bpedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Khan|first=Muazzam Hussain|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Qutbuddin Khan Kokah|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Qutbuddin_Khan_Kokah|access-date=2019-12-07|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125003722/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Qutbuddin_Khan_Kokah|url-status=dead}}</ref> ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਲਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਕਾਜ਼ੀਮੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਸਿਦੀਕੀ, ਅਸਾਮ ਬੰਗਾਲ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਅਤੇ ਢਾਕਾ]] [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ, ਜਸਟਿਸ ਬਦਰੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਸਿਦੀਕੀ,<ref>{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Siddiky|first=Leila Rashida|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Siddiky, Justice Badruddin Ahmad|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Siddiky,_Justice_Badruddin_Ahmad|access-date=2019-12-07|archive-date=2025-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221203757/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Siddiky,_Justice_Badruddin_Ahmad|url-status=dead}}</ref> ਚੌਧਰੀ ਤਨਬੀਰ ਅਹਿਮਦ ਸਿਦੀਕੀ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਵਣਜ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਇਰਾਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿਦੀਕੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸੰਨ 2015 ਵਿੱਚ [[ਢਾਕਾ]] ਦੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਦੂਜੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ, ਸ਼ੇਖ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ '<nowiki/>''ਕਿਸ਼ਵਰ ਖਾਨ''' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਦਾਉਨ ਦੇ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>[[Qutubuddin Koka]]</ref>   <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="This claim cites another Wikipedia article. Articles need references to reliable third-party sources. (November 2017)">ਸਰਕੂਲਰ ਹਵਾਲਾ</span>]]'' &#x5D;</sup> [[ਅਕਬਰ]] ਨੇ ਸੂਫੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਉੱਚਾ ਰੱਖ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ [[ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ|ਫਤਿਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ]] ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਥੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ]] fcao8gwxu4rx11rqxrt50aa1vr4bxeq ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 2020 0 126942 850607 843106 2026-10-26T03:13:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850607 wikitext text/x-wiki {{Infobox pandemic|name=ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|location=[[ਲੇਬਨਾਨ]]|confirmed_cases=641|deaths=21<ref name="lebanoninfocenter1"/>|recovery_cases=67<ref name="lebanoninfocenter1">{{cite web|url=https://www.lebanoninfocenter.eu.org/quick-lebanon-info/novel-coronavirus-2019-covid-19/|title=Lebanon Coronavirus (COVID-19) Emergency|last=|first=|date=2020-02-21|website=Lebanon Info Center|publisher=Lebanon Info Center|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107080526/https://www.lebanoninfocenter.eu.org/quick-lebanon-info/novel-coronavirus-2019-covid-19/|archive-date=2021-01-07|access-date=2020-04-14}}</ref>|origin=[[ਵੂਹਾਨ]], [[ਚੀਨ]]|arrival_date=21 ਫਰਵਰੀ 2020<br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=02|day1=21|year1=2020|month2=|day2=|year2=}})|first_case=[[ਬੇਰੂਤ]]|virus_strain=[[ਸਾਰਸ-ਕੋਵ-2]]|map1=|disease=[[ਕੋਵਿਡ-19]]|legend3=|map3=|legend2=|map2=|legend1=|severe_cases=28<ref name="lebanoninfocenter1"/>}}[[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|2019–20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ [[ਲਿਬਨਾਨ|ਲੇਬਨਾਨ]] ਪਹੁੰਚੀ [[ਲਿਬਨਾਨ|ਸੀ]]। == ਪਿਛੋਕੜ == 12 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] (ਡਬਲਯੂਐਚਓ) ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਕ ਨੋਵਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਚੀਨ ਦੇ ਹੁਬੇਈ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਵੁਹਾਨ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ 2019।<ref name="Elsevier">{{Cite web|url=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|title=Novel Coronavirus Information Center|last=Elsevier|date=|website=Elsevier Connect|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|archive-date=30 January 2020|access-date=15 March 2020}}</ref> <ref name="Reynolds4March2020">{{Cite news|url=https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|title=What is coronavirus and how close is it to becoming a pandemic?|last=Reynolds|first=Matt|date=4 March 2020|work=Wired UK|access-date=5 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305104806/https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|archive-date=5 March 2020|issn=1357-0978}}</ref> [[ਸਾਰਸ (ਰੋਗ)|2003 ਦੇ ਸਾਰਸ ਦੇ]] ਉਲਟ, ਕੋਵਿਡ -19<ref name="Imperial13March2020">{{Cite web|url=https://www.imperial.ac.uk/news/196137/crunching-numbers-coronavirus/|title=Crunching the numbers for coronavirus|website=Imperial News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319084913/https://www.imperial.ac.uk/news/196137/crunching-numbers-coronavirus/|archive-date=19 March 2020|access-date=15 March 2020}}</ref><ref name="Gov.ukHCIDDef">{{Cite web|url=https://www.gov.uk/guidance/high-consequence-infectious-diseases-hcid|title=High consequence infectious diseases (HCID); Guidance and information about high consequence infectious diseases and their management in England|last=|first=|date=|website=GOV.UK|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303051938/https://www.gov.uk/guidance/high-consequence-infectious-diseases-hcid|archive-date=3 March 2020|access-date=17 March 2020}}</ref> ਲਈ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁੱਲ ਮੌਤ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="WFSA">{{Cite web|url=https://www.wfsahq.org/resources/coronavirus|title=World Federation Of Societies of Anaesthesiologists – Coronavirus|last=|first=|date=|website=www.wfsahq.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312233527/https://www.wfsahq.org/resources/coronavirus|archive-date=12 March 2020|access-date=15 March 2020}}</ref> == ਟਾਈਮਲਾਈਨ == === ਫਰਵਰੀ 2020 === 21 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ, [[ਲਿਬਨਾਨ|ਲੇਬਨਾਨ]] ਨੇ ਕੋਵੀਡ -19 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ 45 ਸਾਲਾ ਔਰਤ, ਜੋ ਕਿ [[ਈਰਾਨ|ਈਰਾਨ ਦੇ]] ਕੋਮ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰਸ-ਕੋਵ -2 ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਬੈਰੂਤ|ਬੇਰੂਤ ਦੇ]] ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://the961.com/first-coronavirus-case-confirmed-in-lebanon/|title=First Coronavirus Case Confirmed in Lebanon|date=2020-02-21|website=The961|access-date=2020-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508014838/https://www.the961.com/first-coronavirus-case-confirmed-in-lebanon/|archive-date=2020-05-08|url-status=dead}}</ref> 26 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਇਕ ਔਰਤ, ਜੋ [[ਈਰਾਨ]] ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/latest-on-coronavirus-outbreak/lebanon-reports-second-coronavirus-case/1745954|title=Lebanon reports second coronavirus case|website=www.aa.com.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227183138/https://www.aa.com.tr/en/latest-on-coronavirus-outbreak/lebanon-reports-second-coronavirus-case/1745954|archive-date=27 February 2020|access-date=2020-02-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://the961.com/second-coronavirus-case-just-recorded-in-lebanon//|title=Second Coronavirus Case Just Recorded in Lebanon|date=2020-02-27|website=The961|access-date=2020-03-01}}</ref> 27 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ 77 ਸਾਲਾ ਇਰਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ 24 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਈਰਾਨ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ,ਉਸ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰੂਤ ਦੇ ਰਫੀਕ ਹਰੀਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://news.trust.org/item/20200227142333-5k62k/|title=Lebanon health ministry confirms third case of coronavirus, NNA reports|last=Foundation|first=Thomson Reuters|website=news.trust.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227153900/https://news.trust.org/item/20200227142333-5k62k/|archive-date=27 February 2020|access-date=2020-02-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/health/1025526/health_ministry_confirms_third_cononavirus_case_in_lebanon|title=Health Ministry Confirms Third Cononavirus Case in Lebanon|website=MTV Lebanon|language=ar|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227171118/https://www.mtv.com.lb/news/health/1025526/health_ministry_confirms_third_cononavirus_case_in_lebanon|archive-date=27 February 2020|access-date=2020-02-27}}</ref> 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ [[ਸੀਰੀਆ|ਸੀਰੀਅਨ]] ਔਰਤ ਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰੂਤ ਦੇ ਰਫੀਕ ਹਰੀਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="aa.com.tr">{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-lebanon-confirm-new-coronavirus-cases/1749348|title=Iraq, Lebanon confirm new coronavirus cases|website=www.aa.com.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229042010/https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-lebanon-confirm-new-coronavirus-cases/1749348|archive-date=29 February 2020|access-date=2020-02-29}}</ref> <br /> === ਮਾਰਚ 2020 === 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 3 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ [[ਈਰਾਨ]] ਤੋਂ ਲੇਬਨਾਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੈ-ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁੱਲ 13 ਕੇਸਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://the961.com/three-new-coronavirus-cases-just-reported-in-lebanon-by-the-health-ministry///|title=Three New Coronavirus Cases Just Reported in Lebanon by the Health Ministry|date=2020-03-01|website=The961|access-date=2020-03-01}}</ref> 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪਹਿਲੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੌਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/first-death-coronavirus-in-lebanon/|title=Breaking: First Person Dies From Coronavirus in Lebanon|last=Abdul Reda|first=Nour|date=10 March 2020|work=The961|access-date=10 March 2020}}</ref> 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਰਫੀਕ ਹਰੀਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ 55 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਦੂਜੀ ਮੌਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/second-coronavirus-death-in-lebanon/|title=Breaking: Second Coronavirus Death in Lebanon|last=Yassine|first=Hussein|date=11 March 2020|work=The961|access-date=11 March 2020}}</ref> ਇੱਥੇ 9 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਵੀ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋਏ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/first-fully-recovered-coronavirus-patient-just-announced-in-lebanon/|title=First Fully Recovered Coronavirus Patient Just Announced in Lebanon|last=Abdul Reda|first=Nour|date=11 March 2020|work=The961|access-date=14 March 2020}}</ref> 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਤੀਜੀ ਮੌਤ ਇੱਕ 79 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਜੈਬੇਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-third-coronavirus-death-lebanon/|title=Breaking: Third Coronavirus Death Just Recorded in Lebanon|last=Abdul Reda|first=Nour|date=12 March 2020|work=The961|access-date=12 March 2020}}</ref> 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 78 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਨ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਇਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-1-new-coronavirus-case-in-lebanon-total-of-79///|title=Breaking: 1 New Coronavirus Case in Lebanon, Total of 78|last=Yassine|first=Hussein|date=13 March 2020|work=The961|access-date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://the961.com/lebanons-health-ministry-employee-tests-positive-as-total-coronavirus-cases-reach-77////|title=Lebanon's Health Ministry Employee Tests Positive as Total Coronavirus Cases Reach 77|last=Yassine|first=Hussein|date=13 March 2020|work=The961|access-date=13 March 2020}}</ref> 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ 15 ਨਵੇਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕੁੱਲ 93 ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-15-new-coronavirus-cases-in-lebanon-total-of-93//|title=Breaking: 15 New Coronavirus Cases in Lebanon, Total of 93|last=Yassine|first=Hussein|date=14 March 2020|work=The961|access-date=14 March 2020}}</ref> 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 6 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕੁੱਲ 99।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-6-new-coronavirus-cases-in-lebanon-total-of-99/|title=Breaking: 6 New Coronavirus Cases in Lebanon, Total of 99|last=Yassine|first=Hussein|date=15 March 2020|work=The961|access-date=15 March 2020}}</ref> ਲੇਬਨਾਨ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-lebanon-officially-declares-state-of-medical-emergency/|title=Breaking: Lebanon Officially Declares State of Medical Emergency|last=Jamal|first=Omar|date=15 March 2020|work=The961|access-date=15 March 2020}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ 18 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਬੇਰੂਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਲੈਂਡ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ 2 ਹਫਤਿਆਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-lebanon-will-officially-shut-beirut-airport/|title=Breaking: Lebanon Will Officially Shut Beirut Airport|last=Yassine|first=Hussein|date=15 March 2020|work=The961|access-date=15 March 2020}}</ref> 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਸਨ ਦੀਆਬ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ "ਸਵੈ-ਕਰਫਿਊ" ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਹੋਰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Mar-21/503128-pm-diab-calls-on-citizens-to-implement-self-curfew.ashx|title=PM Diab calls on citizens to implement "self-curfew"|date=21 March 2020|access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817233941/https://www.dailystar.com.lb//News/Lebanon-News/2020/Mar-21/503128-pm-diab-calls-on-citizens-to-implement-self-curfew.ashx|dead-url=yes}}</ref> 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਅੰਸ਼ਕ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। 35 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 368 ਹੋ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/latest-on-coronavirus-outbreak/lebanon-to-impose-partial-curfew-over-coronavirus/1781027|title=Lebanon to impose partial curfew over coronavirus|last=Geldi|first=Mahmut|date=26 March 2020|work=Anadolu Agency|access-date=29 March 2020}}</ref> 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਥੇ 446 ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸ ਅਤੇ 11 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200330-lebanon-people-without-id-blocked-from-coronavirus-testing/|title=Lebanon: people without ID blocked from coronavirus testing|last=|first=|date=30 March 2020|work=Middle East Monitor|access-date=30 March 2020}}</ref> === ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 === 2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਫਿਲਪੀਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ, ਬਰਨਾਰਿਡਿਤਾ ਕੈਟੇਲਾ ਦੀ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੇਰੂਤ ਵਿਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਪੀਨੋ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ।<ref name=":11">{{Cite web|url=https://dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/26554-statement-on-the-demise-of-honorable-bernardita-m-catalla-philippine-ambassador-to-lebanon|title=Statement: On the Demise of Honorable Bernardita L. Catalla, Philippine Ambassador to Lebanon|last=|first=|date=2020-04-02|website=Department of Foreign Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508204250/https://dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/26554-statement-on-the-demise-of-honorable-bernardita-m-catalla-philippine-ambassador-to-lebanon|archive-date=2020-05-08|access-date=2020-04-02|dead-url=yes}}</ref> [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]] ਨੇ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 21 ਲੇਬਨਾਨ ਦੀਆਂ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀਜ਼ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੋਵਿਡ -19 ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲੇਬਨਾਨੀ ਵਸਨੀਕਾਂ' ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2020/04/02/lebanon-refugees-risk-covid-19-response|title=Statement: On the Demise of Honorable Bernardita L. Catalla, Philippine Ambassador to Lebanon|last=|first=|date=2020-04-02|website=Human Rights Watch|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-04-02}}</ref> 4 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੋਵਿਡ.-19 ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੇਸ 520 ਹਨ। 9 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨੀ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 15 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਧੂ 2 ਹਫਤਿਆਂ ਲਈ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Apr-09/504127-cabinet-debates-extending-lockdown-to-april-26.ashx|title=Lebanon extends coronavirus lockdown to April 26|last=|first=|date=9 April 2020|work=The Daily Star|access-date=10 April 2020|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410053905/http://dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Apr-09/504127-cabinet-debates-extending-lockdown-to-april-26.ashx|dead-url=yes}}</ref> == ਭੰਡਾਰ == 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਿਕ ਅਲ-ਮਜਜ਼ੌਬ ਨੇ 29 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ 8 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-lebanon-education-idUSKCN20M341|title=Lebanon says schools to be closed from Feb. 29-March 8 amid coronavirus: education ministry statement|date=2020-02-28|work=Reuters|access-date=2020-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228221811/https://www.reuters.com/article/us-china-health-lebanon-education-idUSKCN20M341|archive-date=28 February 2020|language=en}}</ref> ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੇਰੂਤ, ਲੇਬਨਾਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੇਂਟ-ਜੋਸਫ ਸਣੇ ਕੁਝ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਸਖਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਲੋੜੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਬੂਤ ਅਧਾਰਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਇਹ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|2019–20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੁੱਲਾ ਰਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਲੈਬਨੀਜ਼ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਰਚ 2020 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>[https://www.arabnews.com/node/1634941/middle-east "Lebanon shuts schools after fourth coronavirus case,"] ''Arab News''.</ref><ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/mena/coronavirus-lebanon-to-close-schools-colleges-for-week-1.70101022|title=Coronavirus: Lebanon to close schools, colleges for week &#124; Mena|date=2020-03-02|website=Gulf News|access-date=2020-03-18}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://aub.edu.lb/President/Presidentsperspective/Pages/02March2020.aspx|title=Monday, March 2, 2020|website=aub.edu.lb|access-date=2020-03-10}}</ref> ਅਮੇਰਿਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬੇਰੂਤ ਨੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇਕ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://aub.edu.lb/emergency/Pages/expert-committee-coronavirus.aspx|title=Expert committee on novel coronavirus COVID-19|website=aub.edu.lb|access-date=2020-03-10}}</ref> 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਹਾਮਦ ਹਸਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਲੇਬਨਾਨ ਹੁਣ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੰਟੈਂਟ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ" ਕਈਂਂ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਚਣ ਵਰਗੇ ਰੋਕਥਾਮ ਉਪਾਅ ਕਰਨ। ਸਰਵਜਨਕ ਸਥਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਜੋਰਟਸ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ।<ref>{{Cite web|url=https://www.lbcgroup.tv/news/news-bulletin-reports/505703/health-minister-hassan-lebanon-is-no-longer-in-cor/en|title=Health Minister Hassan: Lebanon is no longer in Coronavirus containment stage|website=LBCI Lebanon|language=en|access-date=2020-03-10}}</ref> ਇਸ ਬਿਆਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਕੂਲਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਨਰਸਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਆਦ 14 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/505734/committee-extends-closure-of-schools-universities/en|title=Committee extends closure of schools, universities and nurseries until March 32|website=LBCI Lebanon|language=en|access-date=2020-03-10}}</ref> === ਧਰਮ === ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਚਰਚਾਂ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂ-ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚਰਚਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਫੋਂਟ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸਿੱਧੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ Eucharist ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀਆਂ ਗੱਦੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਸਮੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨ। ਦੋਵਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਚੁੰਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/world/mena/coronavirus-forces-change-to-religious-traditions-in-lebanon-1.991138|title=Coronavirus forces change to religious traditions in Lebanon|website=The National|language=en|access-date=2020-03-11}}</ref> === ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ === 21 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੇਬਨਾਨੀ ਫੁਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿੱਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦੇਣਗੇ; ਇਸ ਮੁਅੱਤਲੀ ਕਾਰਨ ਲੈਬਨੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀਆਂ 2019 ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://al-akhbar.com/Sport_Lebanon/282844|title=القرار المرّ: نشاط الفوتبول معلّق حتى إشعار آخر|website=الأخبار|language=ar|access-date=2020-01-27}}</ref> 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਜਿੰਮ, ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ, ਥੀਏਟਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-all-gyms-cinemas-theaters-in-lebanon-ordered-to-shut-down-due-to-coronavirus/|title=Breaking: All Gyms, Cinemas, Theaters in Lebanon Ordered to Shut Down Due to Coronavirus|last=Yassine|first=Hussein|date=6 March 2020|work=The961|access-date=6 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-all-nightclubs-in-lebanon-ordered-to-shut-down-due-to-coronavirus/|title=Breaking: All Nightclubs in Lebanon Ordered to Shut Down Due to Coronavirus|last=Jamal|first=Omar|date=6 March 2020|work=The961|access-date=6 March 2020}}</ref> 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਲਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਨੋਟਿਸ ਆਉਣ ਤਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/major-malls-across-lebanon-close-until-further-notice/|title=All Restaurants in Lebanon Will Close Down to Contain Coronavirus|last=Lilian Diab|first=Jasmin|date=11 March 2020|work=The961|access-date=11 March 2020}}</ref> === ਸਰਕਾਰ === 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/lebanese-parliament-closes-coronavirus/|title=Lebanese Parliament Just Closed Due to Coronavirus|last=Zakhour|first=Maria|date=9 March 2020|work=The961|access-date=9 March 2020}}</ref> ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲੈਬਨੀਜ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਦਖਲ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਓਗੇਰੋ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Mar-21/503128-pm-diab-calls-on-citizens-to-implement-self-curfew.ashx|title=Calls on citizens to implement self curfew|access-date=28 March 2020|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817233941/https://www.dailystar.com.lb//News/Lebanon-News/2020/Mar-21/503128-pm-diab-calls-on-citizens-to-implement-self-curfew.ashx|dead-url=yes}}</ref> ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਲਾਈਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟਾਂ / ਹੁਲਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ।<ref name="lebanoninfocenter2">{{Cite web|url=https://www.lebanoninfocenter.eu.org/quick-lebanon-info/novel-coronavirus-2019-covid-19/|title=Lebanon Coronavirus (COVID-19) Emergency|last=|first=|date=2020-02-21|website=Lebanon Info Center|publisher=Lebanon Info Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107080526/https://www.lebanoninfocenter.eu.org/quick-lebanon-info/novel-coronavirus-2019-covid-19/|archive-date=2021-01-07|access-date=2020-03-20|url-status=dead}}</ref> ਦਮ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ [[ਮਾਲੀ ਸੰਕਟ|ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ]] ਨੇ ਲੇਬਨਾਨ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKBN21K1UN|title=Coronavirus compounds Lebanon's woes, many struggle for food|last=|first=|date=2020-04-02|website=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530023159/https://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKBN21K1UN|archive-date=2020-05-30|access-date=2020-04-03|url-status=dead}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਲੇਬਨਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਟੈਸਟ ਕਿੱਟਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। [[ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ]] ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/undocumented-struggle-access-coronavirus-tests-lebanon-200328114859620.html|title=Undocumented in Lebanon: No papers, no coronavirus test &#124; Coronavirus pandemic News|last=by Timour Azhari28 Mar 2020 19:59 GMT|date=|publisher=Al Jazeera|access-date=2020-03-29}}</ref> [[ਸੀਰੀਆਈ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ|ਸੀਰੀਆ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ]] ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਘਟੀਆ ਸੈਨੇਟਰੀ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਪਰਮਿਟ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2020/04/06/825158835/syrian-refugees-fear-deportation-if-they-seek-coronavirus-testing-and-treatment|title=Syrian Refugees In Lebanon Fear Deportation For Seeking Coronavirus Test Or Care|date=April 6, 2020|publisher=NPR}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 2020 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] fbxeqzxf4ywfwuvp5tnuh5xbd4up7am ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ 0 128158 850631 809148 2026-10-26T09:31:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850631 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ | image = Sai Pallavi at Mca-pre-release-event.jpg | caption = 2017 ਵਿੱਚ ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ | native_name = | native_name_lang = | birth_name = ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਸੇਨਥਮਾਰਾਏ | birth_date = {{birth date and age| 1992 |5|9|df=yes}}<ref name=birthday>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/birthday-special-sai-pallavi-is-the-epitome-of-elegance-and-grace-in-sarees-photos/photostory/75641239.cms?picid=75641282 |work=Times of India |date= 9 May 2020}}</ref> | birth_place = ਕੋਟਗੀਰੀ, [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = ਤਬੀਲਿੱਸੀ ਸਟੇਟ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਜਾਰਜੀਆ (ਦੇਸ਼)|ਜਾਰਜੀਆ]]; ਅਵਿਲਾ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] | occupation = {{hlist|ਅਦਾਕਾਰਾ|ਡਾਂਸਰ}} | father = | mother = }} '''ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਸੇਨਥਮਾਰਾਏ''' (ਜਨਮ 9 ਮਈ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ [[ਡਾਂਸ|ਡਾਂਸਰ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2015 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪ੍ਰੇਮਮ'' ਵਿੱਚ ਮਲਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/365-days-premam-why-nivin-pauly-starrer-so-special-even-after-one-year-release-680649|title=365 days of 'Premam': Why is Nivin Pauly-starrer so special even after one year of release?|last=James|first=Anu|date=30 May 2016|work=International Business Times, India Edition|access-date=24 July 2017|language=en}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਾਲੀ'' (2016) ਵਿੱਚ ਡਲਕੁਅਰ ਸਲਮਾਨ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/fidaa-movie-review-sekhar-kammula-sai-pallavi-star-rating-4760855/|title=Fidaa movie review: Sai Pallavi is the heart and soul of this film|date=21 July 2017|work=The Indian Express|access-date=24 July 2017|language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2017 ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ''ਫਿਦਾ'' ਵਿੱਚ ਭਾਨੂਮਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ''ਫਿਦਾ'' ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਰੇਟਿੰਗ ਮਿਲੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nowrunning.com/massive-trp-ratings-for-fidaa/137508/story.htm|title=Massive TRP Ratings for Fidaa|date=6 October 2017|publisher=nowrunning.com|access-date=4 ਜੂਨ 2020|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225144416/https://www.nowrunning.com/massive-trp-ratings-for-fidaa/137508/story.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.telugusquare.com/dhruva-lost-to-fidaa-in-trp-ratings-war/|title=Dhruva lost to Fidaa in TRP ratings war|date=8 October 2017|publisher=telugusquare.com|access-date=4 ਜੂਨ 2020|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817034621/http://www.telugusquare.com/dhruva-lost-to-fidaa-in-trp-ratings-war/|url-status=dead}}</ref> 2018 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਵਿਜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦੀਆ'' ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/sai-pallavis-long-delayed-diya-which-marks-her-tamil-debut-finally-gets-release-date-80109|title=Sai Pallavi's long delayed 'Diya', which marks her Tamil debut, finally gets release date|last=Staff Reporter|date=24 April 2018|website=www.thenewsminute.com|access-date=16 December 2018}}</ref> ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੱਖੋਂ ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਤਬੀਲਿੱਸੀ ਸਟੇਟ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਜਾਰਜੀਆ (ਦੇਸ਼)|ਜਾਰਜੀਆ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. (ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਟਗੀਰੀ, ਦ ਨੀਲਗਿਰੀਜ,<ref name="home">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Sai-Pallavi-enjoys-her-breaktime-at-her-hometown/articleshow/52747221.cms|title=Sai Pallavi enjoys her breaktime at her hometown|last=Deepika|first=Jayaram|date=14 June 2016|work=[[IB Times]]|access-date=25 August 2016}}</ref> [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਬਡਗਾ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਸੇਂਥਮਾਰਾਏ ਕੰਨਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਪੂਜਾ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Sai-Pallavis-sister-Pooja-to-make-her-acting-debut/articleshow/55116853.cms|title=Sai Pallavi's sister, Pooja to make her acting debut sampath is – Times of India|work=The Times of India|access-date=29 July 2017}}</ref> ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਦੇ ਅਵਿਲਾ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਤਬੀਲਿੱਸੀ ਸਟੇਟ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਡਾਕਟਰੀ ਅਧਿਐਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ (ਡਾਕਟਰ) ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name="Medical degree">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-Dr-Sai-Pallavi-now/articleshow/52362168.cms|title=It's Dr Sai Pallavi now! But haven't passed the qualification test in India.|last=Jayaram|first=Deepika|date=24 January 2017|access-date=16 August 2017|publisher=Times of India}}</ref> ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਨੇ ਸਕਿਨ ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਕਰੀਮ ਲਈ 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ-ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੋਂ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/article/sai-pallavi-opens-up-on-rejecting-rs-275-crore-fairness-cream-deal/427336|title=Sai Pallavi reveals why he rejected Rs 2 crore fairness cream endorsement deal &#124; Entertainment News}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਡਾਂਸ ਕਰੀਅਰ === ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਖਿਅਤ ਡਾਂਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਡਾਂਸਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਡਾਂਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਉੰਗਲਿਲ ਯਾਰ ਅਡੁਥਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਾ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਈਟੀਵੀ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ''ਧੀ ਅਲਟੀਮੇਟ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ'' (ਡੀ 4) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/telugu-actor-samantha-ruth-prabhu-is-fidaa-over-premam-girl-sai-pallavi/story-u9kCnwBHsnSl4YLJC0vCvO.html|title=Telugu actor Samantha Ruth Prabhu is 'Fidaa' over Premam girl Sai Pallavi|date=31 July 2017|website=www.hindustantimes.com|language=en|access-date=16 December 2018}}</ref> === ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ === ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਕਾਸਥੂਰੀਮਾਨ (2003) ਅਤੇ ਧਾਮ ਧੂਮ (2008) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="role">{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-not-sai-pallavis-debut-film-video-656197|title='Premam' is not Sai Pallavi's debut film [VIDEO]|last=Anu|first=James|date=23 November 2015|work=[[IB Times]]|access-date=25 August 2016}}</ref><ref name="watch">{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/sai-pallavi-short-film-kaatchi-pizhai.html|title=If you are a 'Malar' fan, this short film starring Sai Pallavi is a must-watch...|date=7 April 2016|work=Manoramaonline.com|access-date=25 August 2016|publisher=[[Malayala Manorama]]}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਤਬੀਲਿਸੀ]] ਜਾਰਜੀਆ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਲਫੋਂਸ ਪਥਰੇਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੇਮਮ ਵਿੱਚ ਮਲਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤ ਗਈ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite news|url=https://regional.pinkvilla.com/telugu/news/malar-premam-bhanumati-fidaa-sai-pallavi-winning-hearts/|title=From Malar in Premam to Bhanumati in Fidaa, Sai Pallavi is winning hearts all over – Pinkvilla South|work=Pinkvilla South|access-date=24 July 2017|language=en-US|archive-date=4 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604152514/https://regional.pinkvilla.com/telugu/news/malar-premam-bhanumati-fidaa-sai-pallavi-winning-hearts/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਈ "ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ" ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://desiscreenplay.com/en/actress-sai-pallavi-2/|title=Facts about actress Sai Pallavi|last=Sharma|first=Sanjay|date=14 December 2018|website=Desiscreenplay|language=en-US|access-date=16 December 2018|archive-date=16 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216163437/https://desiscreenplay.com/en/actress-sai-pallavi-2/|url-status=dead}}</ref> ਸਾਲ 2015 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਾਲੀ,'' ਜੋ ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਲਈ।<ref>{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/sai-pallavi-as-malar-nivin-pauly-starrer-alphonse-puthren-movie-premam.html|title=I am like Malar: Sai Pallavi|last=Sudhi|first=CJ|date=6 June 2015|work=Manoramaonline.com|access-date=16 March 2016|publisher=[[Malayala Manorama]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/actress-sai-pallavi-on-premam/article7805886.ece|title=Actress Sai Pallavi on Premam|last=Rao|first=Subha J.|date=26 October 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=16 March 2016}}</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/sai-pallavi-opposite-maddy-in-charlie-remake-news-tamil-rbtkDoibdbihj.html Sai Pallavi opposite Maddy in 'Charlie' remake!]. Siffy (19 January 2017)</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ - ਮਲਿਆਲਮ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.desimartini.com/reviews/megna-santhosh-kali/rd35154md4635.htm|title=A raging Battle with Anger - Desimartini.com|last=Santhosh|first=Megna|work=Desimartini|access-date=24 July 2017|language=en|archive-date=30 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730013206/http://www.desimartini.com/reviews/megna-santhosh-kali/rd35154md4635.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2016/kali-movie-review-dulquer-salmaan-sai-pallavi-nails-it-220510.html|title=Kali Movie Review: Dulquer Salmaan & Sai Pallavi Nail It!|date=26 March 2016|work=filmibeat.com|access-date=24 July 2017|language=en}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੇਖਰ ਕਮਮੁਲਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਫਿਦਾ'' ਨਾਲਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":1"/><ref>{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/make-way-for-sai-pallavi-telugu-news-190899.html|title=IndiaGlitz – Make way for Sai Pallavi – Telugu Movie News|access-date=24 July 2017|archive-date=16 ਜੂਨ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616072131/https://www.indiaglitz.com/make-way-for-sai-pallavi-telugu-news-190899.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/fidaa-actor-sai-pallavi-the-girl-who-stole-hearts-with-premam-is-now-back-on-the-silver-screen-4760472/|title=Fidaa actor Sai Pallavi: The girl, who stole hearts with Premam, is now back on the silver screen|date=21 July 2017|work=The Indian Express|access-date=24 July 2017|language=en-US}}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏ ਐਲ ਵਿਜੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਦੀਆ'' ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/karu-first-look-sai-pallavi-film-looks-intriguing-is-this-the-tamil-debut-she-was-waiting-for-see-photo-4694884/|title=Karu first look: Sai Pallavi film looks intriguing. Is this the Tamil debut she was waiting for? See photo|date=8 June 2017|publisher=}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਤਮਿਲ-ਤੇਲਗੂ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਮਾਰੀ 2'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗਾਣਾ, ਰਾਉਡੀ ਬੇਬੀ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਗਾਣਾ ਹੈ।<ref name="ndtv.com">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhanushs-maari-2-is-trending-heres-why-1756498|title=Dhanush's Maari 2 Is Trending. Here's Why|publisher=}}</ref><ref name="indiatimes.com">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/sai-pallavi-to-star-in-dhanushs-maari-2/articleshow/60869023.cms|title=Sai Pallavi to star in Dhanush's Maari 2 – Times of India|publisher=}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨੈੱਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿਚ''ਪੜੀ ਪੜੀ ਲੇਚੇ ਮਨਾਸੂ'' ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/10/sai-pallavi-battles-memory-loss-in--padi-padi-leche-manasu-9154.html|title=Sai Pallavi battles memory loss in Padi Padi Leche Manasu|website=The New Indian Express|access-date=16 December 2018|archive-date=16 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216163440/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/10/sai-pallavi-battles-memory-loss-in--padi-padi-leche-manasu-9154.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/padi-padi-leche-manasu-trailer-sharwanand-and-sai-pallavis-chemistry-hits-the-bulls-eye/articleshow/67089741.cms|title='Padi Padi Leche Manasu' Trailer: Sharwanand and Sai Pallavi's chemistry hits the bull's eye – Times of India|website=The Times of India|access-date=16 December 2018}}</ref>ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦਸੰਬਰ ਵਿਚ. ਕਈ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈ ਪੱਲਵੀ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/sai-pallavi-refuses-to-accept-remuneration-for-padi-padi-leche-manasu-and-this-is-the-reason/|title=Sai Pallavi refuses to accept remuneration for Padi Padi Leche Manasu and THIS is the reason - Bollywoodlife.com|date=9 January 2019|website=www.bollywoodlife.com|language=en-EN|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112044230/https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/sai-pallavi-refuses-to-accept-remuneration-for-padi-padi-leche-manasu-and-this-is-the-reason/|archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/sai-pallavi-refuses-to-take-balance-salary-for-padi-padi-leche-manasu--tamil-news-227170|title=Sai Pallavi lauded for her lovely gesture! – Tamil Movie News|date=8 January 2019|website=IndiaGlitz.com|access-date=11 January 2019|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920053140/https://www.indiaglitz.com/sai-pallavi-refuses-to-take-balance-salary-for-padi-padi-leche-manasu--tamil-news-227170|url-status=dead}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੋਰਬਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ 30 ਅੰਡਰ 30 ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/30-under-30-2020/1829/all|title=Forbes India 30 Under 30 2020|website=Forbes India|language=en|access-date=2020-05-07}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |+ਨੋਟ | style="background:#ffc;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਾਲੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ |} {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ(ਵਾਂ) ! scope="col" |ਭਾਸ਼ਾ(ਵਾਂ) ! scope="col" class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! scope="col" class="unsortable" |{{Tooltip|ਰੈਫ.|References}} |- |2005 |''ਕਸ਼ਤੁਰੀ ਮਾਨ'' |ਕਾਲਜ ਗਰਲ |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |ਅਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਭੂਮਿਕਾ | style="text-align:center;" |<ref name="Sai Pallavi's uncredited roles">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/actor-sai-pallavi-make-her-sandalwood-debut-soon-99429|title=Actor Sai Pallavi to make her Sandalwood debut soon|date=3 April 2019|website=The News Minute|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2008 |''ਧਾਮ ਧੂਮ'' |ਸਨੇਬਾ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ |ਤਾਮਿਲ |ਅਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਭੂਮਿਕਾ | style="text-align:center;" |<ref name="Sai Pallavi's uncredited roles" /> |- |2015 |''ਪ੍ਰੇਮਮ'' |ਮਲਾਰ |[[ਮਲਿਆਲਮ]] |ਡੈਬੀਓ ਫ਼ਿਲਮ (ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ) | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/malar-premam-becomes-fan-favourite-sai-pallavis-dancing-videos-go-viral-634893|title=Malar of 'Premam' Becomes Fan Favourite|date=6 June 2015|website=International Business Times|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2016 |ਕਾਲੀ |ਅੰਜਲੀ |ਮਲਿਆਲਮ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/kali-5-reasons-watch-dulquer-salmaan-sai-pallavi-starrer-671875|title='Kali': 5 reasons to watch Dulquer Salmaan-Sai Pallavi starrer|date=28 March 2016|website=International Business Times|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2017 |ਫ਼ਿਦਾ |ਭਾਨੁਮਥੀ |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |ਤੇਲਗੂ ਡੈਬੀਓ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/sai-pallavi-overwhelmed-response-for-fidaa|title=Sai Pallavi overwhelmed with response for Fidaa|date=27 July 2017|website=Telangana Today|access-date=26 April 2020|archive-date=12 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512162718/https://telanganatoday.com/sai-pallavi-overwhelmed-response-for-fidaa|dead-url=yes}}</ref> |- |''ਮਿਡਲ ਕਲਾਸ ਅਭੇ'' |ਪੱਲਵੀ "ਛੀਨੀ" |ਤੇਲਗੂ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/i-you-very-much-will-you-marry-me-cheeky-sai-pallavi-mca-71533|title='I like you very much, will you marry me?', a cheeky Sai Pallavi in 'MCA'|date=13 November 2017|website=The News Minute|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="4" |2018 |''ਦਿਯਾ'' | rowspan="2" |ਤੁਲਸੀ |ਤਾਮਿਲ | rowspan="2" |ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ; ਤਾਮਿਲ ਡੈਬੀਓ | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/sai-pallavis-long-delayed-diya-which-marks-her-tamil-debut-finally-gets-release-date-80109|title=Sai Pallavi's long delayed 'Diya'/'Kanam', finally gets release date|date=24 April 2018|website=The News Minute|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |''ਕਨਮ'' |ਤੇਲਗੂ |- |ਪੜੀ ਪੜੀ ਲਛੈ ਮਨਸੁ |ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਚੇਰੁਕਰੀ |ਤੇਲਗੂ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/10/sai-pallavi-battles-memory-loss-in--padi-padi-leche-manasu-9154.html|title=Sai Pallavi battles memory loss in Padi Padi Leche Manasu|date=10 December 2018|website=Cinema Express|access-date=26 April 2020|archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921164138/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/10/sai-pallavi-battles-memory-loss-in--padi-padi-leche-manasu-9154.html|url-status=dead}}</ref> |- |''ਮਾਰੀ 2'' |ਅਰਾਥੁ ਅਨੰਦੀ |ਤਾਮਿਲ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/araathu-aanandhi-sai-pallavis-look-maari-2-revealed-91191|title='Araathu Aanandhi': Sai Pallavi's look in 'Maari 2' revealed|date=7 November 2018|website=The News Minute|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |''ਅਥਿਰਾਂ'' |ਨੀਤਿਯਾ |ਮਲਿਆਲਮ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sai-pallavi-on-working-with-fahadh-faasil-in-her-upcoming-film-athiran-and-setting-boundaries-as-an-actor-6427881.html|title=Sai Pallavi on working with Fahadh Faasil in her upcoming film Athiran and setting boundaries as an actor|date=11 April 2019|website=Firstpost|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |ਐਨਜੀਕੇ |ਗੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ |ਤਾਮਿਲ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sai-pallavi-on-working-with-director-selvaraghavan-in-ngk-and-sharing-screen-space-with-suriya-6752421.html|title=Sai Pallavi on working with director Selvaraghavan in NGK, and sharing screen space with Suriya|date=4 June 2019|website=Firstpost|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2020 |''ਪਾਵਾ ਕਢਾਈਗਲ'' |ਸੁਮਾਥੀ |ਤਾਮਿਲ |ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਐਨਥੋਲੋਜੀ ਫ਼ਿਲਮਮ; ਖੰਡ ਓਰ ਇਰਾਵੂ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/tracing-the-culture-of-anthologies-in-tamil-cinema-from-penn-to-paava-kathaigal-8937461.html/amp|title=Tracing the culture of anthologies in Tamil cinema, from Penn to Paava Kathaigal|date=21 October 2020|website=[[First Post]]|access-date=27 November 2020}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2021 | ''ਲਵ ਸਟੋਰੀ'' | ਮੌਨਿਕਾ ਰਾਣੀ |ਤੇਲਗੂ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/last-sai-pallavi-dance-drama-film-naga-chaitanya-titled-love-story-116104 |title=At last, Sai Pallavi is in a dance drama! Film with Naga Chaitanya titled 'Love Story' |website=The News Minute |date=14 January 2020 |access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ''ਸ਼ਿਯਾਮ ਸਿੰਘਾ ਰਾਏ'' | ਰੋਜ਼ੀ (ਮੈਥਰੇਈ) |ਤੇਲਗੂ | | style="text-align:center;" |<ref name="ssr">{{Cite magazine |author=Ramya Palisetty |date=26 July 2021 |title=Nani and Sai Pallavi's Shyam Singha Roy shoot wrapped |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nani-and-sai-pallavi-s-shyam-singha-roy-shoot-wrapped-1832658-2021-07-26 |access-date=26 July 2021 |magazine=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/sai-pallavi-shares-thank-you-note-for-shyam-singha-roy-team-7739687/|title= Sai Pallavi shares thank you note for Shyam Singha Roy team: 'Still in awe of what you've created'|work=[[The Indian Express]]}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2022 | ''ਵਿਰਾਤਾ ਪਰਵਮ'' | ਵੇਨੇਲਾ |ਤੇਲਗੂ | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web |date=14 April 2021 |title=Sai Pallavi and Rana Daggubati's 'Virata Parvam' release postponed |url=https://www.thenewsminute.com/article/sai-pallavi-and-rana-daggubatis-virata-parvam-release-postponed-147127 |access-date=15 April 2021 |website=The News Minute |language=en}}</ref> |- |''ਗਾਰਗੀ'' |ਗਾਰਗੀ |ਤਾਮਿਲ | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite news |title=Sai Pallavi announces new film titled Gargi on her 30th birthday |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/sai-pallavi-announces-new-film-titled-gargi-on-her-30th-birthday-see-first-look-posters-1947119-2022-05-09 |access-date=9 May 2022}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |2024 |{{Pending film|SK21}} |ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ |ਤਾਮਿਲ |ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.indiaglitz.com/sivakarthikeyan-sk-21-latest-update-kashmir-shooting-recce-rajkumar-periyasamy-sai-pallavi-kamal-haasan-tamil-news-334652?|title=Whoa! Sivakarthikeyan's 'SK21' to enter 'Leo' territory?}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/sivakarthikeyan-sai-pallavis-new-film-goes-on-floors-kamal-haasan-snaps-the-clapboard-for-first-shot-video-1219806 |title=SK21: Sivakarthikeyan, Sai Pallavi's new film goes on floors, Kamal Haasan snaps the clapboard for first shot |access-date=2023-11-04 |archive-date=2023-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517053053/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/sivakarthikeyan-sai-pallavis-new-film-goes-on-floors-kamal-haasan-snaps-the-clapboard-for-first-shot-video-1219806 |url-status=dead }}</ref> |- |{{Pending film|NC23}} |ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ |ਤੇਲਗੂ |ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ |<ref>{{Cite news |last= |date=2023-09-19 |title=Sai Pallavi Joins The Voyage Of #NC23? |language=en-IN |work=V Cinema |url=https://www.vcinema.com/news-article/can-you-guess-the-she-who-joined-the-voyage-of-nc23?feedtab= |access-date=2023-09-19 |issn= |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928054815/https://www.vcinema.com/news-article/can-you-guess-the-she-who-joined-the-voyage-of-nc23?feedtab= |url-status=dead }}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫ਼ਿਲਮ ! class="unsortable"| ਨਤੀਜਾ ! class="unsortable"| {{Abbr|ਰੈਫ.|Reference}} |- | rowspan="1"| 2015 | ਏਸ਼ੀਆਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਸਨਸਨੀ – ਫ਼ੀਮੇਲ | rowspan="6"| ਪ੍ਰੇਮਮ | {{Won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399|title=Asiavision movie awards 2015|website=International Business Times|date=18 November 2015|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="5"| 2016 | ਏਸ਼ੀਅਨੈੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਸਪੈਸ਼ਲ ਜਿਉਰੀ ਅਵਾਰਡ | {{Won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090|title=18th Asianet Film Awards|website=International Business Times|date=18 February 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | 63 ਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਸਾਉਥ | ਬੇਸਟ ਫ਼ੀਮੇਲ ਡੈਬੀਓ – ਮਲਿਆਲਮ | {{Won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)|website=Filmfare|date=18 June 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | 5 ਵੇਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ | ਬੇਸਟ ਫ਼ੀਮੇਲ ਡੈਬੀਓ – ਮਲਿਆਲਮ | {{Won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2016-live-updates-winners-list-photos-684968|title=SIIMA Awards 2016 Winners' list|website=International Business Times|date=2 July 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ਵਨੀਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਬੇਸਟਨਿਊਕਮਰ-ਐਕਟਰਸ | {{Won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2016-prithviraj-best-actor-parvathy-bags-best-actress-award-full-winners-667201|title=Vanitha Film Awards 2016|website=International Business Times|date=16 February 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ਆਈ.ਬੀ.ਐਨ.ਲਾਇਵ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ | ਬੇਸਟ ਸਾਉਥਰਨ ਡੈਬੀਓ | {{Won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/sai-pallavi-premam-fame-wins-ibnlive-best-southern-debut-2015-award-669858|title=Sai Pallavi of 'Premam' fame wins IBNLive Best Southern Debut 2015 award|website=International Business Times|date=8 March 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="5"| 2017 | ਏਸ਼ੀਅਨੈੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਮੋਸਟ ਪਾਪੁਲਰ ਐਕਟਰਸ | rowspan="5"| ''ਕਾਲੀ'' | {{Won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/19th-asianet-film-awards-was-it-pulimurugans-success-meet-nivin-pauly-gets-trolled-netizens-715835|title=19th Asianet Film Awards|website=International Business Times|date=13 February 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | 64 ਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਸਾਉਥ | ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ - ਮਲਿਆਲਮ | {{Nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21257.html|title=Nominations for the 64th Jio Filmfare Awards (South)|website=Filmfare|date=8 June 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | 6 ਵੇਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ | ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ - ਮਲਿਆਲਮ | {{Nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836|title=SIIMA Awards 2017 Malayalam Nominations|website=International Business Times|date=31 May 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ਬੀਹਾਈਂਡਵੁੱਡਜ਼ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ | ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ - ਮਲਿਆਲਮ | {{Won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/complete-list-of-award-winners-in-behindwoods-gold-medals-2017.html|title=BEHINDWOODS GOLD MEDALS 2017: FULL WINNERS LIST|website=Behindwoods|date=13 June 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ਸੀ.ਪੀ.ਸੀ.ਸਾਈਨ ਅਵਾਰਡ | ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016|website=Malayala Manorama|date=10 February 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2"| 2018 | 65 ਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਸਾਉਥ | ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ - ਤੇਲਗੂ | rowspan="2"| ''ਫ਼ਿਦਾ'' | {{Won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|website=The Times of India|date=17 June 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | 7 ਵੇਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ | ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ - ਤੇਲਗੂ | {{Nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2018-telugu-kannada-nomination-list-out-date-place-7th-edition-revealed-777016|title=SIIMA Awards 2018 - Telugu, Kannada nomination list out|website=International Business Times|date=5 August 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan=2 |2019 | ਬੀਹਾਈਂਡਵੁੱਡਜ਼ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ | ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਕ੍ਰਿਟਿਕ'ਜ ਚੋਇਸ- ਮਲਿਆਲਮ | ''ਅਥਿਰਾਂ'' | {{Won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/winners-of-7th-behindwoods-gold-medals/shane-nigam-behindwoods-gold-medal-winner-2019.html|title=7th BEHINDWOODS GOLD MEDALS 2019 - WINNERS!|website=Behindwoods|date=8 December 2019|access-date=6 May 2020}}</ref> |- | 66 ਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਸਾਉਥ | ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ - ਤਾਮਿਲ | ''ਮਾਰੀ 2'' | {{Nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html|title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019|website=[[Filmfare]]|date=10 Dec 2019|access-date=9 May 2020}}</ref> |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=7367695|title=Sai Pallavi}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] qcbrjgtya0421eghizdxq2o2chiefms ਸੁਮਿਤਾ ਦੇਵੀ 0 131012 850640 697990 2026-10-26T11:34:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850640 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸੁਮਿਤਾ ਦੇਵੀ|birth_name=ਹਿਨਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ|other_names=ਨੀਲੂਫ਼ਰ ਬੇਗ਼ਮ|image=sumitadevi.jpg|birth_date={{birth date|1936|02|02|df=y}}|birth_place=ਮਨਿਕਗੰਜ ਜਿਲ੍ਹਾ, ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|death_date={{death date and age|2004|01|06|1936|02|02|df=y}}|death_place=[[ਢਾਕਾ]], ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|spouse=ਅਮੁਲਿਆ ਲਹਿਰੀ<br /> {{marriage|[[ਜ਼ਾਹਿਰ ਰਾਇਹਾਨ]]|1962|1968|end=div.}}}}'''ਨੀਲੂਫ਼ਰ ਬੇਗ਼ਮ''' (2 ਫਰਵਰੀ 1936 - 6 ਜਨਵਰੀ 2004; ਜਨਮ '''ਹਿਨਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ'''), ਜਿਸਨੂੰ ਮੰਚ ਨਾਮ '''ਸੁਮਿਤਾ ਦੇਵੀ''' ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ]] [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਸੀ। <ref name="bpedia"/> ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ 45 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 200 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ 150 [[ਰੇਡੀਓ]] ਅਤੇ [[ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ]] ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="adieu">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/01/07/d401071401101.htm|title=Adieu to a great actress|date=2004-01-07|work=The Daily Star|access-date=2018-09-20|archive-date=2018-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325100632/http://archive.thedailystar.net/2004/01/07/d401071401101.htm|url-status=dead}}</ref> ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਬੰਗਲਾ ਬੇਤਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। <ref name="pass">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/01/07/d40107011818.htm|title=Sumita Devi passes away|date=2004-01-07|work=The Daily Star|access-date=2018-09-20|archive-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234609/http://archive.thedailystar.net/2004/01/07/d40107011818.htm|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤਤਕਾਲੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਮਨਿਕਗੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="bpedia"/> ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ 1944 ਵਿਚ [[ਢਾਕਾ]], ਫਿਰ 1951 ਵਿਚ [[ਕਲਕੱਤਾ|ਕਲਕੱਤੇ]] ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.amardeshonline.com/pages/weekly_news/2010/03/31/1507|date=2010-03-31|work=Amar Desh|archive-url=https://web.archive.org/web/20100404040449/http://www.amardeshonline.com/pages/weekly_news/2010/03/31/1507|archive-date=2010-04-04|language=bn|script-title=bn:কিংবদন্তি : ফার্স্ট লেডি সুমিতা দেবী|trans-title=Legend: First Lady Sumita Devi}}</ref> ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅਸੀਆ'' (1960) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਧੂਪਛਾਇਆ'' ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref name="adieu"/> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। == ਕੰਮ == ; ਅਭਿਨੇਤਰੀ {{Columns-list|* ''[[ਅਕਾਸ਼ ਔਰ ਮਾਟੀ]]'' (1959)<ref>{{Cite news |url=http://archive.thedailystar.net/2003/11/02/d31102140391.htm |title=Sumita Devi fighting for life |work=The Daily Star |access-date=2018-09-20 |date=2003-11-20 |archive-date=2014-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924042656/http://archive.thedailystar.net/2003/11/02/d31102140391.htm |url-status=dead }}</ref> * ''ਏ ਦੇਸ਼ ਤੋਮਰ ਅਮਰ'' (1959)<ref>{{Cite news |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/transition-farida-yasmin-1940-2015-124261 |title=In Transition: Farida Yasmin (1940-2015) |date=2015-08-10 |work=The Daily Star |access-date=2018-09-20 |language=en}}</ref> * ''ਮਤਿਰਪਹਰ'' (1959) * ''ਅਸੀਆ'' (1960) * ''ਕਾਖੋਨੋ ਆਸ਼ੈਨੀ'' (1961) * ''ਕੰਚਰ ਦਯਾਲ'' (1963)<ref>{{Cite news |url=http://archive.thedailystar.net/2004/04/12/d404121401104p.htm |title=Chalachitravidhya: New book on film study by Anupam Hayat |work=The Daily Star |date=2004-04-12 |access-date=2018-09-20 |archive-date=2018-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920122502/http://archive.thedailystar.net/2004/04/12/d404121401104p.htm |url-status=dead }}</ref> * ''ਸੋਨਰ ਕਾਜਲ'' (1962) * ''ਏ ਤੋ ਜੀਬਨ'' (1964) * ''ਦੁਈ ਦੀਗਾਂਤਾ'' (1964) * ''[[ਸੰਗਮ]]'' (1964) * ''ਬੇਹੁਲਾ'' (1966) * ''ਅਗੁਨ ਨੀਏ ਖੇਲਾ'' (1967) * ''ਅਭਿਸ਼ਾਪ'' (1967) * ''ਓਰਾ ਏਕਾਰਾ ਜੋਨ'' (1972)<ref name=bpedia/> * ''ਅਮਰ ਜਨਮਾ ਭੂਮੀ''<ref name=adieu/>|colwidth=20em}} ; ਨਿਰਮਾਤਾ * ''ਅਗੁਨ ਨੀਏ ਖੇਲਾ'' (1967) * ''ਮੋਮਰ ਆਲੋ'' (1968) * ''ਮਯਾਰ ਸੰਗਸਰ'' (1969) * ''ਆਦਰਸ਼ਾ ਚੱਪਾਖਾਨਾ'' (1970) * ''ਨੋਟੂਨ ਪ੍ਰੋਭੱਟ'' (1970) <ref name="bpedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Islam|first=Sirajul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Devi, Sumita|editor-last2=Mohanta|editor-first2=Sambaru|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Sumita|access-date=2020-11-07|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118195631/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Sumita|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ == ਦੇਵੀ ਦਾ ਅਮੂਲਿਆ ਲਹਿਰੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name="bpedia"/> ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ 1962 ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਜ਼ਾਹਿਰ ਰਾਇਹਾਨ|ਜ਼ਾਹਿਰ ਰਾਇਹਨ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ]] ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਮ ਨੀਲੂਫ਼ਰ ਬੇਗਮ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਰਾਇਹਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਅਨਲ ਅਤੇ ਬਿਪੂਲ ਸਨ।<ref name="The Daily Star">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-174024|title=Govt orders to restore Zahir Raihan's house|date=2011-02-13|work=The Daily Star|access-date=2018-09-20|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/article/474862/প্রধানমন্ত্রীর-সহায়তা-কামনা|date=2015-03-12|work=Prothom Alo|access-date=2018-09-20|language=bn|script-title=bn:প্রধানমন্ত্রীর সহায়তা কামনা}}</ref> ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। <ref name="pass"/> 1972 ਵਿਚ ਰਾਇਹਾਨ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦਪੁਰ ਥਾਨਾ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਨੂੰ 7.5 ਕਥਾ 'ਤੇ ਇਕ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਘਰ ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਹਸਪਤਾਲ, [[ਢਾਕਾ]] ਵਿਚ 6 ਜਨਵਰੀ 2004 ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਗਈ। ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਗੁਰਦੇ ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name="adieu"/> == ਸਨਮਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Kancher_Deyal.jpg|thumb| ਫ਼ਿਲਮ ''ਕੰਚਰ ਦਯਾਲ'' (1963) ਵਿਚ ਦੇਵੀ]] * ਆਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਅਵਾਰਡ (1962) * ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਨਿਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ (1964) * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਅਗਰਤਲਾ ਮੁਕਤਜੋਧਾ ਅਵਾਰਡ (2002) * ਜਨਕੰਠਾ ਗੁਨੀਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੰਮਨੋਨਾ (2002) <ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news/poet-abul-hossain-actress-sumita-get-janakantha-sammanona|title=Poet Abul Hossain, Actress Sumita get Janakantha Sammanona|date=2003-01-04|work=The Daily Star|access-date=2018-09-20|language=en}}</ref> {{Clear}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|2159698}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] sj7tt28ieyeflev9kkmpssv37c4fqdi ਸ਼ੌਕਤ ਓਸਮਾਨ 0 131151 850630 818504 2026-10-26T09:07:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850630 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=ShawkatOsmanPic.jpg|name=ਸ਼ੌਕਤ ਓਸਮਾਨ|native_name=শওকত ওসমান|native_name_lang=bn|birth_name=ਸ਼ੇਖ ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਰ ਰਹਿਮਾਨ|caption=|birth_date={{birth date|df=yes|1917|1|2}}|birth_place=ਹੁਗਲੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|death_date={{death date and age|df=yes|1998|5|14|1917|1|2}}|death_place=[[ਢਾਕਾ]], ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|father=ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਯੇਹੀਆ|children=[[ਯੇਫੇਸ਼ ਓਸਮਾਨ]]|education=ਐਮ.ਏ. ([[ਬੰਗਾਲੀ]])|alma_mater=ਅਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<br/>ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ<br/>ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|awards=[[#Awards|full list]]}}'''ਸ਼ੇਖ ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਰ ਰਹਿਮਾਨ''' ( '''ਸ਼ੌਕਤ ਓਸਮਾਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 2 ਜਨਵਰੀ 1917 - 14 ਮਈ 1998) [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। <ref name="bpedia"/> ਉਸਨੇ 1962 ਵਿਚ ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1983 ਵਿਚ ਏਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ ਅਤੇ 1997 ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=http://banglaacademy.org.bd/?page_id=1315|title=পুরস্কারপ্রাপ্তদের তালিকা|publisher=Bangla Academy|language=bn|trans-title=Winners list|access-date=2 April 2019|archive-date=6 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606222807/http://banglaacademy.org.bd/?page_id=1315|dead-url=yes}}</ref> <ref name="ekushey">{{Cite news|url=http://www.moca.gov.bd/site/page/c706da0c-29ee-4f0f-95d9-fa6705e19001/|title=একুশে পদকপ্রাপ্ত সুধীবৃন্দ|access-date=3 April 2019|publisher=Government of Bangladesh|language=bn|trans-title=Ekushey Padak winners list}}</ref> <ref name="indepen">{{Cite web|url=http://brri.portal.gov.bd/sites/default/files/files/brri.portal.gov.bd/page/87944ec4_496e_415d_af37_27a10fb35625/Independence%20Day%20Award.pdf|title=Independence Day Award|publisher=Government of Bangladesh|access-date=5 February 2019|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923180015/http://brri.portal.gov.bd/sites/default/files/files/brri.portal.gov.bd/page/87944ec4_496e_415d_af37_27a10fb35625/Independence%20Day%20Award.pdf|url-status=dead}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਓਸਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸਬਲਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਹੁਗਲੀ, [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਹੀਆ ਸਨ। ਓਸਮਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਲੀਹਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਐਂਗਲੋ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਭਾਗ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1938 ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1941 ਵਿਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। <ref name="bpedia"/> == ਕਰੀਅਰ == 1947 ਵਿਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਭਾਰਤ]] ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਸਮਾਨ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਮੌਜੂਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਚਟਗਾਓਂ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। <ref name="bpedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Islam|first=Sirajul|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Osman, Shawkat|editor-last2=Huq|editor-first2=Syed|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Osman,_Shawkat|access-date=2020-11-18|archive-date=2020-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019140300/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Osman,_Shawkat|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1959-1972 ਦੌਰਾਨ ਢਾਕਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। == ਸਾਹਿਤ == ਓਸਮਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲ ਸੀ ''ਜੈਨਾਨੀ'', ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਚਿੱਤਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਕ੍ਰਿਤਾਦਾਸ਼ੇਰ ਹੈਸ਼ੀ'' (ਗੁਲਾਮ ਦਾ ਹਾਸਾ) ਵਿੱਚ, ਓਸਮਾਨ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। <ref name="bpedia"/> == ਪਰਿਵਾਰ == ਓਸਮਾਨ ਦਾ ਬੇਟਾ [[ਯਾਫੇਸ ਓਸਮਾਨ]] [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰੀ ਹੈ । <ref name="profile">{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/profile/index.htm|title=Profile of ministers|date=2009-01-08|work=The Daily Start|access-date=2012-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130126034248/http://www.thedailystar.net/profile/index.htm|archive-date=2013-01-26}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1962) * ਆਦਮਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1966) * ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਵਾਰਡ (1967) * ਏਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ (1983) * ਮਹਿਬੂਬਉੱਲਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (1983) * ਮੁਕਤਧਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1991) * ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਅਵਾਰਡ (1997) == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ == ; ਨਾਵਲ {{Columns-list|* ਬੋਨੀ ਆਦਮ (1943) * ਜਨਾਨੀ (1958) * ਕ੍ਰਿਤਾਦਾਸ਼ੇਰ ਹਸੀ (1962) * ਸਮਾਗਮ (1967) * ਚੌਰਾਸੰਧੀ (1968) * ਰਾਜਾ ਓਪਾਖਿਯਨ (1971) * ਜਹਾਂਨਮ ਹਿਤੇ ਬਿਡੇ (1971) * ਦੁਈ ਸੈਨਿਕ (1973) * ਨੇਕਰੇ ਅਰਨ੍ਯ (1973) * ਪਤੰਗਾ ਪਿੰਜਰ (1983) * ਰਾਜਸਖੀ (1985) * ਜੋਲੰਗੀ (1986) * ਪੁਰਾਤਨ ਖੰਜਰ (1987)}} ; ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ {{Columns-list|* ਪਿੰਜਰਾਪੋਲ (1358) * ਜੁਨੂ ਅਪਾ ਅਨੰਨਯਾ ਗਲਪੋ (1358) * ਸਬੇਕ ਕਹਿਨੀ (1953) * ਪਰੋਸਟਰ ਪਲੋਕ (1964) * ਉਪਾਲਕਸ਼ੋ (1965) * ਨੇਤ੍ਰਾਪਾਠ (1968) * ਉਭੋਸ਼੍ਰੰਗੋ (1375) * ਜਨਮੋ ਜਦੀ ਤਾਬੋ ਬਨਗੇ (1975) * ਮੋਨਿਬ ਓ ਤਾਹਰ ਕੁਕੂਰ (1986) * ਇਸ਼ਵਾਰੇਰ ਪ੍ਰੋਤੀਦਿੰਦੀ (1990) * ਬਿਗਾਤਾ ਕਲੇਰ ਗਲਪੋ (1986)}} ; ਨਾਟਕ {{Columns-list|* ਅਮਲਾਰ ਮਾਮਲਾ (1949) * ਤਸਕਾਰ ਓ ਲਸਕਰ (1953) * ਬਾਘਦਾਦੇਰ ਕਭੀ (1359) * ਦਕਤਰ ਅਬਦੁਲ੍ਹਾਹਰ ਕਰਖੰਨਾ(1973) * ਤਿਨਤੀ ਛੋਤੋ ਨਾਟਕ (1989) * ਪੂਰਨਾ ਸਵਾਧੀਨਾਤਾ ਚੁਰਨਾ ਸਵਾਧੀਨਾਤਾ (1990)}} ; ਯਾਦਾਂ * ਕਾਲਰਾਤਰੀ ਖੰਡਾਚਿੱਤਰ (1986) * ਸਵਜਨ ਸੰਗਰਾਮ (1986) ; ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ {{Columns-list|* ਓਟੇਨ ਸਹੇਬਰ ਬੰਗਲੋ (1944) * ਇਤੀਮਖਾਨਾ (1955) * ਛੋਟੇੋਦਰ ਨਾਨਾਗਲਪੋ (1969) * ਦਿਗਬਾਜੀ (1964) * ਪੁਰਸਕਾਰ ਓ ਅਨਿਆਨੀਗਲਪੋ (1969) * ਤਾਰਾ ਦੂਈ ਜਾਨ (1944) * ਕਸੂੜੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ (1973) * ਕਥਾ ਬਚਨ ਕਥਾ (1389) * ਪੰਚਸੰਗੀ (1975) * ਇਤਿਹਾਸ ਬਿਸਤਰਿਓ (1985) * ਮਸਕਿਟੋਫੋਨ}} ; ਅਨੁਵਾਦ {{Columns-list|* ਪੰਚਤੀ ਨਾਟਕ (ਮੱਲੀਰੇ 1965 ਤੋਂ) * ਟਾਈਮ ਮਸ਼ੀਨ (ਐਚ.ਜੀ. ਵੇਲਜ਼ 1959 ਤੋਂ) * ਪੰਚਤੀ ਕਹੀਨੀ (ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ 1959 ਤੋਂ) * ਸਪੇਨਰ ਛੋਟੋਗਲਪੋ (1372) * ਪ੍ਰਿਥੀਬੀਰ ਰੰਗੋਮੋਨੇਸ਼ ਮਾਨੁਸ਼: ਸੰਤਨੇਰ ਸਵਿਕਰੋਕਤ (ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ 1985) * ਨੀਸੋ 1948}} ; ਸੰਪਾਦਨ {{Columns-list|* ਫਜ਼ਲੂਲ ਹੁਕਰ ਗਲਪੋ (1983)}} === ਗ਼ੈਰ-ਕਲਪਨਾ === {{Columns-list|* ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਦੀ ਸਮਰਪੀਤੋ (1973) * ਸੰਗਸਕ੍ਰਿਤੀ ਚਰੈ ਉਤਰੈ (1985) * ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਨੋਜਰ ਰੁਪਾਂਤਰ (1986) * ਭਾਭਾ ਭਾਣਾ (1974) * ਨਸ਼ਾ ਤਨ ਅਸ਼ਟ ਭਾਨ (1986) * ਹਪਤਮ ਪੰਚਮ (1957) * ਪਿਤਰੀਪੁਰਸ਼ੇਰ ਪਾਪ (1986) * ਈਬੋਂਗ ਤਿਨ ਮਿਰਜ਼ਾ (1986)}} [[ਤਸਵੀਰ:12122009_Shaukat_Osman_grave_photo_RanadipamBasu.jpg|right|thumb| ਓਸਮਾਨ ਦੀ ਕਬਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] p5h133i2ued3qtl1dnjj736bapn6h9d ਸ਼ਾਹੇਦ ਅਲੀ 0 131215 850626 551282 2026-10-26T08:33:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850626 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸ਼ਾਹੇਦ ਅਲੀ|birth_date={{birth date|1925|5|24|df=y}}|birth_place=ਸੁਨਾਮਗੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬੰਗਾਲ ਅਧਿਰਾਜ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|death_date={{death date and age|2001|11|7|1925|5|24|df=y}}|death_place=[[ਢਾਕਾ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]|children=ਦਿਲਰੁਬਾ ਜ਼. ਅਰਾ}}'''ਸ਼ਾਹੇਦ ਅਲੀ''' (24 ਮਈ 1925){{snd}}6 ਨਵੰਬਰ 2001) [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ।<ref name="bpedia">{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ali,_Shahed2|title=Ali, Shahed2|last=Mohammed Towfiqul Haider|publisher=[[Banglapedia]]|access-date=July 30, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210742/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ali,_Shahed2|archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2016|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਗਠਨ "ਤਮਾਦੁੱਨ ਮਜਲਿਸ਼" ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ''ਜਿਬਰੇਲਰ ਦਾਨਾ (ਗੈਬਰੀਅਲ ਵਿੰਗਜ਼)'' ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ == ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਲਹੱਟ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1947 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਅੱਸਰੂ (ਹੰਝੂ) 1940 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1944-1966 ਤੱਕ "ਪਰਾਵਤੀ" ਨਾਮਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ "ਸਾਯਨਿਕ" ਨਾਮਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ [[ਬੰਗਾਲੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬੈਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. ਉਸਨੇ 1948-1950 ਤੱਕ ਸਯਨਿਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਦੋ ਰਸਾਲਿਆਂ, "ਸਬੁਜ ਪਾਟਾ" ਅਤੇ "ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ" ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1963-1982 ਤੱਕ ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਸੰਗਸਾਦ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਉਹ 1954 ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 1958 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। == ਕੰਮ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: * ਜਿਬਰੇਲਰ ਦਾਨਾ (ਗੈਬਰੀਅਲ ਦੇ ਵਿੰਗ) * ਇਕੀ ਸ਼ੋਮੋਟੋਲੈ (ਓਨ ਦ ਸੇਮ ਸੇਮ ਪਲੇਨ) [ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ] * ਸ਼ਾਹ ਨਜ਼ਰ (ਇਕ ਲਾੜੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ) * ਅਮਰ ਕਹੀਨੀ (ਉਮਰ ਰਹਿਤ ਕਹਾਣੀ) * ਨਟੂਨ ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ (ਨਵਾਂ ਮਕਾਨ-ਮਾਲਕ) ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੰਮ: * ਹੇਰੋਡੋਟਸ * ਰੋਡ ਟੂ ਮੱਕਾ - ਮੁਹੰਮਦ ਅਸਦ * ਫੰਡਾਮੈਂਟਲਜ ਆਫ ਇਕਨੋਮਿਕਸ * ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਥਿਊਰੀ * ਇਸਲਾਮ ਇਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ * ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਆਰਡਰ ਆਫ ਇਸਲਾਮ * ਮਾਡਰਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਮਾਡਰਨ ਪੀਪਲ'ਜ' ਹਿਸਟਰੀ == ਅਵਾਰਡ == * ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1964) * ਏਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ (1989) * ਤਮਗਾ ਆਈ. ਇਮਤਿਆਜ਼ (1969) * ਭਾਸ਼ਾ ਲਹਿਰ ਅਵਾਰਡ (1981) * ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (1985) * ਇਸਲਾਮੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ (1986) * ਜੱਲਾਬਾਦ ਕਲੱਬ ਅਵਾਰਡ (1988) * ਜੱਲਾਬਾਦ ਕਲੱਬ ਫੋਰਮ 21 ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (1990) * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਇੰਗਲੈਂਡ) (1991) * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਕੂਲ (ਦੁਬਈ) ਸਾਹਿਤ ਅਵਾਰਡ (1992) * ਕਵੀ ਫੋਰੂਕਾਹ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਵਾਰਡ (1997) * ਰਾਗੀਬ ਰਬੇਆ ਸ਼ਿੱਟਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (1998) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] 5ynbfg7vr95gbg68oenqzw8jz9ey7qy ਰਿਤੂ ਮੈਨਨ 0 132169 850599 845612 2026-10-26T00:39:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850599 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਰਿਤੂ ਮੈਨਨ|image=<!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=<!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|df=yes|Month DD, YYYY}} -->|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->|death_place=|nationality=ਭਾਰਤੀ|other_names=|occupation=[[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ]], [[ਲੇਖਕ]]|known_for=}}'''ਰੀਤੂ ਮੈਨਨ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/books/unlock-diaries-about-being-normal-by-ritu-menon/story-rCbDcKRIWuaNqYY64SItXK.html|title=Unlock Diaries: About being normal by Ritu Menon|date=2020-06-03|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-01-16}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/ritu-menon|title=Menon, Ritu|date=2021-01-16|website=SAGE Publications Inc|language=en|access-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122002952/https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/ritu-menon|archive-date=2021-01-22|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 1984 ਵਿੱਚ ਮੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗੀ [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਟਾਲੀਆ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹਾਊਸ, ਕਾਲੀ ਫਾਰ ਵਿਮਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਫਾਰ ਵਿਮਨ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਬੁਟਾਲੀਆ ਦਰਮਿਆਨ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਤ-ਭੇਦ ਆਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨਨ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਵਿਮਨ ਅਨਲਿਮਟੇਡ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/973158/a-publishing-diary-written-during-the-pandemic-ritu-menons-literary-memories-and-encounters|title=A publishing diary written during the pandemic: Ritu Menon’s literary memories and encounters|last=Menon|first=Ritu|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2021-01-16}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਓਪ-ਏਡ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਲਿਖਤ [[ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ|ਔਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ]], ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਧਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਵੰਡ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਅਤੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|title=Ritu Menon|publisher=The Kennedy Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194756/http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|archive-date=14 July 2014|access-date=13 July 2013}}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ਦ ਅਨਫਨਿਸ਼ਡ ਬਿਜਨਸ਼, ਆਉਟਲੁੱਕ, ਮਈ 2001 <ref>{{Cite web|url=https://magazine.outlookindia.com/story/the-unfinished-business/211753|title=The Unfinished Business {{!}} Outlook India Magazine|website=https://magazine.outlookindia.com/|access-date=2021-01-16|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122001620/https://magazine.outlookindia.com/story/the-unfinished-business/211753|url-status=dead}}</ref> * ਐਂਟੀ-ਸੀਏਏ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਬਾਏ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਮਨ ਆਰ ਅਬਾਉਟ ਹਾਓ, ਵੇਅਰ ਐਂਡ ਵਾਏ ਯੂ ਬੀਲੋਂਗ. ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਫਰਵਰੀ 2020 <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/shaheen-bagh-anti-caa-protest-mother-india-6249503/|title=Anti-CAA protests by Muslim women are about where, how and why you belong|date=2020-02-04|website=The Indian Express|language=en|access-date=2021-01-16}}</ref> * ਬੋਰਡਰਜ ਐਂਡ ਬਾਊਂਡਰੀਜ਼: ਵਿਮਨ ਇਨ ਇੰਡੀਆ'ਜ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNN4SE7cL60C&newbks=0&printsec=frontcover&dq=Ritu+Menon&hl=en|title=Borders & Boundaries: Women in India's Partition|last=Menon|first=Ritu|last2=Bhasin|first2=Kamla|date=1998|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-2552-5|language=en}}</ref> * ਅਨਇਕੁਅਲ ਸਟੀਜ਼ਨ: ਅ ਸਟੱਡੀ ਆਫ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਮਨ ਇਨ ਇੰਡੀਆ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3tAfPQAACAAJ&newbks=0&hl=en|title=Unequal Citizens: A Study of Muslim Women in India|last=Hasan|first=Zoya|last2=Menon|first2=Ritu|date=2006-09-14|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-568459-9|language=en}}</ref> * ਫਰੋਮ ਮਥੁਰਾ ਟੂ ਮਨੋਰਮਾ: ਰੀਜਿਸਟਿੰਗ ਵਾਏਓਲੈਂਸ ਅਗੇਨਸਟ ਵਿਮਨ ਇਨ ਇੰਡੀਆ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8XLaAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|title=From Mathura to Manorama: Resisting Violence Against Women in India|last=Kannabirān|first=Kalpana|last2=Menon|first2=Ritu|date=2007|publisher=Women Unlimited|isbn=978-81-88965-35-9|language=en}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == 2000-2001 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਓ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[https://www.blackwellpublishing.com/content/bpl_images/Journal_Samples/WENG0883-2919~20~1~196/203.PDF "Professional Notes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191127191353/https://www.blackwellpublishing.com/content/bpl_images/Journal_Samples/WENG0883-2919~20~1~196/203.PDF |date=2019-11-27 }}, ''World Englishes'', [https://onlinelibrary.wiley.com/toc/1467971x/2001/20/1 Vol. 20, No. 1] ([[Wiley-Blackwell]] 2001), pp. 117-118.</ref> ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਬੁਟਾਲੀਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.womenunlimited.net/authors/authors_ritumenon.htm ਰਿਤੂ ਮੈਨਨ, ਵੂਮਨ ਅਨਲਿਮਟੇਡ ਬਾਰੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530061831/http://www.womenunlimited.net/authors/authors_ritumenon.htm |date=2014-05-30 }} * [http://www.wworld.org/about/board/ritu_menon.htm ਰਿਤੂ ਮੈਨਨ, ਵੂਮਨਜ਼ ਵਰਲਡ ਬਾਰੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121131011/http://www.wworld.org/about/board/ritu_menon.htm |date=2015-11-21 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] 6f9cnqxbisqpq43emmx8etpjyrmng42 ਰੋਹਿਂਟਨ ਮਿਸਤਰੀ 0 134008 850603 832549 2026-10-26T01:51:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850603 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|birth_name=ਰੋਹਿਟਨ ਮਿਸਤਰੀ|image=|imagesize=200px|caption=|birth_date={{birth date and age|1952|07|03|df=y}}|birth_place=ਬੰਬਈ, ਭਾਰਤ|occupation=ਨਾਵਲਕਾਰ|nationality=ਕੈਨੇਡੀਅਨ|spouse=ਫਰੇਨੀ ਈਲਾਵੀਆ|genre=ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ, [[ਪੋਸਟਕਲੋਨੀਅਲ ਸਾਹਿਤ]], [[ਸਾਹਿਤਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ | ਯਥਾਰਥਵਾਦ]], ਪਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਬਾਲਗ ਸਾਹਿਤ [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]]|notableworks=''[[ਸਚ ਆ ਲੌਂਗ ਜੁਰਨੀ (ਨਾਵਲ)|ਸਚ ਆ ਲੌਂਗ ਜੁਰਨੀ]]''; ''[[ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਮੈਟਰਸ (ਨਾਵਲ )|ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਮੈਟਰਸ]]''; ''[[ਏ ਫਾਈਨ ਬੈਲੈਂਸ]]''|website=|alma_mater=[[ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] <br /> [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]}}'''ਰੋਹਿਂਟਨ ਮਿਸਤਰੀ''' {{Post-nominals|country=CAN|CM}} (ਜਨਮ 3 ਜੁਲਾਈ 1952) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਮੂਲ ਦਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨਿਊਸਟੈਡਟ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰੋਹਿਂਟਨ ਮਿਸਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1952 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪਾਰਸੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite journal|last=Gupta|first=Nidhi|date=January 2014|title=The Making of the Novelist: Rohinton Mistry|url=http://www.mitpublications.org/yellow_images/1387359850_logo_3%20The%20Making%20of%20the%20Novelist%20Rohinton%20Mistry.pdf|journal=MIT International Journal of English Language & Literature|volume=1|issue=1|pages=1|access-date=2021-03-24|archive-date=2018-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422010043/http://mitpublications.org/yellow_images/1387359850_logo_3%20The%20Making%20of%20the%20Novelist%20Rohinton%20Mistry.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸਾਇਰਸ ਮਿਸਤਰੀ ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ । ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ | <ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/aditya-thackeray-st-xaviers-college-mumbai-alumni-shiv-sena-xaviers-college-invitation-150-years-anniversary-celebrations-rohinton-mistry-such-a-long/294150|title=St. Xavier's College alumni write open letter opposing invitation to Aditya Thackeray to attend college event|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=2020-07-21}}</ref> ਉਹ 1975 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਫਰੇਨੀ ਈਲਾਵੀਆ ਨਾਲ ਕਨੈਡਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। <ref>Angela Lambert, "Touched with fire" The Guardian 27 April 2002 https://www.theguardian.com/books/2002/apr/27/fiction.books</ref> ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ | <ref>{{Cite web|url=http://www.themanbookerprize.com/prize/authors/58|title=The Man Booker Prize|publisher=The Man Booker Prize|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124175338/http://www.themanbookerprize.com/prize/authors/58|archive-date=24 January 2012|access-date=16 January 2012}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://literature.britishcouncil.org/writer/rohinton-mistry|title=Rohinton Mistry - Literature|website=literature.britishcouncil.org|language=en|access-date=3 May 2017}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਵੁੱਡਸਵਰਥ ਕਾਲਜ) ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ''ਹਾਰਟ ਹਾਊਸ ਰਿਵਿਊ'' ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਹਾਰਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ, ਅਤੇ ''ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਿਕਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' {{'}} ਸਾਲਾਨਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1985 ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਪੈਨਗੁਇਨ ਬੁੱਕਸ ਕਨੇਡਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ 11 [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ|ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]], ''ਟੇਲਸ ਫਰੋਮ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਬਾਗ'' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ| ''ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਵਿਮਮਿੰਗ ਲੇਸਨਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਬਾਗ ਤੋਂ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆ| ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਬੰਬੇ ਦੇ ਇਕ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ| ਇਸ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਓਫਟ -ਐਨਥੋਲੋਜੀਾਈਡ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, "ਸਵਿਮਮਿੰਗ ਲੇਸਨਸ|" ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, ਨਾਵਲ ਸਚ ਏ ਲੌਂਗ ਜਰਨੀ 1991 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਡਬਲਿਯੂ.ਐੱਚ. ਸਮਿੱਥ / ਬੁਕਸ ਇਨ ਕਨੇਡਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਇਸ ਨੂੰ [[ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ|ਬੁਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਲਿਅਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| [[ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਸਦਾ ਜਰਮਨ, ਸਵੀਡਿਸ਼]], [[ਨਾਰਵੇਜੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਨਾਰਵੇਈ]], [[ਡੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ]] ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ 1998 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ ਸਚ ਏ ਲੌਂਗ ਜਰਨੀ ''ਲਈ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ'' | ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ, [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਆਗੂ , ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਤਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਸੀ| <ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/the-relevant-passages/267551|title=The Relevant Passages|website=Outlook India|access-date=2019-11-27}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਤਾਬ 2007-2008 ਵਿਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ (ਵੀ.ਸੀ.) ਡਾ. ਰਾਜਨ ਵੇਲੂਕਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼ ਐਕਟ, 1994 ਵਿਚ ਸੰਕਟਕਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਿਲੇਬਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/oct/19/mumbai-university-removes-mistry-book|title=Mumbai University drops Rohinton Mistry novel after extremists complain|last=Burke|first=Jason|date=2010-10-19|work=The Guardian|access-date=2019-11-27|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ''ਏ ਫਾਈਨ ਬੈਲੇਂਸ'' (1995) ਨੇ 1995 ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਸਲਾਨਾ ਗਿੱਲਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1996 ਵਿਚ ''ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਟਾਈਮਜ਼ ਬੁੱਕ ਫਾਰ ਫਿਕਸ਼ਨ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।'' ਇਹ ਨਵੰਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਓਪਰਾਹ ਦੇ ਬੁੱਕ ਕਲੱਬ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ| ਇਹਨਾਂ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| <ref>Faber and Faber paperback edition 1997</ref> ''ਫੈਮਲੀ ਮੈਟਰਸ'' (2002) ਬੁਢਾਪਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵੱਲ ਮਿਸਟਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਥਾ ''ਦਿ ਸਕ੍ਰੀਮ'' (ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਵਰਲਡ ਲਿਟਰੇਸੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਖੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ, ਟੋਨੀ ਉਰਕੁਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ) ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ| ਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਚੇ ਯੌਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕਲਾਰਾ ਥਾਮਸ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਿਖੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ''2002 ਵਿਚ, ਮਿਸਟਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਫੈਮਿਲੀ ਮੈਟਰਜ਼'' ਲਈ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹਰ ਏਅਰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਟਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ| <ref>{{Cite web|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Author-is-singled-out-but-not-in-a-good-way-2710661.php|title=Author is singled out, but not in a good way|website=SFGate|access-date=24 March 2016}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2392847.stm|title=Author cancels US tour over 'profiling'|date=3 November 2002|work=BBC|access-date=24 March 2016}}</ref> == ਕਿਤਾਬਚਾ == '''ਨਾਵਲ''' * ਸਚ ਏ ਲੌਂਗ ਜਰਨੀ (1991) * ਏ ਫਾਈਨ ਬੈਲੈਂਸ (1995) * ਫੈਮਿਲੀ ਮੈਟਰਸ (2002) '''ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚੈਪਬੁੱਕ''' * ''ਟੇਲਸ ਫਰੋਮ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਬਾਗ'' (1987), ਸਵਿਮਮਿੰਗ ਲੇਸਨਸ ਵੀ ''ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਬਾਗ ਤੋਂ (1989)'' * ਸਰਚਿੰਗ ਫਾਰ ਸਟੀਵਨਸਨ (1994) * ''ਦੀ ਸਕਰੀਮ'' (2006) == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 1983- ਹਾਰਟ ਹਾਊਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਕਾਬਲਾ, "ਵਨ ਸੰਡੇ" * 1984- ਹਾਰਟ ਹਾਊਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਕਾਬਲਾ, “ਔਸਪੀਸੀਓਸ ਓਕੈਸਨ” * 1985- ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ''ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਿਕਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' * 1991- [[ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ|ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਸ਼ੌਰਲਿਸਟ, ਸਚ ਏ ਲੌਂਗ ਜਰਨੀ * 1991- ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦਾ ਐਵਾਰਡ, ਸਚ ਏ ਲੌਂਗ ਜਰਨੀ * 1991- ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਇਨਾਮ, ਸਚ ਏ ਲੌਂਗ ਜਰਨੀ * 1991- ਡਬਲਿਯੂ.ਐਚ ਸਮਿਥ / ਬੁੱਕਸ ਇਨ ਕਨੇਡਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਚ ਏ ਲੌਂਗ ਜਰਨੀ * 1991- ਟ੍ਰਿਲਿਅਮ ਅਵਾਰਡ, ਸਚ ਏ ਲੌਂਗ ਜਰਨੀ * 1995- ਗਿੱਲਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਏ ਫਾਈਨ ਬੈਲੈਂਸ * 1995- ਲੌਸ ਏਂਜਲਸ ਟਾਈਮਜ਼ ਬੁੱਕ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਫਿਕਸ਼ਨ, ''ਏ ਫਾਈਨ ਬੈਲੇਂਸ'' * 1996- ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਇਨਾਮ, ''ਏ ਫਾਈਨ ਬੈਲੈਂਸ'' * 1996- [[ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ|ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਸ਼ੌਰਲਿਸਟ, ''ਏ ਫਾਈਨ ਬੈਲੈਂਸ'' * 2002- [[ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ|ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ]], ਸ਼ੌਰਲਿਸਟ, ''ਫੈਮਲੀ ਮੈਟਰਸ'' * 2002- ਜੇਮਜ਼ ਟਾਈਟ ਬਲੈਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸ਼ੌਰਲਿਸਟ ''ਫੈਮਲੀ ਮੈਟਰਸ'' * 2004- ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਬਲਿਨ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ, ਸ਼ੌਰਲਿਸਟ, ''ਫੈਮਲੀ ਮੈਟਰਸ'' * 2012- ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨਿਊਸਟੈਡਟ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref name="parsi">[http://parsikhabar.net/books/rohinton-mistry-wins-neustadt-prize-2012/4548/ Rohinton Mistry wins Neustadt Prize 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612163226/https://parsikhabar.net/books/rohinton-mistry-wins-neustadt-prize-2012/4548/ |date=2018-06-12 }} – "Parsi Khabar"</ref> <ref name="rohinton">[https://archive.today/20130209143120/http://www.worldliteraturetoday.com/events-news/critically-acclaimed-indian-canadian-writer-rohinton-mistry-wins-2012-neustadt%23.UMlhXDP6lu0 Critically acclaimed Indian-Canadian writer Rohinton Mistry wins 2012 Neustadt International Prize for Literature] – ''World Literature Today''</ref> * 2015- ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ <ref>{{Cite web|url=http://www.gg.ca/document.aspx?id=16283&lan=eng|title=Order of Canada Appointments|website=The Governor General of Canada His Excellency the Right Honourable David Johnston|publisher=[[Governor General of Canada]]|access-date=31 December 2015|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905141011/https://www.gg.ca/document.aspx?id=16283&lan=eng|url-status=dead}}</ref> * ਬਰੈਂਪਟਨ ਆਰਟਸ ਵਾਕ Fਫ ਫੇਮ, [[ਬਰੈਂਪਟਨ]], ਓਨਟਾਰੀਓ == ਹਵਾਲੇ ==  {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] nu22a3mt4cbxifi64w0bol0wxm4ueaf ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ 0 139492 850565 591346 2026-10-25T14:43:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850565 wikitext text/x-wiki '''ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ''' ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== [[ਵਾਰੀ-ਬਟੇਸ਼ਵਰ]] ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 450 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ। <ref name=bpedia>MM Hoque and SS Mostafizur Rahman, [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Wari-Bateshwar Wari-Bateshwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215000259/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Wari-Bateshwar |date=2017-12-15 }}, [[Banglapedia]]: The National Encyclopedia of Bangladesh, [[Asiatic Society]] of Bangladesh, [[Dhaka]], ''Retrieved: 11 January 2013''</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੁਦਾਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਸਬੂਤ [[ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ [[ਮੌਰੀਆ ਕਲਾ]] ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ 750 ਤੋਂ 1174 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ [[ਪਾਲ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਪਾਲ ਵੰਸ਼ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੇ [[ਚੀਨੀ ਕਲਾ]], [[ਜਾਪਾਨੀ ਕਲਾ]], ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ [[ਤਿੱਬਤੀ ਕਲਾ]] ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। <ref name="French 1928">{{cite book|last=French|first=JC|title=The art of the Pal empire of Bengal|year=1928|publisher=Oxford University Press|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.23029|quote=The Art of the Pala Empire of Bengal.}}</ref> ==ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ== ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ ਗੋਲਮ ਕਾਸੇਮ ਡੈਡੀ, [[ਮਨਜ਼ੂਰ ਆਲਮ ਬੇਗ]], ਨੋਜ਼ੇਸ਼ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਨਾਇਬੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਵਰਗੇ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਈਦਾ ਖਾਨਮ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਅਨਵਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਾਹਿਦੁਲ ਆਲਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ, ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਡਰਿਕ ਪਿਕਚਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਹੁਣ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੋਬੀ ਮੇਲਾ; ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ। ਮੁਹੰਮਦ ਰਕੀਬੁਲ ਹਸਨ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਫੋਟੋ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ==ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ== ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਾੜਪੁਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ, ਪਾਲਾ ਸ਼ਾਸਕ [[ਧਰਮਪਾਲ]] ਦੀ ਰਚਨਾ, [[ਸੋਮਪੁਰਾ ਮਹਾਵਿਹਾਰ]], ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੋਧੀ ਵਿਹਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="French 1928"/> [[ਦੀਨਾਜਪੁਰ]] ਵਿੱਚ [[ਕਾਂਤਾਜਿਊ ਮੰਦਿਰ]], [[ਨਵਰਤਨ]] ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਲਾ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦੌਰ ਦੇ ਟੇਰਾਕੋਟਾ ਸਜਾਵਟ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। .<ref>[http://www.journeyplus.com/bangladesh.html Journey plus – Dinajpur] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823041638/http://www.journeyplus.com/bangladesh.html |date=23 August 2009 }}.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== bfm2lgj0ibsbmdnrxkud8u51s1rjwpm ਭੂ-ਰਸਾਇਣ 0 141605 850569 843550 2026-10-25T15:49:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850569 wikitext text/x-wiki {{ਹਵਾਲੇ|30em}} '''ਭੂ''' -ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਉਹ [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੇਪੜੀ (ਭੋਂ ਵਿਗਿਆਨ)|ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਲੇ]] ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ [[ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਸਮੁੰਦਰਾਂ]] ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Albarede">{{Cite book|title=Geochemistry : an introduction|url=https://archive.org/details/geochemistryintr0000alba|last=Albarède|first=Francis|date=2007|publisher=Cambridge Univ. Press|others=Translated from the French.|isbn=9780521891486|edition=5th|location=Cambridge}}</ref> {{Rp|1}}ਭੂ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤਰ [[ਧਰਤੀ]] ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੂਰੇ [[ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ|ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ]] ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ,<ref name="cosmo">{{Cite book|title=Cosmochemistry|last=McSween, Jr|first=Harry Y.|last2=Huss|first2=Gary R.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139489461}}</ref> ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮੈਂਟਲ ਸੰਚਾਲਨ]], [[ਗ੍ਰਹਿ|ਗ੍ਰਹਿਆਂ]] ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ [[ਗਰੇਨਾਈਟ|ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ]] ਅਤੇ [[ਬਸਾਲਟ|ਬੇਸਾਲਟ]] ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="Albarede" /> {{Rp|1}}ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ [[ਭੂਗਰਭ ਵਿਗਿਆਨ|ਭੂ-]] ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Victorgoldschmidt0006MA8633570-0001.jpg|thumb| [[ਵਿਕਟਰ ਗੋਲਡਸ਼ਮਿਟ]] (1909)]] ''ਭੂ-ਰਸਾਇਣ'' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1838 ਵਿੱਚ ਸਵਿਸ-ਜਰਮਨ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਫਰੈਡਰਿਕ ਸ਼ੋਨਬੇਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਸ਼ੋਨਬੀਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: "ਭੂ-ਰਸਾਇਣ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਕਾਰਬ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਭੂ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"<ref name="Buildingbridges">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gIOK5EUm5ysC|title=Chemical Sciences in the 20th Century: Bridging Boundaries|last=Kragh|first=Helge|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-3-527-30271-0|editor-last=Reinhardt|editor-first=Carsten|pages=160–192|chapter=From geochemistry to cosmochemistry: The origin of a scientific discipline, 1915–1955}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਦੀ ਸਦੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਸ਼ਬਦ "ਰਸਾਇਣਕ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ" ਸੀ, ਅਤੇ [[ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਸਟ|ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ]] ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਪਰਕ ਸੀ।<ref name="Buildingbridges" /> 1884 ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ]] (USGS) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂ-ਰਸਾਇਣ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਰਵੇਖਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਮੁੱਖ USGS ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, [[ਫਰੈਂਕ ਵਿਗਲਸਵਰਥ ਕਲਾਰਕ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਵਿਗਲਸਵਰਥ ਕਲਾਰਕ]], ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੱਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਭਾਰ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ''ਜੀਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਡੇਟਾ'' ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=Buildingbridges/><ref name=McSween>{{cite book|last1=McSween, Jr.|first1=Harry Y.|last2=Richardson|first2=Steven M.|last3=Uhle|first3=Maria E.|title=Geochemistry pathways and processes|date=2003|publisher=Columbia University|location=New York|isbn=9780231509039|edition=2nd}}</ref>{{rp|2}} 1850 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਉਲਕਾ ਪਿੰਡ|ਉਲਕਾਪਿੰਡਾਂ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1901 ਵਿੱਚ, [[ਓਲੀਵਰ ਸੀ ਫਰਿੰਗਟਨ|ਓਲੀਵਰ ਸੀ. ਫਰਿੰਗਟਨ]] ਨੇ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅੰਤਰ ਸਨ, ਪਰ ਸਾਪੇਖਿਕ ਭਰਪੂਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।<ref name=Buildingbridges/> ਇਹ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਰਸਾਇਣ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਗਠਨ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।<ref name="Cornell">{{Cite book|url=http://www.geo.cornell.edu/geology/classes/geo455/Chapters.HTML|title=Geochemistry (Unpublished)|last=White|first=William M.|page=1|access-date=14 March 2012|archive-date=16 ਜੂਨ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140616205643/http://www.geo.cornell.edu/geology/classes/geo455/Chapters.HTML|url-status=dead}}</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, [[ਮੈਕਸ ਵਾਨ ਲਾਉ|ਮੈਕਸ ਵਾਨ ਲੌਅ]] ਅਤੇ [[ਵਿਲੀਅਮ ਐਲ ਬ੍ਰੈਗ|ਵਿਲੀਅਮ ਐਲ. ਬ੍ਰੈਗ]] ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਐਕਸ-ਰੇ ਸਕੈਟਰਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 1920 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, [[ਵਿਕਟਰ ਗੋਲਡਸ਼ਮਿਟ]] ਅਤੇ [[ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਮ ਖਣਿਜਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮੂਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਗੋਲਡਸ਼ਮਿਟ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ''ਜੀਓਕੈਮਿਸਚ ਵਰਟੀਲੁੰਗਸਗੇਸੇਟਜ਼ੇ ਡੇਰ ਐਲੀਮੈਂਟੇ'' [ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਭੂ-ਰਸਾਇਣਕ ਨਿਯਮ] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=McSween/>{{rp|2}}<ref>{{cite book|last1=Mason|first1=Brian|title=Victor Moritz Goldschmidt : father of modern geochemistry|date=1992|publisher=Geochemical Society|location=San Antonio, Tex.|isbn=0-941809-03-X}}</ref> 1960 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2002 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਾਲ 2002 ਤੱਕ [[ਮੈਨਫ੍ਰੇਡ ਸ਼ਿਡਲੋਵਸਕੀ]] ਦੀ ਖੋਜ ਆਈਸੋਟੋਪ-ਬਾਇਓਜੀਓਕੈਮਿਸਟਰੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਕੈਂਬਰੀਅਨ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਨਾਲ [[ਅਰਲੀ ਧਰਤੀ]] ਦੇ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref>[[Manfred Schidlowski]]: ''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301926800001285?via%3Dihub Carbon isotopes as biochemical recorders of life over 3.8 Ga of Earth history: Evolution of a concept]''. In: Precambrian Research. Vol. 106, Issues 1-2, 1 February 2001, pages 117-134.</ref><ref>Harald Strauss: ’’[https://e-docs.geo-leo.de/bitstream/handle/11858/8243/Gmit_50.pdf?sequence=3&isAllowed=y Obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208230237/https://e-docs.geo-leo.de/bitstream/handle/11858/8243/Gmit_50.pdf?sequence=3&isAllowed=y |date=2021-12-08 }}’’. In: Geowissenschaftiche Mitteilungen, Nr. 50, december 2012, page 102-103</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ]] 48ep68frq7n42jly51wpqmokdkcyt2o ਬੀਸਟਲੀ ਟੇਲਜ਼ 0 145265 850561 849885 2026-10-25T13:32:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850561 wikitext text/x-wiki '''''ਬੀਸਟਲੀ ਟੇਲਜ਼''''' [[ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ]] (ਯੂ.ਕੇ.) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ 1991 ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ , ਯੂ.ਐਸ  )।ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ '''''ਬੀਸਟਲੀ ਟੇਲਜ਼ ਫਰਾਮ ਹੇਅਰ ਐਂਡ ਦੇਅਰ''''' ਅਤੇ, ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ, ਸੇਠ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ, ਅਗਲੇ ਦੋ ਚੀਨ ਤੋਂ, ਅਗਲੇ ਦੋ ਗ੍ਰੀਸ ਤੋਂ, ਅਗਲੇ ਦੋ ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਾਈਨਲ ਦੋ ਗੁੱਪ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ। ਸੇਠ ਦੀ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ [[ਕੱਛੂ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼|ਦ ਹੇਰ ਐਂਡ ਦ ਟੋਰਟੋਇਜ਼]] (ਪੀ.&nbsp;43). ਉਸਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸਮੱਗਰੀ == # ''ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ'' # ''ਲੂਜ਼ ਅਤੇ ਮੱਛਰ'' # ''ਮਾਊਸ ਅਤੇ ਸੱਪ'' # ''ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਬਲਦ'' # ''ਈਗਲ ਅਤੇ ਬੀਟਲ'' # ''ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੱਛੂ'' # ''ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕੁੱਕੜ'' # ''ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਰਾਮ'' # ''ਡੱਡੂ ਅਤੇ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ'' # ''ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਗੋਪਨ'' == ਅਨੁਕੂਲਤਾਵਾਂ == ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ [[ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]], [[ਰਤਨਾ ਪਾਠਕ]], [[ਹੀਬਾ ਸ਼ਾਹ]], ਅਤੇ ਕੇਨੇਥ ਦੇਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite news |author=Snigdha Hasan |date=28 June 2017 |title=Veteran actors bring Vikram Seth's poetry about animal kingdom to life |url=https://www.mid-day.com/articles/mumbai-guide-panchatantra-vikram-seth-naseeruddin-shah-ratna-pathak-shah/18376195 |newspaper=[[Mid-Day]] |accessdate=20 November 2019 |archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021053125/https://www.mid-day.com/articles/mumbai-guide-panchatantra-vikram-seth-naseeruddin-shah-ratna-pathak-shah/18376195 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/vikram-seths-poem-will-bring-naseeruddin-shah-and-ratna-pathak-shah-together-on-stage-343429/ |title=Vikram Seth’s poem will bring Naseeruddin Shah and Ratna Pathak together on stage! |date=7 May 2014 |website=bollywoodlife.com |publisher=Essel Group |accessdate=20 November 2019}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/naseeruddin-shah-and-ratna-pathak-to-bring-alive-the-magic-of-indian-theatre-at-mountain-echoes-literary-festival-1239395/ |title=Naseeruddin Shah and Ratna Pathak to bring alive the magic of Indian theatre at Mountain Echoes Literary Festival |date=10 July 2018 |website=bollywoodlife.com |publisher=Essel Group |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015085431/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/naseeruddin-shah-and-ratna-pathak-to-bring-alive-the-magic-of-indian-theatre-at-mountain-echoes-literary-festival-1239395/ |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2022 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਦੁਆਰਾ ਕਵਿਤਾ]] ly5mbtjf75pow9cu74n0c6p3m7djt0q ਬੇਕਾ ਬਲੈਕਵੈਲ 0 146032 850562 621869 2026-10-25T13:52:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850562 wikitext text/x-wiki '''ਬੇਕਾ ਬਲੈਕਵੈਲ''' (ਜਨਮ 1973/1974)<ref name="Fletcher 2016">{{Cite web|url=https://bombmagazine.org/articles/becca-blackwell/|title=Becca Blackwell by Jim Fletcher - BOMB Magazine|website=bombmagazine.org|access-date=2019-03-16}}</ref> ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਬਲੈਕਵੈਲ ਦਾ [[ਪੜਨਾਂਵ]] ਇਕਵਚਨ ਉਹ/ਦੇ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.huffpost.com/entry/becca-blackwell-profile-trans-actor-transgender_n_5cd305e0e4b07ce6ef796340|title=Becca Blackwell Is A Natural Disruptor|last=Albo|first=Mike|date=2019-06-17|work=HuffPost|language=en}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕ "ਦੇ, ਦੇਮਸੇਲਵਜ ਐਂਡ ਸਚਮੇਰਮ," ਕਈ ਜਗਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦ ਪਬਲਿਕ ਥੀਏਟਰ ਦੇ 2018 ਅੰਡਰ ਦ ਰਾਡਾਰ ਫੈਸਟੀਵਲ,<ref>{{Cite web|url=https://www.publictheater.org/Tickets/Calendar/PlayDetailsCollection/Joes-Pub/2018/B/Becca-Blackwell/?SiteTheme=JoesPub|title=Becca Blackwell|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730162929/https://www.publictheater.org/Tickets/Calendar/PlayDetailsCollection/Joes-Pub/2018/B/Becca-Blackwell/?SiteTheme=JoesPub|archive-date=2019-07-30|access-date=2019-03-16}}</ref> ਐਬਰੋਨਜ਼ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਕੰਟੈਂਪਰਰੀ ਆਰਟ ਦੇ ਟੀਬੀਏ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੈਥਲੀਨ ਹੈਨਾ, ਜੋ ਆਰਟਫੋਰਮ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="pica">{{Cite web|url=http://pica.org/event/becca-blackwell-3/|title=Becca Blackwell|access-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321065035/http://pica.org/event/becca-blackwell-3/|archive-date=2019-03-21|url-status=dead}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਲੈਕਵੈਲ ਨੂੰ 2014 ਦੇ ਉਸਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Hanna|first=Kathleen|author-link=Kathleen Hanna|date=December 2014|title=Music: Best of 2014|url=https://www.artforum.com/print/201410/kathleen-hanna-49108|magazine=[[Artforum]]|language=en-US|volume=53|access-date=2019-03-16}}</ref> ਬਲੈਕਵੈਲ ਇੱਕ 2015 ਡੋਰਿਸ ਡਿਊਕ ਇਮਪੈਕਟ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|title=2015 Doris Duke Impact Awards {{!}} Grant Recipients {{!}} Doris Duke Charitable Foundation|url=https://www.artforum.com/news/winners-of-2015-doris-duke-impact-awards-announced-52906|magazine=[[Artforum]]|access-date=2019-03-16}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਂਬ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਜਿਮ ਫਲੇਚਰ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Fletcher 2016" /> ਬਲੈਕਵੈਲ ਜੋਅਜ਼ ਪਬ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਦੀ 2019 ਕਲਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/01/23/arts/music/joes-pub-artists-in-residence.html|title=Joe's Pub Announces a Diverse Group of Artists in Residence|last=Russonello|first=Giovanni|date=2019-01-23|work=The New York Times|access-date=2019-03-16|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> {| class="wikitable" !ਕੰਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਟਿਕਾਣਾ ! ਸਾਲ ! ਹਵਾਲਾ |- | "ਅਨਟਾਈਟਲ ਫੇਮੀਨਿਸਟ ਸ਼ੋਅ" | | ਜੇਰੋਮ ਰੌਬਿਨਸ ਥੀਏਟਰ | 2012 | <ref>{{Cite magazine|last=Als|first=Hilton|date=2012-01-19|title=Young Jean Lee's "Untitled Feminist Show"|url=https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/young-jean-lees-untitled-feminist-show|magazine=The New Yorker|language=en|issn=0028-792X|access-date=2019-03-16}}</ref> |- | "ਸੀਗੁਲ: ਥਿੰਕਿੰਗ ਆਫ ਯੂ" | ਟ੍ਰਿਗੋਰਿਨ/ਪੀਟਰ/ਡੋਰਨ | ਨਿਊ ਓਹੀਓ ਥੀਏਟਰ | 2013 | <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/01/17/theater/reviews/seagull-thinking-of-you-at-new-ohio-theater.html|title='Seagull (Thinking of You),' at New Ohio Theater|last=Brantley|first=Ben|date=2013-01-26|work=The New York Times|access-date=2019-03-16|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> |- | "ਸਮਾਰਾ" | ਮਨਨ | ਏਆਰਟੀ/ਨਿਊਯਾਰਕ ਥੀਏਟਰ | 2017 | <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/04/16/theater/samara-review-steve-earle.html|title=Review: Lost and Found in a Steve Earle Soundscape in 'Samara'|last=Brantley|first=Ben|date=2017-05-14|work=The New York Times|access-date=2019-03-16|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> |- | "ਇਜ਼ ਦਿਸ ਏ ਰੂਮ" | ਅਗਿਆਤ ਪੁਰਸ਼ | ਰਸੋਈ | 2019 | <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/12/30/theater/reality-winner-tina-satter-half-straddle.html|title=Staging Reality Winner: An F.B.I. Transcript Becomes an Offbeat Thriller|last=Hess|first=Amanda|date=2018-12-30|work=The New York Times|access-date=2019-03-16|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> |- | "ਹਰੀਕੇਨ ਡਾਇਨੇ" | ਡਾਇਨੇ | ਨਿਊਯਾਰਕ ਥੀਏਟਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ | 2019 | <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/02/24/theater/hurricane-diane-review.html|title=Review: In 'Hurricane Diane,' the Perfect Storm Hits Suburbia|last=Green|first=Jesse|date=2019-03-24|work=The New York Times|access-date=2019-03-16|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] hesaooaluucdnsgmrrplsov1ixx2d9s ਯੋਜਨਗੰਧਾ (ਨਾਵਲ) 0 147264 850591 626021 2026-10-25T22:16:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850591 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | image = Yojna-Gandha.jpg | author = ਬਿਨੋਦ ਪ੍ਰਸਾਦ ਧੀਤਲ | language = ਨੇਪਾਲੀ | country = {{flagicon|Nepal}} ਨੇਪਾਲ | genre = ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ | published = 1995 | publisher = ਸਾਝਾ ਪੁਰਸਕਾਰ | isbn = 9789993324911 | caption = ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ | pub_date = 1995 | preceded_by = ਉਜਿਆਲੋ ਹੂਨੂ ਆਗੀ | pages = 522 | title_orig = योजनगन्धा | orig_lang_code = ne | awards = {{Plainlist| *ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ *ਸਾਝਾ ਪੁਰਸਕਾਰ}} }} '''''ਯੋਜਨਗੰਧਾ''''' ( {{Lang-ne|योजनगन्धा}} ) ਬਿਨੋਦ ਪ੍ਰਸਾਦ ਧੀਤਲ ਦਾ ਇੱਕ [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] ਨਾਵਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.samakalinsahitya.com/sahitya/details/5152|title=योजनगन्धाको सुगन्ध {{!}} प्रा. डा. कपिल लामिछाने|website=www.samakalinsahitya.com|language=en|access-date=2021-11-24}}</ref> ਇਹ 1995 ਵਿੱਚ ਸਾਝਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ [[ਸੱਤਿਆਵਤੀ|ਸਤਿਆਵਤੀ]] 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਵੱਕਾਰੀ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://guthi.madanpuraskar.org/people/binod-prasad-dhital/|title=विनोदप्रसाद धिताल|website=[[Madan Puraskar]]}}</ref> ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ''ਉਜਿਆਲੋ ਹੂਨੂ ਆਗੀ'' ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। == ਸਾਰ == ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ [[ਹਸਤਨਾਪੁਰ|ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ]] ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਯੋਜਨਾਗੰਧਾ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹਰੀਵੰਸ਼ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਯੋਜਨਗੰਧਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਸਤਕ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਔਰਤ ਪਾਤਰ [[ਸੱਤਿਆਵਤੀ|ਯੋਜਨਾਗੰਧਾ]] ਦਾ ਵੀ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਵਲਕਾਰ ਧੀਤਲ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾਗੰਧਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। == ਪਾਤਰ == * [[ਸੱਤਿਆਵਤੀ]], ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ ਦੀ ਗੋਦ ਲਈ ਧੀ। * [[ਸ਼ਾਂਤਨੂ|ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਂਤਨੂ]], ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦਾ ਰਾਜਾ * [[ਭੀਸ਼ਮ]], ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ * [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵਿਆਸ]], ਪਰਾਸ਼ਰ ਨਾਲ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ * ਪਰਾਸ਼ਰ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ * ਚਿਤਰਾਂਗਦਾ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਂਤਨੂ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ * [[ਵਿਚਿਤਰਵੀਰਯ|ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ]], ਸਤਿਆਵਤੀ ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਂਤਨੂ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ 2052 [[ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ|ਬੀ.ਐਸ.]] (1995 ਈ. ਸੀ.), ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://janatavoice.com/2020/08/17/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A5%87-%E0%A5%AC%E0%A5%A8-%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%87/|title=मदन पुरस्कारकाे ६२ वर्षे इतिहास, हालसम्म क-कसले पाए पुरस्कार ?|date=August 17, 2020|access-date=ਦਸੰਬਰ 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124145715/https://janatavoice.com/2020/08/17/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A5%87-%E0%A5%AC%E0%A5%A8-%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%87/|archive-date=ਨਵੰਬਰ 24, 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://guthi.madanpuraskar.org/puraskar-samaroha-2052-53/|title=मदन पुरस्कार समर्पण समारोह (वि.सं. २०५३) – मदन पुरस्कार गुठी|website=guthi.madanpuraskar.org|access-date=2021-11-25}}</ref> ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸਾਝਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ''[[ਮਾਧਬੀ]]'' * <nowiki><i id="mwPg">ਯੋਗਮਾਯਾ</i></nowiki> * <nowiki><i id="mwQQ">ਨੇਪਾਲੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ</i></nowiki> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰ]] t8lkr5csmd5i55l3g0mo9cedyvoknfl ਰਜਤ ਸੇਨ 0 147379 850592 626390 2026-10-25T22:21:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850592 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Rajat_Sen.jpg|thumb| ਰਜਤ ਸੇਨ]] '''ਰਜਤ ਸੇਨ''' (1913 - 6 ਮਈ 1930) ਉਰਫ਼ ਰਜਤ ਕੁਮਾਰ ਸੇਨ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਚਟਗਾਂਵ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਕਾਲਾਰਪੋਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਰਜਤ ਸੇਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 1913 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਫਿਰਿੰਗਬਾਜ਼ਾਰ, ਚਟਗਾਉਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰੰਜਨ ਲਾਲ ਸੇਨ ਸੀ। ਸੇਨ ਨੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਨੇ ''ਮਾਸਟਰਦਾ'' [[ਸੂਰੀਆ ਸੈਨ|ਸੂਰਿਆ ਸੇਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚਟਗਾਂਵ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਾਸਟਰਦਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਆਰਮੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸਨੇ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 ਨੂੰ ਆਰਮਰੀ ਰੇਡ ਅਤੇ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930 ਨੂੰ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਪਹਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|title=Chronological Dictionary of India's Independence|last=Kalicharan Ghosh|publisher=Sahitya Samsad|year=2012|isbn=978-81-86806-20-3|location=Kolkata|pages=137}}</ref><ref>{{Cite book|title=Sansad Bangali Charitavidhan (Bengali)|last=Subodh Chandra Sengupta & Anjali Basu|first=VOl -I|publisher=Sahitya Samsad|year=2002|isbn=81-85626-65-0|location=Kolkata|pages=450}}</ref> == ਮੌਤ == ਪੁਲਿਸ ਨੇ 6 ਮਈ 1930 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤਾਂ ਸਵਦੇਸ਼ਰੰਜਨ ਰੇ, [[ਦੇਬਾ ਗੁਪਤਾ]] ਅਤੇ ਮੋਨੋਰੰਜਨ ਸੇਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾਫੂਲੀ [[ਕਰਨਫੂਲੀ|ਨਦੀ]] ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲਰਪੋਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਿੱਖੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੇਨ, ਦੇਬਾ ਗੁਪਤਾ, ਮੋਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਚੌਥੇ ਸਵਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite book|title=Chronological Dictionary of India's Independence|last=Kalicharan Ghosh|publisher=Sahitya Samsad|year=2012|isbn=978-81-86806-20-3|location=Kolkata|pages=137}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKalicharan_Ghosh2012">Kalicharan Ghosh (2012). ''Chronological Dictionary of India's Independence''. Kolkata: Sahitya Samsad. p.&nbsp;137. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[ਵਿਸ਼ੇਸ਼: ਪੁਸਤਕ ਸਰੋਤ/978-81-86806-20-3|<bdi>978-81-86806-20-3</bdi>]].</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=urqvDQAAQBAJ&q=Tripura+Sen+Chattagram+armoury+raid&pg=RA2-PA1920|title=Who's Who of Indian Martyrs|last=P. N. CHOPRA|first=VOL.I|year=1969|isbn=9788123021805|access-date=February 4, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_District|title=Chittagong District|access-date=February 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515150647/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_District|archive-date=ਮਈ 15, 2019|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913]] j0q8q33a6uds6vnbjmgc7v14n9e49nb ਲੋਂਗਈ 0 151865 850608 637654 2026-10-26T03:19:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850608 wikitext text/x-wiki {{Infobox clothing type|name=ਲੋਂਗਈ|image_file=File:Longyi.jpg|image_size=|caption=ਇੱਕ ਲੋਂਗਈ ਵਿੱਚ ਬਰਮੀ ਆਦਮੀ|type=ਸਕਰਟ|material=ਰੇਸ਼ਮ, ਕਪਾਹ|location=ਬਰਮਾ (ਮਿਆਂਮਾਰ)}} '''ਲੋਂਗਈ''' ({{MYname|MY=လုံချည်|MLCTS=lum hkyany}}; {{IPA-my|lòʊɰ̃dʑì|pron}}) ਬਰਮਾ (ਮਿਆਂਮਾਰ) ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਚਾਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 2 ਮੀਟਰ (6.6 ਫੁੱਟ) ਲੰਬਾ ਅਤੇ 80 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (2.6 ਫੁੱਟ) ਚੌੜਾ ਹੈ। ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਿਲੰਡਰ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਗੰਢ ਦੇ ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਫੋਲਡ ਕਰਕੇ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਰਾਮ ਲਈ ਗੋਡੇ ਤੱਕ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਲੋਂਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਲਯੀ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੂੰਗੀ, ਲੰਬੀ, ਕੈਲੀ ਜਾਂ ਸਾਰਾਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{quote|ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਬੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਉਹ ਅਪੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।|sign=ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਬਰਮੀ ਕਹਾਵਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲੂਮ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬੁਣਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.mrtv3.net.mm/pages/folkweav.html|title=Traditional Folk Weaving Art of Myanmar inc. video|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071006185014/http://www.mrtv3.net.mm/pages/folkweav.html|archive-date=2007-10-06}}</ref>}} == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Burmese_man.jpg|thumb|1800 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਟੰਗਸ਼ੇ ਪਾਸੋ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਦਮੀ]] ਆਧੁਨਿਕ ਲੋਂਗੀ, ਸਿਲੰਡਰ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ, ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਹਾਲ ਹੀ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਸੋ ਅਤੇ ਹਟਾਮੀਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਂਗੀ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲੇਈ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਰੋਂਗ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।<ref name="judson">{{cite book|title=Judson's Burmese-English dictionary|last=Judson|first=Adinoram|publisher=Government of Burma|year=1893}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Bodleian_Ms._Burm._a._5_fol82-3.jpg|right|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਬਰਮੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੰਗ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਲੂਮ ਉੱਤੇ ਪਾਸੋ ਬੁਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਆਦਮੀ, ਪਾਸੋ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਦੇਖਦਾ ਹੈ।]] ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਪਾਸੋ 30 ਫੁੱਟ (9.1 ਮੀ.) ਦਾ ਲੰਬਾ ਟੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਟੰਗਸ਼ੇ ਪਾਸੋ ({{my|တောင်ရှည်ပုဆိုး}}) ਅਤੇ ਅਣਸਿੱਖਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਟਾਮੀਨ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਦਾ 4.5 ਫੁੱਟ (1.4 ਮੀ.) ਲੰਬਾ ਟੁਕੜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸੂਤੀ ਜਾਂ ਮਖਮਲ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਪੱਟੀ ਸੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰਿਪ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਸਿਲਾਈ ਹੋਈ ਲਾਲ ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ ਕਪੜਾ, ਸ਼ਾਰਟਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਾਂਗ ਤਲ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ।<ref name="ferrars">{{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279758|title=Burma|last=Ferrars|first=Max|author2=Bertha Ferrars|publisher=S. Low, Marston and Company|year=1900}}</ref><ref name="ind">{{cite book|title=Imperial gazetteer of India|publisher=Superintendent of Government Printing|year=1908|volume=10|pages=46}}</ref> ਪਾਸੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਮਾ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Yule1858">{{cite book|url=https://archive.org/details/narrativeofmissi00yulerich|title=A narrative of the mission sent by the governor-general of India to the court of Ava in 1855: with notices of the country, government, and people|author=Sir Henry Yule|publisher=Smith, Elder and co.|year=1858|pages=[https://archive.org/details/narrativeofmissi00yulerich/page/n203 154]}}</ref><ref name="bowie">{{cite journal|last1=Bowie|first1=Katherine A.|date=February 1993|title=Assessing the Early Observers: Cloth and the Fabric of Society in 19th-Century Northern Thai Kingdoms|journal=American Ethnologist|volume=20|issue=3|pages=138–158|doi=10.1525/ae.1993.20.1.02a00070|jstor=645416}}</ref> ਪਾਸੋ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ।<ref name="bowie" /> [[ਤਸਵੀਰ:Burman_lady.jpg|thumb|1900 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹਟਾਮੀਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਇੱਕ ਔਰਤ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Bodleian_Ms._Burm._a._5_fol_134.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਵਾਟਰ ਕਲਰ ਲੋਂਗੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।]] == ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Burmese_SPDC_members_greet_Abhisit_Vejjajiva.jpg|thumb|ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ, ਬਰਮੀ ਸਟੇਟ ਪੀਸ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਥਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਭਿਸ਼ਿਤ ਵੇਜਾਜੀਵਾ ਨੂੰ ਅਚੀਕ ਪੈਟਰਨ ਵਾਲੀ ਲੰਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਯਦਯਾ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2053563,00.html|title=Why Did Burma's Leader Appear on TV in Women's Clothes?|last=Horn|first=Robert|date=2011-02-24|newspaper=TIME|access-date=8 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301022607/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2053563,00.html|archive-date=March 1, 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.irrawaddymedia.com/opinion_story.php?art_id=20782|title=Than Shwe Skirts the Issue|author=WAI MOE|date=2011-02-17|newspaper=The Irrawaddy|access-date=8 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314131826/http://www.irrawaddymedia.com/opinion_story.php?art_id=20782|archive-date=14 March 2012|url-status=dead}}</ref>]] ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਹਸੋ ({{my|ပုဆိုး}}) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹਟਾਮੀਨ ({{my|ထဘီ}}, ਜਾਂ ''htamain'') ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਕਹੀਏ ਤਾਂ, ਉਹ ਯੂਨੀਸੈਕਸ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਮੇਕਅਪ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਸੋ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਬਣਾ ਕੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਕਮਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਇੱਕ ਉਂਗਲੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਅਣਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਚੌੜੀ ਮੋੜ ਦੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਮਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਕਮਰ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਟੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਰਬੈਂਡ ਤੱਕ ਪਹਿਨੇ ਇੱਕ ਫਿੱਟ ਬਲਾਊਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੈਮਲਾਈਨਜ਼ ਦਿਨ ਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੋਡੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੌਂਗੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿਲਾਈ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ; htameins ਪੱਛਮੀ ਸਕਰਟਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਲਾਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੌਂਗੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਅਕਸਰ ਦੋਵਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ। == ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਫੈਬਰਿਕ == [[ਤਸਵੀਰ:Acheik_htamains.jpg|thumb|Acheik htameins, ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]] ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਸੋ ਸਾਦੇ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਚੈਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਉਲਟੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ htameins ਕੋਲ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਕੈਲੀਕੋ ਬੈਂਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਮਰ ਲਈ htet sint ({{my|အထက်ဆင့်}}, {{Lit|top band}}) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੈਟਰਨ ਵੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਕਪਾਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਪਰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਲੌਂਗਾਈਸ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Myanmar Longyi |url=http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-culture/longyi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623110212/http://myanmartravelinformation.com/mti-myanmar-culture/longyi.htm |archive-date=2006-06-23}}</ref> ਟੂਟਲ, ਜਾਰਜੇਟ, ਸਾਟਿਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੇਪ ਨੂੰ ਹਟਾਮੀਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬਾਟਿਕ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ, ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਬਾਟਿਕ ({{my|ပါတိတ်}}) ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੇਸ਼ਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰਪੁਰਾ ਦੇ ਬੁਣਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸੰਜੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਹਾਉਂਡਸਟੂਥ ਪੈਟਰਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਲਾੜੇ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ।<ref>{{cite book|url=http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=sea;cc=sea;sid=36af546253da4ddc2c65925cd8df8890;rgn=full%20text;idno=sea282;view=image;seq=72|title=Wanderings in Burma|last=Bird|first=George W|publisher=F J Bright & Son|year=1897|location=London|page=48}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗਰੀਬ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਰੇਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਰੇਸ਼ਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਪਾਸੋ ਅਤੇ ਹਟਾਮੀਨ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਢਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਜ਼ੈਟ ਪਵੇਸ (ਥੀਏਟਰਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ) 'ਤੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਬੁਣਾਈ ਅਤੇ ਨਮੂਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਖੀਨ ਲੋਂਗੀ, ਮੋਨ ਲੋਂਗੀ, ਕਚਿਨ ਲੋਂਗੀ, ਇਨਲੇ ਲੋਂਗੀ, ਜ਼ੀਨ ਮੇ (ਚਿਆਂਗ ਮਾਈ) ਲੋਂਗੀ, ਯੌ ਲੋਂਗੀ, ਸੇਖਖੁਨ ਲੋਂਗੀ, ਦਾਵੇਈ ਲੋਂਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Inle longyi inc. video |url=http://www.mrtv3.net.mm/pages/cotinlay.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006184747/http://www.mrtv3.net.mm/pages/cotinlay.html |archive-date=2007-10-06}}</ref><ref>{{cite web |title=Yaw longyi from Gangaw inc. video |url=http://www.mrtv3.net.mm/page1/yawclo.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050313214444/http://www.mrtv3.net.mm/page1/yawclo.html |archive-date=2005-03-13}}</ref><ref>{{cite web |title=Dawei longyi from Tanintharyi inc. video |url=http://www.mrtv3.net.mm/pages/daweiwea.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006185408/http://www.mrtv3.net.mm/pages/daweiwea.html |archive-date=2007-10-06}}</ref> ਸਿਲਕ ਪਾਸੋ, ਪਰ ਅਚੀਕ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਬੈਂਗੌਕ (ਬੈਂਕਾਕ) ਪਾਸੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਾ (ਭਾਰਤੀ) ਪਾਸੋ ਅਕਸਰ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਾਕਾ ਜ਼ਿਨ ਭਾਰਤੀ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਕਾਲੇ, ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਚੈਕ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ Mercerised Longyis ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਫੈਬਰਿਕ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਹੈ। == ਬਹੁਪੱਖੀਤਾ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Chinlon_hkadaung_kyaik.JPG|thumb|ਯਾਂਗੋਨ ਦੇ ਇੱਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਿਨਲੋਨ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਬਰਮੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਲੋਂਗੀ ਨਾਲ ਅੜਿੱਕੇ (paso hkadaung kyaik)]] ਲੌਂਗੀ ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੁਝ ਹਵਾ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਠੰਡਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਿਲਕ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਬਹੁਮੁਖੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪਾਸੋ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਝੁਕਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਝੁੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੱਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਕਮਰ ਤੱਕ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਸੋ ਹਕਾਡੌਂਗ ਕਯਾਇਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਨਾ ਕਿ ਧੋਤੀ ਵਾਂਗ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ। ਸ਼ਾਰਟਸ ਜਾਂ ਟਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ।<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/trouserpeoplesto00mars|title=The Trouser People|last=Marshall|first=Andrew|publisher=Counterpoint|year=2002|location=Washington DC|page=jacket photo,30|url-access=registration|no-pp=true}}</ref> ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਸੋ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਂ ਪੈਂਟ ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਫੋਲਡ ਪਾਸੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਹਾਉਣ ਵੇਲੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਜਾਂ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੰਭੇ ਜਾਂ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਲਈ ਇੱਕ ਗੱਦੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਲਾਊਜ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਟਿੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਟਾਮੀਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਆਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਟਾਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਵਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਫਸਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਬਾਲਣ, ਲੱਕੜਾਂ, ਟੋਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਟਰੇਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਪਾਸੋ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਟੁਕੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੱਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਲਡ ਅਤੇ ਕੋਇਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਟ੍ਰੀਟ ਹਾਕਰ ਦਾ ਮਾਲ ਢੋਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਤਬਦੀਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੀਂ ਲੌਂਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉੱਪਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਢਿੱਲੀ ਅਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ htamein ਪਹਿਨਣਗੇ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲੇ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਹਟਮੀਨ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਖਿੱਚਦੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਧੋਣਾ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਸਿਲੰਡਰ ਟੁਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲਟਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਬਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫੋਲਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਲਮਾਰੀ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਟੈਕ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <gallery> ਤਸਵੀਰ:Longyi sellers at Mandalay.JPG|ਲੌਂਗਈ ਵਿਕਰੀ ਲਈ, ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮਾਂਡਲੇ ਤਸਵੀਰ:Paso hkadaung kyaik, Ngahtatgyi Buddha, Yangon.JPG|ਪਾਸੋ ਹਕਾਡੌਂਗ ਕਯਾਇਕ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤੀ ਤਸਵੀਰ:Kachin longyi.JPG|ਟਾਰਟਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਚਿਨ ਲੋਂਗੀ </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{Portal|Fashion}} * [[ਮਲੋਂਗ]] * [[ਸਰੋਂਗ]] * [[ਲੂੰਗੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 14.Amitav Ghosh (2002) ''The Glass Palace'' pp 25, {{ISBN|0-375-75877-1}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20140316125713/http://www.myanmar-image.com/newmenu/costume/ Myanmar Fashion from Myanmar Image Gallery] * [https://web.archive.org/web/20050313214818/http://www.mrtv3.net.mm/pages/100shul.html Burma Silks inc. video] 3x6af6eoop6g6vgflfw155afzx3dyni ਬੰਗਾਲੀ ਕਿੱਸਾ 0 153315 850568 850186 2026-10-25T14:46:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850568 wikitext text/x-wiki '''ਬੰਗਾਲੀ ਕਿੱਸਾ''' ({{Lang-bn|বাংলা কিসসা/কিচ্ছা|Bangla Kissa/Kiccha}} ), ਕੇਚਾ ( {{Lang-bn|কেচ্ছা}} ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ),<ref>{{Cite web |script-title=bn:কেচ্ছা - শব্দের বাংলা অর্থ |url=http://www.english-bangla.com/bntobn/index/%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A6%BE |website=english-bangla.com |language=bn}}</ref> [[ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ]] ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਖਿਕ ਕਹਾਣੀ-ਕਥਨ ਦੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]] ਅਤੇ ਤੁਰਕੋ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਨਾਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।<ref name="bpedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Islam|first=Sirajul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|chapter=Kissa|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kissa|access-date=2023-02-21|archive-date=2025-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225115732/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kissa|url-status=dead}}</ref> ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ''ਕਿੱਸਾ'' [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਬਹਾਦਰੀ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਅਖੰਡਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮੀ]] ਅਤੇ/ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ। ਬੰਗਾਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕਧਾਰਾ]] ਇਸਦੀ ਹਸਤੀ ਲਈ। == ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ == ''ਕਿੱਸਾ'' ਸ਼ਬਦ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਸ਼ਬਦ ''ਕਿੱਸਾ'' (قصه {{Lrm}} ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ' ''ਮਹਾਕਾਵਿ ਕਥਾ'' ' ਜਾਂ ' ''ਲੋਕ ਕਥਾ'' '। ਇਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਰਗੀਆਂ [[ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ [[ਨਾਂਵ|ਆਮ ਨਾਂਵ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ' ''ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ'' ' ਜਾਂ ' ''ਕਹਾਣੀ'' ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੱਸਾ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੇਖਕ ਪਿਆਰ, ਯੁੱਧ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਪਰਸੋ-ਅਰਬ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੰਗਾਲੀ ਦੀ ''ਦੋਭਾਸ਼ੀ'' ਬੋਲੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਿਆਰ ਸੀ। ਇਹ ਮੁਗਲ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਸਲਤਨਤ (ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ) ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿੱਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ। ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਹਾਵੜਾ]] ਵਿੱਚ ''ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਕਿੱਸਾ ਸਾਹਿਤ''।<ref>{{Cite book|title=West Bengal District Gazetteers|last=Kumar Banerji|first=Amiya|volume=Howrāh|location=[[West Bengal]]|page=462}}</ref> ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਿੱਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੰਗਾਲੀ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ( ਸ਼ਧੂ-ਭਾਸ਼ਾ ), ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਸੀ, ਵਧੇਰੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੀਰ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਬਿਸ਼ਾਦ ਸਿੰਧੂ, ਕਰਬਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬੰਗਾਲੀ ਕਿੱਸੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਤ ਸ਼ਧੂ -ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/literature/bishad-sindhu-book-ii-chapter-4-4254|title=Bishad Sindhu (Book II Chapter 4)|date=28 February 2015|work=The Daily Star|access-date=4 August 2016}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == ਲਿਖਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ''ਕਿੱਸਾ'' ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਵਸਤੂ ਬਣ ਗਈ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸਗੀਰ ਦੀ ਯੂਸਫ਼-ਜ਼ੁਲੇਖਾ ਨੂੰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="sagir">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=Wakil|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|chapter=Yusuf-Zulekha|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Yusuf-Zulekha|access-date=2023-02-21|archive-date=2026-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101221031/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Yusuf-Zulekha|url-status=dead}}</ref> ਚਟਗਾਉਂ ਦੇ ਬਹਿਰਾਮ ਖਾਨ ਨੇ [[ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ|ਲੈਲਾ ਅਤੇ ਮਜਨੂੰ]] ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ "ਲੈਲੀ-ਮਜਨੂ" ਕਿਹਾ। ਨੇੜਲੇ ਸਤਕਾਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਰ ਖੰਦਕਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਵਾਜ਼ਿਸ਼ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁਲੇ ਬਕਾਵਾਲੀ ਲਿਖੀ ਜੋ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ, ਮਧੂਮਾਲਤੀ, ਫਰਹਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰੀਨ, ਤੂਤੀਨਾਮਾ, ਹਤੇਮਤਾਈ, ਸਖੀ ਸੋਨਾ, ਜੰਗਨਾਮਾ, ਅਲੀਫ਼-ਲੈਲਾ ਵਾ ਲੈਲਾ ਅਤੇ ਗੁਲੇ ਤਰਮੁਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀਬੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਈਅਦ ਹਮਜ਼ਾ, ਨਸੇਰ ਅਲੀ, ਰੌਸ਼ਨ ਅਲੀ ਅਤੇ ਫਕੀਰ ਸ਼ਾਹ ਗਰੀਬੁੱਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="bpedia"/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਸਾਗੋਈ]] 9ybmxjysvkc75q30bxdh16wy6ryzz4k ਲੀਲਾ ਗਾਂਧੀ 0 154283 850606 848032 2026-10-26T02:56:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850606 wikitext text/x-wiki  {{Infobox academic|name=ਲੀਲਾ ਗਾਂਧੀ|birth_date={{birth year and age|1966}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ|discipline=|school_tradition=|workplaces=|parents=|education=|image=London, Asia, Art, Worlds Sociality & Affect, Gandhi 14m30s.jpg|relatives=}} '''ਲੀਲਾ ਗਾਂਧੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Leela Gandhi;''' ਜਨਮ 1966) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ|ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Leela Gandhi speaks on postcolonial ethics in first Humanities Lecture |url=https://news.cornell.edu/stories/2010/04/leela-gandhi-speaks-postcolonial-ethics |access-date=2021-09-21 |website=Cornell Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-04-24 |title='Civil society is like a Socratic gadfly to the state' |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/civil-society-is-like-a-socratic-gadfly-to-the-state/ |access-date=2022-01-27 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਜੌਹਨ ਹਾਕਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬ੍ਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਪੇਮਬਰੋਕ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।<ref>Leela Gandhi's [https://vivo.brown.edu/display/lgandhi Research Profile] at [[Brown University]]</ref><ref>[https://news.brown.edu/new-faculty/humanities/leela-gandhi New Faculty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329230434/https://news.brown.edu/new-faculty/humanities/leela-gandhi |date=2019-03-29 }}, News from Brown</ref><ref>{{Cite web |last=Amesur |first=Akshay |date=2021-09-10 |title=Pembroke Center endowed with $5 million donation, welcomes new director |url=https://www.browndailyherald.com/2021/09/10/pembroke-center-endowed-with-5-million-donation-welcomes-new-director/ |access-date=2021-09-21 |website=Brown Daily Herald |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921045604/https://www.browndailyherald.com/2021/09/10/pembroke-center-endowed-with-5-million-donation-welcomes-new-director/ |archive-date=2021-09-21 |url-status=dead}}</ref> ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਲਾ ਟਰੋਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲ ''ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਸਟੱਡੀਜ਼'' ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਜਰਨਲ ''ਪੋਸਟ-ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਟੈਕਸਟ'' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://postcolonial.org/index.php/pct/about/editorialTeam Postcolonial Text] ISSN 1705-9100.</ref> ਉਹ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਹੈ।<ref>[http://sct.cornell.edu/people/senior-fellows/ Senior Fellows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617134859/http://sct.cornell.edu/people/senior-fellows/ |date=2016-06-17 }} at the [[School of Criticism and Theory]]</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰਾਮਚੰਦਰ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਨੇਤਾ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਹੈ।<ref>IndiaPost.com: [http://indiapost.com/article/india/514/ President, PM condole death of Ramachandra Gandhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220154006/http://indiapost.com/article/india/514/|date=2007-12-20}} Wednesday, 06.20.2007</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕੁਝ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀਵਾਦ 'ਤੇ) ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।<ref>As recounted in the notes on the [[Australian National University]] Humanities Research Center's conference [http://www.anu.edu.au/hrc/conferences/conference_archive/2004/Gandhi_Report.php Gandhi, Non-Violence and Modernity]</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ [[ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਬਾਲੀਓਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=University of Chicago, Department of English faculty Web page |url=http://english.uchicago.edu/faculty/gandhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609234037/http://english.uchicago.edu/faculty/gandhi |archive-date=2010-06-09}}</ref> ਉਹ [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ [[ਦੇਵਦਾਸ ਗਾਂਧੀ]] ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੀ. [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] mfrfzcxtdrvfmku2obdadm4t40rbr5h ਮਾਲਵਿਕਾ ਨਾਇਰ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ) 0 154301 850577 643874 2026-10-25T18:28:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850577 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਾਲਵਿਕਾ ਨਾਇਰ | image = "MalavikaAmmu".jpg | image_size = | caption = | other_names = ਅਮੂ | birth_name = | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2004-ਮੌਜੂਦ | notable_works = | relatives = ਨਿਖਿਲ (ਭਰਾ) | awards = ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਾਲਵਿਕਾ ਨਾਇਰ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Malavika Nair''') ਇੱਕ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/best-child-artiste-malavika-nair-has-big-plans/article3660519.ece|title=Best child artiste Malavika Nair has big plans|date=20 July 2012|work=The Hindu|access-date=10 January 2020|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/photo-gallery/cinema/actress-divya-unni-latest-photoshoots-viral-on-social-media/photoshow/96969873.cms|title=രവി വർ‍മ ചിത്രങ്ങൾ പോലെ സ്ത്രീത്വത്തിൻ്റെ അഴക് വിരിച്ച് 'മാളവിക നായർ' ചിത്രങ്ങൾ കാണാം|work=Times of India Malayalam}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/080417/working-with-the-biggies-malavika-nair.html|title=Working with the biggies: Malavika Nair|work=Deccan Chronicle}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਲਵਿਕਾ ਨਾਇਰ ਦਾ ਜਨਮ ਤ੍ਰਿਸੂਰ<ref>{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-malavika-nair-s-graduation-day-photos-1.8080846|title=ജേണലിസത്തിൽ ടോപ്പറായി മാളവിക|work=Mathrubhumi}}</ref> ਵਿੱਚ ਸੇਤੂ ਮਾਧਵਨ ਅਤੇ ਸੁਚਿਤਰਾ ਸੇਤੂਮਾਧਵਨ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨਿਖਿਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://news24hours.in/2022/08/26/actress-malavika-nair-become-topper-in-journalism/|title=Actress Malavika Nair become topper in Journalism|work=News24}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਮਾਲਵਿਕਾ ਨਾਇਰ ਸੇਂਟ ਟੇਰੇਸਾ ਕਾਲਜ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ 2020-2022 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟਾਪਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/07/23/malavika-nair-pg-marks-high-distinction.html|title=Actress Malavika Nair thrilled about passing PG with high distinction|date=23 July 2022|work=Onmanorama|access-date=23 July 2022|language=en-IN}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਵੇਕੋਦਯਾਮ ਬੁਆਏਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ 2015-17 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਅੰਕ (ਪੂਰੇ A+) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://news24hours.in/2022/08/26/actress-malavika-nair-become-topper-in-journalism/|title=Actress Malavika Nair become topper in Journalism|work=News24}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-malavika-nair-s-graduation-day-photos-1.8080846|title=ജേണലിസത്തിൽ ടോപ്പറായി മാളവിക|work=Mathrubhumi}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਮਾਲਵਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਲਿਆਲਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੀ. [[ਕਮਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ)|ਕਮਲ ਨੇ]] ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਨੀ-ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਫਿਲਮ ''ਕਰੁਥਾ ਪਕਸ਼ੀਕਲ'' ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Cast |url=http://www.sohanlal.com/index.php/10-trilogy/4-orkkukavallappozhum-remember-me |publisher=sohanlal.com |access-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227173257/http://www.sohanlal.com/index.php/10-trilogy/4-orkkukavallappozhum-remember-me |archive-date=2023-02-27 |url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ 19 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-malavika-nair-s-graduation-day-photos-1.8080846|title=ജേണലിസത്തിൽ ടോപ്പറായി മാളവിക|work=Mathrubhumi}}</ref> ਮਾਲਵਿਕਾ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਫਿਲਮ ''ਕਰੂਥਾ ਪਕਸ਼ੀਕਲ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਨੇਤਰਹੀਣ ਕੁੜੀ ਮੱਲੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/small-wonder-on-the-big-screen/article2272759.ece|title=Small wonder on the big screen|date=22 June 2007|work=The Hindu|access-date=10 January 2020|language=en-IN}}</ref> ਉਸਨੂੰ ''ਓਮਾਕਕੁਇਲ ਪਦੁਮਬੋਲ'' ਵਿੱਚ ਰੀਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/siddique-happy-and-sad-with-kerala-state-awards-606201|title=Siddique 'happy' and 'sad' with two Kerala state awards|last=PTI|date=20 July 2012|access-date=9 July 2021|publisher=NDTV}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rh0j4400fmx3dc8pwacgkv56l8ajoth ਰੂਪੋਸ਼ੀ ਬੰਗਲਾ 0 154384 850601 765442 2026-10-26T01:08:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850601 wikitext text/x-wiki '''''ਰੂਪੋਸ਼ੀ ਬੰਗਲਾ''''' ( {{Lang-bn|রূপসী বাংলা}} , ਸੁੰਦਰ ਬੰਗਾਲ) ਮਹਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ [[ਜੀਬਨਾਨੰਦ ਦਾਸ|ਜੀਵਨਾਨੰਦ ਦਾਸ]] ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.alokitobangladesh.com/online/details/14964|work=Alokito Bangladesh|access-date=2018-06-07|language=bn|script-title=bn:জীবনানন্দ দাশের কবিতার সংখ্যা কত?}}</ref><ref name="Murshid 2016">{{Cite book|title=Hajar Bacharer Bangali Sangskriti|last=Murshid|first=Ghulam|publisher=Abasar|year=2016|isbn=978-984-415-190-1|location=Dhaka|pages=316|language=bn|script-title=bn:হাজার বছরের বাঙালি সংস্কৃতি|trans-title=Bengali Culture across the Millennia|chapter=Bangla Bhasha o Sahitya|script-chapter=bn:বাংলা ভাষা ও সাহিত্য|trans-chapter=Bengali Language and Literature|author-link=Ghulam Murshid}}</ref> 1934 ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ, ਬਹੱਤਰ ਸੌਨੇਟ - ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਵੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ-ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ - 1957 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ,<ref name="Alexander2018">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DVRnDwAAQBAJ&pg=PA43|title=Name Me a Word: Indian Writers Reflect on Writing|last=Meena Alexander|date=24 July 2018|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-23565-4|pages=43–}}</ref> ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ 1971 ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਟੋਟੇਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ। ''ਰੂਪੋਸ਼ੀ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ,'' ਦਾਸ ਅਸਲ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਸ਼ੂਕ'' ਪੰਛੀ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਪਨੇ ਵਰਗੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਟੇਪਸਟਰੀ ਬੁਣਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/city/jibanandas-birds-1377718|title=Jibananda's Birds|date=2017-03-18|work=The Daily Star|access-date=2018-06-09|language=en}}</ref> ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਾਰਿਸ਼ਾਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Islam 2012">{{Cite book|title=[[Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh]]|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=2nd|location=Dhaka|chapter=Das, Jibanananda|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Das,_Jibanananda|access-date=2023-02-28|archive-date=2021-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210326052657/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Das,_Jibanananda|url-status=dead}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਪਿਆਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜੀਵਨਾਨੰਦ ਦਾਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ ਹੈ। [[ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ]] ਨੇ 1957 ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਕਵਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Rupashi_Bangla_manuscript_first_page,_by_Jibanananda_Das.png|left|thumb| ਕਵੀ ਜੀਵਨਾਨੰਦ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ "ਰੂਪਸ਼ੀ ਬੰਗਲਾ" (ਬੰਗਾਲ, ਸੁੰਦਰ) ਦੇ ਸੋਨੇਟ ਵਾਲੇ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ]] jvqe2dv87kf84silm5949wcnp3hdl86 ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਦਵਲੀ 0 154388 850615 765450 2026-10-26T05:16:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850615 wikitext text/x-wiki '''ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਦਵੀ''' ({{Lang-bn|বৈষ্ণব পদাবলী}} ) ਅੰਦੋਲਨ 15 ਵੀਂ ਤੋਂ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੌਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ|ਵੈਸ਼ਨਵ]] ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ [[ਰਾਧਾ]] - [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਕਥਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ''ਪਦਵਲੀ'' ('''ਪਦਾਬਲੀ''' ਵੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ" ( ''ਪੜਾ'' = ਛੋਟੀ ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ; ''+ਵਾਲੀ'' = ਬਹੁਵਚਨ; ਸੰਗ੍ਰਹਿ)। ਪਦਵਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੈਵੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] [[ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ]] (600 ਬੀ.ਸੀ.-300 ਈ.) ਦੀ ''ਅਗਮ'' ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] (ਨੰਨਯਾ, ਅੰਨਾਮਯ) ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ]] ਸਾਹਿਤ (ਦਾਸਾ ਸਾਹਿਤ) ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਸਨ। ਧਾਰਮਿਕ [[ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਾਵਿਕ ਥੀਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮਾਨੁਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ [[ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] ਦੇ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀ]] ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ|ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ]] ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲਹਿਰ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ 13ਵੀਂ-17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ([[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]]) ਜਾਂ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਿੱਦਿਆਪਤੀ|ਵਿਦਿਆਪਤੀ]] (14ਵੀਂ ਸਦੀ) ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦਦਾਸ ਕਵੀਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਬ੍ਰਜਬੁਲੀ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਿਥਿਲਾ (14ਵੀਂ ਸਦੀ) ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਪਤੀ ਅਤੇ [[ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬੀਰਭੂਮ]] ਵਿੱਚ [[ਚੰਡੀਦਾਸ]] (14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ)। ਚੰਡੀਦਾਸ ਨਵੀਨਤਮ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। 1474 ਵਿੱਚ, ਮਾਲਾਧਰ ਬਾਸੂ ਨੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] [[ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ|ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ]] (9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ) ਦੇ 10ਵੇਂ ਅਤੇ 11ਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ''ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵਿਜੇ'' ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਮਾਲਾਧਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ, 10ਵੀਂ ਕਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ [[ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ]] ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਲੀਲਾ ਬਾਰੇ। ਉਸਨੂੰ ਰੁਕਨੁਦੀਨ ਬਾਰਬਕ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ''ਗੁਣਰਾਜ ਖਾਨ ਦੇ'' ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਚੰਡੀਦਾਸ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਾਲਾਧਰ ਬਾਸੂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਨ,<ref name="bp">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmed|first=Wakil|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Vaisnava Literature|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vaisnava_Literature|access-date=2023-02-28|archive-date=2023-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228123127/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Vaisnava_Literature|url-status=dead}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਾਵਿ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣੀ ਸੀ। === ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ === ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਚੈਤੰਨਿਆ (1486-1533) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਬਰ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਚੈਤੰਨਿਆ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਗੀਤ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਗਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਰਗੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸਨ। ਚੈਤੰਨਿਆ ਨੇ ਖੁਦ ਕਈ ਲਿਖੇ (ਸਰੋਤ - ? ਗੌੜੀਆ-ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਚੈਤੰਨਿਆ ਨੇ ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੀ ਛੱਡਿਆ ਸੀ: ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਸ਼ਟਕ) ਗੀਤ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਦਵਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਾਰੀ ਗੁਪਤਾ ( ''ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੈਤਨਯਚਰਿਤ੍ਰ ਅਮ੍ਰਤਾ'' ), ਨਰਹਰੀ ਸਰਕਾਰ, ਬਾਸੁਦੇਵ ਘੋਸ਼, ਲੋਚਨਦਾਸ, ਗਿਆਨਦਾਸ, ਗੋਵਿੰਦਦਾਸ, ਬਲਰਾਮ ਦਾਸ, ਸਯਦ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ [[ਚੰਡੀਦਾਸ|ਦਵਿਜਾ ਚੰਡੀਦਾਸ]] (16ਵੀਂ ਸਦੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [[Kaviranjan|ਕਵੀਰੰਜਨ]] ( ''ਛੋਟੋ ਵਿਦਿਆਪਤੀ'' ), ਕਵੀਸ਼ੇਖਰ, ਰਾਧਾਬੱਲਭ ਦਾਸ, ਘਣਸ਼ਿਆਮ ਦਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਨਵਦਾਸ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ, ਰਾਧਾਮੋਹਨ ਠਾਕੁਰ ( ''ਪਦਅਮਰ ਤਸਮੁਦਰ'' ), ਨਰਹਰੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ( ''ਗੀਤਚੰਦਰੋਦਯ'' ), ਯਦੁਨੰਦਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="bp" /> ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਲ ਲਿਖਤਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ (ਕੁਝ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਵੀ ਰਚੇ ਹੀ ਨਾ ਗਏ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ [[ਕੀਰਤਨ]] ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਹੇਠਾਂ ਆਏ ਹਨ)। ਬਾਅਦ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਪਦਕਲਪਤਰੁ'' 150 ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ 3000 ਵੈਸ਼ਨਵ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਥੀਮ == ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ [[ਰਾਧਾ]] ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ [[ਜਮਨਾ ਦਰਿਆ|ਯਮੁਨਾ]] ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ; ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਦੂ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੁਹਜ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰਾਧਾ ਦਾ [[Viraha|ਵਿਰਾਹ]] ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਦੁਖ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਵਿਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ [[ਚੰਡੀਦਾਸ]] ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਧਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ [[ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੈਥਿਲੀ]] ਕਵੀ ਵਿਦਿਆਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਵਿੰਦਦਾਸ, ਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਜਬੁਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ]] julazeknzvr9iuv8ttyj19v2dhonrxq ਮਧੂ ਸਪਰੇ 0 154518 850570 806281 2026-10-25T16:14:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850570 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">ਮਧੂ ਸਪਰੇ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਜਨਮ | class="infobox-data" |ਮਧੂਸ਼੍ਰੀ ਸਪਰੇ 14 ਜੁਲਾਈ 1971 (ਉਮਰ 51) ਨਾਗਪੁਰ, ਭਾਰਤ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਕਿੱਤਾ | class="infobox-data role" |ਮਾਡਲ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | class="infobox-data" |ਗਿਆਨ ਮਾਰੀਆ ਐਮੇਂਡਟੋਰੀ<div style="display:inline;white-space:nowrap;"><div style="display:inline-block;line-height:normal;margin-top:1px;white-space:normal;">&#x200B;</div></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਖਿਤਾਬ | class="infobox-data" |ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸ 1992 ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 1992 (ਦੂਜਾ ਰਨਰ ਅੱਪ) |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ | class="infobox-data" |ਕਾਲਾ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੰਗ | class="infobox-data" |ਕਾਲਾ |- style="display:none" | colspan="2" | |} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਧੂ ਸਪਰੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Madhu Sapre;''' ਜਨਮ 14 ਜੁਲਾਈ 1971) [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸਪਰੇ ਇੱਕ ਅਥਲੀਟ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ 1992 ਦੇ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੂਜੀ ਰਨਰ ਅੱਪ ਸੀ। ਮਧੂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਜਵਾਬ ਸੱਚੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ," ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅਤੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਅਯੋਗਤਾ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।"<ref name="R1">{{Cite web |date=22 October 1997 |title=Madhu Sapre - Miss India 1992 / Miss Universe 2nd Runner up |url=http://health.rediff.com/style/oct/22book.htm |access-date=23 March 2011 |publisher=[[Rediff]]}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸਪਰੇ [[ਇਟਲੀ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਰਿਕਸੀਓਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਇਤਾਲਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਿਆਨ ਮਾਰੀਆ ਐਮੇਂਡਟੋਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਟਲਾਂ ਨਾਲ।<ref>[http://www.rediff.com/netguide/2002/may/30madhu.htm Celebrity Surfing with Madhu Sapre]</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/madhu-sapre-delivers-baby-girl/ |title=Madhu Sapre delivers baby girl |access-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804234822/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/madhu-sapre-delivers-baby-girl/ |archive-date=2018-08-04 |url-status=dead}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੁੱਟੀਆਂ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਸੀ ਦੋਸਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਐਮੈਂਡਟੋਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਿਸੀਓਨ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>[http://m.hindustantimes.com/brunch/mother-s-day-special-madhu-sapre-s-fairy-tale-life-in-italy/story-io9yCpz4z5wyXVwvfKG95I.html Madhu Sapre- Supermodel to Supermom]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! class="unsortable" | ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟ |- | 2003 | ''ਬੂਮ'' | ਅਨੂ ਗਾਇਕਵਾੜ | ਹਿੰਦੀ | |- |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] 99c3yz82ipo7lcks6xxl3o9c0ve4lzk ਮਹਾਵੰਸ਼ 0 154766 850573 805381 2026-10-25T17:12:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850573 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਾਵੰਸ਼''' (ਅਰਥ: 'ਮਹਾਨ ਇਤਹਾਸ', [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: <span>ਗ੍ਰੇਟ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ;</span> [[ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਾਲੀ]]: ''මහාවංස'' ਮਹਾਵੰਸ) (5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ) [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ [[ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਾਲੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਲ ਹੈ।<ref name="Sen1999">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&pg=PA91|title=Ancient Indian History and Civilization|last=Sailendra Nath Sen|date=1 January 1999|publisher=New Age International|isbn=978-81-224-1198-0|page=91}}</ref> ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਦੇ ਮਹਾਸੇਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ (302 ਈਸਵੀ) ਤੱਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 543 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ (277-304 ਸੀਈ) ਤੱਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਦੇ ਮਹਾਵਿਹਾਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਭਿਖਸ਼ੂ|ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ]] ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ, ਅਸਲ ਪੱਤਾ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=25 Feb 2021 |title=Ola-leaf Mahavamsa to be declared a World Heritage |url=https://www.dailynews.lk/2021/02/25/local/242520/ola-leaf-mahavamsa-be-declared-world-heritage |website=Daily News}}</ref> == ਸਮੱਗਰੀ == ਮਹਾਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:<ref name="Hinüber_Pali_handbook">{{Cite book|title=A Handbook of Pali Literature|last=Von Hinüber|first=Oskar|date=1997|publisher=Munishiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|isbn=81-215-0778-2|edition=1st Indian|location=New Delhi|pages=87–93|language=en|author-link=Oskar von Hinüber}}</ref> * '''ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ:''' ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਟਾਪੂ 'ਤੇ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੌਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬੁੱਧ ਨੇ ਯੱਕਾ (ਯਕਸ਼ਾਂ) ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੋਧੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇਗਾ। ਪਾਲੀ ਕੈਨਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * '''ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ:''' ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੂਚੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹਨ। * '''ਬੋਧੀ ਸੰਘ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ:''' ਮਹਾਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਭਾਗ ਸਮਰਾਟ [[ਅਸ਼ੋਕ]] ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਮਿਸ਼ਨ, [[ਬੋਧੀ ਰੁੱਖ|ਬੋਧੀ ਦੇ ਰੁੱਖ]] ਦੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਹਾਵਿਹਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਨਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੋਧੀ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੋਧੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। * '''ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਇਤਹਾਸ:''' ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੇਨਾ ਦੇ ਰਾਜ, ਯੁੱਧਾਂ, ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ, ਸਟੂਪਾਂ ਅਤੇ ਰਿਲੀਕੁਰੀਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਹਾਲਾ ਰਾਜਾ ਦੱਤਾਗਮਣੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਹਮਲਾਵਰ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਏਲਾਰਾ ( ''ਦੀਪਵੰਸਾ'' ਵਿੱਚ 13 ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਵਿੱਚ 861 ਆਇਤਾਂ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਇਤਹਾਸ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Hinüber_Pali_handbook"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ''ਦੀਪਵੰਸਾ'' ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਭਯਾਗਿਰੀ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ''ਮਹਾਵੰਸਾ'' ਮਹਾਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Hinüber_Pali_handbook"/> == ਇਤਿਹਾਸ == ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਮਹਾਂ ਵਿਹਾਰਿਆ ਦੇ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੇ ਤੀਸਰੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਟਾਪੂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਧਾਤੁਸੇਨਾ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਕਲਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਅੱਥਕਥਾ'' (ਕਈ ਵਾਰ ''ਸਿਨਹਾਲਥਕਥਾ'' ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੰਹਲਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਨ।{{Sfn|Oldenberg|1879}}{{Page needed|date=February 2016}} ''ਦੀਪਵੰਸਾ'' (ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ) "ਆਈਲੈਂਡ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲਜ਼" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਮਹਾਵੰਸਾ'' 'ਤੇ ''ਅੱਥਕਥਾ ਦੀ'' ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਦੀ ਰਚਨਾ ''ਮਹਾਵੰਸਾ-ਟਿਕਾ'' ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨਨਾਮ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਭਿਕਸ਼ੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਹਾਨਮਾ ਨੂੰ ਆਮ [[Dighasanda|ਦੀਘਾਸੰਦ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।<ref name="Hinüber_Pali_handbook"/> ਮਹਾਨਮਾ ਨੇ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਅਤੇ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ''ਦੀਪਵੰਸਾ'' ਜਾਂ ਸਿਨਹਾਲੀ ਅੱਥਕਥਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Hinüber_Pali_handbook" /> [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਲੋਕ|ਸਿੰਹਲਾ]] ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਾਲੀਅਮ, ''ਕੁਲਾਵਮਸਾ'' "ਲੇਸਰ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ", ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1815 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਕਬਜ਼ੇ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ''ਕੁਲਵੰਸਾ ਨੂੰ'' ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ * [[ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰ|ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} === ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ === * {{Cite book|title=Encyclopaedia of Pali Literature|last=Tripathi|first=Sridhara|year=2008|volume=1}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LEn9i9pnRHEC&pg=PR16|title=Dictionary of Pali Proper Names|last=Malalasekera|first=Gunapala Piyasena|publisher=Asian Educational Services|year=2003|isbn=978-81-206-1823-7|author-link=Gunapala Piyasena Malalasekera}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K1lCQT_-k6MC&pg=PA8|title=Dipavamsa|last=Oldenberg|first=Hermann|publisher=Asian Educational Services|year=1879|isbn=978-81-206-0217-5}} * {{Cite book|title=A Handbook of Palic Literature|last=von Hinüber|first=Oskar|year=1997|isbn=81-215-0778-2|location=India|language=en|author-link=Oskar von Hinüber}} * {{Cite journal|last=Murphey|first=Rhodes|date=February 1957|title=The Ruin of Ancient Ceylon|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1957-02_16_2/page/n4|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Association for Asian Studies|volume=16|issue=2|pages=181–200|doi=10.2307/2941377|jstor=2941377}} * {{Cite journal|last=Kosuta|first=Matthews|author-link=Matthew Kosuta|year=2019|title=King Naresuan's Victory in Elephant Duel|journal=Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia|publisher=ISEAS - Yusof Ishak Institute|volume=34|issue=3|pages=578–606|doi=10.1355/sj34-3d|jstor=26798885|jstor-access=free}} * {{Cite journal|last=Matthews|first=Bruce|year=1979|title=The Problem of Communalism in Contemporary Burma and Sri Lanka}} * {{Cite journal|last=MacLaughlin|first=Raul|title=Ancient Contacts: The Roman Emperor and the Sinhalese King|journal=Classics Ireland}} * {{Cite journal|last=Shtrathern|first=Alan|year=2014|title=Vijaya and Romulus: Interpreting the Origin myths of Sri Lanka and Rome|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=24|issue=1|pages=51–73|jstor=43307281|jstor-access=free}} * {{Cite journal|last=Blackburn|first=M.|year=2015|title=Buddhist Connections in the Indian Ocean: Changes in Monastic Mobility, 1000-1500|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=58|issue=3|pages=237–266|doi=10.1163/15685209-12341374}} === ਸੰਸਕਰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ === * Geiger, Wilhelm; Bode, Mabel Haynes (transl.); Frowde, H. (ed.): [https://archive.org/stream/mahavamsagreatch00geigrich#page/n5/mode/2up The Mahavamsa or, the great chronicle of Ceylon], London: Pali Text Society 1912. * Guruge, Ananda W.P.: ''Mahavamsa.'' Calcutta: M. P. Birla Foundation 1990 (''Classics of the East''). * Guruge, Ananda W. P. Mahavamsa: The Great Chronicle of Sri Lanka, A New Annotated Translation with Prolegomena, ANCL Colombo 1989 * Ruwan Rajapakse, ''Concise Mahavamsa'', Colombo, Sri Lanka, 2001 * Sumangala, H.; Silva Batuwantudawa, Don Andris de: ''The Mahawansha from first to thirty-sixth Chapter.'' ''Revised and edited, under Orders of the Ceylon Government by H. Sumangala, High Priest of Adam's Peak, and Don Andris de Silva Batuwantudawa, Pandit.'' Colombo 1883. * Turnour, George (C.C.S.): ''The Mahawanso in Roman Characters with the Translation Subjoined, and an Introductory Essay on Pali Buddhistical Literature.'' ''Vol. I containing the first thirty eight Chapters.'' Cotto 1837. ; ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਸਿੰਹਲੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਨੁਵਾਦ * Upham, Edward (ed.): ''The Mahavansi, the Raja-ratnacari, and the Raja-vali : forming the sacred and historical books of Ceylon; also, a collection of tracts illustrative of the doctrines and literature of Buddhism: translated from the Singhalese''. London : Parbury, Allen, and Co. 1833; [[iarchive:mahvansirj01uphauoft|vol. 1]], [[iarchive:mahvansirj02uphauoft|vol. 2]], [[iarchive:mahvansirj03uphauoft|vol. 3]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://lakdiva.org/mahavamsa/ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਦਾ ਗੀਗਰ/ਬੋਡ ਅਨੁਵਾਦ] * [http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php ''ਮਹਾਵੰਸਾ'': ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224090046/http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php |date=2010-02-24 }} * [http://mahavamsa.org/mahavamsa/simplified-version/ "ਸੰਖੇਪ ''ਮਹਾਵੰਸਾ'' "] ਦਾ ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਸਕਰਣ: ਰੁਵਾਨ ਰਾਜਪਕਸੇ, PE (2003)। ''ਸੰਖੇਪ ਮਹਾਵੰਸਾ: ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ'' । ਮੈਪਲਵੁੱਡ, ਐਨ.ਜੇ : ਰੁਵਾਨ ਰਾਜਪਕਸ਼ੇ।{{ISBN|0-9728657-0-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-9728657-0-5|0-9728657-0-5]] . * [https://web.archive.org/web/20250807123425/https://mahavamsa.org/history-of-sri-lanka/ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ] * [http://www.tipitaka.org/deva/ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪਾਲੀ ਪਾਠ (अन्य > महावंस > पथमपरिच्छेद ਤੋਂ तिसट्ठीम परिच्छेद )] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਤਾਬਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਬੋਧੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧੀ ਕਵਿਤਾ]] qtjl1orr2rsrnwj6g2224t0s08oudmg ਮਲਕ ਹਿਫਨੀ ਨਸੀਫ 0 156480 850572 674820 2026-10-25T16:48:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850572 wikitext text/x-wiki '''ਮਲਕ ਹਿਫਨੀ ਨਸੀਫ਼''' (25 ਦਸੰਬਰ 1886 – 17 ਅਕਤੂਬਰ 1918) ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਸੀ ਜਿਸਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਬਾਰੇ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਲਕ ਦਾ ਜਨਮ 1886 ਵਿੱਚ [[ਕਾਹਿਰਾ|ਕਾਇਰੋ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਨਿਆਹ ਅਬਦ ਅਲ-ਕਰੀਮ ਜਲਾਲ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਹਿਫਨੀ ਬੇ ਨਸੀਫ ਸਨ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਜੋ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁਹ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਅਲ-ਅਫਗਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਉਹ ਮਿਸਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਈ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ 1342 ਕਾਇਰੋ ਪਾਠ ਦੇ ਪੰਜ ਹਸਤਾਖਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>Brockett, Adrian Alan, ''[https://research-repository.st-andrews.ac.uk/handle/10023/2770 Studies in two transmissions of the Qur'an] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714092045/https://research-repository.st-andrews.ac.uk/handle/10023/2770 |date=2020-07-14 }}''</ref> ਮਲਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਅਕਸਰ ਅਰਬੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Changing">{{Cite book|url=https://archive.org/details/egyptianwomeninc0000abde|title=Egyptian women in a changing society, 1899–1987|last=Kader|first=Soha|publisher=Lynne Rienner Publishers|year=1987|isbn=9780931477478|location=Boulder|url-access=registration}}</ref> {{Rp|65}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੂਲ ਮਿਸਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਖਾਇਆ।<ref name="Historical">{{Cite book|url=https://archive.org/details/womengenderinisl00ahme|title=Women and gender in Islam: historical roots of a modern debate|last=Ahmed|first=Leila|publisher=Yale University Press|year=1992|isbn=9780300055832|location=New Haven, Connecticut|url-access=registration}}</ref> {{Rp|184}} ਮਲਕ 1901 ਵਿੱਚ ਅੱਬਾਸ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਗਰਲਜ਼ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਨਿਯਾਹ ਟੀਚਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1903 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="Yousef">{{Cite journal|last=Yousef|first=Reina|date=Winter 2011|title=Malak Hifni Nasif: negotiations of a feminist agenda between the European and the Colonial|journal=[[Journal of Middle East Women's Studies]]|volume=7|issue=1|pages=70–89|doi=10.2979/jmiddeastwomstud.2011.7.1.70|jstor=10.2979/jmiddeastwomstud.2011.7.1.70}}</ref> {{Rp|73}}ਮਲਕ ਦੋ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਅੱਬਾਸ ਸਕੂਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1907 ਵਿੱਚ ਅਬਦ ਅਲ-ਸਤਾਰ ਅਲ-ਬਸੀਲ ਪਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਿਸਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name="Badran">{{Cite book|title=Feminists, Islam, and nation: gender and the making of modern Egypt|url=https://archive.org/details/feministsislamna0000badr_l4v9|last=Badran|first=Margot|publisher=Princeton University Press|year=1995|isbn=9780691026053|location=Princeton, New Jersey|page=[https://archive.org/details/feministsislamna0000badr_l4v9/page/54 54]}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਲਕ ਅਲ-ਬੇਸਿਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਅਲ-ਫੈਯੂਮ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਹਿਤਤ ਅਲ-ਬਦੀਆ ਉਪਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="Changing" /> {{Rp|65}}ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਲ-ਬੇਸਿਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਲਾਜ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Changing" /> {{Rp|65}}ਉਸਨੇ ਮੇ ਜ਼ਿਆਦਾਹ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਾਸਿਮ ਅਮੀਨ ਵਰਗੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਰਸ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Changing" /> {{Rp|66}}ਮਲਕ 1918 ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ 1918 ਵਿੱਚ ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ ਨਾਲ ਮਰਨ ਤੱਕ 11 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਲ-ਬੇਸਿਲ ਨਾਲ ਰਹੀ।<ref name="Changing" /> {{Rp|67}} == ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਿਖਤਾਂ == ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵਧ ਰਹੇ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਲਕ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਹੁਦਾ ਸ਼ਾਰਵੀ, ਕਾਸਿਮ ਅਮੀਨ, ਨਬਾਵੀਯਾ ਮੂਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਕ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਦੋ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਓਵਰਲੈਪ ਸੀ. ਮਲਕ ਨੇ ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਆਪਣੀ "ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼" ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-JoxBwAAQBAJ|title=Toward, Around, and Away from Tahrir: Tracking Emerging Expressions of Egyptian Identity|last=Golson|first=Emily|last2=Youssef|first2=Loubna|last3=Fields|first3=Amanda|date=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1443859165|location=Newcastle upon Tyne|page=78}}</ref> ਮਲਕ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰ ''ਅਲ ਜਰੀਦਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite journal|last=Margot Badran|date=1988|title=The Feminist Vision in the Writings of Three Turn-of-the-Century Egyptian Women|url=https://doi.org/10.1080/13530198808705469|journal=Bulletin (British Society for Middle Eastern Studies)|volume=15|issue=1-2|pages=13-14|doi=10.1080/13530198808705469}}</ref> ਮਲਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਉਮਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਕਸਰ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।<ref name="Yousef" /> {{Rp|73}}1909 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਲ-ਨਿਸਾਯਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref name="Badran" /> ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ। == ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਮਲਕ ਦੀ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1918 ਨੂੰ 31 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਲੂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref name="Historical" /> {{Rp|183}}ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਬਰਸੀ 'ਤੇ, ਸ਼ਾਰਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨਬਾਵੀਆ ਮੂਸਾ ਅਤੇ ਮੇ ਜ਼ਿਆਦਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="Historical" /> {{Rp|184}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਬਣ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2018}} == ਨੋਟਸ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1918]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886]] md0euxve4u0cezm9bt2hgwusivhzfne ਸਹਾਨਾ ਦੇਵੀ 0 156923 850622 847635 2026-10-26T07:26:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850622 wikitext text/x-wiki '''ਸਹਾਨਾ ਦੇਵੀ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Sahana Devi;''' {{Lang-bn|সাহানা দেবী}}) (1897–1990)<ref>{{Cite web |last=Sri Chinmoy |title=Sahana Devi <nowiki>|</nowiki> Sri Chinmoy |url=http://srichinmoy-reflections.com/sahana-devi#1.14 |access-date=14 June 2011}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਉਹ [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref name="Unomaha">{{Cite web |last=Sudhiranjan Mukhopadyay |date= |title=Hemanta - The Early Years |url=http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html |access-date=14 June 2011 |website= |publisher= |archive-date=16 ਜੁਲਾਈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716210645/http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sahana Devi - Forty Years Ago |url=http://www.searchforlight.org/Nirod/SahanaDevi_Index.htm |access-date=24 February 2012 |website=www.searchforlight.org/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬੰਗਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਲੜੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕਾਲੀ ਨਰਾਇਣ ਗੁਪਤਾ, ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸਮਾਜ ਨੇਤਾ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾ: ਪਿਆਰੇ ਮੋਹਨ ਗੁਪਤਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਸਨ। ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਤਰਲਾ ਦੇਵੀ 'ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ' ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਸਾਹਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਅਮਾਲਾ ਦਾਸ, ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ HMV ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਬਕ ਲਏ। ਉਹ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਅਤੇ [[ਦਿਨੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। 1922 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਗਯਾ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ|ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ ਨੂੰ]] ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਉਜਾੜ, ਉਸ ਨੂੰ 1927 ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ [[ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ|ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। ਸੁਹਾਨਾ ਦੇਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ashis K. Biswas |date=28 Jan 2002 |title=Copy Write, Unbound |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?214401 |access-date=14 June 2011 |publisher=Outlook India |archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017125158/http://www.outlookindia.com/article.aspx?214401 |url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਦੇਵੀ [[ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ]]<ref name="Ashram">{{Cite web |last= |date= |title=Sahana Devi - Forty Years Ago |url=http://www.searchforlight.org/Nirod/SahanaDevi_Index.htm |access-date=14 June 2011 |website= |publisher=Sri Aurobindo Ashram Trust }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ [[ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ|ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।<ref name="Banglapedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Sayeed|first=Khan Md|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Sen, Atulprasad|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sen,_Atulprasad|access-date=2023-03-11|archive-date=2017-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830111321/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sen,_Atulprasad|url-status=dead}}</ref> 1928 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਪਾਂਡੀਚਰੀ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ]] ਵਿੱਚ [[ਅਰਬਿੰਦੋ ਆਸ਼ਰਮ|ਔਰਬਿੰਦੋ ਆਸ਼ਰਮ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਹੀ। ਦੇਵੀ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ]] ਲਿਖੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਸਮ੍ਰਿਤਿਰ ਖੇੜਾ' (ਮੈਮੋਰੀ ਸਟ੍ਰੀਮ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਜਾਣਾ) ਸੀ।<ref name="Autobio">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LO-ztHz3XTUC&pg=PA66|title=Ideals, Images, and Real Lives: Women in Literature and History|last=Alice Thorner|last2=Maithreyi Krishnaraj|date=2000|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0843-9|page=66}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897]] 01n6pzt2avl2gycnz5uhxws65jhi6g7 ਸੁਮਨ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਾਂਤ 0 157646 850639 821276 2026-10-26T11:32:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850639 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਮਨ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਾਂਤ''' ( pronounced [aːʃaːnɛːɡɪ] ; ਸੁਮਨ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਾਂਤ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ' ਮੇਰੀ ਸਾਸੂ ਮਾਂ ' ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਰੁਣ ਬਡੋਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸੁਬਾਹ ਹੋਗੀ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਠਾਕੁਰੈਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ|ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ]] ਨਾਲ ਏਕ ਮੁਠੀ ਆਸਮਾਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਵਿੱਚ ਮੰਦਾ ਤਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ [[Kausalya Charitable Trust|ਕੌਸਲਿਆ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" style="font-size:90%" !ਸਾਲ ! ਦਿਖਾਓ ! ਅੱਖਰ ! ਚੈਨਲ ! ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ! ਨੋਟਸ ! ਕੋ-ਸਟਾਰ |- | 2012 | [[Jamuniya (TV series)|ਜਾਮੁਨੀਆ]] | ਗੁਲਾਬੀ | [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] | [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] | | |- | 2012 | [[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]] | ਲਾਲੀ ਦੀ ਮਾਂ | ਕਲਰ ਟੀ.ਵੀ | ਗੋਲਾਕਾਰ ਮੂਲ | ਕੈਮਿਓ | |- | 2012-13 | ਫਿਰਿ ਸੁਬਾਹ ਹੋਗੀ | ਬਦੀ ਠਾਕੁਰੈਣ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ]] | [[IMRC Entertainment & Panglosean Entertainment Pvt.Ltd.|IMRC ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਂਡ ਪੈਂਗਲੋਸੀਅਨ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ]] [[IMRC Entertainment & Panglosean Entertainment Pvt.Ltd.|ਲਿਮਿਟੇਡ]] | ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਲੀਡ | [[Rajiv Kumar (actor)|ਰਾਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]], ਵਰੁਣ ਬਡੋਲਾ, ਨਾਰਾਇਣੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, [[ਗੁਲਕੀ ਜੋਸ਼ੀ]] |- | 2013 | ਰਬ ਸੇ ਸੋਹਣਾ ਇਸ਼ਕ | ਨਿਤਿਆ ਡਾ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ]] | ਜੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | ਕੈਮਿਓ | ਅਸ਼ੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ |- | 2013 | ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ | ਕਿੰਸ਼ੂਕ ਬੈਨਰਜੀ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ]] | ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ | | ਸ਼ਕਤੀ ਅਰੋੜਾ, [[ਆਸ਼ਾ ਨੇਗੀ]] |- | 2013-14 | ਏਕ ਮੁਠੀ ਆਸਮਾਨ | ਮੰਦਾ ਤਾਈ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ]] | ਡੀਜੇ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਇਕਾਈ ਹੈ | ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਲੀਡ | [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ|ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਡਕਰ]], [[Mohit dagga|ਮੋਹਿਤ ਡੱਗਾ]], ਆਸ਼ੀਸ਼ ਚੌਧਰੀ, [[ਆਸ਼ਾ ਨੇਗੀ]] |- | 2015 | ਬੰਧਨ (ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) | ਦੇਵੀ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ]] | ਸਵਾਸਤਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | ਕੈਮਿਓ | ਸੁਦੇਸ਼ ਬੇਰੀ, [[ਛਵੀ ਪਾਂਡੇ]] |- | 2015 | ਗੰਗਾ | ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ | ਗੋਲਾਕਾਰ ਮੂਲ | ਕੈਮਿਓ | ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਮੁਖਰਜੀ, ਹਿਤੇਨ ਤੇਜਵਾਨੀ, [[ਰਾਖੀ ਟੰਡਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਰਾਖੀ ਟੰਡਨ]] |- | 2016 | ਮਰਿ ਸਾਸੁ ਮਾਂ ॥ | ਮੌਸੀ ਮਾਂ | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ]] | ਸਬਾ ਮੁਮਤਾਜ਼, [[Rahul Kumar Tewary|ਰਾਹੁਲ ਕੁਮਾਰ ਤਿਵਾੜੀ]] | ਨਕਾਰਾਤਮਕ | [[ਹੀਬਾ ਨਵਾਬ|ਹਿਬਾ ਨਵਾਬ]], [[ਪਰਲ ਵੀ ਪੁਰੀ]] |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਸਰੋਤ == * 1. https://web.archive.org/web/20230315063532/https://epaper.bhaskarhindi.com/c/2017982 ਛਿੰਦਵਾੜਾ 18 ਸਤੰਬਰ 2013 * 2. http://www.india.com/showbiz/alok-naths-dirty-secret-revealed-4862/ * 3. http://epaper.patrika.com/c/3945789 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170917080346/http://epaper.patrika.com/c/3945789 |date=2017-09-17 }} ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਗਵਾਲੀਅਰ 28 ਨਵੰਬਰ 2014। * 4. http://www.bhaskar.com/news/MP-GWA-t-4822132-NOR.html ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ 28 ਨਵੰਬਰ 2014। * 5. http://www.zeetv.com/shows/meri-saasu-maa/cast/suman-kanth-as-maasi-ma-shashikala-devi.html * 6. https://web.archive.org/web/20230315063534/https://epaper.bhaskarhindi.com/c/10508649 23 ਮਈ 2016 * 7 http://www.nettv4u.com/celebrity/hindi/tv-actress/suman-shashi-kant * 8. http://www.tellychakkar.com/celebs/tv/suman-shashi-kant * 9. http://naiduniaepaper.jagran.com/Article_detail.aspx?id=1352&boxid=43743&ed_date=2017-2-27&ed_code=40&ed_page=13 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170917080239/http://naiduniaepaper.jagran.com/Article_detail.aspx?id=1352&boxid=43743&ed_date=2017-2-27&ed_code=40&ed_page=13 |date=2017-09-17 }} ਛਿੰਦਵਾੜਾ 27 ਫਰਵਰੀ 2017 == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * https://www.facebook.com/sumanshashikantofficial/ * https://twitter.com/SumanSkant * https://instagram.com/SumanSkant * http://epaper.patrika.com/c/9186659{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://web.archive.org/web/20230315063532/https://epaper.bhaskarhindi.com/c/2017982 * [http://www.tvtalks.in/Celebrity/Celebrityimages.aspx?Celebrity=816 http://www.tvtalks.in/Celebrity/Celebrityimages.aspx?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230315063532/https://www.tvtalks.in/Celebrity/Celebrityimages.aspx?Celebrity=816 |date=2023-03-15 }} [http://www.tvtalks.in/Celebrity/Celebrityimages.aspx?Celebrity=816 ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ = 816] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230315063532/https://www.tvtalks.in/Celebrity/Celebrityimages.aspx?Celebrity=816 |date=2023-03-15 }} * http://epaper.patrika.com/745626/Indore-Patrika/11-03-2016#page/13/1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327153302/http://epaper.patrika.com/745626/Indore-Patrika/11-03-2016#page/13/1 |date=2016-03-27 }} * http://epaper.dainiknavajyoti.com/?edition=7&pub_date=15/03/2016&pageno=13 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325222450/http://epaper.dainiknavajyoti.com/?edition=7&pub_date=15%2F03%2F2016&pageno=13 |date=2016-03-25 }} ਕੋਟਾ 15 ਮਾਰਚ 2016 * http://naiduniaepaper.jagran.com/epaper/27-feb-2017-40-Chhindwara-edition-Bhopal.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305201509/http://naiduniaepaper.jagran.com/epaper/27-feb-2017-40-Chhindwara-edition-Bhopal.html |date=2017-03-05 }} * https://www.youtube.com/watch?v=qCJ9PnaJKVo [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 69v78n4bb8sxkkhtlq6885wawuclb3b ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਲੀ 0 157793 850623 748292 2026-10-26T07:43:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850623 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਲੀ | image = | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਲੀ | image_size = | birth_date = {{Birth date and age|1988|08|08|df=y}} | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਲੇਖਕ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ | notable_works = | website = {{URL|www.sharminali.com}} }} '''ਸ਼ਰਮਿਨ ਅਲੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sharmin Ali;''' ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ।<ref name=":1">[http://www.sharminali.com/about-the-author Sharmin Ali] Sharmin Ali's website {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311104820/http://www.sharminali.com/about-the-author|date=11 March 2014}}</ref> ਸ਼ਰਮੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ''ਯੂ (ਯੂ ਓਨ ਅਰਸੇਲਫ)'' । ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਰਟ੍ਰਾਈਟਿਸ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ (ਏਆਰਟੀ-ਰਾਈਟ-ਆਈਐਸ) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਆਰਕੇ ਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਮੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹਥੌੜਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ. ਉਸਨੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਪੀਕਰ ਬਣ ਗਈ।<ref name=":5">[http://www.indiamediamonitor.in/newclips/client.php/emailclip/clip/1940058 Writing her own destiny] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034317/http://www.indiamediamonitor.in/newclips/client.php/emailclip/clip/1940058 |date=2015-09-24 }}, article in ''The Hindu'', Bangalore</ref><ref name=":11">[https://www.youtube.com/watch?v=WkdW8o0WtqE The Millionaire Author] Millionaire Maker Seminar: The Millionaire Author - India's Only Author Who Trains You To Be An Author</ref> ਉਸਨੇ HKBK ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਪਣੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਰਮੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=":9">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/short-cut-to-a-story/article5710983.ece Short cut to a story] Article in Metro Plus, ''The Hindu''</ref> ਸ਼ਰਮਿਨ ਨੇ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਰੀਅਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਈ-ਕਿਤਾਬ ''YOU (You Own Urself)'' ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ-ਲਿਖਣ ਉਤਪਾਦ 'ਦ ਸਪੀਡੀ-ਕਹਾਣੀ-ਰਾਈਟਿੰਗ-ਵੈਗਨ' ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 'your-first-book.com' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ, ART-RIGHT-IS ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":24">[http://cityplusepaper.jagran.com/c/3505096 Jack of all trades] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204150127/http://cityplusepaper.jagran.com/c/3505096 |date=2014-12-04 }} Article about Sharmin Ali on City Plus, Jagran</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰ ਮੇਕਰ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref name=":13">[https://www.youtube.com/watch?v=fD9ytx6C4CE Sandeep Gupta talking about Sharmin Ali] Talk at Millionaire Maker Seminar</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] ldojnz47ok7ec9rpd0oxc6w1c4ofuv0 ਮਨਿਮੇਖਲਾ 0 160423 850571 822546 2026-10-25T16:24:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850571 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Mekkala_and_Ramasura.png|thumb|300x300px| '''19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਥਾਈ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਮੂਟ ਖੋਈ ਤੋਂ ਮੇਖਲਾ ਅਤੇ ਰਾਮਾਸੁਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ। ਹੁਣ ਬਾਵੇਰੀਅਨ ਸਟੇਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹੈ।''']]'''ਮਨੀਮੇਖਲਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manimekhala''') ਹਿੰਦੂ-ਬੋਧੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਅਰਥਾਤ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਦੀ ਰਖਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>G.P. Malalasekera. Dictionary of Pali Proper Names: Pali-English. Asian Educational Services, 2003</ref> ਉਹ ਕਈ ਬੋਧੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨੀਪਤ ਜਾਤਕ (ਮਹਾਜਨਕ ਜਾਤਕ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਹਾਜਨਕ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Monius">[[Anne E. Monius|Anne Elizabeth Monius]]. Imagining a place for Buddhism: literary culture and religious community in Tamil-speaking South India. Oxford University Press US, 2001, pages 111-112</ref> == ਨਾਮ ਉਤਪਤੀ == ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਂਣੀਮੇਖਲਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਰ ਜਾਂ ਪੇਟੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਉਪਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰਮੀ ਵਿੱਚ ਮਨੀ ਮੇਖਲਾ (မဏိမေခလာ), ਮੋਨੀ ਮੇਖਲਾ (មណីមេខលា) ਜਾਂ ਨੇਆਂਗ ਮੇਖਲਾ (ខងា) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਮੇਰ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨੀ ਮੇਖਲਾ (มณีเมขลา)। == ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ == [[ਤਸਵੀਰ:วัดหน่อพุทธางกูร_อ.เมือง_จ.สุพรรณบุรี_(17)_(cropped).jpg|thumb| ''ਮਹਾਜਨਕਾ'' ਵਿੱਚ ਮਨੀਮੇਖਲਾ]]ਮਨੀਮੇਖਲਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਰਾਹਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਥੋਕੇ (ਬਿਲਿਨ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last1=MOORE|first1=ELIZABETH|last2=WIN|first2=SAN|date=2007|title=The Gold Coast: Suvannabhumi? Lower Myanmar Walled Sites of the First Millennium A.D.|journal=Asian Perspectives|volume=46|issue=1|pages=202–232|issn=0066-8435|jstor=42928710}}</ref> ਮਨੀਮੇਖਲਾ ਨੂੰ ਮਹਾਂਜਨਕ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੇਨਲੈਂਡ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਟ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Monius2">[[Anne E. Monius|Anne Elizabeth Monius]]. Imagining a place for Buddhism: literary culture and religious community in Tamil-speaking South India. Oxford University Press US, 2001, pages 111-112</ref> ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਮਨੀਮੇਖਲਾ ਅਤੇ ਰਾਮਾਸੁਰ === ਮਨੀਮੇਖਲਾ ਅਤੇ ਰਾਮਾਸੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੀਮੇਖਲਾ ਨੂੰ ਰਾਮਾਸੁਰ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਗਰਜ ਦੀ ਘਟਨਾ ਮਨੀਮੇਖਲਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਬਾਲ ਦੇ ਚਮਕਣ ਅਤੇ ਰਾਮਾਸੁਰ ਦੇ ਕੁਹਾੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Candelario">{{Cite journal|last=Candelario|first=Rosemary|date=2014-04-14|title=Moni Mekhala and Ream Eyso Edited by Prumsodun Ok (review)|url=https://muse.jhu.edu/article/542390|journal=Asian Theatre Journal|language=en|volume=31|issue=1|pages=324–326|doi=10.1353/atj.2014.0027|issn=1527-2109|url-access=subscription|s2cid=160156947}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cambodian Folktales {{!}} Southeast Asia Program |url=https://seap.einaudi.cornell.edu/cambodian-folktales |access-date=2019-11-22 |website=seap.einaudi.cornell.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617222440/http://seap.einaudi.cornell.edu/cambodian-folktales |archive-date=2016-06-17 |url-status=dead}}</ref> == ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ == ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਮਿਲ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਮਨੀਮੇਕਲਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਪਨਾਮ ਵਾਲੀ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਸੁਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਨੀਪੱਲਵਮ (ਨੈਨਾਥੀਵੁ) ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਦੇਵੋਲ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੀਮੇਖਲਾਈ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਕਰਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ == * ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਰਮੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ ਮੇਖਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਮਨੀਮੇਖਲਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:Танец_Таиланд.jpg|thumb| ਥਾਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੇਖਲਾ ਡਾਂਸ।]] * ਉਸਦਾ ਨਾਮ 2002, 2008, 2015 ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਤੂਫਾਨ ਮੇਕਖਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਵਾਤ ਨਾਮਾਂ ਲਈ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, 1980 ਤੋਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਮੇਖਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ]] 37lh5jrcznfoh8sconnaqiasj3ao49m ਲਾਰਾ ਅਲਕੌਕ 0 161700 850605 773753 2026-10-26T02:30:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850605 wikitext text/x-wiki '''ਲਾਰਾ ਅਲਕੌਕ'''{{Post-nominals|country=GBR|NTF|size=100%}}ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਣਿਤ ਸਿੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਉਹ ਲੌਫਬਰੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਠਕ ਹੈ, ਲੌਫਬਰੋ ਵਿਖੇ ਗਣਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref name="mec">{{Citation |title=Centre Staff: Dr Lara Alcock |url=http://www.lboro.ac.uk/departments/mec/staff/lara-alcock.html |publisher=Loughborough University Mathematics Education Centre |access-date=2018-09-12 |archive-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913040227/http://www.lboro.ac.uk/departments/mec/staff/lara-alcock.html |url-status=dead }}</ref> ਐਲਕੌਕ ਨੇ ਗਣਿਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਸੇਲਡਨ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ{{R|selden}} ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[John Blake University Teaching Medal|ਜੌਨ ਬਲੇਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਚਿੰਗ ਮੈਡਲ]]<ref name="johnblakemedal">{{Cite web |title=Dr Lara Alcock wins the inaugural IMA John Blake University Teaching Medal |url=https://ima.org.uk/17381/dr-lara-alcock-wins-the-inaugural-ima-john-blake-university-teaching-medal/ |access-date=8 August 2021 |publisher=Institute of Mathematics & its Applications |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716092348/https://ima.org.uk/17381/dr-lara-alcock-wins-the-inaugural-ima-john-blake-university-teaching-medal/ |archive-date=16 ਜੁਲਾਈ 2021 |url-status=dead}}</ref> ਐਲਕੌਕ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਚਿੰਗ ਫੈਲੋ ਹੈ।<ref name="the">{{Citation |last=Grove |first=Jack |title=National Teaching Fellows of 2015 are named: Fifty-five people working in universities have been named as the latest winners of the sector's top honour for teaching and learning |date=11 June 2015 |url=https://www.timeshighereducation.com/news/national-teaching-fellows-2015-named |work=[[Times Higher Education]]}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਅਲਕੌਕ ਨੇ ਵਾਰਵਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਵਾਰਵਿਕ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚਡੀ]] ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।{{R|mec|selden}} ''ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਣਿਤ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਪੀਐਚਡੀ ਖੋਜ: ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤਰਕ'', ਐਡਰੀਅਨ ਸਿੰਪਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ == ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਰਟਗਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਏਸੇਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਨ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਯੂਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਲੌਫਬਰੋ ਚਲੀ ਗਈ<ref name="mec" /><ref name="mr">Reviews of ''Mathematics Rebooted'': {{Citation |last=Bultheel |first=Adhemar |title=Review |date=February 2018 |url=http://euro-math-soc.eu/review/mathematics-rebooted |publisher=European Mathematical Society |author-link=Adhemar Bultheel |access-date=2023-04-07 |archive-date=2023-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129032215/https://euro-math-soc.eu/review/mathematics-rebooted |url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation |last=Stenger |first=Allen |title=Review |date=April 2018 |url=https://www.maa.org/press/maa-reviews/mathematics-rebooted-a-fresh-approach-to-understanding |work=MAA Reviews |access-date=2023-04-07 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331154137/https://www.maa.org/press/maa-reviews/mathematics-rebooted-a-fresh-approach-to-understanding |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Citation |last=Grove |first=Michael |title=Review |date=January 2019 |url=https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/NLMS_480.pdf |work=Newsletter of the London Mathematical Society |volume=480 |pages=39–40}} </ref><ref name="selden">{{Citation |title=2012 Selden Prize Winner |url=https://www.maa.org/2012-selden-prize-winner |publisher=[[Mathematical Association of America]] |access-date=2018-09-12 |archive-date=2015-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150909171617/http://www.maa.org/2012-selden-prize-winner |url-status=dead }}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿਸਾਬਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] nxnrf6yjmrqjhm78ldupg1a3w1zdbcf ਸਰਜੂਬਾਲਾ ਦੇਵੀ 0 162494 850617 665124 2026-10-26T06:46:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850617 wikitext text/x-wiki '''ਸਰਜੂਬਾਲਾ ਦੇਵੀ''' (1912-1994) ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4tI5AQAAIAAJ&q=%22Sarajubala+Devi%22|title=Cultural News from India|date=1977|publisher=Indian Council for Cultural Relations.|page=38|language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਰਜੂਬਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 1912 ਵਿੱਚ 24 ਪਰਗਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="sdbd">{{Cite web |last=Bhowmik |first=Dulal |title=Sarajubala Devi |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sarajubala_Devi |access-date=14 November 2017 |website=Banglapedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115083404/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sarajubala_Devi |archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2017 |url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸਰਜੂਬਾਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ''ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘਾ'' ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੈਡਲ ਅਤੇ 5 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਦਰਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਨਿਰਮਲੇਂਦੂ ਲਹਿਰੀ ਦੇ ਨਿਊ ਮਨੋਮੋਹਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰੈਗੂਲਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ|ਮੀਰਾਬਾਈ]] ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ [[Kusum Kumari|ਕੁਸੁਮ ਕੁਮਾਰੀ]] ਅਤੇ [[ਤਾਰਾ ਸੁੰਦਰੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੀਰਾਬਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਭਿਨੈ ਮੰਡਲੀ ਦਾਨੀ ਬਾਬੂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਦਾਨੀ ਬਾਬੂ ਨਾਲ ਸਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਨਾਟਕ ''ਦਕਸ਼-ਯਜਵ'' ਵਿੱਚ। ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਬਿਸਬਰਕਸਾ'' ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਾ ਨਦੀਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਸ਼ਿਸ਼ੀਰ ਕੁਮਾਰ ਭਾਦੁੜੀ ਅਤੇ [[Durgadas Banerjee|ਦੁਰਗਾਦਾਸ ਬੈਨਰਜੀ]] ਵਰਗੇ ਨਾਟਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਚੰਦਰ ਸੇਖਰ'', ''ਗੈਰਿਕ ਪਟਾਕਾ'', ''ਮ੍ਰਿਗਯਾ'', ''ਕਾਰਗਰ'', ''ਮਹੂਆ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ਿਆਮੋਲੀ'' । ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜੇਂਦਰਲਾਲ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ''ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ'' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨਰਾ ਅਤੇ ਸਚਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ''ਸਿਰਾਜੁਦੌਲਾ'' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਲੁਤਫਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ''ਰਸੀਰ ਪ੍ਰੇਮ'' ਅਤੇ ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਵਕਾਂਤਰ ਵਿਲ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ, [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ|ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ ਦੇ]] ਅਧੀਨ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ "ਐਂਪ੍ਰੈਸ ਆਫ਼ ਐਕਟਿੰਗ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="sdbd" /> == ਮੌਤ == ਸਰਜੂਬਾਲਾ ਦੀ 1994 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="sdbd" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912]] t0zks0ektwizjzfcwu12h3xmhdjbdjb ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਦਾਸੀ 0 164276 850557 768652 2026-10-25T13:02:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850557 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਦਾਸੀ | image = Binodini dasi.jpg | caption = <!-- other than just name --> | other_names = ਨੋਟਿ ਬਿਨੋਦਿਨੀ | birth_name = | birth_date = {{Birth-date|1863}} | death_date = {{Death year and age|1941| 1863}} | occupation = ਡਰਾਮਾ ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = | spouse = | partner = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] [[File:House of Binodini Dasi (Noti Binodini).jpg|thumb|250px|ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਦਾਸੀ ਦਾ ਘਰ (ਨੋਟੀ ਬਿਨੋਦਿਨੀ), ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ]] '''ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਦਾਸੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Binodini Dasi;''' 1863 &#x2013; 1941), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਨੋਟੀ ਬਿਨੋਦਿਨੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Murshid|first=Ghulam|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Dasi, Binodini|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dasi,_Binodini|access-date=2023-04-15|archive-date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213123731/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dasi,_Binodini|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1913 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਤਮਕਥਾ ''ਅਮਰ ਕਥਾ'' (ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ) ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://sify.com/news/women-on-stage-still-suffer-bias-amal-allana-interview-news-national-kdlkOidjebg.html|title=Women on stage still suffer bias: Amal Allana (Interview)|date=11 March 2010|work=Sify News|access-date=2 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811140725/http://www.sify.com/news/women-on-stage-still-suffer-bias-amal-allana-interview-news-national-kdlkOidjebg.html|archive-date=11 August 2011}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1874 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਗਿਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗੰਭੀਰ ਨਾਟਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2007/20071118/spectrum/main9.htm Bringing alive Binodini Dasi] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', Sunday, 18 November 2007.</ref> ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਬੰਗਾਲੀ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਸੈਨੀਅਮ -ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰੂਪ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਅੱਸੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਿਲਾ, [[ਸੀਤਾ]], [[ਦਰੌਪਦੀ|ਦ੍ਰੋਪਦੀ]], [[ਰਾਧਾ]], ਆਇਸ਼ਾ, [[ਕੈਕੇਈ]], ਮੋਤੀਬੀਬੀ ਅਤੇ ਕਪਾਲਕੁੰਡਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣ ਏਸ਼ਿਆਈ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ। ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਅਚਾਨਕ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ. ਉਸਦੀ [[ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ|ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ]] ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਧਾਗਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀਕਥਾ ਦੇ ਹਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਕੀ ਹੈ। [[ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ|ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ, 1884 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਆਏ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8hhXq7hpzSwC&pg=PA42|title=Photos of the Gods|last=Christopher Pinney|publisher=Reaktion Books|year=2004|isbn=1-86189-184-9|page=42|author-link=Christopher Pinney}}</ref> ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਉੱਦਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੁਆਰਾ ਸਟੇਜ ਮੇਕਅਪ ਦੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1941]] bke208ci66ffu8i323fakfu199he8lv ਮੌਲਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 0 164680 850586 671785 2026-10-25T21:20:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850586 wikitext text/x-wiki '''ਮੌਲਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ''' ({{Lang-bn|মৌলভীবাজার}} ) '''ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ''', <ref name="Banglapedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Shah Abdul Wadud|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal|edition=Second|chapter=Maulvibazar District|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maulvibazar_District|access-date=2023-04-17|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328215026/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maulvibazar_District|url-status=dead}}</ref> '''ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ''', <ref>{{Cite web |title=List of Institutes in Moulavibazar District |url=http://app.dghs.gov.bd/inst_info/districts/m_bazar.php |access-date=27 Aug 2013 |publisher=Government of the People's Republic of Bangladesh, Directorate General of Health Services |archive-date=8 ਅਗਸਤ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120808021626/http://app.dghs.gov.bd/inst_info/districts/m_bazar.php |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ '''ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ''', <ref>{{Cite web |title=Estimates of Aman Rice, 2012-2013 |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/AgricultureCensus/Aman-2012-13.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113170057/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/AgricultureCensus/Aman-2012-13.pdf |archive-date=2013-11-13 |access-date=27 Aug 2013 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics Agriculture Wing}}</ref> (ਸਾਬਕਾ ਦੱਖਣੀ ਸਿਲਹਟ) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਸਿਲਹਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੌਲਵੀਬਾਜ਼ਾਰ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ]] [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] ਅਤੇ [[ਅਸਾਮ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹਬੀਗੰਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਿਲਹਟ ਦੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] dhulnphu02lfolu7opw0ygey3cp95ov ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ 0 165978 850579 675194 2026-10-25T19:17:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850579 wikitext text/x-wiki '''ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ''' ( {{Lang-bn|মীর কাশিম}} <span data-ve-ignore="true">:</span> <span data-ve-ignore="true" lang="bn">মীর কাশিম</span> [[Category:Articles containing Bengali-language text]] <nowiki/>; ਮੌਤ 8 ਮਈ 1777) 1760 ਤੋਂ 1763 ਤੱਕ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਨੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ [[ਮੀਰ ਜਾਫਰ|ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੀ]] ਥਾਂ ਤੇ ਨਵਾਬ ਵਜੋਂ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਈ [[ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਆਖਰਕਾਰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਚਿਨਸੁਰਾ ਵਿਖੇ ਡੱਚਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੀ ਥਾਂ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਬਣਾਇਆ। <ref name="Banglapedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Shah|first=Mohammad|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Mir Qasim|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mir_Qasim|access-date=2023-05-02|archive-date=2017-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301125349/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mir_Qasim|url-status=dead}}</ref> ਕਾਸਿਮ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ [[ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਬਕਸਰ]] ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ, [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰੀ]] ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7bncduYFrVYC&pg=PA389|title=1759: The Year Britain Became Master of the World|last=McLynn|first=Frank|date=2006|publisher=Grove Press|isbn=978-0-8021-4228-3|page=389}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਵਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕ]] k5jibeh5czag80ztwxab814p3pv35ks ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ 0 169380 850581 725446 2026-10-25T19:57:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850581 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ <br> اعظم شاه | image = The Mughal prince Azam Shah (1653-1707).jpg | caption = ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, {{c.|1670}} | title = [[ਪਾਦਸ਼ਾਹ]] <br> [[ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਿਤਾਬ|ਅਲ-ਸੁਲਤਾਨ ਅਲ-ਆਜ਼ਮ]] | succession = 7ਵਾਂ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] | reign = 14 ਮਾਰਚ 1707 – 20 ਜੂਨ 1707 | predecessor = [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] | successor = [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ]] | spouse = {{marriage|[[ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ ਬਾਨੂ ਬੇਗ਼ਮ]]<br/>|1669}} | spouse-type = ਰਾਣੀਆਂ | spouses = {{ubl|{{marriage|[[ਰਮਾਨੀ ਗਭਰੂ|ਰਹਿਮਤ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ]]<br />|1668}} |{{marriage|[[ਸ਼ਾਹਰ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ]]<br />|1681}}}} | spouses-type = ਪਤਨੀਆਂ | issue = {{ubl|ਬਿਦਰ ਬਖਤ | ਜਵਾਨ ਬਖਤ | ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਨ | ਵਾਲਾ ਜਾਹ | ਜ਼ਿਹ ਜਾਹ | ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਨ | ਅਲੀ ਤਬਰ | ਗਿੱਟੀ ਆਰਾ ਬੇਗਮ | ਇਫਤ ਆਰਾ ਬੇਗਮ | ਨਜੀਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ}} | full name = ਮਿਰਜ਼ਾ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=JM5wDwAAQBAJ&q=muhammad+azam+shah&pg=PR8 |title = Studies in Indo-Muslim History by S.H. Hodivala Volume II: A Critical Commentary on Elliot and Dowson's History of India as Told by its Own Historians (Vols. V-VIII) & Yule and Burnell's Hobson-Jobson|isbn = 9780429757778|last1 = Garg|first1 = Sanjay|year=2018}}</ref> | house = [[ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਬਾਬਰ ਦਾ ਘਰਾਣਾ]] | father = [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] | mother = [[ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ]] | birth_date = {{birth date|1653|6|28|df=y}} | birth_place = ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ, [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|1707|06|20|1653|6|28|df=y}} | death_place = ਜਜਾਊ, ਨੇੜੇ [[ਆਗਰਾ]], [[ਭਾਰਤ]] | place of burial = [[ਖੁਲਦਾਬਾਦ]], ਭਾਰਤ | religion = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] {{small|([[ਹਨਾਫ਼ੀ]])}} | dynasty = [[File:Timurid.svg|25px]] [[ਤਿਮੂਰਿਦ ਵੰਸ਼]] }} '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ''' ([[Persian language|Persian]]: میرزا قطب الدین محمد اعظم) (28 ਜੂਨ 1653 - 20 ਜੂਨ 1707), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] ਸੀ ਜਿਸਨੇ 14 ਮਾਰਚ 1707 ਤੋਂ 20 ਜੂਨ 1707 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਛੇਵੇਂ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ [[ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ|ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ]] ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ 12 ਅਗਸਤ 1681 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਾਰਸ (''ਸ਼ਾਹੀ ਅਲੀ ਜਾਹ'') ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite book|last=Sir Jadunath Sarkar|title=Anecdotes of Aurangzib|year=1925|publisher=M.C. Sarkar & Sons|pages=21}}</ref> ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਫੌਜੀ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬੇਰਾਰ ਸੁਬਾਹ, [[ਮਾਲਵਾ]], [[ਬੰਗਾਲ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਪਠਾਰ|ਦੱਖਣ]] ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਆਜ਼ਮ ਨੇ 14 ਮਾਰਚ 1707 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਅਹਿਮਦਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 20 ਜੂਨ 1707 ਨੂੰ ਜਜਾਊ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਬਿਦਰ ਬਖਤ, ਜਵਾਨ ਬਖਤ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਨ, ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ|ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲੇ]] ਵਜੋਂ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ) ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ===ਜਨਮ=== ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜੂਨ 1653 ਨੂੰ ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਮੁਹੀ-ਉਦ-ਦੀਨ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ [[ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ|ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ]] ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=Sarkar1912>{{cite book|last1=Sarkar|first1=Sir Jadunath|title=History of Aurangzib Vol. I|date=1912|publisher=M.C. Sarkar & Sons|location=Calcutta|page=71|url=https://jambudveep.files.wordpress.com/2010/08/history-of-aurangzeb-vol-1.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=The Mughal World: Life in India's Last Golden Age|last= Eraly|first= Abraham|year=2007| publisher=Penguin Books India|page=147}}</ref><ref>{{cite book|title=Parties and politics at the Mughal Court, 1707–1740|url=https://archive.org/details/partiespoliticsa0000chan|last=Chandra|first= Satish |year=2002|page=[https://archive.org/details/partiespoliticsa0000chan/page/50 50]|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref name=Koch>{{cite book|last=Koch|first=Ebba|title=King of the world: the Padshahnama|year=1997|publisher=Azimuth Ed|pages=104}}</ref><ref name=Nath>{{cite book|last=Nath|first=Renuka|title=Notable Mughal and Hindu women in the 16th and 17th centuries A.D.|year=1990|publisher=Inter-India Publ.|location=New Delhi|page=148}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਦੀ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨ ਸਫਾਵੀ (ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ) ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸ|ਪਰਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਸਫਾਵਿਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ।<ref name=Annie>{{cite book|title=Captive princess: Zebunissa, daughter of Emperor Aurangzeb|last=Annie Krieger-Krynicki|year=2005| publisher=[[Oxford University Press]]|page=1}}</ref> ਇਸ ਲਈ, ਆਜ਼ਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਤਿਮੂਰਦ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਫਾਵਿਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ੂਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ, ਇੱਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ. ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਖੂਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Sarkar1916">{{cite book|last1=Sarkar|first1=Sir Jadunath|title=History of Aurangzib: First half of the reign, 1658–1681|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.20133|date=1916|publisher=M.C. Sarkar & sons|page=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.20133/page/n70 54]}}</ref> ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ, ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ) ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।<ref>{{cite book|last=Sir Jadunath Sarkar|title=Studies in Aurangzib's reign: (being Studies in Mughal India, first series)|year=1933|publisher=Orient Longman|page=43}}</ref> ਨਿਕੋਲਾਓ ਮਨੂਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਰਬਾਰੀ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਸਫਾਵੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Krynicki|first=Annie Krieger|title=Captive Princess : Zebunissa, daughter of Emperor Aurangzeb|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195798371|page=102}}</ref> ===ਚਰਿੱਤਰ=== ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਜ਼ਮ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ, ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Henry Miers|title=The History of India: 1959 Volume 30 of The History of India: As Told by Its Own Historians; the Muhammadan Period; the Posthumous Papers of H. M. Elliot, Sir Henry Miers Elliot|year=1959|publisher=Susil Gupta (India) Private|page=48}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sarkar|first1=Sir Jadunath|title=History of Aurangzib: mainly based on Persian sources, Volume 5|date=1974|publisher=Orient Longman|page=219}}</ref> ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, "ਇਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਛੋੜਾ ਨੇੜੇ ਹੈ।"<ref>{{cite book|last=Saqi Musta'idd Khan, Jadunath Sarkar|title=Maasir-i-'Alamgiri: A History of the Emperor Aurangzib-'Alamgir|year=1947|publisher=Royal Asiatic Society of Bengal|page=320}}</ref> ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ: [[ਜ਼ੇਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ]], [[ਜ਼ੀਨਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ]], [[ਜ਼ੁਬਦਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ|ਜ਼ੁਬਦਾਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ]] ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 13 ਮਈ 1668 ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਹੋਮ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, [[ਰਮਾਨੀ ਗਭਰੂ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਰਹਿਮਤ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਹੋਮ ਰਾਜੇ, ਸਵਰਗਦੇਓ ਜੈਧਵਾਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੀ। 3 ਜਨਵਰੀ 1669 ਨੂੰ, ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਚਾਚੇ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨਾਦਿਰਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 4 ਅਗਸਤ 1670 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ 'ਬਿਦਰ ਬਖਤ' ਰੱਖਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ, ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ (ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਨੂੰਹ ਹੈ) ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਬਿਦਰ ਬਖਤ, ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸਫਲ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਬਿਦਰ ਬਖਤ ਵੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਪੋਤਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਆਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਮਾਮੇ ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਈਰਾਨ ਦੁਖਤ ਰਹਿਮਤ ਬਾਨੋ (ਪਰੀ ਬੀਬੀ) ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1678 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਪਰੀ ਬੀਬੀ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, [[ਢਾਕਾ]] ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ (ਹੁਣ ਲਾਲਬਾਗ ਕਿਲ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਾਰ (ਮਜ਼ਾਰ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1681 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ (ਅਤੇ ਆਖਰੀ) ਪਤਨੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ (ਪਾਦਸ਼ਾਹ ਬੀਬੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਲੀ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ II ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਬੀਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਟੱਲ ਰਿਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ 1705 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। == ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ == [[File:Brooklyn Museum - Shahzadeh A'zam and Shahzadeh Bidarbakht.jpg|thumb|left|ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਬਿਦਰ ਬਖਤ ਨਾਲ]] ਸਾਲ 1685 ਵਿਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸਿਕੰਦਰ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਲਗਭਗ 50,000 ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਲਦਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਮੁਗਲ ਬੀਜਾਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਤੋਪਾਂ ਦੀਆਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ। ਖੜੋਤ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਖੁਦ 4 ਸਤੰਬਰ 1686 ਨੂੰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। == ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ == ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਆਜ਼ਮ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1678 ਤੋਂ 1701 ਤੱਕ ਬੇਰਾਰ ਸੁਬਾਹ, ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ (ਸੂਬੇਦਾਰ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=bpedia/> ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 1679 ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੂਪ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰੇ ਲਾਲਬਾਗ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਮੀਰ ਮੌਲਾ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਮੁਲੂਕ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਜ਼ੂਰ-ਨਵੀਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=bpedia/> ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1679 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name=bpedia>{{cite book |last=Karim |first=Abdul |year=2012 |chapter=Muhammad Azam, Prince |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Muhammad_Azam,_Prince |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2023-05-26 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113092330/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Muhammad_Azam,_Prince |url-status=dead}}</ref> ਮਰਾਠਿਆਂ; ਬੰਗਾਲ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1701 ਤੋਂ 1706 ਤੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ। == ਪਹੁੰਚ == [[File:Darbarscene.jpg|150px|thumbnail|ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਜ਼ਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ]]ਫ਼ਰਵਰੀ 1707 ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕਾਮ ਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਮ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਕਾਮ ਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਬੀਜਾਪੁਰ ਭੇਜਿਆ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਵਿਦਾਇਗੀ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, ਆਜ਼ਮ, ਜੋ ਮਾਲਵੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ [[ਅਹਿਮਦਨਗਰ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੁਕਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਂਪ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਉਸਦੇ ਮਕਬਰੇ 'ਤੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref>{{cite book|last=Eraly|first=Abraham|title=Emperors of the peacock throne : the saga of the great Mughals|url=https://archive.org/details/emperorsofpeacoc0000eral|year=2000|publisher=Penguin books|location=New Delhi|isbn=9780141001432|edition=[Rev. ed.].|pages=[https://archive.org/details/emperorsofpeacoc0000eral/page/510 510]–513}}</ref> ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਵਾਦਤ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਬਿਦਰ ਬਖਤ ਨੂੰ 20 ਜੂਨ 1707 ਨੂੰ ਜਜਾਊ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ|ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਅਜ਼ਮ]], ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਸਕਟ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਸੁਬਾਹ ਦੇ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜਮੀਂਦਾਰ ਈਸ਼ਾ ਖਾਨ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਕਬਰ, [[ਔਰੰਗਾਬਾਦ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਖੁਲਦਾਬਾਦ]] ਵਿਖੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਜ਼ੈਨੂਦੀਨ ਦੀ [[ਦਰਗਾਹ]] ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਕਬਰ]] ਵੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=World Heritage Sites – Ellora Caves – Khuldabad|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora_khuldabad.asp|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|access-date=15 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150506105651/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora_khuldabad.asp|archive-date=6 May 2015|url-status=dead}}</ref> == ਵੰਸ਼ == {{unreferenced section|date=June 2019}} {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ''' |2= 2. [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ|ਮੁਹੀ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ]] |3= 3. [[ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ]] |4= 4. [[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ|ਸ਼ਹਾਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] |5= 5. [[ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ]] |6= 6. ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਦੀ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨ ਸਫਾਵੀ |7= 7. ਨੌਰਸ ਬਾਨੂ ਬੈਗ਼ਮ |8= 8. [[ਜਹਾਂਗੀਰ|ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਜਹਾਂਗੀਰ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] |9= 9. [[ਜਗਤ ਗੋਸੈਨ]] |10= 10. ਅਬੂਲ-ਹਸਨ ਆਸਫ ਖਾਨ |11= 11. ਦੀਵਾਨਜੀ ਬੇਗਮ |12= 12. ਮਿਰਜ਼ਾ ਰੁਸਤਮ [[ਸਫਾਵਿਦ ਵੰਸ਼|ਸਫਾਵੀ]] |13= |14= 14. ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ |15= |16= 16. [[ਅਕਬਰ|ਜਲਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] |17= 17. [[ਮਰੀਅਮ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨੀ]] |18= 18. ਉਦੈ ਸਿੰਘ, [[ਜੋਧਪੁਰ ਰਾਜ|ਮਾਰਵਾੜ]] ਦਾ ਰਾਜਾ |19=19. [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੀ ਮਨਰੰਗ ਦੇਵੀ |20= 20. ਮਿਰਜਾ ਗਿਆਸ ਬੇਗ (= 28) |21= 21. [[ਅਸਮਤ ਬੇਗਮ]] (= 29) |22=22. ਗਿਆਸ ਉਦ-ਦੀਨ 'ਅਲੀ ਆਸਫ ਖਾਨ |23= |24=24. ਸੁਲਤਾਨ ਹੁਸੈਨ [[ਸਫਾਵਿਦ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਸਫਾਵੀ]] |25= |26= |27= |28= 28. ਮਿਰਜਾ ਗਿਆਸ ਬੇਗ (= 20) |29= 29. [[ਅਸਮਤ ਬੇਗਮ]] (= 21)}} ==ਪੂਰਾ ਨਾਮ== ''ਪਾਦਸ਼ਾਹ-ਏ-ਮੁਮਲਿਕ ਅਬੂਲ ਫੈਜ਼ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ-ਏ-ਅਲੀ ਜਾਹ ਗਾਜ਼ੀ'' ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} {{S-start}} {{S-hou|[[ਤਿਮੂਰਿਡ ਵੰਸ਼]]||28 ਜੂਨ 1653||8 ਜੂਨ 1707}} {{S-reg|}} {{S-bef | before = [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] }} {{S-ttl | title = [[ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] | years = 1707 }} {{S-aft | after = [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ]] }} {{S-end}}{{Mughal Empire}} ndxzp2xyrt3bff090cxws5eb0rvh2v9 ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ) 0 176555 850589 718129 2026-10-25T21:57:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850589 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ}} {{Infobox basketball biography | name = ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ | image = Yadwinder Singh.JPG | image_size = 170 | caption = | position = ਪਾਵਰ ਫਾਰਵਰਡ | height_ft = 6 | height_in = 6 | weight_lb = | team = ਹਰਿਆਣਾ ਗੋਲਡ | league = ਯੂਬੀਏ ਪਰੋ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਲੀਗ | nationality = ਭਾਰਤੀ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1986|12|30}} | birth_place = [[ਰਸੂਲਪੁਰ ਖੁਰਦ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]<ref>[http://india.nba.com/news/yadwinder-singh-guardian-fortress/ Yadwinder Singh - Guardian Of The Fortress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517022218/http://india.nba.com/news/yadwinder-singh-guardian-fortress/ |date=2017-05-17 }} Siddarth Sharma, india.nba.com. Accessed 2 April 2017.</ref> | high_school = | college = | draft_year = 2011 | career_start = 2011 | career_end = | years1 = 2011–2016 | team1 = ਓਐੱਨਜੀਸੀ (ਭਾਰਤ) | years2 = 2017–ਵਰਤਮਾਨ | team2 = ਹਰਿਆਣਾ ਗੋਲਡ (ਭਾਰਤ) | highlights = | medaltemplates = {{Medal|Sport|ਪੁਰਸ਼ [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]]}} {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|ਲੂਸੋਫੋਨੀ ਗੇਮਸ}} {{Medal|Gold|2014 ਗੋਆ|ਟੀਮ}} }} '''ਯਾਦਵਿੰਦਰ "ਜਾਦੂ" ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 30 ਦਸੰਬਰ 1986) ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/ludhiana-basketball-academy-india-s-very-own-nba-factory/story-P3WJewBmLwwpi055RaM1eM.html|title=Ludhiana Basketball Academy: India’s very own ‘NBA factory’|last=Saurabh Duggal|date=21 November 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=15 April 2018}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ UBA ਪ੍ਰੋ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਗੋਲਡ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ <ref>{{Cite news|url=https://in.news.yahoo.com/interview-yadwinder-singh-indian-basketball-155242790.html|title=Interview with Yadwinder Singh: "Indian basketball needs IPL-like league"|last=Suhrid Barua|date=5 August 2015|work=[[Yahoo.com]]|access-date=15 April 2018}}</ref> ਅਤੇ [[ਤਹਿਰਾਨ]], ਈਰਾਨ ਵਿਚ 2016 FIBA ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਲੇਂਜ ਵਿਚ ਖੇਡਿਆ। <ref>[https://www.fiba.basketball/asia/challenge/2016/India#tab=roster India - FIBA Asia Challenge 2016], FIBA.com, accessed 2 April 2017.</ref> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://basketball.asia-basket.com/player/India/ONGC_Uttarakhand_Dehradoon/Yadwinder_Singh/65747 Asia-basket.com ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] * [https://basketball.realgm.com/player/Yadwinder-Singh/Summary/28906 Realgm.com ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] 59nx8lrnhfuv9hy21tbuvijfzv5j4f7 ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ 0 179941 850567 828987 2026-10-25T14:46:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850567 wikitext text/x-wiki ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲਰਾਮੀ, [[ਬਾਉਲ]], ਸਹਿਧਾਨੀ, ਕਰਤਾ ਭਜਾ, ਮਟੂਆ, ਜਾਗੋਮੋਹਣੀ ਅਤੇ ਨਿਆਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਬੰਗਾਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/54047438|title=Gabhīra nirjana pathe|last=Cakrabartī|first=Sudhīra|date=2002|publisher=Ānanda|isbn=81-7756-266-5|edition=2. saṃskaraṇa|location=Kalakātā|oclc=54047438}}</ref> == ਬਲਰਾਮੀ == ਬਲਰਾਮ ਹਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮੇਹਰਪੁਰ, [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ ਨਾਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਮੇਹਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ) ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਮੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=MUKHERJEE|first=SUJATA|date=1996|title=Popular Sects and Elite Culture in Nineteenth Century Bengal : Some Aspects of Interraction and Assimilation|url=https://www.jstor.org/stable/44133366|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=57|pages=612–623|issn=2249-1937|jstor=44133366}}</ref> ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕਤਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਸੰਪਰਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਵਰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xlpLAAAAMAAJ|title=Hindu Castes and Sects: An Exposition of the Origin of the Hindu Caste System and the Bearing of the Sects Towards Each Other and Towards Other Religious Systems|last=Bhattacharya|first=Jogendra Nath|date=1896|publisher=Thacker, Spink|language=en}}</ref> ਮੁਸਲਮਾਨ ਚੇਲੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਹਰੀ-ਅੱਲ੍ਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਚੇਲੇ ਹਰੀ ਰਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਲਰਾਮੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਮੇਹਰਪੁਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤਪੁਰ, ਸ਼ਬੇਨਗਰ, ਪਾਲੀਸ਼ੀਪਾਰਾ, ਨਟਨਾ, ਹਵਾਲੀਆ, ਅਰਸ਼ੀਨਾਗੋਰ, ਨਦੀਆ ਵਿੱਚ ਗੋਰੀਬਪੁਰ, ਪੁਰੂਲੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਕਿਆਰੀ, [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਬਾਂਕੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲੂਨੀਗ੍ਰਾਮ, ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ। == ਬਾਉਲ == [[ਬਾਉਲ]] ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਉਲ ਸਹਜ ਅਤੇ ਸੂਫੀਵਾਦ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਬੌਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Folk Sects - Banglapedia |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Folk_Sects#:~:text=Religious%20sub-communities,%20like%20the,to%20as%20%27folk%20communities%27.&text=Baul%20The%20Baul%20form%20the,sect%20or%20community%20in%20Bengal. |access-date=2021-03-28 |website=en.banglapedia.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514212943/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Folk_Sects#:~:text=Religious%20sub-communities,%20like%20the,to%20as%20%27folk%20communities%27.&text=Baul%20The%20Baul%20form%20the,sect%20or%20community%20in%20Bengal. |archive-date=2021-05-14 |url-status=dead}}</ref> [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ]] ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]], ਅਤੇ [[ਅਸਾਮ]] ਦੀ ਬਰਾਕ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰੇ [[ਬੰਗਾਲ|ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ]] ਤੋਂ ਬੌਲ ਸਮਾਜ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਾਉਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਲਾਲਨ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ|ਲਾਲਨ ਸ਼ਾਹ]] ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਊਲ ਸੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/80020223|title=World and its peoples : Eastern and southern Asia.|date=2008|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7631-3|location=New York|oclc=80020223}}</ref> == ਸਾਹਬਧਾਨੀ == ਸਾਹਬਧਾਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪਰਦਾ ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚੇਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦੀਨਦਿਆਲ, ਦੀਨਬੰਧੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਸਾਹਬਧਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬ੍ਰਿਤਿਹੁਡਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਬੀਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਜਾਦੂਬਿੰਦੂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਬਧਾਨੀ ਸੰਤ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਮਟੂਆ == ਮਟੂਆ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹਰੀਚੰਦ ਠਾਕੁਰ ਦੁਆਰਾ 1860 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਨਾਮਸੁਦਰਸ ਹਨ। ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਬੋਧ ("ਸਵੈਮ-ਦੀਕਸ਼ਿਤੀ") ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ, [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਟੂਆ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/932407935|title=Namasudra movements in Bengal (1872-1947) : a case study of the transition from caste struggle to political identity|last=Biśvāsa|first=Ratana|date=December 2010|isbn=978-81-88006-19-9|edition=1st|location=Kolkata|oclc=932407935}}</ref> == ਹੋਰ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ == ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੋਕ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref name=":1" /><ref name=":02">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/54047438|title=Gabhīra nirjana pathe|last=Cakrabartī|first=Sudhīra|date=2002|publisher=Ānanda|isbn=81-7756-266-5|edition=2. saṃskaraṇa|location=Kalakātā|oclc=54047438}}</ref> * ਕਰਤਾ ਭਜਾ * ਜਾਗੋਮੋਹਣੀ * ਨਿਆਦਰ == ਬਲਰਾਮੀ == ਬਲਰਾਮੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨੂੰ ਬਲਰਾਮ ਹਰੀ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ ਨਾਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੇਹਰਪੁਰ (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਮੇਹਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=MUKHERJEE|first=SUJATA|year=1996|title=Popular Sects and Elite Culture in Nineteenth Century Bengal : Some Aspects of Interraction and Assimilation|url=https://www.jstor.org/stable/44133366|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=57|pages=612–623|issn=2249-1937|jstor=44133366}}</ref> ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਇਹ ਮਾਨਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕਤਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੰਥ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਵਰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਚੇਲੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹਰੀ-ਅੱਲ੍ਹਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਚੇਲੇ ਹਰੀ ਰਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਲਰਾਮੀ ਸੰਪਰਦਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਹਰਪੁਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤਪੁਰ, ਸ਼ਬੇਨਗਰ, ਪਾਲੀਸ਼ੀਪਾਰਾ, ਨਟਨਾ, ਹਵਲੀਆ, ਅਰਸ਼ੀਨਾਗੋਰ, ਨਾਦੀਆ ਵਿੱਚ ਗੋਰੀਬਪੁਰ, ਪੁਰੁਲੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਈਕਾਰੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਂਕੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲੂਨੀਗ੍ਰਾਮ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਬਾਉਲ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] 5fnw1gn947xkcxwa1hasb92lr0wiqow ਲੋਕ ਕੇਰਲ ਸਭਾ 0 180337 850609 732828 2026-10-26T03:23:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850609 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = ਲੋਕ ਕੇਰਲ ਸਭਾ | image = | image_size = <!-- |image_upright= is preferred for most cases, see WP:IMGSIZE --> | image_upright = | image_alt = | caption = | English_name = | date = {{start date|2018|01|12}} | Time = | duration = 2 ਦਿਨ | venue = | Location = ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ, ਭਾਰਤ | coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} --> | also known as = | type = | theme = | cause = | motive = | Target = | reporter = | budget = | patron = <!-- or |patrons= --> | organizers = ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ | website = {{URL|https://www.lokakeralasabha.com/}} | notes = }} '''ਲੋਕਾ ਕੇਰਲਾ ਸਭਾ''' (ਵਿਸ਼ਵ ਕੇਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ) ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ ਜੋ [[ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਮਲਿਆਲੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/cm-opens-first-meeting-of-loka-kerala-sabha/articleshow/62479680.cms|title=CM opens first meeting of Loka Kerala Sabha - Times of India|work=The Times of India|access-date=6 April 2018}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਕੇਰਲੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ NRKs ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲੋਕਾ ਕੇਰਲ ਸਭਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਹੈ।<ref name="nm">{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/bringing-non-resident-keralites-together-state-set-first-loka-kerala-sabha-74526|title=Bringing Non-resident Keralites together: State set for first Loka Kerala Sabha|date=10 January 2018|work=The News Minute|access-date=6 April 2018}}</ref> ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਕੇਰਲੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਜਟ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਕੇਰਲਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ।<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/third-edition-of-loka-kerala-sabha-begins-on-thursday/article65529483.ece|title=Third edition of Loka Kerala Sabha begins on Thursday|date=2022-06-15|work=The Hindu|access-date=2023-06-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਸੰਸਕਰਨ == === ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ - 2018 === ਪਹਿਲੀ ਲੋਕਾ ਕੇਰਲ ਸਭਾ 12 ਤੋਂ 13 ਜਨਵਰੀ 2018 ਤੱਕ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=ലോക കേരള സഭ |url=https://www.lokakeralasabha.com/ |access-date=6 April 2018 |website=www.lokakeralasabha.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180416163639/http://www.lokakeralasabha.com/ |archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |url-status=dead}}</ref> ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਲੋਕਾ ਕੇਰਲਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 351 ਮੈਂਬਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 100 ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, 42 ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਸਨ, 30 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ 6 ਮੈਂਬਰ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਕੇਰਲਾ ਪਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਨ।<ref name="nm" /> ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜੇਅਨ]] ਨੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/kerala/kerala-govt-to-make-loka-kerala-sabha-a-permanent-feature-2062324.html|title=Kerala govt to make 'Loka Kerala Sabha' a permanent feature|date=2 December 2017|work=Zee News|access-date=6 April 2018|language=en}}</ref> === ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ - 2020 === ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 1 ਤੋਂ 2 ਜਨਵਰੀ 2020 ਤੱਕ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/governor-lauds-loka-kerala-sabha/article30453100.ece|title=Second Loka Kerala Sabha begins|date=2020-01-01|work=The Hindu|access-date=2023-06-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ - 2022 === ਤੀਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 65 ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ 21 ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ 351 ਮੈਂਬਰਾਂ (169 ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਸਮੇਤ) ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref name="The Hindu" /> ਤੀਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 8 ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ]] ਅਤੇ ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/loka-kerala-sabha-europe-uk-regional-meet-on-october-9/article65981156.ece|title=Loka Kerala Sabha Europe-U.K. regional meet on October 9|date=2022-10-07|work=The Hindu|access-date=2023-06-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Loka Kerala Sabha kick-starts in New York |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2023/06/10/loka-kerala-sabha-begins-new-york.html |access-date=2023-06-24 |website=www.onmanorama.com}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਅਲੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਅਨੀਥਾ ਪੁਲਾਇਲ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-06-19 |title=Anitha Pullayil at Loka Kerala meet in Assembly complex; Security prevent her from entering |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/anitha-pullayil-arrives-at-legislative-assembly-complex-watch-and-ward-kick-out-her-1.7618812 |access-date=2023-06-24 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref> ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵਾਧੂ ਖਰਚੇ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਖੇਤਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-06-11 |title=CM Vijayan blasts media after controversy over Loka Kerala Sabha |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/cm-vijayan-blasts-media-after-controversy-over-loka-kerala-sabha-1.8633260 |access-date=2023-06-24 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/loka-kerala-sabha-meets-in-saudi-us/articleshow/99254689.cms?from=mdr|title=Loka Kerala Sabha meets in Saudi, US|date=2023-04-05|work=The Times of India|access-date=2023-06-24|issn=0971-8257}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == mj1gtzm7svh8kopqxqbrwj973op6d7h ਬਾਗੀਆ 0 180383 850556 761762 2026-10-25T12:38:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850556 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Bagiya.jpg|thumb| ਬਾਗੀਆ]] [[ਤਸਵੀਰ:Bagya_.jpg|alt=|thumb|200x200px| ਬਾਗੀਆ]] [[ਤਸਵੀਰ:Bagya_Offered_with_Achar.jpg|alt=|thumb|200x200px| ਬਾਗੀਆ]] '''ਬਾਗੀਆ''' (ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਪਿਠਾ'''<ref>{{Cite web |title=मिथिला के खान-पान की संस्कृति की पहचान बगिया |url=https://m.jagran.com/bihar/madhubani-ddddd-21221434.html |website=m.jagran.com}}</ref> ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੇ [[ਮੈਥਿਲਸ|ਮੈਥਿਲ]],<ref>{{Cite web |title=सर्दी में बनने वाले खास स्नैक्स में से एक है यह गुड़ की बगिया |url=https://www.pakwangali.in/sweet-recipes/how-to-make-bagiya-sweet-snacks-recipe-in-hindi/article/971505.html |access-date=18 September 2018 |website=www.pakwangali.in}}</ref> [[ਥਰੂ ਲੋਕ|ਥਰੂ]] ਅਤੇ [[ਧੀਮਲ]] ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ [[ਡੰਪਲਿੰਗ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਆਟਾ|ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਖੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=http://bossnepal.com/making-bagiya/|title=Making Bagiya|work=Boss Nepal|access-date=2018-09-15|language=en-US|archive-date=2017-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112181021/http://bossnepal.com/making-bagiya/|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਚੱਕੂ (ਨੇਪਾਲੀ ਪਕਵਾਨ)|ਚਾਕੂ]], [[ਸਬਜ਼ੀ|ਸਬਜ਼ੀਆਂ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮੱਗਰੀ। ਕੋਮਲਤਾ ਥਰੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ]] ਦੇ ਦਿਨ [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ]] (ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਪਾਵਲੀ]] ਜਾਂ [[ਤਿਹਾਰ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਤਿਹਾੜ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Food and The Nepali |url=http://ecs.com.np/features/food-and-the-nepali |access-date=2018-09-15 |website=ECS NEPAL |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thegundruk.com/tharu-cuisines-in-pictures/|title=Tharu Cuisines and Delicacies (in Pictures) - The Nepali Food Blog {{!}} theGundruk.com|date=2016-01-16|work=The Nepali Food Blog {{!}} theGundruk.com|access-date=2018-09-15|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094556/http://www.thegundruk.com/tharu-cuisines-in-pictures/|archive-date=2018-09-15|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] * [[ਢੀਕਰੀ]] * [[ਯੋਮਾਰੀ]] * [[ਨੇਪਾਲੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਤਸਵੀਰ:Bagya_prepared_in_Dhamma.jpg|thumb| ਬਾਗੀਆ ਨੇ ਧਾਮ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://vinitaskitchen.wordpress.com/2018/01/27/bagiya/ ਬਾਗੀਆ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ?] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ]] 221tysv5cztqkh0kfo3zbuqo0weesg1 ਮੇਹਰਬਾਨੂ ਖਾਨਮ 0 181984 850584 764875 2026-10-25T20:26:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850584 wikitext text/x-wiki '''ਮੇਹਰਬਾਨੂ ਖਾਨਮ''' ({{Lang-bn|মেহেরবানু খানম}}; 1885 – 3 ਅਕਤੂਬਰ 1925) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਨਵਾਬ ਸਰ ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਸਾਨਉੱਲ੍ਹਾ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਵਾਬ ਬੇਗਮ ਕਮਰੁਨਨੇਸਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The official web site of the Dhaka Nawab Family |url=http://www.nawabbari.com/main.html?string=nazrul.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171125024907/http://www.nawabbari.com/main.html?string=nazrul.html |archive-date=25 November 2017 |access-date=2 November 2017 |website=nawabbari.com}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Uls2AAAAIAAJ&q=Meher+banu+Khanam|title=All India Reporter|date=1929|publisher=D.V. Chitaley|page=445|language=en}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਖਾਨਮ ਦਾ ਜਨਮ 1885 ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਨ ਮੰਜ਼ਿਲ, [[ਢਾਕਾ]], [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਨਵਾਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਢਾਕਾ ਦਾ ਨਵਾਬ ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਸਾਨਉੱਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਨਵਾਬ ਖਵਾਜਾ ਸਲੀਮੁੱਲਾ ਢਾਕਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਰਈਸ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। 1902 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ [[Khwaja Mohammad Azam|ਖਵਾਜਾ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਖਾਨਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦ ਮੋਸਲਮ ਭਾਰਤ, ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਭੇਜੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ, ਖੇਪਰ ਤਰਾਨੀ, ਲਿਖੀ। ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ 1920 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਸਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਖਾਨਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਖਤਰਬਾਨੂ ਅਤੇ ਪਰੀਬਾਨੂ ਨਾਲ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਕਮਰੁਨਨੇਸਾ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਦੂ, ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਉਰਦੂ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ। == ਮੌਤ == ਖਾਨਮ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1925 ਨੂੰ ਢਾਕਾ, ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref name="kmha">{{Cite web |last=Hayat |first=Anupam |title=Khanam, Meherbanu |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khanam,_Meherbanu |access-date=2 November 2017 |website=Banglapedia |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107003420/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khanam,_Meherbanu |archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2017 |url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHayat">Hayat, Anupam. [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khanam,_Meherbanu "Khanam, Meherbanu"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231222004520/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khanam,_Meherbanu |date=2023-12-22 }}. ''Banglapedia''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 November</span> 2017</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1885]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1925]] tizpusisz1eetejw9sdfbjfdxzxnvnv ਸੀਅਰਾ ਕੈਟੋ 0 182712 850637 758449 2026-10-26T10:50:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850637 wikitext text/x-wiki '''ਸੀਅਰਾ ਲਿਨ ਕੈਟੋ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੋਡਕਾਸਟਰ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸੀਅਰਾ ਲਿਨ ਕੈਟੋ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਸਾਡੇਨਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਹੰਟਿੰਗਟਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਤੇ ਕੋਰਿਨ ਕੈਟੋ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਹੈ।<ref name="Comedian, Actor & Writer Sierra Katow on Her Career and Bringing A Fresh POV to the Industry">{{Cite web |date=30 October 2020 |title=Comedian, Actor & Writer Sierra Katow on Her Career and Bringing A Fresh POV to the Industry |url=https://weareentertainmentnews.com/2020/10/30/comedian-actor-writer-sierra-katow-on-her-career-and-bringing-a-fresh-pov-to-the-industry/ |access-date=8 November 2021 |website=We Are Entertainment News |archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108110654/https://weareentertainmentnews.com/2020/10/30/comedian-actor-writer-sierra-katow-on-her-career-and-bringing-a-fresh-pov-to-the-industry/ |url-status=dead }}</ref><ref name="La Cañada Valley Sun">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/socal/la-canada-valley-sun/news/tn-vsl-xpm-2009-08-13-lyo-allstarsierra0813-story.html|title=Valley Sun All-Star Sierra Katow: All smiles|last=Longoria|first=Ruth|date=August 13, 2009|work=La Cañada Valley Sun|access-date=9 November 2021}}</ref> ਉਹ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਲਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।<ref name="Sierra L. Katow">{{Cite web |last=Hatt |first=Laura E. |date=December 10, 2015 |title=Sierra L. Katow |url=https://www.thecrimson.com/article/2015/12/10/15mostinteresting-katow/ |access-date=8 November 2021 |website=The Harvard Crimson}}</ref><ref name="Close to 10k Viewers Watch GFBNEC’s Virtual Evening of Aloha">{{Cite web |date=December 5, 2020 |title=Close to 10k Viewers Watch GFBNEC's Virtual Evening of Aloha |url=https://rafu.com/2020/12/close-to-10k-viewers-watch-gfbnecs-virtual-evening-of-aloha/ |access-date=9 November 2021 |website=The Rafu Shimpo}}</ref> ਕੈਟੋ ਨੇ ਲਾ ਕੈਨਾਡਾ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਲਾ ਕੈਨਾਡ਼ਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਕਾਲਜ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਟ ਲੈਂਪੂਨ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 2013 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ''ਹਾਰਵਰਡ ਕ੍ਰਿਮਸਨ'' ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਾਮੇਡੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[2]<ref name="La Cañada Flintridge float soars">{{Cite news|url=https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html|title=La Cañada Flintridge float soars|last=Kelly|first=Tiffany|date=January 2, 2013|work=[[The Morning Call]]|access-date=9 November 2021|last2=Kisliuk|first2=Bill|archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109123257/https://www.mcall.com/tn-vsl-la-canada-flintridge-float-soars-20130102-story.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Contributor Sierra L. Katow |url=https://www.thecrimson.com/writer/1210146/Sierra_L._Katow/ |access-date=9 November 2021 |website=[[The Harvard Crimson]]}}</ref><ref name="Sierra L. Katow" /> ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਦਿਆਂ, ਕੈਟੋ ਨੇ [[ਬੌਸਟਨ|ਬੋਸਟਨ]] ਅਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਜਿੰਮੀ ਫਾਲਨ ਲਈ ਇੱਕ ''ਲੈਂਪੂ'' ਰੋਸਟ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref name="Sierra Katow">{{Cite web |title=Sierra Katow |url=http://www.laughfactory.com/SierraKatow |access-date=8 November 2021 |website=Laugh Factory |archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108102152/http://www.laughfactory.com/SierraKatow |url-status=dead }}</ref><ref name="Sierra Katow is the funniest comic to attend Harvard since Conan">{{Cite web |last=Black |first=Devon |date=November 13, 2015 |title=Sierra Katow is the funniest comic to attend Harvard since Conan |url=https://thetab.com/us/harvard/2015/11/13/sierra-katow-is-the-funniest-comic-to-attend-harvard-since-conan-1122 |access-date=8 November 2021 |website=The Tab |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108102147/https://thetab.com/us/harvard/2015/11/13/sierra-katow-is-the-funniest-comic-to-attend-harvard-since-conan-1122 |archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thecrimson.com/article/2015/10/25/lampoon-crown-jimmy-fallon/|title=Lampoon Crowns Jimmy Fallon 'Emperor of Comedy'|last=Paterson|first=R. Blake|date=October 25, 2015|work=[[The Harvard Crimson]]|access-date=9 November 2021|last2=Wood|first2=Daniel P.}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਕੈਟੋ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੈਸਟ ਕੋਸਟ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Sierra L. Katow" /> ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਅਕਸਰ [[ਬੌਸਟਨ|ਬੋਸਟਨ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਾਈਕਸ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਬੈਕਸਟੇਜ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਗਿੱਗਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Sierra L. Katow" /> ਉਹ ਲਾਸਟ ਕਾਮਿਕ ਸਟੈਂਡਿੰਗ (2015) ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 9 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੂਨੀਅਰ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲਾਸਟ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਸਨ ਡੇਲੀ, ਬਸ ਲਈ ਹਾਸੇ ਡਿਜੀਟਲ, ਹਾਸੇ (ਫੌਕਸ ਅਤੇ ਐਕਟਿੰਗ ਆਉਟ) ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਵੈਰਾਇਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੈਟੋ ਕ੍ਰਿਸ ਬਲੇਕ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਕਾਮੇਡੀ, ਡਿਸਟੈਂਸਿੰਗ ਸੋਸ਼ਲਲੀ ਦੀ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਿਮੋਟ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਆਈਫੋਨ 11 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਡਿਗਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Malkin |first=Marc |date=2020-10-07 |title='Schitt's Creek' Actor Sarah Levy Cast in COVID-Inspired Indie 'Distancing Socially' (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2020/film/news/schitts-creek-sarah-levy-distancing-socially-1234796488/ |access-date=2023-11-23 |website=Variety |language=en-US}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਕੈਟੋ ਨੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਦੇ ਰਾਯਾ ਅਤੇ ਲਾਸਟ ਡ੍ਰੈਗਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਐਚ. ਬੀ. ਓ. ਮੈਕਸ ਉੱਤੇ ਮਿੰਡੀ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਦ ਸੈਕਸ ਲਾਈਵਜ਼ ਆਫ਼ ਕਾਲਜ ਗਰਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਵਰਤੀ ਪਾਤਰ ਇਵੈਂਜਲਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਕੈਟੋ 2022 ਵਿੱਚ ''ਕੇਕ'' ਆਨ ਐੱਫਐਕਸਐਕਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬਾਲਗ ਐਨੀਮੇਟਡ ਲਡ਼ੀ ਬਣਾਏਗੀ। ਕੈਟੋ ਨੇ 'ਟੇਕ ਮਾਈ ਵਾਈਫ' ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ 'ਡ੍ਰੌਪ ਦ ਮਾਈਕ ਅਰਥ ਟੂ ਨੇਡ' ਅਤੇ 'ਕਲੋਜ਼ ਐਨਫ' 'ਤੇ ਐੱਚ. ਬੀ. ਓ.' ਤੇ ਮੈਕਸ " ਦ ਵੈਡਿੰਗ ਕੋਚ " ਤੇ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] 'ਅਤੇ' ''ਯੂਰੇਕਾ!'' ਡਿਜ਼ਨੀ ਜੂਨੀਅਰ 'ਤੇ। ਉਹ ਵੋਂਗ ਫੂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਆਫਟਰ ਕਾਲਜ ਲਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="BIO">{{Cite web |title=BIO |url=http://www.sierrakatow.com/#bio |access-date=8 November 2021 |website=Sierra Katow}}</ref> ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨ ਜੰਕੀਜ਼ ਵੈੱਬ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦ ਰੋਸਟ ਆਫ਼ ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦ ਬੀਸਟ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Katow |first=Sierra |date=July 14, 2017 |title=Me as Mulan roasting the crap outta ur fav Disney dudes for @screenjunkies . Fun Fact: I wore Matt Damon's original wardrobe #TheGreatWall |url=https://twitter.com/sierrakatow/status/885625590853664768?lang=en |access-date=9 November 2021 |website=[[Twitter]]}}</ref> ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੈਮ ਕਲਾਰਕ ਨਾਲ ਸਕਲੈਰਕ + ਸਕੈਟੋ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਪੋਡਕਾਸਟ ਸਕੂਜ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref name="SCUSSION with SCLARQ + SKATOW">{{Cite web |title=SCUSSION with SCLARQ + SKATOW |url=https://www.podchaser.com/podcasts/scussion-with-sclarq-skatow-472253/episodes/recent |access-date=8 November 2021 |website=PODCHASER}}</ref> ਕੈਟੋਵ ਸੀਅਰਾ ਕੈਟੋਵ ਨਾਲ ਸਟੇ ਪੋਡਸਿਟਿਵ ਪੋਡਕਾਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="Stay Podsitive">{{Cite web |title=Stay Podsitive |url=http://www.staypodsitive.com/ |access-date=8 November 2021 |archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108102147/http://www.staypodsitive.com/ |url-status=dead }}</ref> ਕਾਮੇਡੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕੈਟੋ ਇੱਕ ਫੁੱਲ-ਸਟੈਕ ਵੈੱਬ ਡਿਵੈਲਪਰ ਵਜੋਂ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="BIO" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] eh6lvzbrke6caekkc5hw030kx2nzs4m ਬੇਗਮ ਬਦਰੂੰਨੇਸਾ ਅਹਿਮਦ 0 184768 850563 747184 2026-10-25T13:55:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850563 wikitext text/x-wiki '''ਬੇਗਮ ਬਦਰੂੰਨੇਸਾ ਅਹਿਮਦ''' (1903-20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1980) ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OHAwAQAAIAAJ&q=%22Begum+Badrunnessa+Ahmed%22|title=Bangladesh|date=1974|publisher=Embassy of Bangladesh.|page=3|language=en|access-date=1 November 2017}}</ref><ref name="bpedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Islam|first=Sirajul|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Ahmed, Begum Badrunnessa|editor-last2=Khan|editor-first2=Muazzam|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahmed,_Begum_Badrunnessa|access-date=2024-03-31|archive-date=2025-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221124302/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahmed,_Begum_Badrunnessa|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == === ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ === ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1903 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਮਾਨਿਕਗੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿੰਗੈਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਲ ਜ਼ਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੋਸਲੇਹੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। === ਕੈਰੀਅਰ === 1930 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟ ਐਕਸ਼ਨ ਡੇਅ 'ਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ 1946 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਦੰਗਿਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ ਗੰਡਾਰੀਆ, [[ਢਾਕਾ]], [[ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਡਰੀਆ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਲਬੁਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੁਮੈਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 1960 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਮੌਤ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜ਼ੀਮਪੁਰ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਤਮਘਾ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1969 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਅਸ਼ਰਫੀ ਖਾਨਮ, ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Islam|first=Sirajul|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Khanam, Ashrafi|editor-last2=Khan|editor-first2=Muazzam|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khanam,_Ashrafi|access-date=2024-03-31|archive-date=2025-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219141051/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khanam,_Ashrafi|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903]] qw8xuyfrxk749fq4quu7giwr9cdpmgh ਸੁਲਤਾਨਾ ਕਮਲ 0 184858 850641 818182 2026-10-26T11:45:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850641 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਲਤਾਨਾ ਕਮਲ''' ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਆਇਨ ਓ ਸਲੀਸ਼ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Members of Ain o Salish Kendra (ASK) |url=http://www.askbd.org/web/?page_id=423 |access-date=20 December 2013 |publisher=ASK Official site |archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219153830/http://www.askbd.org/web/?page_id=423 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ahmad|first=Sayeed|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Ain o Salish Kendra|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ain_o_Salish_Kendra|access-date=2024-03-31|archive-date=2026-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101194713/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ain_o_Salish_Kendra|url-status=dead}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਜਾਦੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੇਅਰਟੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailysangram.com/news_details.php?news_id=96190|date=14 September 2012|access-date=13 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221081146/http://www.dailysangram.com/news_details.php?news_id=96190|archive-date=21 December 2013|publisher=Daily Sangram|language=bn|script-title=bn:অধ্যাপক গোলাম আযম রাজাকার আল বদর আল শামস বা শান্তি কমিটি কোনোটিরই প্রধান ছিলেন না}}</ref> ਕਮਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਾਰਜਵਾਹਕ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ [[ਸੂਫੀਆ ਕਾਮਾਲ|ਸੂਫ਼ੀਆ ਕਮਲ]] ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/2006/12/12/d6121201022.htm|title=No scope for work|date=12 December 2006|work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date=2 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024084912/http://www.thedailystar.net/2006/12/12/d6121201022.htm|archive-date=24 October 2012}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੁਲਤਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1950 ਵਿੱਚ ਕਮਲਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆ ਕਮਾਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੂਫ਼ੀਆ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Settle Quaker Meeting |url=http://www.settlequakers.org.uk/opening_14.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220005054/http://www.settlequakers.org.uk/opening_14.html |archive-date=20 December 2013 |access-date=9 September 2012}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਲੀਲਾ ਨਾਗ ਦੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਿਖਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਜ਼ੀਮਪੁਰ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਐੱਸਐੱਸਸੀ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਕਰਾਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐੱਚਐੱਸਸੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1978 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ. ਸੀ. ਐਸ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਟੋਬੈਕੋ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਸੰਨ 1976 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਾਉਣੀ, ਸਿਲਹਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 1990 ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1996 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਤੋਂ ਜੌਹਨ ਹੰਫਰੀ ਫਰੀਡਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last= |year=2010 |title=John Humphrey Freedom Award 2009 |url=http://www.dd-rd.ca/site/humphrey_award/index.php?subsection=about_the_award |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927210443/http://www.dd-rd.ca/site/humphrey_award/index.php?subsection=about_the_award |archive-date=27 September 2011 |access-date=11 May 2011 |publisher=Rights & Democracy}}</ref> ਉਹ ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਵਾਹਿਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਗਰਤਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀਆਂ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫੀਲਡ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸਈਦਾ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸੀਐਨਸੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਮਨੋਬੀਰ ਨਿਸ਼ੰਕਾ ਮੋਨ'' ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ 'ਹਰ ਅਨਫੀਅਰ ਮਾਈਂਡ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ''ਮਾਨਬੀਧਾਕਰ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਓ ਸਮਾਜ'' (ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜ) ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਚਿਲਮ ਕੋਥੇ ਜੇਨੋ ਨੀਲੀਮਾਰ ਨਿਚ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਇਨ-ਓ-ਸਾਲਿਸ਼ ਕੇਂਦਰ (ਏ. ਐੱਸ. ਕੇ.) ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਹੁਣ 'ਵੀ ਕੈਨ ਐਂਡ ਹਿਊਲੈਂਸ ਅਗੇਂਸਟ ਵੂਮੈਨ ਅਲਾਇੰਸ' ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ 'ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼' ਦੀ ਚੇਅਰਪਾਰਸਨ ਹੈ। ਉਹ ਚਟਗਾਓਂ ਪਹਾਡ਼ੀ ਟ੍ਰੈਕਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਫ੍ਰੀਡਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਚੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ, ਗਾਂਧੀ ਆਸ਼ਰਮ ਟਰੱਸਟ, ਰੋਕੇਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ, ਬੰਗਾਲ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਮੇਟੀ, ਬਲੂ ਪਲੈਨੇਟ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ, ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਫੋਰਮ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਲਾਅ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਕੇਅਰਟੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ 3 ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਮੋਈਨ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-263283.html|title=Hasina rejects interim govt formula|date=31 December 2012|work=The Daily Star|agency=UNB|access-date=31 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074912/http://archive.thedailystar.net/newDesign/cache/cached-news-details-263283.html|url-status=dead}}</ref> ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਕੱਚੀ ਕੰਚਾਰ ਮੇਲਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਸਦ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ '69 ਦੇ ਜਨਤਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਰਾਮਾ ਗਰੁੱਪ "ਨਾਗੋਰਿਕ ਨਾਟਯ ਸੰਪ੍ਰੋਡੇ" ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। * == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੁਲਤਾਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਲਹਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] bkp3xaptzbbdhexs6wzxzpqfxuza616 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ 0 189284 850595 767364 2026-10-25T23:46:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850595 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | type = ਰਾਸ਼ਟਰੀ | holiday_name = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ | date = 23 ਅਗਸਤ | official_name = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ | observedby = ਭਾਰਤ | significance = ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ | firsttime = 23 ਅਗਸਤ 2024 | image = File:ISRO NSpD Logo.png | relatedto = {{url|https://www.isro.gov.in/NSPD2024/}} | alt = ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ ਦਾ ਲੋਗੋ, ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਿਰੰਗੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਕਰਵ ਚੰਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੇ ਵਿਕਰਮ ਲੈਂਡਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ | caption = ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ, 23 ਅਗਸਤ 2024 ਦਾ ਲੋਗੋ }} ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ''' ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ [[ਚੰਦ੍ਰਯਾਨ-3|ਚੰਦਰਯਾਨ-3]] ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=National Space Day |url=https://www.isro.gov.in/NSPD2024/ |website=ISRO Website |ref=ISRO-NSPD |access-date=2024-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828183846/https://www.isro.gov.in/NSPD2024/ |archive-date=2024-08-28 |url-status=dead}}</ref> ਇਹ 23 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/science/isro-chandrayaan-3-vikram-lander-touch-down-live-updates/article67219323.ece|title=Chandrayaan-3 Lander on the Moon|date=23 August 2023|work=The Hindu|access-date=26 August 2023}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == 23 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ, [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ]] [[ਚੰਦ੍ਰਯਾਨ-3|ਚੰਦਰਯਾਨ-3]] ਦੇ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਤਾਰ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news |date=2023-08-24 |title=Chandrayaan mission a key milestone in ISRO's journey: Kasturirangan |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/chandrayaan-3-mission-success-has-opened-up-potential-for-moons-use-as-take-off-point-for-future-planetary-missions-kasturirangan/article67231284.ece |access-date=2023-08-27 |issn=0971-751X}}</ref> ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਚੌਥਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਫਟ-ਲੈਂਡਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਰੋਵਰ ਦੀ ਸਫਲ ਤੈਨਾਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ 23 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ" ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news |date=26 August 2023 |title=Chandrayaan-3: India To Celebrate August 23 As 'National Space Day' |newspaper=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/chandrayaan-3-india-to-celebrate-august-23-as-national-space-day/videoshow/103080187.cms |accessdate=26 August 2023}}</ref><ref>{{cite news |author=Soumya Pillai |date=26 August 2023 |title=PM Modi announces August 23 as 'National Space Day', lauds Isro scientists |newspaper=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-declares-august-23-as-national-space-day-chandrayaan-3-lands-successfully-on-moon-s-south-pole-101693025185154.html |accessdate=26 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |date=26 August 2023 |title=PM Modi declares August 23 as National Space Day, says India now in front row of nations |url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/narendra-modi-bengaluru-isro-moon-landing-8910185/ |access-date=27 August 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} 0gu99wefkpbgesu77ne6zwe3ptwr7i8 ਵੇਰਾ ਹਿੰਗੋਰਾਨੀ 0 195258 850614 795786 2026-10-26T05:03:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850614 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn">ਵੇਰਾ ਹਿੰਗੋਰਾਨੀ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਜਨਮ | class="infobox-data" | (ID1) 23 ਦਸੰਬਰ 1924<br /><div class="birthplace" style="display:inline">[[Bubak, Sindh|ਬੁਬਕ]], ਭਾਰਤ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਮੌਤ | class="infobox-data" |23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 (ID1) (ਉਮਰ 93) &nbsp;<br /><div class="deathplace" style="display:inline">[[Houston, Texas|ਹਿਊਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ]], ਅਮਰੀਕਾ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਕਿੱਤਾ (ਐੱਸ. ਐੱਸ) | class="infobox-data role" |ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਆਬਸਟੇਟਰੀਸ਼ੀਅਨ<br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗੱਤਾ | class="infobox-data" |ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ (s) | class="infobox-data" |ਟੇਕਲੈਂਡ ਹੌਟਚੰਦ ਲੀਲਾਵਤੀ<br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਪੁਰਸਕਾਰ | class="infobox-data" |[[Padma Shri|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] |} '''ਵੇਰਾ ਹਿੰਗੋਰਾਨੀ''' (23 ਦਸੰਬਰ 1924-23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ, ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜੋ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]], ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=18 June 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਵੇਰਾ ਹਿੰਗੋਰਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਦਸੰਬਰ 1924 ਨੂੰ ਬੁਬਾਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟੇਕਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਹੋਟਚੰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਹਾਰਡਿੰਗ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ 1986 ਤੱਕ ਰਹੀ। 1996 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 1997 ਵਿੱਚ ਏਮਜ਼ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਈ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਹਿੰਗੋਰਾਨੀ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] (ਡਬਲਯੂਐਚਓ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਪੇਪਰ ਲਿਖੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ (1977) ਔਬਸਟੈਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟਸ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਫੈਲੋ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਤੋਂ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref name="ACM Service Awards and Honorary Fellowships">{{Cite web |date=2015 |title=ACM Service Awards and Honorary Fellowships |url=http://www.acog.org/About-ACOG/ACOG-Departments/Resource-Center/ACM-Service-Awards--and--Honorary-Fellowships |access-date=15 July 2015 |publisher=American Congress of Obstetricians and Gynecologists |archive-url=https://web.archive.org/web/20201122051435/https://www.acog.org/About-ACOG/ACOG-Departments/Resource-Center/ACM-Service-Awards--and--Honorary-Fellowships |archive-date=22 ਨਵੰਬਰ 2020 |url-status=dead}}</ref><ref name="List of Fellows - NAMS">{{Cite web |date=2016 |title=List of Fellows - NAMS |url=http://www.nams-india.in/downloads/fellowsmembers/ZZ.pdf |access-date=19 March 2016 |publisher=National Academy of Medical Sciences}}</ref><ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=18 June 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2015. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 June</span> 2015</span>.</cite></ref> ਹਿੰਗੋਰਾਨੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਟੀ. ਬੀ. ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ''ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਆਸ਼ਾ'' ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2018}}ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਈ. ਬੀ. ਹਿੰਗੋਰਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ [[ਗ੍ਰੇਟਰ ਕੈਲਾਸ਼]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref name="Constituency details">{{Cite web |date=2015 |title=Constituency details |url=http://ceodelhi.gov.in/WriteReadData/AssemblyConstituencyEng/AC50/A0500047.pdf |access-date=15 July 2015 |publisher=Government of Delhi}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ 93 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਹੂਸਟਨ|ਹਿਊਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] kl8iq5cj3tvi2q6vx0m9esk8frpp6yz ਕੇਰਲ ਸਕੂਲ ਕਲੋਲਸਵਮ 2025 0 195592 850624 835959 2026-10-26T08:00:52Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:63rd_Kerala_School_Kalolsavam_logo.png|63rd_Kerala_School_Kalolsavam_logo.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ziv|Ziv]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: above [[:c:COM:TOO India|]] and not freely licensed http 850624 wikitext text/x-wiki '''ਕੇਰਲਾ ਸਕੂਲ ਕਲੋਲਸਵਮ 2025''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kerala School Kalolsavam 2025;''' [[ਮਲਿਆਲਮ]] : കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവം 2025), '''ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਸਕੂਲ ਕਲਾ ਉਤਸਵ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਕੂਲ ਦਾ 2025 ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਸੀ। ਕਲੋਲਸਵਮ ਇਹ 4 ਤੋਂ 8 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |date=4 July 2024 |title=Thiruvananthapuram to host Kerala School Kalolsavam this year |url=https://www.onmanorama.com/career-and-campus/top-news/2024/07/04/thiruvananthapuram-to-host-kerala-school-kalolsavam-this-year.html |access-date=5 January 2025 |publisher=[[Onmanorama]]}}</ref> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜੇਅਨ|ਪਿਨਾਰਾਈ ਵਿਜਯਨ ਨੇ]] ਸੈਂਟਰਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=4 January 2025 |title=Kerala CM inaugurates 63rd State Kalolsavam, pays tributes to MT Vasudevan Nair |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/63rd-kerala-state-school-kalolsavam-thiruvananthapuram-1.10222712 |access-date=5 January 2025 |publisher=[[Mathrubhumi News]]}}</ref> 25 ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ 250 ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 15,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=3 January 2025 |title=63rd Kalolsavam to kick off in Thiruvananthapuram with 240 events across 25 venues |url=https://www.onmanorama.com/career-and-campus/top-news/2025/01/03/kerala-school-kalolsavam-to-kick-off-in-tvm-on-saturday.html |access-date=5 January 2025 |publisher=[[Onmanorama]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 January 2025 |title=25 Venues, 15,000 Participants: Kerala School Arts Festival Kicks Off Today |url=https://malayalam.samayam.com/latest-news/kerala-news/kerala-school-kalolsavam-2025-begin-today-at-thiruvananthapuram-here-details-of-venues-and-all-other-things/articleshow/116929343.cms |access-date=5 January 2025 |website=Deepu Divakaran |publisher=[[The Times of India|Samayam Malayalam]] |language=Malayalam}}</ref> ਸੈਂਟਰਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ, ਕੇਰਲ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਮੰਤਰੀ ਵੀ. ਸਿਵਨਕੁੱਟੀ ਨੇ ਜੇਤੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਟਰਾਫੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਅਤੇ ਟੋਵੀਨੋ ਥਾਮਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web |date=9 January 2025 |title=Kerala State Kalolsavam 2025: Thrissur Lifts Golden Cup At School Youth Festival |url=https://www.news18.com/education-career/kerala-state-kalolsavam-2025-thrissur-lifts-golden-cup-at-school-youth-festival-9182608.html |access-date=9 January 2025 |publisher=[[News18 India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 January 2025 |title=Palakkad Concedes 'One'; Thrissur Wins by a Single Point |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/palakkad/2025/01/09/palakkad-near-miss-gold-arts-festival.html |access-date=9 January 2025 |website=Bijin Samuel |publisher=[[Manorama Online]] |language=Malayalam}}</ref> 8 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ 5-ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਕਲੋਲਸਵਮ ਦੇ 63 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 6ਵੀਂ ਵਾਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਇਹ ਜਿੱਤ 1999 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ 25 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਈ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਨੇ 1008 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਪਲੱਕੜ 1007 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਕੰਨੂਰ 1003 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web |date=8 January 2025 |title=Thrissur Celebrates 'Anantha Pooram' |url=https://www.deshabhimani.com/school-kalolsavam-50990/kalolsavam-news-05093/thrissur-kalolsavam--15895 |access-date=8 January 2025 |publisher=[[Deshabhimani]] |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 January 2025 |title=Thrissur Shines in Golden Light; Land of Pooram Clinches Title by a Single Point, Marking a 25-Year Milestone |url=https://malayalam.samayam.com/latest-news/kerala-news/kerala-school-kalolsavam-2025-points-table-winner-and-districts-positions-full-list/articleshow/117056108.cms |access-date=8 January 2025 |website=Jibin George |publisher=[[The Times of India|Samayam Malayalam]] |language=Malayalam}}</ref> === ਸਥਾਨ === ਕੇਰਲ ਸਕੂਲ ਕਲੋਲਸਵਮ 2025 ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 25 ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਰਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 January 2025 |title=Kerala School Kalolsavam: 25 Venues, Over 15,000 Students; Kalamamangam Starts Tomorrow |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/kerala-school-kalolsavam-2025-venue-and-registration-date-timing-full-details-srr-707262.html |access-date=5 January 2025 |website=Sneha Reghu |publisher=[[News18 India]] |archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105124658/https://malayalam.news18.com/news/kerala/kerala-school-kalolsavam-2025-venue-and-registration-date-timing-full-details-srr-707262.html |url-status=dead }}</ref> === ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === 2025 ਕਲੋਲਸਵਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਈ ਜੇਤੂਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ। ਪਲੱਕੜ ਦੇ ਬੀਐਸਐਸ ਗੁਰੂਕੁਲਮ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਨੇ 171 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੀ ਸਕੂਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੇ ਕਾਰਮੇਲ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਨੇ 116 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵਾਇਨਾਡ ਦੇ ਐਮਜੀਐਮ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਨੇ 106 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=9 January 2025 |title=BSS Gurukulam Secures Highest Points for 12th Consecutive Year |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/thiruvananthapuram/2025/01/09/kerala-school-kalolsavam-palakkad-alathur-bss-gurukulam-12th-consecutive-victory.html |access-date=9 January 2025 |publisher=[[Manorama Online]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 January 2025 |title=Unchallenged Triumph: Palakkad Gurukulam Secures 12th Trophy Victory |url=https://www.etvbharat.com/ml/!education-and-career/overall-champion-in-kerala-school-kalolsavam-palakkad-gurukulam-kls25010805078 |access-date=9 January 2025 |publisher=[[ETV Network]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 January 2025 |title=Gurukulam of Alathur Demonstrates Its Strength in Schools |url=https://www.mathrubhumi.com/special-pages/kalolsavam-2025/articles/bss-gurukulam-kerala-school-kalotsavam-champs-1.10234813 |access-date=9 January 2025 |website=Vrinda Mohan |publisher=[[Mathrubhumi News]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto;text-align: left" ! rowspan="3" data-sort-type="number" |ਸ਼੍ਰੇਣੀ |- ! colspan="2" width="100px" | ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ! colspan="2" width="100px" | ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ! colspan="2" width="100px" | ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ |- ! ਸਕੂਲ ! ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ! ਸਕੂਲ ! ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ! ਸਕੂਲ ! ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ |- ! ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਨਰਲ | ਐਮਜੀਐਮ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਮਨੰਥਵਾਦੀ | style="text-align:center" | ਪਲੱਕੜ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ | ਬੀਐਸਐਸ ਗੁਰੂਕੁਲਮ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਅਲਾਥੂਰ | style="text-align:center" | ਕੋਲਮ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ | ਦੁਰਗਾ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਕਾਨ੍ਹਗੜ | style="text-align:center" | ਕੰਨੂਰ |- ! ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਜਨਰਲ | ਨਾਇਰ ਸਮਾਜ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਮੰਨਰ | style="text-align:center" | ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ | ਬੀਐਸਐਸ ਗੁਰੂਕੁਲਮ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਅਲਾਥੂਰ | style="text-align:center" | ਪਲੱਕੜ | ਕਾਰਮੇਲ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਵਜ਼ੂਥਾਕੌਡ | style="text-align:center" | ਕੰਨੂਰ |- ! ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਰਬੀ | ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਕੱਲਰ | style="text-align:center" | ਏਰਨਾਕੁਲਮ, ਕੰਨੂਰ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ | ਹਯਾਥੂਦੀਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਇਰਾਟੂਪੇਟਾ | style="text-align:center" | ਕਾਸਰਗੋਡ, ਮਲਪੁਰਮ, ਵਾਇਨਾਡ | ਮੁਸਲਿਮ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਇਰਾਟੂਪੇਟਾ | style="text-align:center" | ਕੋਲਮ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ |- ! ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਪਰੀਪਲੀ | style="text-align:center" | ਮਲੱਪੁਰਮ, ਪਲੱਕੜ, ਕਾਸਰਗੋਡ | ਮੰਨਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਨਾਰੀਆਮਪਾਰਾ | style="text-align:center" | ਕੰਨੂਰ, ਕੋਲਮ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ | ਟੀਡੀ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਥੁਰਾਵੂਰ | style="text-align:center" | ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ]] puonmv2qk0k6divo42juqgpsms1s64e ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅੰਤ (ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ) 0 195599 850588 842073 2026-10-25T21:56:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850588 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Abanindranath Tagore - Journey's End - Google Art Project.jpg|thumb|[[ਅਵਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] - ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅੰਤ - ਗੂਗਲ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ]] '''ਜਰਨੀ'ਜ਼ ਐਂਡ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Journey's End;''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਰਥ: ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅੰਤ) ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ੀ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ [[ਅਵਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] (1871–1951) ਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਪਿਛੋਕੜ == 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਈ.ਬੀ. ਹੈਵਲ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਤੇਲ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਭੌਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ "ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ" ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਕਲਾ ਲਹਿਰ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਧੀ-ਫੁੱਲੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਰਹੀ। ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਗਲ ਲਘੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਧੋਣ ਤਕਨੀਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। == ਪੇਂਟਿੰਗ == ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਇੱਕ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਊਠ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੇਠ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਥਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਇੱਕ ਗਰਮ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲ, ਸੰਤਰੀ, ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਊਠ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਧੀਆਂ ਬੰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਊਠ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੈਰ ਗੋਡਿਆਂ 'ਤੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ; ਇਸਦਾ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਠਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੌਕਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਸਟੀਕ ਪਰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮਕੈਨੀਕਲ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਧੋਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਰੰਗ ਪੈਲੇਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ੇਡ ਹਨ: ਲਾਲ, ਸੰਤਰੀ, ਭੂਰਾ, ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਰੰਗ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਦਿੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਹੈ।<ref name="Google Arts2">{{Cite web |title=Journey's End - Abanindranath Tagore |url=https://artsandculture.google.com/asset/journey-s-end-abanindranath-tagore/7AEBFkuScHG1nA |access-date=2022-12-10 |website=Google Arts & Culture |language=en}}</ref><ref name="Pratha2">{{Cite web |last=Rana |first=Akshita |date=2020-11-19 |title=Journey’s End Painting by Abanindranath Tagore |url=https://www.prathaculturalschool.com/post/journey-s-end |access-date=2022-12-10 |website=PRATHA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210201422/https://www.prathaculturalschool.com/post/journey-s-end |archive-date=2022-12-10 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inherent calm of Abanindranath Tagore’s paintings |url=https://southasia.typepad.com/south_asia_daily/2014/01/inherent-calm-of-abanindranath-tagores-paintings.html |access-date=2022-12-10 |website=Mayank Chhaya Daily |archive-date=2022-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210201422/https://southasia.typepad.com/south_asia_daily/2014/01/inherent-calm-of-abanindranath-tagores-paintings.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Daily Dose2">{{Cite web |last=Heather |date=2021-01-26 |title="Journey’s End" by Abanindranath Tagore |url=https://www.myddoa.com/journeys-end-by-abanindranath-tagore/ |access-date=2022-12-10 |website=Daily Dose of Art |language=en-US}}</ref> == ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ == ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਆਮ ਸਮਝ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲਾ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਊਠ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਊਠ ਧੀਰਜ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਊਠ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦਮਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਲਾ]] 8j8qiju6pgdjs6dvamxqg6tgv9v4cfp ਸ਼ੋਮਾ ਏ. ਚੈਟਰਜੀ 0 196110 850629 799876 2026-10-26T09:06:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850629 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ੋਮਾ ਏ. ਚੈਟਰਜੀ | image = The Moderator Vani Tripathi with the panelists Moon Moon Sen, Shoma Chatterji and Argentinian filmmaker Pablo Cesar at the Panel Discussion on “Tagore on Celluloid”.jpg | caption = "ਟੈਗੋਰ ਔਨ ਸੈਲੂਲੋਇਡ" 'ਤੇ ਪਾਬਲੋ ਸੀਜ਼ਰ ਅਤੇ ਮੂਨ ਮੂਨ ਸੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਚੈਟਰਜੀ | birth_date = {{birth year and age|1943}} | birth_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਵਿਦਵਾਨ, ਲੇਖਕ | years_active = 1981–ਮੌਜੂਦ | employer = | awards = }} '''ਸ਼ੋਮਾ ਏ. ਚੈਟਰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shoma A. Chatterji''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਵਿਦਵਾਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-21 |title=Chatterji, Shoma |url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/shoma-a-chatterji |website=[[SAGE Publications Inc]] |language=en |access-date=2025-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222055920/https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/shoma-a-chatterji |archive-date=2025-02-22 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1991 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ''ਪਰਮਾ ਐਂਡ ਅਦਰ ਆਊਟਸਾਈਡਰਸ: ਦ ਸਿਨੇਮਾ ਆਫ਼ ਅਪਰਨਾ ਸੇਨ'' (2002) ਵਿੱਚ [[ਅਪਰਨਾ ਸੇਨ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਸਿਨੇਮਾ 'ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਲੇਖਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":02">{{Cite web |date=2020-11-21 |title=Chatterji, Shoma |url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/shoma-a-chatterji |website=[[SAGE Publications Inc]] |language=en |access-date=2025-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222055920/https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/shoma-a-chatterji |archive-date=2025-02-22 |url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite book|title=Routledge Handbook on Indian Cinema|publisher=[[Routledge]]|year=2013|isbn=9781138311480|editor-last=Gokulsing|editor-first=K. Moti|pages=xi|editor-last2=Dissanayake|editor-first2=Wimal}}</ref><ref name="50thawardPDF2">{{cite web |title=50th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/50nfa.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224027/http://dff.nic.in/2011/50nfa.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=14 March 2012 |publisher=Directorate of Film Festivals |page=121}}</ref> ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Mukherjee |first=Rina |date=29 January 2014 |title=Shoma Chatterji wins National Award for best author – NWM India |url=https://www.nwmindia.org/newsmakers/shoma-chatterji-wins-national-award-for-best-author-2002/ |access-date=2020-11-22 |website=Network of Women in Media, India |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਪ੍ਰਮਤੇਸ਼ ਬਰੂਆ, [[ਰਿਤਵਿਕ ਘਟਕ]] ਅਤੇ [[ਸੁਚਿਤਰਾ ਸੇਨ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। 2005-2006 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚੈਟਰਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਆਰਕਾਈਵ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2006-2007 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਪੀਐਸਬੀਟੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 2009-2011 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਸੀ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ,<ref name=":2">{{Cite web |last=Chowdhury |first=Nandita |date=23 August 1999 |title=Author Shoma Chatterji tracks the woman in Indian films |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/books/story/19990823-author-shoma-chatterji-tracks-the-woman-in-indian-films-824373-1999-08-23 |access-date=2020-11-22 |website=[[India Today]] |language=en}}</ref> ਚੈਟਰਜੀ ਕੋਲ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀਐਚ.ਡੀ ਹੈ]]।<ref name=":0" /> ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1991 ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੀ।<ref name=":2" /> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * 1991 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ।<ref name="38thawardPDF">{{Cite web |title=38th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215163809/http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf |archive-date=15 December 2017 |access-date=9 January 2012 |publisher=Directorate of Film Festivals |pages=116–117}}</ref> * 1998 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ * [[ਅਪਰਨਾ ਸੇਨ]] ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ 2003 ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੇਖਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ।<ref name="50thawardPDF">{{Cite web |title=50th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/50nfa.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224027/http://dff.nic.in/2011/50nfa.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=14 March 2012 |publisher=Directorate of Film Festivals |page=121}}</ref> * 2004 ਵਿੱਚ "ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ" ਲਈ ਭਾਰਤ ਨਿਰਮਾਣ ਪੁਰਸਕਾਰ।<ref name=":3">{{Cite web |title=Live Encounters Magazine September 2017 |url=https://issuu.com/liveencounters/docs/live_encounters_magazine_september__60e1350ff37496/6 |access-date=2020-12-02 |website=[[Issuu]] |pages=6–7 |language=en}}</ref> * 2009 ਵਿੱਚ "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਲਿਖਤ" ਲਈ UNFPA–ਲਾਡਲੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name=":3" /> * 2010 ਵਿੱਚ "ਫਿਲਮ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ" ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਕੁਮਾਰ ਮਿੱਤਰਾ ਪੁਰਸਕਾਰ।<ref name=":3" /> * 2012 ਵਿੱਚ ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ, ਕਲਕੱਤਾ-ਮੈਟਰੋ ਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਸਨਮਾਨ।<ref name=":3" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 4pjkpqjdc2pad6ec27srmmzcnulu43s ਸਕੁੰਤਲਾ ਸਚਿਤਾਨੰਦਨ 0 198023 850616 806923 2026-10-26T05:33:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 850616 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਸਕੁੰਤਲਾ ਸਚਿਤਾਨੰਦਨ | image = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = ਲੇਖਕ, ਕਵਿਤਰੀ, ਵਕੀਲ | nationality = ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾਈ | alma_mater = | period = | awards = [[ਗ੍ਰਾਤੀਏਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2010) | spouse = ਥਿਰੁਕੇਸਵਰਮ ਸਚਿਤਾਨੰਦਨ }} '''ਸਕੁੰਤਲਾ ਸਚਿਤਾਨੰਦਨ''' ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਕਵੀ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sakuntala Sachithanandan |url=https://www.sarasavi.lk/serach-result?author_name=Sakuntala+Sachithanandan&author=15016 |access-date=2023-11-05 |website=www.sarasavi.lk}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਅਕਸਰ [[ਗਰੀਬੀ]], ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ, [[ਜੰਤੂ|ਜਾਨਵਰਾਂ]], [[ਬੱਚਾ|ਬੱਚਿਆਂ]] ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Voices of people and animals in socially-engaging poems |url=https://www.sundaytimes.lk/110515/Plus/plus_16.html |access-date=2023-11-05 |website=www.sundaytimes.lk}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਉਹ ਵਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤਿਰੂਕੇਸ਼ਵਰਮ ਸਚਿਤਾਨੰਦਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਕੀਲ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Voices of people and animals in socially-engaging poems |url=https://www.sundaytimes.lk/110515/Plus/plus_16.html |access-date=2023-11-05 |website=www.sundaytimes.lk}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.sundaytimes.lk/110515/Plus/plus_16.html "Voices of people and animals in socially-engaging poems"]. ''www.sundaytimes.lk''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-05</span></span>.</cite></ref> ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਉਣਾ ਪਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |title=‘I wrote for myself, now the poems are a winner’ |url=https://www.sundaytimes.lk/110529/Plus/plus_07.html |access-date=2023-11-05 |website=www.sundaytimes.lk}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ [[ਜੌਨ ਸਟਾਈਨਬੈੱਕ|ਜੌਨ ਸਟਾਈਨਬੈਕ]] ਅਤੇ [[ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ|ਐਂਟਨ ਚੇਖੋਵ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।<ref>{{Cite web |title=‘I wrote for myself, now the poems are a winner’ |url=https://www.sundaytimes.lk/110529/Plus/plus_07.html |access-date=2023-11-05 |website=www.sundaytimes.lk}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.sundaytimes.lk/110529/Plus/plus_07.html "'I wrote for myself, now the poems are a winner'"]. ''www.sundaytimes.lk''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-05</span></span>.</cite></ref> ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੈਟਨ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਅਸਟੇਟ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲੇਬਰ ਰਿਲੇਸ਼ਨ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਸੀ। ਜਨਤਾ ਅਸਟੇਟ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 1978 ਵਿੱਚ ''ਇੱਕ ਲੇਬਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਥਲਾਈਵਰ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਲਈ ਗ੍ਰੇਟੀਅਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''"ਔਨ ਦ ਸਟ੍ਰੀਟਸ ਐਂਡ ਅਦਰ ਰਿਵੇਲੇਸ਼ਨਜ਼",'' ਜੋ ਕਿ 28 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sakuntala wins Gratiaen prize for collection of poetry |url=https://sundaytimes.lk/110522/News/nws_18.html |access-date=2023-11-05 |website=sundaytimes.lk}}</ref> ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ''"ਔਨ ਦ ਸਟ੍ਰੀਟਸ ਐਂਡ ਅਦਰ ਰਿਵੇਲੇਸ਼ਨਜ਼"'' ਨੂੰ ਗਲੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਮੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਸਦੇ ਥੀਮ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Daniel |first=Smriti |date=2011-05-27 |title=Goodness Gratiaen |url=https://www.livemint.com/Leisure/OAyouMlGbR00lXczlwpRmI/Goodness-Gratiaen.html |access-date=2023-11-05 |website=mint |language=en}}</ref> ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੋਡੇਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਔਨ ਦ ਸਟ੍ਰੀਟਸ ਐਂਡ ਅਦਰ ਰਿਵੇਲੇਸ਼ਨਜ਼'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ "ਟੇਲਜ਼ ''ਫਰਾਮ ਦ ਟ੍ਰੀਹਾਊਸ"'' ਲਿਖੀ ਜੋ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। <ref>{{Cite web |last=Walpola |first=Thilina |date=2023-03-26 |title=Sakuntala Sachithanandan’s latest children’s book |url=https://island.lk/sakuntala-sachithanandans-latest-childrens-book/ |access-date=2023-11-05 |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ-ਮੁਖੀ ਕਹਾਣੀ ਲੜੀ ''"ਦਿ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਆਫ਼ ਸੋਕਾਡੀ: ਦ ਲਾਈਨ ਰੂਮ ਮਾਊਸ"'' ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=All about mice, Title: The adventures of Sokadi, the line-room mouse |url=https://archives.dailynews.lk/2012/08/08/fea28.asp |access-date=2023-11-05 |website=archives.dailynews.lk}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਆਲ ਇਜ਼ ਬਰਨਿੰਗ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਜੋ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ''ਦ ਟਰੂ ਟੇਲ ਆਫ਼ ਦ ਸਟੋਲਨ ਪੋਟੇਟੋਜ਼'' ਜੋ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Daniel |first=Smriti |date=2011-05-27 |title=Goodness Gratiaen |url=https://www.livemint.com/Leisure/OAyouMlGbR00lXczlwpRmI/Goodness-Gratiaen.html |access-date=2023-11-05 |website=mint |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDaniel2011">Daniel, Smriti (2011-05-27). [https://www.livemint.com/Leisure/OAyouMlGbR00lXczlwpRmI/Goodness-Gratiaen.html "Goodness Gratiaen"]. ''mint''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-05</span></span>.</cite></ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਸੇਦਾਹਾਮੀ, ਸੇਲਵਾਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ'' ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਤੀਹਠ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ 2004 ਅਤੇ 2014 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਖੇ ਸਨ। ''ਸੇਦਾਹਾਮੀ, ਸੇਲਵਾਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ'' ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦਬਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Empathic voices in verse |url=https://archives.sundayobserver.lk/2015/04/26/spe-tho-1.asp |access-date=2023-11-05 |website=archives.sundayobserver.lk}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''"ਵੇ ਟੂ ਗੋ, ਰੋਵਰ"'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਇੱਕ ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਚ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Walpola |first=Thilina |date=2023-03-26 |title=Sakuntala Sachithanandan’s latest children’s book |url=https://island.lk/sakuntala-sachithanandans-latest-childrens-book/ |access-date=2023-11-05 |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWalpola2023">Walpola, Thilina (2023-03-26). [https://island.lk/sakuntala-sachithanandans-latest-childrens-book/ "Sakuntala Sachithanandan's latest children's book"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-11-05</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=WAY TO GO ROVER |url=https://www.sarasavi.lk/product/way-to-go-rover-6240017310 |access-date=2023-11-05 |website=www.sarasavi.lk |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105153532/https://www.sarasavi.lk/product/way-to-go-rover-6240017310 |archive-date=2023-11-05 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾਈ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾਈ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] 7hptr9ti4rokdzmdujsqbov30mk2hzp ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋ 0 204769 850618 842873 2026-10-26T07:12:34Z ~2026-56634-64 62701 850618 wikitext text/x-wiki {{delete|Over 70% AI/Machine translation detected}} '''ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Lahore Metro''' ਉਰਦੂ: لاہور میٹرو, ), ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ‘ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ-ਸਿਸਟਮ’ ਹੈ। ਚਾਰ ਮੈਟਰੋ ਲਾਈਨਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਔਰੇਂਜ ਲਾਈਨ ਹੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਮੈਟਰੋ ਲਾਈਨ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਹੈ। === ਔਰੇਂਜ ਲਾਈਨ === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> ਔਰੇਂਜ ਲਾਈਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 27.1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਡੇਰਾ ਗੁਜਰਾਂ ਤੱਕ 26 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਅਨਾਰਕਲੀ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। === ਬਲੂ ਲਾਈਨ === {{Rapid transit OSM map|system_qid=Q3029878|frame-lat=31.55|frame-long=74.34|frame-width=300|frame-height=340|zoom=11|length=yes}} == ਸਟੇਸ਼ਨ == ਇਸ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ 26 ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਅਨਾਰਕਲੀ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ 24 ਉੱਚੇ ਹਨ। ਰੇਲ ਲਾਈਨ ਹਰੇਕ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। <ref name="Norinco">{{Cite web |date=January 2016 |title=Norinco Technical Proposal |url=http://www.lahoremetroauraap.org/wp-content/uploads/2016/01/Norinco-Technical-Proposal.pdf |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202022759/http://www.lahoremetroauraap.org/wp-content/uploads/2016/01/Norinco-Technical-Proposal.pdf |archive-date=February 2, 2017 |access-date=25 January 2017 |page=12}}</ref> <ref>{{Cite web |title=SECTION - 3 DESCRIPTION OF THE PROJECT |url=http://epd.punjab.gov.pk/system/files/Section-3-Project%20Description.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213140355/https://epd.punjab.gov.pk/system/files/Section-3-Project%20Description.pdf |archive-date=13 December 2020 |access-date=25 January 2017 |website=EIA of Construction of Lahore Orange Line Metro Train Project (Ali Town –Dera Gujran) |publisher=Environmental Protection Department}}</ref><ref>{{Cite web |title=SECTION - 3 DESCRIPTION OF THE PROJECT |url=http://epd.punjab.gov.pk/system/files/Section-3-Project%20Description.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201213140355/https://epd.punjab.gov.pk/system/files/Section-3-Project%20Description.pdf |archive-date=13 December 2020 |access-date=25 January 2017 |website=EIA of Construction of Lahore Orange Line Metro Train Project (Ali Town –Dera Gujran) |publisher=Environmental Protection Department}}</ref> == ਟਰੈਕ == [[ਤਸਵੀਰ:Lahore_Metro_Train_Project_23.jpg|thumb|ਔਰੇਂਜ ਲਾਈਨ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ]] n09xsmipwy45qw90dawk6rg1kzzxokl ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਮਾਸ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਸਿਸਟਮ 0 204818 850619 842762 2026-10-26T07:14:38Z ~2026-56634-64 62701 850619 wikitext text/x-wiki {{delete|Over 98% AI/Machine translation detected}} ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਮਾਸ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਸਿਸਟਮ (ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਮੈਟਰੋ ਕੋਰੀਡੋਰ ਅਤੇ ਯੈਲੋ ਲਾਈਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਬੱਸ ਮਾਸ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਸਟਮ 31.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19.4 ਮੀਲ) ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਏਮਨਾਬਾਦ ਤੋਂ ਗੱਖੜ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗਾ। mxw0rzk0mxthjlwwo069mc4iul4kqyx ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ 0 205484 850582 850552 2026-10-25T20:01:36Z Nitesh Gill 8973 850582 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} {{Infobox person | name = ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ | image = Sahibpreet Singh.jpg | caption = ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਰਤੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾ | birth_date = 12 ਫਰਵਰੀ 2000 | birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਵਕੀਲ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾ, ਪਬਲਿਕ ਪਾਲਿਸੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ | education = [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] (BA LLB)<br>[[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (LLM)<br>[[ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (PhD) | known_for = ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ | awards = ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਾਵਰਲਿਫਟਿੰਗ (2022) }} '''ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 12 ਫਰਵਰੀ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਵਕੀਲ]], ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਪਾਲਿਸੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਹਨ।<ref>[https://orcid.org/0009-0009-9695-2674 ਓਆਰਸੀਆਈਡੀ (ORCID) ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਜਿਸਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ]</ref> ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ|ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ]] (AI) ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮਾਂ, ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ, ਅਤੇ ਆਟੋਨੋਮਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਆਪਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=nnKnG8oAAAAJ&hl=en ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ - ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ]</ref> ਉਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।<ref>[https://in.linkedin.com/in/sahibpreet-singh-a947421a5 ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ - ਲਿੰਕਡਇਨ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ]</ref> == ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਫਰਵਰੀ 2000 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।<ref>[https://www.facebook.com/sahibpreets1 ਫੇਸਬੁੱਕ ਵੈਰੀਫਾਈਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਰਿਕਾਰਡ]</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਉੱਚ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ [https://sghpsbasantavenue.com/ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਬਸੰਤ ਐਵੇਨਿਊ] (ICSE) ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕੂਲੇਸ਼ਨ (10ਵੀਂ) ਅਤੇ [https://sghpsgtroad.edu.in/ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ] (CBSE) ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ (12ਵੀਂ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ ਦਰਮਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]], [[ਸ਼ਤਰੰਜ]] (ਚੈੱਸ) ਅਤੇ [[ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜ|ਮੈਰਾਥਨ]] ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੀ। [[File:Sahibpreet Singh Virdi.jpg|thumb|left|220px|ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ (ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ)]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਲਾਅ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਲਾਅ]] ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਐੱਲ.ਐੱਲ.ਐੱਬ. (BA LLB) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (GNDU), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ (LLM) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ (Distinction) ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>[https://www.researchgate.net/profile/Sahibpreet-Singh-4 ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕਾਦਮਿਕ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ - ਰਿਸਰਚਗੇਟ]</ref> ਉਹ [[ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (LPU) ਤੋਂ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ (PhD) ਦੀ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੋਰਸਵਰਕ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਰਮਿਆਨ ਸਿਖਰਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸਰਵਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਗ੍ਰੇਡ ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਡਰਾਈਵਰ ਰਹਿਤ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਪਾਲਿਸੀ == [[File:Sahibpreet Singh Advocate.jpg|thumb|right|220px|ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ (ਐਡਵੋਕੇਟ)]] ਉਹ [[:en:Bar_Council_of_Punjab_and_Haryana|ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>[https://amritsar.barportal.in/lawyer/sahibpreet-singh-ph-4132-2023 ਵਕੀਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਿਕਾਰਡ - ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]</ref> ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫ਼ਤਰ (DC Office), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਪਬਲਿਕ ਪਾਲਿਸੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਦਰਮਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਿਜੀਟਲ ਗਵਰਨੈਂਸ, ਚੋਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਹਾਈ ਕੋਰਟ (High Court) ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਲਣਾ (Cross-Border Compliance) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਣਨੀਤਕ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।<ref>[https://lovely-professional-university.academia.edu/SahibpreetSingh ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ - Academia.edu]</ref> ਉਹ ਕਈ ਵੱਕਾਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ (Journals) ਦੇ ਪੀਅਰ-ਰਿਵਿਊਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਖੇਡਾਂ == ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਵੱਕਾਰੀ 'ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਮੇਲਾ' (2022) ਵਿੱਚ ਪਾਵਰਲਿਫਟਿੰਗ ([[:en:Powerlifting|Powerlifting]]) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (ਸੋਨ ਤਗਮਾ) ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>[https://github.com/sahibpreets1/sahibpreets1 ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਰਿਕਾਰਡ - ਗਿੱਟਹੱਬ]</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੋਜ ਕਾਰਜ (ਚੋਣਵੇਂ) == ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=nnKnG8oAAAAJ&hl=en ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ - ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਰਿਕਾਰਡ]</ref> * ''Artificial Intelligence, Environmental Crime, and Legal Accountability in the Anthropocene'' (ਸਪ੍ਰਿੰਗਰ ਨੇਚਰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਧਿਆਇ, 2026)<ref>[https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-031-51703-7_532-1 ਸਪ੍ਰਿੰਗਰ ਨੇਚਰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਲਿੰਕ ਰਿਕਾਰਡ]</ref> * ''Criminal Liability in AI-Enabled Autonomous Vehicles: A Comparative Study'' (2025)<ref>{{Cite journal|last=Singh|first=Sahibpreet|title=Criminal Liability in AI-Enabled Autonomous Vehicles: A Comparative Study|url=https://arxiv.org/pdf/2512.14330|journal=Journal of University Institute of Legal Studies|volume=18}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Journal of University Institute of Legal Studies |url=https://jouils.puchd.ac.in/archives.php |access-date=2026-10-25 |website=jouils.puchd.ac.in}}</ref> * ''Algorithmic Criminal Liability in Greenwashing: Comparing India, US and EU'' (2025)<ref>{{Cite web |title=Himachal Pradesh National Law University |url=https://www.hpnlu.ac.in/journal-article.aspx?ref-id=50&article-id=582 |access-date=2026-10-25 |website=www.hpnlu.ac.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Himachal Pradesh National Law University |url=https://www.hpnlu.ac.in/journal-level-3.aspx?ref-id=50 |access-date=2026-10-25 |website=www.hpnlu.ac.in}}</ref> * ''Artificial Intelligence and Intellectual Property Rights: Comparative Transnational Policy Analysis'' (2025)<ref>{{Cite journal|last=Singh|first=Sahibpreet|year=2025|title=Artificial Intelligence and Intellectual Property Rights: Comparative Transnational Policy Analysis|url=https://jouils.puchd.ac.in/issues/juilsvol-2025-i.pdf|journal=Journal of University Institute Legal Sciences|volume=19}}</ref><ref name=":1" /> * ''Cybercrime and Computer Forensics in Epoch of Artificial Intelligence in India'' (2023)<ref>{{Cite journal|last=Dhiman|first=Shikha|last2=Singh|first2=Sahibpreet|date=2023-10-01|title=CYBERCRIME AND COMPUTER FORENSICS IN EPOCH OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN INDIA|url=https://journal.thelawbrigade.com/cylr/article/view/1245|journal=Cyber Law Reporter|language=en|volume=2|issue=4|pages=13–32|issn=2583-7060}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == * ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਾਵਰਲਿਫਟਿੰਗ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਮੇਲਾ (2022) * ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ - ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫ਼ਤਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (2024) * ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ - ਵਧੀਕ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (2024) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2000 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਕੀਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] __INDEX__ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ]] p05mndi03jkwekajzsn39uq15chocgx 850604 850582 2026-10-26T02:19:47Z ZSpades 62674 850604 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=October 2026}} {{Find sources mainspace|Sahibpreet Singh}} {{Infobox person | name = ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ | image = Sahibpreet Singh.jpg | caption = ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ | occupation = ਵਕੀਲ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾ }} '''ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Sahibpreet Singh''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Sahibpreet Singh Lawyer in Amritsar |url=https://amritsar.barportal.in/lawyer/sahibpreet-singh-ph-4132-2023 |access-date=2026-10-26 |website=District Bar Association Amritsar |language=en}}</ref><ref name="constitutional">{{cite web |last=Singh |first=Sahibpreet |title=A Transcontinental Analysis of Artificial Intelligence-Based Judicial Systems in EU and India |url=https://constitutionaldiscourse.com/a-transcontinental-analysis-of-artificial-intelligence-based-judicial-systems-in-eu-and-india/ |website=Constitutional Discourse |date=2025-04-29 |language=en }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਬਣਾਵਟੀ ਬੁੱਧੀ|ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ]], [[ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ]], [[:en:Computer forensics|ਕੰਪਿਊਟਰ ਫੋਰੈਂਸਿਕਸ]], [[ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ|ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਅਤੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="cybercrime">{{cite journal |last1=Dhiman |first1=Shikha |last2=Singh |first2=Sahibpreet |title=Cybercrime and Computer Forensics in Epoch of Artificial Intelligence in India |journal=Cyber Law Reporter |volume=2 |issue=4 |year=2023 |pages=13–32 |issn=2583-7060 |url=https://journal.thelawbrigade.com/cylr/article/view/1245 |language=en }}</ref><ref name="greenwashing">{{cite journal |last1=Singh |first1=Sahibpreet |last2=Singh |first2=Manjit |title=Algorithmic Criminal Liability in Greenwashing: Comparing India, USA & EU |journal=HPNLU Journal of Law, Business and Economics |volume=3 |year=2024 |pages=51–68 |issn=2584-0436 |url=https://www.hpnlu.ac.in/PDF/14bf3f73-0293-4119-bce9-6e4e0c1289da.pdf |language=en }}</ref><ref name="ipr">{{cite journal |last1=Singh |first1=Sahibpreet |last2=Singh |first2=Manjit |title=Artificial Intelligence and Intellectual Property Rights: Comparative Transnational Policy Analysis |journal=Journal of University Institute of Legal Studies |volume=19 |issue=1 |year=2025 |pages=182–208 |url=https://jouils.puchd.ac.in/issues/juilsvol-2025-i.pdf |arxiv=2601.17892 |language=en }}</ref> == ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਬੰਧਤਾ == ''Journal of University Institute of Legal Studies'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਦੇ ਲੇਖਕ-ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ [[:en:Master of Laws|ਐੱਲ.ਐੱਲ.ਐੱਮ.]] ਸੰਬੰਧਤਾ ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="ipr"/> 2026 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਪ੍ਰਿੰਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸੰਬੰਧਤਾ [[ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="springer">{{cite encyclopedia |last=Singh |first=Sahibpreet |title=Artificial Intelligence, Environmental Crime, and Legal Accountability in the Anthropocene (Comparative Perspectives from India and the Global South) |encyclopedia=Encyclopedia of the Anthropocene |publisher=Springer |location=Cham |date=2026-07-25 |pages=1–14 |doi=10.1007/978-3-031-51703-7_532-1 |url=https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-031-51703-7_532-1 |language=en }}</ref> == ਖੋਜ ਕਾਰਜ == === ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਫੋਰੈਂਸਿਕਸ === ਸ਼ਿਖਾ ਧੀਮਾਨ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ''Cybercrime and Computer Forensics in Epoch of Artificial Intelligence in India'' ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫੋਰੈਂਸਿਕਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ।<ref name="cybercrime"/> === ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ === ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ''Algorithmic Criminal Liability in Greenwashing: Comparing India, USA & EU'' ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ [[:en:Greenwashing|ਗ੍ਰੀਨਵਾਸ਼ਿੰਗ]] ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।<ref name="greenwashing"/> ਲਾਮੀਆ ਸ਼ਾਬਾਨ ਨੇ 2026 ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਬਾਰੇ ਤਰਕਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।<ref name="chaaben">{{cite journal |last=Chaaben |first=Lamia |title=Criminal Liability for Environmental Damage Caused by Artificial Intelligence Systems |journal=مجلة المفكر |volume=21 |issue=1 |date=2026-06-10 |pages=76–90 |url=https://asjp.cerist.dz/en/downArticle/131/21/1/295824 |language=en }}</ref> 2026 ਵਿੱਚ ਸਪ੍ਰਿੰਗਰ ਦੀ ''Encyclopedia of the Anthropocene'' ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣੀ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਬਾਰੇ ਅਧਿਆਇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।<ref name="springer"/> === ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਅਧਿਕਾਰ === ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ''Artificial Intelligence and Intellectual Property Rights: Comparative Transnational Policy Analysis'' ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]], [[ਪੇਟੈਂਟ]] ਅਤੇ [[:en:Trade secret|ਵਪਾਰਕ ਭੇਤਾਂ]] ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="ipr"/> === ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ === 2025 ਵਿੱਚ ''Constitutional Discourse'' ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ।<ref name="constitutional"/> == ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ਧੀਮਾਨ, ਸ਼ਿਖਾ; ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ (2023)। ''Cybercrime and Computer Forensics in Epoch of Artificial Intelligence in India''। ''Cyber Law Reporter'', 2(4), ਸਫ਼ੇ 13–32।<ref name="cybercrime"/> * ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ; ਸਿੰਘ, ਮਨਜੀਤ (2024)। ''Algorithmic Criminal Liability in Greenwashing: Comparing India, USA & EU''। ''HPNLU Journal of Law, Business and Economics'', 3, ਸਫ਼ੇ 51–68।<ref name="greenwashing"/> * ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ; ਸਿੰਘ, ਮਨਜੀਤ (2025)। ''Artificial Intelligence and Intellectual Property Rights: Comparative Transnational Policy Analysis''। ''Journal of University Institute of Legal Studies'', 19(1), ਸਫ਼ੇ 182–208।<ref name="ipr"/> * ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ (2025)। ''Comparative Algorithmic Governance of Public Health Instruments across India, EU, US and LMICs''। ''Law and Medicine''। ਪੈਸਿਫਿਕ ਬੁੱਕਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਸਫ਼ੇ 409–423।<ref name="publichealth">{{cite book |last=Singh |first=Sahibpreet |chapter=Comparative Algorithmic Governance of Public Health Instruments across India, EU, US and LMICs |title=Law and Medicine |publisher=Pacific Books International |year=2025 |pages=409–423 |chapter-url=https://arxiv.org/abs/2601.17877 |language=en }}</ref> * ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ (2026)। ''Artificial Intelligence, Environmental Crime, and Legal Accountability in the Anthropocene (Comparative Perspectives from India and the Global South)''। ''Encyclopedia of the Anthropocene''। ਸਪ੍ਰਿੰਗਰ, ਸਫ਼ੇ 1–14।<ref name="springer"/> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category|Sahibpreet Singh}} * [https://orcid.org/0009-0009-9695-2674 ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ — ORCID] * [https://scholar.google.com/citations?user=nnKnG8oAAAAJ ਸਾਹਿਬਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ — ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] 48msde88hbb2ds30ho4t1kzkbgh1s9n ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Epa check 3 205486 850560 2026-10-25T13:30:09Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 850560 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Epa check}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:30, 25 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) 1g4dfwr7xqlyd566l36bg0uzghxcp4a ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Joaquim Link 3 205487 850597 2026-10-26T00:26:24Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 850597 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Joaquim Link}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:26, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) k7q37wjkto1wbc6hnkf7oj9vzkkielv ਤਿਥੀ 0 205488 850628 2026-10-26T08:54:45Z ~2026-57340-88 62702 Kuch nahi 850628 wikitext text/x-wiki ok eb8gkqgtzl6qbnb1xz2fjc45q3glbzf ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wahegur 3 205489 850636 2026-10-26T10:34:33Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 850636 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Wahegur}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:34, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) 7vnu3wf52qa9b98dq4qev90t6mawurg