ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 1568 851459 840954 2026-11-04T04:06:09Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851459 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg | image_alt = | image_caption = [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|31.631328|N|74.872485|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1999 | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 234 | population_total = 1,132,761 | population_as_of = 2011 ਜਨਗਣਨਾ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]] | postal_code = 143001|area_code_type ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | registration_plate = PB:02 | area_code = 0183****** | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | official_name = }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ''' (ਜਾਂ ਅੰਬਰਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਬਦ ਭਾਵ: "ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਵਰ") [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ 67 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦ‍ਰ ਹੈ। [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜਾਂ ਪਹਿਲੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। == ਮਿਥਿਹਾਸ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ [[ਵਾਲਮੀਕ|ਭਗਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ]] ਤੀਰਥ ਸਥਲ ਨੂੰ [[ਰਾਮਾਇਣ]] ਦੇ ਲੇਖਕ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ [[ਵਾਲਮੀਕ|ਵਾਲਮੀਕਿ]] ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/valmiki-tirath-sthal-temple-cum-panorama-to-be-opened-on-dec-1-116112200989_1.html|title=Valmiki Tirath Sthal temple-cum-panorama to be opened on Dec 1|date=22 November 2016|work=Business Standard India|access-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803194031/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/valmiki-tirath-sthal-temple-cum-panorama-to-be-opened-on-dec-1-116112200989_1.html|archive-date=3 August 2018|agency=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.indianmirror.com/temples/ram-tirth.html|title=Ram Tirth Temple, Indian Ram Tirth Temple, Ram Tirth Temple in India|last=|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010043925/http://www.indianmirror.com/temples/ram-tirth.html|archive-date=10 October 2016|access-date=17 March 2022}}</ref> ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਸੀਤਾ]] ਨੇ [[ਰਾਮਤੀਰਥ ਆਸ਼ਰਮ]] ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ [[ਰਾਮ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲਾਨਾ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਰਾਮਤੀਰਥ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਅਤੇ [[ਕਸੂਰ]] ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ [[ਅਸ਼ਵਮੇਧ|ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ]] ਦੌਰਾਨ, ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਨੇ ਰਸਮੀ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ [[ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਰ|ਦੁਰਗਿਆਨਾ ਮੰਦਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1574 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵੱਸਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂਅ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਚੱਕ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਕੌਲਸਰ ਤੇ ਬਿਬੇਕਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਸਰ|ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ]] ਉੱਸਰਵਾਇਆ 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਉਪਰੰਤ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾਅ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਕਿਲ੍ਹਾ]] ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ਼ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। == ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਨ == ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ,ਲਾਰੰਸ ਰੋਡ ਸਥਿਤ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਘਰ]], ਰਾਮ (ਕੰਪਨੀ) ਬਾਗ਼ ਸਥਿਤ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੈਨੋਰਮਾ]], [[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਆਦਿ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਅਸਥਾਨ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਜਲੰਧਰ ਆਉਂਦੇ ਜੀ.ਟੀ ਰੋਡ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸੜਕ [[ਲਾਹੌਰ]] ਨੂੰ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ, ਜੋ ਕੀ ਵੰਡ ਤੋ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ੫੦ ਕਿ.ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗੜ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਰਡਰ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦਯੋਗਕ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਕਿ.ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਉਡਾਣਾ ਚੜਦੀਆਂ ਨੇ। ਇਥੋਂ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਤਾਸ਼ਕੰਦ]], [[ਅਸ਼ਗਾਬਾਤ]] ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ]], [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] ਤੇ [[ਟਰਾਂਟੋ]] ਨੂੰ ਵੀ ਉਡਾਨਾਂ ਨੇ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਐਥੋਂ ਹੋਰ ਉਡਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਵੀ ਉਮੀਦ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ [[ਟੂਰੀਜ਼ਮ]], ਐਥੋਂ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬਜ਼ਾਰ, ਖੇਤੀ, [[ਦਸਤਕਾਰੀ]], ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ [[ਸੂਖਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Hamandir_Sahib_(Golden_Temple).jpg|thumb|ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ {{Coord|31.63|N|74.87|E}} ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Amritsar.html|title=Falling Rain Genomics, Inc – Amritsar|publisher=Fallingrain.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120811181822/http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Amritsar.html|archive-date=11 August 2012|access-date=17 July 2012}}</ref> 234 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ (768 ਫੁੱਟ)। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਂਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15 ਮੀਲ (25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਸਥਿਤ ਹੈ। [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਅਜਨਾਲਾ, ਭਾਰਤ|ਅਜਨਾਲਾ]], [[ਅਟਾਰੀ]], [[ਬਿਆਸ ਸ਼ਹਿਰ|ਬਿਆਸ]], [[ਬੁੱਢਾ ਥੇਹ]], [[ਛੇਹਰਟਾ|ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ]], [[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ]], [[ਮਜੀਠਾ]], [[ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ]], [[ਰਾਮਦਾਸ]], [[ਰਈਆ]], [[ਵੇਰਕਾ ਕਸਬਾ]] ਅਤੇ [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,132,761 ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,183,705 ਸੀ। ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 879 ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 9.7% ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਾਖਰਤਾ 85.27% ਸੀ; ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 88.09% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 82.09% ਸੀ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 28.8% ਹੈ। == ਆਵਾਜਾਈ == ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ [[ਤਸਵੀਰ:Sri_Guru_Ram_Dass_Jee_International_Airport,_Amritsar.jpg|thumb|[[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]]]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਭਾਰਤ ਦਾ 12ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ।<ref>{{Cite tweet|user=networkthoughts|number=1223996410070228999|title=Top 20 airports in #India by passenger traffic in 2019 International, Domestic and Total|date=2 February 2020|accessdate=22 January 2021}}</ref> ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਜਨਗਨਣਾ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ੭੫% ਹੈ। [[ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]] ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਪੁਰਾਣਾ ਇਹ ਸੰਸਥਾਨ 1892 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ [[ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਕਲਾ]], ਕਮਰਸ, [[ਕੰਪਿਊਟਰ]], [[ਭਾਸ਼ਾ|ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]], [[ਸਿੱਖਿਆ]], ਖੇਤੀ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਜ਼ਿਓਥੈਰਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 1969 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਬੀ ਬੀ ਕੇ-ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੋਮੈਨ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁਖ ਦਵਾਰ ਹਨ। == ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ == ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਹਨ: * [[ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] * ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕੌਲਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਜੀ * ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ (ਉੱਚਾਰਣ ਅਸਥਾਨ ਗ‌ਉੜ੍ਹੀ ਮਃ ੫ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ) ਅਤੇ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ * ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ ਸਾਹਿਬ *ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਤੋਖਸਰ ਸਾਹਿਬ (ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ) * ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਲ * ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ *ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਟੋਭਾ ਭਾਈ ਸਾਲ੍ਹੋ ਜੀ *ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਿਰ * ਖ਼ੈਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮਸਜਿਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜ੍ਹੇ * ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ * ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ * ਸ਼੍ਰੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ * ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ * ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ (ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜ੍ਹੇ) * ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ * ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਮੰਦਰ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.amritsarplus.com/ Amritsar City Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024011711/http://www.amritsarplus.com/ |date=2005-10-24 }}* * [http://www.amritsar.com/ Amritsar Portal] * [http://amritsar.nic.in/ Amritsar District Administration] * [http://www.amritsarcorp.com/ Amritsar Municipal Corporation] * [http://www.durgianatirath.com/ Shri Durgiana Tirath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613191214/http://durgianatirath.com/ |date=2006-06-13 }} * [http://www.indiatouristoffice.org/North/amritsar.htm Tourist Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040802235654/http://www.indiatouristoffice.org/North/amritsar.htm |date=2004-08-02 }} * [http://www.amritsar.com/Amritsar%20City%20Map.shtml City Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040821062743/http://www.amritsar.com/Amritsar%20City%20Map.shtml |date=2004-08-21 }} * [http://www.mypind.com/dtamrit.htm My Pind – District Map ] * [http://www.mapsofindia.com/maps/pocketmaps/chandigarhamritsar.htm Route from Chandigarh to Amritsar] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] 6v0zcpjll8qzvsr1a03g2sltxrv1u67 0 1685 851478 831167 2026-11-04T05:15:16Z ~2026-58703-39 62830 851478 wikitext text/x-wiki '''ਸਿੱਖ ਕੌਣ ਹੈ ? : ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ''' “'''ਸੋ ਸਿਖੁ, ਸਖਾ, ਬੰਧਪੁ ਹੈ ਭਾਈ: ਜਿ ਗੁਰ ਕੇ ਭਾਣੇ ਵਿਚਿ ਆਵੈ”''' (ਮ.੩) ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸਿੱਖ” ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਕਾ ਭਾਣਾ (ਬਚਨ) ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਬਚਨ ਕੀ ਹੈ? “'''ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਜਪਿ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮੁ'''” (ਮ.੫) ਭਾਵ: ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਉੱਪਰ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ “ਸਿੱਖ” '''(ਸ਼ਿਸ਼/ਮੁਰੀਦ)''' ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ "ਸਿੱਖੀ" ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹੈ, "'''ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਨਿਤ ਸਰਧਾ ਲਾਗੀ ਮੋ ਕਉ'''" (ਮ.੪)। ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ: '''ਨਾਨਕਪੰਥੀ-ਸਿੱਖ (ਸ਼ਿਸ਼/ਮੁਰੀਦ)''' ਹੈ। ਜਿਸ ਸੱਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਛਾਂ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਵੀ '''ਸਿੱਖ''' ਸੀ।          “ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ” ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ “ਸਿੱਖ” ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਕੇਵਲ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਚੋਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ, ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਗੁਰੂ ਆਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਜੋ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ; ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।         ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ: “'''ਸਿਖੀ ਸਿਖਿਆ ਗੁਰ ਵੀਚਾਰਿ'''” (ਪੰਨਾ 465) ਭਾਵ: ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀਚਾਰ ਕੇ ਮੰਨਣਾ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹਰ ਵੇਸ/ਭੇਖ ਦਾ ਖੰਡਨ ਹੈ "'''ਛੋਡਹੁ ਵੇਸੁ ਭੇਖ ਚਤੁਰਾਈ'''" (ਮ.੧)। ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ '''‘ਵੇਸੀ ਸਹੁ ਨ ਪਾਈਐ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਸ ਰਹੀ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਨੀ ਸਹੁ ਪਾਇਆ ਜਿਨੀ ਗੁਰ ਕੀ ਸਿਖ ਸੁਣੀ”।''' ਭਾਵ''':''' ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।             ਸੋ, ਸਿੱਖੀ ਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹੈ “'''ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭਿ ਸਰਧਾ ਭਗਤਿ ਮਨਿ ਭਾਵੈ'''” (ਮ:੧)। ਪ੍ਰਭੂ ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਨੂੰ “ਸ਼ਰਧਾ” ਵਾਲੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੁਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ '''ਮੋਨੇ (ਕੇਸ-ਰਹਿਤ)''' ਵੀ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਮੋਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ “ਤੂੰ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ”। ਕਿਉਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ “ਹਿੰਦੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ” ਮੋਨੇ ਵੀਰ; ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਵੀ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ “'''ਨਾ ਸਤਿ ਮੂੰਡ ਮੁਡਾਈ, ਕੇਸੀ ਨ ਸਤਿ'''” (ਪੰਨਾ 952)। ਭਾਵ: ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਰ ਮੁਨਾਇਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੇਸ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ “ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ” ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ “'''ਕੇਸ ਧਰੇ ਨ ਮਿਲੇ ਹਰਿ ਪਿਆਰੇ'''” ਭਾਵ: ਸਿਰਫ਼ ਕੇਸ ਰੱਖਿਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ “'''ਭਾਵੈ ਲਾਂਬੇ ਕੇਸ ਕਰੁ ਭਾਵੈ ਘਰਰਿ ਮੁਡਾਇ'''” (ਪੰਨਾ 1364)। ''' ''' '''ਉਪਰੋਕਤ ਤੁਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਵਾਸਤੇ ਕੇਸ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣੇ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ: ਕੇਸ ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ: ਕੇਸ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਸਿੱਖੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ''' ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ “ਜਾ ਕੇ ਮਨਿ ਗੁਰ ਕੀ ਪਰਤੀਤਿ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਆਵੈ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਚੀਤਿ” (ਮ. ੫ )। ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਸਦੇ ਹੀ ਚਿਤ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਕੇਸ-ਦਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕੋਈ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ।          ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਖਾਲਸੇ ਲਈ ਕੇਸ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣੇ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ “ਜਿਹੜਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਛਕਦਾ ਅਤੇ ਕੇਸ-ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਉਹ ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ”। "ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ” ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਇੱਕ “ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ-ਅੰਗ” ਹੈ। ਪਰੰਤੂ, ਪੂਰਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ: ਸਿਰਫ਼ "ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਖ਼ਾਲਸਾ" ਹੀ ਨਹੀਂ; ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ “ਨਾਨਕ-ਪੰਥੀ” ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਾਂਗ “ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਖਾਲਸਾ” ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ।  ਭਾਈ ਘਨਈਆ, ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲ, ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰਮੱਲ ਆਦਿ ਸਿੱਖ; ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ “ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ” ਨਹੀਂ ਸਨ: ਪਰ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਨ '''ਸਿੱਖ''' ਸਨ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ, ਗਨੀ ਖਾਂ, ਨਬੀ ਖਾਂ, ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਆਦਿ ਵੀ '''ਸਿੱਖ/ਮੁਰੀਦ''' ਸਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ;  ਉਹ ਹੀ '''ਨਾਨਕਪੰਥੀ-ਸਿੱਖ (ਮੁਰੀਦ)''' ਹੈ।           ਸਿੱਖ ਪੰਥ “ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ” ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਜੋ ਲੱਛਣ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਲੱਛਣ ਸਿੱਖ ਦੇ ਵੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਕੇਸ-ਦਾੜ੍ਹੀ ਆਦਿ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਕੋਈ ਜਿਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। '''‘ਭਗਤਾ ਕੀ ਚਾਲ ਨਿਰਾਲੀ॥ ਚਾਲਾ ਨਿਰਾਲੀ ਭਗਤਾਹ ਕੇਰੀ ਬਿਖਮ ਮਾਰਗਿ ਚਲਣਾ॥  ''' '''ਲਬੁ ਲੋਭੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਤਜਿ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਬਹੁਤੁ ਨਾਹੀ ਬੋਲਣਾ॥''' '''ਖੰਨਿਅਹੁ ਤਿਖੀ ਵਾਲਹੁ ਨਿਕੀ ਏਤੁ ਮਾਰਗਿ ਜਾਣਾ ॥''' '''ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਜਿਨੀ ਆਪੁ ਤਜਿਆ ਹਰਿ ਵਾਸਨਾ ਸਮਾਣੀ ॥  '''(ਮ. ੩, ਪੰਨਾ 917)          ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭਗਤਾਂ/ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਮਾੜੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਗੁਰੂ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਾ-ਭਾਵ ਛੱਡ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ। ਕਿਉਂਕਿ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਇਹ “ਭਗਤੀ ਮਾਰਗ” ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਸਮਾਨ ਔਖਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਆਦਿ, ਦਸਮ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਤੇ ਵੀ '''ਸਿੱਖ''' ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਾਹਰਲਾ ਸਰੂਪ ਜਾਂ ਭੇਖ/ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸੀ “ਮਥੈ ਟਿਕੇ ਲਾਲ ਲਾਇ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਚਲਿ ਜਾਇ ਬਹੰਦੇ”। ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ, ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਸਰੂਪ (ਤਿਲਕ, ਜੰਝੂ, ਟੋਪੀ, ਸੁੰਨਤ, ਕੇਸ, ਦਾੜ੍ਹੀ, ਦਸਤਾਰ) ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਣ ਦਾ; ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਦੇਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਨਾਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਭੇਖ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਚਿੱਟੇ ਬਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਨੀਲੇ ਬਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਭਗਵੇ ਬਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ), ਉਹਨਾਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਰੂਪ ਠੀਕ ਹਨ। ਪਰ, '''ਸਿੱਖ''' ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਭੇਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ, ਸਿੱਖੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹੈ; ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।                                                                                             '''ਠਾਕੁਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ   ''' {{About|ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਫ਼ਲਸਫੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ|ਸਿੱਖੀ}} {{Infobox religious group | group= ਸਿੱਖ |founder = [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] |caption = [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ। |population = {{circa|26–30}} ਮਿਲੀਅਨ{{refn|<ref>{{cite web|title=April 2022: Sikh Awareness and Appreciation Month |url=https://www.michigan.gov/whitmer/news/proclamations/2022/04/01/april-2022-sikh-awareness-and-appreciation-month|publisher=State of Michigan Office of the Governor|access-date=28 March 2023|quote="there are more than 30 million Sikhs worldwide"}}</ref><ref>{{cite web|title=US Sikhs tirelessly travel their communities to feed hungry Americans |date=9 July 2020 |url=https://www.cnn.com/travel/article/sikh-pandemic-food-support/index.html|publisher=[[CNN]]|access-date=28 March 2023|quote="Founded some 500 years ago in the Punjab region of India, the faith has some 30 million adherents, making it the fifth largest religion worldwide."}}</ref><ref>{{cite web|title=A Brief Introduction to Sikhism|date=5 May 2021 |url=https://interactive.wttw.com/playlist/2021/05/05/sikhism-chicago|publisher=[[WTTW]]|access-date=28 March 2023|quote="Sikhism is the world's fifth-largest religion, with 25-30 million adherents around the globe}}</ref><ref>{{cite web|title=Sikhs in America|url=https://www.sikhcoalition.org/about-sikhs/sikhs-in-america/|access-date=28 March 2023|quote="There are nearly 30 million Sikhs around the world today, and a vast majority of them live in the Indian state of Punjab."}}</ref><ref>{{cite web|title=GURU NANAK RELIGIOUS SOCIETY|url=http://www.gnrsohio.org/sikhism.html|access-date=28 March 2023|quote="There are over 30 million Sikhs worldwide."}}</ref><ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url = https://www.britannica.com/topic/Sikhism |title=Sikhism |encyclopedia= [[Encyclopædia Britannica]] |access-date=6 October 2022|quote= In the early 21st century there were nearly 25 million Sikhs worldwide, the great majority of them living in the Indian state of Punjab.}}</ref><ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/times-fact-check/news/fake-alert-sidhu-wrongly-quotes-sikh-population-as-14-crores/articleshow/72003044.cms | title=FAKE ALERT: Sidhu wrongly quotes Sikh population as 14 crores | newspaper=The Times of India | date=11 November 2019 }}</ref>}} |region1 = {{flag|ਭਾਰਤ}} |pop1 = 23,786,000–28,000,000 <br/> (2022–23 ਅੰਦਾਜ਼ਾ) |ref1 = {{refn|<ref name="WorldFactbookIndia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/#people-and-society|title=India People and Society|publisher=The World Factbook|access-date=15 February 2023|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india#people-and-society|url-status=dead}}</ref>{{efn|name=SikhIndia|Sikhs comprise 1.7% (23,786,052) of India's total population of 1,399,179,585 per 2023 estimate by the World Factbook.<ref name="WorldFactbookIndia"/>}}<ref name="SikhIndia2011" >{{cite web | url=https://www.findeasy.in/sikh-population-in-india/ | title=Sikh Population in World &#124; Sikh Population in India 2023 | date=22 December 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.census2011.co.in/data/religion/4-sikhism.html |title= Sikh Religion Census 2011 |access-date = 21 March 2023}}</ref>}} |region2 = {{Flag|ਕੈਨੇਡਾ}} |pop2 = 771,790 |ref2 = <ref name="canadareligion2021">{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-10-26 |title= Religion by visible minority and generation status: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810034201 |access-date=2022-12-01 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref><ref>{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-10-26 |title=The Daily — The Canadian census: A rich portrait of the country's religious and ethnocultural diversity |url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/221026/dq221026b-eng.htm |access-date=2022-10-26 |website=www150.statcan.gc.ca}}</ref> |region3 = {{flag|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ}} |pop3 = 524,140 |ref3 =<ref>{{Cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion, England and Wales - Office for National Statistics|website=www.ons.gov.uk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Religion_detailed_Scotland.pdf|title=Religion (detailed): All people|publisher=National Records of Scotland |access-date=8 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011/QS218NI.ods|title=Religion - Full Detail: QS218NI|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|access-date=8 April 2017|archive-date=16 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916182540/http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011/QS218NI.ods|url-status=dead}}</ref> |region4 = {{flag|ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ}} |pop4 = 500,000 |ref4 = {{refn|<ref>{{cite web|title=The Sikh Community Today |url=https://pluralism.org/the-sikh-community-today|publisher=[[Harvard University]]|access-date=28 March 2023|quote="Today there are well over 500,000 Sikhs in the United States."}}</ref><ref>{{cite web|title=American Sikhs are targets of bigotry, often due to cultural ignorance |date=10 August 2022 |url=https://religionnews.com/2022/08/10/american-sikhs-are-targets-of-bigotry-often-due-to-cultural-ignorance/|publisher=[[Religion News Service]]|access-date=28 March 2023|quote="Scholars and government officials estimate the Sikh American population to number around 500,000."}}</ref><ref>{{cite web|title=Sikhs in America:A History of Hate |url=https://www.propublica.org/article/sikhs-in-america-hate-crime-victims-and-bias|publisher=[[ProPublica]]|access-date=28 March 2023|quote="There are an estimated 500,000 Sikhs living in the U.S., many in New York and California." }}</ref><ref>{{cite web|title=April 2022: Sikh Awareness and Appreciation Month |url=https://www.michigan.gov/whitmer/news/proclamations/2022/04/01/april-2022-sikh-awareness-and-appreciation-month|publisher=State of Michigan Office of the Governor|access-date=28 March 2023|quote="Sikhism is the fifth largest religion in the world, and, today, there are more than 30 million Sikhs worldwide and an estimated 500,000 Sikh Americans;"}}</ref><ref>{{cite web|title=Want to know about Sikhism?|date=23 May 2022 |url=https://www.wuwm.com/2022-05-23/want-to-know-about-sikhism-head-to-new-book-collection-in-oak-creek|publisher=[[WUWM]]|access-date=28 March 2023|quote="There are more than 500,000 Sikhs in the United States."}}</ref><ref>{{cite web|title=A Brief Introduction to Sikhism|date=5 May 2021 |url=https://interactive.wttw.com/playlist/2021/05/05/sikhism-chicago|publisher=[[WTTW]]|access-date=28 March 2023|quote="Despite its relatively recent arrival in Chicago, Sikhism is the world’s fifth-largest religion, with 25 to 30 million adherents around the globe and an estimated 500,000 in America today."}}</ref>}} |region5 = {{flag|ਆਸਟਰੇਲੀਆ}} |pop5 = 210,400 |ref5 = <ref>{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/religious-affiliation-australia|title=Religious affiliation in Australia &#124; Australian Bureau of Statistics|date=7 April 2022|website=www.abs.gov.au}}</ref> |region6 = {{flag|ਇਟਲੀ}} |pop6 =150,000 |ref6 = <ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/external-affairs/sikhs-in-italy|title=The Continuing Struggle for Religious Freedom by Italy's Sikh Community|website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-the-recent-punjabi-migration-to-spain-and-italy-is-a-departure-for-the-diaspora/articleshow/65180012.cms?from=mdr|title=How the recent Punjabi migration to Spain & Italy is a departure for the diaspora|newspaper=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.globalindian.com/story/global-indian/parmesans-indian-connect-how-sikhs-saved-the-italian-cheese-industry/|title=How Sikhs saved the Italian cheese industry}}</ref> |region7 = {{flag|ਮਲੇਸ਼ੀਆ}} |pop7 = 120,000 |ref7 =<ref>{{Cite web|url=https://www.msu.com.my/|title=Homepage|website=Malaysian Sikh Union}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.malaysiakini.com/news/598203|title=Outsized contributions of Malaysian Sikhs|first=Ranjit Singh|last=Malhi|date=7 November 2021|website=Malaysiakini}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/nri/nris-in-news/sikh-man-gobind-singh-deo-becomes-malaysias-first-minister/articleshow/64268155.cms?from=mdr|title=Gobind Singh Deo is Malaysia's first Sikh minister|newspaper=The Economic Times}}</ref> |region10 = {{flag|ਯੂਨਾਈਟਡ ਅਰਬ ਇਮਾਰਤ}} |pop10 = 52,000 |ref10 =<ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/sikhs-in-uae-hail-countrys-year-of-respect-inclusion|title=Sikhs in UAE hail country's year of 'respect, inclusion'|first=Dhanusha|last=Gokulan|website=Khaleej Times}}</ref> |region11 = {{flag|ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼}} |pop11 = 50,000 |ref11 =<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/punjabi-community-money-lending-philippines-president-rodrigo-duterte-2806212/|title=Punjabi Community Involved in Money Lending in Philippines Braces for 'Crackdown' by New President|date=18 May 2016}}</ref><ref>{{cite web |title = 2011 Gurdwara Philippines: Sikh Population of the Philippines |url=http://www.angelfire.com/ca6/gurdwaraworld/philippines.html |access-date=11 June 2011 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20111201014811/http://www.angelfire.com/ca6/gurdwaraworld/philippines.html |archive-date=1 December 2011 }}</ref> |region12 = {{flag|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ}} |pop12 = 40,908 |ref12 =<ref name="New Zealand Sikh population">{{cite web | url=https://www.stats.govt.nz/news/losing-our-religion |title = Losing our religion &#124; Stats NZ}}</ref> |region13 = {{flag|ਥਾਈਲੈਂਡ}} |pop13 = 40,000 |ref13 =<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71359.htm|title=Thailand|website=U.S. Department of State}}</ref> |region14 = {{flag|ਓਮਾਨ}} |pop14 = 35,540 |ref14 =<ref>{{cite web | url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=171c | title=National Profiles }}</ref> |region15 = {{flag|ਸਪੇਨ}} |pop15 = 26,000 |ref15 =<ref>{{Cite journal|title=Masculinity in the Sikh Community in Italy and Spain: Expectations and Challenges|first=Nachatter Singh|last=Garha|date=6 February 2020|journal=Religions|volume=11|issue=2|pages=76|doi=10.3390/rel11020076|doi-access=free }}</ref> |region16 = {{flag|ਜਰਮਨੀ}} |pop16 = 15,000 |ref16 =<ref>{{Cite web|url=https://www.sbs.com.au/language/punjabi/en/article/must-leave-sikh-temple-vandalised-with-racist-graffiti-in-germany/245sczvrv|title='Must leave': Sikh temple vandalised with racist graffiti in Germany|website=SBS Language}}</ref> |region17 = {{flag|ਹਾਂਗਕਾਂਗ}} |pop17 = 15,000 |ref17 =<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/yp/discover/lifestyle/features/article/3065561/hong-kong-stories-getting-know-citys-sikh-community|title=Hong Kong stories: Getting to know the city's Sikh community|website=Young Post}}</ref> |region18 = {{flag|ਕੁਵੈਤ}} |pop18 = 15,000 |ref18 =<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/kuwait-to-seek-closure-of-illegal-sikh-temple/212050|title=Kuwait To Seek Closure Of "Illegal" Sikh Temple|date=3 February 2022|website=outlookindia.com/}}</ref><ref>{{cite web|title=Sikh Gurdwara discovered by 'intrepid' local reporter |url=https://timeskuwait.com/news/sikh-gurdwara-discovered-by-intrepid-local-reporter/ |website=timeskuwait.com/ |date=August 14, 2019 |access-date=December 7, 2022}}</ref> |region19 = {{flag|ਸਾਈਪ੍ਰਸ}} |pop19 = 13,280 |ref19 =<ref>https://acninternational.org/religiousfreedomreport/wp-content/uploads/2021/04/Cyprus.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230222201819/https://acninternational.org/religiousfreedomreport/wp-content/uploads/2021/04/Cyprus.pdf |date=2023-02-22 }} {{bare URL PDF|date=April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles|title=National Profiles|website=www.thearda.com}}</ref> |region20 = {{flag|ਸਿੰਗਾਪੁਰ}} |pop20 = 12,000 |ref20 =<ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/religious-diversity-in-singapore/evolution-of-the-sikh-identity-in-singapore/64B38827CD87A88C1EF3BDA3E9C2EBA5|title=Religious Diversity in Singapore|first=Arunajeet|last=Kaur|chapter=The Evolution of the Sikh Identity in Singapore |date=6 December 2008|publisher=ISEAS–Yusof Ishak Institute|pages=275–297|isbn=9789812307552 |via=Cambridge University Press}}</ref> |region21 = {{flag|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ}} |pop21 = 10,000 |ref21 =<ref>{{cite web |title=Orang-orang Sikh di Indonesia |url=https://kumparan.com/kumparannews/orang-orang-sikh-di-indonesia |website=kumparan |language=id-ID}}</ref> |region22 = {{flag|ਬੈਲਜੀਅਮ}} |pop22 = 10,000 |ref22 = <ref>{{Cite book|chapter-url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004432284/BP000040.xml|chapter=Hinduism in Belgium|first1=Enrico Castro|last1=Montes|first2=Idesbald|last2=Goddeeris|title=Handbook of Hinduism in Europe (2 vols) |date=7 July 2020|pages=849–863 |publisher=Brill|doi=10.1163/9789004432284_031 |isbn=9789004432284 |s2cid=236835206 |via=brill.com}}</ref> |region23 = {{flag|ਆਸਟਰੀਆ}} |pop23 = 9,000 |ref23 = <ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/europe/why-sikhism-as-registered-religion-in-austria-matters/articleshow/80021881.cms#:~:text=According%20to%20Hardeep%20Singh%20Maan,around%209%2C000%20Sikhs%20in%20Austria | title=Why Sikhism as registered religion in Austria matters - Times of India | newspaper=The Times of India }}</ref> |region24 = {{flag|ਫ਼ਰਾਂਸ}} |pop24 = 8,000 |ref24 = <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2004/jan/23/france.schoolsworldwide|title=French Sikhs threaten to leave country|date=23 January 2004|website=The Guardian}}</ref> |region25 = {{flag|ਪੁਰਤਗਾਲ}} |pop25 = 7,000 |ref25 = <ref>{{Cite web|url=https://lisbongurudwara.yolasite.com/|title=Lisbongurudwara|website=lisbongurudwara.yolasite.com}}</ref> |region26 = {{flag|ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ}} |pop26 = 6,700 |ref26 =<ref>{{Cite web |title=2021 Report on International Religious Freedom: Saudi Arabia |url=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/saudi-arabia/ |website=U.S. Department of State}}</ref> |region27 = {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} |pop27 = 6,146 (NADRA), 20,000 (USDOS) |ref27 =<ref>{{cite web|title=Sikh population in Pakistan|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/sikhs-in-pakistan-face-continuous-persecution-uncertain-of-their-future20211015111314/|access-date=19 Jan 2023|archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119111036/https://www.aninews.in/news/world/asia/sikhs-in-pakistan-face-continuous-persecution-uncertain-of-their-future20211015111314/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_pakistans-religious-minorities-say-they-were-undercounted-census/6207724.html|title=Pakistan's Religious Minorities Say They Were Undercounted in Census|website=VOA}}</ref> |region28 = {{flag|ਕੀਨੀਆ}} |pop28 = 6,000 |ref28 =<ref>{{cite journal |last1=Adam |first1=Michel |title=A diversity with several levels: Kenyan politics of integration and the Kenyan minorities of Indian origin |journal=Les Cahiers d'Afrique de l'Est / The East African Review |date=1 September 2013 |issue=47 |pages=23–32 |doi=10.4000/eastafrica.402 |s2cid=199837942 |url=https://journals.openedition.org/eastafrica/402#quotation |access-date=4 September 2020 |language=en |issn=2071-7245|doi-access=free }}</ref> |region29 = {{flag|ਨਾਰਵੇ}} |pop29 = 4,080 |ref29 =<ref>{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/statistikker/trosamf/aar/2020-12-08|title=2020-12-08|website=ssb.no}}</ref> |region30 = {{flag|ਡੈੱਨਮਾਰਕ}} |pop30 = 4,000 |ref30 =<ref>{{Cite book|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191831874.001.0001/acref-9780191831874-e-251|title=A Dictionary of Sikh Studies|first=Pashaura|last=Singh|date=18 April 2019|publisher=Oxford University Press|via=www.oxfordreference.com|doi=10.1093/acref/9780191831874.001.0001|isbn=978-0-19-183187-4 }}</ref> |region31 = {{flag|ਸਵੀਡਨ}} |pop31 = 4,000 |ref31 =<ref>{{Cite web|url=https://watchingtheswedes.com/2019/02/26/diverse-sweden-part-1-swedish-sikhs/|title=Diverse Sweden Part 1: Swedish Sikhs|first=Neil Shipley's watching the|last=Swedes|date=26 February 2019}}</ref> |region32 = {{flag|ਫ਼ਿਜੀ}} |pop32 = 2,577 |ref32 =<ref>{{cite web|url=http://www.statsfiji.gov.fj/Social/religion_stats.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080916193239/http://www.statsfiji.gov.fj/Social/religion_stats.htm|url-status= dead|title=Population by Religion - 2007 Census of Population|archive-date=16 September 2008}}</ref> |region33 = {{flag|ਬਹਿਰੀਨ}} |pop33 = 2,000 |ref33 =<ref>{{Cite web|url=https://www.gdnonline.com/Details/1148216|title=Bahrain News: Sikh community in Bahrain celebrates 553rd birth anniversary of Guru Nanak|website=www.gdnonline.com}}</ref> |region34 = {{flag|ਆਇਰਲੈਂਡ}} |pop34 = 1,705 |ref34 =<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/social-affairs/religion-and-beliefs/estimated-2-000-take-part-in-dublin-sikh-parade-1.3852677|title=Estimated 2,000 take part in Dublin Sikh parade|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newsfour.ie/2020/06/the-sikh-community-provides-free-meals-for-frontline-workers/|title=The Sikh Community provides free meals for frontline workers - News Four News Four|date=15 June 2020|website=www.newsfour.ie}}</ref><ref>{{Cite web |title=Central Statistics Office |url=https://data.cso.ie/ |access-date=2026-01-04 |website=data.cso.ie}}</ref> |region35 = {{flag|ਜਾਰਜੀਆ}} |pop35 = 1,500 |ref35 =<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2013/2/21/georgia-farms-face-indian-invasion|title=Georgia farms face Indian 'invasion'|first=Felix Gaedtke,Gayatri|last=Parameswaran|website=www.aljazeera.com}}</ref> |rels = [[ਸਿੱਖੀ]] |langs = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ([[ਗੁਰਮੁਖੀ]])<br/> ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ:<br/>{{Flatlist| * [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] * [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]] * [[ਹਿੰਦੀ]]/[[ਉਰਦੂ]] * [[ਸਵਾਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਵਾਹਿਲੀ]] * [[ਮਲਾਏ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਾਏ]] * [[ਥਾਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਥਾਈ]] }} | footnotes = }} [[File:A Sikh at Golden Temple.jpg|thumb|ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ]]'''ਸਿੱਖ''' ਜਾਂ '''ਸਿਖ''' ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ [[ਸਿੱਖੀ]], 15ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਉੱਤਰ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿਖੇ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਏ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ [[ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਕੌਮ|ਕੌਮੀ]] ਫ਼ਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ शिष्य (ਸਿਸ਼ਯਾ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਜਾਂ शिक्ष (ਸਿਖਸ਼ਾ: ਸਿੱਖਿਆ) ਦਾ ਤਬਦੀਲ ਰੂਪ ਹੈ।<ref>{{cite book | last=Singh | first=Khushwant | authorlink=Khushwant Singh | year=2006 | title=The Illustrated History of the Sikhs | publisher=Oxford University Press | location=India | isbn = 0-19-567747-1 | page=15}}</ref><ref>{{pa icon}} {{cite book | last=Nabha | first=Kahan Singh | year=1930 | language=Punjabi | trans_title=Gur Shabad Ratnakar Mahan Kosh | title=ਗੁਰ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ | url=http://www.ik13.com/online_library.htm#mahankosh | accessdate=29 May 2006 | page=720 | archive-date=18 ਮਾਰਚ 2005 | archive-url=https://web.archive.org/web/20050318143533/http://www.ik13.com/online_library.htm#mahankosh | dead-url=yes }}</ref> [[ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ]] ਦੇ ਹਿੱਸਾ 1 ਮੁਤਾਬਕ, ਸਿੱਖ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ (ਅਲੌਕਿਕ ਹਸਤੀ); [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਦਸ ਗੁਰੂ]], [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] ਤੋਂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਤੱਕ; [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]]; ਦਸ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ]] ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ।"<ref>{{cite web|url= http://www.sgpc.net/rehat_maryada/section_one.html|title= Sikh Reht Maryada: Sikh Code of Conduct and Conventions|accessdate= 6 November 2008|last= |first= |work= |publisher= Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee|archive-date= 10 ਅਕਤੂਬਰ 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20081010042708/http://sgpc.net/rehat_maryada/section_one.html|dead-url= yes}}</ref> ਸਿੱਖ ਲਫ਼ਜ਼ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਸਲੀ ਗਰੁਪ ਲਈ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੱਕ ਨਸਲ ਦੇ ਹਨ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਸਲੀ-ਧਾਰਮਕ ਸਬੰਧ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਦੇਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]], ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਸਲ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web | title = Petition to Disaggregate Sikhs Correctly in the 2010 Census | url = http://www.unitedsikhs.org/petitions/census.php | accessdate = 20 November 2014 | archive-date = 16 ਸਤੰਬਰ 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170916184344/http://www.unitedsikhs.org/petitions/census.php | dead-url = yes }}</ref> ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਿੱਖਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ|ਯੂ.ਐਸ.]] ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜੋਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਗਰੁਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਇਕੱਲਾ ਧਰਮ।<ref>{{cite web | title = Memorandum Regarding the Tabulation of Sikh Ethnicity in the United States Census | url = http://www.unitedsikhs.org/petitions/Memo%20re%20Sikh%20Ethnicity.pdf | accessdate = 20 November 2014 | archive-date = 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140224220633/http://www.unitedsikhs.org/petitions/Memo%20re%20Sikh%20Ethnicity.pdf | dead-url = yes }}</ref> ਪਿਛਲੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੌਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖ ਖੰਡੇ-ਦੀ-ਪੌਹਲ ਲੈਕੇ [[ਖਾਲਸਾ|ਖਾਲਸੇ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਹ [[ਪੰਜ ਕਕਾਰ]]: [[ਕੇਸ]], [[ਦਸਤਾਰ]] ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਨਾ-ਕੱਟੇ ਵਾਲ; [[ਕੰਘਾ (ਕਕਾਰ)|ਕੰਘਾ]], ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਸੰਭਾਲ ਵਾਸਤੇ ਛੋਟਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਰੀਕ ਦੰਦਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੰਘੀ; [[ਕੜਾ]], ਗੁੱਟ ਤੇ ਪਉਣ ਵਾਲਾ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਇਸਪਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਕੰਗਣ; [[ਕਛਹਿਰਾ]], ਨਾਲੇ ਵਾਲਾ ਮੋਕਲਾ ਜਿਹਾ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਕੋਲੋਂ ਤੰਗ ਕਛਾ; [[ਕਿਰਪਾਨ]], ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਇਸਪਾਤ ਦੀ ਬਣੀ ਤਲਵਾਰ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੱਡਾ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਤਨ ਹੈ, ਭਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਅਹਿਮ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ। ==ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਕ ਦਸਤੂਰ== ===ਨਿਤਨੇਮ=== ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ, {{Quote|text='''ਮਹਲਾ ੪ ॥'''<br />''[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] '' '''ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਜੋ ਸਿਖੁ ਅਖਾਏ ਸੁ ਭਲਕੇ ਉਠਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥'''<br /> ''ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ (ਸੱਚਾ) ਸਿੱਖ ਅਖਵਾਂਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੱਚਾ ਸਿੱਖ ਆਖਦੇ ਹਨ) ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। '''ਉਦਮੁ ਕਰੇ ਭਲਕੇ ਪਰਭਾਤੀ ਇਸਨਾਨੁ ਕਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰਿ ਨਾਵੈ ॥'''<br /> ''ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਉੱਦਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਤੇ ਫਿਰ ਨਾਮ-ਰੂਪ) ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਟੁੱਭੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। '''ਉਪਦੇਸਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪੁ ਜਾਪੈ ਸਭਿ ਕਿਲਵਿਖ ਪਾਪ ਦੋਖ ਲਹਿ ਜਾਵੈ ॥'''<br /> ''ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਜਪਦਾ ਹੈ ਤੇ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ-ਵਿਕਾਰ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। '''ਫਿਰਿ ਚੜੈ ਦਿਵਸੁ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਵੈ ਬਹਦਿਆ ਉਠਦਿਆ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥'''<br /> ''ਫਿਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ (ਦਿਹਾੜੀ) ਬਹਿੰਦਿਆਂ ਉੱਠਦਿਆਂ (ਭਾਵ, ਕਾਰ-ਕਿਰਤ ਕਰਦਿਆਂ) ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ।'' '''ਜੋ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ ਧਿਆਏ ਮੇਰਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੋ ਗੁਰਸਿਖੁ ਗੁਰੂ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ॥'''<br /> ''ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਖ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਰ ਦਮ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। '''ਜਿਸ ਨੋ ਦਇਆਲੁ ਹੋਵੈ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਗੁਰੂ ਉਪਦੇਸੁ ਸੁਣਾਵੈ ॥'''<br /> ''ਜਿਸ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।'' '''ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਧੂੜਿ ਮੰਗੈ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਕੀ ਜੋ ਆਪਿ ਜਪੈ ਅਵਰਹ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵੈ ॥੨॥'''<br /> ''ਦਾਸ ਨਾਨਕ (ਭੀ) ਉਸ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ॥੨॥ — [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]], ਅੰਗ ੩੦੫, ਟੀਕਾਕਾਰ [[ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]]}} ==ਪੰਜ ਕਕਾਰ== [[File:Sikh man, Agra 10.jpg|thumb|ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਦਾਹੜੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਸਮੇਤ]] [[Image:Sikh Articles of Faith.JPG|right|thumb|ਕੰਘਾ, ਕੜਾ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਨ - ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਕਕਾਰ]] [[File:Kachera.jpg|thumb|ਕਛਹਿਰਾ,ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਛਿਹਰਾ ਵਿੱਚ ]] {{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਪੰਜ ਕਕਾਰ}} ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਉਹ ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਹਰ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖ਼ਾਲਸਈ ਸਿੱਖ]] ਨੂੰ ਇਖਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ: * [[ਕੇਸ]]: [[ਦਸਤਾਰ]] ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਨਾ-ਕੱਟੇ ਵਾਲ। * [[ਕੰਘਾ (ਕਕਾਰ)|ਕੰਘਾ]]: ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਸੰਭਾਲ ਵਾਸਤੇ ਛੋਟਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਰੀਕ ਦੰਦਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੰਦ। * [[ਕੜਾ]]: ਵੀਣੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਉਣ ਵਾਲਾ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਇਸਪਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਕੰਗਣ। * [[ਕਛਹਿਰਾ]]: ਦੋ ਮੋਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਛਾ। * [[ਕਿਰਪਾਨ]]: ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਇਸਪਾਤ ਦੀ ਬਣੀ ਤਲਵਾਰ। ਇਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਏ। ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸਿੱਖ ਹੀ ਹੋਏਗਾ। ਸਿੱਖ ਵਿਰਲੇ ਸੀ, ਵਿਰਲੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ।<ref>ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ</ref> ==ਸਿੱਖ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ== {{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=right|quote=“ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਦੋਸਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਇਕ ਰੰਗ ਭਾਵ ਇਕਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਰ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।”|salign=right|source=—'''[[ਖੁਲਾਸਤੁਤ ਤਵਾਰੀਖ਼-ਸੁਜਾਨ ਰਾਏ ਭੰਡਾਰੀ]]'''}} {{Quote box | width = 246px | bgcolor = #ACE1AF | align = right | quote = “ਇਹ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਵ ਸਿਖ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਅਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਜਲਾਦ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪਹਿਲ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ।” | salign = right | source = —'''[[ਸੈਰੁਲ ਮੁਤਾਖ਼ਰੀਨ]],[[ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ''' }} {{Quote box | width = 246px | bgcolor = #ACE1AF | align = right | quote = “ਸਿੰਘ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਜੁਆਨ ਤੇ ਭਰਵੇਂ ਕਦ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਤ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਲੈਤੀ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਥਾਂ ਸਿਰ ਮਰ ਜਾਵੇ। ਉਹਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੰਦੂਕ ਸੌ ਸੌ ਕਦਮਾਂ ਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਖਬਰ ਜਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ । ਹਰ ਸੂਰਮਾ ਦੋ ਦੋ ਸੌ ਕੋਹ ਤਕ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਫਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਵਲੈਤੀ ਫ਼ੌਜ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਿਤ ਪਾਉਂਦੇ। ਆਖ਼ਰ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤੇਗ ਦੀ ਧਾਂਕ ਮੰਨੀ ਹੈ।” | salign = right | source = —'''[[ਇਮਾਦੁਆ ਸਾਅਦਤ]]''' }} {{Quote box | width = 246px | bgcolor = #ACE1AF | align = right | quote = “ਜੇਕਰ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਕਾਫ਼ਲੇ (ਸਰਕਾਰੀ) ਨੂੰ ਲੁਟਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਦਸਤਾਰ ਕਦੇ ਨਹੀ ਸਨ ਉਤਾਰਦੇ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ, ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭੁਲ ਕੇ ਵੀ ਹਥ ਨਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ।” | salign = right | source = —'''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ੇ ਪੰਜਾਬ,ਬੂਟੇ ਸ਼ਾਹ]]''' }} ==ਅਬਾਦੀ== ਜਨਸੰਖਿਆ 2011 ਮੁਬਾਰਕ ਭਾਰਤ ਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੂਬੇਆ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਸਤ ਪ੍ਦੇਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" width="98%" |- ! width=2% |ਪ੍ਰਾਂਤ ! width=14% |ਅਬਾਦੀ |- |[[ਪੰਜਾਬ]] |16004754 ( 1 ਕਰੋਡ਼ 60 ਲੱਖ 4 ਹਜ਼ਾਰ + ) |- |[[ਹਰਿਆਣਾ]] |1243752 ( 12 ਲੱਖ 43 ਹਜ਼ਾਰ + ) |- |[[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | 872930 ( 8 ਲੱਖ 72 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |643500 ( 6 ਲੱਖ 43 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਦਿੱਲੀ]] | 570581 ( 5 ਲੱਖ 70 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਉਤਰਾਖੰਡ]] | 236340 ( 2 ਲੱਖ 36 ਹਜ਼ਾਰ + ) |- |[[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)]] | 234848 ( 2 ਲੱਖ 34 ਹਜ਼ਾਰ + ) |- |[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | 223247 ( 2 ਲੱਖ 23 ਹਜ਼ਾਰ + ) |- | [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] | 138329 ( 1 ਲੱਖ 38 ਹਜ਼ਾਰ +) |- | [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | 79896 ( 79 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਬਿਹਾਰ]] | 23779 (23 ਹਜ਼ਾਰ+) |- |[[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] | 63523 ( 63 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਝਾਰਖੰਡ]] |71422 ( 71 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] | 70036 ( 70 ਹਜ਼ਾਰ +) |- | [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |151412 ( 1 ਲੱਖ 51 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਗੁਜਰਾਤ]] | 58246 ( 58 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਸਿੱਕਮ]] | 1868 |- |[[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | 3287 |- |[[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] | 1890 |- |[[ਮਨੀਪੁਰ]] | 1527 |- | [[ਮਿਜੋਰਮ]] | 286 |- |[[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] | 1070 |- |[[ਮੇਘਾਲਿਆ]] | 3045 |- |[[ਅਸਾਮ]] |20672 ( 20 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਓਡੀਸ਼ਾ]] |21991 ( 21 " +) |- | [[ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ]] |172 |- |[[ਦਾਦਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ]] |217 |- |[[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] |40244 ( 40 ਹਜ਼ਾਰ +) |- |[[ਕਰਨਾਟਕ]] |28773 ( 28 " +) |- |[[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ]] |14601 ( 14 " +) |- |[[ਗੋਆ]] |1473 |- |[[ਕੇਰਲਾ]] |3814 |- |[[ਪੁਡੂਚੇਰੀ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਪੁਡੂਚੇਰੀ]] |297 |- |[[ਲਕਸ਼ਦੀਪ]] |8 |- |[[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ]] |1286 |- |ਰੁੱਲ |20833116 ( 2 ਕਰੋਡ਼ 8 ਲੱਖ 33 ਹਜ਼ਾਰ + ) |} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Wiktionary}} {{Commons category|Sikhs|ਸਿੱਖ}} * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ Sikhism] at the BBC {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼]] ip9t25hkq5ds31rgly0o9djyo4lb2yc 0 2547 851467 594925 2026-11-04T04:41:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851467 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ਸਪੇਨੀ |altname = Castilian |nativename =''{{lang|es|español}}'', ''{{lang|es|castellano}}'' |pronunciation = {{IPA-es|espaˈɲol|}}, {{IPA-es|kasteˈʎano|}} |region = Spain, Hispanic America, Equatorial Guinea (see [[#Geographical distribution|here]]) |speakers = 493 ਮਿਲੀਅਨ ਮੂਲ<br />ਕੁੱਲ 592 ਮਿਲੀਅਨ (2021)<ref name=viva18>{{cite report |title=El español: una lengua viva – Informe 2021 |url=https://cvc.cervantes.es/lengua/espanol_lengua_viva/pdf/espanol_lengua_viva_2021.pdf |publisher=[[Instituto Cervantes]] |date=2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218134448/https://cvc.cervantes.es/lengua/espanol_lengua_viva/pdf/espanol_lengua_viva_2019.pdf |archive-date=18 February 2020 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218134448/https://cvc.cervantes.es/lengua/espanol_lengua_viva/pdf/espanol_lengua_viva_2019.pdf |archivedate=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |access-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 }}</ref> |speakers2 = {{sigfig|89.5|2}} ਮਿਲੀਅਨ [[L2 speakers]] (no date)<ref name=EthnologueSp>{{e18|spa|Spanish}}<!--e18 is the first ed. w this figure. Previous one was 59M (1991) in e14--></ref> |familycolor = ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ |fam2 = [[ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਤਾਲਵੀ]] |fam3 = ਰੁਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ |fam4 = ਪੱਛਮੀ ਰੁਮਾਂਸ |fam5 = ਇਬੇਰੋ-ਰੁਮਾਂਸ |fam6 = ਪੱਛਮੀ-ਆਈਬੇਰੀਅਨ |fam7 = ਕੈਸਟੀਲੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ancestor = ਪੁਰਾਣੀ ਲਾਤੀਨੀ | ancestor2 = ਕਲਾਸੀਕਲ ਲਾਤੀਨੀ | ancestor3 = ਅਸ਼ਲੀਲ ਲਾਤੀਨੀ | ancestor4 = ਪੁਰਾਣੀ ਸਪੇਨੀ | ancestor5 = ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ |script = ਲਾਤੀਨੀ (ਸਪੇਨੀ ਅੱਖਰ) <br /> ਸਪੇਨੀ ਬਰੇਲ |sign = [[Signed Spanish]] (Mexico, Spain, & presumably elsewhere) |nation = {{Collapsible list| titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;| title = [[List of countries where Spanish is an official language|20 ਦੇਸ਼]]|<br /> {{Flag|Argentina}}| {{Flag|Bolivia}}| {{Flag|Colombia}}| {{Flag|Costa Rica}}| {{Flag|Cuba}}| {{Flag|Chile}}| {{Flag|Dominican Republic}}| {{Flag|Ecuador}}| {{Flag|El Salvador}}| {{Flag|Equatorial Guinea}}| {{Flag|Guatemala}}| {{Flag|Honduras}}| {{Flag|Mexico}}| {{Flag|Nicaragua}}| {{Flag|Panama}}| {{Flag|Paraguay}}| {{Flag|Peru}}| {{Flag|Spain}}| {{Flag|Uruguay}}| {{Flag|Venezuela}}| }}<br />{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=[[List of countries where Spanish is an official language|1 dependent entity]]| {{Flag|Puerto Rico}}| <!-- This list is intended for dependent territories that do not form an integral part of a country (such as Puerto Rico), as well as integral parts of nations that are not traditionally considered Spanish-speaking. Adding Ceuta and Melilla to this list will result in deletion as they are integral parts of Spain. This also applies to Chile and the case of Easter Island. -->}}<br />{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=[[List of countries where Spanish is an official language|Significant minority language]]| <iframe id="languagesonline" src="http://www.education.vic.gov.au/languagesonline/Spanish/topic02/no_01/Spanish_02_01.htm" width="750" height="460" marginwidth="0" marginheight="0" leftmargin="0" topmargin="0" hspace="0" vspace="0" frameborder="1" scrolling="no"></iframe> {{Flag|Andorra}}| {{Flag|Belize}}| {{Flag|Gibraltar}}| {{Flag|Philippines}} <small>(optional recognition)</small>| {{Flag|United States}}| <!-- This list is intended for countries and territories that have credible significant Hispanophone influence or presence. This namely includes places where a significant proportion of the population speaks Spanish natively and/or as a second language (~20%) and the language is significantly used by the government despite not having official status. -->}}<br />{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;| title = [[List of countries where Spanish is an official language#International organizations where Spanish is official|International Organisations]]:| * {{Flag|United Nations}}| * [[African Union]]| * {{Flag|European Union}}| * {{Flag|Mercosur}}| * [[Organization of American States]]| * {{Flag|Union of South American Nations}}| (see [[List of countries where Spanish is an official language#International organizations where Spanish is official|many more]]) }} |agency = [[Association of Spanish Language Academies]]<br /><small>({{lang|es|[[Real Academia Española]]}} and 21 other national Spanish language academies)</small> |iso1 = es |iso2 = spa |iso3 = spa |glotto = stan1288 |glottorefname = ਮਿਆਰੀ ਸਪੇਨੀ |lingua = 51-AAA-b |map = Countries with Spanish as an official language.svg |mapcaption = {{legend|Red|''Spanish is sole official language at the national level''}} {{legend|#000080|''Spanish is a co-official language''}} }} '''ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ''' (español ਏਸਪਾਨਿਓਲ / castellano ਕਾਸਤੇਲਿਆਨੋ) ਭਾਰਤੀ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੁਮਾਂਸ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇਬੇਰੀਆ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿਚ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਹ ਲਗਪਗ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵਿਚ। ਇਹ ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੀ ਮੰਡਾਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਮੰਡਾਰੀਅਨ, ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਮਾਂਸ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਨੀ ਇਬਰੋ ਰੁਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਬੇਰੀਆ ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਤੀਨੀ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਪੈਨਿਸ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲਾਤੀਨੀ ਟੈਕਸਟ 9ਵੀਂ ਸਦੀ<ref>{{Citation | url = http://www.elmundo.es/elmundo/2010/11/07/castillayleon/1289123856.html | title = La RAE avala que Burgos acoge las primeras palabras escritas en castellano | language = es | publisher = El Mundo | place = ES | date = 7 November 2010 | access-date = 24 November 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101124225541/http://www.elmundo.es/elmundo/2010/11/07/castillayleon/1289123856.html | archive-date = 24 November 2010 | url-status = live }}</ref> ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਉੱਤਰੀ ਆਈਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਲਿਖਤੀ ਵਰਤੋਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟਾਈਲ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ [[ਤੋਲੇਦੋ, ਸਪੇਨ|ਤੋਲੇਦੋ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ 1492 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏਲਟੀਜ਼, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ (ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ) ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url= http://sejours-linguistiques-en-espagne.com/index.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20130118163355/http://sejours-linguistiques-en-espagne.com/index.html|archive-date= 18 January 2013|title=Spanish languages "Becoming the language for trade" in Spain and |publisher=sejours-linguistiques-en-espagne.com|access-date=11 May 2010}}</ref> ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ- ਅਤੇ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ: [[ਸਪੇਨ]], [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]], [[ਚਿੱਲੀ]], [[ਬੋਲੀਵੀਆ]], [[ਪਨਾਮਾ]], [[ਪਰਾਗੁਏ]], [[ਪੇਰੂ]], [[ਮੈਕਸੀਕੋ]], [[ਕੋਸਤਾ ਰੀਕਾ]],[[ਅਲ ਸਲਵਾਦੋਰ]], [[ਕਿਊਬਾ]], [[ਉਰੂਗੁਏ]], [[ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ]] ਆਦਿ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] rqt6pge9mcx3unjb5zqv6km7ihdro4s 0 2849 851463 816960 2026-11-04T04:31:58Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851463 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|native_name=|native_name_lang=pa|other_name=|settlement_type=[[ਭਾਰਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]|translit_lang1_info=|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|pushpin_map=|image_map=Amritsar in Punjab (India).svg|map_alt=Located in the northwest part of the state|map_caption=ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|pushpin_map_caption=|nickname=|population_total=2490891|subdivision_name={{flag|ਭਾਰਤ}}|subdivision_name1=[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]|subdivision_type=ਦੇਸ਼|subdivision_type1=[[ਸੂਬਾ]]|established_title=<!-- Established -->|established_date=|founder=|named_for=[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]|seat_type=ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ|seat=[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]|government_type=|governing_body=|leader_name2=ਸ਼੍ਰੀ ਕਮਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ, ਆਈ ਏ ਐਸ|leader_title1=[[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ|leader_title2=ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ|area_footnotes=|area_total_km2=2683|unit_pref=Metric|area_rank=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_as_of=੨੦੧੧|population_footnotes={{cref|‡}}|ਆਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ=|ਆਬਾਦੀ=|demographics_type1=ਭਾਸ਼ਾ|demographics1_title1=ਅਧਿਕਾਰਿਕ|demographics1_info1=[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]|timezone1=[[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]|utc_offset1=+੫:੩੦|postal_code_type=<!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->|postal_code=|registration_plate=|blank1_name_sec1=ਸਾਖਰਤਾ|blank1_info_sec1=੭੬.੨੭%|website={{URL|http://amritsar.nic.in}}|footnotes=|coordinates={{coord|31|35|N|74|59|E|display=inline,title}}|population_density_km2=auto}} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ''' '''ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ,''' [[ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਸੂੂੂਬੇ ਦੇ [[ਮਾਝਾ|ਮਾਝੇ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ੨੨ ਜਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹੈ। ੨੦੧੧ ਤੱਕ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (੨੨ ਵਿੱਚੋਂ) [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ]] ਦੇ ਵੇਲ਼ੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ੩ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ- [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਅਜਨਾਲਾ, ਭਾਰਤ|ਅਜਨਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ|ਤਰਨ ਤਾਰਨ]]।<ref>{{Cite web|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_327.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 5, page 319 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|access-date=2019-01-24|archive-date=2019-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023045403/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_327.gif|url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ੧੯੪੭ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੰਡ ਦੇ ਵੇਲ਼ੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੇੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, [[ਪੱਟੀ]] ਅਤੇ [[ਖੇਮਕਰਨ]] ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਸਬੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਵੰਡ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ, ਕੁਝ 30%, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ ਜਦਕਿ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚਲੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ। ੧੯੪੭ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ੬੦% ਸਨ। ੨੦੦੧ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ੭੭% ਸਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 21% ਬਣਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/Basic_Data_Sheet.aspx|title=Census of India: District Profile|date=2013-11-13|website=web.archive.org|access-date=2019-01-24|archive-date=2013-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113144353/http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/Basic_Data_Sheet.aspx|dead-url=unfit}}</ref> ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == ੨੦੧੧ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੁਲ ਅਬਾਦੀ ੨9,੯੦,੮੯੧ ਹੈ, ਲਗਭਗ [[ਕੁਵੈਤ]] ਦੇਸ਼<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=2019-01-24|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }} {{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-01-24 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref> ਜਾਂ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਨੇਵਾਡਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ੧੭੫ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹੈ (ਕੁਲ ੬੪੦ ਵਿੱਚੋਂ)। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ੯੩੨ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (੨,੪੧੦ /ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ੨੦੦੧-੨੦੧੧ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 15.48% ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ੧੦੦੦ ਮਰਦਾਂ ਲਈ 884 ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ੭੭.੨% ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/village/37543-bundala-punjab.html|title=Bundala Village Population - Amritsar -I - Amritsar, Punjab|website=www.census2011.co.in|access-date=2019-01-24}}</ref> === ਭਾਸ਼ਾ === {{Pie chart|thumb=left|caption=Languages of Amritsar district (First Language) (2011)<ref name="languages"/>|label1=[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]|value1=97.30|color1=pink|label2=[[ਹਿੰਦੀ]]|value2=1.70|color2=Orange|label3=ਹੋਰ|value3=1.00|color3=Grey}} 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, 97.30% ਆਬਾਦੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ 1.70% [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੀ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="languages">{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10219/download/13331/DDW-C16-STMT-MDDS-0300.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Punjab|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{bar box|width=300px|barwidth=250px|cellpadding="0"|title=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/district/602-amritsar.html|title=Amritsar District Population Census 2011, Punjab literacy sex ratio and density|publisher=}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=ਧਰਮ|right1=ਫੀਸਦ|float=right|bars={{bar percent|[[ਸਿੱਖ]]|#FFFF00|90.94}} {{bar percent|[[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]]|#FF6600|6.74}} {{bar percent|[[ਇਸਾਈ]]|#9955BB|2.18}} {{bar percent|[[ਇਸਲਾਮ]]|#009000|0.50}} {{bar percent|ਬਾਕੀ|#9955BB|0.64}}}} == ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == '''ਤਹਿਸੀਲਾਂ'''<ref>[https://amritsar.nic.in/pa/ਤਹਿਸੀਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ]</ref> * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ੧]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ੨]] * [[ਅਜਨਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ|ਅਜਨਾਲਾ]] * [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]] * [[ਮਜੀਠਾ ਤਹਿਸੀਲ|ਮਜੀਠਾ]] '''ਉਪ ਤਹਿਸੀਲਾਂ''' * [[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਤਹਿਸੀਲ|ਜਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ]] * [[ਅਟਾਰੀ ਤਹਿਸੀਲ|ਅਟਾਰੀ]] * [[ਰਮਦਾਸ ਤਹਿਸੀਲ|ਰਮਦਾਸ]] * [[ਲੋਪੋਕੇ ਤਹਿਸੀਲ|ਲੋਪੋਕੇ]] * [[ਤਰਸਿੱਕਾ ਤਹਿਸੀਲ|ਤਰਸਿੱਕਾ]] * ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਡਰ ਦੇ ਮਿਡਲ ਪੱਧਰ ਦੇ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਅਸਰਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹੈ। * ਜਨਤਕ ਕਾਰਜਾਂ, ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। * ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * ਵਿਭਾਗੀ ਜੰਗਲਾਤ ਅਫ਼ਸਰ, ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲਾਤ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੰਗਲਾਤ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਦੂਜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। * ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਨਤਕ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਕੌਂਸਲਰ ਦੀ ਇੱਕ ਜਮਹੂਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੌਂਸਲਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੌਂਸਲਰ ਹਨ। ==ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਸੂਚੀ== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" width="98%" |- ! width=2% |# ! width=14% |ਨਾਮ ! width=14% |ਤਸਵੀਰ ! width=10% |ਦਫ਼ਤਰ ਲਿਆ ! width=10% |ਦਫ਼ਤਰ ਛੱਡਿਆ |- |1 |L. Saunders | |20-4-1849 |31-12-1852 |- |2 |J. Dennison | |01-01-1853 |31-07-1853 |- |3 |T.H. Copper | |01-08-1853 |24-04-1860 |- |4 |A.J. Farrington | |25-04-1860 |31-05-1866 |- |5 |G. Lewin | |01-06-1866 |13-06-1867 |- |6 |T.W. Smyth | |14-06-1867 |24-07-1867 |- |7 |G. Lewin | |25-07-1867 |14-08-1867 |- |8 |D.G. Barkley | |15-08-1867 |03-10-1867 |- |9 |G. Lewin | |24-10-1867 |08-12-1867 |- |10 |Major H.B. Urmston | |09-12-1867 |31-07-1868 |- |11 |L. Griffin | |01-08-1868 |13-01-1869 |- |12 |D. Fitzpatrick | |14-01-1869 |14-03-1869 |- |13 |W. Coldstream | |15-03-1869 |15-03-1869 |- |14 |F.M. Birch | |16-03-1869 |31-07-1869 |- |15 |J.W. Gardiner | |01-08-1869 |01-09-1870 |- |16 |F.M. Birch | |02-09-1870 |31-07-1871 |- |17 |C.H. Hall | |01-8-1871 |16-01-1872 |- |18 |C.H. Marshall | |17-01-1872 |12-04-1872 |- |19 |C.H. Hall | |13-04-1872 |27-05-1872 |- |20 |J.A. Montgomery | |28-05-1872 |29-05-1872 |- |21 |J.W. Smyth | |30-05-1872 |10-09-1872 |- |22 |C.H. Hall | |11-09-1872 |02-03-1873 |- |23 |W. Coldstream | |30-03-1873 |21-10-1873 |- |24 |C.H. Hall | |22-10-1873 |16-04-1874 |- |25 |T.W. Smyth | |17-04-1874 |30-08-1874 |- |26 |C. Mcheile | |31-08-1874 |30-09-1874 |- |27 |T.W. Smyth | |01-10-1874 |01-11-1874 |- |28 |C.H. Hall | |02-11-1874 |07-6-1876 |- |29 |C.R. Hawkins | |08-06-1876 |20-10-1876 |- |30 |C.H. Hall | |21-10-1876 |13-03-1877 |- |31 |J.D. Tremlett | |14-03-1877 |17-07-1877 |- |32 |W.P. Woodward | |18-07-1877 |19-07-1877 |- |33 |J.W. Gardner | |20-07-1877 |02-01-1878 |- |34 |W. Young | |03-01-1878 |31-01-1878 |- |35 |J.W. Gardiner | |01-02-1878 |01-09-1878 |- |36 |C.R. Hawkins | |02-09-1878 |14-11-1878 |- |37 |J.D. Tremlett | |15-11-1878 |02-02-1879 |- |38 |C.R. Hawkings | |03-02-1879 |01-08-1881 |- |39 |R. Clarke | |02-08-1881 |03-01-1882 |- |40 |J.W. Gardiner | |04-01-1882 |01-03-1882 |- |41 |G.R. Hawkins | |02-03-1882 |21-03-1883 |- |42 |G. Knox | |22-03-1883 |09-06-1884 |- |43 |C.F. Massy | |10-06-1884 |01-10-1884 |- |44 |C.R. Hawkins | |02-10-1884 |11-11-1884 |- |45 |R. Udny | |12-11-1884 |13-01-1885 |- |46 |R.M. Lang | |14-01-1885 |04-09-1886 |- |47 |J. Ronnie | |05-09-1886 |04-10-1886 |- |48 |R.M. Lang | |05-10-1886 |02-09-1888 |- |49 |J.A. Grant | |03-09-1888 |17-10-1888 |- |50 |R.M. Lang | |18-10-1888 |15-09-1889 |- |51 |J.A. Grant | |16-09-1889 |18-10-1890 |- |52 |R.M. Lang | |19-10- 1889 |02-09-1890 |- |53 |F.P. Joung | |01-04-1891 |14-10-1892 |- |54 |C.F. Massy | |15-10-1892 |06-03-1893 |- |55 |J.A. Grant | |07-03-1893 |07-03-1893 |- |56 |A. Harrison | |08-03-1893 |02-04-1893 |- |57 |R.M. Lang | |0304-1893 |25-03-1895 |- |58 |E.R. Abbott, Esqurie | |27-03-1895 |05-04-1895 |- |59 |A. Kensington, Esouire | |05-04-1895 |04-03-1896 |- |60 |Captain C.M. Dallas | |04-04-1896 |09-12-1896 |- |61 |Captain Burlton | |09-10 1896 |26-12-1896 |- |62 |Captain C.M. Dallas | |26-12-1896 |16-07-1897 |- |63 |Captain H.Fox Strangways | |16-07-1897 |17-07-1897 |- |64 |A.E. Martineau, Esquire | |17-07-1897 |20-11-1897 |- |65 |Captain C.M. Dallas | |20-11-1897 |31-03-1898 |- |66 |W. Chevis, Esquire | |31-03- 1898 |25-08-1898 |- |67 |M.L. Waring, Esquire | |25-08- 1898 |25-10-1898 |- |68 |W. Chevis, Esquire | |25-10-1898 |30-07-1899 |- |69 |A. Calvert, Esquire | |30-07- 1899 |03-08-1899 |- |70 |L. French, Esquire | |03-08-1899 |23-09-1899 |- |71 |W. Chevis, Esquire | |23-09- 1899 |05-11-1899 |- |72 |A.M. Stow, Esquire | |05-11-1899 |14-07-1900 |- |73 |A. Langley , Esquire | |14-04-1900 |14-05-1990 |- |74 |A.M. Stow, Esquire | |14-05-1900 |13-06-1900 |- |75 |W.Le. Malan, Esquire | |13-06-1900 |14-11-1900 |- |76 |J.F. Connqlly, Esquire | |14-11-1900 |20-04-1902 |- |77 |E.D. Maclagan, Esquire | |20-04-1902 |06-08-1902 |- |78 |B.H. Bird, Esquire | |06-08-1902 |18-10-1902 |- |79 |E.D. Maclagan, Esquire | |18-10-1902 |29-06-1903 |- |80 |H.A. Sama, Esquire | |30-06-1903 |15-10-1903 |- |81 |E.D. Maclagan, Esquire | |16-10-1903 |20-04-1904 |- |82 |H.A. Sama, Esquire | |21-04-1904 |18-12- 1904 |- |83 |O.M. King, Esquire | |20-12-1904 |21-07-1905 |- |84 |H.S. Williamson, Esquire | |22-07-1905 |01-09-1905 |- |85 |O.M. King, Esquire | |02-09-1905 |28-03-1906 |- |86 |H.A. Casson, Esquire | |29-03-1906 |27-03-1907 |- |87 |B.H. Bird, Esquire | |28-03-1907 |18-04-1907 |- |88 |Miles Irvingh, Esquire | |19-04-1907 |03-03-1908 |- |89 |H.A. Casson, Esquire | |03-03-1908 |13-04-1909 |- |90 |O.F. Lumsden, Esquire | |14-04-1909 |27-07-1911 |- |91 |R.B. Whitehead, Esquire | |28-07-1911 |22-10-1911 |- |92 |O.F. Lumsden, Esquire | |23-10-1911 |12-10-1911 |- |93 |Lt.Col. C.D. Egerton, I.A. | |13-10-1911 |18-02-1912 |- |94 |P.L. Barker, Esquire | |19-02-1912 |26-04-1912 |- |95 |H.D. Cralk, Esquire | |27-04-1912 |18-05-1912 |- |96 |J. Addison, Esquire | |19-05-1912 |03-10-1912 |- |97 |Lt. Col. C.R. Egerton | |04-10-1912 |1913 |- |98 |C.M. King | |1913 |1916 |- |99 |Miles Irving | |24-02-1919 |05-08-1919 |- |100 |Henry Duffield Craik | |02-02-1921 |26-05-1921 |- |101 |J..M. Dunnett | |27-05-1921 |14-11-1923 |- |102 |F.H. Puckle | |15-11-1923 |20-04-1928 |- |103 |R.H. Crump | |17-04-1928 |1929 |- |104 |W.G. Bradford | |1929 |14-06-1930 |- |105 |R.H. Crump | |14-06-1930 |01-12-1930 |- |106 |A.V. Askinth | |01-12-1930 |01-09-1931 |- |107 |G.M. Jenkins | |01-09-1931 |04-11-1931 |- |108 |J.D. Penny | |04-11-1931 |02-01-1932 |- |109 |A. Macfar Quhar | |28-02-1933 |18-07-1934 |- |110 |Rai Sahib Izzet Rai | |18-07-1934 |31-08-1934 |- |111 |A. Macfar Quhar | |31-01-1934 |01-07-1936 |- |112 |I.E. Jones | |01-07-1936 |02-09-1936 |- |113 |A.A. Macdonald | |02-09-1936 |28-11-1938 |- |114 |I.E. Jones | |28-11-1938 |2-10-1939 |- |115 |A.A. Macdonald | |02-10-1939 |22-08-1941 |- |116 |Sh. Sundar Das | |22-08-1941 |25-09-1941 |- |117 |E.D. Moon | |25-09-1941 |09-07-1943 |- |118 |Sh. Rosham Lal | |09-07-1943 |16-07-1943 |- |119 |L.D. Addisin | |16-07-1943 |22-04-1946 |- |120 |J.D. Frazer | |22-04-1946 |22-05-1947 |- |121 |Mr. G.M. Brander.I.G.S. | |24-05-1947 |22-08-1947 |- |122 |Sh. Nukul Sen.I.C.S. | |23-08-1947 |06-10-1947 |- |123 |Sh. Devinder Singh P.C.S. | |07-10-1947 |10-10-1947 |- |124 |Sh. B.S. Narinder Singh I.A.S. | |11-10-1947 |11-07-1952 |- |125 |Sh. N.N. Kashyap I.C.S. | |12-07-1952 |14-10-1953 |- |126 |Sh. R.N. Chopra I.C.S. | |15-10-1953 |22-09-1954 |- |127 |Sh. S.K. Shhibber I.A.S. | |23-09-1954 |27-05-1956 |- |128 |Sh. H.B. Lal I.A.S. | |28-05-1956 |02-12-1957 |- |129 |Sh. A.N. Kashyap I.A.S. | |03-12-1957 |08-06-1958 |- |130 |Sh. Balwant Singh I.A.S. | |09-06-1958 |31-05-1960 |- |131 |Sh. H.S. Ach Reja I.A.S. | |01-06-1960 |08-05-1961 |- |132 |Sh. Sunder Singh P.C.S. | |09-05-1961 |18-11-1962 |- |133 |Sh. P.N. Bhalla I.A.S. | |19-11-1962 |16-05-1964 |- |134 |Sh. Lall Singh Aujla P.S.S. | |17-5-1964 |30-6-1964 |- |135 |Sh. Iqbal Singh I.A.S. | |01-07-1964 |08-07-1965 |- |136 |Sh. S.S. Bedi I.A.S. | |09-07-1965 |15-12-1966 |- |137 |Sh. Kulwant Singh I.A.S. | |16-12-1966 |09-05-1969 |- |138 |Sh. K.S.Bains I.A.S. | |10-05-1969 |26-08-1971 |- |139 |Sh. Sukhbir Singh I.A.S. | |27-08-1971 |15-10-1975 |- |140 |Sh. J.D.Khanna I.A.S. | |16-10-1975 |21-04-1977 |- |141 |Sh. K.S. Janjua I.A.S. | |22-04-1977 |16-04-1978 |- |142 |Sh. Jai Singh Gill I.A.S. | |16-04-1978 |24-04-1980 |- |143 |Sh. Bikramjit Singh I.A.S. | |25-04-1980 |27-08-1980 |- |144 |Sh. S.M.S. Chahal I.A.S. | |28-08-1980 |27-08-1981 |- |145 |Sh. Sardar Singh I.A.S. | |27-08-1981 |15-07-1983 |- |146 |Sh. Gurdev Singh I.A.S. | |16-07-1983 |03-06-1984 |- |147 |Sh. Ramesh Inder Singh Mandher I.A.S. | |04-06-1984 |06-07-1987 |- |148 |Sh. Sarabjit Singh I.A.S. | |07-07-1987 |10-05-1992 |- |149 |Sh. Karanbir Singh Sidhu I.A.S. | |11-05-1992 |11-08-1996 |- |150 |Sh. A.S. Chhatwal I.A.S. | |12-08-1996 |29-08-1996 |- |151 |Sh. Amarjit Singh I.A.S. | |30-08-1996 |13-07-1998 |- |152 |Sh. Narinderjit Singh I.A.S. | |13-07-1998 |10-01-2002 |- |153 |Sh. Swinder Singh Puri I.A.S. | |10-01-2002 |07-11-2002 |- |154 |Sh. Iqbal Singh Sidhu I.A.S. | |07-11-2002 |20-05-2003 |- |155 |Sh. Raminder Singh I.A.S. | |20-05-2003 |23-12-2004 |- |156 |Sh. Kirandeep Singh Bhullar I.A.S | |23-12-2004 |19-03-2007 |- |157 |Sh. Kahan Singh Pannu I.A.S | |19-03-2007 |18-05-2008 |- |158 |Sh. Tejveer Singh I.A.S | |18-05-2008 |29-05-2008 |- |159 |Sh. Kahan Singh Pannu I.A.S | |02-06-2008 |10-09-2008 |- |160 |Sh. Khushi Ram I.A.S | |13-09-2008 |01-10-2008 |- |161 |Sh. Kahan Singh Pannu I.A.S | |02-10-2008 |10-02-2009 |- |162 |Sh. Bhagwant Singh, I.A.S | |10-2-2009 |25-05-2009 |- |163 |Sh. Kahan Singh Pannu I.A.S | |25-05-2009 |16-06-2011 |- |164 |Sh. Rajat Agarwal I.A.S | |16-06-2011 |02-07-2012 |- |165 |Sh. Priyank Bharti I.A.S | |02-07-2012 |27-08-2012 |- |166 |Sh. Rajat Agarwal I.A.S | |27-08-2012 |14-09-2013 |- |167 |Sh. Ravi Bhagat I.A.S | |19-09-2013 |31-05-2015 |- |168 |Sh. Pardeep Kumar Sabharwal I.A.S | |01-06-2015 |17-07-2015 |- |169 |Sh. Ravi Bhagat I.A.S | |20-07-2015 |01-02-2016 |- |170 |Sh. Varun Roojam I.A.S | |02-02-2016 |09-11-2016 |- |171 |Sh. Basant Garg I.A.S | |14-11-2016 |17-03-2017 |- |172 |Sh. Kamaldeep Singh Sangha I.A.S | |17-03-2017 |18-02-2019 |- |173 |Sh. Shivdular Singh Dhillon I.A.S | |18-02-2019 |31-07-2020 |- |174 |Sh. Gurpreet Singh Khaira, IAS | |31-07-2020 |05-04-2022 |- |175 |Sh. Harpreet Singh Sudan, IAS | |05-04-2022 | |} == ਹਵਾਲੇ == <references/> ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] efwm99vt3exyubxlxjgdkn0lo0dtg1y 0 3014 851513 833441 2026-11-04T10:02:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851513 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ | year_start = 1748 | year_end = 1799 | date_start = 29 ਮਾਰਚ | date_end = 7 ਜੁਲਾਈ | p1 = ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ | flag_p1 = Flag of Herat until 1842.svg | border_p1 = no | flag_p2 = Flag of the Mughal Empire.png | p2 = ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ | border_p2 = no | s1 = ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ | flag_s1 = Kattar Dhal Talwar.png | border_s1 = no | s2 = Cis-Sutlej states | flag_s2 = British Raj Red Ensign.svg | border_s2 = no | image_flag = Kattar Dhal Talwar.png | flag_border = no | flag_caption = [[ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ|ਝੰਡਾ]] | event_start = ਮਿਸਲਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ''[[ਗੁਰਮਤਾ]]'' ਦਾ ਪਾਸ ਹੋਣਾ | event_end = [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। | capital = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | motto = "[[ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ#ਅਕਾਲ ਸਹਾਇ|ਅਕਾਲ ਸਹਾਇ]]" | anthem = "[[ਦੇਗ ਤੇਗ਼ ਫ਼ਤਿਹ|ਦੇਗ ਤੇਗ ਫ਼ਤਿਹ]]"<br/>[[File:Deg Teg Fateh.ogg]] | image_map = Map of the Punjab or "Country of the Sikhs" in 1782 by James Rennell.jpg | image_map_caption = ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ (1782) | legislature = [[ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ]] | government_type = | languages_type = ਭਾਸ਼ਾ | languages = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | title_leader = [[ਜਥੇਦਾਰ]] | leader1 = [[ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] | year_leader1 = 1748–1753 | leader2 = [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] | year_leader2 = 1753–1783 | leader3 = [[ਅਕਾਲੀ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ]] | year_leader3 = 1783–1799 | currency = [[ਸਿੱਖ ਸਿੱਕੇ|ਗੋਬਿੰਦਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਕੇ]] | today = [[ਭਾਰਤ]]<br />[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] }} '''ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ''' (ਅਰਬੀ: [[wikt:مثل#Etymology 3|مِثْل]]; ਭਾਵ: "ਬਰਾਬਰ") ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ [[ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਜ|ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਰਾਜਾਂ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਘ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ [[ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ|ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।<ref name="Kakshi 2007 page=73">{{harvnb|Kakshi|Pathak|Bakshi|Pathak|2007|page=73}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kaur|first1=Prabhjot|last2=Sharma|first2=Rohita|date=3 June 2021|title=CONTRIBUTION OF SIKH MISLS IN GREAT SIKH HISTORY|url=http://www.impactjournals.us/download/archives/03-06-2021-1622714757-6-IMPACT%20:%20IJRHAL-3.%20IJRHAL%20-%20CONTRIBUTION%20OF%20SIKH%20MISLS%20IN%20GREAT%20SIKH%20HISTORY.pdf|journal=Impact Journals|volume=9|issue=6|page=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709191058/https://www.impactjournals.us/download/archives/03-06-2021-1622714757-6-IMPACT%20:%20IJRHAL-3.%20IJRHAL%20-%20CONTRIBUTION%20OF%20SIKH%20MISLS%20IN%20GREAT%20SIKH%20HISTORY.pdf|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2024|access-date=1 ਮਾਰਚ 2026|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.sikhmuseum.com/nishan/khalsa/index.html|title=The Khalsa Era|date=2011|access-date=9 June 2013|publisher=Nishan Sahib}}</ref><ref>{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=YIh9eQlojGsC&pg=PA3|title=The Sikh Army|last=Heath|first=Ian|date=1 January 2005|access-date=9 June 2013|publisher=Osprey|isbn=9781841767772}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|url=https://archive.org/details/the-coins-of-the-sikhs|title=The Coins of the Sikhs|last=Herrli|first=Hans|year=1993|pages=[https://archive.org/details/the-coins-of-the-sikhs/page/n23 11]|quote=The word misl seems to have been derived from an Arabic word meaning: equal.}}</ref> == ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == {| class="wikitable sortable" |+ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ !ਲੜੀਵਾਰ ਨੰਬਰ !ਨਾਮ !ਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗੋਤ !ਰਾਜਧਾਨੀ !ਮੁੱਖ ਜਥੇਦਾਰ !ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ (1780)<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rNxGAAAAIAAJ&pg=PA237&dq=Ranj%C3%ADt+Singh+By+Sir+Lepel+Henry+Griffin&as_brr=1&ei=KtrIS5abLoTaNbeL7LUG&cd=1#v=onepage&q=order%20of%20importance&f=false|title=Ranjít Singh|last=Griffin|first=Lepel Henry|publisher=Clarendon Press|year=1893|isbn=|location=|page=78|pages=|authorlink=|accessdate=}}</ref><ref name="SH0">{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/misls.html|title=Sikh Misals (equal bands)|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|publisher=|access-date=2019-01-10|archive-date=2018-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910232917/http://sikh-history.com/sikhhist/events/misls.html|dead-url=yes}}</ref> !੧੭੫੭ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ <ref>{{harvnb|Kakshi|Pathak|Bakshi|Pathak|2007|page=163–164}}</ref> !ਸਮਾਨ ਮੌਜੂਦਾ ਖੇਤਰ |- |੧. |[[ਫੂਲਕੀਆਂ ਮਿਸਲ]] |[[ਸਿੱਧੂ|ਸਿੱਧੂ ਜੱਟ]] |[[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਜਿੰਦ ਜ਼ਿਲਾ|ਜੀਂਦ]] , ਨਾਭਾ |ਫੂਲ ਸਿੱਧੂ, ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ , ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ , ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦ |5, 000 |[[ਬਰਨਾਲਾ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]] |[[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਨਾਭਾ]], [[ਜਿੰਦ ਜ਼ਿਲਾ|ਜਿੰਦ]], [[ਕੈਥਲ]], [[ਬਰਨਾਲਾ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]] |- |੨. |[[ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ]] |ਕਲਾਲ<ref name="SH1">{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-ahluwalia.html|title=Misal Ahluwalia|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|publisher=|access-date=2019-01-10|archive-date=2018-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929140449/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-ahluwalia.html|dead-url=yes}}</ref> |[[ਕਪੂਰਥਲਾ]] |[[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ |10,000 |[[ਨੂਰਮਹਿਲ]], [[ਤਲਵੰਡੀ]], [[ਫਗਵਾੜਾ]] |[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] |- |੩. |[[ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ]] |ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟ<ref name="SH3">{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/bhangi.html|title=Bhangi Misl|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|publisher=|access-date=2019-01-10|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135121/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/bhangi.html|dead-url=yes}}</ref> |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |ਭੁਮਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]], [[ਮਾਈ ਭਾਗੋ|ਸਰਦਾਰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] |10,000 |[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ]] |[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਲਾਹੌਰ]] |- |੪. |[[ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ]] |[[ਸੰਧੂ]]<ref name="SH4">{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-kanhaiya.html|title=Misal Kanhaiya|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|publisher=|access-date=2019-01-10|archive-date=2018-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815162834/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-kanhaiya.html|dead-url=yes}}</ref> |ਬਟਾਲਾ |[[ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ|ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ]] , ਮਾਈ ਸਦਾ ਕੌਰ |8,000 |[[ਅਜਨਾਲਾ, ਭਾਰਤ|ਅਜਨਾਲਾ]], [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]], [[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]], [[ਕਲਾਨੌਰ]], [[ਪਠਾਨਕੋਟ]], [[ਸੁਜਾਨਪੁਰ]], [[ਹਾਂਸੀ]], [[ਹਿਸਾਰ]] |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲਾ]] |- |੫. |[[ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ]] |[[ਤਰਖਾਣ]] |[[ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ|ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]] |[[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ]], [[ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ]], [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ]] ਅਤੇ [[ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ]] |5,000 |[[ਬਟਾਲਾ]], [[ਮੁਕੇਰੀਆਂ]], ਘੁੁੁਮਣ, ਆਦਿ। |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] |- |6. |[[ਸਿੰਘਪੁਰੀਆ ਮਿਸਲ]] |[[ਜੱਟ]]<ref name="PR6">{{cite web|url=http://punjabrevenue.nic.in/gazropr5.htm|title=The Sodhis of Anandpur Sahib|publisher=|access-date=2019-01-10|archive-date=2016-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711173309/http://punjabrevenue.nic.in/gazropr5.htm|dead-url=yes}}</ref> |ਪੱਟੀ |ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਖ਼ੁਸਹਾਲ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ |5,000 |ਸਿੰਘਪੁਰਾ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ]] ਆਦਿ। |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ|ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ |- |੭. |[[ਕਰੋੜ ਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ]] |[[ਜੱਟ]]<ref name="SW7">{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-karorasinghia.html|title=Misal Karorasinghia|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|publisher=|access-date=2019-01-10|archive-date=2018-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815234705/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-karorasinghia.html|dead-url=yes}}</ref> |[[ਸ਼ਾਮਚੁਰਾਸੀ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]], ਹਰਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ |ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਰਲਾ ਅਤੇ [[ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ]] |10,000 |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]] |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] |- |੮. |[[ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ]] |[[ਗਿੱਲ (ਗੋਤ)|ਗਿੱਲ ਜੱੱਟ]] |[[ਅੰਬਾਲਾ]] |ਦਸੋਧਾ ਸਿੰਘ , ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ , ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ |2,000 |ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਮਾਰਕੰਡਾ, [[ਅੰਬਾਲਾ]], ਰੋਪੜ ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] |[[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲਾ]], [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਯਮਨਾ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲਾ]], ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਮਾਰਕੰਡਾ ਅਤੇ ਇਸਮਾਈਲਾਬਾਦ |- |੯. |[[ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] |ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ |[[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] |ਸਰਦਾਰ ਚੜਤ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ , ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ |15,000 |ਕਿਲਾ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ, ਕਿਲਾ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਕਿਲਾ ਸੁਰਾਂ ਸਿੰਘ, ਇਮਾਨਾਬਾਦ |[[ਤਸਵੀਰ:Sikh_Empire_tri-lingual.jpg|thumb|100x100px|ਜਦੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਤੇ ਸੀ]] |- |੧੦. |[[ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ]] | |[[ਰਾਹੋਂ]] |ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲੀਆ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਮਾਨ ਸਿੰਘ <ref name="SH10">{{cite web|url=http://www.rajkaregakhalsa.net/literature/General%20Sikhism/Brief%20History%20of%20Sikh%20Misls.pdf|title=Brief History of Sikh Misls|publisher=SIKH MISSIONARY COLLEGE|access-date=2019-01-10|archive-date=2019-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020194357/http://www.rajkaregakhalsa.net/literature/General%20Sikhism/Brief%20History%20of%20Sikh%20Misls.pdf|dead-url=yes}}</ref> |12,000 <ref name="SH10" /> |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] |[[ਨਕੋਦਰ]], [[ਰਾਹੋਂ]], [[ਫਿਲੌਰ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] |- |੧੧. |[[ਨਕਈ ਮਿਸਲ]] |[[ਸੰਧੂ|ਸੰਧੂ ਜੱਟ]]<ref name="SH11">{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-nakai.html|title=Misal Nakai|last=Bajwa|first=Sandeep Singh|publisher=|access-date=2019-01-10|archive-date=2018-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815232212/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/m-nakai.html|dead-url=yes}}</ref> |ਚੁੰਨੀਆ |[[ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]],<ref name="eos">{{cite web |last1=Sardar Singh Bhatia |first= |title=HIRA SINGH (1706-1767) |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |access-date=30 July 2016 |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala}}</ref> ਸਰਦਾਰ ਰਣ ਸਿੰਘ |7,000 |[[ਖੇਮਕਰਨ]], ਖੁਦੀਆਂ, ਦੀਪਾਲਪੁਰ, [[ਓਕਾਰਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਆਦਿ। |[[ਓਕਾੜਾ|ਓਕਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |- |੧੨ |[[ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ]] |[[ਸੰਧੂ|ਸੰਧੂ ਜੱੱਟ]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BihuAAAAMAAJ&dq=%22deep+singh%22+caste&q=sandhu+jat&pgis=1#search_anchor|title=A History of the Sikh Misals|last=Bhagata|first=Siṅgha|publisher=Publication Bureau, Punjabi University|year=1993|page=241|quote=Deep Singh Shahid, a Sandhu Jat sikh and resident of the village of Pohuwind of the ''pargana'' of Amritsar...}}</ref> |ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਪੁਰ |ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ , ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ ਸਿੰਘ , ਸਰਦਾਰ ਸਦਾ ਸਿੰਘ |5,000 |[[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]], ਉੱਤਰੀ ਅੰਬਾਲਾ |[[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲਾ]] |- |} [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ 1708ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸਰਦਾਰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਵਾਂਗ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਰਭਾਵ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੇਖਾਉਦੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਦੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਪਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ==18ਵੀਂ ਸਦੀ== ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਪਰੰਤ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜੱਥੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 11 ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ: #1762-1767 [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ|ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ]] ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ #1763-1774 [[ਚੜਤ ਸਿੰਘ|ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ]], [[ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ|ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ]] ਮਿਸਲ ਦਾ ਮਿਸਲਦਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੇ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। #1773 - [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ|ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ]] ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਤੈਮੂਰ|ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ]] ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ। #1774-1790 [[ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ]], ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮਿਸਲਦਾਰ ਬਣਿਆ। #1790-1801 [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮਿਸਲਦਾਰ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਫਤਹਿ ਕੀਤਾ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਕਰੋੜਾਸਿੰਘੀਆਂ ਮਿਸਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰ ਝੰਡਾ ਵੀ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ==19ਵੀਂ ਸਦੀ== ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ: *1801-1839 [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] 1801 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਇਸ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਸੀ, ਨੇ ਸਭ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਇੱਕਠਾ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਸਲਦਾਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{Sikhism}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ]] frwgzwvg84xmhfjaclolbid4vuyuatj 0 10655 851428 524683 2026-11-04T01:50:27Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851428 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਛੱਤੀਸਗੜ]] ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਰਗੁਜਾ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮਹਿੰਦੁਵਾਂਦੀ ਦੇਵੀ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਬਣਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਲਗਭਗ ੧ ਲਾਖ ਹੈ। ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰਗੁਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਮਨਤਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਕਾਮੀ ਬੋਲੀ ਸਰਗੁਜਿਆ ਹੈ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਰ੍ਹੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬੇਇੱਜਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। [[ਛੱਤੀਸਗੜ]] ਇੱਕ ਵੱਖ ਰਾਜ ਬਨਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣ ਲਗਾ ਹੈ। ਸਰਗੁਜਾ ਜ਼ਿਲਾ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ [[ਉੜੀਸਾ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ। == ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂਵਾਂ == === ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ === {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਇਗਢ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ 15 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਗਰਾਮ ਵਲੋਂ ਜਵਾਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿ . ਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਜਲਪ੍ਰਪਾਤ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਨਰਸਰੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੇਡ - ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਭਰ ਪਰਯਟਨ ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਤੀਤਲੀ ਪਾਰਕ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<br> === ਰਕਸਗੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਓਡਗੀ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ [[ਬਿਹਾਰਪੁਰ]] ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬਲੰਗੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਰੇਂਹਡ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਸ਼ਰ੍ਰਖਲਾ ਦੀ ਉਂਚਾਈ ਵਲੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਰਕਸਗੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸੰਕਰੇ ਕੁੰਡ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹਨ ਇਹ ਕੁੰਡ ਅਤਿਅੰਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ। === ਭੇਡਿਆ ਪੱਥਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ === {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਕੁਸਮੀ ਚਾਂਦੋ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਤੀਹ ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਈਦਰੀ ਗਰਾਮ ਹੈ। ਈਦਰੀ ਗਰਾਮ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਮੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭੇਡਿਆ ਪੱਥਰ ਨਾਮਕ ਜਲਪ੍ਰਪਾਤ ਹੈ। ===ਬੇਨਗੰਗਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਕੁਸਮੀ - ਸਾਮਰੀ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਸਾਮਰੀਪਾਟ ਦੇ ਜਮੀਰਾ ਗਰਾਮ ਦੇ ਪੂਰਵ - ਦੱਖਣ ਕੋਣ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਸਬੰਧੀ ਲੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੇਨਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਯਹਾ ਸਾਲ ਵ੍ਰਕਸ਼ੋ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ]] ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ===ਸੇਦਮ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਇਗਢ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ 45 ਕਿ . ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੇਦਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿ . ਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝਰਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ===ਮੈਨਪਾਟ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਮੈਨਪਾਟ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗਢ [[ਛੱਤੀਸਗੜ]] ਦਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਨਪਾਟ ਵਿੰਧ ਪਹਾੜ ਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਸਤ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਉਚਾਈ 3781 ਫੀਟ ਹੈ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੌਡਾਈ 10 ਵਲੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹ। ===ਠਿਨਠਿਨੀ ਪੱਥਰ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਵਲੋਂ 12 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਦਰਿਮਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਹਨ। ਦਰਿਮਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਬਡੇ - ਬਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਸਮੁਹ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਚੀਜ ਵਲੋਂ ਠੋਕਣ ਉੱਤੇ ਆਵਾਜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ===ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਵਲੋਂ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 60 ਕਿਮੀ . ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਮਰਬਾਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲ ਸੁਸ਼ਮਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ===ਤਾਤਾਪਾਨੀ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਮਾਨੁਜਗੰਜ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਕਿਮੀ . ਦੁਰ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵਲੋਂ ਦੋ ਫਲਾਂਗ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਚਸ਼ਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਲੋਂ ਅੱਠ ਵਲੋਂ ਦਸ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਂਡ ਹੈ। ===ਸਾਰਾਸੌਰ=== ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਬਨਾਰਸ ਰੋਡ ਉੱਤੇ 40 ਕਿਮੀ . ਉੱਤੇ ਭੈਂਸਾਮੁਡਾ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਭੈਂਸਾਮੁਡਾ ਵਲੋਂ ਭਿਆਥਾਨ ਰੋਡ ਉੱਤੇ 15 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾਸੌਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ===ਬਾਂਕ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਭਿਆਥਾਨ ਵਲੋਂ ਅੱਸੀ ਕਿ . ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਓਡਗੀ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਹੈ , ਇੱਥੋਂ 15 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾਡੀਆਂ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਂਕ ਗਰਾਮ ਬਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਰਿਹੰਦ ਨਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਰਾਮ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਧ ਚੰਦਰਾਕਾਰ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਬਾਂਕ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਅਤਿਅੰਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਪਰਯਟਨ ਮਛਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਣ ਅਤੇ ਘੁਮਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] grl9rx45qcte397ztwnvbd2dkejquk9 851429 851428 2026-11-04T01:55:53Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851429 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਛੱਤੀਸਗੜ]] ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਰਗੁਜਾ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮਹਿੰਦੁਵਾਂਦੀ ਦੇਵੀ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਬਣਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਲਗਭਗ ੧ ਲਾਖ ਹੈ। ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰਗੁਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਮਨਤਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੱਕਰੇ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਕਾਮੀ ਬੋਲੀ ਸਰਗੁਜਿਆ ਹੈ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਰ੍ਹੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬੇਇੱਜਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। [[ਛੱਤੀਸਗੜ]] ਇੱਕ ਵੱਖ ਰਾਜ ਬਨਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣ ਲਗਾ ਹੈ। ਸਰਗੁਜਾ ਜ਼ਿਲਾ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ [[ਉੜੀਸਾ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ। == ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਥਾਂਵਾਂ == === ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ === {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਇਗਢ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ 15 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਗਰਾਮ ਵਲੋਂ ਜਵਾਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿ . ਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਜਲਪ੍ਰਪਾਤ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਨਰਸਰੀ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੇਡ - ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਭਰ ਪਰਯਟਨ ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਤੀਤਲੀ ਪਾਰਕ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<br> === ਰਕਸਗੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਓਡਗੀ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ [[ਬਿਹਾਰਪੁਰ]] ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬਲੰਗੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਰੇਂਹਡ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਸ਼ਰ੍ਰਖਲਾ ਦੀ ਉਂਚਾਈ ਵਲੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਰਕਸਗੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸੰਕਰੇ ਕੁੰਡ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹਨ ਇਹ ਕੁੰਡ ਅਤਿਅੰਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ। === ਭੇਡਿਆ ਪੱਥਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ === {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਕੁਸਮੀ ਚਾਂਦੋ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਤੀਹ ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਈਦਰੀ ਗਰਾਮ ਹੈ। ਈਦਰੀ ਗਰਾਮ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਮੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭੇਡਿਆ ਪੱਥਰ ਨਾਮਕ ਜਲਪ੍ਰਪਾਤ ਹੈ। ===ਬੇਨਗੰਗਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਕੁਸਮੀ - ਸਾਮਰੀ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਸਾਮਰੀਪਾਟ ਦੇ ਜਮੀਰਾ ਗਰਾਮ ਦੇ ਪੂਰਵ - ਦੱਖਣ ਕੋਣ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਸਬੰਧੀ ਲੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੇਨਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਯਹਾ ਸਾਲ ਵ੍ਰਕਸ਼ੋ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ]] ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ===ਸੇਦਮ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਇਗਢ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ 45 ਕਿ . ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੇਦਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿ . ਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝਰਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ===ਮੈਨਪਾਟ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਮੈਨਪਾਟ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗਢ [[ਛੱਤੀਸਗੜ]] ਦਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਨਪਾਟ ਵਿੰਧ ਪਹਾੜ ਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਸਤ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਉਚਾਈ 3781 ਫੀਟ ਹੈ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੌਡਾਈ 10 ਵਲੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹ। ===ਠਿਨਠਿਨੀ ਪੱਥਰ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਵਲੋਂ 12 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਦਰਿਮਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਹਨ। ਦਰਿਮਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਬਡੇ - ਬਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਸਮੁਹ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਚੀਜ ਵਲੋਂ ਠੋਕਣ ਉੱਤੇ ਆਵਾਜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ===ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਵਲੋਂ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 60 ਕਿਮੀ . ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਮਰਬਾਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲ ਸੁਸ਼ਮਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ===ਤਾਤਾਪਾਨੀ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਮਾਨੁਜਗੰਜ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਕਿਮੀ . ਦੁਰ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵਲੋਂ ਦੋ ਫਲਾਂਗ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਚਸ਼ਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਲੋਂ ਅੱਠ ਵਲੋਂ ਦਸ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਂਡ ਹੈ। ===ਸਾਰਾਸੌਰ=== ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਬਨਾਰਸ ਰੋਡ ਉੱਤੇ 40 ਕਿਮੀ . ਉੱਤੇ ਭੈਂਸਾਮੁਡਾ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਭੈਂਸਾਮੁਡਾ ਵਲੋਂ ਭਿਆਥਾਨ ਰੋਡ ਉੱਤੇ 15 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾਸੌਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ===ਬਾਂਕ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ=== {{ਮੁੱਖ|ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ}} ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਭਿਆਥਾਨ ਵਲੋਂ ਅੱਸੀ ਕਿ . ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਓਡਗੀ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ 15 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾਡੀਆਂ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਂਕ ਗਰਾਮ ਬਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਰਿਹੰਦ ਨਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਰਾਮ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਧ ਚੰਦਰਾਕਾਰ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਬਾਂਕ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਅਤਿਅੰਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਪਰਯਟਨ ਮਛਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਣ ਅਤੇ ਘੁਮਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] m8va9ufjenfn4nqyrthvbdwbbcvfef7 0 10691 851411 748466 2026-11-03T23:53:14Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851411 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ , ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ , ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ , ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ , ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ , ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ , ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ , ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ , ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ , ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ , ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ , ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ , ਕੈਪਿਟਲ , ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] qgj6v0adv7oi8bhquio9p3a11hm5f3f 851412 851411 2026-11-03T23:58:51Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851412 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ , ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ , ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ , ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ , ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ , ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ , ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ, ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ , ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ , ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ , ਕੈਪਿਟਲ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] mied31ncv30tdkmw0gayytrjhdxxz23 851413 851412 2026-11-04T00:04:15Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851413 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ, ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ , ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ , ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ , ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ , ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ, ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ, ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ , ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ , ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ, ਕੈਪਿਟਲ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] dfiacyi1qoyjrhrn7xg5axffm0w2rtf 851414 851413 2026-11-04T00:09:44Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851414 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ, ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ , ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ , ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ , ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ, ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ, ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ , ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ, ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ, ਕੈਪਿਟਲ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] mlr2z8u9bmy4qygfkt4we3ec4leyhsq 851415 851414 2026-11-04T00:15:09Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851415 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ, ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ , ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ , ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ, ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ, ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ, ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ, ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ, ਕੈਪਿਟਲ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] on9r92p2sdh4m9pp4yp54rrspenzviq 851416 851415 2026-11-04T00:20:38Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851416 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ, ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ , ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ, ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ, ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ, ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ, ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ, ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ, ਕੈਪਿਟਲ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 5pftu1sblp9wq7gn0i3vd3et7mmbhxj 851417 851416 2026-11-04T00:26:06Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851417 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ, ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ, ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ, ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ, ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ, ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ, ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ, ਕੈਪਿਟਲ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] tiizvlghj6pcweo16et9o81go7f7dsi 851418 851417 2026-11-04T00:31:35Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851418 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ, ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ , ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ, ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ, ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ, ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ, ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ, ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ, ਕੈਪਿਟਲ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] mauy25rcjo435b7391ova7vrv0xbfe1 851419 851418 2026-11-04T00:37:04Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851419 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅੰਬਾਲਾ | native_name = अम्बाला | native_name_lang = | other_name = Amballa | nickname = | settlement_type = City | image_skyline = Ambala Cantonment Railway Station.jpg | image_alt = | image_caption = Ambala Cantonment Railway Station | pushpin_map = India Haryana | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Haryana, India | latd = 30.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | language = ਪੰਜਾਬੀ,ਹਿੰਦੀ | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਭਾਰਤ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਬਾਲਾ]] | established_title = ਸੰਸਥਾਪਕ | established_date = 14th century CE | Established = By Amba Rajput | named_for = Bhawani Amba (Goddess) | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1568.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = 264 | population_total = 207,934 (UA)<ref name="2011 census" /> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]], [[Punjabi language|Punjabi]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 1330xx,1340xx | area_code_type = Telephone code | area_code = 0171 | registration_plate = HR01(private), HR37(commercial) | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 869/1000 | website = {{URL|ambala.nic.in/}} | footnotes = }} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} '''ਅੰਬਾਲਾ''' ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਲੋਂ ਦੋ ਸੌ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਸਤਾ ( ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ ੧ ) ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ( cantt ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਆਗਾਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਿਆਟਨ ਕਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੋਕੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਮਗਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮਿਕਸੀ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਗਰੀ ਕਹਿ ਕਰ ਵੀ ਪੁੱਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਯੋਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਦਯੋਗ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਚਾਲ੍ਹੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਉਤ‍ਪਾਦਨ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਮਤ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰ‍ਬਾ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਪੈ ਗਿਆ। ==ਸਿੱਖਿਆ== [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਨੀ]] ਵਿੱਚ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਆਰਿਆ ਕੰਨ‍ਜਾਂ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, [[ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਰਾਜਕੀਏ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਸਥਿਤ ਹਨ। [[ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਵ‍ਯਵਸ‍ਸੀ ਬੀ ਏ, ਬੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਡਿਪ‍ਲੋਮਾ ਸ‍ਤਰ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬ‍ਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼‍ਾਏ ਦੇ ਅਧ‍ਨਿਪਟਾਰਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਿਰਫ ਏਸ ਡੀ ਕਾਲਜ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਮ ਡੀ ਏਸ ਡੀ ਗਰਲ‍ਜ ਕਾਲਜ, [[ਡੀ ਏ ਵੀ ਕਾਲਜ]] ਅਤੇ ਆਤ‍ਮਾ ਨੰਨ‍ਦ ਜੈਨ ਕਾਲਜ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਸੇਕੇਂਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾਨੰਦ ਜੈਨ ਫਤਹਿ ਵੱਲਭ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਕੂਲ, ਏਨ ਏਨ ਏਮ ਡੀ ਸਕੂਲ, ਡੀ ਏ ਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪੀ ਦੇ ਆਰ ਜੈਨ ਸਕੂਲ, ਚਮਨ ਬਗੀਚੀ, ਏ ਏਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਸਕੂਲ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ। == ਸੈਰ== ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾ ਫੌਜ ਮੁਖ‍ਯਾਲਾ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁਖੀਆ ਪਾਰਕ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਾਰਕ, ਇੰਦਿਰਾ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਘੁੱਮਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੇਤੁ ਇੱਥੇ ਨਿਗਾਰ, ਕੈਪਿਟਲ, ਨਿਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਨਾਵਲ‍ਟੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਲਘੂਪਤਰਪਤਰਿਕਾਵਾਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਸ਼ਚਿਮੋਤ‍ਤਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਨ‍ਦਿੱਤੀ ਦੈਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵੀ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਛਾਉਨੀ, ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸਦਰ ਅਤੇ ਅੰ‍ਬਾਲਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿੰਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਸ‍ਤੰਤਰਤ ਸ‍ਥਾਨੀਏ ਨਿਕਾਏ ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਤੁ ਸ‍ਥਾਪਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 1w1nxr58bga4li91x5npgylmwac7dt2 0 13529 851472 834376 2026-11-04T04:59:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851472 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਬੀਰ ਭਾਟੀਆ | image = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|12|30}} | birth_place = [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = {{flagicon|ਭਾਰਤ}}&nbsp;ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਉਦਮੀ]] | known_for = ਬਾਨੀ [[Hotmail.com]] | religion = | spouse = Tania Sharma<ref>{{Cite web |url=http://sareedreams.com/search/sabeer-bhatia/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-01-13 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304044229/http://sareedreams.com/search/sabeer-bhatia/ |dead-url=yes }}</ref> | website = | alma_mater = [[Birla Institute of Technology and Science|BITS]] [[Pilani]]<br />[[California Institute of Technology|Caltech]] (B.S., 1989)<br />[[Stanford University]] (M.S.) }} '''ਸਬੀਰ ਭਾਟੀਆ''' (ਜਨਮ 30 ਦਸੰਬਰ 1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ(ਬਿਜ਼ਨਸਮੈਨ) ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਟਮੇਲ ਅਤੇ ਸਬਸੇ-ਬੋਲੋ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾ ਹੈ। ਸਬੀਰ ਭਾਟੀਆ ਦੀ ਸਬਸੇ-ਬੋਲੋ ਨੇ [[ਜੈਕਸਤਰ]] ਨੂੰ ਨਾ-ਮਾਲੂਮ ਰਕਮ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦ ਲਿਆ। ==ਕਿੱਤਾ== ਆਪਨੀ ਗ੍ਰੈਜੂੲੇਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਸਬੀਰ ਨੇ [[ਐਪਲ ਕੰਪਿਊਟਰਜ਼]] ਅਤੇ ਫਾਇਰ-ਪਾਵਰ ਸਿਸਟਮ ਇੰਕ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਹਾਡਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1988 ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲਾ ਸਬੀਰ ਭਾਟੀਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ।ਸਟੈਨਫਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਐੱਸਸੀ. ਕੀਤੀ। ਸਬੀਰ ਭਾਟੀਆ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਪਨੀ ਐਪਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਟੀਵ ਜੌਬਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।ਹੌਟਮੇਲ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਬੀਰ ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਮਾਰਚ 1999 ਤੱਕ ਮਾਈਕਰੋਸੌਫਟ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2015/03/%E0%A8%B9%E0%A9%8C%E0%A8%9F%E0%A8%AE%E0%A9%87%E0%A8%B2-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%96%E0%A9%8B%E0%A8%9C%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%AC%E0%A9%80%E0%A8%B0-%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%9F%E0%A9%80%E0%A8%86/ | title=ਹੌਟਮੇਲ ਦਾ ਖੋਜੀ ਸਬੀਰ ਭਾਟੀਆ | accessdate=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * [[Po Bronson|Bronson, Po]], [https://web.archive.org/web/20120605212916/http://www.wired.com/wired/archive/6.12/hotmale_pr.html "HotMale: Sabeer Bhatia started his company on $300,000 and sold it two years later for $400 million. So, is he lucky, or great?"], ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', Issue 6.12, December 1998 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] r0y114qt2v3mr2ppugfrax2qx5sy57v 0 13595 851392 735447 2026-11-03T22:42:59Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851392 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ | native_name = | native_name_lang = | type = [[ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ]] | image_skyline = Wandoor Beach Andaman 4160169.JPG | image_flag = | image_blank_emblem = Emblem of India.svg | blank_emblem_type = ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਸੀਲ | blank_emblem_size = 75px | image_map = India Andaman and Nicobar Islands locator map.svg | map_alt = | map_caption = [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | latd = 11.68 | longd = 92.77 | coor_pinpoint = ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ | coordinates_type = type:adm1st_region:IN-AN | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-AN | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = [[ਭਾਰਤ]] | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ|ਖੇਤਰ]] | subdivision_name1 = [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] | established_title = ਸਥਾਪਨਾ | established_date = 1 ਨਵੰਬਰ 1956 | parts_type = [[ਭਾਰਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] | parts = 3 | seat_type = ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | seat = [[ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ]] <!--| unit_pref = Metric or US or UK --> | area_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://www.and.nic.in/andaman/location.php |title=Andaman &AMP; Nicobar Administration |publisher=And.nic.in |date= |accessdate=2013-07-08}}</ref> | area_total_km2 = 8249 | population_footnotes =<ref>[http://www.censusindia.gov.in/ Census of India], 2011. Census Data Online, Population.</ref> | area_rank = | population_total = 3,80,581 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ{{!}}]] | utc_offset1 = +05:30 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AN]] | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | blank1_info_sec2 = '''ਸਰਕਾਰੀ''': *[[ਹਿੰਦੀ]]<ref name=langoff/> *[[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]<ref name=langoff/> '''ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ''' *[[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]]<ref name=langoff/><ref name="andaman.gov.in">{{cite web|url=http://www.andaman.gov.in/about-andaman|title=andaman.gov.in|publisher=|accessdate=22 September 2014|archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918005734/http://www.andaman.gov.in/about-andaman|url-status=dead}}</ref><ref name="http://journeymart.com">{{cite web|url=http://journeymart.com/de/india/andaman-and-nicobar-islands/language.aspx|title=http://journeymart.com|publisher=|accessdate=|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316172345/http://journeymart.com/de/india/andaman-and-nicobar-islands/language.aspx|dead-url=yes}}</ref> *[[ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]]<ref name=langoff/> *[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲੁਗੂ]]<ref name=langoff>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |page=142 |accessdate=14 January 2015 |archive-date=8 ਜੁਲਾਈ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.andamantourism.in/about-andamans-tourism-india.html|title=andamantourism.in|access-date=2016-04-01|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310230532/http://www.andamantourism.in/about-andamans-tourism-india.html|url-status=dead}}</ref> *[[ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਲਿਆਲਮ]]<ref name=langoff/> *[[ਨਿਕੋਬਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨਿਕੋਬਾਰੀ]]<ref name=langoff/> | website = {{URL|http://www.andaman.gov.in/}} | footnotes = }} '''ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ 8 [[ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੀਪ-ਸਮੂਹ ਹਨ। [[ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ]] ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Havelockradhanagar2.jpg|thumb|upright|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਦੀਪ]] [[ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ]] ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਦੀਪ ਸਮੂਹ, ਇਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਘੱਟ ਖੋਜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਨੀਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਦੇ ਅਣਦੇਖੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬੀਚ, ਅਤੇ ਸਾਫ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹਨਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਅਜੂਬਿਆਂ ਹਨ। ==ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ== ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬੀਚ ਉੱਤਰੀ ਖਾੜੀ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਲੇਖ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਖੁੰਬਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਬਾਰਾਤੰਗ ਨਾਮਕ ਇਸਦੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੀ ਜਾਰਾਵਾ ਕਬੀਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ==ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ== ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੱਖਣ 'ਤੇ ਸਥਿਤ [[ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ]], ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਇਕਾਂਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਜਾਨ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ। ਨਿਕੋਬਾਰੇਜ਼ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਟਾਪੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ==ਰਾਜਧਾਨੀ== ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, [[ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ]] ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਮਰੀਨ ਪਾਰਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਦੇ ਕੋਲ ਨੇੜਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ ਹਨ। ==ਨਾਮਕਰਨ== ਰੌਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੀਲ ਟਾਪੂ ਤੇ ਹੈਵਲੋਕ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦਵੀਪ ਤੇ ਸਵਰਾਜ ਦਵੀਪ ਦੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਮਕਬੂਲ ਫੌਜੀਆਂ, [[ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ]] ਵਿਜੇਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੇਜਰ ਸੋਮਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ]], ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ, ਮੇਜ਼ਰ [[ਧੰਨ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ]], [[ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]], [[ਮੇਜਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸਿੰਘ]], ਕੰਪਨੀ ਕੁਆਰਟਰ ਮਾਸਟਰ ਹਵਲਦਾਰ [[ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ]], ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ [[ਅਰੁਣ ਖੇਤਰਪਾਲ]], [[ਕੈਪਟਨ ਵਿਕਰਮ ਬਤਰਾ]][[ਰਾਈਫਲ ਮੈਨ ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ]] [[ਗਰਨੇਡੀਅਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ]] [[ਕੈਪਟਨ ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ]] [[ਮੇਜਰ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰਨ]] [[ਨਾਇਬ ਸੁਬੇਦਾਰ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ]] [[ਮੇਜਰ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਸਿੰਘ]] [[ਲਾਂਸ ਨਾਈਕ ਅਲਵਰਟ ਇੱਕਾ]] [[ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਅਰਦੇਸ਼ਿਰ ਬੁਰਜ਼ੋਰਜੀ ਤਾਰਾਪੋਰੇ]] [[ਸੁਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] [[ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸਲਰੀਆ]] [[ਕੰਪਨੀ ਹਵਲਦਾਰ ਮੇਜਰ ਪੀਰੂ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾਵਤ]] [[ਨਾਇਕ ਜਾਦੂ ਨਾਥ ਸਿੰਘ]] [[ਸੈਕਿੰਗ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਮਾ ਰਘੋਬਾ ਰਾਣਾ]] [[ਲਾਸ ਨਾਇਖ ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] [[ਮੇਜ਼ਰ ਸੋਮ ਨਾਥ ਸਰਮਾ]] ਤੇ ਫਲਾਈਂਗ ਆਫੀਸਰ [[ਨਿਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]] ਰੱਖੇ ਗਏ। ==ਸਿੱਖਿਆ== # [[ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਗੋਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਾਲਜ]] # [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਕਾਲਜ]] # [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ]] # [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ]] # [[ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] # [[ਪਾਡੂਚੇਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] # [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਲਾਅ ਕਾਲਜ]] # [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} <references group="ਹਵਾਲੇ" responsive="" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] tsnz8dvfdsuxmfwunuslgt1nl4w5q9k 0 14496 851498 728879 2026-11-04T07:38:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851498 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | region = [[ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ]] | era = [[20ਵੀਂ ਸਦੀ]] | image = Gramsci.png | caption = ਗਰਾਮਸ਼ੀ 1916 | name = ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ |birth_name=Antonio Francesco Gramsci | birth_date = {{birth date|1891|1|22|df=y}} | birth_place = ਅਲੇਸ, ਸਾਰਦੀਨੀਅਨ, ਇਟਲੀ | death_date = 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 (ਉਮਰ 46) | death_place = ਰੋਮ, ਲਾਜ਼ੀਓ, ਇਟਲੀ | alma_mater = [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੁਰਿਨ]] | notable_works = ''[[ਪ੍ਰਿਜਨ ਨੋਟਬੁਕਸ ]]'' | school_tradition = | main_interests = {{hlist | [[ਰਾਜਨੀਤੀ]] | [[ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ]] | [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ]]}} | notable_ideas = |influences = {{flatlist| * [[ਹੇਜਲ]] * [[ਮਾਰਕਸ]] * [[ਐਂਗਲਸ]] * [[ਲੈਨਿਨ]] }} |influenced = | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | office = ਇਟਲੀ ਦੀ ਸੈਕਟਰੀ | term_start = 14 ਅਗਸਤ 1924 | term_end = 8 ਨਵੰਬਰ 1926 | predecessor =ਅਮਾਦਿਉ ਬੋਰਡੀਗਾ | successor = ਪਲਮੀਰੋ ਟੋਗਲੀਆਤੀ | office1 = ਮੈਂਬਰ ਆਫ ਚੈੱਬਰ | term_start1 = 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1924 | term_end1 = 9 ਨਵੰਬਰ 1926 | party = [[ਇਟਾਲੀਅਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] (1913–1921)<br>[[ਇਟਾਲੀਅਨ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] (1921–1937) | otherparty = }} |signature=Antonio Gramsci signature.svg }} '''ਆਂਤੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ/ਅਨਤੋਨੀਉ ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ''' [[ਜਨਵਰੀ|(22 ਜਨਵਰੀ]] [[1891]] [[ਅਪਰੈਲ|-27 ਅਪਰੈਲ]] [[1937|1937)]] ਇਟਲੀ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ [[ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ]] ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ]] ਦੀ ਪੱਖਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੌਲਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ [[ਚਿੰਤਕ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਬਪੱਖੀ ਬੌਧਿਕ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।<ref>http://books.google.co.in/books/about/Prison_Notebooks_Volume_1_vol_1.html?id=h0qi9N_9ilUC&redir_esc=y</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ===ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ=== ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜਨਵਰੀ|22 ਜਨਵਰੀ]] [[1891]] ਨੂੰ ਸਰਦਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੈਗਲਿਆਰੀ ਦੇ ਏਲਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਿਸੇਪਿਨਾ ਮਰਸੀਆ ਦੀ ਸੱਤ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਤੋਨੀਉ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਚੌਥੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮਧੁਰ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਲੇਕਿਨ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਲਗਾਉ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਬਿਆਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਚਕੀਲਾਪਨ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਹਾਸਬੋਧ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ===ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜੀਵਨ=== ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇਟਲੀ ਦੀ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਨੂੰ [[1928]] ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲ ਦੇ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀਧਰਮੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਦੋ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਸਜ਼ਾ ਪੂਰਵ ਕਾਲ [[1910|(1910]] [[1926|-26)]] ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਬਾਅਦ ਕਾਲ [[1929|(1929]] [[1935|-35)]]। ਸਜ਼ਾ ਪੂਰਵ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਰ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਇਤਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਲੇਖਣੀ ਵੱਲ ਮੁੜੇ। '''ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆ ਆਰਥਕ ਸਕਤੀਆ ਉੱਪਰ ਕੇਦ੍ਰਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ'''।<ref name=":0" /> ==ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ== ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਯੰਤਰਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਨੇ, ਸੱਜੇਪੱਖੀ ਭਟਕਾਉ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਇਸ ਯੰਤਰਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀ ਗਈ '''"ਪ੍ਰਿਜਨ ਨੋਟਬੁਕਸ"''' ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਰਗ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ( ਦਰਸ਼ਨ, ਕਲਾ, ਨੀਤੀ ਆਦਿ) ਦੀ ਸਾਪੇਖ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਇਤਾਵਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਧਿਐਨ, ਕੈਥੋਲਿਕਵਾਦ, ਕਰੋਚੇ ਦੇ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ==ਹੈਜਮਨੀ(ਪ੍ਰਭਸੱਤਾ) ਬਾਰੇ== ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਲੇਨਿਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕਲਪ [[ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ|ਹੈਜਿਮਨੀ]] ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ "ਬੁਰਜੂਆ ਧਿਰ" ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰਖਦੀ ਹੈ।<ref>http://en.m.wikipedia.org/wiki/Antonio_Gramsci</ref> ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਰਹੀ, ਹੈਜਮਨੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫੈਲਾਅ ਹੈ।ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੈਨਿਕ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਕ, ਸੰਸਥਾਈ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਦੋਰਾਨ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕੇਵਲ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੱਤਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਸ਼ੈਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਹੈਜਮਨੀ (ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਚਿਰਸਥਾਈ ਬਣਾਉਦੀ ਹੈ।ਹੈਜਮਨੀ [[ਪੂੰਜੀਵਾਦ]] ਦਾ ਸੁਰਖਿਆ ਕਵਚ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਜਾਤੀ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਹਿ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਲਬੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀ ਚੜਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੜੀ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਹਥਿਆਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>ਸਭਿਆਚਾਰ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ,ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ, ਅੰਕ 14,ਜਨਵਰੀ 2015, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ]] ਪੰਨਾ 21</ref> ==ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਬਾਰੇ== ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜਮਾਤ ਨੀ ਹੁੰਦੀ।ਸਨਅਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ,ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਉਸਾਰੀ ਹੈ।ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਨ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। *ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]], ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਆਦਿ। *ਸਿਵਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੇਤਾ, ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਹਨ। *ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਫੌਜ਼ੀ ਅਫਸਰ,[[ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜੱਜ|ਜੱਜ]] ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਆਦਿ। ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ ਦਾ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਿਰਫ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਦਸਤਾਵੇਜ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਕਿਵੇਂ ਸੱਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ==ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ== ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੇ [[ਸਿੱਖਿਆ (ਭਾਰਤ)|ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ]] ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਤਿਬਧਤਾ ਨੂੰ ਜਾਨਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਨਾ ਸਿਵਿਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸਕੂਲ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰ੍ਬੁਸੱਤਾ ਦਾ ਹੀ ਸੰਦ ਹੈ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਮਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਿਸਟਮ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਹੈ ਜਿਸਨੂ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਸਕੂਲ ਛਡਣ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਅੰਕੜਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਖਣ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੰਵਾਰ ਸਕਦੀ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ''''ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ'''' ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਪਖ ਵਿੱਚ ਹੈ।ਉਹ ਸਾਂਝੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਭੇਦ ਭਾਵ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੱਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ, ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ। ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖਿਤੇ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਤਜਰਬਿਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇਗੀ। ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ/ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਸਾਰਥਿਤਾ== ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ [[ਇਟਲੀ]] ਦਾ [[ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ]] ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਰਚੇ ਮਿਚੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਕਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸੰਧਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸੰਕਲਪ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ [[ਸਭਿਆਚਾਰ]] ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚਨੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਪ੍ਰ੍ਤੀਉਤਰ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹਨ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੇਵਲ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮੁਚਾ ਚਿੰਤਨ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ [[ਰਾਜਨੀਤੀ]] ਵਿਚਲੀ ਸਾਂਝ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਮਾਜ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆ ਵੰਗਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿਖਮੁਖੀ ਸਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕੋਈ ਸਰਗਰਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਨਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਧੀਪੁ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਕੰਮ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਨੂੰ ਇਸ ਉਲਾਰੂ ਸੋਚ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤਾਂ ਦੇਈ ਹੀ ਪੈਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਰਾਹੀਂ ਦਿਤੀ। ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਇਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਅਨਤੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਏ . _ਵਿਚ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ _ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਚਿੰਤਕ ਜੌਰਜ ਲੁਕਾਚ (1885-1971) ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਗੁੱਲ ਸੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੌਜਜ ਦੁਕਾਚ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਿਖਤ 'ਆਰਬਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਿਕ ਹੱਥਲਿਖਤਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ਲਗਭਗ ਭੁੱਲ ਹੀ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਏ ਪੇਸ਼ _ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਿਖਤ ਨਾਲ ਕੇ ਰਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਹਿਸਟਰੀ ਐਂਡ ਕਲਾਸ ਕਾਂਸ਼ਸਨੈਸ) ਲੂਕਾਚ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। <nowiki>#</nowiki>ਰੀਡਿਰੈਕਟ [[ਇੱਥੇ ਗ਼ੈਰ-ਰੂਪਕਿਰਤ ਲਿਖਤ ਭਰੋ] <ref>ਸਭਿਆਚਾਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ,ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ,ਅੰਕ 14,ਜਨਵਰੀ 2015, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ,ਪੰਨੇ 18-25</ref> ਉਹ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਰਪਰਾਭੋਤਿਕੀ (ਮੈਟਾਫਿਜ਼ੀਕਲ) ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ _ਪਰਾਭੋਤਿਕੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਤਾਂ ਰਾਜ, ਆਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਈ ਜੁਗਤਾਂ) ਵਿਉਂਤਬੰਦੀਆਂ ਨੁੰ ਇਕ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਮੋਕਲੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਘਟਦਾ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਕਲੀ ਸੰਰਚਨਾ, ਸਮੁੱਚ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੁੱਟ (ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰ ਬਲੈਕਾ) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰ ਹ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਪਾਉਲਾਂਤਜ਼ਾ ਆਪਈ ਪੁਸਤਕ 'ਸਟੇਟ ਹ ਪਾਵਰ, ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ' ਵਿਚ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜ ਹ ਕੋਈ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਏ (ਮਨੂਪੁਲੋਟ) ਵਾਲਾ | ਯੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਸਕੂਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੇ ਥੀਓਡੋਰ ਅਤੇ ਮੈਕ੍ਸ ਦਾ ਪ੍ਰਲੇਤਰੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪ੍ਰਪਾਗਤ ਜਮਾਤੀ ਨਿਖੇੜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਹਤਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰੱਖਦਾ। ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭੋਗੀ ਲੈਣ ਦੇਣ, ਅਫ਼ਸਰਸਾਹੀ ਅਤੇ ਸਬਿਆਸਰਕ ਉਦਯੋਗ ਰਹੀ ਇਕੋ ਤਰਾ ਨਾਲ ਫਿਤ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 19 ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਓਹਨਾ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਉੱਪਰ ਿਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੇਹੈਰੀ ਚੀਜ਼ ਖਰਦੀਨੀ ਹੈ,ਇਸਦੀ ਚੋਣ ਿਨਿਰਮਾਣ ਤੇ ਿਿਨਰਧਾ ਨ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name=":0">{{Cite book|title=ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ|last=|first=|publisher=ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ|year=2020|isbn=978-93-89997-73-6|location=ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=18-21|quote=|via=}}</ref> ਆਪਾ ਦੇਖ ਰਹਿ ਹਾ ਕਿ ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ ਨੇ ਮਰਸਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾ ਸੁੜਿਰਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੀਵਾਰਤਵਾਦ ਭਾਵ ਅਲਪ ਵਤਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਘਟਨਵਾਦ ਉੱਪਰ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ ਦੀਆ ਇਹਨਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਮਰਸਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਨ ਭਰੀ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਮਜਣ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਚੋਖਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਣ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਗ੍ਰਮਸੀ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਿਧਤਾ ਨੂੰ ਸਮਜਣ ਬਿਨਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਿਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ gti- ਿਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref>{{Cite book|title=ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ|last=|first=|publisher=ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ|year=2020|isbn=978-93-89997-73-6|location=ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=22|quote=|via=}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1891]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1937]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] gk7cuwse44jnf2lv02hfvt1v4p8a2g6 0 17845 851351 825393 2026-11-03T19:35:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851351 wikitext text/x-wiki '''ਅਲੰਕਾਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਕਵਿਤਾ|ਕਾਵਿ]] ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਧਾਂਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੜਨ ਵਾਲਾ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ [[ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ]] ਹੈ। ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਨੇ "ਅਲੰਕਾਰ" ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ 2010 122">{{cite web | title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ | publisher=ਮਦਾਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ | date=2010 | accessdate=26 ਮਈ 2016 | author=ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ (ਧਾਲੀਵਾਲ) | pages=122}}</ref> ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ "ਅਲੰ" ਤੋਂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ [[ਗਹਿਣਾ]] ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ ਜੋ ਦੇ ਸਾਜ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਕਈ ਉਦਾਹਰਣ [[ਰਿਗਵੇਦ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਖ਼ੁਬਸੂਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਵਿਗਤ ਅਲੰਕਾਰ<ref>{{Cite book|ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ=ਕਾਵਿਗਤ ਅਲੰਕਾਰ (ਪੰਨਾ ਨੰ:115)}}</ref> == ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅਤਿਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਕਾਵਿ-ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ‘ਕਾਵਿ' ਦਾ ਸ਼ੋਭਾਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਅਤਿਸ਼ਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਅਤੇ ‘ਅਲੰਕ੍ਰਿਤੀ’ ਦੋਨੋਂ ਪਦ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਜਾਂ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਹਨ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰਾਂ ਨੇ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਪਦ ਦੀ ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ:- ਪਹਿਲੀ ‘ਅਲੰਕਰੋਤੀਤਿ ਅਲੰਕਾਰ' ਅਰਥਾਤ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੋਭਾਯਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਜੌਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਹੈ। ਦੂਜੀ, “ਅਲੰਕ੍ਰਿਯਤੇ ਅਨੇਨ ਇਤਿ ਅਲੰਕਾਰਹ' ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਾਜ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਥਵਾ ਸਜਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਅਲਮ੍ਰ ਪੂਰਵਕ ‘ਕਰਨ' ਅਰਥ ਵਾਲੀ ‘ਕ੍ਰੀ’ ਧਾਤੂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਕਰਣ ਜਾਂ ਭਾਵ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ‘ਘਞ੍’ ਪ੍ਰਤਿਅਯ ਕਰਨ ’ਤੇ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਪਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਉਤਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲੰਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਕਰਤਾ’ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ (ਸਜੌਣ) ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਖੁਦ ਸਜੌਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਾਹੀਂ (ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਦੀ) ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ‘ਅਲਮ ਪਦ ਦੇ ਅਨੇਕ ਅਰਥ ਹਨ:- ਕਿਤੇ ਇਹ ‘ਬੇ-ਅਰਥ' ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ; ਕਿਤੇ ‘ਕਾਫੀ’ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ; ਕਿਤੇ ‘ਸ਼ੋਭਾ’ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ‘ਸੌਂਦਰਯ’ ਦੇ ਅਰਥ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਕਾਵਿ’ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਸ਼ੋਭਾ’ ਅਰਥਾਤ ਸਜਾਵਟ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪਦ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਤੱਤ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਉਸਦੇ ਸੌਂਦਰਯ 'ਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੱਤ ਅਥਵਾ ਪਦਾਰਥ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ‘ਕਾਵਿ’ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ‘ਸੁੰਦਰ’ ਤੱਤ ਹੈ ਉਹ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਟਕ-ਕੁੰਡਲ ਆਦਿ ਗਹਿਣੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸਜੌਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ’ ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲੇ ‘ਕਾਵਿ’ ਨੂੰ ਉਪਮਾ-ਰੂਪਕ ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰ ਸਜੌਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਸ ਅਲੰਕਾਰ ਅਥਵਾ ਗਹਿਣੇ ਨਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸਨੇ ਗਹਿਣੇ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਹਣਾ ਜਾਂ ਉੱਚਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਵੀ ਅਲੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਵਿ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਪਮਾ ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ 'ਚ ਵਾਧਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਸਥਿਰ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ‘ਸਾਹਿਤਦਰਪਣ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਵਿ 'ਚ ਰਸ-ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਕਾਵਿ-ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ:- “ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਹਨ, ਰਸ ਆਦਿ (ਕਾਵਿ ਦੀ) ਆਤਮਾ ਹਨ, ਗੁਣ (ਕਾਵਿਗਤ ਗੁਣ) ਸ਼ੂਰਬੀਰਤਾ ਵਾਂਙ ਹਨ, ਦੋਸ਼ (ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼) ਅੱਖੋਂ ਕਾਣੇ ਹੋਣ ਵਾਂਙ ਹਨ, (ਕਾਵਿਗਤ) ਰੀਤੀਆਂ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਵਾਂਙ ਹਨ, (ਕਾਵਿਚ) ਅਲੰਕਾਰ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਂਙ ਹਨ।”<ref>{{Cite book|ਸਾਹਿਤਦਰਪਣ , ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ=ਪੰ.22.}}</ref> ਉਕਤ ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ‘ਰਸ’ ਨੂੰ ‘ਕਾਵਿ’ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅੰਗ (ਆਤਮਾ) ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਸਜਾਵਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮਾਤ੍ਰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁੱਲ ਉਲਟ, ਅਲੰਕਾਰ-ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਮੋਢੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ‘ਕਾਵਿ’ `ਚ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਦੀ ਸੱਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਹੱਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਨੂੰ ‘ਕਾਵਿ’ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ ‘ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ‘ਰਸਵਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ‘ਅਲੰਕਾਰ’ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। (ਇਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਲਗ ਅਤੇ ਨਵੇਕਲੇ ‘ਅਲੰਕਾਰ-ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਜਿਸਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਥਾਂ ’ਤੇ ਕਰਾਂਗੇ)। ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਅਲੰਕਾਰ ਖਾਲੀ ‘ਕਾਵਿ ਦੇ ਗਹਿਣੇ (ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਸਾਧਨ) ਮਾਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ -ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ‘ਕਾਵਿ' 'ਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹਤੱਵ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ-ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸੁੰਦਰੀ (ਮੁਟਿਆਰ) ਦਾ ਅਣ-ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਮੁਖੜਾ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ” ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾਰੂਪੀ ਮੁਟਿਆਰ ਕਦੇ ਵੀ ‘ਸੁੰਦਰੀ’ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ (ਉਪਮਾ ਆਦਿ) ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਨਾ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ (ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਕਬਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿਕਲਾ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਾਵਿਕਲਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਿਰਜਨੀ-ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਬਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਅਥਵਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ “ਕਾਵਿ-ਬੁੱਧੀ ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ (ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ) ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।” ‘ਧਨਿਆਲੋਕ’ ਦੇ ਟੀਕਾਕਾਰ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ ਦੰਡੀ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿ, “ਆਏ ਦਿਨ (ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ) ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਬਾਂਗੀ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਅਵਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ-ਔਪਮੇਯ, ਵਿਰੋਧ, ਅਤਿਸ਼ਯ, ਵਾਸਤਵ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕਾਵਿਗਤ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਜਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ-ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ, ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ, ਸਬਦਾਰਥ-ਅਲੰਕਾਰ (ਉਭਯਾਲੰਕਾਰ)-ਇੱਕ ਸੌਖੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਵੰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੁੱਝ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ।<ref>{{Cite book}}</ref> *ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ: "ਅਲੰਕਰੋਤੀ ਇਤੀ ਅਲੰਕਾਰ" ਭਾਵ ਜੋ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। *[[ਦੰਡੀ]] ਅਨੁਸਾਰ, "ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਅਲੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" *[[ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ]] ਅਨੁਸਾਰ, "ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਅਸਥਿਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਸ, ਭਾਵ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਹਨ ਉਹ ਹ-ਹਮੇਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਲੰਕਾਰ ਹਨ।"<ref name="ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ 2010 122" /> ==ਕਿਸਮਾਂ== ਭਾਰਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ - ਵੱਖਰੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- * [[ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ]] * [[ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ]] * [[ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਅਲੰਕਾਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] s99mkotyevf9277h9340wijcxj7tefp 0 18023 851383 850918 2026-11-03T22:05:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851383 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Ahalya.jpg|thumb]] '''ਅਹੱਲਿਆ''' ([[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]: अहल्या, IAST Ahalyā), [[ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ]] ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਰਧਸ਼ਵ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ [[ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। [[ਰਾਮਾਇਣ]] ਅਨੁਸਾਰ [[ਬ੍ਰਹਮਾ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਅਹੱਲਿਆ ਬਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਦਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਜਾਦੂ ਵਰਤੇ ਤੇ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਪਰ [[ਨਾਰਦ]] ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ: ਇਹ ਚੱਕਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਗਊ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਗਊ ਸੂ ਪਈ ਤੇ ਸੂ ਰਹੀ ਗਊ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਹੱਲਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/Ahalya.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-11 |archive-date=2013-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313041811/http://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/Ahalya.html |dead-url=yes }}</ref> ==ਮਿਥ ਕਥਾ-ਅੰਸ਼== ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਥਾਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਨਦੀ ’ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਬਾਂਗ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਸੀ। ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਹੱਲਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਮੋਹਿਤ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਕੋਲੋਂ ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਬਾਂਗ ਦੁਆ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਇੰਦਰ ਗੌਤਮ ਦੇ ਭੇਖ ਵਿੱਚ ਅਹੱਲਿਆ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹੱਲਿਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਪਿਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਅਹੱਲਿਆ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਦਾ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਛਲ ਲਈ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਾਂ ਬਣ ਜਾਏ। ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ== <poem> ਗੌਤਮ ਨਾਰਿ ਉਮਾਪਤਿ ਸ੍ਵਾਮੀ॥ ਸੀਸੁ ਧਰਨਿ ਸਹਸ ਭਗ ਗਾਮੀ॥ ਇਨ ਦੂਤਨ ਖਲੁ ਬਧੁ ਕਰਿ ਮਾਰਿਓ॥ ਬਡੋ ਨਿਲਾਜੁ ਅਜਹੂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਓ॥ (710)-ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ<ref>{{Cite web |url=http://www.gurugranthdarpan.com/darpan2/0710.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-11 |archive-date=2014-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513232323/http://www.gurugranthdarpan.com/darpan2/0710.html |dead-url=yes }}</ref> ਗੌਤਮ ਤਪਾ ਅਹਿਲਿਆ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤਿਸੁ ਦੇਖਿ ਇੰਦ੍ਰ ਲੋਭਾਇਆ॥ ਸਹਸ ਸਰੀਰ ਚਿਹਨ ਭਗ ਹੂਏ ਤਾ ਮਨਿ ਪਛੋਤਾਇਆ॥ (1344)-ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ<ref>{{Cite web |url=http://www.gurugranthdarpan.com/darpan2/1344.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-11 |archive-date=2010-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203120624/http://www.gurugranthdarpan.com/darpan2/1344.html |dead-url=yes }}</ref> ਗੌਤਮ ਨਾਰਿ ਅਹਿਲਿਆ ਤਿਸਨੋ ਦੇਖਿ ਇੰਦ੍ਰ ਲੋਭਾਣਾ॥ ਪਰ ਘਰਿ ਜਾਇ ਸਰਾਪ ਲੈ ਹੋਇ ਸਹਸ ਭਗ ਪਛੋਤਾਣਾ॥ ਸੁੰਞਾ ਹੋਆ ਇੰਦ੍ਰ ਲੋਕ ਲੁਕਿਆ ਸਰਵਰ ਮਨਿ ਸਰਮਾਣਾ॥ ਸਹਸ ਭਗਹੁ ਲੋਇਣ ਸਹਸ ਲੈ ਦੋਈ ਇਦ੍ਰ ਪੁਰੀ ਸਿਧਾਣਾ॥ (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ 10-18)<ref>{{Cite web |url=http://www.searchgurbani.com/bhai_gurdas_vaaran/vaar/10/pauri/18 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-11 |archive-date=2013-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312200010/http://searchgurbani.com/bhai_gurdas_vaaran/vaar/10/pauri/18 |url-status=dead }}</ref> </poem> {{Commonscat|Ahalya|ਅਹਿੱਲਿਆ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਰਾਮਾਇਣ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ]] cllfc6k3c92rfy0t4stlwgs688lybn6 0 18194 851502 846518 2026-11-04T08:17:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851502 wikitext text/x-wiki {{Infobox Badminton player | playername = ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ | image = Saina Nehwal in 2011.jpg | nickname = | size = 220px | birth_name = | date_of_birth = {{birth date and age|df=yes|1990|3|17}}<ref name="news.oneindia.in">{{cite web |url=http://news.oneindia.in/feature/2010/saina-nehwal-india-badminton-cwg-profile-career.html |title=Saina Nehwal &#124; India Medal Hopes &#124; Badminton &#124; Delhi Commonwealth Games &#124; Profile &#124; Career – Oneindia News |publisher=News.oneindia.in |date=2010-09-24 |accessdate=2011-06-29 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104082415/http://news.oneindia.in/feature/2010/saina-nehwal-india-badminton-cwg-profile-career.html |dead-url=yes }}</ref> | place_of_birth = [[ਹਿਸਾਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], <br />{{flag|ਭਾਰਤ}} | residence = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | height = 5 ਫੁੱਟ 5 ਇੰਚ | weight = 60 ਕਿਲੋ | event = ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ | highest_ranking = 2<ref name="bestRanking">{{Cite web |url=http://bwf.tournamentsoftware.com/ranking/category.aspx?id=1565&category=473 |title=– Best World Ranking |access-date=2014-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727212934/http://bwf.tournamentsoftware.com/ranking/category.aspx?id=1565&category=473 |archive-date=2013-07-27 |url-status=dead}}</ref> | date_of_highest_ranking = 2 ਦਸੰਬਰ 2010 | current_ranking = 2<ref name="ranking">{{cite web |url=http://www.bwfbadminton.org/page.aspx?id=14955 |title=Badminton World Federation – BWF World Ranking |publisher=Bwfbadminton.org |date= |accessdate=2013-03-07 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235700/http://www.bwfbadminton.org/page.aspx?id=14955 |dead-url=yes }}</ref> | date_of_current_ranking = 14 ਮਾਰਚ 2013 | country = {{IND}} | coach = {{flagicon|IND}} [[ਪੁੱਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ]]<br>{{Flagicon|Indonesia}} [[ਅਤੀਕ ਜੋਹਾਰੀ]] | handedness = ਸੱਜਾ | titles =[[2009, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]]<br> [[2010 ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]]<br> [[2010 ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]]<br> [[2010 ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]]<br> [[ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ ਓਪਨ]]<br> [[2010 ਇੰਡੀਆ ਓਪਨ, ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ]]<br> [[ਸਵਿਸ ਓਪਨ (ਬੈਡਮਿੰਟਨ)|ਸਵਿਸ ਓਪਨ, 2010]]<br> [[ਸਵਿਸ ਓਪਨ (ਬੈਡਮਿੰਟਨ)|ਸਵਿਸ ਓਪਨ, 2011]]<br> [[ਸਵਿਸ ਓਪਨ (ਬੈਡਮਿੰਟਨ)|ਸਵਿਸ ਓਪਨ,2012]]<br> [[2012, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ]]<br> [[2012 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ]]<br>[[2012 ਡੈਨਮਾਰਕ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ]] | medal_templates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport|Women's [[Badminton]]}} {{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}} {{MedalBronze| [[2012 Summer Olympics|2012 London]] | [[Badminton at the 2012 Summer Olympics|Women's singles]]}} {{MedalCompetition|[[2008 BWF World Junior Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2008 BWF World Junior Championships|2008 India]]|[[2008 BWF World Junior Championships|Girl's singles]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth games]]}} {{MedalGold|[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|2010 India]]|[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Women's singles|Women's Singles]]}} {{MedalCompetition|[[Badminton Asia Championships|Asian Championships]]}} {{MedalBronze|[[2010 Badminton Asia Championships|2010 New Delhi]]|[[2010 Badminton Asia Championships|Women's Singles]]}} | bwf_id = 3E7EEDF9-07F0-474E-A02B-CB598BBE365A }} '''ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ''' (ਜਨਮ 17 ਮਾਰਚ 1990) ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਅੱਵਲ ਨੰਬਰ ਦੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref name="worldnumber1">{{cite news|last1=Sukumar|first1=Dev|title=Nehwal Assured of Top Spot; Makes India Open Final|url=http://www.bwfbadminton.org/news_item.aspx?id=94107|accessdate=31 March 2015|work=Badminton World Federation|date=28 March 2015|archive-date=30 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330194905/http://www.bwfbadminton.org/news_item.aspx?id=94107|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=World No.1 Saina Nehwal Wins Maiden India Open Super Series|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/239861-saina-nehwal-wins-maiden-crown-as-world-number-one|accessdate=31 March 2015|work=NDTV Sports - Badminton News|agency=[[Press Trust of India|PTI]]|date=29 March 2015|archive-date=31 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331214406/http://sports.ndtv.com/badminton/news/239861-saina-nehwal-wins-maiden-crown-as-world-number-one|dead-url=yes}}</ref> ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੈਂਕਿੰਗ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਸਾਇਨਾ ਦਾ ਜਨਮ [[17 ਮਾਰਚ]] [[1990]] ਨੂੰ [[ਹਿਸਾਰ]] ([[ਹਰਿਆਣਾ]]) 'ਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] 'ਚ ਬੀਤਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਉਤਮ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਸਾਇਨਾ ਸਿਰਫ਼ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਉਸ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਹਰਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ 'ਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] 'ਚ ਹੀ ਕੋਚ ਨਾਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿਵਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 2003 ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਇਨਾ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਜਾਗ ਉਠੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਖੰਭ ਲੱਗ ਗਏ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਹਰਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇਹਵਾਲ ਅਤੇ ਊਸ਼ਾ ਰਾਣੀ ਨੇਹਵਾਲ ਦੀ ਧੀ ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=jats5>{{cite news |url=https://www.mid-day.com/sports/other-sports/article/Saina-Nehwals-father-shares-adorable-photo-of-Indian-star-shuttler-19373179 |title=Saina Nehwal's father shares adorable photo of Indian star shuttler |access-date=17 March 2021 |work=Mid Day |date=30 April 2018 |language=en}}</ref><ref>[https://www.hindustantimes.com/chandigarh/haryana-again-luck-gifts-saina-an-olympics-bronze/story-W8MXNdnQx7QXytTAFUcM8L.html Haryana again: Luck gifts Saina an Olympics bronze ''Hindustan Times''] Quote: "Hisar-born ace shuttler Saina Nehwal on Saturday earned India its third medal at the London Games"</ref><ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/guest-column/story/20101101-my-grandmom-wanted-a-boy-saina-744547-2010-10-23 My Grandmom wanted a Boy: Saina ''India Today''] Quote: "The Haryana Government has in the last two years offered several incentives-the highest prize money for medal winners at the Commonwealth Games and a car. This is a welcome sign for sportswomen as it gives them new recognition. All of them are close to me because most are Jats and some of them have told me that I, only 20, am an inspirational icon for them because of the traditional mindset about girls and the khaps that treat women as inferior."</ref> ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਦਰਾਂਸ਼ੂ ਨੇਹਵਾਲ ਹੈ।<ref name=jats1/><ref name=jats8>{{cite news |last1=Kohli |first1=Amrita |title=Saina Nehwal Tweets Hilarious Video Of Her 'Mad Sister'. Prepare To ROFL |url=https://www.ndtv.com/offbeat/saina-nehwal-tweets-hilarious-video-of-her-mad-sister-prepare-to-rofl-1658104 |access-date=20 March 2021 |work=NDTV |date=February 10, 2017}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ<ref name=jats2>[https://www.olympic.org/news/get-to-know-indian-badminton-star-saina-nehwal Get to know Indian badminton star Saina Nehwal], Olympic.org, 18 May 2018.</ref>, ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹਰਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਂਪਸ ਸਕੂਲ CCS HAU, ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।<ref name=jats3>{{cite web |url=http://www.careers360.com/news/3936-Up-close-with-Saina-Nehwal |title=Think higher education! Saina Nehwal: "Don't leave studies" |publisher=Careers360 |date=3 March 2010 |access-date=31 July 2012 |archive-date=5 ਜੂਨ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605172236/http://www.careers360.com/news/3936-Up-close-with-Saina-Nehwal |dead-url=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੇਂਟ ਐਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=jats6>{{cite news |last1=Chatterjee |first1=Deepshikha |title=Saina Nehwal biography: Age, family, achievements, hobbies and everything you need to know about the Badminton star. |url=https://www.sportskeeda.com/badminton/saina-nehwal-biography-age-family-achievements-hobbies-everything-you-need-know-badminton-star |access-date=20 March 2021 |work=Sportskeeda |date=25 September 2016 |language=en-us}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਊਸ਼ਾ ਰਾਣੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ। ਨੇਹਵਾਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣਨ ਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਦੀ ਸੀ।<ref name=jats1>{{cite news |title=Saina Nehwal on Mother's Day: My mum gives me tremendous confidence, she knows I can achieve more |url=https://www.hindustantimes.com/tabloid/saina-nehwal-on-mother-s-day-my-mum-gives-me-tremendous-confidence-she-knows-i-can-achieve-more/story-pmFMrYnQH2RFBdscUr7YDL.html |access-date=20 March 2021 |work=Hindustan Times |date=13 May 2018 |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਟ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। 1998 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਰਾਟੇ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਬੈਲਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |last1=Bharadwaj |first1=Ragini |title=I was into Karate first: Saina Nehwal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/i-was-into-karate-first-saina-nehwal/articleshow/15718249.cms |access-date=20 March 2021 |work=The Times of India |date=26 August 2012 |language=en}}</ref><ref name=jats9>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/badminton/Saina-Nehwal-gave-up-karate-to-embrace-badminton/articleshow/14713929.cms |title=Saina Nehwal gave up karate to embrace badminton |date=6 July 2012 |work=The Times Of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708090859/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/badminton/Saina-Nehwal-gave-up-karate-to-embrace-badminton/articleshow/14713929.cms|archive-date=8 July 2012|accessdate=20 March 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Saina Nehwal gave up karate to embrace badminton |url=https://www.deccanherald.com/content/262259/saina-nehwal-gave-up-karate.html |access-date=20 March 2021 |work=Deccan Herald |date=6 July 2012 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Nehwal |first1=Saina |title=Playing to Win |date=15 December 2012 |publisher=Penguin UK |isbn=978-81-8475-915-0 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Playing_to_Win/tBSi3rdUPO0C?hl=en&gbpv=1&dq=playing+to+win+saina+nehwal+karate&pg=PT12&printsec=frontcover |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਸਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਚੰਦ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਦੂਕੋਣ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਯੂ. ਵਿਮਲ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਆਫ਼ ਏ ਬਿਲੀਅਨ: ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਦ ਓਲੰਪਿਕ ਗੇਮਜ਼' ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਚੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/sport/solely-saina-nehwals-decision-to-shift-to-bangalore-prakash-padukone-academy/article30565200.ece | title=Solely Saina Nehwal’s decision to shift to Bangalore: Prakash Padukone Academy | publisher=The Hindu | date=14 January 2020 | accessdate=31 July 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://thebridge.in/badminton/happy-have-helped-saina-nehwal-come-out-bad-phase-vimal-kumar/?infinitescroll=1 | title=Happy to have helped Saina Nehwal come out of 'bad phase' | publisher=The Bridge | date=16 January 2021 | accessdate=31 July 2021 | author=[[U. Vimal Kumar]]}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨੇਹਵਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।<ref name="harlang1">[https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shraddha-kapoor-back-to-her-prep-for-saina-nehwal-biopic/articleshow/64309201.cms Shraddha Kapoor back to her prep for Saina Nehwal biopic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416090032/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shraddha-kapoor-back-to-her-prep-for-saina-nehwal-biopic/articleshow/64309201.cms |date=2023-04-16 }}, [[Mumbai Mirror]], 25 May 2018.</ref> ਉਹ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name="jats7">[https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/sindhu-is-a-top-player-to-beat-says-saina-nehwal/articleshow/61513379.cms PV Sindhu is a top player to beat, says Saina Nehwal], [[India Times]], 5 November 2017.</ref> ਉਸਨੇ 14 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ, ਪਾਰੂਪੱਲੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/sports/report/match-of-the-year-saina-nehwal-ties-the-knot-with-kashyap-wedding-india-badminton/20181214.htm|title=Match of the year: Saina ties the knot with Kashyap|website=Rediff|access-date=16 December 2018}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤੀ == ਨੇਹਵਾਲ 29 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਰੁਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਅਬੂ ਚੰਦਰਾਂਸ਼ੂ ਨੇਹਵਾਲ ਵੀ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, " [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।"<ref name="pol1">{{Cite news|url=https://www.timesofindia.com/india/shuttler-saina-nehwal-to-join-bjp/amp_articleshow/73725252.cms|title=Ace badminton player Saina Nehwal joins BJP|last=PTI|date=29 January 2020|work=The Times of India|access-date=29 January 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="pol2">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/saina-nehwal-badminton-star-and-olympic-medal-winner-to-join-bjp-2171384|title=Saina Nehwal, "Inspired By Narendra Sir", Joins BJP Ahead Of Delhi Polls|date=29 January 2020|work=NDTV.com|access-date=29 January 2020}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] o3rps7wafcnfpnfe1nalibtfxy9b1f3 0 21931 851380 561535 2026-11-03T21:47:50Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851380 wikitext text/x-wiki {{India Districts |Name = ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹਾ |Local = अहमदनगर जिल्हा |State = ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ |Division = [[ਨਾਸਿਕ ਵਿਭਾਗ]] |HQ = ਅਹਿਮਦਨਗਰ |Map = Ahmednagar in Maharashtra (India).svg |Area = 17413 |Rain = |Population = 45,43,080 |Urban = 17.67% |Year = 2011 |Density = 260 |Literacy = 80.22% |SexRatio = 941/1000 |Tehsils = |LokSabha = [[अहमदनगर लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|ਅਹਿਮਦਨਗਰ]], [[शिरडी लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|ਸ਼ਿਰਦੀ]]<br><small>([http://164.100.9.199/ecimaps/ecipdf/state_pc_Map/ ਨਿਰਵਾਚਨ ਆਯੋਗ] ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ)</small> |Assembly = १३ |Website = http://ahmednagar.nic.in }} '''ਅਹਿਮਦਨਗਰ''' ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਜਿਲ੍ਹਾ]] ਹੈ। ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ [[ਅਹਿਮਦਨਗਰ]] ਹੈ। ਖੇਤਰਫਲ- ੧੭,੪੧੩ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਜਨਸੰਖਿਆ- ੪੫,੪੩, ੦੮੦ (੨੦੧੧ ਜਨਗਣਨਾ) == ਸੰਦਰਭ == {{ਟਿੱਪਣੀਸੂਚੀ}} {{ਆਧਾਰ}} {{ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] jnfj5ryqrd7jj400gho2m79eadc1ivp 0 26903 851352 505996 2026-11-03T19:37:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851352 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਯੋਗੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ | image = Yogendra Yadav.jpg | image size = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1963|5|9}} | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = | occupation = ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਐਕਟਿਵਿਸਟ | party = [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ 2012-15, ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਸਵਰਾਜ ਅਭਿਆਨ ]] | organization = | years_active = | gender = [[ਪੁਲਿੰਗ]] | spouse = | children = 2 }} '''ਯੋਗੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ''' (ਜਨਮ 9 ਮਈ 1963) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਰਾਜ ਸਿਧਾਂਤ, ਚੋਣ ਅਧਿਅਨ, ਸਰਵੇ ਖੋਜ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਹੈ। ਯੋਗੇਂਦਰ ਯਾਦਵ [[ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਅਨ ਕੇਂਦਰ]] (ਸੀ ਐੱਸ ਡੀ ਐੱਸ), ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 2004 ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਹੈ। <ref>{{cite web|newspaper=CSDS|title=Yogendra Yadav's Page at CSDS|date=11 July 2013|url=http://www.csds.in/faculty_yogendra_yadav.htm|access-date=12 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902030416/http://www.csds.in/faculty_yogendra_yadav.htm|archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> ਡਾ. ਯੋਗੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਯੂਜੀਸੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] k97mzn7tjz1jiylbixijg0iy17s9ozp 0 27746 851355 346850 2026-11-03T19:42:34Z Rotondus 19898 ਤਸਵੀਰ 851355 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Hanuman with Jambavan and Angada Meet Sampati, the Elder Brother of Jatayu - 1700-1800.jpg|thumb]] '''{{PAGENAME}}''' ਇੱਕ [[ਗਿਰਝ]] ਸੀ ਅਤੇ [[ਜਟਾਉ]] ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ [[ਸੀਤਾ]] ਦੇ [[ਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ]] ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। {{ਰਾਮਾਇਣ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ]] 5tddw0ao2mioovhvttg17m3wlwfhz3c 0 28533 851491 839611 2026-11-04T06:53:37Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851491 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name =ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ | image = Alla Rakha 1988.jpg | alt = | caption = ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ 1988 ਵਿੱਚ | image_size = | background = ਸਾਜ਼-ਵਾਦਕ | birth_name = ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ | alias = | birth_place = ਪਘਵਾਲ, [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਿਆਸਤ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | birth_date = {{birth date|1919|04|29|df=yes}} | death_place =[[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|2000|02|03|1919|04|29|df=yes}} | origin = [[ਡੋਗਰਾ]] ਭਾਰਤੀ | instrument = [[ਤਬਲਾ]] | genre = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] | occupation = | years_active = | label = | associated_acts = [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]], [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]], [[ਅਦਿਤਿਆ ਕਲਿਆਣਪੁਰ]] | website = | notable_instruments = }} '''ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ''' ([[ਡੋਗਰੀ]]: क़ुरैशी अल्ला रखा ख़ान), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ''',(29 ਅਪਰੈਲ 1919 – 3 ਫਰਵਰੀ 2000) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ [[ਤਬਲਾ]] ਵਾਦਕ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ ਦਾ ਜਨਮ ਗਗਵਾਲ, [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਿਆਸਤ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ [[ਡੋਗਰੀ]] ਸੀ.। [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਹ12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਬਲਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਤਾਲ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 1977 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] <ref>{{Cite web |date=2 September 2014 |title=Padma Awards list (1954 - 2013) (scroll down to find 1977 for Alla Rakha's award) |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=18 October 2020 |publisher=Ministry of Communications and Information Technology (India)}}</ref><ref name="EB">{{Cite web |title=Alla Rakha - Indian musician |url=https://www.britannica.com/biography/Alla-Rakha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521040740/https://www.britannica.com/biography/Alla-Rakha |archive-date=21 May 2023 |access-date=11 March 2024 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> * [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 1982<ref>{{Cite web |date=16 August 2007 |title=Sangeet Natak Akademi Awards – Hindustani Music – Instrumental |url=http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition&honours_music_hindustani_instrumenta.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519200834/http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_music_hindustani_instrumenta.html |archive-date=19 May 2009 |access-date=18 October 2020 |publisher=Sangeet Natak Academy website}}</ref><ref name="EB" /> * 2000 ਵਿੱਚ ਟੀ. ਚੌਦੀਆ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2000/01/05/stories/0405210c.htm|title=State's honour of Allahrakha: Maya Rao bags Shantala Award|date=5 January 2000|work=The Hindu|access-date=20 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20041112231911/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2000/01/05/stories/0405210c.htm|archive-date=12 November 2004}}</ref> gkpndehun1nu7s507gbhagssf98p6yd 0 29150 851436 793977 2026-11-04T02:38:13Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851436 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ | birth_date = 2 ਫਰਵਰੀ 1889 | death_date = 2 ਅਕਤੂਬਰ 1964 | birth_place = [[ਲਖਨਊ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | death_place = | image = RajkumariAmritKaur1936.png | caption = 1945 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿਖੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ | religion = [[ਕੈਥੋਲਿਕ]] | movement = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ]] | organization = [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]], [[ਸੇਂਟ ਜੌਹਨ'ਜ ਐਮਬੂਲੈਂਸ ਕੋਰ]], [[ਟੀਬੀ, ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]], [[ਭਾਰਤੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ]], [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼]] }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ''' (2 ਫਰਵਰੀ 1889 – 2 ਅਕਤੂਬਰ 1964) 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਸ ਸਾਲ ਲਈ [[ਭਾਰਤੀ ਕੈਬਨਿਟ]] ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਉਘੀ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। . ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਸੰਸਥਾ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੌਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ 1948 ਤੋਂ 1958 ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਏਮਜ਼) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੋਰ ਯੋਗਦਾਨ: 1948 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਪਦਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਕੋੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਗਾਂਧੀ ਸਮਾਰਕ ਨਿਧੀ ਅਤੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਦਿੱਲੀ ਸੰਗੀਤ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ==ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਫਰਵਰੀ 1889 ਨੂੰ [[ਲਖਨਊ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]( ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਯੁੰਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ), [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅਤੇ ਇਸਦੇ 7 ਭਾਈ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰਥਲਾ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਔਧ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਗੋਲਖਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੈਟਰਜੀ ਦੀ ਧੀ ਪ੍ਰਿਸਕਿੱਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web|last=Roychowdhury|first=Adrija|date=2018-01-24|title=Amrit Kaur: The princess turned Gandhian who fought Nehru on women’s political participation|url=https://indianexpress.com/article/gender/amrit-kaur-the-princess-turned-gandhian-who-fought-nehru-on-womens-political-participation-5037044/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-30|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ਕੌਰ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਡੋਰਸੈੱਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਬੋਰਨ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1918 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਈ।<ref name=":2">{{Cite news|date=1964-02-07|title=Rajkumari Amrit Kaur, 75, Dies; India's First Minister of Health; Gandhi's Secretary 17 Years, a Princess, Led Campaign to Eradicate Malaria|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1964/02/07/archives/rajkumari-amrit-kaur-75-dies-indias-first-minister-of-health.html|access-date=2020-08-30|issn=0362-4331}}</ref> ਕੌਰ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਫਰਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite book|author=Verinder Grover|title=Great Women of Modern India|publisher=Deep & Deep|year=1993|isbn=9788171004591|volume=Vol. 5: Raj Kumari Amrit Kaur}}</ref><ref>{{cite news|date=6 February 1964|title=Rajkumari Amrit Kaur, 75, Dies|publisher=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1964/02/07/rajkumari-amrit-kaur-75-dies.html?_r=0}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਨ ਈਸਾਈ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੌਰ ਦਾ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ ਜੋ ਲੰਡਨ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ, ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪਰਚੇ ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਟੀਨ ਮੂਰਤੀ ਹਾਊਸ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>{{cite web|date=|title=Archives|url=http://www.nehrumemorial.com/archivehead.php|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110503203613/http://www.nehrumemorial.com/archivehead.php|archivedate=3 May 2011|publisher=[[Nehru Memorial Museum & Library]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ === ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ ਸਮੇਤ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕੌਰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 1919 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ (ਮੁੰਬਈ) ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੌਰ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 'ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ' ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਖੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੌਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਅਲੋਚਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਰਦਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਕੌਰ ਨੇ 1927 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 1930 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ 1933 'ਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ, 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਖੈਬਰ-ਪਖਤੂਨਖਵਾ 'ਚ, ਬੰਨੂ ਲਈ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਗਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਧਰੋਹ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ 1942 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪੀ ਮੰਤਵ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਥੀਅਨ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਅੱਗੇ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ। ਕੌਰ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੂਮੈਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫੰਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਡੀ ਇਰਵਿਨ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1945 ਅਤੇ 1946 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ 'ਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਪਾਈਨਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਕੌਰ ਨੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਪਰਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। == ਈਸਾਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ == ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਈਸਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।[24] 1947 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਨੇੜਲਾ ਸੰਪਰਕ ਰਿਹਾ।[24] ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਈਸਾਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ।[24] ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਨੂੰ "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ" ਮੰਨਿਆ।[24] ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 1955 ਵਿੱਚ, ਕੌਰ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ-ਧਮਕਾਉਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।[24] ਫਿਰ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਦੋ ਪੱਤਰ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜੇ।[24] == ਏਮਜ਼ == 18 ਫਰਵਰੀ, 1956 ਨੂੰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉੱਚ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਏ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1956 ਤੱਕ, ਸੰਸਦ ਦੇ ਇੱਕ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਏਮਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[25] === ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ === [[File:Rajkumari Amrit Kaur receiving penicillin cases.jpg|thumb|Ninety-three cases of penicillin, a gift from the Canadian Red Cross to India arrived at New Delhi in a special plane from Canada on 17 October 1947. Presenting the gift to Amrit Kaur, the then Health Minister in the Government of India at the Palam aerodrome. [[Jivraj Narayan Mehta]], Director General of Health Services appears on the left and standing on the right is Sardar Balwant Singh Puri of the Indian Red Cross.]] ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਜੋ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://cadindia.clpr.org.in/ CADIndia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329161051/http://cadindia.clpr.org.in/ |date=29 March 2019 }}. Cadindia.clpr.org.in. Retrieved on 7 December 2018.</ref> ਉਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।<ref>[http://cadindia.clpr.org.in/constituent_assembly_members/rajkumari_amrit_kaur Rajkumari Amrit Kaur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323063912/http://cadindia.clpr.org.in/constituent_assembly_members/rajkumari_amrit_kaur |date=23 March 2019 }}. Cadindia.clpr.org.in (6 February 1964). Retrieved on 2018-12-07.</ref> ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। === ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ === ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ; ਉਹ ਕੈਬਨਿਟ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। 1950 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਟੀ.ਬੀ. ਟੀਕਾਕਰਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੀ.ਸੀ.ਜੀ. ਟੀਕਾਕਰਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਕੌਰ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਏਮਜ਼) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਕੌਰ ਨੇ 1956 ਵਿੱਚ ਏਮਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੌਰ ਨੇ ਏਮਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ, ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੱਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਮਕਾਨ (ਮਨੋਰਵਿਲੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ) ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਨਰਸਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਛੁੱਟੀ ਘਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":0"> {{Cite web|last=Roychowdhury|first=Adrija|date=2020-08-27|title=Rajkumari Amrit Kaur: The princess who built AIIMS|url=https://indianexpress.com/article/research/rajkumari-amrit-kaur-the-princess-who-built-aiims-6570937/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-30|website=The Indian Express|language=en}} </ref> ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਚਾਈਲਡ ਵੈੱਲਫੇਅਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਦਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|title=Aboutus|url=http://www.iccw.co.in/dared_dream.html|access-date=2020-08-30|website=www.iccw.co.in|archive-date=2019-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624082355/http://www.iccw.co.in/dared_dream.html|url-status=dead}}</ref> ਕੌਰ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਡ ਕਰਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਡ ਕਰਾਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਇਨੀਅਰ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਟੀ.ਬੀ. ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਨਰਸਿੰਗ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1957 ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। 1958 ਤੋਂ 1963 ਦਰਮਿਆਨ ਕੌਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੋਟਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ, ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਟਿਊਬਰਕੂਲੋਸਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜਾਨਜ਼ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਕੌਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਨੇ ਸੈਂਡ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,<ref>{{Cite web |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/kapurthala.html |title=Genealogy |access-date=5 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808230543/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/kapurthala.html |archive-date=8 August 2018 |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਟੀ ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ "ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ" ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ]] jy6edm4r2h7qpym5b9k95671lkxcjo7 0 29504 851260 821143 2026-11-03T13:51:26Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851260 wikitext text/x-wiki {{Other uses|ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)}}{{ਅਪਡੇਟ|ਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}}{{Infobox musical artist | name = ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ | image = Amrinder Singh Gill.jpg | alt = | caption = ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ | background = solo_singer | birth_name = ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | alias = ਐਮੀ | birth_date = {{birth date and age|1976|5|11}} | origin = ਪਿੰਡ ਬੂੜਚੰਦ, [[ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | genre = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਭੰਗੜਾ]], [[ਰੋਮਾਂਸ (ਮੁਹੱਬਤ)|ਰੋਮਾਂਸ]],[[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] | occupation = [[ਗਾਇਕ]], [[ਅਦਾਕਾਰ]] | years_active = 2000-ਹੁਣ ਤੱਕ | label = ਕਮਲੀ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ([[ਯੂ.ਕੇ.]])<br />ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ([[ਭਾਰਤ]])<br /> [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] ([[ਭਾਰਤ]])<br />ਪਲੈਨੇਟ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ([[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]])| | associated_acts = | website = http://www.amrindergill.co.uk/ | notable_instruments = }} '''ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ''' (ਜਨਮ 11 ਮਈ 1976) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਾ]], [[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ। ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਤਰਨਤਾਰਨ) ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਬੂੜਚੰਦ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ “ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਵਾਰਡ” ਲਈ ਦਸ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਤਿੰਨ, ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। “ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ” ਲਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਦੋ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਕਾਲਾ ਡੋਰੀਆ’ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ‘ਚ “ਜੇ ਮਿਲੇ ਉਹ ਕੁੜੀ”, “ਲਾ ਲਈਆਂ ਤੂੰ ਯਾਰੀਆਂ”, “ਦਾਰੂ ਨਾ ਪੀਂਦਾ ਹੋਵੇ”," ਮੇਲ ਕਰਾ ਦੇ ਰੱਬਾ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ” ਆਦਿ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ। 2012 ਵਿਚ ਆਈ ਐਲਬਮ “ਜੁਦਾ” ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਿਟਸ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਮਿਲਿਆ। “ਜੁਦਾ” ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਬਾਅਦ 2014 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਇਸਦਾ ਸੀਕੁਅਲ “ਜੁਦਾ 2” ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ "ਸੁਪਨਾ" 2015 ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ ਹੋਇਆ। ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਬਾਦ ਅਗਸਤ 2021 ’ਚ “ਜੁਦਾ 3” [ਚੈਪਟਰ ਪਹਿਲਾ] ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮਈ ‘ਚ ਇਸੇ ਐਲਬਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਐਲਬਮਾਂ ਚੋਂ “ਚੱਲ ਜਿੰਦੀਏ” ਤੇ “ਤੂੰ ਸਾਹ ਮੇਰਾ ਬਣ,ਮੈਂ ਹਵਾ ਤੋਂ ਕੀ ਲੈਣਾ” ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਏ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੰਪਨੀ [[ਰਿਦਮ ਬੋਆਏਜ਼ ਏੰਟਰਟੇਨਮੇੰਟ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2009 ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮੁੰਡੇ ਯੂਕੇ ਦੇ' 'ਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ, ਟੌਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਚ’ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ “ਡੈਡੀ ਕੂਲ ਮੁੰਡੇ ਫੂਲ” ਅਤੇ “ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਫਾ ਕਰੋ” ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ]], [[ਲਵ ਪੰਜਾਬ]], [[ਲਹੌਰੀਏ]], [[ਗੋਲਕ ਬੁਗਨੀ ਬੈਂਕ ਤੇ ਬਟੂਆ]] ਤੇ “ਅਸ਼ਕੇ” ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।2019 ‘ਚ “ਚੱਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ” ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਈ ਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਇਸਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਭਾਗ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਏ। 2022 ਵਿੱਚ ਲੰਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਫ਼ਿਲਮ “ਛੱਲਾ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ” ਆਈ ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਤੇ ਪੂਰੀ ਉੱਤਰ ਸਕੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੌਕਸ ਔਫਿਸ ‘ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੀ।ਹੁਣ 2 ਅਗਸਤ, 2024 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਫ਼ਿਲਮ “ਦਾਰੂ ਨਾ ਪੀਂਦਾ ਹੋਵੇ” ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਬੂੜਚੰਦ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐੱਸ.ਸੀ ਤੇ ਐੱਮ.ਐੱਸ.ਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਗਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ==ਕੈਰੀਅਰ== [[File:Amrinder Singh Gill.jpg|thumb|150px|ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ 2019 ਵਿੱਚ]] ਉਸਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਕਾਲਾ ਡੋਰੀਆ' ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਕੀਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: "ਕੋਈ ਤਾਂ ਪੈਗਾਮ ਲਿਖੇ", "ਮਧਾਣੀਆਂ", "ਖੇਡਣ ਦੇ ਦਿਨ ਚਾਰ" "ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ" "ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ" ਆਦਿ। ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ 'ਜੁਦਾ' ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲ ਪੰਜਾਬੀ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ”ਜੁਦਾ”ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਿਟ ਏਸ਼ੀਆ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਐਲਬਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। === ਅਦਾਕਾਰੀ === ਉਸਨੇ ਨੇ [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] ਅਤੇ [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਮੁੰਡੇ ਯੂਕੇ ਦੇ 2009 ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 'ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਟੌਹਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ [[ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ]] ਅਤੇ 'ਰਨਵਿਜੇ ਸਿੰਘ' ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੂੰ ਮੇਰਾ 22 ਮੈਂ ਤੇਰਾ 22' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਪਰ [[ਹਨੀ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਮੈਂਡੀ ਤੱਖਰ|ਮੈੰਡੀ ਤੱਖਰ]] ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]], ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਅਤੇ ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ ਨਾਲ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਾਡੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ' ਕੀਤੀ, ਫਿਰ [[ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ|ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਯੁਵਿਕਾ ਚੌਧਰੀ]] ਨਾਲ 'ਡੈਡੀ ਕੂਲ ਮੁੰਡੇ ਫੂਲ' ਕੀਤੀ। 'ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਫਾ ਕਰੋ' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 2016 ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ “ਅੰਗਰੇਜ਼” ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਤੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ [[ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ|ਸਰਗੁਨ ਮਹਿਤਾ]] ਅਤੇ [[ਅਦਿਤੀ ਸ਼ਰਮਾ|ਅਦਿਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਲਵ ਪੰਜਾਬ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸਰਗੁਨ ਮਹਿਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਦੀ ਦੀ 2017 ‘ਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ “ਲਾਹੌਰੀਏ” ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਜਿਸਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।2019 ‘ਚ “ਚੱਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ” ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਈ ਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਇਸਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਭਾਗ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਏ। 2022 ਵਿੱਚ ਲੰਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਫ਼ਿਲਮ “ਛੱਲਾ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ” ਆਈ ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਤੇ ਪੂਰੀ ਉੱਤਰ ਸਕੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੌਕਸ ਔਫਿਸ ‘ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੀ।ਹੁਣ 2 ਅਗਸਤ, 2024 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਫ਼ਿਲਮ “ਦਾਰੂ ਨਾ ਪੀਂਦਾ ਹੋਵੇ” ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ==ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ !! ਐਲਬਮ !! ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ !! ਸੰਗੀਤਕਾਰ |- | 2000 || ਅਾਪਣੀ ਜਾਨ ਕੇ || ਗੋਇਲ ਮਿੳੂਜ਼ਿਕ || ਸੁਖਪਾਲ ਸੁੱਖ |- | 2001|| ਚੰਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ || ਫਾਈਨਟੱਚ|| ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ |- | 2002 || ੲਿੱਕ ਵਾਅਦਾ || ਫਾਈਨਟੱਚ || ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ |- | 2005 || [[ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ]] || ਕਮਲੀ ਰਿਕਾਰਡਜ਼/ਮਿੳੂਜ਼ਿਕ ਵੇਵਜ਼ || [[ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]] |- | 2007 || ਸਾੲਿਲੈਂਟ ਟਿਅਰਜ਼ || ਮਿੳੂਜ਼ਿਕ ਵੇਵਜ਼|| ਸਾਈਮਨ ਨੰਦਰਾ |- | 2007 || ੲਿਸ਼ਕ || ਕਮਲੀ ਰਿਕਾਰਡਜ਼/ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼/ਪਲੈਨਟ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ || ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ |- | 2009 || ਦੂਰੀਅਾਂ || ਕਮਲੀ ਰਿਕਾਰਡਜ਼/ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼/ਪਲੈਨਟ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ || ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ |- | 2011 || ਜੁਦਾ || ਅੈਨਵੀ/ ਮਿੳੂਜ਼ਿਕ ਵੇਵਜ਼/ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|| ਡਾ.ਜ਼ਿੳੂਸ |- | 2014 || ਜੁਦਾ-2 || ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ || ਡਾ.ਜ਼ਿੳੂਸ |} ==ਸਿੰਗਲ ਗੀਤ== {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ !! ਐਲਬਮ !! ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ !! ਟਿੱਪਣੀ |- | 2009 || ਕਲੈਬੋਰੇਸ਼ਨ-2 || ਮੂਵੀ ਬਾਕਸ/ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼/ਪਲੈਨਟ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ || ਗੀਤ- ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ, ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ |- | 2012 || ਟਵੈਲਵ || ਐਨਵੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟਜ਼ || ਗੀਤ- 2 ਨੰਬਰ, [[ਬਿਲਾਲ ਸਈਦ]] ਦੇ ਨਾਲ |- | 2014 || ਬਾਪੂ(ਸਿੰਗਲ) || ਰਿਦਮ ਬੁਆਏਜ਼ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟਜ਼ /ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|| ਲੇਖਕ: ਹੈਪੀ ਰਾਏਕੋਟੀ <br> ਸੰਗੀਤ: [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] |- | 2015 || ਸੁਪਨਾ (ਸਿੰਗਲ) || ਰਿਦਮ ਬੁਆਏਜ਼ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟਜ਼ || ਲੇਖਕ: ਜਾਨੀ <br> ਸੰਗੀਤ: ਬੀ ਪਰਾਕ |} ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ== {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਕਿਰਦਾਰ ! ! !! ਟਿੱਪਣੀ |- | 2009 || ਮੁੰਡੇ ਯੂ. ਕੇ. ਦੇ || ਜਸਜੋਤ ਗਿੱਲ | | || ਡੈਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮ (ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ) |- | 2010|| ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ || ਐਸ ਪੀ ਸਿੰਘ | | || |- | 2012 || ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ || ਕੈਪਟਨ ਯੁਵਰਾਜ | | || ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ |- | 2012 || ਟੌਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ || ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ | | || |- | 2013 || ਤੂੰ ਮੇਰਾ 22 ਮੈਂ ਤੇਰਾ 22 || ਰੌਬੀ | | || |- | 2013 || ਸਾਡੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ || ਰਾਜਵੀਰ | | || |- | 2013 || ਡੈਡੀ ਕੂਲ ਮੁੰਡੇ ਫੂਲ || ਮਨੀ | | || |- | 2014 || [[ਗੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਾ ਕਰੋ]] || ਕਾਲਾ | | || |- | 2014 || ਹੈਪੀ ਗੋ ਲੱਕੀ || ਹਰਿਵੰਦਰ ਸਿੰਘ/ਹੈਪੀ | | || |- | 2015 || [[ਅੰਗਰੇਜ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਅੰਗਰੇਜ]] || ਅੰਗਰੇਜ | | || |- | 2015 || ਮੁੰਡੇ ਕਮਾਲ ਦੇ || ਵਿਕਰਮ | | || |- | 2016 || ਲਵ ਪੰਜਾਬ || ਪਰਗਟ ਬਰਾੜ | | || |- | 2017 || [[ਸਰਵਣ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਰਵਣ]] || ਮਿੱਠੂ | | || ਨਿਰਮਾਤਾ: [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] |- | 2017 || [[ਲਹੌਰੀਏ]] || ਕਿੱਕਰ ਸਿਂੰਘ | | || |- | 2017 || [[ਵੇਖ ਬਰਾਤਾਂ ਚੱਲੀਆਂ]] || ਸੁਭੇਗ ਸਿੰਘ | | || ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ |- | 2018 || [[ਗੋਲਕ ਬੁਗਨੀ ਬੈਂਕ ਤੇ ਬਟੂਆ]] || ਭੋਲਾ | | || |- | 2018 || [[ਅਸ਼ਕੇ]] || ਪੰਮਾ | | || |- | 2019 || [[ਲਾਈਏ ਜੇ ਯਾਰੀਆਂ]] || ਗੈਰੀ ਰੰਧਾਵਾ | | || |- | 2019 || [[ਚੱਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ]] || ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ "ਜਿੰਦਰ" | | || |- |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ]] nbf4wbzvn5x2ppa87wl9135t6d3tshz 0 29684 851253 236658 2026-11-03T13:20:16Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851253 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਅਮਰਕਾਂਤ | image = | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym =ਸ਼ਰੀਰਾਮ ਲਾਲ, ਅਮਰਨਾਥ | birth_name = ਸ਼ਰੀਰਾਮ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|7|1}} | birth_place = ਨਗਰਾ ਪਿੰਡ , ਬਲੀਆ ਜ਼ਿਲਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | death_date = {{death date and age|df=yes|2014|2|17|1925|7|1}} | death_place = | spouse = | parents = ਸੀਤਾਰਾਮ ਵਰਮਾ, ਅਨੰਤੀ ਦੇਵੀ | occupation =ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ | awards = 2007:[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] <br />: [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ]] | signature = }} '''ਅਮਰਕਾਂਤ''' (1 ਜੁਲਾਈ 1925 - 17 ਫਰਵਰੀ 2014)<ref>[http://www.abhivyakti-hindi.org/lekhak/a/amarkant.htm अमरकांत - अभिव्यक्ति]</ref> ਹਿੰਦੀ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ। ਯਸ਼ਪਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਕੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ== ਅਮਰਕਾਂਤ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1925 ਨੂੰਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਲੀਆ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਗਾਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਇਸਥ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾਰਾਮ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੰਤੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰਕਾਂਤ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਮਰਕਾਂਤ ਦਾ ਵੀ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰਾਮ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸਾਧੁ-ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਅਮਰਕਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਅਮਰਨਾਥ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਖੁਦ ਸ਼ਰੀਰਾਮ ਲਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਅਮਰਕਾਂਤ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਬਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਸਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਕਾਂਤ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੱਤਰ-ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਹਾਣੀ-ਚਰਚਿਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ [[ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼]], [[ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ]], [[ਰਾਜੇਂਦਰ ਯਾਦਵ]] ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ ਸੀ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 1955 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਕਲੈਕਟਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ==ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ== *''ਇਨ੍ਹੀਂ ਹਥਿਆਰੋਂ ਸੇ'' ਨਾਵਲ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ *ਗਿਆਨਪੀਠ *ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ *ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ=== *ਜਿੰਦਗੀ ਔਰ ਜੋਂਕ *ਦੇਸ਼ ਕੇ ਲੋਕ *ਮੌਤ ਕਾ ਨਗਰ * ਮਿੱਤ੍ਰ-ਮਿਲਨ * ਕੁਹਾਸਾ *ਤੂਫਾਨ *ਕਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ *ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਕਹਾਨੀਆਂ ===ਨਾਵਲ=== *ਸੂਖਾ ਪੱਤਾ *ਆਕਾਸ਼ਪਕਸ਼ੀ *ਕਾਲੇ-ਉਜਲੇ ਦਿਨ *ਸੁਖਜੀਵੀ *ਬੀਚ ਕੀ ਦੀਵਾਰ *ਗਰਾਮ ਸੇਵਿਕਾ *ਕੰਟੀਲੀ ਰਾਹ ਕੇ ਫੂਲ *ਖੁਦੀਰਾਮ *ਸੁੰਨਰ ਪਾਂਡੇ ਕੀ ਪਤੋਹੂ , *ਇਨ੍ਹੀਂ ਹਥਿਆਰੋਂ ਸੇ *ਲਹਰੇਂ ===ਬਾਲ-ਨਾਵਲ=== *ਬਾਨਰ-ਸੈਨਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] hry4b8fe66ytvu6degzzvide6j4nmvg 851254 851253 2026-11-03T13:27:01Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851254 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਅਮਰਕਾਂਤ | image = | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym =ਸ਼ਰੀਰਾਮ ਲਾਲ, ਅਮਰਨਾਥ | birth_name = ਸ਼ਰੀਰਾਮ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|7|1}} | birth_place = ਨਗਰਾ ਪਿੰਡ, ਬਲੀਆ ਜ਼ਿਲਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | death_date = {{death date and age|df=yes|2014|2|17|1925|7|1}} | death_place = | spouse = | parents = ਸੀਤਾਰਾਮ ਵਰਮਾ, ਅਨੰਤੀ ਦੇਵੀ | occupation =ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ | awards = 2007:[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] <br />: [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨਪੀਠ]] | signature = }} '''ਅਮਰਕਾਂਤ''' (1 ਜੁਲਾਈ 1925 - 17 ਫਰਵਰੀ 2014)<ref>[http://www.abhivyakti-hindi.org/lekhak/a/amarkant.htm अमरकांत - अभिव्यक्ति]</ref> ਹਿੰਦੀ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ। ਯਸ਼ਪਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਕੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ== ਅਮਰਕਾਂਤ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1925 ਨੂੰਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਲੀਆ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਗਾਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਇਸਥ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾਰਾਮ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੰਤੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰਕਾਂਤ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਮਰਕਾਂਤ ਦਾ ਵੀ ਨਾਮ ਸ਼ਰੀਰਾਮ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸਾਧੁ-ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਅਮਰਕਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਅਮਰਨਾਥ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਖੁਦ ਸ਼ਰੀਰਾਮ ਲਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਅਮਰਕਾਂਤ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਬਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਸਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਕਾਂਤ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੱਤਰ-ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਹਾਣੀ-ਚਰਚਿਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ [[ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼]], [[ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ]], [[ਰਾਜੇਂਦਰ ਯਾਦਵ]] ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ ਸੀ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 1955 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਕਲੈਕਟਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। ==ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ== *''ਇਨ੍ਹੀਂ ਹਥਿਆਰੋਂ ਸੇ'' ਨਾਵਲ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ *ਗਿਆਨਪੀਠ *ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ *ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ=== *ਜਿੰਦਗੀ ਔਰ ਜੋਂਕ *ਦੇਸ਼ ਕੇ ਲੋਕ *ਮੌਤ ਕਾ ਨਗਰ * ਮਿੱਤ੍ਰ-ਮਿਲਨ * ਕੁਹਾਸਾ *ਤੂਫਾਨ *ਕਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ *ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਕਹਾਨੀਆਂ ===ਨਾਵਲ=== *ਸੂਖਾ ਪੱਤਾ *ਆਕਾਸ਼ਪਕਸ਼ੀ *ਕਾਲੇ-ਉਜਲੇ ਦਿਨ *ਸੁਖਜੀਵੀ *ਬੀਚ ਕੀ ਦੀਵਾਰ *ਗਰਾਮ ਸੇਵਿਕਾ *ਕੰਟੀਲੀ ਰਾਹ ਕੇ ਫੂਲ *ਖੁਦੀਰਾਮ *ਸੁੰਨਰ ਪਾਂਡੇ ਕੀ ਪਤੋਹੂ , *ਇਨ੍ਹੀਂ ਹਥਿਆਰੋਂ ਸੇ *ਲਹਰੇਂ ===ਬਾਲ-ਨਾਵਲ=== *ਬਾਨਰ-ਸੈਨਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] 7jjvj7h3omtl9n6hna7m880apkyvgyq 0 29843 851433 774532 2026-11-04T02:25:09Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851433 wikitext text/x-wiki {{Infobox poem|name= |image= |image_size=220px |caption= |subtitle= |author=[[ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ]] |original_title=امبڑی (ਅੰਬੜੀ) |original_title_lang= |translator= |written=1962-1972 |first= |cover_artist=[[Ferozsons]] |country=ਪਾਕਿਸਤਾਨ |language=[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] |subject=ਮਮਤਾ |form= [[ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ]] |meter= |rhyme= |publisher= |publication_date=1974 |media_type= |lines=27 |pages=}} " '''ਅੰਬੜੀ''' " ( {{Lang-pnb|{{Nastaliq|امبڑی}}}}) (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਅੰਮੀ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) [[ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ]] [[ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ]] ਹੈ। ਇਹ 1950 ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਇੱਕ ਅਸਲ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ ਨਾਲ਼ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਘਟੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਲਗਭਗ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਲਿਖਾਰੀ [[ਕੁੰਜਾਹ]] ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="knonie">{{Cite web |date=May 9, 2010 |title=Punjabi Poem "Ambri" [Mother] by Anwar Masood, with English Translation |url=http://knonie.blogspot.com/2010/05/punjabi-poem-ambri-mother-by-anwar.html |access-date=12 Dec 2016 |publisher=Knonie}}</ref> 1962 ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਅਨਵਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ) ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1974 ਵਿੱਚ ''[[ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ|ਮੇਲਾ ਅਖੀਆਂ ਦਾ]]'',<ref>[[:pnb:میلہ اکھیاں دا]]</ref> ਵਿੱਚ ਛਪੀਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ|ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ]] ਦੀ [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ|ਏਕ ਪਹਾੜ ਔਰ ਗੁਲੇਹਰੀ]] ਵਰਗੀ ਗੈਰ-ਤਾਲਬੱਧ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। <ref name="Dhillon">{{Cite web |last=Review of Anwar Masood's poem 'Ambri' |date=June 5, 2013 |title=Know Your Poets: Anwar Masood |url=http://www.pashaurasinghdhillon.com/discussion/know-your-poets-anwar-masood/ |access-date=12 Dec 2016 |publisher=Profile of poet Anwar Masood by Pashaura Singh Dhillon |archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222055846/http://www.pashaurasinghdhillon.com/discussion/know-your-poets-anwar-masood/ |url-status=dead }}</ref> ਕਵਿਤਾ ਸਮੀਖਿਅਕ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦੁਰਲੱਭ ਦਾਤ ਹੈ”। <ref name="Dhillon" /> ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਅਨਵਰ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਭਾਵਨਾ-ਭਿੱਜੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=June 17, 2012 |title=Anwar's most heart-touching poem |url=http://nativepakistan.com/poems-about-mother/ |access-date=13 Dec 2016 |publisher=NativePakistan website |archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222003847/http://nativepakistan.com/poems-about-mother/ |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਕਵਿਤਾਅਕਸਰ ਮਸੂਦ ਸਾਲਾਨਾ [[ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ|ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ]], [[ਮਾਂ ਦਿਵਸ]] ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 11 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ''ਅੰਬੜੀ'' ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਾਸਰਸੀ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ਼ਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਦੇ 40 ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰੇਰਨਾ == ਸ਼ਾਇਰ ''ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ'' ਆਪਣੇ ਸਨਕੀ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਕਲਾਸਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ''ਅੰਬੜੀ'' ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ''ਬੇਅੰਤ'' ਪਿਆਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ ਅਕਸਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ: {{Quote|text="ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ [[ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਕੁੰਜਾਹ]] ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ।...ਇੱਕ ਦਿਨ, ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ "ਬਸ਼ੀਰ" ਬਹੁਤ ਲੇਟ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਦੋ ਟੱਲੀਆਂ ਵੱਜ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਮੈਂ ਲੇਟ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਹਾਂ? ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਅਕਰਮ" (ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਨੇ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕੁੱਟਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਖੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਖਾਧੇ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਬੇਟਾ ਭੁੱਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇ ਜਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੁੱਖਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੋ ਦਿਨ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਮੈਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ "ਮਮਤਾ" ਉਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਨਮੁਰਾਦ ਹੈ ਦਿਲ ਕੀ ਤਸੱਲੀ ਕਾ ਕੀ ਕਰੂੰ?" ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ। "|sign=ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ|source=''ਵਿਸ਼ਾਲ-ਏ-ਯਾਰ'' ਐਤਵਾਰ, 09 ਮਈ 2010}} ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਕਾਵਿ-ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿੰਡੀਗੇਬ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣੇ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਸਤਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੀ ਜਾਣੀ ਸੀ- ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਨਮੀ ਕਵਿਤਾ, ਨਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਧੱਕਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਨਮਾਜ਼-ਏ-ਮੁਮਰਾਹ''' ਸੀ। == ਕਵਿਤਾ == ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕ ''ਅਖੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸ ਹੋਰ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1974 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਠ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: <poem> ਮਾਸਟਰ: ਅੱਜ ਬੜੀ ਦੇਰ ਨਾਲ਼ ਆਇਆਂ ਐਂ ਬਸ਼ੀਰਿਆ ਐਹ ਤੇਰਾ ਪਿੰਡ ਏ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਈ ਸਕੂਲ ਏ ਜਾਏਂਗਾ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਭੰਨਾਂ ਕੇ ਆਇਆਂ ਐਂ ਤੂੰ ਅੱਜ ਦੋਵੇਂ ਟੱਲੀਆਂ ਘੁਸਾ ਕੇ ਬਸ਼ੀਰਾ: ਮੁਣਸ਼ੀ ਜੀ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਪਹਿਲੋਂ ਸੁਣ ਲੌ ਅਕਰਮੇ ਨੇ ਨ੍ਹੇਰ ਜਿਹਾ ਨ੍ਹੇਰ ਅੱਜ ਪਾਇਆ ਜੇ ਮਾਈ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਰਦਾ ਏ ਤੇ ਬੜਾ ਡਾਢਾ ਮਾਰਦਾ ਏ ਅੱਜ ਏਸ ਭੈੜਕੇ ਨੇ ਹੱਦ ਪਈ ਮੁਕਾਈ ਏ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਧਾਣੀ ਭੰਨ ਛੱਡੀ ਸੂ ਬੰਦੇ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਨੇਂ ਤੇ ਓਥੋਂ ਭੱਜ ਵੱਜਿਆ ਏ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਸਕੂਲ ਵੱਲ ਨੱਸਿਆ ਏ ਮਾਈ ਇਹਦੀ ਮੁਣਸ਼ੀ ਜੀ ਘਰ ਸਾਡੇ ਆਈ ਸੀ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਨੀਲ ਸਨ ਸੁਜਾ ਹੋਇਆ ਹੱਥ ਸੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਥਰੂ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੱਤ ਸੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਸੋਹਣਿਆ ਵੇ ਪੁੱਤਰ ਬਸ਼ੀਰਿਆ ਮੇਰਾ ਇਕ ਕੰਮ ਵੀ ਤੂੰ ਕਰੀਂ ਅੱਜ ਹੀਰਿਆ ਰੋਟੀ ਮੇਰੇ ਅਕਰਮੇ ਦੀ ਲਈ ਜਾ ਮਦਰਸੇ ਅੱਜ ਫ਼ਿਰ ਟੁਰ ਗਿਆ ਏ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਰੁੱਸ ਕੇ ਘਿਉ ਵਿਚ ਗੁੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਰਾਉਂਠੇ ਉਸ ਪੱਕੇ ਨੇਂ ਰੀਝ ਨਾਲ਼ ਰਿੰਨ੍ਹਿਆਂ ਸੂ ਆਂਡਿਆਂ ਦਾ ਹਲਵਾ ਪੌਣੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਸੂ ਇਹੋ ਗੱਲ ਆਖਦੀ ਸੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੁਣਸ਼ੀ ਜੀ ਛੇਤੀ ਨਾਲ਼ ਜਾਈਂ ਬੀਬਾ'ਦੇਰੀਆਂ ਨਾ ਲਾਈਂ ਬੀਬਾ ਉਹਦੀਆਂ ਤੇ ਲੂਸਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਭੁੱਖਾ ਭਾਣਾ ਅੱਜ ਓ ਸਕੂਲੇ ਟੁਰ ਗਿਆ ਏ ਰੋਟੀ ਉਹਨੇ ਦਿੱਤੀ ਏ ਮੈਂ ਭਜਾ ਲੱਗਾ ਆਇਆ ਜੇ ਅਕਰਮੇ ਨੇ ਨ੍ਹੇਰ ਜਿਹਾ ਨ੍ਹੇਰ ਅੱਜ ਪਾਇਆ ਏ</poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] d759g6uj8tg07nt19vqw1vjz4medwhr 0 37828 851487 635898 2026-11-04T06:20:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851487 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ | image = Comrade_Achhar_Singh_Chhina.jpg | caption = ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ | birth_date = {{birth date|1899|10|02|df=y}} | birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|1981|03|11|1899|10|01|df=y}} | death_place = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | occupation = [[ਰਾਜਨੇਤਾ]] }} '''ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ''' (1899–1981) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ]] [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।<ref>Fauja Singh and Chaman Lal Datta “Who's who: Punjab Freedom Fighters” (Punjab, India) 1991 p5</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਜਿਹੇ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਜਦੀਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ | ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਆਗੂ ਸਨ | ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਸੀ | ਉਹ ਸਿਰ ਤਲੀ ਤੇ ਧਰ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੂਝੇ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਈ | ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਮਾਜੀ ਲੁੱਟ ਘਸੁੱਟ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਜਹਾਲਤ ਵਿਰੁੱਧ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ | ਅਜ਼ਾਦ ਤੋਰ ਤੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਅਤੇ ਠਰ੍ਹੰਮੇ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਤੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1899 ਨੂੰ ਪੱਤੀ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ਪੁਰ ਪਿੰਡ ਹਰਸ਼ਾ ਛੀਨਾ ਤਹਿਸੀਲ ਅਜਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਖੇ ਸਰਦੇ ਪੁੱਜਦੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ. ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ | ਆਪ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪਿੰਡ ਹਰਸ਼ਾ ਛੀਨਾ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ | ਇਥੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (1918 – 1921) ਤੋਂ ਹੀ ਐਫ. ਸੀ. ਐਸ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ | ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼  ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਆਉਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੇ ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਰ ਕੱਢ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰਿੰਸ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ | ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਉਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਤਾਂਘ ਸੀ | ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮਿਸਟਰ ਵਾਦਨ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣਹਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤੇ ਉੱਚ ਪਦਵੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਲੋਭ ਦੇ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡੱਕਿਆ | ਪਰ ਅਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਅਣਖੀਲੇ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਕੜ੍ਹੀਆਂ ਜਕੜ ਨਾਂ ਸਕੀਆਂ | ਉਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ 1921 ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ | ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਝੱਖੜ ਝੁੱਲ ਪਿਆ | ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਹਿਜਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸ. ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ| ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਧੁਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਜਿਲ ਵਲ ਵਧਣੋਂ ਨਾ ਰੋਕ ਸਕੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜੁਟੇ ਰਹੇ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 1922 ਤੱਕ ਸਾਂਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਬਰਕਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਲਈ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 1922 ਵਿੱਚ ਸਾਂਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੁਲਮਾਂ ਖਿਲਾਫ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੰਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਫਿਰ ਫੋਰਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰ ਮਕੈਨਿਕ ਦੀ ਟਰੈਨਿੰਗ ਲਈ ਡੀਟਰਾਇਟ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ 1923 ਤੋਂ 1930 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ | 1927 ਵਿੱਚ ਡੀਟਰਾਇਟ ਵਿਖੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਵੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1931 ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ | ਫੇਰ ਸਾਂਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਾਪਸ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ | ਇੱਥੇ ਉਹ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਜ਼ੀਡੀਅਮ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਉਹ 1932 ਤੱਕ ਰਹੇ | ਇਸੇ ਹੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਾਮਰੇਡ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਵਤੰਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਅਧਿਅਨ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਚਲੇ ਗਏ | ਉੱਥੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲਰਕਿਨ ਦੇ ਨਾ ਹੇਠ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਪਣਾ ਮੇਲ ਰੂਸ ਦੇ ਉੱਚ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 1934 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਪਰਤੇ | 1934 ਤੋਂ 1936 ਤੱਕ ਗੁਪਤਵਾਸ ਰਹਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ | ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਗਾ ਅਤੇ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜਾਗਰਤੀ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਪਰਚਾ ਕੱਢਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ‘ਚ ਬੈਠੇ ਹਮਖਿਆਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਮਹੌਲ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ | ਅਕਤੂਬਰ 1936 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਪੈਰਿਸ ਡਾਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕਖਾਨੇ ਗਏ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਡਾਕਖਾਨੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸੜਕ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅੰਦਰ ਗਏ ਤੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਪੁਲਿਸ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 14 ਸਾਲ ਮਫਰੂਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ | ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਛੀਨਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਗਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ | ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵਿਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ | ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਡੁਲ੍ਹਾ ਨਾ ਸਕੇ | ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕੱਟਣ ਲਈ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ | ਜਨਵਰੀ 1938 ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡੋਂ ਪਿੰਡੀ ਲਿਜਾ ਕੇ ਜਲਸਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਲੜੀ ਤਹਿਤ ਪਿੰਡ ਚਮਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਂ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੂਆਰੇ ਗੇੜਾ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਖਲੋ ਛੀਨਾ ਜੀ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ ਡੀ. ਸੀ. ਮੈਕਡਾਨਲਡ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸੈਕਟਰੀ ਮੀਰ ਮਕਬੂਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ | ਜਿਉਂ ਹੀ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੇ ਤਕਰੀਰ ਕਰਨੀ ਚਾਲੂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਜਲਸਾ ਛੱਡ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੁਰ ਪਏ | ਇਸ ਤਰਾਂ ਬੇਇੱਜਤ ਹੋ ਸਰਕਾਰੀ ਅਮਲਾ ਉੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ | ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫਤਿਹਵਾਲ ਵਿੱਚ 13 ਮਾਰਚ 1938 ਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਰੱਖ ਲਈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡੀ. ਸੀ. ਮੈਕਡਾਨਲਡ ਨੇ ਪਿੰਡ ਚਮਿਆਰੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਖਾਤਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਘੜੀ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰ ਖਿਲਾਫ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਾ ਜੁੜਨ | ਛੀਨਾਂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਭਾਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਠ, ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ, ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਫਾਤਿਮਾ ਨੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਵੀ ਕੀਤਾ | ਸਥਾਨਕ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਦਮਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਾਲੀ ਜਗਾ ਆ ਗਿਆ | ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਥੀ ਹੋਈ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕੀਤੀ | ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਬਿਖਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ | ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅੱਗੋਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੋ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ | ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਤਲ ਦਾ ਪਰਚਾ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਅਤੇ 47 ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਚੇ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜਦ ਕਰ ਲਿਆ | ਇਸ ਮੁਕਦਮੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੁਲਕ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਤੇ ਇਹ ਕੇਸ 'ਫਤੇਵਾਲ ਕਤਲ ਕੇਸ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ | ਫਤੇਵਾਲ ਘਟਨਾ ਪਿੱਛੋਂ ਛੀਨਾ ਜੀ ਗੁਪਤਵਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਨਗਰ ਚਲੇ ਗਏ | 1939 ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਵਾਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਾਬੂ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਪਿੰਡ ‘ਦਿਉਕਲੀ’ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਿਮੀਦਾਰ ਬਾਬੂ ਬਦਰੀ ਨਾਥ ਕੋਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਹ 'ਰਾਜਨ ਬਾਬੂ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ | ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਰ ਨੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦਾ ਮੇਲ ਸ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ - ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਕੀਤੀ ਵੀ | ਜੂਨ 1940 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨੇਤਾ ਜੀ ਸ਼ੁਭਾਸ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਖੋ ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਸਾਰੀ ਪਲੈਨਿੰਗ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੇ ‘ਦੇਸ਼ ਦਰਪਣ’ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ ਅਤੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ | ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ ਨੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਝਾਇਆ | ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਜੈਕਟਿਵ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਲਾਰਕਿਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਹ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਰੀ ਪਲੈਨਿੰਗ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਮਾਸਟਰ ਪਲੈਨ ਬਣਾਉਣ | ਕਾਮਰੇਡ ਛੀਨਾ ਉਸ ਵਕਤ ਨੋਰਥ ਵੈਸਟ ਫਰੰਟੀਅਰ ਦੇ ‘ਕਿਰਤੀ’ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ | 1940 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੇਠ ਛੀਨਾ ਜੀ ਕਲਕੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ. ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਬ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ (ਨੇਤਾ ਜੀ) ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ | ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਕੋਲ ਰੂਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰ ਇਹ ਸਲਾਹ ਬਣੀ ਕਿ ਸਟਾਲਿਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਲੜੀ ਜਾਵੇ | ਉਹ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਨੇਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਮੰਨ ਗਏ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੂੰ 7 ਜੂਨ 1940 ਨੂੰ ਰੂਸ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣ ਗਿਆ| ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨੋਰਥ ਵੈਸਟ ਫਰੰਟੀਅਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਰਾਮ ਤਲਵਾੜ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲੇ | ਤਲਵਾੜ ਫਾਰਵਰਡ ਬਲਾਕ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਖੁਫੀਆ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਦਾ ਸੀ | ਉਸਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਨੇਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ | ਭਗਤ ਰਾਮ ਤਲਵਾੜ ਤੋਂ ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਗਏ | ਉੱਥੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਕਾਨ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਵਾਪਸ ਕਲਕੱਤੇ ਆ ਗਏ | ਪਰ ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਖੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਔਫ ਕਲਕੱਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਗਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਮਿਥੀ ਤਾਰੀਖ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜ ਨਾ ਸਕੇ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਹਫਤਾ ਭਰ ਕਲਕੱਤੇ ਉਡੀਕ ਕੇ ਕਾਬਲ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਗਤ ਰਾਮ ਤਲਵਾੜ ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਲੈ ਆਉਣਗੇ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਵਾਪਸ ਕਾਬਲ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੂਸ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ | ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਫਾਰਤਖਾਨੇ ਘੱਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਫਾਰਤਖਾਨੇ ਨਾਲ ਰੂਸ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਵੇ | ਉਹ ਇਹ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ ਕਾਬੁਲ ਰਸਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਣੀ | ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਠਾਨੀ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਪਏ ਅਤੇ ਸ਼ਗਨਾਨ ( ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ) ਪੂਜੇ ਜਿੱਥੇ ਆਮੂ ਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਵਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੂਸ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਜਾ ਜੋੜਦਾ | ਇਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਗਾਰਡ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਸੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ | ਪਹਿਲੋਂ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਠਿੱਲ੍ਹਿਆ, ਪਰ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੇਜ ਬਹਾ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹ ਗਿਆ | ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪੈਦਲ ਸਫਰ ਕਰ ਕੇ, ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦੇ ਮੰਜਿਲ ਮਕਸੂਦ ਤੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਕਾਫਲੇ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸਲਾਰ ਆਮੂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ | ਫਿਰ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਤੇ ਤੇਜ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰ ਜਾ ਲੱਗੇ | ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਨਿੰਮੋਝੂਣਾ ਹੋ ਕੇ ਆਮੂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜਾ ਧੀਮੀ ਅਵਾਜ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ, “ਰਾਹ ਰਵਾਂ ਰਾਹੇ ਮੁਹੱਬਤ ਰਹਿ ਨਾ ਜਾਨਾਂ ਰਾਹ ਮੇਂ” | ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸੋਵੀਅਤ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਸਟਾਲਨਾ ਅਬਾਦ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ | ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਸੋਵੀਅਤ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਬਿਆਨ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ | ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਰੂਸੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਜ਼ਲੋਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਸਟਾਲਨਾ ਅਬਾਦ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ ਸਨ | ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਜ਼ਲੋਵ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦਸਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈਕੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਲੈ ਗਏ | ਮਾਸਕੋ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਾਮਰੇਡ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੇ ਰੂਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਸਲਾ ਉਠਾਇਆ | ਦਸੰਬਰ 1940 ਨੂੰ ਕਾਮਰੇਡ ਛੀਨਾ (ਲਰਕਿਨ) ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਸ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ “ਦਾ ਨੈਂਸ਼ਨਲ ਫਰੰਟ ਇੰਨ ਇੰਡੀਆ” ਕਾਮਰੇਡ ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ | ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਗਤ ਰਾਮ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਪਠਾਣ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ 27 ਜਨਵਰੀ 1941 ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਪੁੱਜ ਗਏ | ਉਸੇ ਦਿਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਨੇਤਾ ਜੀ ਦੇ ਭਗੌੜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਸ਼ਰ ਹੋਈ | ਤਲਵਾੜ ਦਾ ਛੀਨਾ ਜੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਗੂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਨਾ ਬਣ ਸਕਿਆ | ਉਸ ਨੇ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਸਫਾਰਤਖਾਨੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤਾਂ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਰੂਸੀ ਸਫ਼ੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਪਠਾਣ ਨੂੰ ਨੇਤਾ ਜੀ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਇਆ| ਉੱਧਰ ਸੂਹੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇਤਾ ਜੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ | ਨੇਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਦੋ ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ | ਉਹ ਜਰਮਨ ਸਫਾਰਤਖਾਨੇ ਜਾ ਵੜੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ | ਦੋ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨ ਸਫ਼ੀਰ ਰਾਹੀਂ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸਫਾਰਤਖਾਨੇ ਨੇ ਨੇਤਾ ਜੀ ਇਟਲੀ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ | ਵਾਅਦਾ ਮਾਸਕੋ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਜਰਮਨ ਜਾਣਾ ਪੈ ਗਿਆ| ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਖੜੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਨੇਤਾ ਜੀ ਜਪਾਨ ਚਲੇ ਗਏ | ਉੱਧਰ ਫਤੇਵਾਲ ਕੇਸ ਦੀ ਡੀਫੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੇ ਹੀਰੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਂਗਰਸ ਆਗੂ ਡਾਕਟਰ ਸੈਫਉਲਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ | ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਸ ਰਾਜ ਜਿਹੜੇ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਡਿਊਟੀ ਉੱਤੇ ਹਾਜਰ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਛੀਨਾ ਜੀ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਹਾਜਰ ਸਨ, ਪਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਨ | ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਨੂੰ ਵੀਹ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ | ਡਿਫੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ 1941 ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ | 1941 ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਹਮਲਾ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਖਿਲਾਫ ਹਮਲਾ ਮਿੱਥ ਲਿਆ ਗਿਆ | ਜਰਮਨ ਹਕੂਮਤ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਲਿਨ – ਬਗਦਾਦ – ਤੇਹਿਰਾਨ ਅਤੇ ਦਿਲੀ ਤੇ ਵੀ ਕਬਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਕਾਮਰੇਡ ਦਿਮਿਅਰੋਵ (ਸਕੱਤਰ) ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਦੀਆਂ (ਬਰਤਾਨੀਆ ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ | ਰੂਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ ਅਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਬਣੀ ਕਿ ਪਾਮੀਰ ਜਾ ਕੇ ਗਾਈਡ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਪਹਾੜ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ਿਅਰ ਨੂੰ ਆਬਰੂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਅਤੇ ਗਾਈਡ ਨੇ ਰੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਇੱਕ ਨੇ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰਾ ਦੂਸਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੱਕ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਸੂਏ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਫੜ ਲਈਆਂ | ਗਾਈਡ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਬਰਫ ਵਿੱਚ ਸੂਏ ਖੋਭਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਕਦਮ ਪੁੱਟੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ | ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਇਸ ਗਲੇਸ਼ਿਅਰ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕਿਤੇ ਤੇੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਜੇ ਪੈਰ ਤੇੜ ਵਿੱਚ ਧਸ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਦੂਸਰਾ ਦੋਨੋਂ ਸੂਏ ਬਰਫ ਵਿੱਚ ਜੋਰ ਨਾਲ ਗਡਕੇ ਰੱਸਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ | ਜਾਨ ਜੋਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਨੂੰ ਉਲੰਘਦਿਆਂ ਛੀਨਾ ਜੀ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਚਰ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕਾਫਲਾ ਗਿਲਗਿਟ ਪਹੁੰਚਿਆਂ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਪਾਸ ਸੋ ਸੋ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਨੋਟ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਰਾਇਆ ਦੇਣ ਲਈ ਨੋਟ ਤੜਵਾਉਣ ਲਈ ਗਿਲਗਿਟ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜਾਨੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੋਕੇ ਦੇ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਹੌਰ ਲਜਾਕੇ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਾਮਰੇਡ ਛੀਨਾ ਨੂੰ ਕੈਂਮਪਬੈੱਲ ਪੋਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੋਂ 1 ਮਈ 1942 ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਪਕਾ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਧਨੀ ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ (ਫਤੇਵਾਲ ਕਤਲ ਕੇਸ, ਆਮੂ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ਿਅਰ) ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚਿਆ | 1942 ਵਿੱਚ ਛੀਨਾ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ 1947 ਤੱਕ ਰਹੇ | ਇਸ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਖਿਲਾਫ ਹਰਸ਼ਾ ਛੀਨਾ ਮੋਘਾ ਮੋਰਚਾ ਲਾਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿਰੁੱਧ ਨੀਤੀ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੇ ਜੂਨ 1946 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਨਹਿਰ ਪੁੱਟ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਠ, ਬਾਬਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ, ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਤੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 950 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਗਰਿਫਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਲਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ | ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਪ ਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇਣੀ ਮੰਨ ਲਈ | ਹਰਸ਼ਾ ਛੀਨਾ ਮੋਘੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਰੀਡਮ ਫਾਇਟਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ | 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਅਜਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਧੁਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲਨ ਨਾਲ ਅਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ | 1948 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਕਨੂੰਨ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਹੋਰ ਲੀਡਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਡਰ ਗਰਾਊਂਡ ਹੋ ਗਏ | 1950 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੂਨੀਆਂ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰੋਂ ਫੜੇ ਗਏ | 1952 ਵਿੱਚ ਅਜਾਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਪਹਿਲੀ ਆਮ ਚੋਣ ਹੋਈ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਛੀਨਾ ਜੀ ਅੰਬਾਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਸਨ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ | ਉਦੋਂ ਉਹ ਮੇਜਰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ ਕਸਬੇ ਦਾ ਸ਼ਹੀ ਖਾਨਦਾਨ) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ | ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਸੀ | ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 28 ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਪੋਲਿੰਗ ਹੋਈ | ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਰਚਿਆ ਅਤੇ 32 ਕਰਾਂ ਨਾਲ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ | ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦਾ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤਿਨ ਸਾਇਕਲਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੇ ਲਖਾਂ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ | ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਐਸਾ ਆਇਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤਕੜੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ (ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ) ਤੇ 1957 ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ | ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵੋਟ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ | ਇਸ ਬਿਆਨ ਸਦਕਾ ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕੀਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ | ਇਸ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਤੇ ਭਾਰੀ ਅਸਰ ਪੈਣ ਲਗਾ | ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਾਈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਖਿਲਾਫ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ | ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੁਤਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਲਸਾ ਰੱਖ ਲਿਆ | ਮੁਨਾਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹਰ ਥਾਂ ਕਹੀ ਗਿਆ ਕਿ ‘ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਕਾਮਰੇਡ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਾਡਾ ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਆ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਾਣੇ ਸੁਣ ਲੈਣਾ | ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਵਾਲਾ ਜਲਸਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਭੀੜ ਸੰਭਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਜਲਸਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਸਾਰੇ ਲੀਡਰ ਬੋਲਦੇ ਗਏ | ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਉੱਠ ਪਏ | ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿਚਲੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ | ਲੋਕੀਂ ਇਹ ਉਡੀਕਦੇ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਭਾਸ਼ਣ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ | ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੁਣ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਲਵੋ, ਜਿਹੜੀ ਸੁਣਨ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ | ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਮਰੇਡ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ | ਮੇਰਾ ਨਾਂਮ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ, ਮੇਰੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਂਮ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, ਮੇਰੇ ਦਾਦੇ ਦਾ ਨਾਂਮ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੰਦਰਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਤੁਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ | ਜਿਹੜਾ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਕਾਮਰੇਡ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਗੋਪੀ ਚੰਦ | ਅੱਜ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾੜੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲੋਕ ਹਿਤੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹਿਤੀ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ |’ ਲੋਕ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਲਾਈਨ ਦੇ ਦੂਰ ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਪਏ | 1957 ਵਿੱਚ ਸ. ਸ਼ਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ | ਉਹ ਦੱਸ ਸਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵੀ ਰਹੇ | ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਲਾਲਾ ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ ਅਤੇ ਸ. ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਗੰਵਾਰ ਤੇ ਨੇੜੂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ | ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਮੇਜ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਹਲ ਵੀ ਲੱਭਦੇ ਸਨ | ਛੀਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ  ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਸਦਕਾ 22 ਕਿੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਜਨਤਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ | ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ “ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ” ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ | ਅੱਜ ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਬਕਾ ਆਈ ਪੀ ਐਸ਼ ਅਫਸਰ ਸ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦੀ ਪਰਧਾਨਗੀ ਅਤੇ ਸ. ਰਜਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਛੀਨਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੇਠਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੇਡ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਸਪੋਰਟਸ, ਕਲਚਰਲ ਅਤੇ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਲੱਬ ਵੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | 1962 ਵਿੱਚ ਤਰਨਤਾਰਨ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਵਲੋ ਵਫਾਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੇ ਸਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਕੇਵਲ 1900 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦੋ ਫਾੜ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਛੀਨਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ | ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰਕਿੰਨਸਨ ਦਾ ਰੋਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਿਤੀ 11 ਮਾਰਚ 1981ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ 2 ਵਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ |12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰਸ਼ਾ ਛੀਨਾ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿਖੇ ਪੂਰੇ ਕੌਮੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਨੇੜੇ ਮੋਘਾ ਮੋਰਚਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ (ਵੱਡੀ ਨਹਿਰ), ਅਜਨਾਲਾ ਰੋਡ ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹੀਆ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ | ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899]] td2l24ec2ljgruwbt5yc03oqs0doo38 0 37834 851353 410899 2026-11-03T19:41:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851353 wikitext text/x-wiki '''ਰਜਨੀ ਕੋਠਾਰੀ''' (ਜਨਮ 1928) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਨੀਤੀਵਿਗਿਆਨੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਸਿਖਿਆਵਿਦ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ।.<ref>{{cite web|url=http://www.epw.in/authors/rajni-kothari|title=Articles by Rajni Kothari|publisher= [[Economic and Political Weekly]] portal}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਅਧਿਅਨ ਪੀਠ (CSDS) ਦੀ 1963 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਾਨਵਿਕੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।<ref name=csds>{{cite web|url=http://www.csds.in/people-page/6#|title=Honorary Fellows: Rajni Kothari|publisher=Centre for the Study of Developing Societies (CSDS) portal}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1980 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਇਨ ਨਾਮਕ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] hmivir0ysoppvxymasrty0ul0q8l70d 0 39459 851337 823998 2026-11-03T18:39:09Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851337 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name =ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ | image = Ustad Alauddin Khan Full 1 (cropped).jpg | caption = | image_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | background = ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ | birth_name = | alias = | birth_place = [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]] (ਮੌਜੂਦਾ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]) | birth_date = ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1862 | origin = [[ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ]], (ਮੌਜੂਦਾ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]) | death_place = | death_date = 6 ਸਤੰਬਰ 1972 | instrument = [[ਸਾਹਿਨਾਈ]], [[ਸਰੋਦ]] | genre = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] | occupation = [[ਕੰਪੋਜ਼ਰ]], [[ਸਰੋਦ]]ਵਾਦਕ | years_active = | label = | associated_acts = | signature = AlauddinKhan.jpg | notable_instruments = }} '''ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ''' ([[ਉਰਦੂ]]: علا الدین خان {{lang-bn|ওস্তাদ আলাউদ্দীন খ়ান}}, '''ਬਾਬਾ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ''') ਵੀ, (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1862 – 6 ਸਤੰਬਰ 1972)<ref name="NewGrove">{{cite encyclopedia|last=Clayton|first=Martin|editor=Sadie, Stanley|encyclopedia=[[Grove Dictionary of Music and Musicians|The New Grove dictionary of music and musicians]]|title=Khan, Allauddin|edition=2nd|year=2001|publisher=[[Macmillan Publishers]]|volume=13|location=London|isbn=0-333-60800-3|page=563|quote=He is believed by some to have lived to the age of 110, although the conjectural birth date of 1881 is more likely}}</ref> ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]]ਕਾਰ, [[ਕੰਪੋਜ਼ਰ]], ਸਾਹਿਨਾਈਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸਰੋਦਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਮਵਰ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>[http://books.google.com/books?id=OSZKCXtx-wEC&pg=PA69&dq=Allauddin+Khan&as_brr=0#PPA67,M1 Ustad Allauddin Khan] ''The dawn of Indian music in the West: Bhairavi'', by Peter Lavezzoli. Published by Continuum International Publishing Group, 2006. ISBN 0-8264-1815-5. ''Page 67- 70''.</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&pg=RA2-PA204&dq=Allauddin+Khan&as_brr=0#PRA2-PA203,M1 Ustad Ali Akbar Khan] ''The Garland Encyclopedia of World Music'', by Alison Arnold. Published by Taylor & Francis, 2000. ISBN 0-8240-4946-2. ''Page 203-204''.</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=QzX8THIgRjUC&pg=PA77&dq=Allauddin+Khan&lr=&as_brr=0 Allauddin Khan] ''World Music: The Rough Guide'', by Frederick Dorian, Simon Broughton, Mark Ellingham, James McConnachie, Richard Trillo, Orla Duane. Published by Rough Guides, 2000. ISBN 1-85828-636-0. ''Page 77''.</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਬਾਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ,ਸਬਦਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਖਾਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਫਕੀਰ ਆਫ਼ਤਾਬੂਦੀਨ ਖਾਨ ਤੋਂ ਲਈ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਇੱਕ ਜਾਤ੍ਰਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਘਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਰੀ, ਸਰੀ, ਬਾਉਲ, ਭਾਟਿਯਾਲੀ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਜਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ।<ref name="bpedia" /> ਖਾਨ ਫੇਰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ (ਜਿਸ ਨੂੰ 1877 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੁਲੋ ਗੋਪਾਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="mockingbird">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/op-ed/burn-mockingbird-205753|title=To burn a mockingbird|last=Adnan R Amin|date=23 January 2016|work=The Daily Star|access-date=11 July 2018}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਰਗਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।<ref name="bpedia" /> ਨੁਲੋ ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਾਨ ਨੇ ਸਾਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਦੱਤ ਤੋਂ ਸਿਤਾਰ, ਬੰਸਰੀ, ਪਿਕਕੋਲੋ, ਮੈਂਡੋਲਿਨ, ਬੈਂਜੋ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰੀ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਸਨਾਈ, ਨੱਕੁਰਾ, ਤੀਕਾਰਾ ਅਤੇ ਜਗਜੰਪਾ ਵਜਾਉਣਾ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨੰਦ ਬਾਬੂ ਤੋਂ ਪਖਾਵਜ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ]] ਵਜਾਉਣਾ ਸਿਖਿਆ।<ref name="bpedia" /> ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਅਲਾਊਦੀਨ ਨੂੰ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਵਾਦਕ [[ਉਸਤਾਦ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ (ਰਾਮਪੁਰ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ]] ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="mockingbird">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/op-ed/burn-mockingbird-205753|title=To burn a mockingbird|last=Adnan R Amin|date=23 January 2016|work=The Daily Star|access-date=11 July 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAdnan_R_Amin2016">Adnan R Amin (23 January 2016). </cite></ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] edqfaedvlhwxhbv724p9v22h9tfvhnz 0 40205 851446 783900 2026-11-04T02:56:02Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851446 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ | ਤਸਵੀਰ = Amritlal-Nagar-2.jpg | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ | ਨਾਮ = ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ | ਹੋਰ ਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 17 ਅਗਸਤ 1916 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = ਗੋਕੁਲਪੁਰਾ, [[ਆਗਰਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = 23 ਫਰਵਰੀ 1990 | ਮੌਤ_ਥਾਂ = ਭਾਰਤ | ਪਿਤਾ = ਪੰਡਤ ਰਾਜਾਰਾਮ ਨਾਗਰ | ਪਤੀ/ਪਤਨੀ = | ਔਲਾਦ = ਸ਼ਰਦ ਨਾਗਰ | ਕਰਮ ਭੂਮੀ = | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = ਸਾਹਿਤ | ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ = | ਵਿਸ਼ਾ = | ਭਾਸ਼ਾ = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | ਸਿੱਖਿਆ = ਹਾਈਸਕੂਲ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ | image = Amrit_Lal_Nagar.jpg }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ''' (17 ਅਗਸਤ 1916 - 23 ਫਰਵਰੀ 1990)<ref>{{cite web|title=Nāgara, Amṛtalāla, 1916-1990|url=http://viaf.org/viaf/109933444/|work=Virtual International Authority File|accessdate=5 August 2013|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223044059/http://viaf.org/viaf/109933444/|url-status=dead}}</ref> ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ|ਹਿੰਦੀ]] ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>[http://www.famousauthorshub.com/asian-authors/amritlal-nagar/ Profile] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071215151335/http://www.famousauthorshub.com/asian-authors/amritlal-nagar/ |date=15 December 2007 }} www.famousauthorshub.com.</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ 7 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1953 ਅਤੇ ਮਈ 1956 ਦਰਮਿਆਨ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਨੌਕਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਸਰ [[ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਰਾਮ ਬਿਲਾਸ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, "ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਗਲਪ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਆਰੀ [ਮਾਣਕ] ਹਿੰਦੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਮਿਆਰੀ [ਗ਼ੈਰ-ਮਾਣਕ] ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>(Sharma, Amritlal Nagar Rachnavali, Vol 1, p.&nbsp;47)</ref> ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਅਯਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ, ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ 'ਤੇ ਥੋਪਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਾਗਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਉਹ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਜਬ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਰਲਤਮ ਪਾਤਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਢੀਲੀਆਂ ਪਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।"<ref>(Shukla, 10 Pratinidhi Kahaniyan: Amrilal Nagar, p.&nbsp;10)</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1916 ਨੂੰ ਆਗਰਾ (ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾਰਾਮ ਨਾਗਰ ਸੀ। ਨਾਗਰ ਜੀ ਦਾ ਨਿਧਨ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਮੀਡਿਏਟ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨਾਗਰ ਜੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ - ਸਹਿਜ, ਸਰਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵਾਤਮਕ, ਵਰਣਨਾਤਮਿਕ, ਸ਼ਬਦ ਚਿਤਰਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸ ਦੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾੜੇ '' ਅਨੰਦ '' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਵਿਤਾ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨੂੰ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦੌਰਾਨ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ (ਅਸਲ ਨਾਮ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਉਰਫ ਬਿੱਟੋ) ਨਾਲ 31 ਜਨਵਰੀ 1932 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ (ਸਵਰਗੀ ਕੁਮੁਦ ਨਾਗਰ, ਸਵਰਗ ਸ਼ਰਦ ਨਾਗਰ, ਡਾ. ਅਚਲਾ ਨਾਗਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਰਤੀ ਪਾਂਡਿਆ) ਸਨ। === ਨੌਕਰੀ === ਨਾਗਰ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਲਖਨਊ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ 18 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਸਪੈਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ 'ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰੈਸ' ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ '' ਮਾਧੁਰੀ '' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਦਸੰਬਰ 1953 ਤੋਂ ਮਈ 1956 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ (ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ), ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਸਕੇ। {| |-valign="top" | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ [[ਰੇਖਾਚਿਤ੍ਰ]] |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1935]] | ''ਵਾਟਿਕਾ'' |- | [[1938]] | ''ਅਵਸ਼ੇਸ਼'' |- | [[1939]] | ''ਨਵਾਬੀ ਮਸਨਦ'' |- | [[1941]] | ''ਤੁਲਾਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ'' |- | [[1947]] | ''ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ'' |- | [[1948]] | ''ਪਾਂਚਵਾ ਦਸਤਾ'' |- | [[1955]] | ''ਏਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸਤਾਂ'' |- | [[1956]] | ''ਏਟਮ ਬਮ'' |- | [[1963]] | ''ਪੀਪਲ ਕੀ ਪਰੀ'' |- | [[1973]] | ''ਕਾਲਦੰਡ ਕੀ ਚੋਰੀ'' |- | [[1970]] | ''ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਹਾਨੀਆਂ'' |- | [[1970]] | ''ਪਾਂਚਵਾ ਦਸਤਾ ਔਰ ਸਾਤ ਅਨ੍ਯ ਕਹਾਨੀਆਂ'' |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਨਾਵਲ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1942]]-[[1943]] | ''ਮਹਾਕਾਲ'' ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ |- | [[1947]] | ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ |- | [[1944]] | ''ਸੇਠ ਬਾਂਕੇਮਲ'' |- | [[1956]] | ''ਬੂੰਦ ਔਰ ਸਮੁੰਦਰ'' |- | [[1959]] | ''ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੇ ਮੋਹਰੇ'' |- | [[1960]] | ''ਸੁਹਾਗ ਕੇ ਨੂਪੁਰ'' |- | [[1966]] | ''ਅਮ੍ਰਤ ਔਰ ਵਿਸ਼'' |- | [[1968]] | ''ਸਾਤ ਘੂੰਘਟਵਾਲਾ ਮੁਖੜਾ'' |- | [[1971]] | ''ਏਕਦਾ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯੇ'' |- | [[1972]] | ''ਮਾਨਸ ਕਾ ਹੰਸ'' |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1947]] | ''ਨਟਖਟ ਚਾਚੀ'' |- | [[1950]] | ''ਨਿੰਦਿਯਾ ਆਜਾ'' |- | [[1969]] | ''ਬਜਰੰਗੀ ਨੌਰੰਗੀ'' |- | [[1969]] | ''ਬਜਰੰਗੀ ਪਹਲਵਾਨ'' |- | [[1970]] | ''ਇਤਿਹਾਸ ਝਰੋਖੇ'' |- | [[1971]] | ''ਬਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ'' |- | [[1971]] | ''ਭਾਰਤ ਪੁਤ੍ਰ ਨੌਰੰਗੀ ਲਾਲ'' |} |} {| |-valign="top" | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਅਨੁਵਾਦ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1935]] | ''ਬਿਸਾਤੀ'' (ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) |- | [[1937]] | ''ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਪ੍ਯਾਸ'' (ਗੁਸਤਾਵ ਫੂਲਾਬੇਰ ਕ੍ਰਿਤ ''ਮਦਾਮ ਬੋਵਾਰੀ'' ਦਾ ਸੰਖੇਪਭਾਵਾਨੁਵਾਦ) |- | [[1939]] | ''ਕਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ'' (ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) |- | [[1948]] | ''ਆਂਖੋਂ ਦੇਖਾ ਗਦਰ'' (ਵਿਸ਼ਣੂਭੱਟ ਗੋਡਸੇ ਕ੍ਰਿਤ ''ਮਾਝਾ ਪ੍ਰਵਾਸ'') |- | [[1955]] | ''ਦੋ ਫੱਕੜ'' ([[ਕਨ੍ਹੈਯਾਲਾਲ ਮਾਣਿਕਲਾਲ ਮੁੰਸ਼ੀ]] ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਟਕ) |- | [[1956]] | ''ਸਾਰਸ੍ਵਤ'' (ਮਾਮਾ ਵਰੇਰਕਰ ਕਾ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ) |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਭੇਂਟਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਮਰਣ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1957]] | ''ਗਦਰ ਕੇ ਫੂਲ'' |- | [[1961]] | ''ਯੇ ਕੋਠੇਵਾਲੀਆਂ'' |- | [[1973]] | ''ਜਿਨਕੇ ਸਾਥ ਜਿਯਾ'' |} |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] 4gc729op5uk8g4z5ybcstbwjq78wh9s 851453 851446 2026-11-04T03:19:05Z Pkrs1 62805 undo error 851453 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ | ਤਸਵੀਰ = Amritlal-Nagar-2.jpg | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ | ਨਾਮ = ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ | ਹੋਰ ਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 17 ਅਗਸਤ 1916 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = ਗੋਕੁਲਪੁਰਾ, [[ਆਗਰਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = 23 ਫਰਵਰੀ 1990 | ਮੌਤ_ਥਾਂ = ਭਾਰਤ | ਪਿਤਾ = ਪੰਡਤ ਰਾਜਾਰਾਮ ਨਾਗਰ | ਪਤੀ/ਪਤਨੀ = | ਔਲਾਦ = ਸ਼ਰਦ ਨਾਗਰ | ਕਰਮ ਭੂਮੀ = | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = ਸਾਹਿਤ | ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ = | ਵਿਸ਼ਾ = | ਭਾਸ਼ਾ = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | ਸਿੱਖਿਆ = ਹਾਈਸਕੂਲ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ | image = Amrit_Lal_Nagar.jpg }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ''' (17 ਅਗਸਤ 1916 - 23 ਫਰਵਰੀ 1990)<ref>{{cite web|title=Nāgara, Amṛtalāla, 1916-1990|url=http://viaf.org/viaf/109933444/|work=Virtual International Authority File|accessdate=5 August 2013|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223044059/http://viaf.org/viaf/109933444/|url-status=dead}}</ref> ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ|ਹਿੰਦੀ]] ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>[http://www.famousauthorshub.com/asian-authors/amritlal-nagar/ Profile] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071215151335/http://www.famousauthorshub.com/asian-authors/amritlal-nagar/ |date=15 December 2007 }} www.famousauthorshub.com.</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ 7 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1953 ਅਤੇ ਮਈ 1956 ਦਰਮਿਆਨ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਨੌਕਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਸਰ [[ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਰਾਮ ਬਿਲਾਸ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, "ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਗਲਪ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਆਰੀ [ਮਾਣਕ] ਹਿੰਦੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਮਿਆਰੀ [ਗ਼ੈਰ-ਮਾਣਕ] ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।" <ref>(Sharma, Amritlal Nagar Rachnavali, Vol 1, p.&nbsp;47)</ref> ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਅਯਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ, ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ 'ਤੇ ਥੋਪਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਾਗਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਉਹ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਜਬ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਰਲਤਮ ਪਾਤਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਢੀਲੀਆਂ ਪਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।"<ref>(Shukla, 10 Pratinidhi Kahaniyan: Amrilal Nagar, p.&nbsp;10)</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1916 ਨੂੰ ਆਗਰਾ (ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾਰਾਮ ਨਾਗਰ ਸੀ। ਨਾਗਰ ਜੀ ਦਾ ਨਿਧਨ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਮੀਡਿਏਟ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨਾਗਰ ਜੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ - ਸਹਿਜ, ਸਰਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵਾਤਮਕ, ਵਰਣਨਾਤਮਿਕ, ਸ਼ਬਦ ਚਿਤਰਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸ ਦੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾੜੇ '' ਅਨੰਦ '' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਵਿਤਾ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨੂੰ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦੌਰਾਨ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ (ਅਸਲ ਨਾਮ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਉਰਫ ਬਿੱਟੋ) ਨਾਲ 31 ਜਨਵਰੀ 1932 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ (ਸਵਰਗੀ ਕੁਮੁਦ ਨਾਗਰ, ਸਵਰਗ ਸ਼ਰਦ ਨਾਗਰ, ਡਾ. ਅਚਲਾ ਨਾਗਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਰਤੀ ਪਾਂਡਿਆ) ਸਨ। === ਨੌਕਰੀ === ਨਾਗਰ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਲਖਨਊ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ 18 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਸਪੈਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ 'ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰੈਸ' ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ '' ਮਾਧੁਰੀ '' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਦਸੰਬਰ 1953 ਤੋਂ ਮਈ 1956 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ (ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ), ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਸਕੇ। {| |-valign="top" | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ [[ਰੇਖਾਚਿਤ੍ਰ]] |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1935]] | ''ਵਾਟਿਕਾ'' |- | [[1938]] | ''ਅਵਸ਼ੇਸ਼'' |- | [[1939]] | ''ਨਵਾਬੀ ਮਸਨਦ'' |- | [[1941]] | ''ਤੁਲਾਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ'' |- | [[1947]] | ''ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ'' |- | [[1948]] | ''ਪਾਂਚਵਾ ਦਸਤਾ'' |- | [[1955]] | ''ਏਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸਤਾਂ'' |- | [[1956]] | ''ਏਟਮ ਬਮ'' |- | [[1963]] | ''ਪੀਪਲ ਕੀ ਪਰੀ'' |- | [[1973]] | ''ਕਾਲਦੰਡ ਕੀ ਚੋਰੀ'' |- | [[1970]] | ''ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਹਾਨੀਆਂ'' |- | [[1970]] | ''ਪਾਂਚਵਾ ਦਸਤਾ ਔਰ ਸਾਤ ਅਨ੍ਯ ਕਹਾਨੀਆਂ'' |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਨਾਵਲ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1942]]-[[1943]] | ''ਮਹਾਕਾਲ'' ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ |- | [[1947]] | ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ |- | [[1944]] | ''ਸੇਠ ਬਾਂਕੇਮਲ'' |- | [[1956]] | ''ਬੂੰਦ ਔਰ ਸਮੁੰਦਰ'' |- | [[1959]] | ''ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੇ ਮੋਹਰੇ'' |- | [[1960]] | ''ਸੁਹਾਗ ਕੇ ਨੂਪੁਰ'' |- | [[1966]] | ''ਅਮ੍ਰਤ ਔਰ ਵਿਸ਼'' |- | [[1968]] | ''ਸਾਤ ਘੂੰਘਟਵਾਲਾ ਮੁਖੜਾ'' |- | [[1971]] | ''ਏਕਦਾ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯੇ'' |- | [[1972]] | ''ਮਾਨਸ ਕਾ ਹੰਸ'' |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1947]] | ''ਨਟਖਟ ਚਾਚੀ'' |- | [[1950]] | ''ਨਿੰਦਿਯਾ ਆਜਾ'' |- | [[1969]] | ''ਬਜਰੰਗੀ ਨੌਰੰਗੀ'' |- | [[1969]] | ''ਬਜਰੰਗੀ ਪਹਲਵਾਨ'' |- | [[1970]] | ''ਇਤਿਹਾਸ ਝਰੋਖੇ'' |- | [[1971]] | ''ਬਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ'' |- | [[1971]] | ''ਭਾਰਤ ਪੁਤ੍ਰ ਨੌਰੰਗੀ ਲਾਲ'' |} |} {| |-valign="top" | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਅਨੁਵਾਦ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1935]] | ''ਬਿਸਾਤੀ'' (ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) |- | [[1937]] | ''ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਪ੍ਯਾਸ'' (ਗੁਸਤਾਵ ਫੂਲਾਬੇਰ ਕ੍ਰਿਤ ''ਮਦਾਮ ਬੋਵਾਰੀ'' ਦਾ ਸੰਖੇਪਭਾਵਾਨੁਵਾਦ) |- | [[1939]] | ''ਕਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ'' (ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) |- | [[1948]] | ''ਆਂਖੋਂ ਦੇਖਾ ਗਦਰ'' (ਵਿਸ਼ਣੂਭੱਟ ਗੋਡਸੇ ਕ੍ਰਿਤ ''ਮਾਝਾ ਪ੍ਰਵਾਸ'') |- | [[1955]] | ''ਦੋ ਫੱਕੜ'' ([[ਕਨ੍ਹੈਯਾਲਾਲ ਮਾਣਿਕਲਾਲ ਮੁੰਸ਼ੀ]] ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਟਕ) |- | [[1956]] | ''ਸਾਰਸ੍ਵਤ'' (ਮਾਮਾ ਵਰੇਰਕਰ ਕਾ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ) |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਭੇਂਟਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਮਰਣ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1957]] | ''ਗਦਰ ਕੇ ਫੂਲ'' |- | [[1961]] | ''ਯੇ ਕੋਠੇਵਾਲੀਆਂ'' |- | [[1973]] | ''ਜਿਨਕੇ ਸਾਥ ਜਿਯਾ'' |} |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] qn52sar2wx9omcqffle7vimtv3yifu5 851456 851453 2026-11-04T03:31:01Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851456 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ | ਤਸਵੀਰ = Amritlal-Nagar-2.jpg | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ | ਨਾਮ = ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ | ਹੋਰ ਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 17 ਅਗਸਤ 1916 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = ਗੋਕੁਲਪੁਰਾ, [[ਆਗਰਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = 23 ਫਰਵਰੀ 1990 | ਮੌਤ_ਥਾਂ = ਭਾਰਤ | ਪਿਤਾ = ਪੰਡਤ ਰਾਜਾਰਾਮ ਨਾਗਰ | ਪਤੀ/ਪਤਨੀ = | ਔਲਾਦ = ਸ਼ਰਦ ਨਾਗਰ | ਕਰਮ ਭੂਮੀ = | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = ਸਾਹਿਤ | ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ = | ਵਿਸ਼ਾ = | ਭਾਸ਼ਾ = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਲਾ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | ਸਿੱਖਿਆ = ਹਾਈਸਕੂਲ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ | image = Amrit_Lal_Nagar.jpg }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ''' (17 ਅਗਸਤ 1916 - 23 ਫਰਵਰੀ 1990)<ref>{{cite web|title=Nāgara, Amṛtalāla, 1916-1990|url=http://viaf.org/viaf/109933444/|work=Virtual International Authority File|accessdate=5 August 2013|archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223044059/http://viaf.org/viaf/109933444/|url-status=dead}}</ref> ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ|ਹਿੰਦੀ]] ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>[http://www.famousauthorshub.com/asian-authors/amritlal-nagar/ Profile] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071215151335/http://www.famousauthorshub.com/asian-authors/amritlal-nagar/ |date=15 December 2007 }} www.famousauthorshub.com.</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ 7 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1953 ਅਤੇ ਮਈ 1956 ਦਰਮਿਆਨ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਨੌਕਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਸਰ [[ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਰਾਮ ਬਿਲਾਸ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, "ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਹ ਗਲਪ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਆਰੀ [ਮਾਣਕ] ਹਿੰਦੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਮਿਆਰੀ [ਗ਼ੈਰ-ਮਾਣਕ] ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।"<ref>(Sharma, Amritlal Nagar Rachnavali, Vol 1, p.&nbsp;47)</ref> ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨਗਰ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਅਯਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ, ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ 'ਤੇ ਥੋਪਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਾਗਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਉਹ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਜਬ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਰਲਤਮ ਪਾਤਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਢੀਲੀਆਂ ਪਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਕ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।"<ref>(Shukla, 10 Pratinidhi Kahaniyan: Amrilal Nagar, p.&nbsp;10)</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1916 ਨੂੰ ਆਗਰਾ (ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾਰਾਮ ਨਾਗਰ ਸੀ। ਨਾਗਰ ਜੀ ਦਾ ਨਿਧਨ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਮੀਡਿਏਟ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨਾਗਰ ਜੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ - ਸਹਿਜ, ਸਰਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵਾਤਮਕ, ਵਰਣਨਾਤਮਿਕ, ਸ਼ਬਦ ਚਿਤਰਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸ ਦੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾੜੇ '' ਅਨੰਦ '' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਵਿਤਾ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਨੂੰ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦੌਰਾਨ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ (ਅਸਲ ਨਾਮ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਉਰਫ ਬਿੱਟੋ) ਨਾਲ 31 ਜਨਵਰੀ 1932 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ (ਸਵਰਗੀ ਕੁਮੁਦ ਨਾਗਰ, ਸਵਰਗ ਸ਼ਰਦ ਨਾਗਰ, ਡਾ. ਅਚਲਾ ਨਾਗਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਰਤੀ ਪਾਂਡਿਆ) ਸਨ। === ਨੌਕਰੀ === ਨਾਗਰ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਲਖਨਊ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ 18 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਸਪੈਚ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ 'ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰੈਸ' ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ '' ਮਾਧੁਰੀ '' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਦਸੰਬਰ 1953 ਤੋਂ ਮਈ 1956 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ (ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ), ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਸਕੇ। {| |-valign="top" | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ [[ਰੇਖਾਚਿਤ੍ਰ]] |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1935]] | ''ਵਾਟਿਕਾ'' |- | [[1938]] | ''ਅਵਸ਼ੇਸ਼'' |- | [[1939]] | ''ਨਵਾਬੀ ਮਸਨਦ'' |- | [[1941]] | ''ਤੁਲਾਰਾਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ'' |- | [[1947]] | ''ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ'' |- | [[1948]] | ''ਪਾਂਚਵਾ ਦਸਤਾ'' |- | [[1955]] | ''ਏਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸਤਾਂ'' |- | [[1956]] | ''ਏਟਮ ਬਮ'' |- | [[1963]] | ''ਪੀਪਲ ਕੀ ਪਰੀ'' |- | [[1973]] | ''ਕਾਲਦੰਡ ਕੀ ਚੋਰੀ'' |- | [[1970]] | ''ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਹਾਨੀਆਂ'' |- | [[1970]] | ''ਪਾਂਚਵਾ ਦਸਤਾ ਔਰ ਸਾਤ ਅਨ੍ਯ ਕਹਾਨੀਆਂ'' |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਨਾਵਲ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1942]]-[[1943]] | ''ਮਹਾਕਾਲ'' ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ |- | [[1947]] | ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ |- | [[1944]] | ''ਸੇਠ ਬਾਂਕੇਮਲ'' |- | [[1956]] | ''ਬੂੰਦ ਔਰ ਸਮੁੰਦਰ'' |- | [[1959]] | ''ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੇ ਮੋਹਰੇ'' |- | [[1960]] | ''ਸੁਹਾਗ ਕੇ ਨੂਪੁਰ'' |- | [[1966]] | ''ਅਮ੍ਰਤ ਔਰ ਵਿਸ਼'' |- | [[1968]] | ''ਸਾਤ ਘੂੰਘਟਵਾਲਾ ਮੁਖੜਾ'' |- | [[1971]] | ''ਏਕਦਾ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯੇ'' |- | [[1972]] | ''ਮਾਨਸ ਕਾ ਹੰਸ'' |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1947]] | ''ਨਟਖਟ ਚਾਚੀ'' |- | [[1950]] | ''ਨਿੰਦਿਯਾ ਆਜਾ'' |- | [[1969]] | ''ਬਜਰੰਗੀ ਨੌਰੰਗੀ'' |- | [[1969]] | ''ਬਜਰੰਗੀ ਪਹਲਵਾਨ'' |- | [[1970]] | ''ਇਤਿਹਾਸ ਝਰੋਖੇ'' |- | [[1971]] | ''ਬਾਲ ਮਹਾਭਾਰਤ'' |- | [[1971]] | ''ਭਾਰਤ ਪੁਤ੍ਰ ਨੌਰੰਗੀ ਲਾਲ'' |} |} {| |-valign="top" | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਅਨੁਵਾਦ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1935]] | ''ਬਿਸਾਤੀ'' (ਮੋਪਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) |- | [[1937]] | ''ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਪ੍ਯਾਸ'' (ਗੁਸਤਾਵ ਫੂਲਾਬੇਰ ਕ੍ਰਿਤ ''ਮਦਾਮ ਬੋਵਾਰੀ'' ਦਾ ਸੰਖੇਪਭਾਵਾਨੁਵਾਦ) |- | [[1939]] | ''ਕਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ'' (ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) |- | [[1948]] | ''ਆਂਖੋਂ ਦੇਖਾ ਗਦਰ'' (ਵਿਸ਼ਣੂਭੱਟ ਗੋਡਸੇ ਕ੍ਰਿਤ ''ਮਾਝਾ ਪ੍ਰਵਾਸ'') |- | [[1955]] | ''ਦੋ ਫੱਕੜ'' ([[ਕਨ੍ਹੈਯਾਲਾਲ ਮਾਣਿਕਲਾਲ ਮੁੰਸ਼ੀ]] ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਟਕ) |- | [[1956]] | ''ਸਾਰਸ੍ਵਤ'' (ਮਾਮਾ ਵਰੇਰਕਰ ਕਾ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ) |} | {| class="bharattable-purple" border="1" |+ਭੇਂਟਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਮਰਣ |- ! ਸਨ ! ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ |- | [[1957]] | ''ਗਦਰ ਕੇ ਫੂਲ'' |- | [[1961]] | ''ਯੇ ਕੋਠੇਵਾਲੀਆਂ'' |- | [[1973]] | ''ਜਿਨਕੇ ਸਾਥ ਜਿਯਾ'' |} |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] 2y6a1kwiczypipwy5nvmy3ofiexb65p 0 40940 851462 838380 2026-11-04T04:26:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851462 wikitext text/x-wiki '''ਸਧਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ'''<ref>{{Cite web |url=http://www.duhaime.org/LegalDictionary/C/CommonLaw.aspx |title=Duhaime's Law Dictionary, "Definition of Common Law" |access-date=2014-07-06 |archive-date=2012-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524001041/http://www.duhaime.org/LegalDictionary/C/CommonLaw.aspx |dead-url=yes }}</ref> ਉਸ [[ਕਾਨੂੰਨ]] ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਵਿਧਾਨਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ [[ਸੰਸਦ]] ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾ ਦੁਆਰਾ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>Washington Probate, "Estate Planning & Probate Glossary", ''Washington (State) Probate'', [http://www.wa-probate.com/Intro/Estate-Probate-Glossary.htm s.v. "common law"] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525183721/http://www.wa-probate.com/Intro/Estate-Probate-Glossary.htm |date=2017-05-25 }}, 8 Dec. 2008:, retrieved on 7 November 2009.</ref>। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਨਵੇਂ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{wikiquote}} * [http://biotech.law.lsu.edu/Books/Holmes/claw_c.htm ''The Common Law''] by [[Oliver Wendell Holmes, Jr.]] * {{Gutenberg|no=2449|name=The Common Law by Oliver Wendell Holmes Jr.}} * [http://www.bdlawservice.com/books/the_history.pdf The History of the Common Law of England by Matthew Hale] * [http://ausicl.com The Australian Institute of Comparative Legal Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128190050/http://ausicl.com/ |date=2011-01-28 }} * [http://www.iilss.org The International Institute for Law and Strategic Studies (IILSS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809173356/http://iilss.org/ |date=2018-08-09 }} * [http://legislation.nsw.gov.au ''New South Wales Legislation''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507004922/http://legislation.nsw.gov.au/ |date=2021-05-07 }} * [http://xml.lib.hku.hk/gsdl/db/oelawhk/search.shtml Historical Laws of Hong Kong Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070628162957/http://xml.lib.hku.hk/gsdl/db/oelawhk/search.shtml |date=2007-06-28 }} – University of Hong Kong Libraries, Digital Initiatives * [https://web.archive.org/web/20210322204825/http://www.lawfulpath.com/ref/bouvier/maxims.shtml Maxims of Common Law] from Bouvier's 1856 Law Dictionary [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ]] a8cwc7iy3l2nm75aqdsgsu5y3770xj6 0 41089 851298 814112 2026-11-03T15:47:10Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851298 wikitext text/x-wiki '''ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ''' (20 ਫਰਵਰੀ 1905 — 10 ਮਾਰਚ 1963) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸ੍ਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਨਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਬਿਸ਼ਨ ਦੇਈ ਦੇ ਘਰ 20 ਫਰਵਰੀ 1905 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਬਾ ਗੰਢਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਪਰ ਗੜਗੱਜ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਣ ਸਮੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਲਿਆ। ==ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ== ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸੀ, ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਬਾਲਕ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਝੰਡੇ , ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ , ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਰਜਨ 1920 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ। ਜੱਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੜਗੱਜ ਅਕਾਲੀ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ‘ਗੜਗੱਜ` ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1922 ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬਾਗੀ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1923 ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਨਾਭਾ ਐਜੀਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਕਰਨ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰੰਤੂ ਸਤੰਬਰ 1926 ਤਕ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤਕ ਰਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਤਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਲੈ ਲਈ ਗਈ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ==ਲਿਖਾਰੀ== ਅਰਜਨ ਇਕ ਗਦਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਫਰਵਰੀ 1926 ਵਿਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ‘ਕਿਰਤੀ` ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਮਲੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਰਜਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲੇਖਾਂ ਕਰਕੇ 1929 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ 1930 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1931 ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਉਪਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 1932 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਸਬ ਐਡੀਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਐਡੀਟਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਹ 1935 ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਾ ਸਬ ਐਡੀਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਜੇਲ ਕੱਟਣੀ ਪਈ। ਜੰਗ-ਇ-ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਰਗੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਲਿਖਤਾਂ== *''ਦੋ ਪੈਰ ਘਟ ਤੁਰਨਾ''<ref>[http://www.dkagencies.com/result.aspx?From=1123&To=11240&BkId=DK645523321449584187635251371&Back=1]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] p7uo7k5tugo25rb7582ie1gm8qv8j6u 0 45297 851420 817098 2026-11-04T00:40:05Z ~2026-57847-89 62770 ਸਮਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਹੈ 851420 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.776980 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.248505 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਮੋਗਾ-1 | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਗੁਰਮੁਖੀ|ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 =ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਮੋਗਾ]] | website = | footnotes = }} '''ਡਾਲਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Dala) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] ਬਲਾਕ ਮੋਗਾ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>http://pbplanning.gov.in/Districts/Moga-1.pdf</ref>ਤਹਿਸੀਲ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇਹ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਮੋਗਾ ਬਰਨਾਲਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਹਿਣਾ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਾਏ ਗੋਤ ਦੇ ਡਾਲਾ ਨਾਮੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ; ਪ੍ਰੰਤੂ ਰਾਏ ਗੋਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਡਾਲੇ <ref>{{Cite web |date=2024-10-24 |title=ਡਾਲਾ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/?s=%E0%A8%A1%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BE |access-date=2025-09-01 |language=en-US}}</ref>ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਧੂਰਕੋਟ ਕਲਾਂ ਧੂੜਕੋਟ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧੂਰਕੋਟ ਟਾਹਲੀਵਾਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਗਿੱਲ ਗੋਤ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਘਰ ਸਿੱਧੂ ਤੇ ਜਵੰਧਾ ਗੋਤ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ 'ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ' ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਇਲਾਕੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਇੱਕ ਮਸਤ ਮਲੰਗ ਫਕੀਰ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਦਹੋਸ਼ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਹੀ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਚੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਰ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਪੱਤਣ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੈ। ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਡੇਰਾ ਵੀ ਪਿੰਡ ਬੱਝਣ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਗੁਰੂ ਗਿਰਧਾਰੀ ਵਾਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਝਿੜੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 24 ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ 12 ਸਾਲ ਅੰਨ ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਤਿਆਗੀ ਰੱਖਿਆ। == ਅਬਾਦੀ == ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਲ 1362 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dala Village Population - Moga - Moga, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/34017-dala-punjab.html |access-date=2025-09-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 6933 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 3680 ਪੁਰਸ਼ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 3253 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 812 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 11.71% ਬਣਦੀ ਹੈ। ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 884 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 895 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਲਾ ਲਈ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 845 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 69.12% ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 75.84% ਸੀ। ਡਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 72.93% ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 64.84% ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ (ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 1. ਬਾਲਕ ਡਾਲਾ ਤੋਂ ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 17ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਜਗਰ ਕਸਬੇ ਦੇ ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਖਾਂਣ ਦਾਨੀ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਰਾਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਡਾਲਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸਿਡਉਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੀ 2ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਸੀਸ (1628 ਈਸਵੀ): ਜਦੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 1628 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਵਾਂ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਡਾਲਾ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿਲ਼ ਫੁੱਲ ਭੇਟਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਡਾਲਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਿਕ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਡਾਲੇ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਾਡਾ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰਨੋ ਬਚਿਆ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਤੁਸੀਂ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ —"ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।" ਨਾਮ ਦੀ ਅਮਰਤਾ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਹੀ ਬਚਨ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਹੋਏ। ਜਗਰਾਉਂ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ 'ਡਾਲੇ ਕਾ ਅਗਵਾੜ' (ਅਗਵਾੜ ਡਾਲਾ) ਅਖਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਜ 400 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ (1675 ਈਸਵੀ): 1628 ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਾਲਕ ਸੀ, ਉਹ 1675 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਰਸੂਖ਼ਦਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਚੌਧਰੀ (ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ) ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮਰੱਥਾ ਸਦਕਾ ਉਸ ਨੇ ਮੋਗੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ 'ਡਾਲਾ' ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ।# ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ (ਮੋਗਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ## ਸਿਰਲੇਖ: ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ,ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਭਿੜੰਤ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ --- ### 1. ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨ-ਛੋਹ (ਸੰਨ 1631 ਈਸਵੀ) ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1631 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਰਾਜ ਦੀ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਜੱਥੇ ਸਮੇਤ ਮਦੋਕਿਆ ਤੋਂ ਮਹਿਰੋਂ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਨੁਮਾ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਰੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਘਣੇ ਬੋਹੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂਵੇਂ ਪੜਾਅ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਪਏ, ਇਥੇ ਮੱਦੋਕਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੂੰ ਅਦਬ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਈਆਂ ਇਹ ਰੋੜਾ ਵਾਲਾ ਟੋਭਾ ਅਤੇ ਘਣੇ ਬੋਹੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜੜੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਰਾਮ ਗਾਹ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਏਥੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਏਥੇ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਏਥੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਅੱਗੇ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਓ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਨ ਏਥੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਸਿੱਖਾ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਗਲ ਲੱਗ ਜਾਣ ਗੇ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੱਤ ਹੋਏ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਿਆ ਚੋਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬਾਨੂੰ ਬਣਿਆ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਅੱਜ "ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ" ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ"ਸਿੱਖ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਗੁਰਮਤਿ ਕੇਂਦਰ" ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ 1675 ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ##ਸਾਹੀ ਘਿਰਾਣੇ ਦੇ ਮੱਲ ਪਾਲ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ # ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਵਗਾਰ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੋਹਤਰ ਗਿੱਲ (ਸ਼ਾਹੀ) ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਗਿੱਲ ਮੱਲ, ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਅਤੇ ਲਾਉਲਸਕਰ ਸਮੇਤ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ (ਜਗਰਾਉਂ, ਕੋਕਰੀ, ਗਾਲਬ, ਰੋਲੀ, ਦਾਤਾ) ਵਿੱਚ ਮਾਮਲਾ (ਟੈਕਸ) ਉਗਰਾਹੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਵੀ ਵਾਦਨ ਮੂਹੀਂ ਚੋਂ ਗਿੱਲਾ ਦੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੱਲ ਪਾਲ ਵਾਰਸੀ ਗਿੱਲ ਮੂਹੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਪਰ ਵਡੇਰੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਮੱਲ ਨੂੰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੱਲ ਦੇ ਲਾਉਲਸਕਰ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਏਥੇ ਹੀ ਡੇਰਾ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਇਹਨੀਂ ਹੀ ਦਿਨੀਂ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਗਿੱਲ ਮੱਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ (ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ) ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਗਰਾਓਂ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਆਪਣਾ ਰਸੂਖ਼ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੱਲ ਦੀ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਲ, ਡਾਲੇ ਚੋਧਰੀ ਦਾ ਜਵਾਈ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਿੱਲ ਮੱਲ ਪਾਲ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ: 1. ਨਾਥਾ 2. ਕਰਮਾਂ 3. ਸੇਮਾ 4. ਭਾਗਾ ### 2. ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ (ਸੰਨ 1675 ਈਸਵੀ) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 44 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸੰਨ 1675 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਜਗਰਾਉਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਸੂਖਦਾਰ ਜੱਟ ਰਾਏ ਡਾਲਾ (ਡਾਲਾ ਰਾਏ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਮੱਲ ਪਾਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੋਧਰ ਅਤੇ ਤਖਾਣਵੱਧ ਮਹਿਰੋਂ ਅਤੇ ਬੁਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਈ ਜੰਗਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ। ### 3. ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਰਾਏ ਡਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਡਾਲੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਦਾਤੂ ਅਤੇ ਦਾਸੂ - ਮਾਮੇ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਲ ਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਭਾਣਜਿਆਂ) ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਣ ਲੱਗੀ ਓਧਰ ਮੱਲ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੱਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈ ਡਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾਲੇ ਦੇ ਪੁਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੁੰਦਰੀਆ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਘਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਮੱਲ ਪਾਲ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ 1705 ਦੇ ਲੱਗ ਭੱਗ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨੀ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਚਲਦੀ ਰਹੀ ਇਹਨੀ ਦਿਨੀ ਹੀ ਮਾਮੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਢੁੱਡੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਨੱਥੂ ਝੰਡੇ ਹੁਰਾ ਨੇ ਕੁੱਝ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਣਾ ਅਤੇ ਬੁੱਘੀਪੁਰਾ ਆਣ ਵਸੇ ਓਧਰ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਸਮਾਣਾ,ਸਢੌਰਾ , ਚਪੜਚਿੜੀ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰਕੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡ ਦਿੱਤੇ ਮੁਜਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਾਰੀ ਬੱਚਤ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ### 4. ਬਾਹਰੋਂ ਮਦਦ ਅਤੇ 'ਜੱਗਾ ਪੱਤੀ' ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਦਾ ਵਜੂਦ ਮਾਮਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਣਜਿਆਂ (ਗਿੱਲਾਂ) ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਗਿੱਲ ਗੋਤੀ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਬੁੱਟਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸੇਰ ਗਿੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਮੰਗਵਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੜਿੱਕ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਸਪੋਟ ਲਈ 'ਜੱਗੇ' ਵਰਗੇ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੌੜਸਾਂਗ (ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਦ) ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਮਾਮਿਆਂ (ਰਾਏ ਪਰਿਵਾਰ) ਨੇ ਰੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਗੜ੍ਹ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅੱਜ ਧੂੜਕੋਟ ਕਲਾਂ, ਧੂੜਕੋਟ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧੂਰਕੋਟ ਟਾਹਲੀਵਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ### 5. ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਢਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿੱਲ ਭਾਣਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਮਦਦਗਾਰਾਂ (ਜੱਗੇ ਆਦਿ) ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਚੜਿੱਕ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਖੁਦ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਜੱਗੇ ਤੇ ਦਾਸੂ ਉਮਰੇ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਸ ਰਾਜ਼ੀ ਬੰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੇ ਸਲਾਘਾ ਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਸੰਦ ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਮੁਰੱਬੇ ਜ਼ਮੀਨ ਇਨਾਂਮ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਭਾਈ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਭਾਈ ਕੀ ਡਰੋਲੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖੀ‌ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਭਾਈ ਕੇ ਕਹਿਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਤਿਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਵਿਰਾਗੀ ਸਾਧ,ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਬੀ ,ਦਰਜ਼ੀ,ਨਾਈ, ਤਰਖਾਣ,ਝੌਰ ,ਚਮੜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਚਮਾਰ, ਬਾਣੀਏਂ ਬ੍ਰਹਮਣ,ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਨਕੀਂ ਢੇਰੀ ਜਾਂ ਘਰ ਜੁਆਈ ਬਣ ਕੇ ਡਾਲੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬਣਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਜਵੰਦੇ, ਸਿੱਧੂ ਆਦਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਹਤੇ, ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਮੱਲ ,ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਅਤੇ ਜੱਗੇ ਦੀ ਇਸੇ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੱਲ ਪੱਤੀ ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਅਤੇ"ਜੱਗਾ ਪੱਤੀ"ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਿਛੋਕੜ ਕਰਕੇ ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਮਾਮਿਆਂ (ਰਾਏ ਗੋਤ) ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਭਾਣਜਿਆਂ (ਗਿੱਲ ਗੋਤ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ਼ੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 150ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਿੰਡ ਆਪਸੀ ਧੜੇ ਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਲਝਿਆ ਰਿਹਾ ਓਦੋਂ ਨੂੰ ਮਾਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੇ ਮਾਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਖਾਲਸਾ ਸਰਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟੀਏ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਸੀ ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੋਹਿਆ। ##ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਸੂਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕੀਤਾ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪਰਪੱਕ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਕਿਛਹਰੇ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਤਿਮਾਸਮੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੱਛਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸੋਝੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਲੋਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 47ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1970-71ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਬਾਬਾ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਮਲਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਖੱਟੀ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1990ਤੋ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ।। #ਗੁਰੂ ਕੀ ਸਮਾਧ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ##ਕੌਣ ਹੈ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਅੰਸ਼-ਵੰਸ਼) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ 9ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: • ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਵੰਸ਼: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ, ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 'ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' (ਜਾਂ ਨੀਲੀ ਸਰਕਾਰ) ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਸਟਿਸ ਆਰ. ਐਸ. ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਪੋਤਰੇ) ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। • ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ: ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' (ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। • ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ: ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ) ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। • ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਿੱਕਾ ਸੂਰਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰਾਂ) ਨੇ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈਰੀਟੇਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਕੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। #ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: •# ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਣਾ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ (ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ) ਮੋਗਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। • ਮੌਤ (ਸਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ) ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਸਾਲ 1963 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।।ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: •#ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਣਾ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛਡਦੇ ਸਮੇਂ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਵੰਸ਼ਜ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡਿਆਂ ਤੇ ਨਿਕਲ ਤੁਰੇ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਲਾਬ ਰਾਇ ਜੀ ਬਾਬਾ ਸ਼ਿਆਮ ਚੰਦ ਜੀ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਗ਼ੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਤਨ ਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ 1880ਵਿੱਚ ਜਨਮੇਂ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਵਾਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾਈ ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸਨ ਓਥੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਡਾਲੇ ਜੌੜੇ ਛੱਪੜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੇ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ (ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ) ਮੋਗਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। • ਮੌਤ (ਸਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ) ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਸਾਲ 1963 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਗਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਡਾਕਟਰ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਏਥੇ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅੱਜ ਵੀ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ ਡੇਰੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਅਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਮਾਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਸਾਰ ਹੀ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਵਾਲੀ ਬਾਹੀ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਮੱਤ ਦੇ ਮੱਠ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵੀ ਡੇਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਡੇਰੇ ਬਾਬਾ ਪੱਤਣ ਸ਼ਾਹ, ਡੇਰਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲੇ, ਡੇਰਾ ਮੈਰਾ ਭੇਸੀਆਣਾ, ਡੇਰਾ ਸੈਦੋ ਆਣਾ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦ 1860ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਪੱਤਣ ਸ਼ਾਹ ਇਹ ਡੇਰਾ ਮੱਲੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਮੂਲ ਡੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਇਹ ਡਾਲੇ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ ਸਨਾਤਨੀ ਮੱਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦਰ ਮੱਤ ਦਾ ਰਲ ਗਡ ਹੈ ਇਸ ਮੱਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡੇਰਾ ਕੈਲਪੁਰ ਬੜੈਚੇ ਹੈ ਜਿਥੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੀ ਜੈਤੋ ਵਾਲੇ ਇਹ ਡੇਰਾ ਵੀ100ਸਾਲ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਡੇਰਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੈਤੋ ਤੋਂ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਧੂਣੀਆਂ ਤਾਪੀਆ ਹਨ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ।। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਇਹ ਸੰਨ1886ਦੇ ਲਗਭਗ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇੱਕ ਮਸਤ ਮਲੰਗ ਅਵਧੂਤ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਚਕਰਵਰਤੀ ਸਾਧੂ ਪਿੰਡ ਡਾਲੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਰੀਹਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਤੇ ਸ਼ਰੀਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਝਿੜੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਦਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਲੀੜਾ ਲੱਤਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰੇ ਲਈ ਠੰਢ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁੱਲੀ ਪਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ ਇਸ ਦਰਵੇਸ਼ ਬੰਦੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਇਹ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੀ ਗੰਜਾਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕੋਈ ਕੱਪੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੰਨਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਫੈਦ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਦਾੜਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਕਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਨੂੰ ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਭੋਜਣ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਜਾਅਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਬੰਦੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਬਾਬੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਬਾਬਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਗੁਣ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਸੁਭ ਬੋਲ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਰੋਡੂ ਬਾਬਾ ਕਿਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਵੀ ਪੈਦਾ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੁੱਲੀ ਵਿਚ ਛੱਡ ਆਉਂਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚੋ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਬੋਲ ਅਟਲ ਹੈ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਬਾਬੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਧਣ ਲੱਗਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਸੂਉਮਰਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਘਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਪਰ ਬਾਬੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਬਾ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਝੂਮ ਦਾ ਰਿਹਾ ਏਨੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਰਕਤ ਦੱਸੀਆਂ ਤਾਂ ਕਰੋਧ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧੱਕੇ ਮਾਰਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ ਬਾਬਾ ਅਵਧੂਤ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਬੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਚੱਲ ਵਸਿਆ ਏਧਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਾਬੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਬੂਲਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜ ਇੱਟਾਂ ਦੀ‌‌ ਮਟੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦੀਵਾ ਬਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਬੇ ਰੋਡੂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਚੜਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਮਟੀ ਤੋਂ ਮਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਹਿੜਾ ਕਿ ਅੱਜ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਡੇਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏਸੇ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਟਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅਖਾੜੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀ ਛਬੀਲ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੁਰਾਨ ਕਈ ਲੋਕ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਨ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ‌ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅੱਜ ਬਾਬੇ ਰੋਡੂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਫਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਅਨੇਕਾਂ ਨੋਜਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਡੇਰੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਘਰ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਡੇਰਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।। ਡੇਰਾ ਮ‌੍ਹਰਾ ਭੇਸੀਆਣਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਬਾਬਾ ਜਿਉ ਕੇ ਤਿਉਂ ਜੀ ਦਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਏਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਫੱਗਣ ਮਹੀਨੇ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢਾਡੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜਥੇ ਮੰਗਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਣਾ ਤਖਾਣਵੱਧ ਝੰਡੇ ਆਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।। ਡੇਰਾ ਸੈਦੋਆਣਾ ਏਥੇ ਇੱਕ ਸੈਦੋਆਣਾ ਛੱਪੜ ਸੀ 3-4ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਰਤੀ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਾਬਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ‌ਹੀਰਾਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਏਥੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਿਵਾਈ ਵੀ ਫਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਡੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ਼ ਸੇਵੀ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ --- *ਨੋਟ: ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।* 3m43tvb4921ec10ewuv9t560dfkza3k 0 49068 851294 823762 2026-11-03T15:38:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851294 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name=ਮਾਦਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ |native_name = Palacio Real de Madrid |native_name_lang = [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] |image=Madrid May 2014-35a.jpg |caption=ਮਾਦਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ, ਪੂਰਬੀ ਪਾਸਾ |style=[[Baroque architecture|Baroque]], [[ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ]] |location_town=[[ਮਾਦਰੀਦ]] |location_country=ਸਪੇਨ |map_type=ਸਪੇਨ ਮਾਦਰੀਦ |map_caption=ਮਾਦਰੀਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |latitude = 40.417974 |longitude = -3.714302 |architect=[[Filippo Juvarra]] <small>(first of many)</small> |client=[[Philip V of Spain]] |construction_start_date=7 ਅਪਰੈਲ 1738 |completion_date= |floor_area={{convert|135,000|m2|abbr=on}} |embedded={{designation list | embed=yes |designation1 = Spain |designation1_offname = Palacio Real de Madrid |designation1_type = ਅਚੱਲ |designation1_criteria = ਸਮਾਰਕ |designation1_date = 1931<ref name="bic">{{Bien de Interés Cultural}}</ref> |designation1_number = RI-51-0001061 }} }} '''ਮਾਦਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] Palacio Real de Madrid) [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ [[ਮਾਦਰਿਦ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ [[ਫਿਲਿਪ VI]] ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਣ ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਦੇ ਮਹਲ [[ਜ਼ਾਰਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਮਹਲ|ਜ਼ਾਰਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਮਹਲ]], ਜੋ ਕਿ ਮਾਦਰਿਦ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਲ ਸਪੇਨ ਦੀ ਏਜੰਸੀ [[ਪੇਤ੍ਰੀਮੋਨੀਓ ਨੇਸ਼ਨਲ]] ਅਧੀਨ ਹੈ। ਮਹਲ ਕਾਲੇ ਦੇ ਬਾਲੇਨ ਮਾਰਗ ਤੇ, ਮਾਦਰਿਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮੰਜ਼ਾਨਾਰੇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਮੇਟ੍ਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਕਮਰੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਦਾਖਲਾ ਫੀਸ €11 ਹੈ। ਲਬੇਰੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੁਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।<ref name="goplaza">{{cite web| title=Plaza de Oriente| url=http://www.gomadrid.com/sights/plaza-de-oriente.html| publisher=GoMadrid.com| date=| accessdate=2012-11-30| archive-date=2014-05-08| archive-url=https://web.archive.org/web/20140508062643/http://www.gomadrid.com/sights/plaza-de-oriente.html| url-status=dead}}</ref><ref name="tourist">{{cite web| title=Plaza de Oriente, Madrid| url=http://www.madrid-tourist.com/madrid-attractions/Plaza-Oriente-Madrid.html| publisher=Madrid-Tourist.com| accessdate=2012-11-30}}</ref> ਇਹ ਮਹਲ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ [[ਕਰਦੋਬਾ ਦੇ ਮੁਹੰਮਦ I|ਕਰਦੋਬਾ ਦੇ ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੇ ਇੱਕ ਚੌਕੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੁਤੰਤਰ [[ਮੂਰ]] [[ਤੋਲੇਦੋ ਦੇ ਤੈਫੋ]] ਨੇ 1036 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ==ਇਤਿਹਾਸ== [[File:Evolución Alcázar de Madrid.png|right|thumb|220px|Historical evolution of the Royal Alcazar of Madrid.]] [[File:Madrid May 2014-34a.jpg|thumb|250px|right|View from the Plaza de la Armeria]] ==ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == * [[Fernando Chueca Goitia|CHUECA, Fernando]], ''El Palacio Real de Madrid'', León, Everest, 2000. ISBN 84-241-4947-5. * [[María Isabel Gea|GEA ORTIGAS, María Isabel]], ''El Palacio Real de Madrid'', Madrid, La Librería, 2000. ISBN 84-8941-15-17. * IGLESIAS, Helena, ''El Palacio Real de Madrid'', 2 tomos, Madrid, Patrimonio Nacional, 1991. ISBN 84-7120-14-85. * SANCHO, José Luis, ''Palacio Real de Madrid'', Madrid, Tf, 2004. ISBN 84-7120-363-4. ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commonscat|Royal Palace of Madrid|Palacio Real de Madrid}} * [http://www.patrimonionacional.es/Home/Palacios-Reales/Palacio-Real-de-Madrid.aspx Palacio Real de Madrid en Patrimonio Nacional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130112062553/http://www.patrimonionacional.es/Home/Palacios-Reales/Palacio-Real-de-Madrid.aspx |date=2013-01-12 }} * [http://www.fundacion.telefonica.com/arsvirtual/media/visitas/palacio_ac/palacio/palacio.htm Visita virtual del Palacio Real] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101005035809/http://www.fundacion.telefonica.com/arsvirtual/media/visitas/palacio_ac/palacio/palacio.htm |date=2010-10-05 }} * [http://www.madridhistorico.com/seccion7_enciclopedia/infografia.php?idinformacion=559/ El Palacio Real de Madrid en Madrid Histórico] — Fotografías y detallada historia del edificio * [http://www.urbanity.es/foro/edificios-en-general-mad/12500-madrid-ampliacion-del-palacio-real-5.html Planta, alzado y sección del proyecto de ampliación de Sabatini del Palacio Real] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026121235/http://www.urbanity.es/foro/edificios-en-general-mad/12500-madrid-ampliacion-del-palacio-real-5.html |date=2014-10-26 }} * [https://web.archive.org/web/20141026205033/http://www.realbiblioteca.es/ Real Biblioteca] (incluye Catálogo de la Real Biblioteca) * [http://www.scribd.com/doc/30789563/El-Palacio-Real-de-Madrid La música en el Palacio Real de Madrid] * [http://maps.google.com/maps?q=madrid,+spain&ll=40.417727,-3.713497&spn=0.003453,0.007308&t=k&hl=en El Palacio Real de Madrid en Google Maps] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਮਹਿਲ]] 6utsuuz8dmqw3lrcd85b3ko0xuvhl8n 0 50661 851437 245053 2026-11-04T02:38:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851437 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!--See Wikipedia:WikiProject_Books --> |name = ਵਾਲਡਨ |image = [[ਤਸਵੀਰ:Walden Thoreau.jpg|thumb]] |caption = Original title page of ''Walden'' featuring a picture drawn by Thoreau's sister Sophia. |title_orig = ਵਾਲਡਨ; ਜਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ |translator = |author=[[ਹੈਨਰੀ ਡੇਵਿਡ ਥੋਰੋ]] |cover_artist = |country = ਅਮਰੀਕਾ |language = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |series = |genre = ਸਵੈਜੀਵਨੀ |published= 9 ਅਗਸਤ 1854<ref>{{cite news|url=http://www.wired.com/thisdayintech/2010/08/0809thoreau-walden-published/|title=Aug. 9, 1854: Thoreau Warns, ‘The Railroad Rides on Us’|last=Alfred|first=Randy|date=August 9, 2010|work=[[Wired News]]|accessdate=8 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316041728/http://www.wired.com/thisdayintech/2010/08/0809thoreau-walden-published|archive-date=16 ਮਾਰਚ 2014|url-status=dead}}</ref> ([[Ticknor and Fields]]: Boston) |media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ |isbn = |followed_by = }} '''''ਵਾਲਡਨ''''' ({{IPAc-en|ˈ|w|ɔː|l|d|ən}}; ਪਹਿਲੀ ਛਾਪ '''''ਵਾਲਡਨ; ਜਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ''''') ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਵਾਦੀ, ਅਤੇ ਆਗੂ ਅੰਤਰਗਿਆਨਵਾਦੀ, [[ਹੈਨਰੀ ਡੇਵਿਡ ਥੋਰੋ]] (12 ਜੁਲਾਈ 1817 - 6 ਮਈ 1862) ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Henry David Thoreau|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_David_Thoreau}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ]] pchlw3apjun8owkd3v9adhmswgqsf0q 0 52920 851250 539228 2026-11-03T13:03:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851250 wikitext text/x-wiki [[File:IISc convo hall 2.jpg|thumbnail|right|ਭਾਰਤੀਅ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਿਲਡਿੰਗ]] '''ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ''' [[:en:Indian Institute of Science|(English-Indian Institute of Science)]] ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਬੰਗਲੁਰੂ (ਸਧਾਨ [[ਬੰਗਲੌਰ]]), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ [[ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ]] ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ [[1909]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਲ ਵਿੱਚ "ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ, ਇਸ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Iisc-Founder.jpg|thumbnail|right|ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ]] == ਇਤਿਹਾਸ == ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਪਰੀਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਤੇ ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ, ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਰੀਬ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਵਕਫੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪਰੀਕਲਪਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਜਨਮ [[27 ਮਈ]] [[1909]] ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀੈ। [[1956]] ਵਿੱਚ, [[ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ [[ਡੀਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ| ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ ਆਪਣੇ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋੋੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ [[1904]] ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। == ਜਾਣ-ਪਛਾਣ == ਬੰਗਲੌਰ 'ਚ ਭਾਰਤੀਅ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਲਗਭਗ 400 ਏਕੜ [[ਮੈਸੂਰ]] ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਮਾਰਚ [[1907]] ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਦਾਨ, ਭਰਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਨ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਅਪਲਾਈਡ ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਦੋ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[1906]] ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ [[ਮੌਰਿਸ ਡਬਲਯੂ ਟਰੇੇਵਰਸ]] ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਟਰੇੇਵਰਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ,ਜੋ ਅੱਜ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਭਾਗ [[Chemical|ਰਸਾਇਣਕ]] ਅਤੇ ਬਾਇਓਕੈਮੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਬਨਂਨ ਤੌ ਬਾਦ [[CV Raman|ਸੀਵੀ ਰਮਨ]], ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਏ, ਤਦ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਸਾਲ [[1933]] 'ਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ| ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ,ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਉੱਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, ਚਾਰ-ਸਾਲ ਦੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ (ਬੀ.ਅਸ. ਡਿਗਰੀ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,ਜੌ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[Science|ਸਾਇੰਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਠੋਸ ਬੁਨਿਆਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਖੋਜ ਦੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਹਰ ਸਾਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ 'ਚ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਫੋਕਲ ਪੁਆਇੰਟ ਬਣਦਾ ਹੈ। [[2009]] ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕਿਤੇ। ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਨਿਊ ਫੇਜ਼ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਸ਼ਾਮਲ ਕੁਝ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ == * [[Homi Bhabha|ਹੋਮੀ ਭਾਬਾ]] * [[Satish Dhawan|ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ]] * [[CV Raman|ਸੀ. ਵੀ. ਰਮਨ]] * [[C.N.R. Rao|ਸੀ.ਅਨ. ਆਰ ਰਾਓ]] * [[Vikram Sarabhai|ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ]] * [[Jamshedji Nusserwanji Tata|ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਟਾਟਾ]] * [[A.P.J. Abdul Kalam|ਅ.ਪੀ ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.iisc.ernet.in/hindi/ ਭਾਰਤੀਅ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ] * [https://web.archive.org/web/20041013225851/http://www.cs.concordia.ca/~goswami/IISC_Picture1.jpg ਭਾਰਤੀਅ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਕੰਪਲੈਕਸ] [[Institute|ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਇੰਸਟੀਚਿਊ]] 34z4q7l77dwi2yw2qokbsgy53ofhchr 0 56930 851466 848056 2026-11-04T04:40:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851466 wikitext text/x-wiki [[File:CampFunstonKS-InfluenzaHospital.jpg|thumb|right|300px|ਕੈਂਪ ਫ਼ਨਸਟਨ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਨਜ਼ਲੇ ਨਾਲ਼ ਪੀੜਤ [[ਫ਼ੋਰਟ ਰਾਇਲੀ]], [[ਕਾਂਸਸ]] ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ।]] '''ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ''' ਜਾਂ '''1918 ਦੀ ਫ਼ਲੂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ''' (ਜਨਵਰੀ 1918 – ਦਸੰਬਰ 1920) ਇਨਫ਼ਲੂਐਂਜ਼ਾ (ਨਜ਼ਲਾ) ਦੀ ਡਾਢੀ ਮਾਰੂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਐੱਚਵਨ ਐੱਨਵਨ ਇਨਫ਼ਲੂਐਂਜ਼ਲਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੀ।<ref>[http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt ''Institut Pasteur. La Grippe Espagnole de 1918'' (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਪਾਵਰਪੁਆਇੰਟ ਪੇਸ਼ਕਸ਼)]।</ref> ਇਹ ਰੋਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਆਰਕਟਿਕ ਵਰਗੇ ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 50 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਹੋਇਆ<ref name=cdc2006/> ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 5 ਤੋਂ 10 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਮਤਲਬ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਫ਼ੀਸਦੀ।<ref>{{cite web| title=Historical Estimates of World Population |url=https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php|accessdate=29 March 2013}}</ref> ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਰੂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ।<ref name=cdc2006>{{cite web|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|first1=Jeffery K.|last1=Taubenberger|first2=David M.|last2=Morens|url=http://wwwnc.cdc.gov/eid/article/12/1/05-0979_article.htm|title=1918 Influenza: the Mother of All Pandemics|date=January 2006|accessdate=9 May 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kCUlGdKu?url=http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no01/05-0979.htm|archivedate=1 ਅਕਤੂਬਰ 2009|deadurl=no|doi=10.3201/eid1201.050979}}</ref><ref name="Patterson1">{{cite journal|last =Patterson|first=KD|author2=Pyle GF|title=The geography and mortality of the 1918 influenza pandemic|url =https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_spring-1991_65_1/page/n7|journal= Bull Hist Med.|date=Spring 1991|volume=65|issue=1|pages=4–21|pmid=2021692}}</ref><ref>{{cite web|url=http://virus.stanford.edu/uda/|title=The 1918 Influenza Pandemic|last=Billings|first=Molly|publisher=Virology at Stanford University|accessdate=1 May 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/5gWiCreh4?url=http://virus.stanford.edu/uda/|archivedate=4 ਮਈ 2009|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal|author=Johnson NP, Mueller J|title=Updating the accounts: global mortality of the 1918–1920 "Spanish" influenza pandemic|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_spring-2002_76_1/page/105|journal=Bull Hist Med|volume=76|issue=1|pages=105–15|year=2002|pmid=11875246|doi=10.1353/bhm.2002.0022}}</ref> ਹੌਂਸਲਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਜੰਗ]] ਵੇਲੇ ਦੇ ਸੈਂਸਰਾਂ ਨੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗੇਤੀਆਂ ਇਤਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ;<ref> {{cite web|last=Valentine|first=Vikki|title=Origins of the 1918 Pandemic: The Case for France|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5222069|publisher=[[NPR]]|accessdate=2 October 2011|date=20 February 2006}} </ref><ref>{{cite web|last=Anderson|first=Susan|title=Analysis of Spanish flu cases in 1918–1920 suggests transfusions might help in bird flu pandemic|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-08/acop-aos082806.php|publisher=[[American College of Physicians]]|accessdate=2 October 2011|date=29 August 2006|archive-date=25 ਨਵੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125222223/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-08/acop-aos082806.php|url-status=dead}}</ref> ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਨਿਰਪੱਖ [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਝੂਠੀ ਰਾਇ ਬਣ ਗਈ ਕਿ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਅਸਰ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਸੀ।<ref>{{cite book| last=Barry| first=John M.| authorlink=John M. Barry| title=The Great Influenza: The Epic Story of the Greatest Plague in History| url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00john| publisher=Viking Penguin| year=2004|isbn=0-670-89473-7| page=[https://archive.org/details/greatinfluenzaep00john/page/171 171]}}</ref>—ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ '''ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ''' ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਲੱਗਿਆ।<ref>{{cite web|last=Galvin|first=John|title=Spanish Flu Pandemic: 1918|url=http://www.popularmechanics.com/science/environment/natural-disasters/4219884|publisher=[[Popular Mechanics]]|accessdate=2 October 2011|date=31 July 2007}} </ref> ਵਿਗਿਆਨੀ 1918 ਫਲੂ ਦੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਉੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਲਈ ਕਈ ਸੰਭਵ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਾਤਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ [[ਸਾਇਟੋਕਿਨ ਤੂਫਾਨ]] ਮਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ [[ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ]] ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। {{sfn|Barry|2004b}} ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ 2007 ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ<ref>{{cite journal |last=MacCallum |first=W.G. |year=1919 |title=Pathology of the pneumonia following influenza |url=https://zenodo.org/record/1423419 |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |volume=72 |issue=10 |pages=720–723 |doi=10.1001/jama.1919.02610100028012 |access-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125210346/https://zenodo.org/record/1423419 |archive-date=25 January 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hirsch |first1=Edwin F. |first2=Marion |last2=McKinney |year=1919 |title=An epidemic of pneumococcus broncho-pneumonia |journal=Journal of Infectious Diseases |volume=24 |issue=6 |pages=594–617 |doi=10.1093/infdis/24.6.594 |jstor= 30080493 }}</ref> ਪਾਇਆ ਕਿ [[ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ]] ਪਿਛਲੇ [[ਇਨਫਲੂਐਨਜ਼ਾ]] ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, [[ਕੁਪੋਸ਼ਣ]], ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮਾੜੇ [[ਸਫਾਈ]] ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ [[ਸੁਪਰਿਨਫੈਕਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੁਪਰਿਨਫੈਕਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦੇ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite journal |vauthors=Brundage JF, Shanks GD |title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2007-12-01_196_11/page/1716 | journal = The Journal of Infectious Diseases |volume=196 |issue=11 |pages=1717–1718; author reply 1718–1719 |date=December 2007 |pmid=18008258 |doi=10.1086/522355}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Morens DM, Fauci AS |title=The 1918 influenza pandemic: Insights for the 21st century |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2007-04-01_195_7/page/1018 |journal=The Journal of Infectious Diseases |volume=195 |issue=7 |pages=1018–1028 |date=April 2007 |pmid=17330793 |doi=10.1086/511989}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Spanish flu|ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ}} * [http://www.nature.com/nature/focus/1918flu/index.html ''Nature'' "Web Focus" on 1918 flu, including new research] * [http://www.stanford.edu/group/virus/uda/ Influenza Pandemic] on stanford.edu * [http://1918.pandemicflu.gov/ The Great Pandemic: The U.S. in 1918–1919.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090910134149/http://1918.pandemicflu.gov/ |date=2009-09-10 }} US Dept. of HHS * [http://www.influenzaarchive.org/ The American Influenza Epidemic of 1918–1919: A Digital Encyclopedia] Largest digital collection of newspapers, archival manuscripts and interpretive essays exploring the impact of the epidemic on 50 U.S. cities (Univ. of Michigan). * [http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/panflu/news/nov2707barry.html Little evidence for New York City quarantine in 1918 pandemic. 27 Nov 2007 (CIDRAP News)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520210741/http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/panflu/news/nov2707barry.html |date=20 ਮਈ 2013 }} * [http://www.upenn.edu/gazette/1198/lynch.html Flu by Eileen A. Lynch. The devastating effect of the Spanish flu in the city of Philadelphia, PA, USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050304055539/http://www.upenn.edu/gazette/1198/lynch.html |date=2005-03-04 }} * [http://www.ninthday.com/tauben.htm Dialog: An Interview with Dr. Jeffery Taubenberger on Reconstructing the Spanish Flu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230525112536/https://www.ninthday.com/tauben.htm |date=2023-05-25 }} * [https://web.archive.org/web/20230625132132/https://www.archives.gov/exhibits/influenza-epidemic/ The Deadly Virus&nbsp;– The Influenza Epidemic of 1918] US National Archives and Records Administration&nbsp;– pictures and records of the time * [http://www.nzhistory.net.nz/culture/1003 The 1918 Influenza Pandemic in New Zealand&nbsp;– includes recorded recollections of people who lived through it] * [http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza/sfeature/latest.html PBS&nbsp;– recovery of flu samples from Alaskan flu victims] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304151802/http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza/sfeature/latest.html |date=2009-03-04 }} * [http://www.medsci.org/v02p0087.htm An Avian Connection as a Catalyst to the 1918–1919 Influenza Pandemic] * [https://web.archive.org/web/20080730092902/http://www.fluwikie.com/pmwiki.php?n=Resources.Resources Fluwiki.com] Annotated links to articles, books and scientific research on the 1918 influenza pandemic * [https://web.archive.org/web/20120419072040/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF13/1386.html Alaska Science Forum&nbsp;– Permafrost Preserves Clues to Deadly 1918 Flu] * [http://www.vlib.us/medical/mja.htm Pathology of Influenza in France, 1920 Report] * [http://ww3.startribune.com/blogs/oldnews/archives/43 Yesterday's News blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327214955/http://ww3.startribune.com/blogs/oldnews/archives/43 |date=2008-03-27 }} 1918 newspaper account on impact of flu on Minneapolis * [http://www.news.wisc.edu/13360.html "Study uncovers a lethal secret of 1918 influenza virus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070122062720/http://www.news.wisc.edu/13360.html |date=2007-01-22 }} University of Wisconsin&nbsp;– Madison, 17 January 2007 * [http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/influenza.html Spanish Influenza in North America, 1918–1919] * [https://web.archive.org/web/20081002154157/http://www.scientistlive.com/lab/?%2FOpinion%2F2008%2F09%2F16%2F21042%2FExposure_to_1918_influenza_virus_activates_memory_B-cells%2F 1918 Influenza Virus and memory B-cells]&nbsp;– Exposure to virus generates lifelong immune response. * [http://www.fludb.org Influenza Research Database]&nbsp;– Database of influenza genomic sequences and related information. * [http://www.awesomestories.com/disasters/spanish-flu Spanish Flu with rare pictures from Otis Historical Archives] * [http://www.kingcounty.gov/healthservices/health/preparedness/pandemicflu/comicbook.aspx#pdf "No Ordinary Flu"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225100246/http://www.kingcounty.gov/healthservices/health/preparedness/pandemicflu/comicbook.aspx#pdf |date=2015-02-25 }} a comic book of the 1918 flu pandemic published by Seattle & King County Public Health * [http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza/ "Influenza 1918" ''The American Experience (PBS)'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203114338/http://www.pbs.org/wgbh/amex/influenza/ |date=2009-12-03 }} * [http://nmhm.washingtondc.museum/exhibits/1918killerflu/1918_killer_flu1.html "Closing in on a Killer: Scientists Unlock Clues to the Spanish Influenza Virus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805170405/http://nmhm.washingtondc.museum/exhibits/1918killerflu/1918_killer_flu1.html |date=2009-08-05 }} An online exhibit from the National Museum of Health and Medicine. * [https://www.sheffield.gov.uk/libraries/archives-and-local-studies/research-guides/influenza-pandemic.html Sources for the study of the 1918 influenza pandemic in Sheffield, UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013004831/https://www.sheffield.gov.uk/libraries/archives-and-local-studies/research-guides/influenza-pandemic.html |date=2016-10-13 }} Produced by Sheffield City Council's Libraries and Archives * [http://www.booknotes.org/Watch/154827-1/Gina+Kolata.aspx ''Booknotes'' interview with Gina Kolata on ''Flu: The Story of the Great Influenza Pandemic of 1918 and the Search for the Virus That Caused It'', 27 February 2000.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003165901/http://www.booknotes.org/Watch/154827-1/Gina+Kolata.aspx |date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2012 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਾਰੀ ਸਿਹਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਫਲੂ]] fw62czdt6iwdpwbx84e4ws8uiwbg2dg 0 57168 851274 728292 2026-11-03T14:23:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851274 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮਲਾਨਾ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = ਭਾਰਤ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 32.0626008 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.2603548 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | subdivision_name1 = [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = [[ਹਿੰਦੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ਡਾਕ ਤਤਕਰਾ ਨੰਬਰ|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ਮਲਾਨਾ''' [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] 'ਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। [[ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ]] ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਮਲਾਨਾ ਨਾਲੇ ਦਾ ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਾਕੀ ਦੁਨਿਆ ਤੋਂ ਨਿੱਖੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[ਚੰਦ੍ਰਾਖਾਨੀ]] ਅਤੇ [[ਦੇਓਟਿੱਬਾ]] ਜਿਹੀਆਂ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਚੋਟੀਆਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋ 3029 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਅ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਮਲਾਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬੋਲੀ [[ਕਾਂਸ਼ੀ]] ਹੈ। ਅੱਜ ਮਲਾਨਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਪਿੱਛਲੇ 40 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲੋਂ ਤਿਗੁਣੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਮਲਾਨਾ ਨੂੰ ਜਮਲੂ ਰਿਖੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਸਨ। ਮਲਾਨਾ ਦੇ ਲੋਕੀ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਮਲੂ ਰਿਖੀ ਨੇ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਜਮਲੂ ਰਿਖੀ ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[https://web.archive.org/web/20150913011616/http://www.scoopwhoop.com/inothernews/beautiful-indian-villages/ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪਿੰਡ] (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ) ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] qoxcus6uei86vd2rngxkdc7voqecpkt 0 59042 851514 598223 2026-11-04T10:55:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851514 wikitext text/x-wiki [[File:NES Super Mario Bros.png|frame|ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਰ ਮਾਰੀਓ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਭੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।]] '''ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ''' ([[ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਪਾਨੀ]]:スーパーマリオブラザーズ; [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: Super Mario Bros., ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਬਰੋਜ਼) 1985 ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ [[ਨਿਨਟੈਂਡੋ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 1983 ਦੀ [[ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ]] ਗੇਮ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਪਰ ਮਾਰੀਓ ਲੜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੇਮ ਹੈ। ਇਸ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਰ [[ਮਾਰੀਓ]] ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਲੇਅਰ [[ਲੁਈਗੀ]] ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੇਮ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਾਊਜ਼ਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਟੋਡਸਟੂਲ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ [[ਆਈ.ਜੀ.ਐਨ.]] ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈਆਂ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਗੇਮ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਗੇਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੀ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਮਾਰਕਿਟ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ।<ref name="Top 100 games at IGN">{{Cite web |url=http://top100.ign.com/2005/001-010.html |title=IGN's poll "100 Top Games Of All Time" Top Ten-1. Super Mario Bros. |access-date=2015-04-18 |archive-date=2015-05-11 |archive-url=https://www.webcitation.org/6YQvH6xHh?url=http://top100.ign.com/2005/001-010.html |dead-url=yes }}</ref> ==ਵਿਕਾਸ== ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ ਗੇਮ 1983 ਦੀ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ ਗੇਮ ਦੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੇਮ ਹੈ। ਇਹ ਗੇਮ [[ਸ਼ਿਗੇਰੂ ਮਿਆਮੋਤੋ]] ਅਤੇ [[ਤਾਕਾਸ਼ੀ ਤੇਜ਼ੂਕਾ]] ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਨਟੈਂਡੋ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।.<ref name="iwataasks25_1">{{cite web|url=http://us.wii.com/iwata_asks/mario25th/vol5_page1.jsp|title=Using the D-pad to Jump|work=Iwata Asks: Super Mario Bros. 25th Anniversary Vol. 5: Original Super Mario Developers|publisher=[[Nintendo of America, Inc.]]|date=February 1, 2011|accessdate=February 1, 2011|archive-date=February 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203071512/http://us.wii.com/iwata_asks/mario25th/vol5_page1.jsp|dead-url=yes}}</ref><ref name="designers">{{cite video game|title=Super Mario Bros. Deluxe|developer=[[Nintendo Entertainment Analysis and Development]]|publisher=[[Nintendo of America, Inc.]]|date=May 10, 1999|platform=[[Game Boy Color]]|scene=staff credits}}</ref><ref>{{cite web|url=http://us.wii.com/iwata_asks/nsmb/vol2_page2.jsp|title=I'd Never Heard Of Pac-Man|work=Iwata Asks: New Super Mario Bros. Wii Vol. 2|publisher=[[Nintendo of America, Inc.]]|date=December 11, 2009|accessdate=February 1, 2011|archive-date=ਦਸੰਬਰ 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091215062341/http://us.wii.com/iwata_asks/nsmb/vol2_page3.jsp|dead-url=yes}}</ref> ਗੋਭੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਗੋਭੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਗੇਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਿੰਗਡਮ (ਗੋਭੀ ਸਾਮਰਾਜ) ਕੀਤਾ ਗਿਆ ===ਸੰਗੀਤ=== {{Listen |filename =ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਥੀਮ.ogg |title =''ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ'' ਦਾ ਥੀਮ ਸੰਗੀਤ |description = ''ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ'' ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਥੀਮ ਸੰਗੀਤ }} ਕੋਜੀ ਕੋਂਦੋ ਨੇ ''ਸੂਪਰ ਮਾਰੀਓ ਭਾਈ'' ਦਾ ਥੀਮ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਿਆ।<ref name="composer">{{cite AV media notes|url=http://vgmdb.net/album/404|title=Famicom 20th Anniversary Original Sound Tracks Vol. 1|year=2004|publisher=Scitron Digital Contents Inc.}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.wired.com/science/discoveries/news/2007/03/72971|title=Behind the Mario Maestro's Music|accessdate=June 26, 2010|work=Wired News|date=March 15, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619094133/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2007/03/72971|archive-date=ਜੂਨ 19, 2010|url-status=dead}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਂਦੋ ਨੂੰ ਗੇਮ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੇਮ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖ ਸਕੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਛੋਟੇ ਪਿਆਨੋ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ]] 4jqqty2ho9by5lpkyiiwcl0n2inhb50 0 59785 851290 666892 2026-11-03T15:22:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851290 wikitext text/x-wiki {| class = "wikitable" style = "margin: 0 0 1em 1em; float:right" |+ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਰਚਨਾ<ref>[http://archive.unu.edu/unupress/food/8F174e/8F174E04.htm Constituents of human milk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910132409/http://archive.unu.edu/unupress/food/8F174e/8F174E04.htm |date=2017-09-10 }} United Nations University Centre</ref> |colspan=2| '''ਚਿਕਨਾਈ''' |- | ਕੁੱਲ (g/100 ml) | 4.2 |- | ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ - ਲੰਬਾਈ 8C (%) | ਟਰੇਸ |- | ਪੋਲੀ ਅ-ਸੁਤੁਲਿਤ ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ(%) | 14 |- |colspan=2| '''ਪ੍ਰੋਟੀਨ''' (g/100 ml) |- | ਕੁੱਲ | 1.1 |- | casein 0.4 | 0.3 |- | a-lactalbumin | 0.3 |- | lactoferrin (apo-lactoferrin) | 0.2 |- | IgA | 0.1 |- | IgG | 0.001 |- | lysozyme | 0.05 |- | serum albumin | 0.05 |- | ß-lactoglobulin | - |- |colspan=2| '''ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ''' (g/100 ml) |- | ਲੈਕਟੋਜ | 7 |- | oligosaccharides | 0.5 |- |colspan=2| '''ਖਣਿਜ਼''' (g/100 ml) |- | ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ | 0.03 |- | ਫਾਸਫੋਰਸ | 0.014 |- | ਸੋਡੀਅਮ | 0.015 |- | ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ | 0.055 |- | ਕਲੋਰੀਨ | 0.043 |} '''ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ''' [[ਬੱਚਾ|ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ]] ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਤਰਲ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਆਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਜੀਵਾਣੂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਲਈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਾਤਰਾ ਇਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਪਗ ਤਿੰਨ ਗਿਲਾਸ ਭਾਵ 600 ਕੁ ਮਿਲੀਲਿਟਰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="who1">{{cite web|url=http://www.who.int/nutrition/topics/exclusive_breastfeeding/en/ |title=WHO &#124; Exclusive breastfeeding |publisher=Who.int |date=2011-01-15 |accessdate=2011-10-26}}</ref> ==ਲਾਭ== ਮਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਭਰਪੂਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਪਿਲਾਉ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਕੈਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ, ਡੀ, ਈ ਅਤੇ ਕੇ ਦੀ ਚੋਖੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਈਏ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਮਾ, ਅਲਰਜੀ, ਦਸਤ ਅਤੇ ਨਮੂਨੀਆ ਆਦਿ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਲਾਉਣ ਨਾਲ ਮਾਂਵਾਂ ਦਾ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਡੇਦਾਨੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੋਕਰੀ ਪੇਸ਼ਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦਾ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਧ 8 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ]] j2geaswg076dn7b5sa1dn59w16re6nt 0 63583 851276 814799 2026-11-03T14:28:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851276 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮਵਲੀਨੋਂਗ | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = ਭਾਰਤ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 25 |latm = 11 |lats = 59 |latNS = N | longd = 91 |longm = 55 |longs = 54 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ਪਿੰਡ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਮੇਘਾਲਿਆ]] | subdivision_type2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਪੂਰਬੀ ਖਾਸੀ ਪਹਾੜੀਆਂ]] | subdivision_type3 = [[Community development block in India|ਬਲਾਕ]] | subdivision_name3 = ਪਿਨੂਰਸਲਾ | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | footnotes = }} [[ਤਸਵੀਰ:Mawlynnong_-_Cleanest_village_of_Asia_in_Meghalaya.jpg|thumb]] '''ਮਵਲੀਨੋਂਗ''',ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਮੇਘਾਲਿਆ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਪੂਰਬੀ ਖਾਸੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਜਿਲੇ]] ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://iay.nic.in/netiay/benf_lvl2.aspx?page=p&panchayat_code=2102008002&panchayat_name=Mawlynnong&state_code=21&state_name=MEGHALAYA&district_name=EAST%20KHASI%20HILLS&block_name=PYNURSLA,&fin_year=2010-2011&shortname=MG IAY Report for Financial year 2010-2011]</ref> ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਾਤਾ-ਵੰਸ਼ੀ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਥਾ ਲਈ<ref>[http://www.washingtonpost.com/news/in-sight/wp/2015/04/17/kingdom-of-girls-women-hold-power-in-this-remote-indian-village/ Kingdom of girls: Women hold power in this remote Indian village]" '[[Washington Post]]''. April 17th 2015. Retrieved on June 6, 2015.</ref> ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਪਿੰਡ ਹੋਣ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/asias-cleanest-village-is-in-meghalaya-702737|title=Asia's Cleanest Village is in Meghalaya}}</ref> ==ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧ == ਇਹ ਪਿੰਡ ਖਾਸੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਜਿਲੇ ਦੇ ਪਿਨੂਰਸਲਾ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://ceomeghalaya.nic.in/erolls/27-pynursla.htm Electoral roll of Pynurla (ST) constituency], Election Department, Government of Meghalaya.</ref> == ਭੂਗੋਲ == ਮਵਲੀਨੋਂਗ ਪਿੰਡ [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]] ਤੋਂ 90&nbsp;ਕਿ.ਮੀ.ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ [[ਭਾਰਤ]] [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://megtourism.gov.in/tours/NaklairTours-Mawlynnong.pdf Magical Mawlynnong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070557/http://megtourism.gov.in/tours/NaklairTours-Mawlynnong.pdf |date=2016-03-04 }}, Meghalaya Tourism</ref> == ਆਬਾਦੀ == ਜੂਨ 2015 ਤੱਕ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ 500 ਵਸੋਂ ਸੀ।<ref name=Nieves>Nieves, Evelyn. "[http://lens.blogs.nytimes.com/2015/06/03/girls-rule-in-an-indian-village/?src=me Girls Rule in an Indian Village]" (). ''[[The New York Times]]''. June 3, 2015. Retrieved on June 5, 2015.</ref> ਅਤੇ {{As of|2014}}, 95 ਘਰ ਸਨ।<ref>[http://nrega.nic.in/netnrega/writereaddata/state_out/backlogall_2102008_local_1112.html Availability of MGNrega data on MGNREGA soft MIS]</ref> ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਸਨ।<ref name="megtourism_eco">[http://megtourism.gov.in/ecodestination.html Eco Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209012830/http://megtourism.gov.in/ecodestination.html |date=2011-12-09 }}, Department of Tourism, Government of Meghalaya</ref> [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਹੈ ਪਾਨ ਇਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ।<ref name="megtourism_eco"/> ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ [[ਖਾਸੀ]] ਕੌਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦੇ ਹਨ।<ref name=Nieves/> == ਮਾਤ-ਵੰਸ਼ੀ ਸਮਾਜ == ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਸੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਮਵਲੀਨੋਂਗ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੰਸ਼ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਮਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਉੱਪ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਦੀ ਹੈ।.<ref>[http://www.theguardian.com/world/2011/jan/18/india-khasi-women-politics-bouissou Where women of India rule the roost and men demand gender equality]" '[[The Guardian]]''. January 18th 2011. Retrieved on June 6, 2015.</ref> == ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ == ਮਵਲੀਨੋਂਗ ਪਿੰਡ ਸਵੱਛਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.india-north-east.com/2011/06/mawlynnong-cleanest-village-of-asia.html Mawlynnong - the cleanest village of Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604060458/http://www.india-north-east.com/2011/06/mawlynnong-cleanest-village-of-asia.html |date=2016-06-04 }}, ''India-north-east.com''</ref> ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੂੜਾ ਕਰਕਟ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬਣੇ ਕੂੜਾਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਠਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਟ੍ਰੇਵਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਡਿਸਕਵਰ ਇੰਡੀਆ '' ਨੇ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਅਤੇ 2005 ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਿੰਡ ਐਲਾਨਿਆ ਸੀ।<ref name="megtourism_eco"/> ਇਸ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ<ref>{{Citation|title = Asia's Cleanest Village by EMMRC K|url = http://www.youtube.com/watch?v=qCLi8Fz5dKs&feature=youtube_gdata_player|date = 2013-06-21|accessdate = 2015-04-20}}</ref> ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *https://web.archive.org/web/20150913011616/http://www.scoopwhoop.com/inothernews/beautiful-indian-villages/ ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੇਘਾਲਿਆ ਰਾਜ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 50b3mb5oe4iwjtkgdnnfzumgbjgoe3d 0 63610 851488 759786 2026-11-04T06:28:48Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851488 wikitext text/x-wiki [[File:Ajj_Srovar,at_Kharar_town_of_Punajab,_India_named_after_Maharaja_Ajj_,_the_Grandfathher_of_Sacred_Hindu_king_,_Lord_Krisna.JPG|thumb|''ਅੱਜ ਸਰੋਵਰ'', ਖਰੜ-ਮੁਹਾਲੀ ਸੜਕ ਪੰਜਾਬ।]] '''ਅੱਜ ਸਰੋਵਰ''' [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿਚ [[ਮੋਹਾਲੀ]]-[[ਖਰੜ]] ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤਲਾਬ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖੋਜਕਾਰ ਇਸ ਤਲਾਬ ਦੀ ਤਾਰੀਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ, ਕੁਝ 200 ਕੂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਨੇ। <ref>http://www.tribuneindia.com/2005/20051105/punjab1.htm#13</ref> ਇਸ ਜਗਾ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਬੰਧ ਜੈਨ ਮੱਤ ਨਾਲ ਹੈ। ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕੀ ਪਿੱਪਲਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸਬਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਜਗਾ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਜੈਨ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਅੰਗ ਮਿਲੇ ਸਨ।<ref>https://archive.org/details/dli.csl.7708/page/n59/mode/2up</ref> ਇਥੇ ਇਕ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਹਮਣਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਤਬਾਹ ਕਰਕੇ, ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਜਗਾ ਦਾ ਜੈਨ ਮੂਲ ਕੱਜਣ ਲਈ, ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾ ਸਬੂਤ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਹਸਤੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅੱਜ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਲਈ 15 ਏਕੜ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਦੀਨ ਅਤੇ ਘਾਹ ਫੂਸ ਉਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦਸ਼ਾ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਿਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%E0%A8%AE%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%BE-%E0%A8%85%E0%A9%B1%E0%A8%9C-%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%B5%E0%A8%B0-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B2-%E0%A8%A7/</ref> ਸਨ 1926 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ [[ਅੰਬਾਲਾ]] ਜਿਲੇ ਦੀ ਰੋਪੜ ਸਬ ਡਵੀਜ਼ਨ (ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਏਰੀਆ ਆਓਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸਬ ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਜੇ ਡਬਲਿਊ ਫੇਅਰਲੀਏ ਨੇ ਇੱਕ ਹੁਕਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>http://www.tribuneindia.com/2005/20051105/punjab1.htm#13</ref> ਇਥੇ ਇਕ ਚਿੰਤਾ ਹਰਨ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਖੰਡਰ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਇਸ ਤਲਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਬਾਰੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਰਾਜਾ, ਰਾਜਾ ਅੱਜ ਜੋ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਦਾਦਾ ਸਨ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।<ref>http://wikimapia.org/17764278/Chinta-Haran-Mahadev-Mandir</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ]] 96r43sy6bek9x24x1qoxokye0c5b93v 0 63897 851444 823689 2026-11-04T02:49:16Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851444 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ''' ਸੰਨ 1699 ਈ. ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਠੇ, ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ I<ref name=Singh>{{cite web|last=Singh|title=Amrit ceremony|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/amrit.shtml|publisher=BBC|accessdate=9 October 2012}}</ref> ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਵਸਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਕੇ ਖੰਡਾ ਫੇਰ ਕੇ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ [[ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ]], [[ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵੱਯੇ]], [[ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ|ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ]] ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ (ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ) ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਤਾਸੇ ਵੀ ਪਾਏ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ I ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ I ==ਵਿਧੀ== ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਕੇਸ਼ੀ ਇਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਕਮਰ-ਕੱਸੇ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚ ਖੁਹੀ ਦਾ ਜਾਂ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਤਾਸੇ ਪਾ ਕੇ ਖੰਡਾ ਫੇਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੋਥੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਵੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਂ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾ ਚੁਲੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਛਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ '''ਬੋਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ''' ਅਤੇ ਛਕਣ ਵਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, '''ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹਿ''' ਇਹੀ ਕਿਰਿਆਂ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਛਿਟੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਤਵਾਰੀਖ਼ ਮੁਤਾਬਿਕ== ( ਡਾ. [[ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ]] ਦੀ ਲਿਖਤ) 29 ਮਾਰਚ 1698 (ਕੁਝ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿਚ 29 ਮਾਰਚ 1699; [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ 30 ਮਾਰਚ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ) ਦੇ ਦਿਨ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਨੇ 5 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ "ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ" (ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ') ਦਿੱਤੀ ਸੀ। # ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਨੇ ਨਿਰਮਲਾ ਕਵੀ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਰ "ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ" ਤੋਂ ਇਹ 'ਕਹਾਣੀ' ਘੜ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਪਾਹੁਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। # ਕਿਸੇ ਭੋਲੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੇ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਇਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੰਜਾਂ ਤੋਂ ਪਾਹੁਲ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਭੋਲੇ ਜਾਂ ਬੇਸਮਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਵੀ ਲਈ ਸੀ। * ਜ਼ਰਾ ਦਲੀਲ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ 'ਤੇ ਹੀ ਪਰਖ ਲੈਂਦੇ। # ਜੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਤੋਂ ਪਾਹੁਲ ਲਈ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਹਿਲੋਂ ਪਾਹੁਲ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ (ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ 'ਬੇਅੰਮ੍ਰਿਤੀਏ' ਸਨ)। # ਕੀ ਇਕ 'ਪਾਹੁਲ-ਹੀਣ ਸ਼ਖ਼ਸ (ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੇਅੰਮ੍ਰਿਤੀਆ') ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ 'ਪਾਹੁਲ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਛਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ)? # ਜੇ ਜਵਾਬ ਹਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਇਕ 'ਪਾਹੁਲ-ਹੀਣ' ਸ਼ਖ਼ਸ ਕੋਲੋਂ ਪਾਹੁਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ 5 ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ "ਪਾਹੁਲੀਏ" ਕਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। * ਹਕੀਕਤ ਕੀ ਹੈ? # ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਸਲ ਬਿਆਨ ‘ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ’ ਦੀ 59 ਵੀਂ ਸਾਖੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ: “ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦੇ ਪਿਪਲੇ ‘ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਇ ਪਾਇ ਪਾਂਚ ਦਫ਼ਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਮੇਂ ਚੁਆਇ, ਪਾਂਚ ਹੀ ਬਾਰ ਵਾਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫ਼ਤੇ ਗਜਾਈ”; ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਹੁਲ ਦਿੱਤੀ। # ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਹੋਰ ਜਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। # ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਤੇ 'ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ' (1790) ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੁਰਤਨ ਲੇਖਕਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਾਹੁਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੰਡੇ ਦੇ ਪਿਪਲੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜ ਬੂੰਦਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ (ਤੇ ਪਾਹੁਲੀਏ ਬਣੇ ਸਨ); ਅਤੇ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਹੁਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। # ਦੋ-ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ, 2023 ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਇਕ ਤਸਵੀਰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪਾਹੁਲ ਲੈਂਦਿਆਂ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਚਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ (ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਰਾਰਤ ਵਜੋਂ)। ਬੇਸਮਝ ਤੇ ਭੋਲੇ ਲੋਕ ਉਸ ਫ਼ੋਟੋ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਸਿੱਖੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] bvz27ws9zlnooeino7foi2x504v56bg 0 65405 851357 658578 2026-11-03T19:47:13Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851357 wikitext text/x-wiki '''ਅਵਤਲ ਲੈੱਨਜ਼''' ਮੱਧ 'ਚੋਂ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ [[ਫ਼ੋਕਸ]] ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈੱਨਜ਼]] m2sslh4c06wmehi0c56gfnh4p2rpya4 0 66893 851505 848837 2026-11-04T08:27:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851505 wikitext text/x-wiki '''ਸਾਈਬਰਸਪੇਸ''' ਉਹ ਕਾਲਪਨਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਜਾਲਕਾਰਜ(ਨੈੱਟਵਰਕ) ਤੇ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cyberspace |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-11-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102930/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/cyberspace |dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਸ਼ਬਦ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਤਰਜਾਲ([[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]]) ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਸਾਈਬਰ ਸਪੇਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਰਤਾਰੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ।<ref>{{Cite journal|last = Strate|first = Lance|title = The varieties of cyberspace: Problems in definition and delimitation|url = https://archive.org/details/sim_western-journal-of-communication_summer-1999_63_3/page/382|journal = Western Journal of Communication|year = 1999|volume = 63|issue = 3|pages = 382–3|doi = 10.1080/10570319909374648}}</ref> ਸਾਈਬਰਸਪੇਸ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਜਾਲਕਾਰਜ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ, ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣਾ ਆਦਿ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[ਸਾਈਬਰਨਾਟਸ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਸਾਈਬਰਸਪੇਸ ਸ਼ਬਦ ਅੰਤਰਜਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਰ ਵਰਤਾਰੇ ਲਈ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ== ਸ਼ਬਦ "ਸਾਈਬਰਸਪੇਸ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1960 ਵਿੱਚ ਡੈਨਿਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਜੈਨ ਉਸਿੰਗ ਅਤੇ ਕਾਰਸਟਨ ਹੋਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗਲਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਲੀਅਮ ਗਿਬਸਨ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲਿਖੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ "ਬਰਨਿਗ ਕਰੋਮ" ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬਆਦ ਵਿੱਚ 1984 ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ "ਨੀਓਰੋਮੈਨਸਰ" ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref name=wired>{{cite news |work=WIRED |title=March 17, 1948: William Gibson, Father of Cyberspace |author=Scott Thil |date=03.17.09 |url=http://www.wired.com/science/discoveries/news/2009/03/dayintech_0317 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115081319/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2009/03/dayintech_0317 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2013 |access-date=ਨਵੰਬਰ 14, 2015 |url-status=dead}}</ref> 1990ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅੰਤਰਜਾਲ ਅਤੇ ਬਆਦ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈਬ ਦੇ ਸਮਾਨਆਰਥਕ ਦੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।<ref>Vanderbilt University, [http://www.vanderbilt.edu/ans/english/clayton/sch295.htm ''"Postmodernism and the Culture of Cyberspace"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107094002/http://www.vanderbilt.edu/AnS/english/Clayton/sch295.htm |date=2007-01-07 }} {{Cite web |url=http://www.vanderbilt.edu/AnS/english/Clayton/sch295.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107094002/http://www.vanderbilt.edu/AnS/english/Clayton/sch295.htm |archive-date=2007-01-07 |url-status=bot: unknown}}, Fall 1996 course syllabus</ref> ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਾਈਬਰਸਪੇਸ== ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਹਨ: <poem> ਇਕ ਸੂਰਜ ਹੋਰ ਮੈਂ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ, ਗਰਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਫੇਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ “ਵੈਬਸਾਈਟ” ਹੀ, ਮੇਰੀ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ”ਸਾਈਬਰਸਪੇਸ” ਵਿਚ, ਮੇਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪ: ਇਨਸਾਨ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਹਨ!<ref>{{cite web | url=http://www.5abi.com/kavita/01-raviR.htm | title=ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ- ਕਨੇਡਾ | publisher=5abi.com | accessdate=2015-11-14 | author=ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ}}</ref> </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਸੰਸਾਰ]] heu3c3xu4s5tgqqb3ickg6vtpyvhai8 0 74522 851440 846091 2026-11-04T02:44:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851440 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ | logo = [[File:Wikipedia-logo-v5-pa.svg|150px|frameless|An incomplete sphere made of large, white jigsaw puzzle pieces. Each puzzle piece contains one glyph from a different writing system, with each glyph written in black.]] | logo_caption = [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੋਗੋ]], ਇੱਕ ਗਲੋਬ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਗਲਾਈਫਜ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ | screenshot = Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg{{!}}border | screenshot_alt = ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੋਰਟਲ ਲੇਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। | caption = ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਡੈਸਕਟਾਪ ਹੋਮਪੇਜ | collapsible = yes | type = [[ਔਨਲਾਈਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ]] | language_count = {{NUMBEROF|languages|Wikipedia}} | country_of_origin = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | owner = {{Unbulleted list|[[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ]]|}} | authors = {{Unbulleted list|[[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼]]|[[ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ]]<ref name="autogenerated1" />}} | url = {{URL|https://www.wikipedia.org/|wikipedia.org}} | commercial = ਨਹੀਂ | registration = ਵਿਕਲਪਿਕ<ref group=note>ਕੁਝ ਖਾਸ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪੰਨੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਫਾਈਲਾਂ ਅੱਪਲੋਡ ਕਰਨਾ।</ref> | num_users = [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ|>{{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|totalactive.wikipedia}}}}}}]] ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕ<ref group=note>[[Special:ActiveUsers|ਸਰਗਰਮ]] ਤੋਂ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।</ref><br />[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ|>{{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|USERS|totalactive.wikipedia}}}}}}]] ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਰਤੋਂਕਾਰ | launch_date = {{Start date and age|df=yes|p=yes|br=yes|2001|1|15}} | current_status = ਸਰਗਰਮ | content_license = {{Nowrap|[[Creative Commons license|CC Attribution / Share-Alike]] 3.0}}<br />Most text is also dual-licensed under [[GNU Free Documentation License|GFDL]]; media licensing varies | programming_language = ਲੈਂਪ ਪਲੇਟਫਾਰਮ<ref name="roadchap">{{cite web |url=https://rogchap.com/2011/09/06/top-40-website-programming-languages/ |title= Top 40 Website Programming Languages |website= rogchap.com |author= Chapman, Roger |date= September 6, 2011 |access-date= September 6, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922015103/https://rogchap.com/2011/09/06/top-40-website-programming-languages/ |archive-date= September 22, 2013}}</ref> | oclc = 52075003 }} '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Wikipedia''') ਇੱਕ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਖੁੱਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="McNeil2011">{{Cite news|url=https://www.thespec.com/news-story/2205263-wikipedia-makes-a-house-call-to-mac/|title=Wikipedia Makes A House Call To Mac|last=Mark McNeil|date=October 4, 2011|work=[[The Hamilton Spectator]]}}</ref> ਅਤੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੋਧ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Poe2006">{{Cite magazine|last=Poe|first=Marshall|author-link=Marshall Poe|date=September 2006|title=The Hive|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2006/09/the-hive/305118/|magazine=[[The Atlantic|The Atlantic Monthly]]}}</ref> ਇਹ [[ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ]] 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਆਮ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/9/comScore-Media-Metrix-Ranks-Top-50-US-Web-Properties-for-August-201?cs_edgescape_cc=US|title=comScore MMX Ranks Top 50 US Web Properties for August 2012|date=September 12, 2012|website=comScore|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831234506/https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/9/comScore-Media-Metrix-Ranks-Top-50-US-Web-Properties-for-August-201?cs_edgescape_cc=US|archive-date=August 31, 2019|access-date=February 6, 2013}}</ref> ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਐਲੈਕਸਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਫਤ ਸਮੱਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਪਾਰਕ [[ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਵਿਗਿਆਪਨ]] ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ [[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/12/02/wikipedia-has-a-ton-of-money-so-why-is-it-begging-you-to-donate-yours/|title=Wikipedia has a ton of money. So why is it begging you to donate yours?|last=Dewey|first=Caitlin|date=December 2, 2015|access-date=April 10, 2019|agency=The Washington Post}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/10104946|title=Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights—BBC News|date=May 10, 2010|work=BBC|access-date=June 28, 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ecommercetimes.com/story/76351.html|title=The Mysterious Workings of Wikis: Who Owns What?|last=Vogel, Peter S.|date=October 10, 2012|work=Ecommerce Times|access-date=June 28, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222001728/https://www.ecommercetimes.com/story/76351.html|archive-date=February 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2014/01/wikimedia-foundation-employee-ousted-over-paid-editing/|title=Wikimedia Foundation employee ousted over paid editing|last=Mullin, Joe|date=January 10, 2014|work=Ars Technica|access-date=June 28, 2016}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ 15 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ [[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ|ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼]] ਅਤੇ [[ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ|ਲੈਰੀ ਸੇਂਗਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/magazine/wikipedia-was-born-in-2001-and-the-world-got-a-bit-truthier/2017/01/04/1d082742-bb0f-11e6-ac85-094a21c44abc_story.html|title=Wikipedia was born in 2001. And the world got a bit truthier.|last=Shin|first=Annys|date=January 5, 2017|work=The Washington Post|access-date=March 22, 2019}}</ref> ਸੇਂਗਰ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ "ਵਿਕੀ" ("ਤੇਜ਼" ਸ਼ਬਦ ਲਈ ਹਵਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ)<ref>{{cite news|title=Wiki|date=1986|work=Hawaiian Dictionary|publisher=University of Hawaii Press|edition=Revised and enlarged}}</ref> ਅਤੇ "ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ" (ਅਰਥ "ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼") ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਿਰਫ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਸੀ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 6 ਮਿਲੀਅਨ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਪਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਪਾਠਕ (ਵਿਜ਼ਟਰ) ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਉੱਪਰ 51 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="small screen">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0|title=Wikipedia vs. the Small Screen|last=Cohen|first=Noam|date=February 9, 2014|work=The New York Times}}</ref><ref name="small screen2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0|title=Wikipedia vs. the Small Screen|last=Cohen|first=Noam|date=February 9, 2014|work=The New York Times}}</ref><ref name="CBS">{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/wikipedia-jimmy-wales-morley-safer-60-minutes/|title=Wikipedia cofounder Jimmy Wales on 60 Minutes|work=[[CBS News]]|accessdate=April 6, 2015}}</ref> 2005 ਵਿਚ, "[[ਨੇਚਰ (ਰਸਾਲਾ)|ਕੁਦਰਤ]]" ਨੇ [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|"ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ]]" ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ 42 ਹਾਰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਪੀਅਰ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਧਿਐਨ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਇਕ ਅਧਿਐਨ ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।<ref name="Reagle, pp. 165–166">Reagle, pp. 165–166.</ref><ref name="Orlowski2005">{{Cite news|url=https://www.theregister.co.uk/2005/12/16/wikipedia_britannica_science_comparison/|title=Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though|last=Orlowski|first=Andrew|date=December 16, 2005|work=[[The Register]]|access-date=February 25, 2019|archive-date=ਜੂਨ 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620212204/https://www.theregister.co.uk/2005/12/16/wikipedia_britannica_science_comparison|url-status=dead}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|date=May 8, 2006|title=The 2006 Time 100|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html|journal=Time|access-date=November 11, 2017}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ, "ਸੱਚਾਈ, ਅੱਧੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਝੂਠ" ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਅਤੇ ਸਪਿਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="EdwinBlack2">[[Edwin Black|Black, Edwin]] (April 19, 2010) [http://historynewsnetwork.org/article/125437 Wikipedia—The Dumbing Down of World Knowledge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909210831/http://historynewsnetwork.org/article/125437|date=September 9, 2016}}, [[History News Network]] Retrieved October 21, 2014</ref><ref name="Petrilli2">J. Petrilli, Michael (Spring 2008/Vol. 8, No. 2) [http://educationnext.org/wikipedia-or-wickedpedia/ Wikipedia or Wickedpedia?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161121024654/http://educationnext.org/wikipedia-or-wickedpedia/|date=November 21, 2016}}, [[Education Next]] Retrieved October 22, 2014</ref> ਲਿੰਗਕ ਪੱਖਪਾਤ ਲਈ ਵੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸ ਦੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਸਾਈਟ ਤੇ, ਜਿਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਪਾਦਕ ਮਰਦ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਔਰਤ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਐਡੀਟ-ਏ-ਥੌਨਸ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="tnw">{{Cite web|url=https://thenextweb.com/tech/2019/03/19/physicist-has-written-over-500-biographies-female-scientists-wikipedia/|title=This physicist has written over 500 biographies of women scientists on Wikipedia|last=Curtis|first=Cara|year=2019|website=thenextweb.com|publisher=[[The Next Web]]}}</ref><ref name="indy500">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/voices/science-women-wikipedia-biography-sexism-academia-physics-a-level-a8773631.html|title=This is why I've written 500 biographies of female scientists on Wikipedia|last=Wade|first=Jessica|authorlink=Jess Wade|year=2019|website=independent.co.uk|publisher=[[The Independent]]}}</ref> [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 2017 ਤੱਕ ਇਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਕੇ ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗੀ। [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂ ਟਿਊਬ]] ਨੇ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html|title=Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet|last=Cohen|first=Noam|date=April 7, 2018|work=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614045810/https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html|archive-date=June 14, 2018}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == {{Multiple image |total_width = 250 | footer = ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਾਨੀ [[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ|ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼]] (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ [[ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ]] (ਸੱਜੇ) | image1 = Jimmy Wales - August 2019 (cropped).jpg | image2 = L Sanger (cropped).jpg }} === ਨੁਪੀਡੀਆ === [[ਤਸਵੀਰ:Nupedia_logo_and_wordmark.png|alt=Logo reading "Nupedia.com the free encyclopedia" in blue with large initial "N"|thumb| ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਨੁਪੀਡੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ]] ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇੰਨਾ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/|title=The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed?|website=Nieman Lab|accessdate=June 5, 2016}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੁਪੀਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਆਨਲਾਈਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲੇਖ ਮਾਹਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="KockJungSyn20162">Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016). [http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges.] (PDF) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927001627/http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf|date=September 27, 2016}} ''International Journal of e-Collaboration'' (IJeC), 12(2), 1–8.</ref> ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 9 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ ਕੰਪਨੀ ਬੋਮਿਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਬੋਮਿਸ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. [[ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ|ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼]] ਅਤੇ [[ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ|ਲੈਰੀ ਸੇਂਗਰ]] ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਨੁਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਨੁਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਨੁਪੀਡੀਆ ਓਪਨ ਕੰਟੈਂਟ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਰਿਪਾਰਟਡ ਸਟਾਲਮੈਨ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਨੁਪੀਡੀਆ ਨੇ GNU ਫਰੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਲਾਇਸੈਂਸ' ਤੇ ਸਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਯੋਗ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੇਂਜਰ ਨੂੰ ਇਸ ਟੀਚੇ' ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਵਿਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="WM foundation of WP 12">{{cite web|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-October/000671.html|title=Wikipedia-l: LinkBacks?|accessdate=February 20, 2007}}</ref> 10 ਜਨਵਰੀ, 2001 ਨੂੰ, ਸੇਂਗਰ ਨੇ ਨੁਪੀਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ "ਵਿਕਰੇਤਾ" ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਵਿਕੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨੁਪੀਡੀਆ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="nupedia feeder from WP 12">{{cite news|url=http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html|title=Let's Make a Wiki|last=Sanger|first=Larry|date=January 10, 2001|accessdate=December 26, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030414014355/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-January/000676.html|archivedate=April 14, 2003|publisher=Internet Archive}}</ref> === ਅਰੰਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ === ਡੋਮੇਨ ''wikipedia.com'' ਅਤੇ ''wikipedia.org'' (''wikipedia.com'' and ''wikipedia.org'') ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 12 ਜਨਵਰੀ, 2001<ref>{{Cite web|url=http://www.networksolutions.com/whois/results.jsp?domain=wikipedia.com|title=WHOIS domain registration information results for wikipedia.com from Network Solutions|date=September 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927193149/http://www.networksolutions.com/whois/results.jsp?domain=wikipedia.com|archive-date=September 27, 2007|access-date=August 31, 2018}}</ref> ਅਤੇ 13 ਜਨਵਰੀ 2001<ref>{{Cite web|url=http://www.networksolutions.com/whois/results.jsp?domain=wikipedia.org|title=WHOIS domain registration information results for wikipedia.org from Network Solutions|date=September 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194913/http://www.networksolutions.com/whois/results.jsp?domain=wikipedia.org|archive-date=September 27, 2007|access-date=August 31, 2018}}</ref> ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 15 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ www.wikipedia.com 'ਤੇ ਇਕੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੈਂਗਰ ਦੁਆਰਾ ਨੁਪੀਡੀਆ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟ ਵਿਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="KockJungSyn2016">Kock, N., Jung, Y., & Syn, T. (2016). [http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges.] (PDF) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927001627/http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf|date=September 27, 2016}} ''International Journal of e-Collaboration'' (IJeC), 12(2), 1–8.</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ "ਨਿਰਪੱਖ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ" ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਨਿਯਮ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੁਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬੋਮਿਸ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।<ref name="Seth-Finkelstein">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet|title=Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says|last=Finkelstein, Seth|date=September 25, 2008|work=[[The Guardian]]|location=London}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:English_Wikipedia_main_page_20011217.jpg|thumb| 17 ਦਸੰਬਰ, 2001 ਦਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੰਨਾ ]] ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਗਦਾਨ ਨੁਪੀਡੀਆ ਤੋੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਸਲੈਸ਼ਡੌਟ ਪੋਸਟਿੰਗਸ ਅਤੇ ਵੈਬ ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਇੰਡੈਕਸਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, 2004 ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਕੁਲ 161 ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="WP early language stats 1">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_statistics|title=Multilingual statistics|date=March 30, 2005|website=Wikipedia|access-date=December 26, 2008}}</ref> 2003 ਵਿਚ ਨੁਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਸਰਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ 9 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਦੋ ਮਿਲੀਅਨ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 1408 ਯੋਂਗਲ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਤਕਰੀਬਨ 600 ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। [[ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਵਪਾਰਕ ਵਿਗਿਆਪਨ]] ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ,<ref name="EL fears and start 1">{{Cite web|url=http://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html|title=[long] Enciclopedia Libre: msg#00008|website=Osdir|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006065927/http://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html|archive-date=October 6, 2008|access-date=December 26, 2008}}</ref> ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਫਰਵਰੀ 2002 ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਐਨਕਲੋਪੀਡੀਆ ਲਿਬਰੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਲਾਂ ਨੇ ਵੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਡੋਮੇਨ ਨੂੰ ''wikipedia.com'' ਤੋਂ ''wikipedia.org'' ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [[ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ|ਬ੍ਰਾਇਨ ਵਿਬਰ]] ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 2002 ਨੂੰ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾਏ।<ref>https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-August/003982.html</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿਲੀਅਨ ਲੇਖਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਵਾਧਾ 2007 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref name="guardian WP user peak 1">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist|title=Wikipedia approaches its limits|last=Bobbie Johnson|date=August 12, 2009|work=The Guardian|access-date=March 31, 2010|location=London}}</ref> 2006 ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 1,800 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; 2013 ਤਕ ਇਹ ਔਸਤ ਲਗਭਗ 800 ਸੀ। ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਇਕ ਟੀਮ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਸ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਬੇਮਿਸਾਲਤਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ।<ref name="wikisym slowing growth 1">{{Cite conference|year=2009|title=The Singularity is Not Near: Slowing Growth of Wikipedia|url=http://www.wikisym.org/ws2009/procfiles/p108-suh.pdf|conference=The International Symposium on Wikis|location=Orlando, Florida|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110022/http://www.wikisym.org/ws2009/procfiles/p108-suh.pdf|archive-date=May 11, 2011}}</ref> ਦੂਸਰੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਾਧਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲੈਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ "[[wiktionary:low-hanging fruit|ਨੀਵੇਂ ਲਟਕਦੇ ਫਲ]]" ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਸਿਰਲੇਖ ਜੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ' ਤੇ ਇਕ ਲੇਖ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।<ref name="bostonreview the end of WP 1">{{Cite magazine|last=Evgeny Morozov|date=November–December 2009|title=Edit This Page; Is it the end of Wikipedia|url=https://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov|magazine=Boston Review|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211050926/http://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov|archive-date=December 11, 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html|title=Wikipedia—Exploring Fact City|last=Cohen|first=Noam|date=March 28, 2009|work=The New York Times|access-date=April 19, 2011}}</ref> [[File:Wikipedia_Edit_2014.webm|right|thumb|ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀਡੀਓ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ 2014 ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।]] ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡਰਿਡ]] ਵਿੱਚ ਰੇ ਜੁਆਨ ਕਾਰਲੋਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ 2009 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ 49,000 ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਆ ਲਏ ਸਨ; ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਚ 2008 ਵਿਚ ਸਿਰਫ 4,900 ਸੰਪਾਦਕ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="guardian editors leaving 1">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors|title=Wikipedia falling victim to a war of words|last=Jenny Kleeman|date=November 26, 2009|work=The Guardian|access-date=March 31, 2010|location=London}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Wikipedia: A quantitative analysis|url=http://libresoft.es/publications/thesis-jfelipe|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403172516/http://libresoft.es/publications/thesis-jfelipe|archive-date=April 3, 2012}}</ref> ''ਦਾ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ'' ਨੇ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਐਰੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="WSJ WP losing editors 1">Volunteers Log Off as Wikipedia Ages, The Wall Street Journal, November 27, 2009.</ref> ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ।<ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html|title=Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors|last=Barnett|first=Emma|date=November 26, 2009|work=The Daily Telegraph|access-date=March 31, 2010|location=London}}</ref> ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 2011 ਵਿੱਚ, ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ "36,000 ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਧ ਲੇਖਕ" ਅਤੇ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ 35,800 ਲੇਖਕ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ "ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ" ਹੈ।<ref name="wiki-women">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/wikipedia-seeks-women-to-balance-its-geeky-editors-2333605.html|title=Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors|last=Kevin Rawlinson|date=August 8, 2011|work=The Independent|access-date=April 5, 2012}}</ref> ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ. ਦੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਰਿਵਿਊ ਵਿਚ "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ" ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ 2013 ਦੇ ਲੇਖ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਲੇਖ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 2007 ਤੋਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Simonite-2013">{{Cite journal|last=Simonite|first=Tom|date=October 22, 2013|title=The Decline of Wikipedia|url=http://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/|journal=[[MIT Technology Review]]|access-date=November 30, 2013|archive-date=ਜੂਨ 19, 2015|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20150619205842/http://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/|dead-url=yes}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿਚ, ''ਐਟਲਾਂਟਿਕ'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829|title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins|date=July 16, 2012|work=The Atlantic}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿਚ, ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। 25 ਨਵੰਬਰ, 2013 ਨੂੰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਅੰਕ ਵਿਚ, ਕੈਥਰੀਨ ਵਾਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ"।<ref>Ward, Katherine. ''New York'' Magazine, issue of November 25, 2013, p. 18.</ref> === ਮੀਲਪੱਥਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Tourism_Ranking-page-001.jpg|thumb| ਨਕਸ਼ਾ ਇਹ ਦਰਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ ਹਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਲੇਖ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਰਗ 1000 ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। 1000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਵਰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ]] ਕੌਮਸਕੋਰ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਨਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] ਦੀ ਚੋਟੀ-ਦਸ [[ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ]] ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ। 42.9 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 9 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ, ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' (# 10) ਅਤੇ [[ਐਪਲ]] (# 11) ਨੂੰ ਪਛਾੜਦਿਆਂ 9 ਵੇਂ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿਚ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੈਂਕ 33 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 18.3 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।<ref>{{Cite magazine|date=February 17, 2007|title=Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites|url=http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html|magazine=PCWorld|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2020|archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132807/https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html%20|dead-url=yes}}</ref> ਅਲੈਕਸਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ 9 ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅੱਠ ਬਿਲੀਅਨ ਪੇਜ ਵਿਯੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm|title=Wikimedia Traffic Analysis Report—Wikipedia Page Views Per Country|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=March 8, 2015|archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132802/https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm%20|url-status=dead}}</ref>"ਰੇਟਿੰਗ ਫਰਮ ਕੌਮਸਕੋਰਰ" ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - 9 ਫਰਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ 18 ਅਰਬ ਪੇਜ ਵਿਊ ਅਤੇ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 500 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਸ਼ਕ ਹਨ।<ref name="small screen"/> [[ਤਸਵੀਰ:History_Wikipedia_English_SOPA_2012_Blackout2.jpg|right|thumb| 18 ਜਨਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ ਸੋਪਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ। ]] 18 ਜਨਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਸਯੁੰਕਤ [[ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਂਗਰਸ|ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ - ਸਟਾਪ ਆਨ ਲਾਈਨ ਪਾਈਰੇਸੀ ਐਕਟ (ਸੋਪਾ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਕਟ ਆਈਪੀ ਐਕਟ (ਪੀ.ਆਈਪੀਏ) - ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੇਜਾਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕ ਆਉਟ ਕੀਤਾ।<ref name="LA Times Jan 19">{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-blackout-congressional-representatives.html|title=Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress|last=Netburn|first=Deborah|date=January 19, 2012|work=Los Angeles Times|access-date=March 6, 2012}}</ref> 162 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਲੈਕਆਉਟ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਸਲ ਪੰਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585|title=Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves|date=January 18, 2012|work=BBC News|access-date=January 19, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage|title=SOPA/Blackoutpage|publisher=Wikimedia Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage|archive-date=June 22, 2018|access-date=January 19, 2012}}</ref> ਲਵਲੈਂਡ ਅਤੇ ਰੀਗਲ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ "ਸਖਤ ਇਕੱਠੇ" ਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ.ਸ।<ref name="sagepub WP and encyclopedic production 1">{{Cite journal|last=Jeff Loveland and Joseph Reagle|date=January 15, 2013|title=Wikipedia and encyclopedic production. New Media & Society. Sage Journals|journal=New Media & Society|volume=15|issue=8|page=1294|doi=10.1177/1461444812470428}}</ref><ref name="theatlantic WP actually a reversion 1">{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/01/what-if-the-great-wikipedia-revolution-was-actually-a-reversion/272697|title=What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion? • The Atlantic|last=Rebecca J. Rosen|date=January 30, 2013|access-date=February 9, 2013}}</ref> 20 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ, ''[[ਦਿ ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਟਾਈਮਜ਼|ਦਾ ਇਕੋਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਬੋਧ ਵਰਮਾ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਵਾਧਾ ਰੁਕੀ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸ ਦੇ ਪੇਜ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦਸ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗਵਾਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 2012 ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਅਰਬ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਸਕਰਣ ਸਲਾਈਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ: ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਪੇਜ-ਵਿਯੂਜ਼ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ, ਜਰਮਨ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ 9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ।"<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/29094246.cms|title=Google eating into Wikipedia page views?|last=Varma|first=Subodh|date=January 20, 2014|work=The Economic Times|access-date=February 10, 2014|publisher=[[Times Internet Limited]]}}</ref> ਵਰਮਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਮਾਹਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੂਗਲ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਉਪਯੋਗਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਦੇ ਬਰਕਮੈਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੇ ਸ਼ਾਰਕੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੇਜ ਝਲਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਾਫਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਖੋਜ ਪੇਜ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ [ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ] ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਦਸੰਬਰ 2016 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ।<ref name="Alexa">{{Cite web|url=http://www.alexa.com/topsites|title=Alexa Top 500 Global Sites|website=[[Alexa Internet]]|access-date=December 28, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites|dead-url=yes}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ, 274301 ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ [[ਨਿੱਕਾ ਗ੍ਰਹਿ|ਗ੍ਰਹਿ]], ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਮਾਰਕ'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ, ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, 500,000 ਵਿਚ 7,473 ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਜੋਂ ਉਪਲਬਧ ਹੋਇਆ। 2019 ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਮ ''ਵਿਓਲਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Watson2">{{Cite journal|last=Watson|first=J.M.|year=2019|title=Lest we forget. A new identity and status for a ''Viola'' of section Andinium W. Becker; named for an old and treasured friend and companion. Plus another ...|url=http://www.srgc.org.uk/logs/logdir/2019Sep261569525649IRG117.pdf|journal=International Rock Gardener|issue=117|pages=47–|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001153437/http://www.srgc.org.uk/logs/logdir/2019Sep261569525649IRG117.pdf|archive-date=October 1, 2019|access-date=October 6, 2019}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਚੰਦਰਮਾ ਲੈਂਡਰ, ਬੇਰੇਸ਼ੀਟ, [[ਚੰਦਰਮਾ]] ਦੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਇਆ, ਪਤਲੇ ਨਿਕਲ ਪਲੇਟਾਂ ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ; ਮਾਹਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਲੇਟਾਂ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="WRD-201908052">{{Cite news|url=https://www.wired.com/story/a-crashed-israeli-lunar-lander-spilled-tardigrades-on-the-moon/|title=A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon|last=Oberhaus|first=Daniel|date=August 5, 2019|work=[[wired (magazine)|Wired]]|access-date=August 6, 2019}}</ref><ref name="VOX-201908062">{{Cite news|url=https://www.vox.com/science-and-health/2019/8/6/20756844/tardigrade-moon-beresheet-arch-mission|title=Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon—The tardigrade conquest of the solar system has begun.|last=Resnick|first=Brian|date=August 6, 2019|work=[[Vox (website)|Vox]]|access-date=August 6, 2019}}</ref> ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ 16 ਜੀਬੀ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਡੀਐਨਏ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="CNET-201906292">{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/startup-packs-all-16gb-wikipedia-onto-dna-strands-demonstrate-new-storage-tech/|title=Startup packs all 16GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech—Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes.|last=Shankland|first=Stephen|date=June 29, 2019|work=[[CNET]]|access-date=August 7, 2019}}</ref> == ਖੁੱਲਾਪਣ == [[ਤਸਵੀਰ:History_Comparison_Example_(Vector).png|thumb| ਲੇਖ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ]] ਰਵਾਇਤੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੇ ਉਲਟ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਆਪਣੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਰਾਸਟ੍ਰੀਨੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ<ref group="note">The procrastination principle dictates that you should wait for problems to arise before solving them.</ref> ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="zittrain">{{Cite book|url=https://archive.org/details/futureofinternet00zitt|title=The Future of the Internet and How to Stop It—Chapter 6: The Lessons of Wikipedia|last=Zittrain|first=Jonathan|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=978-0-300-12487-3|author-link=Jonathan Zittrain|access-date=December 26, 2008}}</ref> ਇਹ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ - ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਠਕ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਖਾਤਾ ਨਹੀਂ । ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗ਼ਲਤੀਆਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੱਖਪਾਤ, ਅਤੇ ਗੈਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਟੈਕਸਟ ਵਰਗੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। === ਪਾਬੰਦੀਆਂ === ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤੇ, ਸਿਰਫ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਲੇਖ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ, ਹੋਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੁਝ ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਵਾਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜਿਆ ਲੇਖ ਅਰਧ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਂ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਕਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਸਿਰਫ ਆਟੋਕਨਫਰਮਡ ਜਾਂ ਐਕਸਟੈਂਡਡ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/06/17/technology/17wiki.html|title=Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy|last=Hafner|first=Katie|date=June 17, 2006|work=The New York Times|access-date=December 5, 2016}}</ref><ref>[[wikipedia:Protection_policy|English Wikipedia's protection policy]]</ref> ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਾਂ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, [[ਜਰਮਨ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਲੇਖਾਂ ਦੇ "ਸਥਿਰ ਸੰਸਕਰਣਾਂ" ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਬੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ "ਬਕਾਇਆ ਬਦਲਾਅ" ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="BInsider pending changes intro 1">{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/pending-changes-safeguard-on-wikipedia-2012-12|title=Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks|last=William Henderson|date=December 10, 2012|work=Business Insider}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੁਝ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਜਾਂ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਅਣ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/10312095|title=Wikipedia unlocks divisive pages for editing|last=Frewin|first=Jonathan|date=June 15, 2010|work=BBC News|access-date=August 21, 2014}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Wikipedia_editing_interface.png|left|thumb| ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਇੰਟਰਫੇਸ/ਸੋਧ ਦਿੱਖ ]] === ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਖਾਸ ਟੂਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਲੇਖ ਦਾ "ਅਤੀਤ" ਪੰਨਾ ਹਰੇਕ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।<ref group="note">Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Suppression|may be removed completely]].</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪੰਨੇ' ਤੇ ਕਿਸੇ ਲਿੰਕ ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਨਵੀਨਤਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖਾਂ ਦੀ [[ਵਿਕੀ|"ਵਾਚਲਿਸਟ"]] ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। "ਨਵੇਂ ਪੇਜਾਂ ਦੀ ਗਸ਼ਤ" ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਚੈੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[[Wikipedia:New pages patrol]]</ref> 2003 ਵਿੱਚ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਐਂਡਰੀਆ ਸੀਫਫੋਲੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ [[ਵਿਕੀ|ਵਿੱਕੀ]] ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤਕ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਰਗੇ "ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਤਬਾਹੀ" ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ "ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਮਾਣ" ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref name="FMonday collaborative effort 1">Andrea Ciffolilli, [http://firstmonday.org/article/view/1108/1028 "Phantom authority, self-selective recruitment, and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206104747/http://firstmonday.org/article/view/1108/1028|date=December 6, 2016}}, ''[[ਪਹਿਲਾ ਸੋਮਵਾਰ (ਰਸਾਲਾ)|First Monday]]'' December 2003.</ref> === ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ/ (ਵੈਂਡਲਿਜ਼ਮ/ਭੰਨ-ਤੋੜ) === ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਸੰਪਾਦਨ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਭੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਸਮ ਦੀ ਭੰਨਤੋੜ ਵਿਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਾੜ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਪੈਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="upenn link spamming 1">{{Cite conference|last=West|first=Andrew G.|last2=Chang|first2=Jian|last3=Venkatasubramanian|first3=Krishna|last4=Sokolsky|first4=Oleg|last5=Lee|first5=Insup|date=2011|title=Link Spamming Wikipedia for Profit|url=http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers|conference=8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference|pages=152–161|doi=10.1145/2030376.2030394|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306020130/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=cis_papers|archive-date=2021-03-06|access-date=2020-04-08|url-status=dead}}</ref> ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਪਾਦਕ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤੋੜ-ਫੋੜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੇਖ ਵਿਚ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ, ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੈਂਡਲ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪੇਜ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਜ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ, ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਕੋਡ ਨੂੰ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ। [[ਤਸਵੀਰ:John_Seigenthaler_Sr._speaking.jpg|alt=White-haired elderly gentleman in suit and tie speaks at a podium.|thumb| ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜਾਨ ਸੀਗੇਂਥਲਰ (1927–2014), ਸੀਗੇਨਥਲਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ]] ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ; ਭੰਨਤੋੜ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਮੱਧਮਾਨ ਸਮਾਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਭੰਨਤੋੜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੀਗੇਨਥਲਰ ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਿਚ, ਇਕ ਅਗਿਆਤ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਮਈ 2005 ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਜਾਨ ਸੀਗੇਨਥਲਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਗੇਨਥਲਰ ਨੂੰ ਜੌਨ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਝੂਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਖ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ ਅਣਸੁਖਾਵਾਂ ਰਿਹਾ।<ref name="book The World is Flat 1">{{Cite book|title=The World is Flat|url=https://archive.org/details/worldisflatbrief0000frie_r7b0|last=Friedman|first=Thomas L.|publisher=[[Farrar, Straus & Giroux]]|year=2007|isbn=978-0-374-29278-2|page=[https://archive.org/details/worldisflatbrief0000frie_r7b0/page/124 124]}}</ref> ਸੀਏਜੰਥਲਰ, ਯੂਐਸਏ ਟੂਡੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਵੈਂਡਰਬਿਲਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਫ੍ਰੀਡਮ ਫੋਰਮ ਫਸਟ ਐਡਮੈਂਟਸ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਨੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਗੇਨਥਲਰ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਅਤੇ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਖੋਜ ਸੰਦ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਨੀਤੀਗਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਜਿਉਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸਕਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress|title=Wikipedia: "A Work in Progress"|last=Helm|first=Burt|date=December 13, 2005|work=[[BusinessWeek]]|access-date=July 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708062333/http://www.businessweek.com/stories/2005-12-13/wikipedia-a-work-in-progress|archive-date=July 8, 2012}}</ref> === ਸੋਧ ਵਿਵਾਦ (ਐਡਿਟ ਵਾਰਿੰਗ) === ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵਿਵਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੇਖ ਵਿਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਲਟ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਐਡਿਟ ਵਾਰਿੰਗ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="NBC WP editorial warzone 12">{{Cite news|url=http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793|title=Wikipedia is editorial warzone, says study|last=Coldewey|first=Devin|date=June 21, 2012|work=[[NBC News]]|archive-url=https://archive.today/20140822010030/http://sys03-public.nbcnews.com/technology/wikipedia-editorial-warzone-says-study-838793|archive-date=August 22, 2014|department=Technology}}</ref> ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਕ ਸਰੋਤ ਖਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Kalyanasundaram|first=Arun|last2=Wei|first2=Wei|last3=Carley|first3=Kathleen M.|last4=Herbsleb|first4=James D.|date=December 2015|title=An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached|journal=2015 Winter Simulation Conference (WSC)|location=Huntington Beach, CA, USA|publisher=IEEE|pages=276–287|doi=10.1109/WSC.2015.7408171|isbn=9781467397438}}</ref> ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ,<ref>{{Cite journal|last=Suh|first=Bongwon|last2=Convertino|first2=Gregorio|last3=Chi|first3=Ed H.|last4=Pirolli|first4=Peter|date=2009|title=The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?doid=1641309.1641322|journal=Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration—WikiSym '09|location=Orlando, Florida|publisher=ACM Press|page=1|doi=10.1145/1641309.1641322|isbn=9781605587301}}</ref> ਵਿਵਾਦ ਅਧਾਰਤ<ref>{{Cite news|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|work=Harvard Business Review|access-date=August 20, 2019|issn=0017-8012}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਮਰਦਾਨਾ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਪਾਦਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite journal|last=Bear|first=Julia B.|last2=Collier|first2=Benjamin|date=March 2016|title=Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia|journal=Sex Roles|volume=74|issue=5–6|pages=254–265|doi=10.1007/s11199-015-0573-y|issn=0360-0025}}</ref> ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਪੱਖਪਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ "ਜ਼ਯੋਨਿਸਟ ਸੰਪਾਦਨ" ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/aug/18/wikipedia-editing-zionist-groups|title=Wikipedia editing courses launched by Zionist groups|last=Kiss|first=Rachel Shabi Jemima|date=August 18, 2010|work=The Guardian|access-date=August 20, 2019|issn=0261-3077}}</ref> ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਯੇਸ਼ਾ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਨਫਤਾਲੀ ਬੇਨੇਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ" ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/1.5101511|title=The Right's Latest Weapon: 'Zionist Editing' on Wikipedia|date=August 18, 2010|work=Haaretz|access-date=August 20, 2019|archive-date=ਅਗਸਤ 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820185639/https://www.haaretz.com/1.5101511|url-status=dead}}</ref> == <span id="Rules_and_laws_governing_content">ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ</span> == {{external media|width=220px|float=right|headerimage=[[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px]]|video1=[https://www.cbsnews.com/news/wikipedia-jimmy-wales-morley-safer-60-minutes/ Wikimania], ''[[60 Minutes]]'', [[CBS]], 20 minutes, April 5, 2015, co-founder Jimmy Wales at [[Fosdem]]|accessdate=April 5, 2015}} ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਕਾਨੂੰਨ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਰਾਜ [[ਵਰਜਿਨੀਆ|ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ]], ਜਿੱਥੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਵਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਿਧਾਂਤ "ਪੰਜ ਥੰਮ੍ਹ" ਅਤੇ ਕਈ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਢੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਨਿਯਮ ਵਿਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੰਪਾਦਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਅਤੇ ਸੋਧਦੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਸੋਧ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ।<ref name="pcworld who's behind WP">{{Cite web|url=http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;1866322157;fp;2;fpid;2|title=Who's behind Wikipedia?|date=February 6, 2008|website=PC World|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209110303/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id%3B1866322157%3Bfp%3B2%3Bfpid%3B2|archive-date=February 9, 2008|access-date=February 7, 2008}}</ref> === ਸਮਗਰੀ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ === ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਦਾਖਲਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼-ਸ਼ੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="WP content policy 1">{{Srlink|Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not}}. Retrieved April 1, 2010. "Wikipedia is not a dictionary, usage, or jargon guide."</ref> ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ "ਨੋਟਬੰਦੀ" ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੇਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ।<ref name="WP notability guide 1">{{srlink|Wikipedia:Notability|Notability}}. Retrieved February 13, 2008. "A topic is presumed to be notable if it has received significant coverage in reliable secondary sources that are independent of the subject."</ref> ਅੱਗੇ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਿਰਫ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਤ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਖੋਜ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇੱਕ ਦਾਅਵਾ ਜਿਸਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਅਕਸਰ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ "ਤਸਦੀਕਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ, ਨਾ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼, ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਰਕਾਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੈਧ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ।<ref name="WP Verifiability policy 1">{{srlink|Wikipedia:Verifiability|Verifiability}}. February 13, 2008. "Material challenged or likely to be challenged, and all quotations, must be attributed to a reliable, published source."</ref> ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।<ref name="IHT WP valid info wrong removable 1">{{cite news|title=For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far|last=Cohen|first=Noam|date=August 9, 2011|newspaper=[[International Herald Tribune]]|page=18}}{{paywall}}</ref> ਸਾਰੇ ਰਾਏ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਜੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈਦ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (ਐਨ.ਪੀ.ਓ.ਵੀ.) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸ਼ਾਸਨ == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਰਾਜਹੀਣਤਾ|ਅਰਾਜਕਤਾ ਸਮੇਂ ਦੇ]] ਨਾਲ [[ਲੋਕਰਾਜ|ਜਮਹੂਰੀ]] ਅਤੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://features.slashdot.org/story/05/04/18/164213/the-early-history-of-nupedia-and-wikipedia-a-memoir|title=The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir|last=Sanger|first=Larry|date=April 18, 2005|website=Slashdot|publisher=Dice}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kostakis|first=Vasilis|date=March 2010|title=Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists|url=http://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/2613/2479|journal=First Monday|volume=15|issue=3}}</ref> ਲੇਖ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਲੇਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਮੁਤਾਬਿਕ। === ਪ੍ਰਬੰਧਕ === ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਸਵੈਸੇਵੀ ਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਈ ਦੌੜ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਇਹ "ਪ੍ਰਬੰਧਕ" ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਜੋ ਪੰਨੇ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਜਾਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। (ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਉਪਾਅ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ), ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਨ (ਜਿਵੇਂ ਤੋੜ-ਫੋੜ) ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ।<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Administrators#Administrator_conduct|title=Wikipedia:Administrators|date=October 3, 2018|access-date=July 12, 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:RfA_Review/Reflect|title=Wikipedia:RfA_Review/Reflect|date=January 22, 2017|access-date=September 24, 2009}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਧੇਰੇ ਸਖਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829|title=3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins|last=Meyer|first=Robinson|date=July 16, 2012|website=[[The Atlantic]]|access-date=September 2, 2012}}</ref> ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। === ਵਿਵਾਦ ਹੱਲ === ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਰਧ-ਰਸਮੀ ਝਗੜੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੰਪਾਦਕ ਉਚਿਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਫੋਰਮਾਂ<ref group="note">See for example the [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Biographies of living persons/Noticeboard|Biographies of Living Persons Noticeboard]] or [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Neutral point of view/Noticeboard|Neutral Point of View Noticeboard]], created to address content falling under their respective areas.</ref> ਤੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਰਾਏ ਬੇਨਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਮ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, "ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਕਮਿਊਨਿਟੀ == [[File:Wikimania_-_the_Wikimentary.webm|thumb|ਵਿਕੀਮੀਨੀਆ 2005 ਦਾ ਵੀਡੀਓ - ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਜੋ ਕਿ 4-8 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।]] ਹਰ ਲੇਖ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਹਰੇਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧਿਤ "ਗੱਲਬਾਤ" ਪੰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ, ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸੰਚਾਰ ਚੈਨਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Fernanda B. Viégas|author-link=Fernanda B. Viégas|last2=Martin M. Wattenberg|author-link2=Martin M. Wattenberg|last3=Jesse Kriss|last4=Frank van Ham|date=January 3, 2007|title=Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia|url=http://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf|publisher=Visual Communication Lab, [[IBM Research]]|access-date=June 27, 2008|archive-date=ਜੁਲਾਈ 6, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706062054/http://www.research.ibm.com/visual/papers/wikipedia_coordination_final.pdf|dead-url=yes}}</ref> [[File:Editing_Hoxne_Hoard_at_the_British_Museum.ogv|right|thumb|ਵਿਕੀਪੀਡਿਅਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਜੂਨ, 2010 ਦੇ ਲੇਖ ਹੌਕਸਨੇ ਹੋਰਡ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।]] ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਕਮਊਨਿਟੀ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਰਗਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2005/dec/15/wikipedia.web20|title=Log on and join in, but beware the web cults|last=Arthur|first=Charles|date=December 15, 2005|work=[[The Guardian]]|access-date=December 26, 2008|location=London}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2003/TECH/internet/08/03/wikipedia/index.html|title=Wikipedia: The know-it-all Web site|last=Lu Stout|first=Kristie|date=August 4, 2003|access-date=December 26, 2008|publisher=CNN}}</ref> ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਤਰਜੀਹ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਵੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ " ਵਿਰੋਧੀ-ਵਿਰੋਧੀ " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25|title=Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism|last=Larry Sanger|authorlink=Larry Sanger|date=December 31, 2004|website=[[Kuro5hin.org|Kuro5hin]], Op–Ed|quote=There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise is tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.)}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨ ਕਈ ਵਾਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਬਾਰਨਸਟਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਣਾਏ ਟੋਕਨ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਅਤੇ ਭਾਵ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਧਾਰਣ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮੁੱਲਵਾਨ ਕੰਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Articulations of wikiwork: uncovering valued work in Wikipedia through barnstars|last=Kriplean|first=Travis Kriplean|last2=Beschastnikh|first2=Ivan|last3=McDonald|first3=David W.|publisher=Proceedings of the ACM|year=2008|isbn=978-1-60558-007-4|page=47|chapter=Articulations of wikiwork|doi=10.1145/1460563.1460573|name-list-format=vanc}} {{Subscription required|s}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਆਪਣੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕੌਣ ਲਿਖਦਾ ਹੈ?" ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite journal|last=Kittur|first=Aniket|year=2007|title=Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie|publisher=Viktoria Institute|citeseerx=10.1.1.212.8218}}</ref> ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ "ਇੱਕ ਕਮਊਨਿਟੀ... ਕੁਝ ਸੌ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਸਮੂਹ "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ" ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਹੈ।<ref name="blodget">{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/2009/1/who-the-hell-writes-wikipedia-anyway|title=Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway?|last=Blodget|first=Henry|date=January 3, 2009|work=Business Insider}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ''ਸਲੇਟ'' ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ: "ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਾਈਟ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸੰਪਾਦਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।"<ref>{{Cite news|url=http://www.slate.com/id/2184487|title=The Wisdom of the Chaperones|last=Wilson|first=Chris|date=February 22, 2008|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=August 13, 2014}}</ref> ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਢੰਗ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ [[ਐਰਨ ਸਵਾਰਟਜ਼|ਅਰੋਨ ਸਵਰਟਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਸਨ (ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਘੱਟ ਸੋਧ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia|title=Raw Thought: Who Writes Wikipedia?|last=Swartz|first=Aaron|date=September 4, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803134036/http://www.aaronsw.com/weblog/whowriteswikipedia|archive-date=August 3, 2014|access-date=February 23, 2008}}</ref> ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ 6,052,719 ਲੇਖ, 38,723,401 ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ 133,318 ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਜੋ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਪੇਜ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨੇ, ਉਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਨ, ਵਿਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਛੂਟ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਨ ਵਿਚ ਗੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਲਾਗਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਯੋਗਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਕੋਡ ਸਿੱਖਣ, ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ "ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਲਚਰ" ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸੰਪਾਦਕ ਲੌਗਇਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ,<ref name="labor squeeze on WP 1">{{Cite journal|last=Goldman, Eric|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|volume=8}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ "ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਿੱਕੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਕੰਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਵੈ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ",<ref name="legal edu and WP 1">{{Cite journal|last=Noveck, Beth Simone|title=Wikipedia and the Future of Legal Education|publisher=Journal of Legal Education|volume=57}}</ref> ਪਰ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[ਆਈਪੀ ਪਤਾ|IP ਪਤਿਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਤਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। == ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ == ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ 332 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤਕ, ਲੇਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਸੇਬੂਆਨੋ, ਸਵੀਡਿਸ਼, ਜਰਮਨ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਡੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹਨ।<ref name="WP list of WPs by article 1">{{cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles|title=Wikipedia:List of Wikipedias|publisher=English Wikipedia|accessdate={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}}}</ref> ਦੂਸਰੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੋਟ ਲਸਜਬੋਟ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2013 ਤਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਲੇਖ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੇਬੂਆਨੋ ਅਤੇ ਵਾਰੇ ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹਨ। ਚੋਟੀ ਦੇ ਛੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਦਸ ਲੱਖ ਲੇਖ ਹਨ (ਰੂਸੀ, ਇਤਾਲਵੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਪੋਲਿਸ਼, ਵਾਰੇ-ਵਾਰੇ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ, ਜਾਪਾਨੀ, ਚੀਨੀ, ਅਰਬੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਅਤੇ ਯੂਕ੍ਰੇਨੀ), ਪੰਜ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ 500,000 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੇਖ ਹਨ ( ਫਾਰਸੀ, ਕੈਟਲਾਨ, ਸਰਬੀਅਨ, ਬੋਕਮੈਲ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ), 42 ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ 84 ਹੋਰਾਂ ਦੀ 10,000 ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੈ।<ref name="WP list of WPs 1">[[metawiki:List of Wikipedias|List of Wikipedias]]</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਜਿਸ ਵਿਚ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਹਨ।ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ, ਅਲੇਕਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਬਡੋਮੇਨ (en.wikipedia.org; ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ) ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 57% ਸੰਚਤ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਵੰਡ (ਰਸ਼ੀਅਨ: 9%; ਚੀਨੀ: 6%); ਜਪਾਨੀ: 6%; ਸਪੈਨਿਸ਼: 5%)। [[ਤਸਵੀਰ:TurkishWikipedia_block_pageviews_february-may2017.png|right|thumb| ਤੁਰਕੀ ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨੂੰ 2017 ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਤੁਰਕੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਪੇਜਵਿਯੂ ਲਈ ਇਕ ਗ੍ਰਾਫ ਲਗਭਗ 80% ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ]] ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ [[ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ|ਵੈੱਬ]] 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ]] ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ)। ਇਹ ਅੰਤਰ ਸਪੈਲਿੰਗ ਅੰਤਰਾਂ<ref name="WP spelling MOS 1">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Manual_of_Style/Spelling|title=Spelling|date=September 26, 2018|website=Manual of Style|publisher=Wikipedia|access-date=May 19, 2007}}</ref> ਜਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="WP countering bias 1">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Countering_systemic_bias|title=Countering systemic bias|date=July 15, 2018|access-date=May 19, 2007}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਗਲੋਬਲ ਨੀਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਨਿਰਪੱਖ ਨਜ਼ਰੀਏ" ਤੇ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਪਾਸਾ ਵੱਟਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕਿ ਕੀ ਬਿਨਾਂ ਤਸਦੀਕ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਅਧੀਨ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="WP meta fair use 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Fair_use|title=Fair use|publisher=Meta-Wiki|access-date=July 14, 2007}}</ref><ref name="WP meta WP images 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Images_on_Wikipedia|title=Images on Wikipedia|access-date=July 14, 2007}}</ref><ref name="IBM visual WP 1">{{Cite journal|last=Fernanda B. Viégas|date=January 3, 2007|title=The Visual Side of Wikipedia|url=http://www.research.ibm.com/visual/papers/viegas_hicss_visual_wikipedia.pdf|publisher=Visual Communication Lab, IBM Research|access-date=October 30, 2007|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303204722/http://www.research.ibm.com/visual/papers/viegas_hicss_visual_wikipedia.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉਤਮ ਸੰਭਾਵਤ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।"<ref name="WP Wales free multi-lingual encyclopedia">[[Jimmy Wales]], [[mailarchive:wikipedia-l/2005-March/020469.html|"Wikipedia is an encyclopedia"]], March 8, 2005, &#x3C;Wikipedia-l@wikimedia.org&#x3E;</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਘੱਟ ਜਾਂ ਘੱਟ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਕੁਝ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਦੁਆਰਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿੱਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ) ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।<ref name="WP metawiki maintenance 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org|title=Meta-Wiki|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=March 24, 2009}}</ref> ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅੰਕੜੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref name="WP meta stats 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/Statistics|title=Meta-Wiki Statistics|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=March 24, 2008}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref name="WP meta articles on all sites 1">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_articles_every_Wikipedia_should_have|title=List of articles every Wikipedia should have|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=March 24, 2008}}</ref> ਸੂਚੀ ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ: ਜੀਵਨੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ, ਸਮਾਜ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਗਿਆਨ, ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਗਣਿਤ। ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਸਿਰਫ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। [[ਤਸਵੀਰ:User_-_demography.svg|left|thumb| ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ]] ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਲੇਖ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਸਕਰਣ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੈਚਾਲਤ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।<ref name="WP auto-translations rules 1">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Translation|title=Wikipedia: Translation|date=September 27, 2018|website=English Wikipedia|access-date=February 3, 2007}}</ref> ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਲੇਖ "ਇੰਟਰਵਿਕੀ ਲਿੰਕ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ''ਪਲੌਸ ਵਨ'' ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਲਈ 51% ਅਤੇ ਸਧਾਰਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ 25% ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Yasseri|first=Taha|last2=Sumi|first2=Robert|last3=Kertész|first3=János|author-link3=János Kertész|date=January 17, 2012|title=Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis|journal=[[PLoS ONE]]|volume=7|issue=1|pages=e30091|arxiv=1109.1746|bibcode=2012PLoSO...730091Y|doi=10.1371/journal.pone.0030091|pmc=3260192|pmid=22272279}}</ref> ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 2015 ਤੱਕ ਵਧਾ ਕੇ 37% ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref name="WP global south demographic increase plan 1">{{Cite web|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/foundation/3/37/2011-12_Wikimedia_Foundation_Plan_FINAL_FOR_WEBSITE_.pdf|title=Wikimedia Foundation 2011–12 Annual Plan|publisher=Wikimedia Foundation|page=8|access-date=June 5, 2016}}</ref> === ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ === 1 ਮਾਰਚ, 2014 ਨੂੰ, ਦਿ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ, "ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਭਵਿੱਖ" ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ “[ਟੀ] ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ।"<ref name="economist13">{{cite news|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|date=March 1, 2014|work=The Economist|accessdate=March 11, 2014}}</ref> ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਅਟ੍ਰੈਸ ਦਰ ਨੂੰ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਗੈਰ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ) ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਔਸਤਨ ਪੰਜ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪਾਦਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 2008 ਤੋਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਤਕਰੀਬਨ 2,000 ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ, 2007 ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 50,000 ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2014 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਕ ਇਹ ਘਟ ਕੇ 30,000 ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਕੀ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਤਕਰੀਬਨ 20,000 ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਹਵਾਲਾ ਪ੍ਰਚਲਤ ਰੇਟ 'ਤੇ ਅਟ੍ਰੇਸੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, 2021 ਤਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ' ਤੇ ਸਿਰਫ 10,000 ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੰਪਾਦਕ ਹੋਣਗੇ।<ref name="economist1">{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/international/21597959-popular-online-encyclopedia-must-work-out-what-next-wikipeaks|title=The future of Wikipedia: WikiPeaks?|date=March 1, 2014|work=The Economist|access-date=March 11, 2014}}</ref> ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ''ਦਿ ਇਕੋਨਮਿਸਟ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰੁਝਾਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਗੈਰ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ) ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਤਕਰੀਬਨ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਗੈਰ-ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ) ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਸੰਪਾਦਨ ਨੀਤੀ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਮਾਪਦੰਡ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਰੇਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੇ।<ref>Andrew Lih. ''Wikipedia''. Alternative edit policies at Wikipedia in other languages.</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> '''Note''' <references group="note"/> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles containing potentially dated statements]] 9hjivwlqickvou3966mv7ycs784s3x9 0 75379 851291 835503 2026-11-03T15:22:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851291 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=July 2015}} [[File:Mandovi River view on cloudy day in winter, Goa, India.JPG|thumb|ਮਾਂਡਵੀ ਨਦੀ ਦਾ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਰਸਾਤੀ ਦਿਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] {{Use dmy dates|date=August 2015}} {{Use Indian English|date=August 2015}} {{Geobox | River <!-- *** Name section *** --> | name = ਮਾਂਡਵੀ ਨਦੀ/ਮਹਾਂਦੇਈ | native_name = मांडवी, ಮಹಾದಾಯಿ <!-- *** Map section *** --> | map = | map_caption = <!-- General section *** --> | country = ਭਾਰਤ | country1 = | state = ਕਰਨਾਟਕਾ,ਗੋਆ | city = | length = 77 | length_imperial = | watershed = | watershed_imperial = | discharge_location = | discharge_average = 105 | discharge_average_imperial = | discharge_max_month = | discharge_max = | discharge_max_imperial = | discharge_min_month = | discharge_min = | discharge_min_imperial = | discharge_note =<ref>{{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 2005-09-10 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 2013-10-13 | archive-date = 6 ਜਨਵਰੀ 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 | url-status = dead }}</ref> | discharge1_location = | discharge1_average = | discharge1_average_imperial = <!-- *** Source *** --> | source_name = [[Bhimgad Wildlife Sanctuary|ਭੀਮਗੜ]] | source_location = [[ਕਰਨਾਟਕਾ]] | source_country = {{flag|ਭਾਰਤ }} | source_country1 = | source_elevation = | source_elevation_imperial = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = <!-- *** Mouth *** --> | mouth_name = | mouth_location = ਅਰਬ ਸਾਗਰ | mouth_country = {{flag|ਭਾਰਤ }} | mouth_country1 = | mouth_elevation = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_right = <!-- *** Image *** ---> | image = Goa_Mandovi_Bridge_view_from_Ribandar.JPG | image_size = | image_caption = ਮਾਂਡਵੀ ਨਦੀ ਦਾ ਰਿਬੰਦਰ ਤੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ }} [[File:Mandovi river.jpg|thumb|250px|ਮਾਂਡਵੀ ਨਦੀ ਦਾ ਮੌਨਸੂਨ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ [[ਪੰਜਿਮ ਤੋਂ ]]]] '''ਮਾਂਡਵੀ ਨਦੀ / ਮਹਾਦੇਈ ਨਦੀ ''', (en:''Mandovi'', pronounced {{IPA-kok|maːɳɖ(ɔ)wĩː|}}), [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਗੋਆ]] ਰਾਜ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ 77 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾਈ [[ਕਰਨਾਟਕਾ]] ਰਾਜ, ਜਿਥੋਂ ਇਹ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪੇੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 52 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾਈ [[ਗੋਆ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਕਰਨਾਟਕਾ ਦੇ [[ਬੈਲਗੋਮ]] ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦੀ [[ਭੀਮਗੜ੍ਹ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ|ਭੀਮਗੜ੍ਹ]]ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਕੋਲੋਂ 30 ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Mahadayi-River-52126.htm|title=Mahadayi River|publisher=India9.com|accessdate=16 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606125533/http://www.india9.com/i9show/Mahadayi-River-52126.htm|archive-date=6 ਜੂਨ 2011|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ]] 5s1kvbcd313qs4nm65pdbwgm3n836s3 0 76300 851387 850872 2026-11-03T22:24:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851387 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |honorific-prefix= |name= <small>[[ਆਜੀਵਨ ਸੈਨੇਟਰ]]</small><br/>ਰੀਤਾ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ <br/><small> |honorific-suffix = | image = Rita Levi-Montalcini (1986).png | caption = ਰੀਤਾ ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ, 1986 | birth_date = {{birth date|1909|4|22|df=y}} | birth_place = [[ਤੂਰੀਨ]], [[ਇਟਲੀ]] | death_date = {{death date and age|2012|12|30|1909|4|22|df=y}} | death_place = [[ਰੋਮ]], [[ਇਟਲੀ]] | residence = | citizenship = [[ਇਟਲੀ]] | nationality = [[ਇਤਾਲਵੀ ਲੋਕ|ਇਤਾਲਵੀ]] | ethnicity = [[ਇਤਾਲਵੀ ਯਹੂਦੀ]] | field = [[ਤੰਤਰ ਵਿਗਿਆਨ]] | work_institution = [[Washington University in St. Louis]] | alma_mater = [[ਤੂਰੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = [[ਤੰਤੂ ਵਿਕਾਸ ਫੈਕਟਰ]] | author_abbreviation_bot = | author_abbreviation_zoo = | awards= {{Plainlist| * [[Louisa Gross Horwitz Prize]] (1983) * [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]] (1986) * [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]] (1986) * [[National Medal of Science]] (1987) * [[Fellow of the Royal Society|ForMemRS]] (1995)<ref name=formemrs>{{cite web|title=Fellowship of the Royal Society 1660-2015|url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1RVVZY00MZNrK2YCTTzVrbTFH2t3RxoAZah128gQR-NM/pubhtml|publisher=[[Royal Society]]|location=London|archiveurl=https://www.webcitation.org/6a2i9QICV?url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1RVVZY00MZNrK2YCTTzVrbTFH2t3RxoAZah128gQR-NM/pubhtml|archivedate=2015-07-15|access-date=2016-03-07|dead-url=no}}</ref>}} | signature = [[file:Rita Levi-Montalcini signature.svg|250px]] }} '''ਰੀਤਾ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ''' (<small contenteditable="false">ਇਤਾਲਵੀ ਉਚਾਰਨ:&nbsp;</small><small contenteditable="false"></small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[ˈriːta ˈlɛːvi montalˈtʃiːni]</span>; 22 ਅਪਰੈਲ 1909&nbsp;– 30 ਦਸੰਬਰ 2012) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਤੰਤਰ-ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਹਿਕਰਮੀ ਸਟੈਨਲੀ ਕੋਹਨ ਦੇ ਨਾਲ <span class="cx-segment" data-segmentid="94">1986 ਵਿੱਚ "ਤੰਤੂ ਵਿਕਾਸ ਫੈਕਟਰ" ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।</span><ref>{{ਫਰਮਾ:Cite web|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1986/|publisher=The Nobel Foundation|accessdate=1 January 2013}}</ref> 2001 ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਹ ਇਤਾਲਵੀ ਸੈਨਟ ਦੀ ਆਜੀਵਨ ਸੈਨੇਟਰ ਸੀ।<ref name="natureobit">{{ਫਰਮਾ:Cite journal|author=Bradshaw RA|title=Rita Levi-Montalcini (1909-2012)|journal=Nature|volume=493|issue=7432|pages=306|date=January 2013|pmid=23325208|doi=10.1038/493306a}}</ref> ਰੀਤਾ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ 100 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।<ref name="Rita100">{{ਫਰਮਾ:Cite journal|last1=Abbott|first1=A.|title=Neuroscience: One hundred years of Rita|doi=10.1038/458564a|journal=Nature|volume=458|issue=7238|pages=564–567|year=2009|pmid=19340056|pmc=}}</ref> 22 ਅਪਰੈਲ 2009 ਨੂੰ ਇਸਦੇ 100ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਰੋਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਨਮ ਦਿਨ ਪਾਰਟੀ ਰੱਖੀ ਗਈ।<ref name="ibro">{{ਫਰਮਾ:Cite news|title=The Doyenne of Neuroscience celebrates her 100th birthday|url=http://www.ibro.info/Pub/Pub_Main_Display.asp?LC_Docs_ID=4067|accessdate=31 December 2012|newspaper=IBRO}}</ref><ref name="excelle">{{ਫਰਮਾ:Cite news|last=Owen|first=Richard|title=Secret of Longevity: No Food, No Husband, No Regrets|url=http://excelle.monster.com/news/articles/3264-secret-of-longevity-no-food-no-husband-no-regrets|accessdate=31 December 2012|newspaper=Excelle|date=30 April 2009}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1909 ਨੂੰ ਤੁਰਿਨ<ref name=Sen>{{cite web|title=Scheda di attività – Rita Levi-Montalcini|url=http://www.senato.it/leg/16/BGT/Schede/Attsen/00018431.htm|accessdate=1 January 2013}}</ref>, ਇੱਕ ਸੇਫ਼ਾਰਡਿਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>https://www.economist.com/news/obituary/21569019-rita-levi-montalcini-biologist-died-december-30th-aged-103-rita-levi-montalcini Rita Levi-Montalcini</ref> ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੁੜਵਾ ਭੈਣ ਪਾਓਲਾ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://massivesci.com/articles/rita-levi-montalcini-our-science-heroes/|title=Five facts about Rita Levi-Montalcini, who figured out how neurons grow|last=Reynolds|first=Lauren|date=2018-03-15|website=Massive Science|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਡੇਲ ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ, ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਡਮੋ ਲੇਵੀ, ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਐਸਟੀ ਅਤੇ ਕੈਸਲ ਮੋਨਫੇਰੈਟੋ ਤੋਂ ਤੁਰਿਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="nytimes-obituary">{{cite news|last=Carey|first=Benedict|url=https://www.nytimes.com/2012/12/31/science/dr-rita-levi-montalcini-a-revolutionary-in-the-study-of-the-brain-dies-at-103.html|title=Dr. Rita Levi-Montalcini, Nobel Winner, Dies at 103|date=30 December 2012|work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite book|last=Levi-Montalcini|first=Rita|title=In Praise of Imperfection: My Life and Work|publisher=Basic Books|page=[https://archive.org/details/inpraiseofimperf0000levi/page/28 28]|url=https://archive.org/details/inpraiseofimperf0000levi|url-access=registration|quote=Mother and Father both came from Sephardic families which had moved respectively from Asti and Casale Monferrato, two towns of some importance in Piedmont, to settle in Turin at the turn of the century.|date=1988-04-18|bibcode=1988piml.book.....L}}</ref> ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੇਲਮਾ ਲਾਗੇਰਲੇਫ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ<ref>{{cite news|last1=Krause-Jackson|first1=Flavia|last2=Martinuzzi|first2=Elisa|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-12-30/levi-montalcini-italian-nobel-prize-laureate-dies-at-103.html|title=Levi-Montalcini, Italian Nobel Laureate, Dies at 103|date=30 December 2012|publisher=Bloomberg}}</ref>, ਪਰ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਪੇਟ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੂਰਿਨ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਰੱਖੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਬਣਨ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ ਦੀ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਟਿਊਰਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਊਸੇੱਪ ਲੇਵੀ ਨੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ ਸੁਮਾਕ ਕਮ ਲਾਉਡ ਐਮ.ਡੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੇਵੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।<ref>{{cite web |last1=Di Genova |first1=Giorgio |title=Paola Levi-Montalcini |url=https://jwa.org/encyclopedia/article/levi-montalcini-paola |website=Jewish Women's Archive}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ== 1938 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸਿਨੀ ਨੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਹਾਇਕ ਅਹੁਦਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਭਰੂਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਖੋਜ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡੈਥ ਬਾਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ/ਦਿ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ (1997) ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਜੁਰਬੇ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|title=Death by Design: Where Parallel Worlds Meet|url=https://www.imdb.com/title/tt0118947/fullcredits#cast|publisher=Internet Movie Database|accessdate=31 December 2012}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜੁੜਵਾ ਭੈਣ ਪਾਓਲਾ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਸਤਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite web |last1=Di Genova |first1=Giorgio |title=Paola Levi-Montalcini |url=https://jwa.org/encyclopedia/article/levi-montalcini-paola |website=Jewish Women's Archive}}</ref> ਜਦੋਂ ਸਤੰਬਰ 1943 ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨ ਨੇ ਇਟਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫਲੋਰੈਂਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਯਹੂਦੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ।.<ref>"[http://www.treccani.it/enciclopedia/rita-levi-montalcini_(Dizionario-Biografico)/ Rita Levi Montalcini]", Treccani.it.</ref> ਆਪਣੀ ਲੁਕਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨਾਜ਼ੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਸਮੇਂ, ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸਿਨੀ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.ebri.it/en/pagine/1_biografia_2_biography_30 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-07-08 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423031005/http://www.ebri.it/en/pagine/1_biografia_2_biography_30 |dead-url=yes }}</ref> ਅਗਸਤ 1944 ਵਿੱਚ, ਫਲੋਰੈਂਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਲਾਇਡ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1945 ਵਿੱਚ ਟਿਊਰਿਨ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 1946 ਵਿੱਚ, ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸਿਨੀ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਲੂਇਸ 'ਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਕਟਰ ਹੈਮਬਰਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਸਮੈਸਟਰ ਖੋਜ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਉਹ ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸੀਨੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।<ref name="beckerexhibits.wustl.edu">{{cite web|url=http://beckerexhibits.wustl.edu/mowihsp/bios/levi_montalcini.htm|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|access-date=2020-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528083935/http://beckerexhibits.wustl.edu/mowihsp/bios/levi_montalcini.htm|archive-date=2013-05-28|url-status=dead}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹੈਮਬਰਗਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ 1952 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਕੁਝ ਕੈਂਸਰ ਵਾਲੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਨਸਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਾਰਕ (ਐਨ.ਜੀ.ਐਫ.) ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ ਜੋ ਨਸਾਂ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।<ref name="fox1">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2012/12/30/nobel-winning-scientist-levi-montalcini-dies-in-rome-at-103-biologist-studied/|title=Nobel-winning scientist Levi-Montalcini dies in Rome at 103, biologist studied growth factor|date=30 December 2012|publisher=Fox News Channel|accessdate=31 December 2012|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924182038/http://www.foxnews.com/world/2012/12/30/nobel-winning-scientist-levi-montalcini-dies-in-rome-at-103-biologist-studied/|url-status=dead}}</ref> ਟਿਊਮਰ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ "ਜਵਾਨ ਭਰੂਣ" (chick embryos) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ ਨੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਨਸਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਟਿਊਮਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਹਾਲੋ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਨਸਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1958 ਵਿੱਚ, ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰੋਮ 'ਚ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। 1963 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ "ਮੈਕਸ ਮਾਇਨ ਵੈਸਟਨ ਅਵਾਰਡ" (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸੇਰੇਬਰਲ ਪੈਲਸੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। 1961 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਸੀ.ਐਨ.ਆਰ. (ਰੋਮ) ਦੇ ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਅਤੇ 1969 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ, ਸੈਲੂਲਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1977 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਇਟਾਲੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਉਂਸਲ ਆਫ਼ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੈੱਲ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1979 'ਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{cite book|last1=Wasserman|first1=Elga R.|title=The door in the dream : conversations with eminent women in science|date=2000|publisher=Joseph Henry Press|isbn=0-309-06568-2|page=[https://archive.org/details/doorindream00elga/page/41 41]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/doorindream00elga/page/41}}</ref> ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸਿਨੀ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬ੍ਰੇਨ ਰਿਸਰਚ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name=eashingtonuni>{{cite web|title=Rita Levi-Montalcini|url=http://beckerexhibits.wustl.edu/mig/bios/levi-montalcini.html|publisher=Washington University|accessdate=31 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130105041505/http://beckerexhibits.wustl.edu/mig/bios/levi-montalcini.html|archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2013|url-status=dead}}</ref><ref name=network>{{cite web|title=The European Brain Research Institute in Rome|url=http://www.eni-net.org/organization/home-institutions/the-european-brain-research-institute-in-rome/|publisher=Network of European Neuroscience Institutes|accessdate=31 December 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120724141339/http://www.eni-net.org/organization/home-institutions/the-european-brain-research-institute-in-rome/|archivedate=24 July 2012|df=dmy-all}}</ref> ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 2010 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{cite journal |doi=10.1038/463270a |pmid=20090705 |title=Self-inflicted damage.The autocratic actions of an institute's founder could destroy a centre of excellence for brain research |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-01-21_463_7279/page/270 |journal=Nature |volume=463 |pages=270 |date=21 January 2010 |issue=7279|bibcode=2010Natur.463..270. |doi-access=free }}</ref> ==ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ== 1 ਅਗਸਤ 2001 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਕਾਰਲੋ ਅਜੀਗਲੀਓ ਸਿਮਪੀ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੈਨੇਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 28-29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ, ਲੇਵੀ-ਮੋਂਟਾਲਸਿਨੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ 97 ਸਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਨਵੀਂ ਚੁਣੀ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਉਦਘਾਟਨੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰ-ਖੱਬੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਮਰੀਨੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਰੋਮਨੋ ਪ੍ਰੋਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸੈਨੇਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਦੋਂ ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਮਤ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ==ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ== {{Refbegin}} * Levi-Montalcini, Rita, ''In Praise of Imperfection: My Life and Work.''(''Elogio dell'imperfezione'') Basic Books, New York, 1988. * Yount, Lisa (1996). ''Twentieth Century Women Scientists.'' New York: Facts on File. {{ISBN|0-8160-3173-8}}.{{unreliable source?|date=May 2018}} * Muhm, Myriam : Vage Hoffnung für Parkinson-Kranke – Überlegungen der Medizin-Nobelpreisträgerin Rita Levi-Montalcini, ''[[Süddeutsche Zeitung]]'' #293, p.&nbsp;22. December 1986 {{cite web |url=http://www.larchivio.org/xoom/myriammontalcini.htm |title=L'Archivio "medicina – medicine" |publisher=Larchivio.org |accessdate=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928012942/http://www.larchivio.org/xoom/myriammontalcini.htm |archive-date=28 September 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }} {{Refend}} ===ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ=== {{div col|colwidth=35em}} * ''Origine ed Evoluzione del nucleo accessorio del Nervo abducente nell'embrione di pollo'', Roma, Tip. Cuggiani, 1942. * ''Il messaggio nervoso'', con Pietro Angeletti e Giuseppe Moruzzi, Milano, Rizzoli, 1975. * ''New developments in neurobiological research'', in "Commentarii", vol. III, n. 15, Pontificia Academia Scientiarum, 1976. * ''Elogio dell'imperfezione'', Milano, Garzanti, 1987. {{ISBN|88-11-59390-5}}. (1999 nuova edizione accresciuta). * ''NGF. Apertura di una nuova frontiera nella neurobiologia'', Roma-Napoli, Theoria, 1989. {{ISBN|88-241-0162-3}}. *''Sclerosi multipla in Italia. Aspetti e problemi'', con Mario Alberto Battaglia, Genova, AISM, 1989. {{ISBN|88-7148-001-5}}. *Presentazione di [[Max Perutz]], ''È necessaria la scienza?'', Milano, Garzanti, 1989. {{ISBN|88-11-59415-4}}. *Prefazione a [[Carlo Levi]], ''Poesie inedite. 1934–1946'', Roma, Mancosu, 1990. *Prefazione a Gianni Bonadonna, ''Donne in medicina'', Milano, Rizzoli, 1991. {{ISBN|88-17-84077-7}}. *Presentazione di Gilberto Salmoni, ''Memoria: un telaio infinito Dialogo su un mondo tutto da scoprire'', Genova, Costa & Nolan, 1993. *Prefazione a Giacomo Scotti (a cura di), ''Non si trova cioccolata. Lettere di bambini jugoslavi nell'orrore della guerra'', Napoli, Pironti, 1993. {{ISBN|88-7937-095-2}}. *''Reti. Scienza, cultura, economia'', con Guido Cimino e Lauro Galzigna, Ancona, Transeuropa, 1993. {{ISBN|88-7828-101-8}}. *''Vito Volterra. Il suo percorso'', in ''Scienza, tecnologia e istituzioni in Europa. Vito Volterra e l'origine del CNR'', Roma-Bari, Laterza, 1993. {{ISBN|88-420-4147-5}}. * ''Il tuo futuro'', Milano, Garzanti, 1993. {{ISBN|88-11-73837-7}}. * ''Per i settanta anni della Enciclopedia italiana, 1925–1995'', in ''1925–1995: la Treccani compie 70 anni. Mostra storico-documentaria'', Roma, Treccani, Istituto della Enciclopedia italiana, 1995. *Prefazione an American Medical Association, ''L'uso degli animali nella ricerca scientifica. Libro bianco'', Bologna, Esculapio, 1995. * ''Senz'olio contro vento'', Milano, Baldini & Castoldi, 1996. {{ISBN|88-8089-198-7}}. * ''L'asso nella manica a brandelli'', Milano, Baldini & Castoldi, 1998. {{ISBN|88-8089-429-3}}. * ''La galassia mente'', Milano, Baldini & Castoldi, 1999. {{ISBN|88-8089-636-9}}. *Presentazione di Nicola Canal, Angelo Ghezzi e Mauro Zaffaroni, ''Sclerosi multipla. Attualità e prospettive'', Milano, Masson, 1999. {{ISBN|88-214-2467-7}}. *Intervista in Serena Zoli, ''Storie di ordinaria resurrezione (e non). Fuori dalla depressione e altri mali oscuri'', Milano, Rizzoli, 1999. {{ISBN|88-17-86072-7}}. *''L'Università delle tre culture. Conferenza della professoressa Rita Levi-Montalcini'', Sondrio, Banca Popolare di Sondrio, 1999. * ''Cantico di una vita'', Milano, Cortina, 2000. {{ISBN|88-7078-666-8}}. * ''Un universo inquieto. Vita e opere di Paola Levi Montalcini'', Milano, Baldini & Castoldi, 2001. {{ISBN|88-8490-111-1}}. * ''Tempo di mutamenti'', Milano, Baldini & Castoldi, 2002. {{ISBN|88-8490-140-5}}. * ''Tempo di azione'', Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2004. {{ISBN|88-8490-429-3}}. * ''Abbi il coraggio di conoscere'', Milano, Rizzoli, 2004. {{ISBN|88-17-00199-6}}. *''Lungo le vie della conoscenza. Un viaggio per sentieri inesplorati con Rita Levi-Montalcini'', con Giuseppina Tripodi, Brescia, Serra Tarantola, 2005. {{ISBN|88-88507-56-6}}. * ''Eva era africana'', Roma, Gallucci, 2005. {{ISBN|88-88716-35-1}}. *''I nuovi magellani nell'er@ digitale'', con Giuseppina Tripodi, Milano, Rizzoli, 2006. {{ISBN|88-17-00823-0}}. *''Tempo di revisione'', con Giuseppina Tripodi, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2006. {{ISBN|88-8490-983-X}}. * ''La vita intellettuale'', in ''La vita intellettuale. Professioni, arti, impresa in Italia e nel pianeta. Atti del forum internazionale, 13 e 14 febbraio 2007, Bologna, Salone del podesta di Palazzo Re Enzo, Piazza del Nettuno'', Bologna, Proctor, 2007. {{ISBN|978-88-95499-00-0}}. *''Rita Levi-Montalcini racconta la scuola ai ragazzi|Rita Levi-Montalcini con Giuseppina Tripodi racconta la scuola ai ragazzi'', Milano, Fabbri, 2007. {{ISBN|978-88-451-4308-3}}. *''Le tue antenate. Donne pioniere nella società e nella scienza dall'antichità ai giorni nostri'', con Giuseppina Tripodi, Roma, Gallucci, 2008. {{ISBN|978-88-6145-033-2}}. *''La clessidra della vita di Rita Levi-Montalcini'', con Giuseppina Tripodi, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2008. {{ISBN|978-88-6073-444-0}}. * ''Ritmi d'arte'', Serra Tarantola, 2008 {{ISBN|88-95839-05-6}} * ''Cronologia di una scoperta'', Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2009. {{ISBN|978-88-6073-557-7}}. * ''L'altra parte del mondo'', con Giuseppina Tripodi, Milano, Rizzoli, 2009. {{ISBN|978-88-17-01529-5}}. {{div col end}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== {{Refbegin|30em}} *{{cite journal |last=Sandrone |first=Stefano |date=2013 |title=Rita Levi-Montalcini (1909–2012) |journal=Journal of Neurology |volume=260 |issue=3 |pages=940–941 |doi = 10.1007/s00415-013-6864-8 |pmid=23417239 |bibcode=2013Natur.493..306B }} * {{Citation|last=Navis|first=Adam|year=2007|title=Rita Levi-Montalcini.|periodical=Embryo Project Encyclopedia.|url=http://embryo.asu.edu/view/embryo:123950|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317221534/http://embryo.asu.edu/view/embryo:123950|archivedate=17 March 2011|df=dmy-all}} * {{Cite journal | last1 = Aloe | first1 = L. | title = Rita Levi-Montalcini: The discovery of nerve growth factor and modern neurobiology | doi = 10.1016/j.tcb.2004.05.011 | journal = Trends in Cell Biology | volume = 14 | issue = 7 | pages = 395–399 | year = 2004 | pmid = 15246433 | pmc = }} * {{Cite journal | doi = 10.4065/78.12.1448 | last1 = Shampo | first1 = M. A. | last2 = Kyle | first2 = R. A. | title = Stamp vignette on medical science. Rita Levi-Montalcini--Nobel Prize for work in neurology | journal = Mayo Clinic Proceedings | volume = 78 | issue = 12 | pages = 1448 | year = 2003 | pmid = 14661672 | doi-access = free }} * {{Cite journal | last1 = Aloe | first1 = L. | title = Rita Levi-Montalcini and the discovery of nerve growth factor: Past and present studies | journal = Archives Italiennes de Biologie | volume = 141 | issue = 2–3 | pages = 65–83 | year = 2003 | pmid = 12825318 }} * {{Cite journal | last1 = Cowan | first1 = W. M. | doi = 10.1146/annurev.neuro.24.1.551 | title = Viktor Hamburger Andrita Levi-Montalcini: The Path to the Discovery of Nerve Growth Factor | journal = Annual Review of Neuroscience | volume = 24 | pages = 551–600 | year = 2001 | pmid = 11283321 | pmc = }} * {{cite journal |last1=Ribatti |first1=D |title=The failed attribution of the Nobel Prize for Medicine or Physiology to Viktor Hamburger for the discovery of Nerve Growth Factor. |journal=Brain Research Bulletin |date=June 2016 |volume=124 |pages=306–9 |doi=10.1016/j.brainresbull.2016.02.019 |pmid=26930162}}</ref>}} * {{Cite journal | doi = 10.1016/S0736-5748(00)00081-2 | last1 = Provine | first1 = R. R. | title = In the trenches with Viktor Hamburger and Rita Levi-Montalcini (1965-1974): One student's perspective | url = https://archive.org/details/sim_international-journal-of-developmental-neuroscience_2001-04_19_2/page/143 | journal = International Journal of Developmental Neuroscience | volume = 19 | issue = 2 | pages = 143–149 | year = 2001 | pmid = 11255028 }} * {{Cite journal | last1 = Levi-Montalcini | first1 = R. | title = From a home-made laboratory to the Nobel Prize: An interview with Rita Levi-Montalcini | journal = The International Journal of Developmental Biology | volume = 44 | issue = 6 | pages = 563–566 | year = 2000 | pmid = 11061418 }} * {{Cite journal | doi = 10.1016/S0140-6736(00)82069-3 | last1 = Raju | first1 = T. N. | title = The Nobel chronicles. 1986: Stanley Cohen (b 1922); Rita Levi-Montalcini (b 1909) | journal = Lancet | volume = 355 | issue = 9202 | pages = 506 | year = 2000 | pmid = 10841166 | title-link = Stanley Cohen (biochemist) }} * {{Cite journal | last1 = Aloe | first1 = L. | title = Rita Levi-Montalcini: A brief biographic view of past and present studies on nerve growth factor | doi = 10.1002/(SICI)1097-0029(19990515/01)45:4/5<207::AID-JEMT3>3.0.CO;2-E | journal = Microscopy Research and Technique | volume = 45 | issue = 4–5 | pages = 207–209 | year = 1999 | pmid = 10383112 | pmc = }} * {{Cite journal | last1 = Bendiner | first1 = E. | title = Rita Levi-Montalcini and the unveiling of growth factors | journal = Hospital Practice (Office Ed.) | volume = 27 | issue = 4A | pages = 135–145 | year = 1992 | pmid = 1560084 }} * {{Cite journal | last1 = Pécsi | first1 = T. | title = Nobel Prize for medicine, 1986 (Rita Levi-Montalcini) | journal = Orvosi Hetilap | volume = 128 | issue = 20 | pages = 1047–1048 | year = 1987 | pmid = 3295669 }} * {{Cite journal | doi = 10.2500/108854187779045385 | last1 = Weltman | first1 = J. K. | title = The 1986 Nobel Prize for Physiology or Medicine awarded for discovery of growth factors: Rita Levi-Montalcini, M.D., and Stanley Cohen, Ph.D | journal = New England and Regional Allergy Proceedings | volume = 8 | issue = 1 | pages = 47–48 | year = 1987 | pmid = 3302667 | title-link = Stanley Cohen (biochemist) }} * {{cite journal|last1=Holloway|first1=Marguerite|date=January 1993|title=Finding the Good in the Bad|journal=[[Scientific American]]|volume=268|pages=32–36|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=finding-the-good-rita-levi-montalcini|doi=10.1038/scientificamerican0193-32}} {{Refend}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category}} * [http://www.nobel.se/medicine/laureates/1986/levi-montalcini-autobio.html Autobiography at the Nobel e-Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011019075521/http://www.nobel.se/medicine/laureates/1986/levi-montalcini-autobio.html |date=2001-10-19 }} * [http://nobelprize.org/mediaplayer/index.php?id=1101 Interview with Rita Levi-Montalcini (dated 26 November 2008)] * [https://web.archive.org/web/20110317221534/http://embryo.asu.edu/view/embryo:123950 Biography of Rita Levi-Montalcini at Embryo Project Encyclopedia] * [https://web.archive.org/web/20110928012942/http://www.larchivio.org/xoom/myriammontalcini.htm Article in German] * [http://www.cumc.columbia.edu/horwitz/ The Official Site of Louisa Gross Horwitz Prize] * [https://archive.today/20120906145437/http://www.positanonews.it/dettaglio.php?id=23060 AFP Biography (dated 22 April 2009) celebrating Rita Levi-Montalcini's 100th Birthday] * [https://www.independent.co.uk/news/science/is-this-the-secret-of-eternal-life-1674005.html Is this the secret of eternal life?] (''Independent'' article on R L-M) * [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/italians-rally-to-condemn-nobel-bribe-allegation-professor-rejects-claim-by-civil-servant-that-a-pharmaceuticals-firm-bought-her-1986-prize-for-medicine-1394403.html Italians rally to condemn Nobel 'bribe' allegation: Professor rejects claim by civil servant that a pharmaceuticals firm 'bought' her 1986 prize for medicine] *[http://www.annualreviews.org/page/audio#levi-montalcini An Annual Reviews Conversations Interview with Rita Levi-Montalcini] (video) *[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-nerve-growth-factor 1979 article in Scientific American describing the discovery of nerve growth factor] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] r7buacn6bgcfn3clhuv345mhdbnwzub 0 76754 851374 839874 2026-11-03T21:16:28Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851374 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ |image = Ashwini Bhide-Deshpande Performing at Rajarani Music Festival-2016, Bhubaneswar, Odisha, India (09).JPG |caption = Ashwini Bhide-Deshpande Performing at Rajarani Music Festival-2016, [[Bhubaneswar]], [[Odisha]] |image_size = 250px |background = solo_singer |birth_name = ਅਸ਼ਵਨੀ ਗੋਵਿੰਦ ਭਿਡੇ |Also known as = |birth_date = {{Birth date and age|1960|10|7|mf=y}} |death_date = |origin = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] |Gharana = [[ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣਾ]] |instrument = [[ਸੰਗੀਤ]] |genre = [[ਖਯਲ]], [[ਭਜਨ]], [[ਠੁਮਰੀ]] |occupation = [[Hindustani classical music|ਭਾਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] |years_active = 1980–ਹੁਣ ਤੱਕ |label = |associated_acts = [[Jasrangi]] with [[Sanjeev Abhyankar]] |website = http://www.ashwinibhide.in }} '''ਡਾ. ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ''' ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1960 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਰੁਚੀਆਂ ਤੇ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਬੀਰ ਭਜਨ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1070727/asp/northeast/story_8107005.asp|title=An innovative evening raga|date=July 27, 2007|newspaper=The Telegraph}}</ref> ਤਾਨਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ, ਭਾਵੁਕਤਾ, ਸੰਜੀਵਤਾ ਤੇ ਰਾਗ-ਬਣਤਰ ਦੀ ਸੁਮੇਲਤਾ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੀ ਗਾਇਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੈ। ਰਾਗ-ਵਿਆਕਰਣ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਅਚੁੱਕ ਪਕੜ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕਰਕੇ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਪਰ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == ਅਸ਼ਵਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਨੇ ਨਰਾਇਣ ਰਾਓ ਦਤਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਾਸਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾੜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮਾਨਿਕ ਭੀਦੇ ਤੋਂ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਨੀ ਨੂੰ ਰਤਨਾਕਾਰ ਪਾਈ ਤੋਂ 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੇਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। === ਸਿੱਖਿਆ === ਭਿਡੇ-ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਭਾ ਐਟਮੀ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾੜ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ [[ਪੰਡਿਤ ਡੀ. ਕੇ. ਦਾਤਾਰ|ਡੀ. ਕੇ. ਦਾਤਾਰ]] ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦਾਤਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਟੋ ਬਾਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮਾਣਿਕ ਭਿਡ਼ੇ, ਜੋ ਕਿ [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਆਮੋਣਕਰ|ਗਾਂਸਰਾਸਵਤੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਮੋਨਕਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ, ਤੋਂ [[ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਨਾ|ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਸ਼ੈਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਤਨਾਕਰ ਪਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡ਼ੇ-ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਮੰਡਲ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾਰਦ, ਭਾਭਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ [[ਜੀਵ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਅਤੇ ਆਈ. ਟੀ. ਐਮ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਗਵਾਲੀਅਰ) ਤੋਂ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਡਾਕਟਰੇਟ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਡੀ.ਲਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। । ==ਕਰੀਅਰ== ਅਸ਼ਵਨੀ ਨੇ ਮਾਈਕਰੋ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਐੱਸਸੀ। ਅਤੇ ਬਾਇਓ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਤਾਲੀਮ ਮਰਹੂਮ [[ਪੰਡਤ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਦਾਤਾਰ]] ਤੋਂ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਮਾਣਿਕ ਭਿਡੇ]] ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਤਾਲੀਮ ਹੇਠ ਜੈਪੁਰ ਗਾਇਕੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਸਿੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲੇ ਤੋਂ ‘ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾਰਦ’ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਏ-ਗਰੇਡ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਪੰਡਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ 75ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ’ਤੇ ਦਿੱਤਾ ‘ਪੰਡਤ ਜਸਰਾਜ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/03/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A8-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A9%80%E0%A8%A4-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B2-%E0%A8%85%E0%A8%B6%E0%A8%B5%E0%A8%A8/ | title=ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ | date=19 ਮਾਰਚ 2016 | accessdate=24 ਮਾਰਚ 2016 | author=ਸੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਸਮਾਂ == * 1977 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ’ ਜਿੱਤਿਆ। * 1980 ਤੋਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। * 1985 ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਨੀ ਭਿਡੇ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਐਲਬਮ ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ * 2004 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਰਾਗ ਰਚਨਾਂਜਲੀ’ ਛਪੀ। ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ 2010 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। * 2005 ਵਿੱਚ ਸਹਯਾਦਰੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ‘ਸੰਗੀਤ ਰਤਨ’ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ ਸਨਮਾਨ’ ਮਿਲਿਆ। * 2011 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''Introducing Ashwini Bhide'' ([[HMV]]; 1985) - Raag Yaman, Raag Tilak Kamod, Bhajan * ''Rhythm House Classics'' (Rhythm House; 1987) - Raag Puriya Dhanashri, Raag Bhoop, Bhajan * ''Ashwini Bhide Sings'' (HMV; 1988) - Raag Kedar, Raag Khambavati, Raag Bhoop Nat * ''Live for Femina'' (Rhythm House; 1989) - Raag Nand, Raag Bageshri * ''Morning Ragas Vol. 1'' (Rhythm House; 1990) - Raag Lalit, Raag Vibhas * ''Morning Ragas Vol. 2'' (Rhythm House; 1990) - Raag Todi, Raag Kabir Bhairav, Raag Sukhiya Bilawal * ''Bhaktimala: Ganesh Vol. 2'' ([[Music Today]]; 1991) - "Jehi Sumirat Siddhi Hoi," "Jai Shri Shankar Sut Ganesh," "Jai Ganesh Gananath," "Ganapat Vighna Harana" * ''Bhaktimala: Shakti Vol. 2'' (Music Today; 1991) - "Jwalatkoti Balark," "Tero Chakar Kare Pukar," "Jai Jai Jai Giriraj Kishori," "Main Dharu Tiharo Dhyan" * ''Bhaktimala: Krishna Vol. 2'' (Music Today;1991) - "Madhurashtakam," "Mhari Surta Suhagan," "Kaisi Hori Machaiyi," "Sundar Badan Sukh," "Ka Karoon Na Mane" * ''Bhaktimala: Namastotram, Ganesh'' (Music Today;1991) - Bhajans * ''Young Masters'' (Music Today; 1992) - Raag Bhimpalas, Raag Shuddha Kalyan * ''Raag Rang Vol. 1'' (Alurkar; 1996) - Raag Bihag, Raag Bhinna Shadaj, Bhajan * ''Raag Rang Vol. 2'' (Alurkar; 1996) - Raag Madhuwanti, Raag Jhinjhoti, Raag Jog, Raag Nayaki Kanada * ''Pandharpuricha Nila'' (Sagarika; 1998) - Abhangs * ''Women Through the Ages'' (Navras Records; 1998) - Raag Ahir Bhairav, Raag Jaunpuri, Bhajan * ''Krishna'' (Ninaad Music; 1999) - Raag Jaijaiwanti, Raag Vachaspati, Raag Megh Malhar, Jhoola, Bhajan * ''Anandacha Kand'' (Megh Music; 2000) - Abhangs * ''Ashwini Bhide-Deshpande Vol. 1'' (Alurkar; 2000) - Raag Bilaskhani Todi, Raag Gujri Todi, Raag Nat Bhairav * ''Ashwini Bhide-Deshpande Vol. 2'' (Alurkar; 2000) - Raag Rageshri, Raag Durga, Raag Yaman * ''Golden Raaga Collection'' ([[Times Music]]; 2000) - Raag Multani, Raag Gaud Malhar, Bhajan * ''Swar Utsav'' (Music Today; 2002) - Raag Jhinjhoti, Raag Nayaki Kanada * ''Navagraha Puja'' ([[Sony Music]]; 2002) - Bhajans * ''Ashwini Bhide-Deshpande - Vocal'' (India Archive Music; 2003) - Raag Bageshri, Raag Kedar, Bhajan * ''Roop Pahata Lochani'' (Self-published; 2004) - Abhangs * ''Ragarachananjali'' (Rajhansa Prakashan; 2004) - Book and CD of self composed bandishes * ''Kari Badariya'' (Self-published; 2005) - Raagas Abhogi and Prateeksha, Jhoola, Dadra * ''Sandhya'' (Sense World Music; 2006) - Raag Bageshri, Bhajan * ''Soordas'' (Self-published; 2009) - Bhajans * ''Unmesh'' (Self-published; 2010) - Raagas Vibhavati, Puriya Dhanashri, Raag Patdeep, Raag Manikauns<ref>{{Cite web |url=http://www.ashwinibhide.in/index_files/published.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-13 |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120110219/http://ashwinibhide.in/index_files/published.htm |dead-url=yes }}</ref> * ''Ragarachananjali 2'' (Rajhansa Prakashan; 2010) - Book and CD of self composed bandishes * ''Arghyam'' (East Meets West; 2013) - Utsav Janasanmodini, Utsav Bairagi Todi, Utsav Nandadhwani, Utsav Utsav Charukauns, Utsav Pancham se Gara == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ == * ''Ragarachananjali'' (Rajhansa Prakashan; 2004) - Book and CD of self composed bandishes * ''Ragarachananjali 2'' (Rajhansa Prakashan; 2010) - Book and CD of self composed bandishes * ''Madam Curie - मादाम क्युरी'' (2015) - [[Marathi language|Marathi]] translation of [[Eve Curie|Eve Curie's]] biography of [[Marie Curie]].<ref>https://www.mid-day.com/articles/book-on-physicist-marie-curie-now-translated-in-marathi/16175193{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] a0dy2kld8uqjs5amn5hwhuapit6cwv6 0 76909 851379 845753 2026-11-03T21:42:06Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851379 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ | image = | caption = | background = solo_singer | birth_name = ਸਯਦ ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ | alias = ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਜਾਦੂਗਰ ({{lang-ur|{{Nastaliq|آواز کا جادوگر}}}})<br />ਸਟੇਜ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ({{lang-ur|{{Nastaliq|اسٹیج کا استاد}}}})<br />ਰੁਸ਼ਦੀ ਸਾਹਿਬ({{lang-ur|{{Nastaliq|رُشدی صاحب}}}}) | birth_date = {{birth date|1934|4|24}} |birth_place =[[Hyderabad Deccan]], [[British India]] | death_date = {{death date and age|1983|4|11|1934|4|24}} |death_place =[[Karachi]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | origin = {{flagicon|Pakistan}} [[Pakistan]]i | instrument = Vocalist | genre = [[Classical music]], [[Pop music|pop]], [[ghazal]], [[disco]], [[Hip hop music|hip-hop]], [[rock n roll]] | occupation = Urdu and regional [[playback singer]] | years_active = 1951–1983 | label = | associated_acts = | website = }} '''ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ''' [[Sitara-e-Imtiaz|SI]], [[Pride of Performance|PP]] ({{lang-ur|{{Nastaliq|احمد رشدی}}}} (24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1934 - 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਇਆਨਾਜ਼ ਅਤੇ ਵਰਸਟਾਇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Playback singer Ahmed rushdi remembered on his death anniversary|url=http://www.thenews.com.pk/latest/3270-ahmed-rushdi-remembered-on-his-32nd-death-anniversary|publisher=[[The News]]|accessdate=11 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Death Anniversary of Ahmed Rushdi|url=http://dunyanews.tv/print_news_eng.php?nid=105193&catid=6&flag=d/2011-04-11/|publisher=[[Duniya News]]|accessdate=29 November 2015|archive-date=2016-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114050419/http://dunyanews.tv/print_news_eng.php?nid=105193&catid=6&flag=d%2F2011-04-11%2F|dead-url=yes}}</ref> ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਔਰ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਤਾਆਰੁਫ਼ ਦੀ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ। ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਉਸ ਜਾਦੂਗਰ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਨਗ਼ਮਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਫ਼ਨਕਾਰ ਦੇ ਲਈ ਗਾਉਂਦਾ, ਉਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਔਰ ਉਸੇ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦਾ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਰੁਸ਼ਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾ ਉਸਤਾਦ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 583 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਲਈ 5000 ਗਾਣੇ ਗਾਏ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਡੈੱਕਨ ਦੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ, ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਈਦ ਮਨਜ਼ੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਕਾਲਜ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਡੈਕਨ ਵਿਖੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮੀ]] ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਰੁਸ਼ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਰੁਸ਼ਦੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ [[ਰੇਡੀਓ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਕਦੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਚਾਚਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਡੈੱਕਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref>[http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=86012] {{Dead link|date=November 2016}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਐਮ. ਏ. ਰਉਫ ਅਤੇ ਇਕਬਾਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ। &nbsp;ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਨਾਥੂ ਖਾਨ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੁਝ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=31 August 2012 |title=Ahmed Rushdi live with Naeem Tahir |url=https://www.youtube.com/watch?v=8ot8KyeVEyI |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114050418/https://www.youtube.com/watch?v=8ot8KyeVEyI |archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2016 |access-date=8 March 2013 |website=[[YouTube]] }}</ref> ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਸੁਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਮਾਂਡ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਇਬ''ਰਾਤ'' ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੋਅ, ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਨ 1954 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ, "ਬੰਦਰ ਰੋਡ ਸੇ ਕੀਮਾਰੀ" ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਹਿਦੀ ਜ਼ਹੀਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਸ਼ੋਅ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਗੀਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=176925|title=The changing faces of Bunder Road|last=Husain|first=Shahid|date=2009-05-11|work=The News International|access-date=2009-07-22}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=May 2016|bot=medic}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] pqv9i5kyg4m8pn791firiuol0u5oomv 0 83824 851301 656306 2026-11-03T16:00:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851301 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅਰਨੇਟੂ | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_map_alt = | pushpin_label_position = | latm = | latNS = N | latd = 29.95864 | longm = | longEW = E | longd = 76.20010 | lats = | longs = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ | nickname = | population_total = | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_type1 = [[ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ | founder = ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਭਾਈਚਾਰਾ | named_for = | parts_type = [[Taluka]]s | parts = | government_type = | governing_body = | area_footnotes = | unit_pref = Metric | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਗੁਰਮੁਖੀ|ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)]] | demographics1_title2 = ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_info2 = [[ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਬੌਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ]] ਅਤੇ [[ਰੀਫ਼ਿਊਜੀ ਭਾਸ਼ਾ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code =147102 | registration_plate = | blank1_name_sec1 =ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 =ਪਾਤੜਾਂ | website = {{URL|www.ajitwal.com}} | footnotes = | area_total_km2.5 = | population_density_km2.5 = auto }} '''ਅਰਨੇਟੂ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਦੇ ਪਾਤੜਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਕੈਥਲ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਰਨੇਟੂ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਸ ਆਬਾਦੀ ਦੇੇ ਲਗਭਗ 1280 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵੋਟਰ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ [[ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ]], [[ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲਾ]], [[ਗੰਧੀਲਾ]], [[ਕੰਬੋਜ|ਕੰਬੋਜ਼]] ਅਤੇ [[ਰਫਿਊਜ਼ੀ]] [[ਜੱਟ]] ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਲੰਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਸਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>https://www.openstreetmap.org/#map=18/29.95864/76.20010</ref> ==ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਤੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਏ [[ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਬਾਜ਼ੀਗਰ]] [[ਕਬੀਲਾ|ਕਬੀਲੇ]] ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1968 ਈ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ,ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਇਸ [[ਪਿੰਡ]] ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਿੰਡ [[ਘੱਗਰ ਹਕਰਾ ਦਰਿਆ|ਘੱਗਰ]] ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://rozanaspokesman.com/news/4708-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%87%E0%A8%95-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A9%B1%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%98%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%82%E0%A8%AC%E0%A9%87-39%E0%A8%9A-%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A3-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B0.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-23 |archive-date=2015-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151209013654/http://www.rozanaspokesman.com/news/4708-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%87%E0%A8%95-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A9%B1%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%98%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%A3%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%82%E0%A8%AC%E0%A9%87-39%E0%A8%9A-%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A3-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B0.aspx |dead-url=yes }}</ref> ==ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤਾਂ== ===ਪਿੰਡ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ=== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ]] ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਾਧ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, [[ਸਮਾਧ ਬਾਬਾ ਟਿੱਬੀ ਵਾਲਾ]] ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ [[ਗੁੱਗਾ]] ਮਾੜੀ ਦੀ [[ਸਮਾਧ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਨਗਰ ਖੇੜਾ ਦੇਵਤਾ|ਨਗਰ ਖੇੜਾ]] ਜੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ===ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਹਿਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ=== ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਰਮਸਾ) [[ਸਕੂਲ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਰਾਇਟ ਪਬਲਿਕ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਥਿਆਈ]] ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ [[ਸਿਹਤ]] ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://beta.ajitjalandhar.com/edition/20140914/21.cms#sthash.9PVBXsjr.dpbs |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-23 |archive-date=2014-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917233526/http://beta.ajitjalandhar.com/edition/20140914/21.cms#sthash.9PVBXsjr.dpbs |dead-url=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} * https://www.openstreetmap.org/#map=18/29.95864/76.20010 * http://wikimapia.org/33925426/pa/%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%90%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A9%82%E0%A8%B2-%E0%A8%85%E0%A8%B0%E0%A8%A8%E0%A9%87%E0%A8%9F%E0%A9%82 {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] tfqsizea0ztq70iw6st4i0xzkoi5lj5 0 87446 851261 636595 2026-11-03T13:51:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851261 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ<br /><small>{{Nastaliq|منصور آفاق}}</small> | image = | imagesize = 200px | alt = ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ | caption = ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ | pseudonym = | birth_name = ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1962|01|17}} | birth_place = [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ,ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]],ਪਾਕਿਸਤਾਨ | death_date = | death_place = | occupation = [[ਕਵੀ]], [[ਨਾਟਕਕਾਰ]], [[ਕਾਲਮਨਵੀਸ]]<ref>{{cite news|last1=Roznama Jung|first1=Column|title=Yeh Sarak Gawadar tak Jati hay|url=http://e.jang.com.pk/10-04-2015/lahore/pic.asp?picname=08_08.gif|accessdate=4 October 2015|agency=Jang Group|publisher=Daily Jang|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007032752/http://e.jang.com.pk/10-04-2015/lahore/pic.asp?picname=08_08.gif|dead-url=yes}}</ref> | nationality =ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ | ethnicity = ਪੰਜਾਬੀ | citizenship =ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = {{URL|http://www.mansoorafaq.com}} | portaldisp = }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|محمد منصور آٖفاق}}}}) ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1962, ਆਮ ਕਰਕੇ '''ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|منصور آفاق}}}}), ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਉਰਦੂ]] [[ਕਵੀ]], [[ਨਾਟਕਕਾਰ]], [[ਕਾਲਮਨਵੀਸ]]<ref name=jangColumn>{{cite web|last1=Daily Jang|first1=Newspaper|title=Mansoor Afaq's Columns|url=http://columns.jang.com.pk/details.asp?id=111|website=Roznama Jang|publisher=Jang Group|accessdate=18 June 2015|archive-date=16 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316193651/http://columns.jang.com.pk/details.asp?id=111|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।<ref name="Rekhta Mansoor">{{cite web|last1=Mansoor Afaque|title=About Mansoor Afaq|url=https://rekhta.org/poets/mansoor-aafaque/profile|website=Rekhta.org|publisher=Rekhta|accessdate=2 October 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕ਼ਦਮ ਚੁੰਮੇ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ ਰਾਈਟਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|ਬ੍ਰਿਟੇਨ]] ਨੂੰ ਮਾਈਗਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ ਵੀ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।<ref name="Rekhta Mansoor" /><ref name="SCH Lecture" /><ref name=FilmCritique /> ਆਫ਼ਾਕਨੁਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਖਾਕਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਚਿਹਰਾਨੁਮਾ ਵੀਹ ਸਾਲ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਗ਼ਜ਼ਲ, ਨਾਅਤ, ਡਰਾਮਾ, ਆਲੋਚਨਾ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਹੈ।<ref name=FilmCritique /><ref name=filmCritic2>{{cite web|last1=Film Criticism|title=Mansoor Afaq as Film Critic|url=https://mansoorafaq.wordpress.com/2015/06/07/mansooe-afaq-is-a-considerable-film-critique-as-well/|publisher=Wordpress|accessdate=8 June 2015}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਨਵਾ-ਏ-ਵਕ਼ਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਤਬਸਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=jangColumn /> ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ ਐਂਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਈਸਟ ਫਿਲਮ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਕਰਿਪਟ ਰਾਇਟਿੰਗ ਉੱਤੇ ਲੈਕਚਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="SCH Lecture">{{cite web|last1=Society of Culture and Heritage|title=Lecture on East Film Academy|url=http://www.sochuk.com/index.php/component/content/article?id=63:the-society-of-culture-and-heritage-soch|website=Soch UK|accessdate=8 June 2015|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065216/http://www.sochuk.com/index.php/component/content/article?id=63:the-society-of-culture-and-heritage-soch|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ''ਤਿਤਲੀ ਦਾ ਸ਼ਾਟ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਹੈ।<ref name=FilmCritique>{{cite web|last1=A Shot of Butterfly|title=Mansoor Afaq as Film Critique|url=http://nizamemansoor.blogspot.co.uk/2015/05/blog-post.html|publisher=Blogspot|accessdate=8 June 2015}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਨਸੂਰ ਅਫ਼ਾਕ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1962 ਨੂੰ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ,ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]],ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ.<ref name="wordpress1">{{cite web|url=http://mansoorafaq.wordpress.com/mansoor/ |title=About &#124; mansoorafaq |publisher=Mansoorafaq.wordpress.com |date=1962-02-17 |accessdate=2014-04-05}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਮੀਆ ਸ਼ਾਮਿਆ ਸਿੱਦੀਕੀਆ ਮੀਆਂਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਜਾਮੀਆ ਅਕਬਰੀਆ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ==ਕੰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਉਰਦੂ ਕਵੀ]] ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://kitaben.urdulibrary.org/Pages/Dahleez.html |title=اردو کی برقی کتابیں |publisher=Kitaben.urdulibrary.org |date= |accessdate=2014-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221170045/http://kitaben.urdulibrary.org/Pages/Dahleez.html |archive-date=2014-02-21 |url-status=dead}}</ref> ਸਾਲ 1999 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2005 ਵਿੱਚ, ਮਨਸੂਰ ਅਫ਼ਾਕ ਦਾ ਕੰਮ [[ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨਸੂਰ ਅਫ਼ਾਕ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਚਿਹਰਾ ਨੁਮਾ (ਉਰਦੂ ਲੇਖ) – 1984, ਅਫ਼ਾਕ ਨੁਮਾ (ਉਰਦੂ ਕਾਵਿ) – 1986, ਸਰਾਇਕੀ ਗਰਾਮਰ - 1988, ਮੈਂ ਵੋਹ ਔਰ ਆਤਾਲਹਕ ਕਾਸਮੀ -1994 ਅਤੇ ਗੁਲ ਪਾਸ਼ੀ -1996 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸੀ। *ਚਿਹਰਾ ਨੁਮਾ - 1984 ({{lang-ur|{{Nastaliq|چہرہ نما}}}}) (Urdu Articles)<ref name="Rekhta Mansoor" /><ref name="parchol chehraNuma">{{cite book|last1=Bibliography|first1=Pakistan|title=Chehra Numa|date=1985|publisher=Maktaba Parchol|location=Mianwali|pages=71|edition=1|url=http://www.bibliography.com.pk/bookdetail_urdu.php?id=4099|accessdate=2 October 2015|archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003184620/http://www.bibliography.com.pk/bookdetail_urdu.php?id=4099|dead-url=yes}}</ref><ref name=bioBibloAfaq /> *ਅਫ਼ਾਕ ਨੁਮਾ - 1986 ({{lang-ur|{{Nastaliq| آفاق نما}}}}) (Urdu Poetry)<ref name="Rekhta Mansoor" /><ref name=bioBibloAfaq /> *ਸਰਾਇਕੀ ਗਰਾਮਰ - 1988 ({{lang-ur|{{Nastaliq| سرائیکی گرائمر}}}})<ref name="Rekhta Mansoor" /> *ਸਰਾਇਕੀ ਡਰਾਮੇਂ - 1996 ({{lang-ur|{{Nastaliq| سرائیکی ڈرامے}}}})<ref name="Rekhta Mansoor" /> *ਮੈਂ ਵੋਹ ਔਰ ਆਤਾਲਹਕ ਕਾਸਮੀ - 1993 ({{lang-ur|{{Nastaliq| میں اور عطاالحق قاسمی}}}})<ref name="Rekhta Mansoor" /><ref name=bioBibloAfaq>{{cite web|last1=Bio Bibliography|title=Book of Mansoor Afaq|url=http://bio-bibliography.com/books/list_by_author/6359|website=Bio-bibliography.com|publisher=Bio Bibliography|accessdate=2 October 2015}}</ref> *ਗੁਲ ਪਾਸ਼ੀ (ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ ਦੇ ਮੁਤਅੱਲਕ ਮੰਜ਼ੂਮ ਖ਼ਿਰਾਜ-ਏ-ਅਕੀਦਤ ਪਰ) - 1996/1997 ({{lang-ur|{{Nastaliq| گل پاشی}}}})<ref name="Rekhta Mansoor" /><ref name=bioBibloAfaq /> *ਨੀਂਦ ਕੀ ਨੋਟਬੁੱਕ - 2005 ({{lang-ur|{{Nastaliq| نیند کی نوٹ بک}}}})<ref name=bioBibloAfaq /><ref>{{cite web|last1=Neend ki Note Book|title=نیند کی نوٹ بک|url=http://dewanmansoorafaq.blogspot.co.uk|website=Blogspot.com|publisher=Google|accessdate=2 October 2015}}</ref> * ਆਰਿਫ਼ ਨਾਮਾ - 2006 ({{lang-ur|{{Nastaliq| عارف نامہ}}}}) *ਮੈਂ ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਹੂੰ - 2007 ({{lang-ur|{{Nastaliq| میں عشق ہوں}}}})<ref name="Rekhta Mansoor" /> * ਅਹਦ ਨਾਮਾ - 2008 ({{lang-ur|{{Nastaliq| عہد نامہ}}}}) * ਦੀਵਾਨ ਮਨਸੂਰ ਆਫ਼ਾਕ - 2010 ({{lang-ur|{{Nastaliq| دیوان منصور}}}})<ref>{{cite web|last1=Dewan e Mansoor Afaq|title=دیوان منصور آفاق|url=http://ur.wikibooks.org/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86_%D9%90%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B1_%D8%A2%D9%81%D8%A7%D9%82|website=wikibooks|publisher=WikiBooks|accessdate=2 October 2015}}</ref> * ਤਕੂਨ ਕੀ ਅਜਲਿਸ - 2011 ({{lang-ur|{{Nastaliq| تکون کی مجلس}}}})<ref>{{cite web|last1=Tikon ki Majlish|title=تکون کی مجلس|url=http://mansoorafaq.com/prose/tikon-ki-majlis-novel.html|accessdate=2 October 2015|archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004014935/http://mansoorafaq.com/prose/tikon-ki-majlis-novel.html|url-status=dead}}</ref> * ਇਲ੍ਹਾਮਾਤ-ਏ-ਬਹੂ - 2012 ({{lang-ur|{{Nastaliq| الہامات باہو}}}})<ref>{{cite web|last1=ILHAMAT E BAHU|title=الہامات باہو|url=http://sultanbahu786.blogspot.co.uk/|publisher=Blogspot|accessdate=2 October 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] 0s287e3aagwoc2zulpudnplek8zy7qh 0 87462 851239 407676 2026-11-03T12:06:13Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851239 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ | native_name = আব্দুল হামিদ | native_name_lang = bn | image = Abdul Hamid (politician).jpg | office = [[List of Presidents of Bangladesh|20th]] [[President of Bangladesh]] | primeminister = [[ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ]] | term_start = 20 ਮਾਰਚ 2013 | term_end = | predecessor = [[Zillur Rahman]] | successor = | office1 = [[Speaker of the Jatiyo Sangsad|Speaker of the Jatiyo Sangshad]] | term_start1 = 25 January 2009 | term_end1 = 24 April 2013 | predecessor1 = [[Jamiruddin Sircar]] | successor1 = [[Shawkat Ali (politician)|Shawkat Ali]] {{small|(Acting)}} | office2 = Deputy Speaker of the [[Jatiyo Sangshad]] | term_start2 = 14 July 1996 | term_end2 = 10 July 2001 | predecessor2 = L. K. Siddiqui | successor2 = Akhtar Hameed Siddiqui | birth_date = {{birth date and age|1944|1|1|df=y}} | birth_place = [[Mithamain Upazila|Kamalpur]], [[Bengal Presidency]], [[British India]] {{small|(now in [[Bangladesh]])}} | death_date = | death_place = | party = [[Bangladesh Awami League|Awami League]] | otherparty = [[Grand Alliance (Bangladesh)|Grand Alliance]] {{small|(2008–present)}} | alma_mater = [[ਢਾਕਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | spouse = ਰਸ਼ੀਦਾ ਹਾਮਿਦ | children = 1 ਕੁੜੀ<br />3 ਮੁੰਡੇ }} '''ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ''' (ਬੰਗਲਾ: আব্দুল হামিদ) (ਜਨਮ: 1 ਜਨਵਰੀ 1944) ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਹਾਮਿਦ, ਕਿਸ਼ੋਰਗੰਜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੀਠਾਮੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰਗੰਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਰੁਦਿਆਲ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰਗੰਜ ਮੁਨਸਫ਼ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰਗੰਜ ਵਾਰ ਏਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 1970 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 7 ਵਾਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 25 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ, ਉਹ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ 20ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਨ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ, 1944 ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਾਦੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਉੱਠੀ। ਹੁਣੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਮਿਦ, ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਂਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ == 1971 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਜਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਵਾਮੀ ਲੀਗ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ। ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ, ਉਹ ਸੰਸਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ 25 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ, ਤਤਕਾਲੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਿੱਲੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਰੋਗ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿੱਲੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ 20 ਮਾਰਚ 2013, ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਹਾਮੀਦ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ (ਇਸ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ)। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] k9ii89mdra3te12w2d71lvzrvx475xh 0 89366 851461 720591 2026-11-04T04:19:51Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851461 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) | type = SLA | state = [[ਪੰਜਾਬ]] | district = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | loksabha_cons = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | electors = {{formatnum:202095}} (in 2022){{update after|2027|02}} | reservation = None | mla = [[ਕੁਨਵਰ ਵਿਜੈ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ]] | party = [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] | latest_election_year = [[2022 Punjab Legislative Assembly election|2022]] }}'''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ''' ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਇਸ ਹਲਕੇ ਤੇ ਮੁੜ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਈ ਜਦ ਕਿ 2007 ਤੇ 2012 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਹਲਕੇ ’ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਕਾਬਜ਼ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤੀ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੀ ਅਨਿੱਤ ਜੋਸ਼ੀ ਹਰਾ ਕੇ 2017;ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।ਸ੍ਰੀ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ 2007 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ 33,397 ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ 19,320 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। 2012 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਜੋਸ਼ੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 62,374 ਵੋਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜੇਤੂ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿੰਟੂ ਨੂੰ 45394 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/amritsar-north.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-01-22 |archive-date=2017-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128151440/http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/amritsar-north.html |dead-url=yes }}</ref> == ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਮੈਂਬਰ !ਫੋਟੋਆਂ ! colspan="2" |ਪਾਰਟੀ |- |2017 |ਸੁਨੀਲ ਦੁਤੀ | | scope="row" id="96" style="text-align: left;" |ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ |- |2022 |ਕੁਨਵਰ ਵਿਜੈ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ | | scope="row" id="103" style="text-align: left;" |ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ |} ==ਵਿਧਾਇਕ ਸੂਚੀ== {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਮੈਂਬਰ ! colspan="2" |ਪਾਰਟੀ |- |[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022|2022]] |ਕੁੰਵਰ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਤਾਪ |bgcolor="{{ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |- |[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2017|2017]] |[[ਸੁਨੀਲ ਦੁੱਤੀ|ਸੁਨੀਲ ਦੱਤੀ]] |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |- |[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2012|2012]] |[[ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ]] |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |- |[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2007|2007]] |[[ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ]] |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |- |[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2002|2002]] |ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਮਾ |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] |} == ਨਤੀਜਾ == {|cellospacing="1" cellpaddingh="1" border="1" width="70%" !ਸਾਲ||ਹਲਕਾ ਨੰ||ਜੇਤੂ ਉਮੀਦਵਾਰ||ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਮ||ਵੋਟਾਂ||ਹਾਰਿਆ ਉਮੀਦਵਾਰ||ਪਾਰਟੀ||ਵੋਟਾਂ |- |1951||89||ਸੱਤਿਆ ਪਾਲ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||11129||ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ||ਅਜ਼ਾਦ||4043 |- |1952||89||ਚੰਦਨ ਲਾਲ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||9503||ਬਾਲਰਾਮ ਦਾਸ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||8799 |- |1977||16||ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||28306||ਪਰਤਾਪ ਚੰਦ ਭੰਡਾਰੀ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||23536 |- |1980||16||ਬ੍ਰਿਜ਼ ਭੂਸ਼ਨ ਮਹਿਰਾ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||26965||ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||17845 |- |1985||16||ਬ੍ਰਿਜ਼ ਭੂਸ਼ਨ ਮਹਿਰਾ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||25354||ਸੱਤਪਾਲ ਮਹਾਜਨ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||11765 |- |1992||16||ਫਰਾਕ ਚੰਦ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||20412||ਸੱਤਪਾਲ ਮਹਾਜਨ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||15949 |- |1997||16||ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਚਾਵਲਾ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||35661||ਫਕੀਰ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||18929 |- |2002||16||ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਮਾ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||31024||ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਚਾਵਲਾ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||16268 |- |2007||15||ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||33397||ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਮਾ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||19302 |- |2012||15||ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||62374||ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿੰਕੂ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||45394 |- |2017||15||ਸੁਨੀਲ ਦੱਤੀ||[[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]]||59212||ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ ||[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]||44976 |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Record of all Punjab Assembly Elections |url=https://eci.gov.in/files/category/86-punjab/ |access-date=14 March 2022 |website=eci.gov.in |publisher=Election Commission of India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 6sek52xseasuafhfvd6pun8sdj26mgr 0 90967 851422 828299 2026-11-04T01:00:11Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851422 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ਅੰਬਿਕਾ ਸੋਨੀ | native_name = | native_name_lang =ਪੰਜਾਬੀ |image=Ambika Soni.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1942|11|13|df=y}} | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ]]) | death_date = | death_place = | office5 = [[ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ]] <br /> [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | predecessor5 = [[ਪ੍ਰਿਆ ਰੰਜਨ ਦਾਸ ਮੁਨਸ਼ੀ]] | successor5 = [[ਮਨੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ]] | primeminister5 = [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] |residence = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | term5 = 22 ਮਈ 2009 - 27 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |office = [[ਸੰਸਦ (ਭਾਰਤ) ਮੈਂਬਰ|ਸੰਸਦ]] ([[ਰਾਜ ਸਭਾ]]) ਮੈਂਬਰ <br/> [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ]] | Term_start1 = 1996 | term_end1 | office6 = [[ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ|ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ]] <br/> [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] |term_start6 = 29 ਜਨਵਰੀ 2006 |term_end6 = 22 ਮਈ 2009 | primeminister6 = [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] | successor6 = [[ਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ੈਲਜਾ]] | office7 = [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ <br /> ਪ੍ਰਧਾਨ | Term_start7 = 1998 | Term_end7 = 1999 | President7 = [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] | office8 = ਪ੍ਰਧਾਨ <br /> [[ਭਾਰਤੀ ਯੂਥ ਕਾਗਰਸ]] | Term_start8 = 1975 | Term_end8 = 1977 | office9 = ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ <br />[[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ]] |term_start9 = 1999 |term_end9 = |president9 = [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] |vice_president9 = [[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] | office10 = ਮੈਂਬਰ <br /> [[ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ]] |term_start10 = 1999 |term_end10 = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | spouse = Uday C. Soni | Religon = ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ | parents = Nakul Sen, I.C.S and Indu Nakul Sen | children = ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਨੂਪ | Occupation = Political and Social Worker | alma mater = [[Indraprastha College]], [[University of Delhi]] <br /> [[University of Havana]] <br /> [[Alliance Francaise]] <br /> [[Welham Girls School]] }} '''ਅੰਬਿਕਾ ਸੋਨੀ''' (ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1942) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅੰਬਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਨਕੁਲ ਸੈਨ ਵਡਵਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url = http://www.hindustantimes.com/newdelhi/an-affair-to-remember/article1-485227.aspx|title = An affair to remember|last = Chadha|first = Kumkum|date = 11 December 2009|access-date = 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-date = 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150402090004/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/an-affair-to-remember/article1-485227.aspx|dead-url = yes}} {{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/an-affair-to-remember/article1-485227.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-09-14 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090004/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/an-affair-to-remember/article1-485227.aspx |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402090004/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/an-affair-to-remember/article1-485227.aspx |date=2015-04-02 }}</ref> ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਵੇਲਹੈਮ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਏ. (ਆਨਰਜ਼) ਇੰਦਰਾਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਪਲੋਮਾ ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਐਨ ਲੈਂਗੂ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਸ, ਅਲਾਇੰਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਸ, ਬੈਂਕਾਕ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਹਵਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 1961 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਦੈ ਸੋਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web|title=Hindu Wisdom - Politics of Conversion|url=http://www.hinduwisdom.info/Conversion7.htm|access-date=2020-09-09|website=www.hinduwisdom.info|archive-date=2020-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200109133610/http://www.hinduwisdom.info/Conversion7.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2009-12-11|title=An affair to remember|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/an-affair-to-remember/story-QZcPH8YoNhkqrd9ytCBKYM.html|access-date=2020-09-09|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>, ਪਰ ਉਹ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੀ।<ref>{{Cite web|title=Christianity to Hinduism|url=https://francoisgautier.me/2008/04/15/are-we-heading-towards-a-christian-india/|website=bhartibharat.in|access-date=2021-02-21|archive-date=2014-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011113014/http://francoisgautier.me/2008/04/15/are-we-heading-towards-a-christian-india/|dead-url=yes}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ == ਅੰਬਿਕਾ ਸੋਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1969 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ 1969 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੋਨੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=HT>{{cite news|last=Vohra|first=Pankaj|title=By invitation only- Interview with Ambika Soni|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsNews/By-invitation-only/Article1-416081.aspx|access-date=13 October 2012|newspaper=Hindustan Times|date=29 May 2009|archive-date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228001950/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsNews/By-invitation-only/Article1-416081.aspx|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsNews/By-invitation-only/Article1-416081.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-09-14 |archive-date=2014-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228001950/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsNews/By-invitation-only/Article1-416081.aspx |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228001950/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/InterviewsNews/By-invitation-only/Article1-416081.aspx |date=2014-02-28 }}</ref> 1975 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|last=Chadha|first=Kumkum|title=An affair to remember|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/An-affair-to-remember/Article1-485227.aspx|access-date=13 October 2012|newspaper=Hindustan Times|date=11 December 2009|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115040622/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/An-affair-to-remember/Article1-485227.aspx|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/An-affair-to-remember/Article1-485227.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-09-14 |archive-date=2011-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111115040622/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/An-affair-to-remember/Article1-485227.aspx |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115040622/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/An-affair-to-remember/Article1-485227.aspx |date=2011-11-15 }}</ref> ਮਾਰਚ 1976 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। 1999 - 2006 ਤੱਕ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਰਹੀ। ਜਨਵਰੀ 2000 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ 10 ਜੂਨ 2004 ਨੂੰ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜੁਲਾਈ 2004 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ। 29 ਜਨਵਰੀ 2006 ਤੋਂ - 22 ਮਈ 2009 ਤੱਕ ਉਹ ਯੂ.ਪੀ.ਏ.ਆਈ. ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ। 22 ਮਈ 2009 ਤੋਂ - 27 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਤੱਕ ਉਹ ਯੂ.ਪੀ.ਏ. II ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/home/online-channel/top-story/104614-soni-wasnik-sahai-resign-ahead-of-reshuffle.html|access-date=2020-09-09|website=www.dailypioneer.com|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120102000/https://www.dailypioneer.com/home/online-channel/top-story/104614-soni-wasnik-sahai-resign-ahead-of-reshuffle.html|url-status=dead}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ। === ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ === ਪ੍ਰੈਸ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਸਾਡਾ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।”<ref>[http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/India-has-world-s-freest-media-Soni/Article1-690812.aspx India has world's 'freest' media: Soni], Hindustan Times – 28 April 2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021202115/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/India-has-world-s-freest-media-Soni/Article1-690812.aspx |date=21 October 2012 }}</ref> ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਦੋ "ਪ੍ਰੈਸ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ" ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟਰਸ ਬਿਨਾ ਬਾਰਡਰਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੈਸ ਅਜ਼ਾਦੀ ਇੰਡੈਕਸ 2012 ਭਾਰਤ ਨੂੰ 179 ਵਿਚੋਂ 131 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ "ਧਿਆਨਯੋਗ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ" ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://en.rsf.org/IMG/CLASSEMENT_2012/CLASSEMENT_ANG.pdf |title=Archived copy |access-date=2017-05-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507085043/http://en.rsf.org/IMG/CLASSEMENT_2012/CLASSEMENT_ANG.pdf |archive-date=2012-05-07 }}</ref> ਫਰੀਡਮ ਹਾਊਸ ਦੁਆਰਾ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰੈਸ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ 2012 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ 197 ਵਿਚੋਂ 80ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ "ਅੰਸ਼ਕ ਮੁਕਤ" ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|date=2019-02-24|url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/Global%20and%20Regional%20Press%20Freedom%20Rankings.pdf|access-date=2020-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224104339/https://freedomhouse.org/sites/default/files/Global%20and%20Regional%20Press%20Freedom%20Rankings.pdf|archive-date=24 February 2019}}</ref> ਇੰਟਰਨੈਟ ਫ੍ਰੀ ਸਪੀਚ 'ਤੇ ਨਿਯਮਤਕਰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਖਤ ਲੀਹ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2011/04/28/technology/28internet.html | title=India Puts Tight Leash on Internet Free Speech | newspaper=The New York Times | date=27 April 2011 | first=Vikas | last=Bajaj | access-date=5 July 2018 }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Commons category|Ambika Soni}} * [https://web.archive.org/web/20120721005032/http://www.mib.nic.in/ Ministry of Information and Broadcasting, Official website] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ]] bn75yb7uf2zww5m9r2bjoqipshrosgl 0 91080 851361 793726 2026-11-03T20:04:45Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851361 wikitext text/x-wiki '''ਅਵਨੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ''' ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Avani-Bhawana-Mohana-become-IAFs-first-women-fighter-pilots/articleshow/52805137.cms|title=Avani, Bhawana, Mohana become IAF's first women fighter pilots - Times of India|work=The Times of India|access-date=2016-12-09}}</ref> ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੇਵਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਕੰਠ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਕਰਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਤਿਕੜੀ ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] ਲੜਾਕੂ ਸੁਕੈਡਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹਦਾ ਰਸਮੀ ਸਵਾਗਤ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ [[ਮਨੋਹਰ ਪਰੀਕਰ]] ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ|url=http://www.thehindu.com/news/national/First-batch-of-three-female-fighter-pilots-commissioned/article14429868.ece|title=First batch of three female fighter pilots commissioned|last=Krishnamoorthy|first=Suresh|work=The Hindu|access-date=2016-12-09}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।[4] ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ।[5] == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਸ਼ਾਹਦੋਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://english.pradesh18.com/news/madhya-pradesh/mp-girl-avani-chaturvedi-to-be-one-amongst-indias-first-three-women-fighter-pilots-878414.html|title=MP girl Avani Chaturvedi to be one amongst India’s first three women fighter pilots|website=english.pradesh18.com|access-date=2016-12-09|archive-date=2016-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204051942/http://english.pradesh18.com/news/madhya-pradesh/mp-girl-avani-chaturvedi-to-be-one-amongst-indias-first-three-women-fighter-pilots-878414.html|url-status=dead}}</ref> ਫਿਰ ਇਸਨੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਨਸਥਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਤੋਂ 2014 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੰਜ, ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਣਾ ਅਤੇ ਸਕੈਚਿੰਗ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਅਵਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਬਨਾਸਥਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਉਡਾਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ IAF (ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਵਨੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਬਿਦਰ ਵਿੱਚ ਪੜਾਅ III ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਸੁਖੋਈ Su-30MKI ਅਤੇ ਤੇਜਸ ਵਰਗੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾ ਸਕਣਗੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43151117|title=The first Indian woman to fly a fighter jet|date=2018-02-22|work=[[BBC News]]|access-date=2019-12-03|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/defence/for-iafs-first-women-fighter-pilots-mohana-singh-bhawana-kanth-avani-chaturvedi-sky-is-no-limit/articleshow/52816373.cms|title=For IAF's first women fighter pilots Mohana Singh, Bhawana Kanth & Avani Chaturvedi, sky is no limit|newspaper=The Economic Times|access-date=2016-12-09}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਇੱਕ ਮਿਗ-21 ਵਿੱਚ ਸੋਲੋ ਫਲਾਈਟ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਬਣੀ। 2018 ਵਿੱਚ ਅਵਨੀ ਨੂੰ ਫਲਾਈਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/in-a-first-woman-fighter-pilot-undertakes-solo-flight-in-mig-21-5073511/|title=In a first, woman fighter pilot undertakes solo flight in MiG-21|date=2018-02-22|work=The Indian Express|access-date=2018-02-22|language=en-US}}</ref> ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੰਬਰ 23 ਸਕੁਐਡਰਨ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/flight-lieutenant-bhawana-kanth-is-indias-first-woman-pilot-to-qualify-for-combat-missions-2041527|title= Bhawana Kanth Is India's First Woman Pilot to Qualify for Combat Missions |publisher=NDTV|access-date=23 May 2019}}</ref> == ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟ: ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਾਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਉਡਾਇਆ ਸੁਖੋਈ-30 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ == ਅਵਨੀ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਾਈਟਰ ਜੈੱਟ ਉਡਾਣ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਾਭਿਆਸ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਫੋਰਸ (IAF) ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਏਅਰ ਸੇਲਫ ਡਿਫੇਂਸ ਫੋਰਸ (JASDF) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 16 ਤੋਂ 26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਨਾ ਵੀਰ ਗਾਰਜੀਅਨ 2023 ਸੀ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਐਮ ਕੇ ਆਈ, ਸੀ -17, ਆਈ ਐਲ 78 ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖੋਈ ਵਿਮਾਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ੍ਕ੍ਵਾਰ੍ੜਨ ਲੀਡਰ ਅਵਨੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਨਾਹ ਨੂ ਉੜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਚੁਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਨੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਅਵਨੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂਸੇਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫਿਟਰ ਪਾਈਲਟ ਹਨ।ਉਸਨੂ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਵਨੀ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਮਿਗ-21 ਉਡਾਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਲੀ ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ ਬਣ ਗਈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਾਈਟਰ ਪਲੇਨ ਸੁਖੋਈ-30 ਉੜਾਓਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਫੋਰਸ ਵਿੱਚ 17 ਮਹਿਲਾ ਪਾਈਲਟ। == ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਜਵਾਈੰਨ ਕੀਤਾ == ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੀਵਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਅਵਨੀ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵਨਸਥਲੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (ਬੀ.ਟੈਕ) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਵਨੀ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ 6 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਸਕੁਐਡਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਨਾਸਥਲੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 9 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ, ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਦੁਆਰਾ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/flying-mig-21-bison-matter-of-pride-flt-lt-bhawana-kanth-11583759611965.html|title=Flying MiG-21 Bison matter of pride: Flt Lt Bhawana Kanth|date=2020-03-09|website=Livemint|language=en|access-date=2020-04-10}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਵਨੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਫਲਾਈਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਿਨੀਤ ਚਿਕਾਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.amarujala.com/chandigarh/india-s-first-female-fighter-pilot-avani-chaturvedi-got-married|title=देश की पहली महिला फाइटर पायलट अवनी चतुर्वेदी परिणय सूत्र में बंधीं, जानें-'हमसफर' के बारे में|publisher=Amar Ujala|date=2019-11-29|access-date=2021-06-21}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ]] * [[ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੇਨਾ]] * [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀਤਰਵਾਲ]] * [[ਭਾਵਨਾ ਕੰਥ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ]] 1714q94xsecqibxqc6wsjpgeo9qssgz 0 91267 851279 616033 2026-11-03T14:37:06Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851279 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | embed = | name = Amina | title = Queen of [[Zazzau]] | titletext = | more = | type = | image = QueenAmina.jpg | image_size = | alt = | caption =, by [[Erhabor Emokpae]] (b.1934-d.1984) | succession = | moretext = | reign = 1576-1610 | reign-type = | coronation = 1576 | cor-type = | predecessor = [[Karama (disambiguation)|Karama]] | pre-type = | successor = | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | predecessor1 = | pre-type1 = | successor1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | predecessor2 = | pre-type2 = | successor2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | predecessor3 = | pre-type3 = | successor3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = <!-- succession4 to succession9 are also available --> | birth_name = | birth_date = 1533 | birth_place = | death_date = 1610 | death_place = [[Attaagar]] | burial_date = | burial_place = | spouse = | spouse-type = | consort = <!-- yes or no --> | issue = <!--list children in order of birth. Use {{plainlist}} or {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | full name = | era name = | era dates = | regnal name = | posthumous name= | temple name = | house = | house-type = | father = King [[Nikatau]] | mother = Queen [[Bakwa Turunku]] | religion = | occupation = | signature_type = | signature = | module = }} '''ਅਮੀਨਾ ''' (ਅਮੀਨਾਤੁ<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> ਵੀ</font>; ਡੀ. 1610)ਹਾਊਜ਼ਾ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਯੋਧੇ ਜ਼ਾਜ਼ਜਾਉ (ਹੁਣ ਜ਼ਰੀਆ) ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੈ।.<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/globalconnections/mideast/questions/women/ PBS.org - Global Connections: Roles of Muslim Women]</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ  ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ  ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਹਾਕਮ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> ਵਿੱਚ </font> ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮੇਂ ਅੱਧ-15 ਸਦੀ ਅਤੇ  ਦੇਰ 16 ਸਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਅਮੀਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ  ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰੋਤ  ਮੁਹੰਮਦ ਬੇਲੋ ਦਾ  ਇਤਿਹਾਸ ''"ਇਫ਼ਾਕ ਅਲ-ਮੈਸੂਰ (''1836) ਹੈ।ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ,"ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ" ਅਤੇ ਕਟਸੀਨਾ( Katsina),ਕਾਨੋ (Kano) ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ  ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>Muhammad Bello, Infaq 'l-Maysuur, chapter 7, translated Muhammad Shareef, (Sennar, Sudan,2008) http://www.siiasi.org/Chapter%207%20_Infaaq_.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728022618/http://www.siiasi.org/Chapter%207%20_Infaaq_.pdf |date=2011-07-28 }}</ref><ref>R. A. Adeleye, "Hausaland and Bornu, 1600-1800," in J. F. Ajayi and [//en.wikipedia.org/wiki/Michael_Crowder Michael Crowder], eds.</ref><ref>Humphrey Fisher.</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == * ਕੋਲਾ ਗਿਰੀ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਅਮੀਨਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਆਰਟਸ , ਲਾਗੋਸ ਰਾਜ ''<u>ਰਾਣੀ ਅਮੀਨਾ ਬੁੱਤ</u>''  ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਅਪਨਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Women Warriors: A History|url=https://archive.org/details/womenwarriorshis0000jone_t6i4|last=Jones|first=David E|publisher=Brassey's|year=2000|isbn=1-57488-206-6|page=[https://archive.org/details/womenwarriorshis0000jone_t6i4/page/84 84]}}</ref> ਹਾਊਜ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰ <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕੰਧਾਂ  ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਨਾਓਣ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਅਮੀਨਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।</font> * ਯੋਧਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਮੀਨਾ ਜਰਿੰਦੇ ਦਾ ਚਰਿਤਰ,ਜੋ ਕਿ "Elf ਸਾਗਾ: ਸੂਤਰਪਾਤ" (2014) ਵਿੱਚ ਯੂਸੁਫ਼ ਰਾਬਰਟ ਲੁਈਸ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ  ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹਾਊਜ਼ਾ ਰਾਣੀ ਤੋਂ <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।</font> == ਮੌਤ == ਅਮੀਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਹੀ ਹਾਲਾਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕੇ ਹਨ। ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਡੈਨ ਟਫਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ “ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਅਟਾਗਾੜ ਨਾਮਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਾਜ਼ੌ ਦਾ ਰਾਜ ਹਉਸਾ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਉਚੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ”[]] ਤਾਫ਼ਾ ਦੇ ਬਿਆਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿਡਨੀ ਜੋਨ ਹੋਗਬੇਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ“ ਅਮੀਨਾ ਅਜੋਕੇ ਈਦਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਟਾਗੜਾ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਈ।, ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਮੀਨਾ ਨੇ ਜਾੱਜ਼ੌ ਦੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈਜਰ-ਬੇਨੂ ਸੰਗਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਵੋਮ ਜੋਸ ਵਿਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਅਜੋਕੇ ਇਦਾਹ ਦੇ ਅਟਗਾਰਾ ਵਿਚ ਹੋਈ। ”[]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਣੀਆਂ]] 95hv4fd4bimxc82ephvm99mri09arec 0 92083 851359 658585 2026-11-03T19:58:53Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851359 wikitext text/x-wiki '''ਅਵਦਾਨ''' [[ਪੁਰਾਣ ਕਥਾਵਾਂ]] ਉਪਰੰਤ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ੍ਰੇਣੀ ਅਵਦਾਨਾ ਦੀ ਹੈ। 'ਅਵਦਾਨ' [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਸ਼ਬਦ 'ਅਪਦਾਨ'<ref>While ''avadāna'' (Sanskrit) and ''[[apadāna]]'' (Pali) are cognates, the former refers to a broad literature, including both canonical and non-canonical material from multiple Buddhist schools, while the latter refers explicitly to a late addition to [[Theravada]] Buddhism's [[Pāli Canon]]'s [[Khuddaka Nikaya]].</ref> ਦਾ ਪਰਾਕਿਰਤ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ 'ਸਤ ਕਰਮ' ਹੈ। ਇਹ [[ਬਿਰਤਾਂਤ]] ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਨਿਸਚਿਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਚ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚਰਿੱਤਰ ਅਰਥਾਤ ਉਹਨਾ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨੂੰ 'ਅਵਦਾਨ'ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜਾਤਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਮਤਲਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਵਦਾਨ ਜਾਤਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਈ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਜਾਤਕ ਕਥਾਵਾਂ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਹੀ ਪਿਛਲਾ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਾਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਵਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਅਵਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਬੁੱਧ-ਉਪਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰਸ਼ ਚਰਿਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ]] gcn34j3mbdzl75zj5ebgl4k0xeed8rz 0 93686 851342 380606 2026-11-03T18:56:57Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851342 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਲੀਫ ਰਿਫਾਤ|image=Alifa_Rifaat.jpg|birth_date=5 June 1930|birth_place=[[Cairo]]|death_date=1996|death_place=ਕਾਹਿਰਾ|nationality=ਮਿਸਰ}}'''ਫਾਤਿਮਾ ਰਿਫਾਤ''' (5 ਜੂਨ, 1930 – ਜਨਵਰੀ 1996), ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਿਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲਿਫ ਰਿਫਾਤ (أليفة رفعت{{lang|ar|أليفة رفعت}}), ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਅਲਿਫ ਰਿਫਾਤ ( أليفة رفعت ) , ਇੱਕ ਮਿਸਰ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਰੀ ਦੀ ਕਾਮੁਕਤਾ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਹਾਨੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਂਦੇ ਸਮਾਂ, ਫਾਤਿਮਾ ਰਿਫਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕਰਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੇ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਸਗੋਂ ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹਿਤ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਖ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਆਲੁ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਾਤਿਮਾ ਰਿਫਾਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਲਈ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਅਲਿਫਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ।    == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਫਾਤੀਮਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਰਿਫਾਤ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਜੂਨ1930 ਨੂੰ [[ਕਾਹਿਰਾ]], [[ਮਿਸਰ]] . ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਹਣੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਮਰ ਇਬਨ ਅਲ ਖਤਾਬ, ਜੋ ਪਿਆਮਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰੋਵਿਨਸ਼ਿਆਲ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਉੱਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਪੇਂਡੂ ਮਿਸਰ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲਈ ਸੈਟਿੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਰੁਖ਼ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਲੋਂ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਫਾਤਿਮਾ ਮਿਸੁਰ ਨੇ ਅਲ - ਜਾਦਿਦਾਹ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1946 ਤੋਂ 1949 ਤੱਕ ਕਾਹਿਰਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਸ਼ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਲਿਫ ਰਿਫਾਤ ਨੇ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦੇ ਕਜ਼ਨ, ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮਿਸਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਇੱਕ ਨਿਰੋਲ ਮਰਦਾਨਾ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 1955 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਕ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਖਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਤਕਰੀਬਨ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਮੌਨ ਦੌਰਾਨ ਅਲਿਫਾ ਰਿਫਾਤ ਨੇ ਸਾਹਿਤ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਲਿਫ ਰਿਫਾਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1973 ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਲਿਫਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ "ਮਾਈ ਵਰਲਡ ਆਫ ਦੀ ਅਨਨੋਨ" ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਲਿਫਾ ਰਿਫਾਤ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1979 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬਦਲੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1981 ਵਿਚ ਮੱਕੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]], [[ਤੁਰਕੀ]], [[ਜਰਮਨੀ]], [[ਮੋਰਾਕੋ|ਮੋਰੋਕੋ]], ਅਤੇ [[ਆਸਟਰੀਆ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਰਿਫ਼ਾਤ ਮਿਸਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘ, ਸ਼ੋਅਟ-ਸਟੋਰੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਦਾਰ ਅਲ-ਉਦਬਾ (ਮਿਸਰ) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ 1984 ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ (ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ) ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1984 ਵਿਚ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਰਿਫ਼ਾਤ ਨੂੰ ਮਾਡਰਨ ਲਿਟਰੇਚਰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੋਂ ਮਹਾਮਹਿਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਰਿਫ਼ਾਤ ਦੀ ਮੌਤ ਜਨਵਰੀ 1996 ਵਿੱਚ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ ਹਨ ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ  ਬੀਬੀਸੀ 'ਤੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] bonpgop44ohpiws9owfzxgnkja7elrd 851343 851342 2026-11-03T19:02:29Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851343 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਲੀਫ ਰਿਫਾਤ|image=Alifa_Rifaat.jpg|birth_date=5 June 1930|birth_place=[[Cairo]]|death_date=1996|death_place=ਕਾਹਿਰਾ|nationality=ਮਿਸਰ}}'''ਫਾਤਿਮਾ ਰਿਫਾਤ''' (5 ਜੂਨ, 1930 – ਜਨਵਰੀ 1996), ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਿਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲਿਫ ਰਿਫਾਤ (أليفة رفعت{{lang|ar|أليفة رفعت}}), ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਅਲਿਫ ਰਿਫਾਤ ( أليفة رفعت ), ਇੱਕ ਮਿਸਰ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਰੀ ਦੀ ਕਾਮੁਕਤਾ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਿਸਰ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਹਾਨੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਂਦੇ ਸਮਾਂ, ਫਾਤਿਮਾ ਰਿਫਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕਰਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੇ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਸਗੋਂ ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਸੱਤਾਤਮਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹਿਤ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਖ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਆਲੁ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਾਤਿਮਾ ਰਿਫਾਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਲਈ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਅਲਿਫਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ।    == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਫਾਤੀਮਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਰਿਫਾਤ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਜੂਨ1930 ਨੂੰ [[ਕਾਹਿਰਾ]], [[ਮਿਸਰ]] . ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਹਣੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਮਰ ਇਬਨ ਅਲ ਖਤਾਬ, ਜੋ ਪਿਆਮਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਪ੍ਰੋਵਿਨਸ਼ਿਆਲ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਉੱਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਪੇਂਡੂ ਮਿਸਰ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲਈ ਸੈਟਿੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਰੁਖ਼ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਲੋਂ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਫਾਤਿਮਾ ਮਿਸੁਰ ਨੇ ਅਲ - ਜਾਦਿਦਾਹ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1946 ਤੋਂ 1949 ਤੱਕ ਕਾਹਿਰਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਸ਼ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਲਿਫ ਰਿਫਾਤ ਨੇ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦੇ ਕਜ਼ਨ, ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮਿਸਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਇੱਕ ਨਿਰੋਲ ਮਰਦਾਨਾ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 1955 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਕ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਖਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਤਕਰੀਬਨ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਮੌਨ ਦੌਰਾਨ ਅਲਿਫਾ ਰਿਫਾਤ ਨੇ ਸਾਹਿਤ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਲਿਫ ਰਿਫਾਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1973 ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਲਿਫਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ "ਮਾਈ ਵਰਲਡ ਆਫ ਦੀ ਅਨਨੋਨ" ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਲਿਫਾ ਰਿਫਾਤ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1979 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬਦਲੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਮਿਸਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1981 ਵਿਚ ਮੱਕੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]], [[ਤੁਰਕੀ]], [[ਜਰਮਨੀ]], [[ਮੋਰਾਕੋ|ਮੋਰੋਕੋ]], ਅਤੇ [[ਆਸਟਰੀਆ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਰਿਫ਼ਾਤ ਮਿਸਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘ, ਸ਼ੋਅਟ-ਸਟੋਰੀ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਦਾਰ ਅਲ-ਉਦਬਾ (ਮਿਸਰ) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ 1984 ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ (ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ) ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1984 ਵਿਚ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਰਿਫ਼ਾਤ ਨੂੰ ਮਾਡਰਨ ਲਿਟਰੇਚਰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਤੋਂ ਮਹਾਮਹਿਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਰਿਫ਼ਾਤ ਦੀ ਮੌਤ ਜਨਵਰੀ 1996 ਵਿੱਚ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ ਹਨ ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ  ਬੀਬੀਸੀ 'ਤੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] ne3lllrx63hrgcq3y70hbf5gztqx6ne 0 93819 851384 709686 2026-11-03T22:11:28Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851384 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ਅੰਕਿਤਾ ਮਯੰਕ ਸ਼ਰਮਾ | image = | caption = | birth_name = ਅੰਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ | birth_date = 31 ਮਾਰਚ 1994 | nationality = [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਮਾਡਲ]] | years active = 2009–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = ਮਯੰਕ ਸ਼ਰਮਾ (2015–ਹੁਣ ਤੱਕ ) }} '''ਅੰਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਸੋਨੀ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਨਾਟਕ [[ਬਾਤ ਹਮਾਰੀ ਪੱਕੀ ਹੈ]] ਅਤੇ ਰੰਗਰਸੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ [[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀਨ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ|ਚਕਰਵਰਤੀ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ]] ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਖੋਰਾਸਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref name="Barun Sobti to play the lead in DJ’s next!">{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2010/varun-sobti-dj-250310.html|title=Varun Sobti to play the lead in DJ’s next!|date=25 March 2010|publisher=Oneindia Entertainment|archive-url=https://archive.today/20130218033905/http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2010/varun-sobti-dj-250310.html|archive-date=18 February 2013|dead-url=yes|accessdate=24 November 2010}}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/Ankita-Sharmas-look-inspired-by-Sridevis-from-Khuda-Gawah/articleshow/45899691.cms Ankita Sharma’s look inspired by Sridevi’s from Khuda Gawah].</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ankita-Sharma-bids-adieu-to-Rangrasiya/articleshow/38138263.cms Ankita Sharma bids adieu to Rangrasiya – The Times of India].</ref><ref>[http://www.deccanchronicle.com/140711/entertainment-tvmusic/article/ankita-sharma-out-rangrasiya Ankita Sharma out of Rangrasiya].</ref> ==ਜੀਵਨ== ਅੰਕਿਤਾ ਨੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ]] ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਕਿਤਾ ਲਈ ਇਹ ਡਿਗਰੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ [[ਡਾਂਸ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ]] ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੰਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ 25 ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਮਯੰਕ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰਵਾ ਲਈ ਅਤੇ 9 ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ankita-Sharma-to-tie-the-knot/articleshow/46010350.cms</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.filmyfolks.com/celebrity/tellywood/ankita-sharma.shtml |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-05-24 |archive-date=2015-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419153552/http://www.filmyfolks.com/celebrity/tellywood/ankita-sharma.shtml |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.india-forums.com/celebrity/10116/ankita-sharma/</ref> ==ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ== *2009-2010 [[ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਮੋਹੇ ਬਿਟੀਆ ਹੀ ਕੀਜੋ]] *2010–2011 [[ਬਾਤ ਹਮਾਰੀ ਪੱਕੀ ਹੈ]] (ਸਾਚੀ ਸ਼੍ਰਵਣ ਜੈਸਵਾਲ) *2011-2012 [[ਸਾਵਰੇ ਸਬਕੇ ਸਪਨੇ, ਪ੍ਰੀਤੋ]](ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਢਿੱਲੋਂ) *2012-2013 [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ]] (ਅੰਮ੍ਰਿਤ/ ਨਤਾਸ਼ਾ) *2013 ਰੰਗਰਸੀਆ (ਲੈਲਾ) *2015 [[ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਮ੍ਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ]] (ਨੂਰ ਖੁਰਾਸਾਨ) ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] fncp66ajlk1v7xgk12remaza5srcdod 0 96315 851372 637968 2026-11-03T21:04:26Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851372 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image= Pattonb.jpg | image_size = 300 |caption=ਭੀਖੀਵਿੰਡ ਵਿੱਖੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਟੈਂਕ |conflict=ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਦੀ ਲੜਾਈ |partof=[[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1965)]] |date= 8–10 ਸਤੰਬਰ, 1965 |place=ਆਸਲ ਉਤਾੜ ([[ਤਰਨ ਤਾਰਨ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]) |result=ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ<ref name=Wilson83>{{cite book|last=Wilson|first=Peter|title=Wars, proxy-wars and terrorism: post independent India|publisher=Mittal Publications|isbn=81-7099-890-5|pages=83–84|url=https://books.google.com/books?id=qYK0BhcgwaQC&lpg=PA157&ots=8VGWdxPcuZ&dq=Wars%2C%20proxy-wars%20and%20terrorism%3A%20post%20independent%20India&pg=PA84#v=onepage&q=uttar&f=false}}</ref>|combatant1=<center>[[File:Flag of India.svg|65px|border]]<br> [[ਭਾਰਤ]]</center> |combatant2=<center>[[File:Flag of Pakistan.svg|65px|border]]<br> [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]</center> |commander1={{flagicon|ਭਾਰਤ}}ਲੈ. [[ਜਨਰਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ]]<br>{{flagicon|ਭਾਰਤ}}ਲੈ. ਜਰਨਲ ਜੇ. ਐਸ. ਦਿੱਲੋਂ<br>{{flagicon|ਭਾਰਤ}} ਮੇਜ਼ਰ ਜਰਨਲ ਗੁਰਬਕਸ਼ ਸਿੰਘ<br>{{flagicon|ਭਾਰਤ}}ਲੈ ਜਰਨਲ ਹੁਨਤ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌੜ |commander2={{flagicon|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}}ਮੇਜ਼ਰ ਜਰਨਲ ਨਾਸੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ {{flagicon|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}}<br/>ਬ੍ਰਗੇਡੀਅਰ ਏ. ਆਰ. ਸ਼ਾਮੀ{{KIA}} |strength1=45 ਸੈਚੂਰੀਅਨ ਟੈਂਕ,<br> 45 ਐਮ 4 ਸ਼ੇਰਮਨ ਟੈਂਕ,<br> 8ਵੀਂ ਲਾਇਟ ਕੈਵਲਰੀ (45 ਏ.ਐਮ. ਐਕਸ-13 ਟੈਂਕ) |strength2=4ਥੀ ਕੈਵਰਲੀ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ) 5ਵੀਂ ਹੋਰਸ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ) 6ਵੀਂ ਲੈਂਸਰ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ) 24ਵੀਂ ਕੈਵਲਰੀ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ) 12ਵੀਂ ਕੈਵਲਰੀ (44 ਐਮ24 ਕੈਫੀ ਟੈਂਕ) 19ਵੀਂ ਲੈਂਸਰ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ) |casualties1=10 ਟੈਂਕ ਤਬਾਹ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ |casualties2= 99 ਟੈਂਕ ਤਬਾਹ |}} '''ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1965)]] ਦੇ ਸਮੇਂ 8 ਤੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 1965 ਤੱਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੜ੍ਹੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਮਕਰਨ ਦੇ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਟੈਂਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜੀ ਗਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਅਸਲ ਉੱਤਰ, ਜੋ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਟੈਂਕ ਯੁੱਧ ਦੀ ਗਵਾਹ ਬਣੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਖੇਮਕਰਨ ਕਸਬੇ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਖੇਮਕਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। 9 ਸਤੰਬਰ 1965 ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦੇਬਹੁਕਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨੇ ਇੰਟਰਸੈਪਟ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਮੁੱਖੀ ਜਨਰਲ ਚੌਧਰੀ ਤੇ ਏਰੀਆ ਕਮਾਂਡਰ ਜਨਰਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤਕਰਾਰ ਉਪਰੰਤ ਜਨਰਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਕਮ ਨਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਬ 97 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ ਗਵਾਉਣੇ ਪਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 540 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 1,840 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ਼ ਨੇ ਲੈ. [[ਜਨਰਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ|ਜਰਨਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਡ ਹੇਠ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੋਜ਼ ਨੂੰ ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਾਤ ਦਿਤੀ]]।<ref>{{Cite book|title=ਜਨਰਲ ਹਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ|last=ਸਿੰਘ|first=ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ|quote=The western Army offensive across the Punjab border which started at 4.30 a.m. on September 6 went well till Pakistan counter attacked 4 Division on the 11 Corps left flank at Khemkaran.The 4 Division comprising 62 and 7 Brigades, a strength of six infantry battalions, had not quite recovered from the drubbing it received in 1962 at the hands of the Chinese, lost two-and-a- half battalions in a matter of hours, less through enemy action and more by desertion, and was virtually overrun.The situation on the 7th afternoon was grim, while the Division fell back to the village of Asal Uttar and hurriedly prepared a defended sector based on the surviving three-and-a-half battalions and the 2nd (Indp) Armoured Brigade. On the 9th, Pakistan's 1st Armoured Division, whose existence was not known to us, attacked the Division. Their operational order was captured by us. The plan was to attack and overrun the weak 4 Division while a strong combat group was to cut the lines of communication of both 4 Division, 7 Division on the Barki Axis and finally to cut the GT Road at the Beas Bridge, effectively sealing off 11 Corps HQs and Corps troops at Raya, and the LOFC of 15 Division in one sweep.The situation was extremely grim and as a consequence Delhi panicked.Having returned to HQ Western Army at Ambala from 4 Division at midnight on the 9th and after a visit to the operations room, the Army Commander retired for three hours rest before leaving at four' clock the next morning. The instructions to me, his ADC, was not to awaken him unless it was urgent. At 2.30 a.m. the Army Chief, General J.N. Chaudhary, called and spoke to the General and after a heated discussion centered around the major threat that had developed, the Chief ordered the Army Commander to withdraw 11 Corps to hold a line on the Beas river. General Harbakhsh Singh refused to carry out this order.The next morning, 4 Division stabilised the position and when the Chief visited command headquarters at Ambala that afternoon, the 10th, the crisis was over and the subject was not discussed. Had the General carried out these orders, not only would have half of Punjab been under Pakistani occupation but the morale of the Indian Army would have been rock bottom, affecting operations in other theatres as well.}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਯੁੱਧ]] kf700elh2cjwmle7lphmhdsmk0xp9ep 0 96684 851469 846504 2026-11-04T04:45:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851469 wikitext text/x-wiki {{Redirect|ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ}} {{Wikisource portal|ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ|ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਉੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੇਪਰ}} '''ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ''' ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ [[ਅਲਬ੍ਰਟ ਏ ਮਾਈਕਲਸ]], [[ਹੈਨਰੀ ਲੌਰੰਟਜ਼]], [[ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੀਆਂ ਅਨੁਭਵ ਸਿੱਧ ਖੋਜਾਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਬਿ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਕੰਮ [[ਮੈਕਸ ਪਲੈਂਕ]], [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। === ਇਤਿਹਾਸ === {{multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Michelson-Morley experiment conducted with white light.png <!-- | caption1 = --> | image2 = MichelsonMorleyAnimationDE.gif | caption2 = ਚਿੱਤਰ 1-2. ਮਾਇਕਲਸਨ ਅਤੇ ਮੋਰਲੇ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀ, ਆਪਣੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਡਿੱਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੇਜ਼ ਸ਼ਿਫਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੌਜੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ, ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੇ ਨਰੀਖਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ. }} ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, [[ਆਰਾਗੋ ਸਪੌਟ]] ਅਤੇ [[ਫਿਜ਼ਿਆਉ-ਫੋਕਾਲਟ ਅਪਰੇਟਸ|ਹਵਾ ਬਨਾਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਨਾਪਾਂ]] ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਕੌਰਪੁਸਕਲਿਉਰ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਲਾਈਟ|ਕੌਰਪਿਉਸਕਿਉਲਰ ਥਿਊਰੀ]] ਤੋਂ ਉਲਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ ਫਿਤ੍ਰਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Hughes|first1=Stefan|title=Catchers of the Light: Catching Space: Origins, Lunar, Solar, Solar System and Deep Space|date=2013|publisher=ArtDeCiel Publishing|location=Paphos, Cyprus|isbn=9781467579926|pages=202–233|url=https://books.google.com/books?id=iZk5OOf7fVYC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|accessdate=7 April 2017}}</ref> ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜੋ ਤਰੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪਰਿਕਲਪਿਤ [[ਚਮਕਦਾਰ ਏਇਥਰ]] ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਾਲ਼ੇ ਨਤੀਜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, 1851 ਦੇ [[ਫਿਜ਼ਿਆਉ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਹਿ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਿਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਇੰਡੈਕਸ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰੈਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨ (ਜੋ ਵੇਵਲੈਂਥ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ) ਦੇ ਇੰਡੈਕਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ ਅੰਸ਼ਿਕ [[ਏਇਥਰ-ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ]] ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੇ ਸਖਤ ਨਤੀਜੇ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਕਿ ਏਇਥਰ ਤਤਕਾਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਪੀਡਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name=Stachel>{{cite book |last=Stachel |first=John |editor1-last=Kox |editor1-first=A. J. |editor2-last=Eisenstaedt |editor2-first=Jean |title=The Universe of General Relativity |publisher=Birkhäuser |location=Boston |date=2005 |pages=1–13 |chapter=Fresnel’s (Dragging) Coefficient as a Challenge to 19th Century Optics of Moving Bodies. |isbn=081764380X |url=http://www.bu.edu/cphs/files/2015/04/2005_Fresnel.pdf |archive-url=https://www.webcitation.org/6phb8M8gM?url=http://www.bu.edu/cphs/files/2015/04/2005_Fresnel.pdf |archive-date=2017-04-13 |access-date=2017-09-17 |dead-url=no }}</ref> 1887 ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ]] (Fig.&nbsp;1‑2) ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਏਇਥਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੰਭਵ ਵਿਆਖਿਆ, ਸੰਪੂਰਨ ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ, [[ਸਥੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। (Fig.&nbsp;1‑3).<ref name="French"/> {{multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Aberrationseasons.svg <!-- | caption1 = --> | image2 = Stellar aberration versus the dragged aether.gif | caption2 = ਚਿੱਤਰ 1-3. (top) ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਾਲ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (bottom) ''ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ''—ਥਿਊਰੀ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਏਇਥਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਪ੍ਰਤਿ ਅਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ- ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੇਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।<ref group="ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ">ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਸਮਕੋਣ ਤੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;1&#8209;3 (bottom left) ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਈਪੀਸ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁਮਾਉ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&nbsp;1&#8209;3 (bottom right) ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਏੋਇਥਰ (ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ) ਅੰਦਰ ਪਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਵੇਂ ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ- ਜੇਕਰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੋਵੇ- ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ ਲਈ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਈਪੀਸਾਂ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।</ref> }} 1889 ਵਿੱਚ [[ਜੌਰਜ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਫਿਟਜ਼ਗ੍ਰਾਲਡ]] ਅਤੇ 1892 ਵਿੱਚ [[ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼]] ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਸਥਿਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤੂਆਂ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਂਘੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਨੀ ਕੁ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨਾ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। (ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਕੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੰਬਾਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ।) 1904 ਤੋਂ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀਆ਼ ਜੁਲਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ]]), ਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਰਾ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ। [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ (ਮਕੈਨਿਕਸ)|ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] (ਫੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਟੋਰਕਾਂ ਅਯੇ ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ) ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਭੌਤਿਕੀ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਭੌਤਿਕੀ ਤਰੋੜ-ਮਰੋੜ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਯੋਗ ਵਿਭਿੰਨ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ।<ref name="Pais">{{cite book|last1=Pais|first1=Abraham|title=""Subtle is the Lord-- ": The Science and the Life of Albert Einstein|url=https://archive.org/details/subtleislordscie00pais|date=1982|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=019853907X|edition=11th}}</ref>{{rp|163–174}} ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ [[ਟ੍ਰਓਟਨ-ਨੋਬਲ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ]] ਜਾਂ [[ਰੇਲੀਘ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ]]ਾਂ ਵਰਗੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਮਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="Miller">{{cite book|last1=Miller|first1=Arthur I.|title=Albert Einstein's Special Theory of Relativity|date=1998|publisher=Springer-Verlag|location=New York|isbn=0387948708}}</ref>{{rp|64}} ਫੇਰ ਵੀ, ਇਸਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੀ ਉਸਦੀ 1904 ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਨ। ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਗਲਤੀਆਂ ਸੁਧਾਰਦਿਆਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਏਇਥਰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵਕਤ ਦੌਰਾਨ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਦੀ ਡਾਇਨੈਮੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Pais"/>{{rp|163–174}} [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਸਮਝ, 20ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਓ ਰੱਖਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਈਕਲਸਨ ਅਤੇ ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉਹ ਬੇਮੇਲਤਾਵਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਓਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ 1905 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ [[ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੁੰਬਕ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਸਮੱਸਿਆ]] ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਵਾਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਹਰਟਜ਼, ਲੌਰੰਟਜ਼, ਅਤੇ ਖੁਦ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਮੇਤ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ।<ref name="Miller"/>{{rp|135–142}} ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ, ਜੋ 1905 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਹੱਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] (ਫੋਰਸਾਂ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ) ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਨਾ ਕਿ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸੀ।<ref name="Schutz">{{cite book|last1=Schutz|first1=Bernard|title=Gravity from the Ground Up: An Introductory Guide to Gravity and General Relativity|date=2004|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=0521455065|edition=Reprint|url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC|accessdate=24 May 2017|language=en}}</ref>{{rp|219}} ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ''überflüssige Gelehrsamkeit'' (ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਨ) ਪੁਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਤਿ ਆਪਣੀ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Pais"/>{{rp|151–152}} ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{anchor|Spacetime interval}} <!-- This section is linked from [[Lorentz transformation]] --> {{multiple image|perrow = 2|total_width=300 | image1 = H A Lorentz (Nobel).jpg |width1=280|height1=396 | caption1 = ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ | image2 = Henri Poincaré-2.jpg |width2=371|height2=500 | caption2 = ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ | image3 = Albert Einstein (Nobel).png |width3=280|height3=396 | caption3 = ਅਲਬ੍ਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ | image4 = Hermann Minkowski Portrait.jpg|width4=813|height4=1093 | caption4 = ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ | <!--header = Figure 1-3--> | footer = <center>Figure 1-3.</center>}} ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ [[ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ]] ਹੈ,<ref name="Miller"/>{{rp|73–80,93–95}}<ref>{{Citation |author=Darrigol, O. |title=The Genesis of the theory of relativity |year=2005 |journal=Séminaire Poincaré |volume=1 |pages=1–22 |url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |format=PDF |doi=10.1007/3-7643-7436-5_1 |isbn=978-3-7643-7435-8 |bibcode=2006eins.book....1D |access-date=2017-09-03 |archive-date=2018-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108205041/http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |url-status=dead }}</ref> ਜਿਸਨੇ 1898 ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Galison |first1=Peter |title=Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time |url=https://archive.org/details/einsteinsclocksp00gali |date=2003 |publisher=W. W. Norton & Company, Inc. |location=New York|isbn=0393020010 |pages=[https://archive.org/details/einsteinsclocksp00gali/page/n133 13]–47}}</ref><ref group=note>ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸਲਾ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਸਮੇਂ ਬਾਬਤ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ (ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲੈਣਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਆਪਸੀ-ਮੇਲ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ (ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਨ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬ੍ਰੇਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ, ਸੱਚਾ ਵਕਤ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ [[ਹੈਨਰੀ ਬ੍ਰਗਸਨ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਅਟੈਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਤਰਕ ਸੀ ਕਿ, ਵਕਤ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ੍ਰਾਲ ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹਨ। ਗੈਲੀਸਨ (2003), “ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਕੰਮ”</ref> 1900 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਛਾਣਿਆ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਦਾ [[ਲੋਕਲ ਟਾਈਮ]] ਦਰਅਸਲ ਓਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਲੌਕ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ [[ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ]] ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲੌਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref group=note>ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ]] ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲ, ਮੱਧ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਧੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੋ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੂਜੇ ਇਨਸਾਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਡਜਸਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਫਲੈਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੈਲੀਸਨ (2003), ''ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਥਨ।''</ref> 1900 ਅਤੇ 1904 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਏਇਥਰ ਦੀ ਜਨਮਜਾਤ ਪਛਾਣ-ਅਯੋਗਤਾ ਸੁਝਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਕਿਹਾ, ਅਤੇ 1905/1906 ਵਿੱਚ<ref>{{cite journal |last1=Poincare |first1=Henri |title=On the Dynamics of the Electron (Sur la dynamique de l’électron) |journal=Rendiconti del Circolo matematico di Palermo |date=1906 |volume=21 |pages=129–176 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Translation:On_the_Dynamics_of_the_Electron_(July)#.C2.A7_9._.E2.80.94_Hypotheses_on_gravitation|accessdate=15 July 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਬਣਾਇਆ। ਲੌਰੰਟਜ਼ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਵਕਤ, ਉਸਨੇ [[ਫੋਰ-ਪੁਜੀਸਨ]], [[ਫੋਰ-ਵਿਲੌਸਿਟੀ]], ਅਤੇ [[ਫੋਰ-ਫੋਰਸ]] ਨਾਮਕ ਵਿਭਿੰਨ [[ਫੋਰ-ਵੈਕਟਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਨਵੀਨ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Citation|author=Zahar, Elie|year=1989|orig-year=1983|title=Einstein's Revolution: A Study in Heuristic|chapter=Poincaré's Independent Discovery of the relativity principle |publisher=Open Court Publishing Company|location=Chicago|isbn=0-8126-9067-2}}</ref><ref name=Walter /> ਉਸਨੇ, ਫੇਰ ਵੀ, ਅਗਲੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 4-ਅਯਾਮੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੀਸਰਚ ਦੀ ਇਹ ਲਾਈਨ “ਸੀਮਤ ਲਾਭ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਜਰੂਰੀ” ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਢੁਕਵੀਂ ਲਗਦੀ ਹੈ।<ref name=Walter>{{cite book|author1=Walter, Scott A.|editor1-last=Renn|editor1-first=Jürgen|editor2-last=Schemmel|editor2-first=Matthias|title=The Genesis of General Relativity, Volume 3|chapter=Breaking in the 4-ਵੈਕਟਰ: the four-dimensional movement in gravitation, 1905–1910|date=2007|publisher=Springer|location=Berlin|pages=193–252|url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html|accessdate=15 July 2017|archiveurl=https://www.webcitation.org/6rxvbrr7g?url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html|archivedate=15 ਜੁਲਾਈ 2017|dead-url=no}}</ref> ਹੋਰ ਅੱਗੇ, 1909 ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਬਾਦ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="Pais"/>{{rp|163–174}} ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤਰਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Pais/><ref name=Miller/> 1905 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ (ਭਾਵੇਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਤੇਂ ਬਗੈਰ)।<ref name=Pais/><ref name=Miller/> ਜਦੋਂਕਿ ਉਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਅਤੇ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਹੀ ਸੀ। ਜਿਸਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਏਇਥਰ ਦਰਮਿਆਨ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਵਿਸਲੇਸ਼ਣ [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] ਨਾਲ਼ੋਂ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨਤੀਜੇ ਇਹ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਿਊਰੀ ਦੋ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ [[ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ]] ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪੁੰਜ]]-ਊਰਜਾ ਸਬੰਧ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 1907 ਵਿੱਚ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੀ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।, ਜਿਸਨੇ ਇਨਰਸੀਅਲ ਅਤੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਉਸਦੀ ਊਰਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਜਦੋਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਾਬਤ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ,<ref name="Schutz"/>{{rp|219}} ਫੇਰ ਵੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ, ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]], ਵੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਸੀ। [[ਮੈਕਸ ਬੌਰਨ]] ਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥ-ਸਹੋਯੋਗਿਕ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ:<ref name="Weinstein">{{cite web|last1=Weinstein |first1=Galina |title=Max Born, Albert Einstein and Hermann Minkowski's Space-Time Formalism of Special Relativity |url=https://arxiv.org/abs/1210.6929 |website=arXiv |publisher=Cornell University Library |accessdate=11 July 2017}}</ref> {{cquote|I ਕੋਲੋਗਨਿ ਗਿਆ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2 ਸਤੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਲੈਕਚਰ “ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ” ਸੁਣਿਆ। […] ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਓਦੋਂ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਓਹ ਪੇਪਰ ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਲ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਉੱਚਾਰੀ ਗਈ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਇਹੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਛਪਵਾਇਆ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਣਿਤਿਕ ਬਣਤਰ ਕੱਢਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਮਹਾਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸਾਂਝ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।}} ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ 1905 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਈਕਲਸਨ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ [[ਡੇਵਿਡ ਹਿਲਬ੍ਰਟ]] ਨੇ ਲੌਰੰਟਜ਼, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੀ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਝ ਪ੍ਰਤਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਕੰਮ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੋਵੇ।<ref name="Galison">{{cite journal|last1=Galison |first1=Peter Louis|title=Minkowski's space-time: From visual thinking to the absolute world |journal=Historical Studies in the Physical Sciences |date=1979 |volume=10 |pages=85–121 |doi=10.2307/27757388 |jstor=27757388 |accessdate=}}</ref> [[File:Minkowski Diagram from 1908 'Raum und Zeit' lecture.jpg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 1-4. 1908 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ “ਰਾਉਮ ਉਂਡ ਜ਼ੇਇਟ” ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕੀਤਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀਪੁਣਾ]] ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਾਲ ਕੁ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 5, 1907 ਨੂੰ “ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ” (''Das Relativitätsprinzip'') ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਗੌਟਿੰਗਟਨ ਮੈਥੇਮੈਟੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਲੈਚਕਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਜਨਤਾ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਰਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਏਇਥਰ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਪਰ “ਅੱਨਾਲਜ਼ ਔਫ ਫਿਜ਼ਿਕਸ” (''Annalen der Physik'') ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ 1915 ਵਾਲ਼ੇ ਉਸਦੇ ਮਰਣੋਪ੍ਰਾਂਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸੋਮਰਫੈਲਡ ਨੇ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੋੱਮਰਫੈਲਡ ਨੇ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਵਾਲੀ ਜੱਜਮੈਂਟ ਦੋਹਰਾਈ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਪਸ਼ਟਕਰਤਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ।<ref name=Weinstein/> ਦਸੰਬਰ 21, 1907 ਨੂੰ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਫੇਰ ਤੋਂ ਗੌਟਿੰਗਟਨ ਸੈਂਟੀਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਮੂਹਰੇ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 21, 1908 ਨੂੰ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੱਲਬਾਤ, ''ਸਪੇਸ ਐਂਡ ਟਾਈਮ'' (''Raum und Zeit''),<ref name="Minkowski_Raum_und_Zeit">{{cite journal|last1=Minkowski|first1=Hermann|title=Raum und Zeit|journal=Jahresberichte der Deutschen Mathematiker-Vereinigung |date=1909 |pages=1–14 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Translation:Space_and_Time |trans-title=Space and Time|publisher=B.G. Teubner}}</ref> ਜਰਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਔਫ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਐਂਡ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref group=note>ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਸਫੀਅਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) (ਜਿਵੇਂ [[ਲਾਈ ਸਫੀਅਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)]] ਜਾਂ [[ਕਨਫ੍ਰਮਲ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)]] ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੇ ਕੁੱਝ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ [[ਸਫੈਰੀਕਲ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]]ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮਾਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ (1912) ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ [[ਸਫੈਰੀਕਲ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਲੈਗੁਇੱਰੇ ਗਰੁੱਪ|ਸਰਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਗੁਇੱਰੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ]] ਹੈ, ਜੋ ਸਫੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸਫੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤਹਿਾਂ ਨੂੰ ਸਤਹਿਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਮੋਬੀਅਸ ਗਰੁੱਪ]] (ਜੋ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ R3 ਵਿੱਚ ਆਈਸੋਮੀਟ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦਰਮਿਆਨ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।</ref> “ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ” ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਸਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਇਸਲਈ, ਸਪੇਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਘਟ ਕੇ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਸਮ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇਗੀ।” ''ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ'' ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ (Fig.&nbsp;1‑4) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿ “ਸਥਿਰ ਅੰਤ੍ਰਾਲ” ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਇਸ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣਤਾ ਦੀ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref group=note>''(ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ'' '''''G''<sub>∞</sub>''' ''ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਗਰੁੱਪ ਹੇ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ'' '''''G''<sub>c</sub>''' ''ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਹੈ।)'' "ਇਸਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੁੱਪ '''''G''<sub>c</sub>''',{{nowrap|1='''''c'' = &infin;'''}} ਵਾਸਤੇ ਹੱਦ ਅੰਦਰ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਗਰੁੱਪ '''''G''<sub>∞</sub>''' ਦੀ ਤਰਾਂ, ਇੰਨਬਿੰਨ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੂਰਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ '''''G''<sub>c</sub>''' ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ '''''G''<sub>∞</sub>''' ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੁੱਧੀਯੋਗ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕੋਈ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੋਚੇਗਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਗਰੁੱਪ '''''G''<sub>∞</sub>''' ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪ '''''G''<sub>c</sub>''' ਵਾਸਤੇ, ਜਿੱਥੇ '''''c''''' ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਨਾਪ ਇਕਾਈਆਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ (1909), ''ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਥਨ''</ref> ਆਈਨਸਟਾਈਨ, ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।, ਤੇ ਇਸਨੂੰ ''überflüssige Gelehrsamkeit'' (ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਨ) ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, 1907 ਵਿੱਚ ਸੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਰੀਸਰਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਤਿ ਆਪਣੀ ਸ਼ੰਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref name="Pais"/>{{rp|151–152}} ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ, ਇਸਲਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੱਜਕੱਲ “ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ” ਦੇ ਨਾਮਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵਾਧੂ ਵੇਰਵੇ == {{reflist|group="ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ"|30em}} == ਨੋਟਸ == {{reflist|group=note|30em}} == ਹਵਾਲੇ == === ਮੁਢਲੇ ਸੋਮੇ === {{Refbegin|35em}} *{{Citation |author=Abraham, Max |year=1902 |title=[[s:de:Dynamik des Electrons|Dynamik des Electrons]] |journal=Nachrichten von der Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse |pages=20–41}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19023150105 |author=Abraham, Max |year=1903 |title=[[s:de:Prinzipien der Dynamik des Elektrons (1903)|Prinzipien der Dynamik des Elektrons]] |journal=Annalen der Physik |volume=315 |issue=1 |pages=105–179|bibcode = 1902AnP...315..105A }} *{{Citation |author=Abraham, Max |year=1904 |title=[[s:de:Die Grundhypothesen der Elektronentheorie|Die Grundhypothesen der Elektronentheorie]] |trans_title=[[s:Translation:The Fundamental Hypotheses of the Theory of Electrons|The Fundamental Hypotheses of the Theory of Electrons]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=5 |pages=576–579}} * {{Citation |author=Abraham, Max |year=1914 |title=Neuere Gravitationstheorien |journal=Jahrbuch für Radioaktivität und Elektronik |volume=11 |issue=4 |pages=470–520 |url=http://libcoll.mpiwg-berlin.mpg.de/elib/all_documents/Abrah_Neuer_01_1915 |postscript=. }} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{Citation |author=Alväger, Farley, Kjellmann, Walle |year=1964 |title=Test of the second postulate of special relativity in the GeV region |journal=Phys. Rev. Letters |volume=12 |issue=3 |pages=260–262 |doi=10.1016/0031-9163(64)91095-9 |bibcode=1964PhL....12..260A}} *{{Citation |author=Bartoli, Adolfo |year=1884 |orig-year=1876 |title=Il calorico raggiante e il secondo principio di termodynamica |journal=Nuovo Cimento |volume=15 |pages=196–202 |url=http://fisicavolta.unipv.it/percorsi/pdf/press.pdf |doi=10.1007/bf02737234 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217082457/http://fisicavolta.unipv.it/percorsi/pdf/press.pdf |archivedate=December 17, 2008 |df=mdy-all }} * {{Citation |doi=10.1112/plms/s2-8.1.223 |author=Bateman, Harry |year=1910 |orig-year=1909 |title=[[s:The Transformation of the Electrodynamical Equations|The Transformation of the Electrodynamical Equations]] |journal=Proceedings of the London Mathematical Society |volume=8 |issue=1 |pages=223–264 |postscript=.}} *{{Citation |author=Borel, Émile |year=1913 |title=La théorie de la relativité et la cinématique |journal=Comptes Rendus des Séances de l'Académie des Sciences |volume=156 |pages=215–218 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3109m/f215.chemindefer }} *{{Citation |author=Borel, Émile |year=1913 |title=La cinématique dans la théorie de la relativité |journal=Comptes Rendus des Séances de l'Académie des Sciences |volume=157 |pages=703–705 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k31103/f703.table }} *{{Citation |author=Born, Max |year=1909 |title=Die Theorie des starren Körpers in der Kinematik des Relativitätsprinzips |trans_title=[[s:Translation:The Theory of the Rigid Electron in the Kinematics of the Principle of Relativity|The Theory of the Rigid Electron in the Kinematics of the Principle of Relativity]] |journal=Annalen der Physik |volume=335 |issue=11 |pages=1–56 |doi=10.1002/andp.19093351102|bibcode = 1909AnP...335....1B }} *{{Citation |author=Brecher, Kenneth |year=1977 |title=Is the Speed of Light Independent of the Velocity of the Source? |journal=Phys. Rev. Letters |volume=39 |issue=17 |pages=1051–1054 |doi=10.1103/PhysRevLett.39.1051 |bibcode=1977PhRvL..39.1051B}} * {{Citation |doi=10.1002/andp.19033160604 |author=Bucherer, A. H. |year=1903 |title=[[s:de:Über den Einfluß der Erdbewegung auf die Intensität des Lichtes|Über den Einfluß der Erdbewegung auf die Intensität des Lichtes]] |journal=Annalen der Physik |volume=316 |issue=6 |pages=270–283|bibcode = 1903AnP...316..270B }} *{{Citation |author=Bucherer, A. H. |year=1908 |title=[[s:de:Messungen an Becquerelstrahlen|Messungen an Becquerelstrahlen. Die experimentelle Bestätigung der Lorentz-Einsteinschen Theorie.]] ([[s:en:Translation:Measurements of Becquerel rays|Measurements of Becquerel rays. The Experimental Confirmation of the Lorentz-Einstein Theory]]) |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=9 |issue=22 |pages=755–762}} *{{Citation |author=Cohn, Emil |year=1901 |title=Über die Gleichungen der Electrodynamik für bewegte Körper |journal=Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles |volume=5 |pages=516–523}} *{{Citation |last=Cohn, Emil |year=1904 |title=Zur Elektrodynamik bewegter Systeme I |trans_title=[[s:Translation:On the Electrodynamics of Moving Systems I|On the Electrodynamics of Moving Systems I]] |journal= Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften |volume=1904/2 |issue=40 |pages =1294–1303}} *{{Citation |last=Cohn, Emil |year=1904 |title=Zur Elektrodynamik bewegter Systeme II |trans_title=[[s:Translation:On the Electrodynamics of Moving Systems II|On the Electrodynamics of Moving Systems II]] |journal= Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften |volume=1904/2 |issue=43 |pages =1404–1416}} *{{Citation |author=Comstock, Daniel Frost |year=1910 |title=[[s:The Principle of Relativity (Comstock)|The Principle of Relativity]] |journal=Science |volume=31 |pages=767–772 |doi=10.1126/science.31.803.767 |pmid=17758464 |issue=803|bibcode = 1910Sci....31..767C }} * {{Citation |doi=10.1112/plms/s2-8.1.77 |author=Cunningham, Ebenezer |year=1910 |orig-year=1909 |title=[[s:The principle of Relativity in Electrodynamics and an Extension Thereof|The principle of Relativity in Electrodynamics and an Extension Thereof]] |journal=Proceedings of the London Mathematical Society |volume=8 |issue=1 |pages=77–98 |postscript=.}} *{{Citation |author=De Sitter, Willem |title=[[s:A proof of the constancy of the velocity of light|A proof of the constancy of the velocity of light]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |volume=15 |issue=2 |year=1913 |pages=1297–1298}} *{{Citation |author=De Sitter, Willem |title=[[s:On the constancy of the velocity of light|On the constancy of the velocity of light]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |volume=16 |issue=1 |year=1913 |pages=395–396}} *{{Citation |author=Ehrenfest, Paul |year=1909 |title=[[s:de:Gleichförmige Rotation starrer Körper und Relativitätstheorie|Gleichförmige Rotation starrer Körper und Relativitätstheorie]] |trans_title=[[s:Translation:Uniform Rotation of Rigid Bodies and the Theory of Relativity|Uniform Rotation of Rigid Bodies and the Theory of Relativity]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=10 |pages=918}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19053221004 |author=Einstein, Albert |year=1905a |title=Zur Elektrodynamik bewegter Körper |journal=Annalen der Physik |volume=322 |issue=10 |pages=891–921 |bibcode=1905AnP...322..891E |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1905_17_891-921.pdf }}. See also: [http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/ English translation]. *{{Citation |doi=10.1002/andp.19053231314 |author=Einstein, Albert |year=1905b |title=Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig? |journal=Annalen der Physik |volume=323 |issue=13 |pages=639–641 |bibcode=1905AnP...323..639E |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1905_18_639-641.pdf }}. See also the [http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/E_mc2/www/ English translation]. *{{Citation |doi=10.1002/andp.19063250814 |author=Einstein, Albert |year=1906 |title=Das Prinzip von der Erhaltung der Schwerpunktsbewegung und die Trägheit der Energie |journal=Annalen der Physik |volume=325 |issue=8 |pages=627–633 |bibcode=1906AnP...325..627E |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1906_20_627-633.pdf }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19073280713 |author=Einstein, Albert |year=1907 |title=Über die vom Relativitätsprinzip geforderte Trägheit der Energie |journal=Annalen der Physik |volume=328 |issue=7 |pages=371–384 |bibcode=1907AnP...328..371E |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1907_23_371-384.pdf }} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1908 |orig-year=1907 |title=Über das Relativitätsprinzip und die aus demselben gezogenen Folgerungen |journal=Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik |volume=4 |pages=411–462 |bibcode=1908JRE.....4..411E |url=http://www.soso.ch/wissen/hist/SRT/E-1907.pdf }} *{{Citation |author1=Einstein, Albert |author2=Laub, Jakob |year=1908b |title=Über die elektromagnetischen Grundgleichungen für bewegte Körper |journal=Annalen der Physik |volume=331 |issue=8 |pages=532–540 |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1908_26_532-540.pdf |doi=10.1002/andp.19083310806 |bibcode=1908AnP...331..532E }} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1909 |title=[[s:The Development of Our Views on the Composition and Essence of Radiation|The Development of Our Views on the Composition and Essence of Radiation]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=10 |issue=22 |pages=817–825}} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1912 |title=Relativität und Gravitation. Erwiderung auf eine Bemerkung von M. Abraham |journal=Annalen der Physik |volume=38 |issue=10 |pages=1059–1064 |url=http://www.physik.uni-augsburg.de/annalen/history/einstein-papers/1912_38_1059-1064.pdf |doi=10.1002/andp.19123431014 |bibcode=1912AnP...343.1059E }} *{{Citation |author=Einstein A. |year=1916 |title=[[s:Relativity: The Special and General Theory|Relativity: The Special and General Theory]] |publisher=Springery}} *{{Citation |author=Einstein, Albert |year=1922 |title=[[s:Ether and the Theory of Relativity|Ether and the Theory of Relativity]] |publisher=Methuen & Co.}} *{{Citation |author=FitzGerald, George Francis |year=1889 |title=[[s:The Ether and the Earth's Atmosphere|The Ether and the Earth's Atmosphere]] |journal=Science |volume=13 |pages=390 |doi=10.1126/science.ns-13.328.390 |pmid=17819387 |issue=328|bibcode = 1889Sci....13..390F }} *{{Cite journal|author=Fizeau, H.|title=[[s:The Hypotheses Relating to the Luminous Aether|The Hypotheses Relating to the Luminous Aether, and an Experiment which Appears to Demonstrate that the Motion of Bodies Alters the Velocity with which Light Propagates itself in their Interior]]|journal=Philosophical Magazine|volume=2|year=1851|pages=568–573}} *{{Citation |author=Fox, J.G. |title=Experimental Evidence for the Second Postulate of Special Relativity |journal=American Journal of Physics |volume=30 |issue=1 |year=1962 |pages=297–300 |doi=10.1119/1.1941992 |postscript=. |bibcode=1965AmJPh..33....1F }} *{{Citation |author=Filippas, T.A. |author2=Fox, J.G. |title=Velocity of Gamma Rays from a Moving Source |journal=Physical Review |year=1964 |volume=135 |issue=4B |pages=B1071-1075 |bibcode = 1964PhRv..135.1071F |doi = 10.1103/PhysRev.135.B1071 }} *{{Citation |author1=Frank, Philipp |author2=Rothe, Hermann |year=1910 |title=Über die Transformation der Raum-Zeitkoordinaten von ruhenden auf bewegte Systeme |journal=Annalen der Physik |volume=339 |issue=5 |pages=825–855 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k15337j/f845.table |doi=10.1002/andp.19113390502 |bibcode=1911AnP...339..825F }} *{{Citation |author=Augustin Fresnel |title=Sur la diffraction de la lumière |journal=Annales de chimie et de physique |volume=1 |year=1816 |pages=239–281 |url=https://books.google.com/books?id=dJY5AAAAcAAJ&pg=PA199 }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19043201206 |author=Hasenöhrl, Friedrich |year=1904 |title=[[s:de:Zur Theorie der Strahlung in bewegten Körpern|Zur Theorie der Strahlung in bewegten Körpern]] |trans_title=[[s:Translation:On the Theory of Radiation in Moving Bodies|On the Theory of Radiation in Moving Bodies]] |journal=Annalen der Physik |volume=320 |issue=12 |pages=344–370|bibcode = 1904AnP...320..344H }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19053210312 |author=Hasenöhrl, Friedrich |year=1905 |title=[[s:de:Zur Theorie der Strahlung in bewegten Körpern. Berichtigung|Zur Theorie der Strahlung in bewegten Körpern. Berichtigung]] |trans_title=[[s:Translation:On the Theory of Radiation in Moving Bodies. Correction|On the Theory of Radiation in Moving Bodies. Correction]] |journal=Annalen der Physik |volume=321 |issue=3 |pages=589–592|bibcode = 1905AnP...321..589H }} *{{Citation |author=Heaviside, Oliver |year=1894 |orig-year=1888 |chapter=[[s:Electromagnetic effects of a moving charge|Electromagnetic waves, the propagation of potential, and the electromagnetic effects of a moving charge]] |title=Electrical papers |volume=2 |pages=490–499}} *{{Citation |author=Heaviside, Oliver |year=1889 |title=[[s:Motion of Electrification through a Dielectric|On the Electromagnetic Effects due to the Motion of Electrification through a Dielectric]] |journal=Philosophical Magazine |series=5 |volume=27 |issue=167 |pages=324–339 |doi=10.1080/14786448908628362}} *{{Citation |author=Herglotz, Gustav |year=1910 |orig-year=1909 |title=Über den vom Standpunkt des Relativitätsprinzips aus als starr zu bezeichnenden Körper |trans_title=[[s:Translation:On bodies that are to be designated as "rigid"|On bodies that are to be designated as "rigid" from the standpoint of the relativity principle]] |journal=Annalen der Physik |volume=336 |issue=2 |pages=393–415 |doi=10.1002/andp.19103360208|bibcode = 1910AnP...336..393H }} *{{Citation |author=Hertz, Heinrich |year=1890a |title=[[s:de:Elektrische Kraft Hertz:208|Über die Grundgleichungen der Elektrodynamik für ruhende Körper]] |journal=Annalen der Physik |volume=276 |issue=8 |pages=577–624|bibcode = 1890AnP...276..577H |doi = 10.1002/andp.18902760803 }} *{{Citation |author=Hertz, Heinrich |year=1890b |title=[[s:de:Elektrische Kraft Hertz:208|Über die Grundgleichungen der Elektrodynamik für bewegte Körper]] |journal=Annalen der Physik |volume=277 |issue=11 |pages=369–399|bibcode = 1890AnP...277..369H |doi = 10.1002/andp.18902771102 }} * {{Cite journal|author=Ignatowsky, W. v.|title=[[s:de:Einige allgemeine Bemerkungen über das Relativitätsprinzip|Einige allgemeine Bemerkungen über das Relativitätsprinzip]] |journal=Physikalische Zeitschrift |trans_title=[[s:Translation:Some General Remarks on the Relativity Principle|Some General Remarks on the Relativity Principle]] |volume=11|year=1910|pages=972–976}} *{{Cite journal |author=Ignatowsky, W. v. |title=[[s:de:Das Relativitätsprinzip (Ignatowski)|Das Relativitätsprinzip]] |journal=Archiv der Mathematik und Physik |volume=17, 18 |year=1911 |pages=1–24, 17–40}} *{{Citation |author=Kaufmann, Walter |year=1902 |title=Die elektromagnetische Masse des Elektrons |trans_title=[[s:Translation:The Electromagnetic Mass of the Electron|The Electromagnetic Mass of the Electron]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=4 |issue=1b |pages=54–56}} *{{Citation |author=Kaufmann, Walter |year=1905 |title=Über die Konstitution des Elektrons |trans_title=[[s:Translation:On the Constitution of the Electron (1905)|On the Constitution of the Electron]] |journal=Sitzungsberichte der Königlich Preußische Akademie der Wissenschaften |volume=45 |pages=949–956}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19063240303 |author=Kaufmann, Walter |year=1906 |title=Über die Konstitution des Elektrons |trans_title=[[s:Translation:On the Constitution of the Electron (1906)|On the Constitution of the Electron]] |journal=Annalen der Physik |volume=324 |issue=3 |pages=487–553|bibcode = 1906AnP...324..487K }} * {{Citation |author=Lange, Ludwig |year=1885 |title=Ueber die wissenschaftliche Fassung des Galileischen Beharrungsgesetzes |journal=Philosophische Studien |volume=2 |pages=266–297 |url=http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/references?id=lit4135 }} *{{Citation |author=Langevin, Paul |year=1908 |orig-year=1904 |title=[[s:The Relations of Physics of Electrons to Other Branches of Science|The Relations of Physics of Electrons to Other Branches of Science]] |journal=International Congress of Arts and Science |volume=7 |pages=121–156}} *{{Citation |author=Langevin, Paul |year=1905 |title=[[s:fr:Sur l'impossibilité physique de mettre en évidence le mouvement de translation de la Terre|Sur l'impossibilité physique de mettre en évidence le mouvement de translation de la Terre]] |journal=Comptes Rendus des Séances de l'Académie des Sciences |volume=140 |pages=1171–1173}} *{{citation |first = P. |last = Langevin |author-link = Paul Langevin |title = The evolution of space and time |journal = Scientia |volume = X |pages = 31–54 |year = 1911 |url = http://amshistorica.unibo.it/diglib.php?inv=7&int_ptnum=108&term_ptnum=302 |access-date = 2017-09-03 |archive-date = 2015-04-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150428001248/http://amshistorica.unibo.it/diglib.php?inv=7&int_ptnum=108&term_ptnum=302 |url-status = dead }} (translated by J. B. Sykes, 1973). *{{Citation |author=Larmor, Joseph |year=1897 |title=[[s:Dynamical Theory of the Electric and Luminiferous Medium III|On a Dynamical Theory of the Electric and Luminiferous Medium, Part 3, Relations with material media]] |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society |volume=190 |pages=205–300 |doi=10.1098/rsta.1897.0020|bibcode = 1897RSPTA.190..205L }} *{{Citation |author=Larmor, Joseph |year=1900 |title=[[s:Aether and Matter|Aether and Matter]] |publisher=Cambridge University Press}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19073280910 |author=Laub, Jakob |year=1907 |title=[[s:oldwikisource:Zur Optik der bewegten Körper I|Zur Optik der bewegten Körper]] |journal=Annalen der Physik |volume=328 |issue=9 |pages=738–744|bibcode = 1907AnP...328..738L }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19073281015 |author=Laue, Max von |year=1907 |title=Die Mitführung des Lichtes durch bewegte Körper nach dem Relativitätsprinzip |trans_title=[[s:Translation:The Entrainment of Light by Moving Bodies in Accordance with the Principle of Relativity|The Entrainment of Light by Moving Bodies in Accordance with the Principle of Relativity]] |journal=Annalen der Physik |volume=328 |issue=10 |pages=989–990|bibcode = 1907AnP...328..989L }} *{{Citation |author=Laue, Max von |year=1911a |title={{Internet archive|dasrelativittsp00lauegoog|Das Relativitätsprinzip}} |publisher=Vieweg |location=Braunschweig}} *{{Citation |author=Laue, Max von |year=1911b |title=Zur Diskussion über den starren Körper in der Relativitätstheorie |trans_title=[[s:Translation:On the Discussion Concerning Rigid Bodies in the Theory of Relativity|On the Discussion Concerning Rigid Bodies in the Theory of Relativity]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=12 |pages=85–87}} *{{Citation |author=Laue, Max von |year=1911c |title=Über einen Versuch zur Optik der bewegten Körper |trans_title=[[s:Translation:On an Experiment on the Optics of Moving Bodies|On an Experiment on the Optics of Moving Bodie]] |journal=Münchener Sitzungsberichte |volume=1911 |pages=405–412}} *{{Citation |author=Laue, Max von |year=1913 |title=Das Relativitätsprinzip |edition=2 |publisher=Vieweg |location=Braunschweig}} *{{Citation |author=Lewis, Gilbert N. |year=1908 |title=[[s:A revision of the Fundamental Laws of Matter and Energy|A revision of the Fundamental Laws of Matter and Energy]] |journal=Philosophical Magazine |volume=16 |pages=705–717 |doi=10.1080/14786441108636549}} *{{Citation |author1=Lewis, Gilbert N. |author2=Tolman, Richard C. |year=1909 |title=[[s:The Principle of Relativity, and Non-Newtonian Mechanics|The Principle of Relativity, and Non-Newtonian Mechanics]] |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |volume=44 |pages=709–726 |doi=10.2307/20022495}} *{{Citation |author1=Lewis, Gilbert N. |author2=Wilson, Edwin B. |year=1912 |title={{Internet archive|proceedingsofamer48amer|The Space-time Manifold of Relativity. The Non-Euclidean Geometry of Mechanics and Electromagnetics}} |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |volume=48 |pages=387–507 |doi=10.2307/20022840}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1886 |title=De l'influence du mouvement de la terre sur les phénomènes lumineux |journal=Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles |volume=21 |pages=103–176}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1892a |title={{Internet archive|lathorielectrom00loregoog|La Théorie electromagnétique de Maxwell et son application aux corps mouvants}} |journal=Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles |volume=25 |pages=363–552}} *{{Citation |last=Lorentz |first=Hendrik Antoon |year=1892b |title=De relatieve beweging van de aarde en den aether |trans_title=[[s:Translation:The Relative Motion of the Earth and the Aether|The Relative Motion of the Earth and the Aether]] |journal=Zittingsverlag Akad. V. Wet. |pages=74–79 |volume=1}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1895 |title=[[s:de:Versuch einer Theorie der electrischen und optischen Erscheinungen in bewegten Körpern|Versuch einer Theorie der electrischen und optischen Erscheinungen in bewegten Körpern]] |trans_title=[[s:Translation:Attempt of a Theory of Electrical and Optical Phenomena in Moving Bodies|Attempt of a Theory of Electrical and Optical Phenomena in Moving Bodies]] |location=Leiden |publisher=E.J. Brill}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1899 |title=[[s:Simplified Theory of Electrical and Optical Phenomena in Moving Systems|Simplified Theory of Electrical and Optical Phenomena in Moving Systems]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |volume=1 |pages=427–442}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |title=[[s:Considerations on Gravitation|Considerations on Gravitation]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |year=1900 |volume=2 |pages=559–574}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1904a |journal=Encyclopädie der mathematischen Wissenschaften |title=Weiterbildung der Maxwellschen Theorie. Elektronentheorie. |pages=145–288 |volume=5 |issue=2 |url=http://gdz.sub.uni-goettingen.de/no_cache/dms/load/img/?IDDOC=201792 }} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1904b |title=[[s:Electromagnetic phenomena|Electromagnetic phenomena in a system moving with any velocity smaller than that of light]] |journal=Proceedings of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |volume=6 |pages=809–831}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |origyear=1910|year=1931 |title=Lecture on theoretical physics, Vol.3 |publisher=MacMillan |location=London}} *{{Citation |author1=Lorentz, Hendrik Antoon |author2=Einstein, Albert |author3=Minkowski, Hermann |year=1913 |title={{Internet archive|dasrelativittsp00minkgoog|Das Relativitätsprinzip. Eine Sammlung von Abhandlungen.}} |location=Leipzig & Berlin |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1914 |title=[[s:Das Relativitätsprinzip (Lorentz)|Das Relativitätsprinzip. Drei Vorlesungen gehalten in Teylers Stiftung zu Haarlem]] |publisher=B.G. Teubner |location=Leipzig and Berlin}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1914 |title=La Gravitation |journal=Scientia |volume=16 |pages=28–59 |url=http://diglib.cib.unibo.it/diglib.php?inv=7&int_ptnum=16&term_ptnum=36&format=jpg |access-date=2017-09-03 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206021200/http://diglib.cib.unibo.it/diglib.php?inv=7&int_ptnum=16&term_ptnum=36&format=jpg |url-status=dead }} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1916 |title={{Internet archive|electronstheory00lorerich|The theory of electrons and its applications to the phenomena of light and radiant heat}} |location=Leipzig & Berlin |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1921 |title=[[s:fr:Deux Mémoires de Henri Poincaré sur la Physique Mathématique|Deux Mémoires de Henri Poincaré sur la Physique Mathématique]] |trans_title=[[s:Translation:Two Papers of Henri Poincaré on Mathematical Physics|Two Papers of Henri Poincaré on Mathematical Physics]] |journal=Acta Mathematica |volume=38 |issue=1 |pages=293–308 |doi=10.1007/BF02392073}}; *{{Citation |author=Lorentz, Hendrik Antoon |year=1928 |title=Conference on the Michelson-Morley Experiment |journal=The Astrophysical Journal |volume=68 |pages=345–351 |bibcode=1928ApJ....68..341M |doi=10.1086/143148 |last2=Lorentz |first2=H. A. |last3=Miller |first3=D. C. |last4=Kennedy |first4=R. J. |last5=Hedrick |first5=E. R. |last6=Epstein |first6=P. S.}} *{{Citation |author=Mach, Ernst |year=1912 |orig-year=1883 |title=Die Mechanik in ihrer Entwicklung |location=Leipzig |publisher=Brockhaus |url=http://www.jwdt.com/~paysan/mach.pdf |access-date=2017-09-03 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713131216/http://www.jwdt.com/~paysan/mach.pdf |url-status=dead }} *{{Citation |author=Maxwell, James Clerk |title=[[s:A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field|A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field]] |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society |volume=155 |year=1864 |pages=459–512 |doi=10.1098/rstl.1865.0008 |bibcode=1865RSPT..155..459C}} *{{Citation |author=Maxwell, James Clerk |year=1873 |title={{Internet archive|electricandmag02maxwrich|A Treatise on electricity and magnetism}} |volume=2 |chapter=§ 792 |pages=391 |publisher=Macmillan & Co. |location=London}} *{{Citation |author=Michelson, Albert A. |title=[[s:The Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether|The Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether]] |journal=American Journal of Science |volume=22 |year=1881 |pages=120–129 |doi=10.2475/ajs.s3-22.128.120}} *{{Citation |author1=Michelson, Albert A. |author2=Morley, Edward W. |title=[[s:Influence of Motion of the Medium on the Velocity of Light|Influence of Motion of the Medium on the Velocity of Light]] |journal=American Journal of Science |volume=31 |year=1886 |pages=377–386 |doi=10.2475/ajs.s3-31.185.377}} *{{Citation |author1=Michelson, Albert A. |author2=Morley, Edward W. |title=[[s:On the Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether|On the Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether]] |journal=American Journal of Science |volume=34 |year=1887 |pages=333–345 |doi=10.2475/ajs.s3-34.203.333}} *{{Citation |author1=Michelson, Albert A. |author2=Gale, Henry G. |title=The Effect of the Earth's Rotation on the Velocity of Light |journal=The Astrophysical Journal |volume=61 |year=1925 |pages=140–145 |bibcode=1925ApJ....61..140M |doi=10.1086/142879}} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19153521505 |author=Minkowski, Hermann |origyear=1907|year=1915 |title=[[s:de:Das Relativitätsprinzip (Minkowski)|Das Relativitätsprinzip]] |journal=Annalen der Physik |volume=352 |issue=15 |pages=927–938|bibcode = 1915AnP...352..927M }} *{{Citation |author=Minkowski, Hermann |year=1908 |orig-year=1907 |title=[[s:de:Die Grundgleichungen für die elektromagnetischen Vorgänge in bewegten Körpern|Die Grundgleichungen für die elektromagnetischen Vorgänge in bewegten Körpern]] |trans_title=[[s:Translation:The Fundamental Equations for Electromagnetic Processes in Moving Bodies|The Fundamental Equations for Electromagnetic Processes in Moving Bodies]] |journal=Nachrichten von der Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse |pages=53–111}} (English translation in 1920 by [[Meghnad Saha]]). *{{Citation|author=Minkowski, Hermann|year=1909|orig-year=1908| title=[[s:de:Raum und Zeit (Minkowski)|Raum und Zeit]]|journal=Physikalische Zeitschrift|volume=10|pages=75–88}} :*Various English translations on Wikisource: [[s:Space and Time|Space and Time]] *{{Citation |doi=10.1002/andp.19073270504 |author=Mosengeil, Kurd von |year=1907 |title=[[s:de:Theorie der stationären Strahlung|Theorie der stationären Strahlung in einem gleichförmig bewegten Hohlraum]] |journal=Annalen der Physik |volume=327 |issue=5 |pages=867–904|bibcode = 1907AnP...327..867V }} *{{Citation |author=Neumann, Carl |year=1870 |title={{Internet archive|ueberdieprincip00neumgoog|Ueber die Principien der Galilei-Newtonschen Theorie}} |location=Leipzig |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Neumann, Günther |year=1914 |title=Die träge Masse schnell bewegter Elektronen |journal=Annalen der Physik |volume=350 |issue=20 |pages=529–579 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k153486/f542.table |doi=10.1002/andp.19143502005 |bibcode=1914AnP...350..529N }} * {{Citation |doi=10.1002/andp.19133471303 |author=Nordström, Gunnar |year=1913 |title=Zur Theorie der Gravitation vom Standpunkt des Relativitätsprinzips |journal=Annalen der Physik |volume=347 |issue=13 |pages=533–554 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k153455.image.f545 |postscript=. |bibcode=1913AnP...347..533N }} *{{Citation |author=Palagyi, Menyhért |year=1901 |title=[[s:de:Neue Theorie des Raumes und der Zeit|Neue Theorie des Raumes und der Zeit]] |location=Leipzig |publisher=Wilhelm Engelmann}} *{{Citation |author=Planck, Max |year=1906a |title=Das Prinzip der Relativität und die Grundgleichungen der Mechanik |trans_title=[[s:Translation:The Principle of Relativity and the Fundamental Equations of Mechanics|The Principle of Relativity and the Fundamental Equations of Mechanics]] |journal=Verhandlungen Deutsche Physikalische Gesellschaft |volume=8 |pages=136–141}} *{{Citation |author=Planck, Max |year=1906b |title=Die Kaufmannschen Messungen der Ablenkbarkeit der β-Strahlen in ihrer Bedeutung für die Dynamik der Elektronen |trans_title=[[s:Translation:The Measurements of Kaufmann|The Measurements of Kaufmann on the Deflectability of β-Rays in their Importance for the Dynamics of the Electrons]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=7 |pages=753–761}} *{{Citation |author=Planck, Max |year=1907 |title=Zur Dynamik bewegter Systeme |trans_title=[[s:Translation:On the Dynamics of Moving Systems|On the Dynamics of Moving Systems]] |journal=Sitzungsberichte der Königlich-Preussischen Akademie der Wissenschaften, Berlin |volume=Erster Halbband |issue=29 |pages=542–570}} *{{Citation |author=Planck, Max |year=1908 |title=Bemerkungen zum Prinzip der Aktion und Reaktion in der allgemeinen Dynamik |trans_title=[[s:Translation:Notes on the Principle of Action and Reaction in General Dynamics|Notes on the Principle of Action and Reaction in General Dynamics]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=9 |issue=23 |pages=828–830}} *{{Citation |author=Planck, Max |origyear=1909|year=1915 |chapter=[[s:General Dynamics. Principle of Relativity|General Dynamics. Principle of Relativity]] |title=Eight lectures on theoretical physics |location=New York |publisher=Columbia University Press}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1889 |title=Théorie mathématique de la lumière |volume=1 |publisher=G. Carré & C. Naud |location=Paris}} Preface partly reprinted in "Science and Hypothesis", Ch. 12. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1895 |title=A propos de la Théorie de M. Larmor |journal=L'éclairage électrique |volume=5 |pages=5–14}} Reprinted in Poincaré, Oeuvres, tome IX, pp.&nbsp;395–413 *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1913 |orig-year=1898 |title=The Foundations of Science (The Value of Science) |chapter=[[s:The Measure of Time|The Measure of Time]] |location=New York |publisher=Science Press |pages=222–234}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1900a |title=Les relations entre la physique expérimentale et la physique mathématique |journal=Revue générale des sciences pures et appliquées |volume=11 |pages=1163–1175 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k17075r/f1167.table }}. Reprinted in "Science and Hypothesis", Ch. 9–10. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1900b |title=[[s:fr:La théorie de Lorentz et le principe de réaction|La théorie de Lorentz et le principe de réaction]] |journal=Archives néerlandaises des sciences exactes et naturelles |volume=5 |pages=252–278}}. See also the [http://www.physicsinsights.org/poincare-1900.pdf English translation]. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1901a |title=Sur les principes de la mécanique |journal=Bibliothèque du Congrès international de philosophie |pages=457–494}}. Reprinted in "Science and Hypothesis", Ch. 6–7. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1901b |title={{Internet archive|electriciteetopt019479mbp|Électricité et optique}} |publisher=Gauthier-Villars |location=Paris}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1902 |title=[[Science and Hypothesis]] |location=London and Newcastle-on-Cyne (1905) |publisher=The Walter Scott publishing Co.}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1906 |orig-year=1904 |chapter=[[s:The Principles of Mathematical Physics|The Principles of Mathematical Physics]] |title=Congress of arts and science, universal exposition, St. Louis, 1904 |volume=1 |pages=604–622 |publisher=Houghton, Mifflin and Company |location=Boston and New York}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1905b |title=[[s:fr:Sur la dynamique de l’électron (juin)|Sur la dynamique de l'électron]] |trans_title=[[s:Translation:On the Dynamics of the Electron (June)|On the Dynamics of the Electron]] |journal=Comptes Rendus |volume=140 |pages=1504–1508}}. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1906 |orig-year=1905 |title=[[s:fr:Sur la dynamique de l’électron (juillet)|Sur la dynamique de l'électron]] |trans_title=[[s:Translation:On the Dynamics of the Electron (July)|On the Dynamics of the Electron]] |journal=Rendiconti del Circolo matematico di Palermo |volume=21 |pages=129–176 |doi=10.1007/BF03013466}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1913 |orig-year=1908 |title=The foundations of science (Science and Method) |chapter=[[s:The New Mechanics|The New Mechanics]] |location=New York |publisher=Science Press |pages=486–522}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1909 |title=[[s:fr:La Mécanique nouvelle (Lille)|La Mécanique nouvelle (Lille)]] |journal=Revue scientifique |volume=47 |pages=170–177 |location=Paris}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1910 |orig-year=1909 |contribution=[[s:The New Mechanics (Göttingen)|The New Mechanics (Göttingen)]] |title=Sechs Vorträge über ausgewählte Gegenstände aus der reinen Mathematik und mathematischen Physik |publisher=B.G.Teubner |location=Leipzig und Berlin |pages=41–47}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1911 |orig-year= |title=[[s:de:Die neue Mechanik (Poincaré 1910)|Die neue Mechanik (Berlin)]] |location=Leipzig & Berlin |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1912 |title=L'hypothèse des quanta |journal=Revue scientifique |volume=17 |pages=225–232}} Reprinted in Poincaré 1913, Ch. 6. *{{Citation |author=Poincaré, Henri |year=1913 |title={{Internet archive|mathematicsandsc001861mbp|Last Essays}} |location=New York |publisher=Dover Publication (1963)}} *{{Citation |author=Ritz, Walter |year=1908 |title=Recherches critiques sur l'Électrodynamique Générale |journal=[[Annales de Chimie et de Physique]] |volume=13 |pages=145–275 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k349439/f143.table }}, see English [http://www.datasync.com/~rsf1/crit/1908a.htm translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214082937/http://www.datasync.com/~rsf1/crit/1908a.htm |date=2009-12-14 }}. *{{Citation |author=Robb, Alfred A. |year=1911 |title={{Internet archive|opticalgeometryo00robbrich|Optical Geometry of Motion: A New View of the Theory of Relativity}} |location=Cambridge |publisher=W. Heffer}} *{{Citation |author=Sagnac, Georges |year=1913 |title=[[s:fr:L’éther lumineux démontré|L'éther lumineux démontré par l'effet du vent relatif d'éther dans un interféromètre en rotation uniforme]] |trans_title=[[s:Translation:The demonstration of the luminiferous aether|The demonstration of the luminiferous aether by an interferometer in uniform rotation]] |journal=Comptes Rendus |volume=157 |pages=708–710}} *{{Citation |author=Sagnac, Georges |year=1913 |title=[[s:fr:Sur la preuve de la réalité de l’éther lumineux|Sur la preuve de la réalité de l'éther lumineux par l'expérience de l'interférographe tournant]] |trans_title=[[s:Translation:On the proof of the reality of the luminiferous aether|On the proof of the reality of the luminiferous aether by the experiment with a rotating interferometer]] |journal=Comptes Rendus |volume=157 |pages=1410–1413}} *{{Citation |author=Searle, George Frederick Charles |year=1897 |title=[[s:On the Steady Motion of an Electrified Ellipsoid|On the Steady Motion of an Electrified Ellipsoid]] |journal=Philosophical Magazine |series=5 |volume=44 |issue=269 |pages=329–341 |doi=10.1080/14786449708621072}} *{{Citation |author=Sommerfeld, Arnold |year=1910 |title=Zur Relativitätstheorie I: Vierdimensionale Vektoralgebra |trans_title=[[s:Translation:On the Theory of Relativity I: Four-dimensional Vector Algebra|On the Theory of Relativity I: Four-dimensional Vector Algebra]] |journal=Annalen der Physik |volume=337 |issue=9 |pages=749–776 |doi=10.1002/andp.19103370904|bibcode = 1910AnP...337..749S }} *{{Citation |author=Sommerfeld, Arnold |year=1910 |title=Zur Relativitätstheorie II: Vierdimensionale |trans_title=[[s:Translation:On the Theory of Relativity II: Four-dimensional Vector Analysis|On the Theory of Relativity II: Four-dimensional Vector Analysis]] |journal=Annalen der Physik |volume=338 |issue=14 |pages=649–689 |doi=10.1002/andp.19103381402|bibcode = 1910AnP...338..649S }} *{{Citation |author=Stokes, George Gabriel |title=On the Aberration of Light |journal=Philosophical Magazine |volume=27 |year=1845 |pages=9–15 |doi=10.1080/14786444508645215}} *{{Citation |author=Streintz, Heinrich |year=1883 |title={{Internet archive|diephysikalisch00stregoog|Die physikalischen Grundlagen der Mechanik}} |location=Leipzig |publisher=B.G. Teubner}} *{{Citation |author=Thomson, Joseph John |year=1881 |title=[[s:On the Electric and Magnetic Effects produced by the Motion of Electrified Bodies|On the Electric and Magnetic Effects produced by the Motion of Electrified Bodies]] |journal=Philosophical Magazine |volume=11 |series=5 |issue=68 |pages=229–249 |doi=10.1080/14786448108627008}} *{{Citation |author=Tolman, Richard Chase |year=1912 |title=[[s:The Mass of a Moving Body|The mass of a moving body]] |journal=Philosophical Magazine |volume=23 |pages=375–380 |doi=10.1080/14786440308637231}} *{{Citation |author=Varičak, Vladimir |year=1911 |title=[[s:de:Zum Ehrenfestschen Paradoxon|Zum Ehrenfestschen Paradoxon]] |trans_title=[[s:Translation:On Ehrenfest's Paradox|On Ehrenfest's Paradox]] |journal=Physikalische Zeitschrift |volume=12 |pages=169}} *{{Citation | author=Varičak, Vladimir | year=1912 | title=[[s:de:Über die nichteuklidische Interpretation der Relativtheorie|Über die nichteuklidische Interpretation der Relativtheorie]] |trans_title=[[s:Translation:On the Non-Euclidean Interpretation of the Theory of Relativity|On the Non-Euclidean Interpretation of the Theory of Relativity]] | journal=Jahresbericht der Deutschen Mathematiker-Vereinigung | volume =21 | pages =103–127}} *{{Citation |author=Voigt, Woldemar |year=1887 |title=[[s:de:Ueber das Doppler’sche Princip|Ueber das Doppler'sche Princip]] |trans_title=[[s:Translation:On the Principle of Doppler|On the Principle of Doppler]] |journal=Nachrichten von der Königl. Gesellschaft der Wissenschaften und der Georg-Augusts-Universität zu Göttingen |issue=2 |pages=41–51}} *{{Citation |author=Wien, Wilhelm |year=1900 |title=[[s:de:Über die Möglichkeit einer elektromagnetischen Begründung der Mechanik|Über die Möglichkeit einer elektromagnetischen Begründung der Mechanik]] |trans_title=[[s:Translation:On the Possibility of an Electromagnetic Foundation of Mechanics|On the Possibility of an Electromagnetic Foundation of Mechanics]] |journal=Annalen der Physik |volume=310 |issue=7 |pages=501–513 |doi=10.1002/andp.19013100703|bibcode = 1901AnP...310..501W }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.18943180402 |author=Wien, Wilhelm |year=1904a |title=[[s:de:Differentialgleichungen der Elektrodynamik I|Über die Differentialgleichungen der Elektrodynamik für bewegte Körper. I]] |journal=Annalen der Physik |volume=318 |issue=4 |pages=641–662|bibcode = 1904AnP...318..641W }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.18943180403 |author=Wien, Wilhelm |year=1904a |title=[[s:de:Differentialgleichungen der Elektrodynamik II|Über die Differentialgleichungen der Elektrodynamik für bewegte Körper. II]] |journal=Annalen der Physik |volume=318 |issue=4 |pages=663–668|bibcode = 1904AnP...318..663W }} *{{Citation |doi=10.1002/andp.19043190817 |author=Wien, Wilhelm |year=1904b |title=[[s:de:Erwiderung auf die Kritik des Hrn. M. Abraham|Erwiderung auf die Kritik des Hrn. M. Abraham]] |journal=Annalen der Physik |volume=319 |issue=8 |pages=635–637|bibcode = 1904AnP...319..635W }} {{Refend}} === ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸੋਮੇ === {{Reflist}} {{refbegin|35em}} *{{Citation |author=Archibald, R.C. |title=Time as a fourth dimension |journal=Bull. Amer. Math. Soc. |year=1914 |volume=20 |issue=8 |pages=409–412 |url=http://projecteuclid.org/euclid.bams/1183422749 |doi=10.1090/S0002-9904-1914-02511-X }} *{{Citation |author=Born, Max |authorlink=Max Born |title = Einstein's Theory of Relativity |publisher=Dover Publications |year =1964 |isbn=0-486-60769-0 }} *{{Citation |author=Born, Max |authorlink=Max Born |title=Physics in my generation |location=London & New York |publisher=Pergamon Press |year=1956 |pages=189–206 |url=https://archive.org/details/physucsinmygener006567mbp }} *{{Citation |author = Brown, Harvey R. |title = The origins of length contraction: I. The FitzGerald-Lorentz deformation hypothesis |journal = American Journal of Physics |year = 2001 |volume = 69 |issue = 10 |pages = 1044–1054 |url = http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00000218/ |doi = 10.1119/1.1379733 |arxiv = gr-qc/0104032 |bibcode = 2001AmJPh..69.1044B }} *{{Citation |author=Darrigol, Olivier |year=2000 |title= Electrodynamics from Ampére to Einstein |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |isbn=0-19-850594-9}} *{{Citation |author=Darrigol, Olivier |title=The Mystery of the Einstein-Poincaré Connection |year=2004 |journal=Isis |volume=95 |issue=4 |pages=614–626 |doi=10.1086/430652 |pmid=16011297}} *{{Citation |author=Darrigol, Olivier |title=The Genesis of the theory of relativity |year=2005 |journal=Séminaire Poincaré |volume=1 |pages=1–22 |url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |doi=10.1007/3-7643-7436-5_1 |access-date=2017-09-03 |archive-date=2018-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108205041/http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf |url-status=dead }} *{{Citation |author =Robert DiSalle |chapter =Space and Time: Inertial Frames |title =The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor =Edward N. Zalta |chapterurl =http://plato.stanford.edu/archives/sum2002/entries/spacetime-iframes/ |date =Summer 2002 }} *{{Citation |author=Einstein, Albert |authorlink=Albert Einstein |chapter=The Swiss Years: Writings, 1900–1909 |year=1989 |editor=Stachel, John|title=The Collected Papers of Albert Einstein |volume=2 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=0-691-08526-9|display-editors=etal}} *{{Citation |author=Galison, Peter |authorlink=Peter Galison |year=2003 |title= Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time |location=New York |publisher=W.W. Norton |isbn=0-393-32604-7}} *{{Citation |author=Giulini, Domenico |title=Das Problem der Trägheit |journal=Preprint, Max-Planck Institut für Wissenschaftsgeschichte |volume=190 |pages=11–12, 25–26 |year=2001 |url=http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/Preprints/P190.PDF }} *{{Citation |author=Goenner, Hubert |title=On the history of geometrization of space-time |journal=414. Heraeus-Seminar |year=2008 |arxiv=0811.4529|bibcode = 2008arXiv0811.4529G }}. *{{Citation |author=Hentschel, Klaus |year=1990 |title=Interpretationen und Fehlinterpretationen der speziellen und der allgemeinen Relativitätstheorie durch Zeitgenossen Albert Einsteins |location=Basel – Boston – Bonn |publisher=Birkhäuser |isbn=3-7643-2438-4}} *{{Citation |author=Holton, Gerald |authorlink=Gerald Holton |year=1988 |title= Thematic Origins of Scientific Thought: Kepler to Einstein |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-87747-0}} *{{Citation |author=Janssen, Michel |year=1995 |title=A Comparison between Lorentz's Ether Theory and Special Relativity in the Light of the Experiments of Trouton and Noble, (thesis) |url=http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/litserv/diss/janssen_diss/ }} *{{Citation |author1=Janssen, Michel |author2=Mecklenburg, Matthew |year=2007 |contribution=From classical to relativistic mechanics: Electromagnetic models of the electron |editor=V. F. Hendricks |title=Interactions: Mathematics, Physics and Philosophy |pages=65–134 |location=Dordrecht |publisher=Springer |contribution-url=http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00001990/ |display-editors=etal }} *{{Citation |author1=Janssen, Michel |author2=Stachel, John |year=2008 |title=The Optics and Electrodynamics of Moving Bodies |url=http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/Preprints/P265.PDF }} *{{Citation |author=Katzir, Shaul |year=2005 |journal=Phys. Perspect. |title= Poincaré's Relativistic Physics: Its Origins and Nature |pages= 268–292 |issue=3 |volume=7 |doi=10.1007/s00016-004-0234-y|bibcode = 2005PhP.....7..268K }} *{{Citation |author=Keswani, G. H., Kilmister, C. W. |year=1983 |journal=Brit. J. Phil. Sci. |title=Intimations Of Relativity: Relativity Before Einstein |pages=343–354 |issue=4 |volume=34 |url=http://osiris.sunderland.ac.uk/webedit/allweb/news/Philosophy_of_Science/PIRT2002/Intimations%20of%20Relativity.doc |doi=10.1093/bjps/34.4.343 |format= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326084436/http://osiris.sunderland.ac.uk/webedit/allweb/news/Philosophy_of_Science/PIRT2002/Intimations%20of%20Relativity.doc |archivedate=March 26, 2009 }} *{{Citation |author=Klein, Felix |authorlink=Felix Klein |year=1921 |orig-year=1910 |journal=Gesammelte mathematische Abhandlungen |title=[[s:de:Über die geometrischen Grundlagen der Lorentzgruppe|Über die geometrischen Grundlagen der Lorentzgruppe]] |volume=1 |pages=533–552 |doi=10.1007/978-3-642-51960-4_31}} *{{Citation|author=Kostro, L.|chapter=An outline of the history of Einstein's relativistic ether concept|title=Studies in the history of general relativity |editor1=Jean Eisenstaedt |editor2=Anne J. Kox |volume=3|pages=260–280|isbn=0-8176-3479-7|publisher=Birkhäuser|location=Boston-Basel-Berlin|year=1992}} * {{Citation | last=Lange | first=Ludwig | authorlink=Ludwig Lange (physicist) | year=1886 | title=Die geschichtliche Entwicklung des Bewegungsbegriffes | location=Leipzig | publisher=Wilhelm Engelmann | url=https://archive.org/details/diegeschichtlic00langgoog }} * {{Citation | last=Laue | first=Max von |authorlink=Max von Laue | year=1921 | title=Die Relativitätstheorie | location=Braunschweig | publisher=Friedr. Vieweg & Sohn}}. = 4. Edition of Laue (1911). *{{Citation |author=Macrossan, M. N. |year=1986 |journal=Brit. J. Phil. Sci. |title=A Note on Relativity Before Einstein |pages=232–234 |volume=37 |url=http://espace.library.uq.edu.au/view.php?pid=UQ:9560 |doi=10.1093/bjps/37.2.232 }} *{{Citation |author=Alberto A. Mart́ínez |year=2009 |title= Kinematics: the lost origins of Einstein's relativity |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=0-8018-9135-3}} *{{Citation |author=Miller, Arthur I. |year=1981 |title= Albert Einstein's special theory of relativity. Emergence (1905) and early interpretation (1905–1911) |location= Reading |publisher=Addison–Wesley |isbn=0-201-04679-2}} *{{Citation |author=Norton, John D. |year=2004 |journal=Archive for History of Exact Sciences |title=Einstein's Investigations of Galilean Covariant Electrodynamics prior to 1905 |pages=45–105 |issue=1 |volume=59 |url=http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00001743/ |doi=10.1007/s00407-004-0085-6 |bibcode=2004AHES...59...45N }} * {{Citation |author=Norton, John D. |year=2005 |editor=Renn, Jürgen |chapter=Einstein, Nordström and the early demise of scalar, lorentz covariant theories of gravitation |title=The Genesis of General Relativity (Vol. 1) |location=Printed in the Netherlands |publisher=Kluwer |chapterurl=http://www.pitt.edu/~jdnorton/papers/Nordstroem.pdf }} *{{Citation |author=Pais, Abraham |authorlink=Abraham Pais |year=1982 |title= Subtle is the Lord: The Science and the Life of Albert Einstein |location= New York |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-520438-7}} *{{Citation|author=Pauli, Wolfgang|authorlink=Wolfgang Pauli|year=1921|journal=Encyclopädie der mathematischen Wissenschaften|title=Die Relativitätstheorie|pages=539–776|volume=5|issue=2|url=http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN360709672%7CLOG_0265}} ::In English: {{cite book|author=Pauli, W.|title=Theory of Relativity|journal=Fundamental Theories of Physics|volume=165|publisher=Dover Publications|year=1981|orig-year=1921|isbn=0-486-64152-X}} *{{Citation |author=Polanyi, Michael |authorlink=Michael Polanyi |year=1974 |title= Personal Knowledge: Towards a Post-Critical Philosophy |location=Chicago |publisher=University Press |isbn=0-226-67288-3}} * {{Citation | author=Rindler, Wolfgang | title=Relativity: Special, General, and Cosmological | publisher=Oxford University Press | year=2001 | isbn=0-19-850836-0}} *{{Citation |author1=Rynasiewicz, Robert |author2=Renn, Jürgen. |year=2006 |journal=Studies in History and Philosophy of Modern Physics |title=The turning point for Einstein's annus mirabilis. |pages=5–35 |volume=31 |issue=1 |url=http://philsci-archive.pitt.edu/archive/00002567/ |doi=10.1016/j.shpsb.2005.12.002 }} *{{Citation |author=Schaffner, Kenneth F. |year=1972 |title= Nineteenth-century aether theories |publisher=Pergamon Press |location= Oxford |pages=99–117 und 255–273 |isbn=0-08-015674-6}} *{{Citation |author=Stachel, John |authorlink=John Stachel |year=1982 |journal=Astronomische Nachrichten |title= Einstein and Michelson: the Context of Discovery and Context of Justification |pages=47–53 |issue=1 |volume=303 |bibcode=1982AN....303...47S |doi=10.1002/asna.2103030110}} *{{Citation |author=Stachel, John |authorlink=John Stachel |year=2002 |title=Einstein from "B" to "Z" |location= Boston |publisher=Birkhäuser |isbn=0-8176-4143-2}} *{{Citation |author=Staley, Richard |year=2009 |title=Einstein's generation. The origins of the relativity revolution |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-77057-5}} *{{Citation |author=Walter, Scott A. |year=1999a |editor1=H. Goenner |editor2=J. Renn |editor3=J. Ritter |editor4=T. Sauer |contribution=Minkowski, mathematicians, and the mathematical theory of relativity |title=Einstein Studies |volume=7 |pages=45–86 |publisher=Birkhäuser |contribution-url=http://scottwalter.free.fr/papers/1999-mmm-walter.html }} *{{Citation |author=Walter, Scott A. |year=1999b |editor=J. Gray |contribution=The non-Euclidean style of Minkowskian relativity |title=The Symbolic Universe: Geometry and Physics |pages=91–127 |publisher=Oxford University Press |contribution-url=http://scottwalter.free.fr/papers/1999-symbuniv-walter.html }} *{{Citation |author=Walter, Scott A. |year=2005 |editor=Renn, J. |contribution=Henri Poincaré and the theory of relativity |title=Albert Einstein, Chief Engineer of the Universe: 100 Authors for Einstein |pages=162–165 |volume=3 |location=Berlin |publisher=Wiley-VCH |contribution-url=http://scottwalter.free.fr/papers/2005-100authors-poincare-einstein-walter.html }} *{{Citation |author=Walter, Scott A. |year=2007 |editor=Renn, J. |contribution=Breaking in the 4-vectors: The four-dimensional movement in gravitation, 1905–1910 |title=The Genesis of General Relativity |pages=193–252 |volume=3 |location=Berlin |publisher=Springer |contribution-url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html }} *{{Citation |author=Warwick, Andrew |year=2003 |title=Masters of Theory: Cambridge and the Rise of Mathematical Physics |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-87375-7}} *{{Citation |author=Whittaker, Edmund Taylor |year=1910 |title=A History of the theories of aether and electricity |edition=1. |location=Dublin |publisher=Longman, Green and Co. |url=https://archive.org/details/historyoftheorie00whitrich }} *{{Citation |author=Whittaker, Edmund Taylor |year=1951 |title= A History of the theories of aether and electricity Vol. 1: The classical theories |edition=2. |location=London |publisher=Nelson}} *{{Citation |author=Whittaker, Edmund Taylor |year=1953 |title= A History of the theories of aether and electricity; Vol. 2: The modern theories 1900–1926 |chapter=The relativity theory of Poincaré and Lorentz |location=London |publisher=Nelson |pages=27–77}} *{{Citation |author=Zahar, Elie |year=1989 |title=Einstein's Revolution: A Study in Heuristic |publisher=Open Court Publishing Company |location=Chicago |isbn=0-8126-9067-2}} '''Non mainstream''' *{{Citation |author=Bjerknes, Christopher Jon |year=2002 |title=A Short History of the Concept of Relative Simultaneity in the Special Theory of Relativity |journal=Episteme |volume=6 |url=http://itis.volta.alessandria.it/episteme/ep6/ep6-bjerk3.htm |access-date=2017-09-03 |archivedate=2008-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204104038/http://itis.volta.alessandria.it/episteme/ep6/ep6-bjerk3.htm }} *{{Citation |author=Logunov, A.A. |authorlink=Anatoly Logunov |year=2004 |title=Henri Poincaré and relativity theory |publisher=Nauka |location=Moscow |isbn=5-02-033964-4 |arxiv=physics/0408077|bibcode = 2004physics...8077L }} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *{{MacTutor Biography|class=HistTopics|id=Special_relativity|title=Special relativity}} *Mathpages: [http://www.mathpages.com/rr/s1-05/1-05.htm Corresponding States], [http://www.mathpages.com/rr/s3-06/3-06.htm The End of My Latin], [http://www.mathpages.com/rr/s8-08/8-08.htm Who Invented Relativity?], [http://www.mathpages.com/home/kmath305/kmath305.htm Poincaré Contemplates Copernicus] *Berger, Andy "[http://discovermagazine.com/2016/june/9-all-in-his-head All in Einstein's Head]" June 2016, [[Discover (magazine)|Discover magazine]], explanations of Einstein's though experiments <references group=W /> {{DEFAULTSORT:ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] jc8gts897ked1kmslf2m005h785heb5 0 99588 851427 732999 2026-11-04T01:45:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851427 wikitext text/x-wiki {{Infobox person||name=ਲੌਰੇਨ ਪਾਵੇਲ ਜੋਬਸ|image=Laurene Powell Jobs.jpg|caption=2012 ਵਿੱਚ ਲੌਰੇਨ ਪਾਵੇਲ ਜੋਬਸ |birth_name=ਲੌਰੇਨ ਪਾਵੇਲ|birth_date={{birth date and age|1963|11|06}}<ref name=SteveJobsBiography>{{cite book|last=Isaacson|first=Walter| authorlink =Walter Isaacson|title=[[Steve Jobs (book)|Steve Jobs]]|year=2011|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-4516-4853-9|edition=First|page=[https://archive.org/details/stevejobs0000isaa/page/269 269]|chapter=Family Man|quote=Lauren Powell had been born in New Jersey in 1963 and learned to be self-sufficient at an early age.}}</ref><ref name=autogenerated2>United States birth records</ref>|birth_place=[[West Milford, New Jersey]], U.S. <ref name=SteveJobsBiography />|nationality=ਅਮਰੀਕੀ|alma mater=[[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ]]<br>[[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|occupation=ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ|net worth={{Increase}}US$ 20 ਬਿਲੀਅਨ (ਨਵੰਬਰ 2017)<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/laurene-powell-jobs/?list=billionaires|title=Laurene Powell Jobs & family|publisher=|accessdate=October 31, 2017}}</ref>|net_worth={{Increase}}US$ 20 billion (November 2017)<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/laurene-powell-jobs/?list=billionaires|title=Laurene Powell Jobs & family|publisher=|accessdate=October 31, 2017}}</ref>|party=[[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ]]|spouse={{marriage|[[ਸਟੀਵ ਜੌਬਜ਼]]|1991|2011|end=died}}|children=3|relatives=[[ਮੋਨਾ ਸਿੰਪਸਨ]] <small>(sister-in-law)</small>}} '''ਲੌਰੇਨ ਪਾਵੇਲ ਜੋਬਸ '''(ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ, 1963) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਐਮਰਸਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸੁਧਾਰਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਤ ਨੀਤੀਆਂ ਲਈ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Emerson Collective">{{Cite web|url=http://www.emersoncollective.com/about/laurene-powell-jobs/|title=Laurene Powell Jobs|publisher=Emerson Collective|access-date=September 17, 2013|archive-date=ਅਗਸਤ 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811094732/http://www.emersoncollective.com/about/laurene-powell-jobs/|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਲਜ ਲਈ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਾਲੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਲਜ ਲਈ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਾਲੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ.<ref name="Parsa">{{Cite web|url=http://www.parsacf.org/Page/82|title=Laurene Powell Jobs|publisher=Parsa|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914010800/http://www.parsacf.org/Page/82|archive-date=September 14, 2010|dead-url=yes|access-date=September 17, 2013}}</ref> ਉਹ [[ਐਪਲ|ਐਪਲ ਇੰਕ]] ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ]] [[ਸਟੀਵ ਜੌਬਜ਼|ਸਟੀਵ ਜੌਬਜ਼]], ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੌਰੇਨ ਪਾਵੇਲ ਜੌਬਜ਼ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="forbes">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/laurene-powell-jobs/|title=Laurene Powell Jobs & family|date=Nov 2014|access-date=November 29, 2014|publisher=[[Forbes]]}}</ref><ref name="Bloomberg">{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-11-23/steven-jobs-trust-reports-holding-7-7-stake-in-walt-disney-1-.html/|title=Jobs's 7.7% Disney Stake Transfers to Trust Led by Widow Laurene|last=Golum|first=Rob|date=Nov 24, 2011|publisher=[[Bloomberg News]]|access-date=July 4, 2013}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਪਾਵੇਲ ਜੋਬਸ, ਪੱਛਮੀ ਮਿਲਫੋਰਡ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।<ref name="NYT17">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/05/17/business/steve-jobss-widow-sets-philanthropy-goals.html?_r=0&pagewanted=all|title=Steve Jobs’s Widow Steps Onto Philanthropic Stage|last=Peter Lattman|date=May 17, 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=May 18, 2013|last2=Claire Cain Miller}}</ref> ਇਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਤੋਂ ਪੋਲਿਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਵਹਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਦ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸ. ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.alumni.upenn.edu/groups/tcpw/membership.html|title=Trustees' Council of Penn Women|publisher=University of Pennsylvania|quote=Laurene Powell Jobs, CW'85|access-date=2017-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708022938/http://www.alumni.upenn.edu/groups/tcpw/membership.html|archive-date=2013-07-08|url-status=dead}}</ref><ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/laurene-powell-jobs/|title=Laurene Powell Jobs|publisher=Forbes|access-date=September 17, 2013}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.forbes.com/sites/kerryadolan/2014/12/01/nobel-peace-prize-winner-malala-on-being-shot-my-weaknesses-died-on-that-day/ Laurene ਪਾਵੇਲ Jobs ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਰਕੁਨ ਮਲਾਲਾ Yousafzai] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] 5mnol9vjw5p66jo45thmj4qcw6vncdh 0 100006 851354 825090 2026-11-03T19:41:30Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851354 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{tone}} {{expert needed}} {{notability}} {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} *ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸਭ ਭਾਗਾਂ ਉੱਪਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।}} == ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮਹੱਤਵ == [[ਅਲੰਕਾਰ]] ਦਾ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਵਿ ਸਾਸ਼ਤਰੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਅਲੰਕਾਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਪਹਿਲੇ ਸਮੀਥਿਕਾਰ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ ਰਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਸਵਰ ਨਾ ਦਾ ਖਾਲੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਇਉ ਕਾਵਿ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਦ੍ਇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਹੈ ਭਾਮਹ ਨੇ ਕਾਵਿ ਚ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਦੀ ਦੱਸੀ ਹੈ ਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਅਣ ਸਿੰਗਾਰਿਆ ਗਿਆ ਮੁਖੜਾ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋ ਬਗੈਰ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਅਰਥਾਤ ਕਵਿਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਜਾ ਸਕਦੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਅਲੰਕਾਰਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਨਾ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰਾ ਤੋ ਹੀਣ ਸਰਸਵਤੀ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਵਾਂਗੂੰ ਹੈ ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਤੋ ਰਹਿਤ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੇਕ ਤੋ ਹੀਣੀ ਕਿਉ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਅਰਥਾਤ ਜਿਵੇਂ ਸੇਕ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸ਼ਬੰਧ ਹੈ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹੈ ਤਿਵੇ ਹੀ ਕਾਵਿ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਅਨਿੱਖੜ ਹਨ ਤਿਵੇ ਹੀ ਕਾਵਿ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਹੋਰ ਕਾਵਿ-ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੰਲਕਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਮੱਤਭੇਦ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਮੱਤਭੇਦ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਮਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਾਵਿ-ਅੰਲਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੱਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਮੱਤ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਾਮਾਹ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਅੰਲਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸਦਾ ਮਹੱਤਵ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਗੌਣ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਕਾਵਿ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੁੰਦਰਤਾਮਈ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਭਾਮਾਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੁਦਰਟ ਤੱਕ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਸਰੀਰਵਾਦੀ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੌਂਦਰਯ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅੰਲਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜਰੂਰੀ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ, ਪਰ ਰੁਦਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਰਸ ਜਾਂ ਧ੍ਵਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਰਸ ਰੂਪੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਲਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਏਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਹੂਣੀਂ ਰਚਨਾ ਨੂੰ 'ਕਾਵਿ' ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓੁਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੇਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ 'ਅਲੰਕਾਰ' ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਉਪਰੋਕਤ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ 'ਕਾਵਿ' ਹੈ। ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰਨਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤੱਤ 'ਅਲੰਕਾਰ' ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਅੰਲਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜਰੂਰੀ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਆਦਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ 'ਧ੍ਵਨੀ ਤੇ ਰਸ' ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਭਾਵ; ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਢੁੱਕਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਵਿ ਲਈ ਕਾਫੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਸ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਰਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਣਲੋੜੀਦਾਂ ਜਾਂ ਘਟੀਆ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਲਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੂਸਰਿਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਰੂਪ ਇਸਤਰੀ ਭਾਵੇਂ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਪਾ ਲਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਹੀਂ ਵੱਧਦੀ। ਇਸਦਾ ਕਾਵਿ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਇਹੋ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਹੀਣਤਾ ਤੇ ਕਾਰਨ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਵੀ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਲੰਕਾਰ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਚਮਤਕਾਰਹੀਣ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਇਹ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਰੂਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ == '''ਭੂਮਿਕਾ :''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਪਰਦਾਇ ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਖੁਦ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 'ਕਾਵਿ-ਅਲੰਕਾਰ' ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਾਮਹ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਹੀ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਭਾਵ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਈਸਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਅਲੰਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਉਪਰੰਤ ਇਸਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿੰਤ ਸੰਕੋਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਣਤਾ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਗੁਣ' ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ' ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ, ਗੁਣ, ਬਿਰਤੀ, ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ, ਰਸ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ' ਅਲੰਕਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਅਰਥ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਲੰਕਾਰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਈਸਾ ਦੀ 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦੌਰ ਅਜਿਹਾ ਆਇਆ ਕਿ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਕੇਵਲ' ਸ਼ਬਦ, ਅਰਥ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਰਥ' ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਲੰਕਾਰ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਹ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੁਣ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸ ਅਤੇ ਧ੍ਵਨੀ ਸਿਧਾਂਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸਟਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ।" ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਅਨੇਕ ਆਚਾਰੀਆ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਹੋਰ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਗੌਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਵੀ ਸਾਡੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹੜੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਕਿਹੜੇ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਕਿਹੜੇ ਨਵੇਂ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਲਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਇਆ ਆਦਿ ਨੁਕਤਿਆਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤਮੁਨੀ ਦੇ 'ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ'ਨਾਲ ਸ਼ੂਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।'''ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ:''' ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਭਰਤਮੁਨੀ ਦੇ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ’ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਕਾਸ ਭਾਮਹ ਦੇ ‘ਕਾਵਯਲੰਕਾਰ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਕੁਝ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਭਾਮਹ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। '''ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ:''' ਭਰਤਮੁਨੀ: ਉਸਦਾ 'ਨਾਟਯਸਾ਼ਸਤ੍ਰ' ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਢਲਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 4 ਅਲੰਕਾਰ (ਉਪਮਾ, ਰੂਪਕ, ਦੀਪਕ, ਯਮਕ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। '''ਭਾਮਹ''': ਉਸਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਅਸਲ ਬਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ‘ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਕ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ। '''ਦੰਡੀ''' : ‘ਕਾਵਿਆਦਰਸ਼’ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ‘ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਰਮ’ ਕਿਹਾ ਹੈ। '''ਵਾਮਨ:''' ਉਸਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ: ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸੀਮਤ। ਵਿਆਪਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। । ‌‌ ‌‌। '''ਹੋਰ ਆਚਾਰੀਆ :'''ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਮਟ,ਰੁਦ੍ਰਟ,ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਆਦਿ ਨੇ ਰਸ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਖੁਦ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 'ਕਾਵਿ-ਅਲੰਕਾਰ' ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਾਮਹ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਹੀ ਹਨ। '''ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਚਾਰੀਆ:''' '''ਆਚਾਰੀਆ ਯੋਗਦਾਨ''' ਭਾਮਹ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਦੰਡੀ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਵਾਮਨ ਗੁਣ,ਰੀਤੀ, ਔਚਿਤਯ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਰੁਦ੍ਰਟ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਅਲੰਕਾਰ ਕੇਂਦਰਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਮੰਮਟ , ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਥ ਰਸ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਚਰਚਾ <big>ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਵਿ -ਆਤਮਾਤੱਵ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ:</big> ਅਲੰਕਾਰ- ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਅਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ, " ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੌਂਦਰਯ ਦਾ ਆਧਾਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ 'ਕਾਵਿ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ, "ਜਿਵੇਂ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੋਹਣਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਰਸ (ਰਸ- ਯੁਕਤ) ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਉਪਮਾ ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਮਣੀਯ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਆਚਾਰੀਆ ਦੰਡੀ ਨੇ ਕਾਵਿ 'ਚ ਸੋ਼ਭਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ 'ਅਲੰਕਾਰ' ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭਾਵ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੋ਼ਭਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਮਾ ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਰਸ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਵੀ ਹਨ। ਦੰਡੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, " ਅਲੰਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹਨਾਂ 'ਚ ਉਚਿਤਤਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ 'ਰਸ' ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਵਹਨ (ਧਾਰਣ) ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਸਰਸ ਕਾਵਿ 'ਚ ਰਮਣਈਯਤਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ 'ਚ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ, ਆਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਜਾਂ ਉਚਿਤਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੰਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, " ਅਲੰਕਾਰ ਰਸ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰੰਤੂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ 'ਚ ਨਹੀਂ। ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਰਸ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਾਵਿ 'ਚ ਰਸ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਦੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ‌। ਇਸ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਕਤੀ 'ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" == ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਚਾਰਿਆ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ == === ਆਚਾਰਿਆ ਭਰਤਮੁਨੀ === ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ'ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ'।ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ'ਦੇ 16 ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਅੰਲਕਾਰ-ਉਪਮਾ, ਯਮਕ, ਦੀਪਕ ਅਤੇ ਰੂਪਕ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਰਤਮੁਨੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਸਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੇ ਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਰਤਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ 26 ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ 36 ਕਾਵਿ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਦਾਹਰਨ, ਅਤਿਸ਼ਯ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਏ ਗਏ। ==== ਭਾਮਹ ==== ਭਾਮਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ' ਰਾਹੀਂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਤੱਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗਹਿਣਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਭਾਮਹ ਦੁਆਰਾ ਕੁਲ 38 ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ===== ਦੰਡੀ ===== ਦੰਡੀ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿਆਦਰਸ਼' ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ 35 ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਦਹਿਨ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਵਿ-ਸੁਹਜ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਹਜ ਭਾਵੇਂ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾ ਦਾ। ਭਾਵਾਂ ਨੂਂੰ ਸਜਾਉਣਾ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੱ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਰਮਣੀਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕੰਮ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਲੰਕਾਰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਕ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਉਪਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਵਰਗੀਕਰਨ == ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕ੍ਰਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਵਿਕਾਸ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ-ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਭਾਮਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਮਨ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 52 ਰਹੀ। ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਰੁਦ੍ਰਟ ਤੇ ਰੁੱਯਕ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 51 ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 103 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਜਯਦੇਵ ਤੋਂ ਜਗਨਨਾਥ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ 88 ਹੋਰ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 191 ਹੋ ਗਈ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਓੁਸੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਵਾਗੇ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਧ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਅਲੰਕਾਰ ਦੀਆ ਕਿਸਮਾਂ == === ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ === ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਸ਼ਬਦ ਅੰਲਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਉਸ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚਮਤਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉੁਦਾਹਰਨ ਬੰੰਦੌ ਗੁਰੂ ਪਦ ਪਦੁਮ ਪਰਾਗਾ! ਸਰੁਚੀ ਸੁਬਾਸਸਸ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਅਨੁਪਾ੍ਸ ਸ਼ਬਦ ਅਨੁ+ਪ੍+ਆਸ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦੇ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ  ਅੱਖਰਾਂ ਅਰਥਾਤ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਸ੍ਵਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ। ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਕਟ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ: ਦਰਸਨ ਪਰਸਨ ਸਰਸਨ ਹਰਸਨ ਰੰਗ ਰੰਗੀ ਕਰਤਾਰੀ ਹੈ। ਵਿਆਖਿਆ- ਇੱਥੇ,ਰਸ਼ਨ,ਅੱਖਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਏ ਹਨ। ਇਉਂ ਇਥੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਜਿਹਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਕੰਨ ਇੰਦਰੀ ਨੂੰ ਰਸਮਈ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਉਦਹਾਰਨ2 ਬੰਦੌ ਗੁਰੂ ਪਦ ਪਦੁਮ ਪਰਾਗਾ !ਸਰੁਚੀ ਸੁਬਾਸ ਸਰਸ ਅਨੁਰਾਗਾ!! 49 ਯਮਕ--- ਅਲੰਕਾਰ ਯਮਕ ਦਾਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋੋੋੋੜਾ ਜੁਗਲ ਜੁੜਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆੳਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰਥਕ ਜਾ ਨਿਰਾਰਥਕ ਵਰਣ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆੳਦੇ ਹਨ ਉਦਾਹਰਨ "ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਬਨ ਬਨ ਅਵਗਾਹ ਸ਼ਲੇਸ---- ਅਲੰਕਾਰ ਸਲੇਸ ਸ਼ਬਦ ਦ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਯੋਗ ਮੇਲ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾ ਸਲੇਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ. ਉਦਾਹਾਰਨ " ਮੋਹਨ,ਤੇਰੇ ਊਚੇ ਮੰਦਿਰ ਮਹਲ ਅਪਾਰਾ ਵਿਪਸਾ ਅਲੰਕਾਰ-----ਵਿਪਸਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੁਹਰਾੳ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸਮਿਕ ਭਾਵ (ਹੈਰਾਨੀ ਘਿ੍ਣਾ ਆਦਰ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਪ੍ਗਟਾਉਣ ਕਈ ਸ਼ਬਦਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾੳ ਹੋਵੇ ਉਦਾਹਾਰਨ --"ਹਉ ਹਰਿ ਜਪਿ ਭਈ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ! 64 ਵਕ੍ਰੋਕਤਿ ਅਲੰਕਾਰ ਚਿਤ੍ਰਾਲੰਕਾਰ ਪੁਨਰੁਕਤਵਦਾਭਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ==== ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ==== ਜਦੋਂ ਚਮਤਕਾਰ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਅਰਥ ਅੰਲਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਰੱਖ ਦਿਂਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਅਰਥ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਗ ਵੰਡ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾਮੂਲਕ (ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ) ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਥਵਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਉਪਮਾ ਸ਼ਬਦ ਉਪ ਅਤੇ ਮਾ ਜੋੜ ਨਾਲ ਬੜਿਆਂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨੇੜੇ ਰੱਖਕੇ ਵੇਖਣਾ ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੀ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਜਮੀ ਗੁਣ: ਉਪਮੇਯ: ਉਪਮੇਯ ਉਸ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਵੇ। ਉਪਮਾਨ: ਉਪਮਾਨ ਉਹ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਮੇਯ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਵਾਚਕ: ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ "ਵਾਚਕ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਝਾ ਧਰਮ: ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਵਿਚਲਾ ਸਮਾਨ ਗੁਣ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ: ਸੋਹਣਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਨੀ ਸਈੳ. ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਅੰਦਰ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਨੀ ਸਈੳ ਗੋਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਸੁਲਫੇ਼ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੀ। "ਗੋਰੀ" ਉਪਮੇਯ ਹੈ,'ਸੁਲਫੇ਼ ਦੀ ਲਾਟ' ਉਪਮਾਨ ਹੈ।'ਵਰਗੀ'ਵਾਚਕ ਹੈ। ਅਤੇ'ਸੁੰਦਰ'ਤੇ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਂਣਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਉਪਮੇਯੋਪਮਾ ਰੂਪਕ ਰੂਪਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੂਪ+ਕ =ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਭਾਵ ਰੂਪ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਭੇਦ ਰਹਿਤ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਅੱਜ ਫੇਰ ਤਾਰੇ ਕਹਿ ਗਏ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲੀ ਅਜੇ ਵੀ ਹੁਸਨਾ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਲ ਰਹੇ ਅਪਹਨੁੱਤੀ ਅਪਹੁੱਨਤੀ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਤੱਖ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਗਾ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਮੂਲਕ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ, ਖੜਗ ਦਸਮੇਸ ਦੀ " ਅਨਨਵੈ ਉਤਪ੍ਰੇਕਸ਼ਾ ਸੰਦੇਹ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਕ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਮੂਲਕ ਅਭੇਦ ਪ੍ਧਾਨ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਚ ਸਮਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਉਹੋ ਵਸਤੂ ਹੈ ਉਦਾਹਰਨ "ਇਹ ਲਿਟਾਂ ਨੇ ਕਿ ਘੁਪ ਹਨੇੇਰੇ ਨੇ! ਸੁਰਖ. ਬੁੱਲੀਆਂ ਨੇ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਨੇ! ਭ੍ਰਾਤੀਮਾਨ ਭਾ੍ਂਤੀਮਾਨ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਭੁਲੇਖਾ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਪਮੇਯ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੋਰ ਤੇ ਉਪਮਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਹ ਵਰਣਨ ਚਮਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਭਾ੍ਤੀਮਾਨ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ " ਜਦੋਂ ਬਿਸ਼ਨੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਭੋਰਿਆ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਗਿਆ"!! ਅਰਥ-ਸ਼ਲੇਸ ਸਮਾਸੋਕਤੀ '''ਆਚਾਰੀਆ''' '''ਮੰਮਟ''' ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਸਲੇਸ਼ਯੁਕਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਅਰਥ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਉੱਥੇ ਸਮਾਸੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ (ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀਰ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਉਕਤੀ ) ਜਿਵੇਂ - "ਹੇ ਵੀਰ! ਤੇਰੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਜਿਹੜੇ ਅਣੋਖੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਰੂਪੀ ਲੱਛਮੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਬਿਰਹ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ , ਸਗੋਂ ਲਿੱਸੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਨਿਦਰਸ਼ਨਾ ਨਿਰਦਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ ਦਿ੍ਸਟਾਤ! ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਮੂਲਕ ਅਭੇਦ ਪ੍ਧਾਨ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਉਪਮਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦਾ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਪਿ੍ਥੀ ਵਿੱਚ ਛਿਮਾ ਜੋ ਹੈ ਧੀਰਜ ਸੋ ਗੁਰੂ ਵਿਚ, ਸੀਤਲਤਾ ਚੰਦ ਦੀ ਜੋ ਸਾਂਤਿ ਦੀ ਜੋ ਸਾਂਤਿ ਸੋ ਹੈ ਗੁਰੂ ਦੀ" ਅਪ੍ਰਸਤੁਤਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤਪ੍ਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤਪ੍ਸ਼ੰਸਾ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਮਾਸੋਕਤੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਖਾਲ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਉਢ ਕੈ ਗਧਾ ਨ ਕਰਿ ਸਿਰ ਭੁੰਜ "! ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੀਪਕ ਦੀਪਕ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਕਾਸ ਫੈਲਾਉਣਾ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ੰਥ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਗੁਣਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ ਦੀੀੀਪਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ " ਆਪੇ ਮਾਲੀ ਆਪੇ ਸਭ ਸਿੰੰਚੈ ਆਪੇੇ ਹੀ ਮੁਇ ਪਾਏ! ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਆਪੇ ਭੁਗਤਾ ਆਪੇ ਦੇਇ ਦਿਵਾਏ! ਆਪੇ ਸਾਹਿਬ ਆਪੇ ਹੈ ਰਾਖਾ ਆਪੇ ਰਹਿਆ ਸਮਾਏ! ਤੁੱਲਯੋਗਿਤਾ ਤੁੱਲਿਆਯੋਗਿਤਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਬੰਧ! ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਗਟਾਈ ਜਾਦੀਂ ਇਹ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਸਕਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਉੁਪਮੇਯਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਕਈ ਉਪਮਾਨਾ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਗੁਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੀਰੇਕ ਅਰਥਾਂਤਰਨਿਆਸ ਵਿਆਜਸਤੁਤੀ ਵਿਰੋਧਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਜਿਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ'ਚ ਕਵੀ ਦੇ ਕਥਨ'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਆਭਾਸ ਹੋਵੇ, ਅਸਲੀ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਆਭਾਸ ਕਰਕੇ ਉਕਤੀ ਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਚ ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਵਿਰੋਧ ਵਾਲੇ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੇਠਲੇ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਰੋਧਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿਰੋਧ ਅਲੰਕਾਰਾ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਈ ਅਲੰਕਾਰਾ ਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਯਾ ਅਨੁੁਰਾਗੀ ਚਿੱਤ ਕੀ ਗਤੀ ਸਮੁਝੈ ਨਹਿ ਕੋਇ! ਜਿਉ ਬੂੜੇ ਸਿਆਗ ਰੰਗ ਤਿਉ ਤਿਉ ਉੁੁਜੱਵਲ ਹੋਇ! " ਵਿਭਾਵਨਾਗਤੀ ਵਿਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿ+ਭਾਵਨਾ ਭਾਵ ਵਿਸੇਸ ਪ੍ਕਾਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵਿਭਾਵਨਾ ਵਿਰੋਧ ਮੂਲਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇੇ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਸਿਧ ਕਾਰਨ ਹੁੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਅੱਖੀ ਬਾਝਹੁ ਵੇਖਣਾ ਵਿਣ ਕੰਨਾ ਸੁਨਣਾ, ਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ ਅਸੰੰਗਤੀ ਅਸੰਗਤੀ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਗਤੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਬੇਮੇਲ ਅਸੰਗਤੀ ਵਿਰੋਧ ਮੂਲਕ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ ਅੱਖ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਦੀ ਦੁਖੇ, ਲਾਲੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੜਕੇ! ਵਿਸ਼ਮ ਵਿਸਮ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਬੇਮੇਲ ਅਯੋਗ ਸੰਬੰਧ ਵਿਸ਼ਮ ਵਿਰੋਧ ਮੂਲਕ, ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ ਹਮ ਨੀਵੀ ਪ੍ਭ ਅਤਿ ਊਚਾ, ਕਿਉਕਰ ਮਿਲਿਆ ਜਾਏ ਰਾਮ? " ਸ੍ਰਿੰਖਲਾਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਸ੍ਰਿੰਖਲਾਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਪਦਾਂ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿੰਖਲਾ (ਸੰਗਲੀ ਜਿਹੀ) ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਜਾਂ ਪਦ ਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕਵੀ ਦੀ ਉਕਤੀ ਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿੰਖਲਾਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿੰਖਲਾ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਗਲੀ ਹੈ। ਕਾਰਣਮਾਲਾ ਕਾਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਕਾਰਨਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਲੜੀ ਕਾਰਣਮਾਲਾ. ਦੇ ਤਿੰਨ. ਨਾ. ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਾਰਣਮਲਾ, ਗੂੰਮਫ, ਹੇਤੂਮਾਲਾ ਇਹ ਇੱਕ ਸ੍ੰਖਲਾ ਮੂਲਕ ਨਵੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਾਰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ " ਸੁਨਿਆ ਮੰਨਿਆ ਮਨਿ ਕੀਤਾ ਭਾਉ! ਅੰਤਰਗਤਿ ਤੀਰਥ ਮਲਿ ਨਾੳ!" ਏਕਾਵਲੀ ਏਕਾਵਲੀ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਵਿਸੇਸ ਪ੍ਕਾਰ ਦੀ ਲੜੀ ਇਹ ਸ੍ੰਖਲਾ ਮੂਲਕ ਨਵੀਨ ਅਰਥ ਹੈ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਚ ਮੂੂੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸਕ -ਵਿਸ਼ੇਸਣ ਭਾਵ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ੍ੰਖਲਾ ਲੜੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ ਏਕਾਵਲੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਉਦਾਹਾਰਨ "ਮਨੁੱਖ ਵਹੀ ਜੋ ਹੋ ਗੁਣੀ ਜੋ ਕੋਬਿੰਦ ਰੂਪ ! ਕੋਬਿੰਦ ਜੋ ਕਵੀ ਪਦ ਲਹੈ, ਕਵੀ ਜੋ ਉਕਤੀ ਅਨੂਪ!! ਤਰਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਜਿਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰਕ ਜਾਂ ਯੁਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਵੀ ਕਥਨ ਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਰਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਦੋ ਤਰਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਮੰਨੇ ਹਨ: ਕਾਵਿਲਿੰਗ: ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ-ਕਾਰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਥਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਣਿਤ ਵਸਤੂ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਉਤਪਾਦਕ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਧੂੰਏ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਸੂਚਕ ਕਾਰਨ ਵਸਤੂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਆ ਅੱਗ ਦਾ ਸੂਚਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ-ਕਾਰਨ ਭਾਵ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਵਾਚਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਓੁਦਾਹਰਨ: " ਥਾਪਿਆ ਨ ਜਾਇ ਕੀਤਾ ਨ ਹੋਇ, ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਣ ਸੋਇ।" ਵਿਆਖਿਆ:ਪਹਿਲੀ ਤੁੱਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਤੁੱਕ ਵਿੱਚ ਓੁਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹਾ ਕਿ ਓੁਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਓੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਥੇ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੂਜੀ ਤੁਕ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਵਾਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਜਿਹੜੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਚ ਕਿਸੇ ਨਿਆਇਪਰਕ ਵਾਕ ਦੁਆਰਾ ਕਵੀ ਕਥਨ ਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓੁਹ ਵਾਕਨਿਐਇਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਨਿਆਇ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯਥਾਸੰਖਯ: ਯਥਾਸੰਖਯ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੰਖਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸੇ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸੇ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਯਥਾਸੰਖਯ ਅੰਲਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓੁਦਾਹਰਨ: "ਗੁਰੁ ਈਸਰ ਗੁਰੁ ਗੋਰਖ ਬਰਮਾ, ਗੁਰੁ ਪਾਰਬਤੀ ਮਾਈ।" ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਹੀ ਪਾਰਬਤੀ ਭਾਵ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਓੁਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਾ, ਓੁਸੇ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤ ਤਕ ਵਰਣਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯਥਾਸੰਖਯ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਪਰਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਪਰਿਆਇ ਪਰਿਸੰਖਿਆ '''ਆਚਾਰੀਆ''' '''ਮੰਮਟ''' ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਛੀ ਗਈ ਜਾਂ ਨਾ ਪੁੱਛੀ ਹੋਈ ਕਹੀ ਗਈ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਜਿਹੀ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਉੱਥੇ ਪਰਿਸੰਖਿਆ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਕਥਨ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਪੂਰਵਕ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਉਹ ਵਸਤੂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵਿਅੰਗ ਤੇ ਕਿਤੇ ਵਾਚਯ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਰਿਸੰਖਿਆ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਚ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਆਇਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟ ਅਰਥ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੀਲਿਤ: ਮੀਲਿਤ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਛੁਪਾ ਲੈਣਾ, ਮਿਲ ਜਾਣਾ, ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਜਿਥੇ ਦੋ ਸਮਾਨ ਗੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਮੇਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਓੁਹਨਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਓੁਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਗੌਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓੁਦਾਹਰਨ: "ਜਿਓੁਂ ਜਲ ਮਹਿ ਜਲ ਆਇ ਖਟਾਨਾ, ਤਿਓੁ ਜੋਤੀ ਸੰਗਿ ਜੋਤਿ ਸਮਾਨਾ।" ਵਿਆਖਿਆ:ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ, ਓੁਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਸਮਾਓੁਣ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਮੀਲਿਤ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਓੁੱਤਰ ਭਾਵਿਕ '''ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ <small>ਅਨੁਸਾਰ</small>''' ਜਿੱਥੇ ਬੀਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਾਂਗ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਾਵਿਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ "ਤੇਰੀਆਂ ਇਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਜਲ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੀ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ ।" ਪੂਰਵਾਰਧ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਪ '''ਆਚਾਰੀਆ''' '''ਮੰਮਟ''' ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਪਮਾਨ ਦਾ ਆਪੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹੇਠੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਉਪਮੇਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ , ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤੀਪ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਪ ਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਪਮਾਨ ਦਾ ਆਖੇਪ ਉਪਮਾਨ ਦੀ ਉਪਮੇਯ ਨਾਲ ਉਪਮਾ ਵਿਖਾਉਣਾ ਸਾਮਾਨਯ ਗੂੜ੍ਹਾਰਥਪ੍ਰਤੀਤੀਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਚ ਕਵੀ ਦਾ ਮਤੰਵ ਵਾਚਯਾਰਥ ਦੀ ਅਪੇਖਿਆ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰ ਵੀ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹੋ ਗੂੜ੍ਹਾਰਥਪ੍ਰਤੀਤੀਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਭਾਵੋਕਤੀ: ਗੂੜ੍ਹਾਰਥ-ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਜਾਤੀ,ਗੁਣ,ਕ੍ਰਿਆ ਜਾਂ ਸਰੂਪ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰਪੂਰਣ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਬੜਾ ਵਿਆਪਕ ਅਵੰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਬਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ,ਰੂਪ ਜਾਂ ਸੋਂਦਰਯ, ਨੀਚ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਧ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਚਿਤ੍ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓੁਦਾਹਰਨ: "ਮਨਮੁਖ ਮਨ ਨਾ ਭਿਜਈ, ਅਤਿ ਮੈਲੇ ਚਿਤ ਕਠੋਰ। ਸਪੈ ਦੁਧ ਪੀਆਈਐ, ਅੰਦਰ ਵਿਸ ਨਿਕੋਰ।" ਵਿਆਖਿਆ:ਇਥੇ ਨੀਚ ਪਾਤਰ ਮਨਮੁਖ ਦੇ ਸੁਭਾ ਦਾ ਬੜਾ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਪੇਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਆਜੋਕਤੀ ਵਿਆਜੋਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਆਜ ਬਹਾਨਾ +ਉਕਤ ਵਰਣਨ ਭਾਵ ਬਹਾਨੇ ਭਰਿਆ ਵਰਣਨ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਗਟ ਹੋਏ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਪ੍ਗਟ ਹੋ ਗਈ ਰਹੱਸਮਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਛੁਪਾਉਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ ਵਿਆਜੋਕਯ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ ਸਾਵੰਤ ਨਿ੍ਪ ਤੁਵ ਤਾ੍ਸ ਅਰਿ, ਫਿਰਤ ਪਹਾਰ ਪਹਾਰ! ਬਿਨ ਪੂਛੇ ਲਾਗਤ ਕਰਨ ਖੇਲਨ ਆਏ ਸਿਕਾਰ! ਸੂਖਮ ਸੰਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ '''ਆਚਾਰੀਆ''' '''ਮੰਮਟ''' ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯਥਾ ਸੰਭਵ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਜਾਂ ਅਰਥਰੂਪ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਉਹ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣਾਰੂਪ ਸੰਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਕਰ ===== ਓੁਭਯਾਲੰਕਾਰ ===== ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਰੂਪ ਮੌੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓੁਥੇ ਓੁਭਯ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਜਾਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਓੁਦਾਹਰਨ: ਮੌੈਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਰਹਿਣਗੇ, ਪਾਣੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਲੀਕ ਹਾਂ। ਵਿਆਖਿਆ- ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਕਵੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਓੁਤੇ ਲੀਕ ਅਤੇ ਗੀਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਕਮਿਕਤਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਕ ਓੁਪਮੇਯ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਾਕ ਓੁਪਮਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਓੁਭਯ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ'ਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰਿਆ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਲੰਕਾਰ (ਗਲੇ ਦਾ ਹਾਰ ਟੂਮਾਂ-ਕੰਗਣ ਆਦਿ) ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਸ਼ੋਭਾਕਾਰੀ ਤੱਤ (ਸਾਧਨ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਕਾਵਿ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ਕਾਰੀ ਤੱਤ (ਉਪਮਾ-ਰੂਪਕ) ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿਗਤ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ- ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ, ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ, ਉਭਯਾਲੰਕਾਰ (ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ)- ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਗੁਣ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੁੱਝ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ-ਉਪਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। <br /> '''''ਸ਼ੰਕਰ ਅਲੰਕਾਰ :''''' ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਿਹੜੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨਾ ਬਣਦੇ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਤੇ ਅੰਗੀ ਭਾਵ ਹੋਣ ਨਾਲ ( ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ) ਸੰਕਰ ਅਲਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਮਾਤਰ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਪਰਸਪਰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਅ ਅਨੁਗ੍ਰਾਹਕ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸੰਕਰ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '''ਉਦਾਹਰਨ''' : ਹੇ ਰਾਜਨ ! ( ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ) ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ) ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਨਾਰਾਂ ਦੇ ਮਰਕਤ ਮਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਣ ਤੇ , ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਕੰਨ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਤੜਾਗੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਪਾਇਜੇਬਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਰਗੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਭਾ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਰ ਨੂੰ , ਘੁੰਘਚੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਹੈ , ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਭੀਲ ਨਹੀਂ ਖੋਂਹਦੇ ਹਨ " | '''''ਪਰਿਵ੍ਰਿਤੀ ਅਲੰਕਾਰ :''''' ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਪਰੀਵਰਤਣ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਪਰਿਵਿੱਤੀ ਅਲੰਕਾਂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ ‘ ਇਹ ਹਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰ ਨਿਰਤ ਕਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋ ਅਨੁਪਮ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਜੀ ਭਰ ਕੇ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੇਲਾਂ ਤਾਂ ਪਾਂਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਅਚਾਣਕ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜ , ਵਿਆਧੀ , ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ , ਰੋਣਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਛੋਹ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ’ | ਇੱਥੇ ਪੂਰਵਾਰਧ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿਚ ਉਤੱਮ ਨਾਲ ਘਟੀਆ ਦਾ ਪਰੀਵਰਤਣ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। '''''ਸਾਮਾਨਿਅ ਅਲੰਕਾਰ''''' ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਗੁਣ ਸਮਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਇਕਰੂਪਤਾ ਦਾ ਸਾਮਾਨਿਅ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚ ਉਸ ਅਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਵੀ ਪਸਤ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਉਸ ਅਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਅਪਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਉਸ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ) ਦਾ ਇਕਮਿਕਤਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਸਮਾਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸਾਮਾਨਿਅ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '''''ਉਦਾਹਰਨ '''''' ਚੰਦਨ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ , ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਸਵੱਛ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਅਭਿਸਾਰਿਕਾਵਾ ( ਰਾਤ ਵਿਚ ) ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਚਾਣਨੀ ਵਿਚ ਵਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਣ ਕਰ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। '''''ਉੱਤਰ ਅਲੰਕਾਰ''''' : ਜਿੱਥੇ ਉੱਤਰ ਸੁਣਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਜਿਹੜਾ ਅਸੰਭਵ ਜਿਹਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '''ਉਦਾਹਰਣ “''' ਹੇ ਵਿਆਪਾਰੀ ! ਜਦੋਂ ਤਕ ਘਰ ਵਿਚ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਨੂੰਹ ਬੈਠੀ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤਕ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਅਤੇ ਬਘਿਆੜ ਦੀ ਖੱਲ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਹੀ ਵਾਕ ਵਿਚ ਕਈ ਅਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ ਉੱਥੇ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਕ ਹੀ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ ਉੱਥੇ ਅਰਥ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰਥ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ : ‘ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਵਿਭਾਕਰ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਚਲ ਨੂੰ ਜਾਂ ਉੱਨਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਦਰਿੱਦਰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। '''''ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਲੰਕਾਰ :''''' ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਿੰਬ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '''ਉਦਾਹਰਨ : ‘''' ਉਸ ( ਨਾਇਕਾ ) ਦਾ ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਮਨ , ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਖਿੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਸਮਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਹੈ। ਵਿਰੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਹੇਠਲਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ : ਖ ‘ ( ਹੇ ਰਾਜਨ ! ) ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤਲਵਾਰ ਵਲ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਤਿਤਰ ਬਿਤਰ ਗਏ। ਹਵਾ ਨਾ ਚੱਲਣ ਤੇ ਹੀ ਧੂੜ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ” । '''''ਸੂਖਮ ਅਲੰਕਾਰ''''' : ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਸੂਖਮ ਪਦਾਰਥ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸੂਖਮ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | '''ਉਦਾਹਰਣ “''' ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਇਕ ਸਾਰ ਵੱਗਦੀਆਂ ਮੁੜਕੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਦੇ ਕੇਸਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੰਡਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਨੇ ਪਤਨੀ ( ਨਾਇਕਾ ) ਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਥੇ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਉਸ ਦ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸੰਗ ਨੂੰ ਤਾੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਚਤਰਾਈ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ , ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੀ ਤਲਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ‘ ਲੁੱਚਾ ( ਉਪਨਾਇਕ ) ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾੜ ਕੇ ਚਤਰ ( ਨਾਰ ) ਹੱਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਦਾ ਭਾਵ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਦੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 531 ॥ ਇੱਥੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ( ਚਤਰ ) ਨਾਰ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਰਾਹੀਂ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। '''''ਵਿਭਾਵਨਾ''''' ਜਦੋਂ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਦੋਂ ‘ ਵਿਤਾਵਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ : ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਆਏ ਅੰਗਿਆਰੇ ਬਰਸਾਂਦੇ ਆਏ। ਏਥੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਅੰਗਿਆਰੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਣ , ਕਾਰਣ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ‘ ਵਿਭਾਵਨਾ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। '''''ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ''''' ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਾਂ ਬਲਵਾਨ ਕਾਰਣ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕਾਰਜ ਨ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ‘ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹਦੇ ਮੈਂ ਪਿਆਸੀ ਦੀ ਪਿਆਸੀ ਬਰਖਾ ਰੂਪੀ ਕਾਰਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਪਰ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਰੂਪੀ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਏਸ ਲਈ ਏਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। “ ਵਾਹ ਜਵਾਨੀ ਵਾਹ ਜਵਾਨੀ ਤੇਰੇ ਜਹੇ ਨਾ ਹੋਣੀ ਅੱਖੋਂ ਅੰਨ੍ਹੀ ਕੰਨੋਂ ਬੋਲੀ ਫਿਰ ਸੋਹਣੀ ਦੀ ਸੋਹਣੀ। ਅੰਨ੍ਹੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਮੌਜੂਦਕੁਸੋਹਣੀ ਕਾਰਜ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। '''''ਸਾਰ''''' ਪਹਿਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਅਗਲੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਜਾਂ ਹੀਨਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ‘ ਸਾਰ ’ ‘ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵੇਖੋ ਜੱਗ ਵਿਚ ਦੁਰਲੱਭ ਜੂਨ ਬੰਦੇ ਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਦੁਰਲੱਭ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ ਮਨੁਖੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆ , ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ , ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਇਉਂ ਪਹਿਲੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲੋਂ ਅਗਲੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਇਕ ਸੰਗਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਉਣ ਕਰਕੇ ਏਥੇ ‘ ਸਾਰ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। '''''ਸੁਭਾਵਕਤੀ''''' ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਾਵੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵੇਖੋ ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਇੰਜ ਆਈ ਜਾਣੋ ਠੇਕੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਰੁਖ ਜਿਸਦਾ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਰੁੰਡ ਮੁੰਡ ਆਕਾਰ ਤੁਲ ਚੁਕਾ ਹੋਵੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ‌ਹਰੇ ਪਤਰਾਂ ਲਹਿਲਹਾਉਂਦੀ ਬਹਾਰ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਪੀਲੇ , ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਫਿੱਜੇ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਮੁੱਲ ਪਤਰੇ ਵਰਜ਼ੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। '''''ਪੱਛਮੀ ਅਲੰਕਾਰ''''' ਭਾਰਤ ਵਾਂਗ ਯੋਰੋਪ ਵਿਚ ਵੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨਾਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋਏ। Rhetorics ਦਾ ਭਾਵ ਲਗਭਗ ਏਥੋ ਅਲੰਕਾਰ - ਸ਼ਾਸਤ ਹੈ। ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ Simile , Mataphore , Allegory , Irony , Hyperbole , Climax , Euophomism , Punfeasi ysigu ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ - ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਡਰਾ ਕਰਕੇ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਯੋਰੋਪ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਲੱਖਣਾ , ਵਿਅੰਜਨਾ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਸੂਖਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਤਨਾ ਯੋਰੋਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਫੇਰ ਵੀ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਮੇਲ - ਮਿਲਾਪ ਵਜੋਂ ਇਕ - ਦੋ ਨਵੇਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ‘ ਮਾਨਵੀਕਰਣ। ਮਾਨਵੀਕਰਣ ਮਾਨਵੀਕਰਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਰਸਾਨੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਜੇਹੇ ਥਾਂ ਜੜ੍ਹ , ਨਿਰਜਿੰਦ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ , ਚੇਤਨਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨ - ਪ੍ਰਾਣ ਭਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ ਸਚੇਤਨ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਉਦਾਹਰਣ ਵੇਖੋ : ਵਗ ਵਾਏ ! ਪਰਸੁਆਰਥ ਭਰੀਏ ਤੂੰ ਜਾਈਂ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ। ਆਖੀ ਯਾਰ ਰੱਬਣ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਤੈਂ ਕਿਉਂ ਮਨਹੂੰ ਵਿਸਾਰੇਂ। 2. ਮੇਘਲਿਆ ! ਵਸ ਭਾਗੀ ਭਰਿਆ ਤੈਂ ਔਕੜ ਦੇਸ ਵਸਾਏ। ਭਲਕੇ ਫੇਰ ਕਰੀਂ ਝੜ ਏਵੇਂ ਮੇਰਾ ਪੀ ਪਰਦੇਸ ਨ ਜਾਏ। ( ਹਾਸ਼ਮ ) 3. “ ਗੱਲ ਸੁਣ ਆਪਣੇ ਨੀ ! ਮੇਰੀਏ ਸਾਥਣੇ ਨੀ ‌ਵਰਕੇ ਜਿੰਦੜੀ ਦੇ ਚਿੱਟੇ , ਸੂਟ ਜਾਂ ਰੰਗ ਦੇ ਦੋ ਚਿੱਟੇ। 4. ” ਆਉ ਬੁਲਬੁਲੇ ! ਬੇਗਮ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਤੇ ਜ਼ਰਾ ਰੱਲਮਿਲਕੇ ਚਹਿਚਹਾ ਲਈਏ। ਆਉ , ਭੰਬਟੇ , ਹੁਸਨ ਦੀ ਸਮ੍ਹਾ ਉਤੇ ਰਲਮਿਲ ਕੇ ਜਾਨਾਂ ਘੁਮਾ ਲਈਏ। ” ਏਥੇ ਹਵਾ ਅਤੇ ਮੇਘ ( ਬੱਦਲ ) ਨੂੰ ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁਖ ਜਿਹੇ ਚੇਤੰਨ ਗੁਣ ਹੋਣ। ਜੜ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁਖੀ ਅਰਥਾਤ ਮਾਨਵਵਤ ਸਮਝਣਾ ਹੀ ਮਾਨਵੀਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਬੋਧਨ - ਕਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵ - ਬਿਹਬਲਤਾ , ਸੂਖਮ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਕਿ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‌ '''''ਵਿਅਤਿਰੇਕ''''' ਉਪਮਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਉਪਮੇਯ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ‘ ਵਿਅਤੀਰੇਕ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ : ਚੰਦਰਮਾ ਕਲੰਕਤ ਹੈ ਉਸਦਾ ਮੁਖੜਾ ਨਿਹਕਲੰਕ ਹੈ ” ਏਥੇ ( ਉਪਮੇਯ ) ਮੁਖ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ( ਉਪਮਾਨ ) ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਏਸ ਲਈ ਵਿਅ ਤਿਰੇਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਵਿਅਤਿਰੇਕ ( ਵਿ + ਅਤਿ + ਰੇਕ = ਵਧਣਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ excellence , ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਭਾਵ ।<ref><ਡਾ. ਪੇ੍ਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ,ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ,ਮਦਾਨ ਪਬਲੀਸ਼ੰਗ ਹਾਊਸ ਪਟਿਆਲਾ , ਪੰਨਾ ਨੰ. 121-143></ref><ref><ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ , ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ , ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ></ref><ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ -ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪੋ੍ ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪਟਿਆਲਾ|year=2017|isbn=|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=|quote=|via=}}</ref><ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ|last=ਬਾਲਾ|first=ਰਜਨੀ|publisher=ਲੋਕਗੀਤ ਪਰਗਾਸਨ|year=2006|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ]] ew6lz1ym1txihiuj0p7wu3mj310qxnn 0 106012 851369 606441 2026-11-03T20:46:30Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851369 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼}} === '''ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ''' === ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੈਂ, ਮੇਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਜਗਤ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੂਹਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮੂਹਕਤਾ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੂਹਕਤਾ ਬੰਦੇ ਉੱਪਰ ਭਾਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ Chora ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। Standard Dictionary of the English Language ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਾਦ ਜੋ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਤੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਕਰਕੇ ਵਿਕਸਿਆ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਤ੍ਰ ਕਰਕੇ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਵਾਦ ਕਾਰਨ ਨਾਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੇ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਤਕਾਲੀ ਬੌਧਿਕ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗੋਂ ਸਾਹਿਤ , ਕਲਾ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿਤਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਦੀਆਂ ਮਨੋ-ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੂਹਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਵੈ ਪਛਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਹੰਭਲੇ ਦਾ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।        ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਇਕ ਜਟਿਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਖ਼ਬਤ ਸਮਝ ਕੇ ਛੁਟਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਾਂ-ਪੋਲ ਸਾਰਤ (Jean-Paul Sartre) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਏਨੇ ਵਿਵਿਧਪੱਖੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਉਲਝਾਹਟ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੀ ਉਲਝਾਹਟ ਜਾਂ ਅਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਇਸ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਅਧੂਰਾ ਤੇ ਆਂਸ਼ਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹੀ ਜੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਪਾਸਾਰ-ਜਗਤ ਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਗਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਖੱਪੇ ਤੇ ਕ੍ਰਮਭੰਗਤਾ ਹੋਵੇ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਾਂਝਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਤਿੰਨ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸੋਰੇਨ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ (Soren Kierkegaard), ਸਾਰਤ ਅਤੇ ਹਾਈਡਿਗਰ (Heidegger) ਇਸ ਪਰਸਪਰ ਵਿਚਾਰ-ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕੀਕਰਣ ਲਈ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਵਿਧੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਸਾਂਝੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕੀਕਰਣ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨਾਤਮ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੰਤਨ-ਮਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇਹਸਾਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।            ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਰੰਭ, ਚਿੰਤਨ-ਮਨਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਉਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ‘ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ’ ਜਾਂ ‘ਸਾਰ’ ਪੂਰਵ-ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣਾ ਤਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੂਝਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉਹ ਅਣਹੋਂਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਅਣਹੋਂਦ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠੇਗਾ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਹੋ ਕੁਝ ਬਣ ਸਕੇਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।              ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਕੁ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੋਹ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੀ ਅਕਸਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤ ਅਤੇ ਏਪਿਸਟੋਮੋਲੋਜੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਮੂਰਤ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਅਮੂਰਤ ਤੇ ਕਿਆਸੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ, ਨਿਰਣਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੁਅਰਾ ਚਰਚਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਮਸਲੇ ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਦੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਨਿਰਣਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ।               ਸਸੀਮਤਾ (finitude), ਗੁਨਾਹ, ਵਿਸੰਗਤੀ, ਨਿਰਾਸਤਾ ਤੇ ਮੌਤ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਭਾਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਅੰਤ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਾਸਾਰ-ਜਗਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਇਸ ਪਾਸਾਰ-ਜਗਤ ਨਾਲ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਤਨਾਉ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਟਕਰਾਉ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।        ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਣ ‘ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਨਿਭਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤਰਕਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸੰਕੀਰਣ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਮਨ ਵਿਚ ਬਦਲ ਰਹੇ ਇਹਸਾਸਾਂ, ਮਨੋਦਸ਼ਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸੀਮਾ-ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤੂਪੂਰਕ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਮੰਤਵ-ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰੋਲ ਵਸਤੂਪਰਕ ਗਿਆਨ-ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਤੇ ਸਾਰਤ ਤੱਕ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਤੌਖ਼ਲਾ (anxiety), ਬੋਰੀਅਤ, ਮਤਲਾਹਟ (nausea) ਆਦਿ ਮਨੋਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਅਤਿ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸਮਾਜ, ਹੋਂਦ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।         ਸੰਕੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕੀਕਰਣ ਲਈ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਵਿਧੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਕਾਰਣ ਇਹ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਸਾਰਤ ਨੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਰਥ-ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥਹੀਨ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹਾਈਡਿਗਰ, ਜੈਸਪਰਜ਼ ਤੇ ਮਾਰਸਲ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਸਮੇਂ ਹੋਣਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੋਜਨ ਸ਼ਿਨ (Roger Shinn) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਵੀ ਸੈਮਾਣ ਵਾਲਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਉੱਲਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਇਹ ਆਧਾਰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਊਬਰ (Buber) ਯਹੂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਨਾ ਆਸਤਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਾਸਤਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਆਧਾਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਤੋਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਾ ਈਸਾਈਅਤ ਜਾਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਕਿਸ ਦਾ ਮੁਹੱਬਤ/ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਗੁੱਡਮੰਡ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ।         ਭਾਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਆਪਣੇ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨੇੜਲੇ ਵਰਤਮਾਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸ੍ਵੈ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਦਰਸ਼ਨ-ਯੁਗੀਨ रे ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਚਿੰਤਨ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅਭੂਮੀ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਨਵ-ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਕ੍ਰਿਯ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸ੍ਵੈ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਹੰਭਲੇ ਦੇ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਵ ਦੇ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣਾ ਅਤਾਮ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਨਬੀਆਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ, ਕਲਾਸਕੀ ਯੂਨਾਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਧਰਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤ੍ਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੁਕਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਨਾਹ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਮਾਨਵੀ-ਹੋਂਦ ਦੇ ਅਸਲੇ ਦੀ ਭਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਹੱਥਲੇ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਤਿਤਵ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।        ਸੋਰੋਨ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ (1813-1855) ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪੀਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈ ਬੈਠਾ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਈਸਾਈ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਾਨਵ-ਸ੍ਵੈ ਦੀ ਵਿਕਾਸ-ਯਾਤ੍ਰਾ ਸੁਹਜ ਤੋਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਥਾਣੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਰਕਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਈਸਾਈਅਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਰਜੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈਅਤ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ -ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਮਝ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਈਸਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਤੀਬਰ ਪਲਾਂ ਵਿਚ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀੜ ਭਰੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਮਾਅਨੇਖ਼ੇਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਕਿੰਨਾ ਕਸ਼ਟ ਉਠਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਮਨੋਵੇਦਨਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰੀਵ ਅਸੀਮਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪ੍ਰਤਿਫਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਪਕੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਲ ਇਕ ਡੂੰਘੇ ਤੌਖ਼ਲੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ-ਪਸੰਦ ਵ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਤੜਫ਼ੜਾਹਟ ਦਾ ਇਹਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਘਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਮੂਲਭੂਤ ਕਮਭੰਗਤਾਵਾਂ ਨਿਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਵਿਗਾੜੇ ਬਿਨਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਸ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।       ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਦਾ ਤਤਕਾਲਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕੋਈ ਨਾ ਬਣਿਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵੱਲ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਵਿਚ ਫੈਡਰਿਕ ਨੀਤਸ਼ੇ (Friedrich Nietzsche) (1844-1900) ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਤੇ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਲਿਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ-ਰੂਪ ਵਿਚਲੀ ਗੌਰਵਮਈ ਜੁੜਨ-ਕੜੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਵਾਂਗ ਨੀਤਸ਼ੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਕਲਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾਗਲਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਦੀ ਰੁਚੀ ਈਸਾਈ ਬਣਨ ਵਿਚ ਸੀ, ਨੀਤਸ਼ੇ ਈਸਾਈਅਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜਣ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਈਸਾਈਅਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤਰਕ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਈਸਾਈਅਤ ਤੋਂ ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ। ਨੀਤਸ਼ੇ ਨੇ ‘ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਤ’ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ‘ਰੱਬ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਰੱਬ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ! ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਤ ਸਾਨੂੰ ਨਿਹਿਲਿਜ਼ਮ (nihilism) ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ੍ਵੈ-ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਰੱਬਵਿਹੀਨ ਅਤੇ ਐਬਸਰਡ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਦੀਵੀ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੀ ਇਹ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚ ਸਿਮਟ ਆਈ ਸੀ।     ਕਾਰਲ ਜੈਸਪਰਜ਼ (Karl Jaspers) (1883-1969) ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦ-ਸਥਿਤੀਆਂ (limit situations) ਵਿਚ ਜਾਗ ਪਈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਇਕ ਦੀਵਾਰ ਆ ਖਲੋਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਧਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਖੜਕਵਾਂ ਟਕਰਾਉ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਸਾਨੂੰ ਨਿਹਿਲਿਜ਼ਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮ ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦਾ ਸੱਚ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਸਪਰਜ਼ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਹਰਾਉਪੂਰਣ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਤੇ ਪਾਰਗਾਮ ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਵਸਤੂਪਰਕ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਅਖਵਾ ਸਕਦਾ।         ਮਾਰਟਿਨ ਹਾਈਡਿਗਰ (1889-1976) ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁਸੈਰਲ (Husserl) ਦੀ ਫ਼ੌਨੋਮਨੋਲੌਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਤੋੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਰਤ ‘ਬੀਇੰਗ ਐਂਡ ਟਾਈਮ' ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ, ਤੌਖ਼ਲਾ, ਗੁਨਾਹ, ਸਸੀਮਤਾ ਤੇ ਮੌਤ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਈਡਿਗਰ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਦੇ ਨਿਹਿਲਿਜ਼ਮ ਵੱਲ ਝੁਕਾਉ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਝੁਕਾਉ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਘੱਟ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਹਾਈਡਿੰਗਰ ਇਹ ਦਲੀਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਅਣਹੋਂਦ (nothing) ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਹੋਂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਹੋਂਦ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹਨ।      ਉੱਪਰ-ਵਰਣਿਤ ਜਰਮਨ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਇਕ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਲਹਿਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਸਾਂਝ ਅਵੱਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹਰਮਨ ਲੋੜਜ਼ੇ (Hermann Lotze) (1817-81) ਅਤੇ ਰਡੱਲਫ ਇਊਕਿਨ (Rudolf Eucken) (1846-1926) ਆਦਿ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਲਈ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹੁੰਚ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਯਹੂਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਾਰਟਿਨ ਬਿਊਬਰ (1878–1965) ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਜਿਥੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਜਾਂ ਰੱਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ, ਉੱਥੇ ਬਿਊਬਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੋਰ ਅਸਤਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ। ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੋਲਬਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਯਾਂ-ਪੋਲ ਸਾਰਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੌਰਵ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਾਰਤ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬਵਿਹੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਸਥਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫ਼ਤਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਨੀਤਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇਕ ਹਨੇਰਾ ਪੱਖ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੱਬ ਬਣਨ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਸ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲਬੇਆਰ ਕਾਮੂ (Albert Camus) (1913-1960) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਐਬਸਰਡ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਾਮੂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਇਕ ਸਿਸੀਫਸ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਗੋਲ ਸ਼ਿਲਾ-ਖੰਡ ਰੇੜ੍ਹ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੱਥਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਝਕਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਰੁੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ। ਕਾਮੂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਸੀਫਸ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।       ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਜਰਮਨ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿ ਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮੌਰਿਸ ਬਲੌਂਡਲ (Maurice Blondel) 1861-1949) ਦਾ ਨਾਮ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਬਲੌਂਡਲ ਨੇ ਇਹ ਤੱਰਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਰੰਭ-ਬਿੰਦੂ ਅਮੂਰਤ ‘ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ' ਵਿਚ ਭਾਲਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਸਮੂਰਤ “ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ' ਵਿਚ ਲੱਭਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਕਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਕਾਸੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਗੇਬਰੀਲ ਮਾਰਸੈੱਲ (Gabriel Marcel) (1889-1973) ਇਸ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦਾ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਤੇ ਕਾਮੂ ਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਉਹ ਆਸ ਦਾ ਆਤਮ-ਤੱਤ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਆਸਤਿਕਤਾਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।     ਭਾਵੇਂ ਜਰਮਨੀ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਨਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਮਾਈਗਿਲ ਦ ਅਨਾਮਨੇ (Miguel de Unamuno) (1864-1936) ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਚਿੰਤਕ ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰੋਵਿਚ ਬਰਦਾਈਵ (Alexandrovich Berdyaev) (1874-1948) ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸੂਝਵਾਨ ਚਿੰਤਕ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ, ਕਾਫ਼ਕਾ, ਇਲੀਅਟ, ਬੈਕੇਟ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਪਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।          ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮੂਲਭੂਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ/ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਅਸਤਿਤ੍ਵ’ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ‘ਅਸਤਿਤ੍ਵ’ ਹੈ, ਉਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਹੈ”। ਸਮੂਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤੱਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਕਦਮ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਤੋਂ ਸਾਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇਸ ਤੱਥ ਨਾਲ ਸਰੋਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਹੈ’, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਕੀ ਹੈ”। ਸੌ ਦੇ ਨੋਟ ਦਾ ਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ, ਮੋਟਾਈ, ਛਪਾਈ ਦੇ ਰੰਗ, ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸੌ ਦੇ ਨੋਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅਮੂਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਿਆਪਕਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।     ਸਾਰ ਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਜਟਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਜਟਿਲਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ‘ਅਸਤਿਤ੍ਵ’ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਹੋਂਦ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੀ ਅਸਤਿਤ ਹੈ। ਦਰੱਖ਼ਤ, ਪਹਾੜ, ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ, ਰੱਬ, ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਭ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਿਹੀਨ ਹਨ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਤਾਰਕਿਕ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਉੱਭਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੁਚੇਤ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੇਤੰਨ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿਚ ਪਾਰਗਾਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਉੱਠ ਕੇ ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦਾ ਫੌਰੀ, ਵਿਸਮਾਦੀ, ਪਾਰਗਾਮੀ ਤਿਲਕਵਾਂਪਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਨਹੀਂ। ਹਾਈਡੋਗਰ ਤੇ ਸਾਰਤ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤੂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।      ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। `ਮੈਂ ‘ਮੇਰਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਚੇਤਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਦਮ-ਜਾਤ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤੂ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਮੇਰੇਪਨ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦੀ ਸ੍ਵੈ-ਸੰਬੰਧਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵੈਤਵ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੈਂ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਅਸਤਿਤੁ ਦਾ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਂਦ ਨਿਰਹੋਂਦ ਦੀ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਆਪ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਨੂੰ ਜੋਬਨਵੰਤ ਨਿਰਜਿੰਦ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਅਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।      ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ‘ਸੰਸਾਰ` ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਨਵ-ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਖ਼ੁਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਸਤਿਤ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਅੰਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਖੜ੍ਹੇ-ਦਾਅ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੈਤਵ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਸ੍ਵੈਤਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ, ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਮਾਤ੍ਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਓਪਰੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਦੇ ਖਿਆਂ ਇਹ ਦੋ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲਾਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਈਡੋਗਰ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰੀਵ-ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਭੁਲੇਖੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੀ ਉੱਭਰਵੀਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਂਦ ਸਦਕਾ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤਕ ਪਾਰਗਾਮੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰੀਵ-ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਵੱਲ ਘਸੀਟੇ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਅਸਤਿਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਅਰਧ-ਮਾਨਵੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮੂਲਭੂਤ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿ ਡੂੰਘੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦਾ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਖੋਹ ਲੈਣ ਦਾ ਡਰਾਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ - ਸਿਧਾਂਤ|last=ਸੈਣੀ|first=ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ|year=2018|isbn=ISBN : 978-81-302-0471-0|location=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ , ਪਟਿਆਲਾ}}</ref> ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਰਸਪਰਿਕਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੂਪਾਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਗਨਚੁੰਬੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਟਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਸ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਅਜੀਬ ਹੌਲਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਜਿਹੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੂਖ਼ਮ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਡੇਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਉਹ ਆਪ ਉਸ ਵਿਚ ਉਲਝਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਸੁੰਗੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਇਕ ਤਨਾਉ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਬਾਵਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ੱਕਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।           ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਨੇ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਹੀ ਸਾਧੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਸੇਲ, ਸਾਰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੰਸਾਰਕ-ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੌਰੀ ਚੇਤਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਰੀਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਭਾਵ-ਤਰੰਗਾਂ, ਦੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਛਾਣਬੀਣ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੀ ਇਕ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਧਰੁਵ-ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਥਾਣੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਮੋੜਵਾਂ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਲਘੂ-ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੈ।       ਪਾਸਾਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਾਸਾਰਤਾ ਤੇ ਅਲਪਕਾਲਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਟਿੱਪਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਆਤਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਨਾਤਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਪਾਸਾਰ ਨਾ ਆਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਨਾਤਮ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਹੋਂਦ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਗੱਲ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਸਾਰੀ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਪਾਸਾਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਥਾਂ ਮੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੱਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਜੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਾਸਾਰ ਨੂੰ ‘ਸਥਾਨ’ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ (ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ) ਵਾਹ (concern) ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਦ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਵਾਧਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ (ਪਸਾਰ ਨਾਲ) ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਆਸ਼ਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ, ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਕਰਨ ਦਾ, ਸੌਣ ਦਾ ਇਕ ਸਮਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ/ਕਾਲ ਦੀ ਸੋਝੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲਭੂਤ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਥਾਣੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਘੜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਘੜੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਮੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇ ੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਚੇਤ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਲਈ ਸਮਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੀ ਦੌੜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੂੰ ਦੀ ਚਾਲੇ ਵੀ ਰੀਂਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਘੜੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ।       ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਹਨ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਰਗ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਦੁੱਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਕੀ ਸਥਾਨ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਮੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਹਨ। ਲਿੰਗ-ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆਂ ਮਾਨਵ-ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਸੰਪੂਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੁਨਰ-ਉਤਪਾਦਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਪੂਰਣ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਡਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸੋ ਲਿੰਗ-ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤਕ ਹਨ। ਇਕੱਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਜਿਹੀ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।        ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਇਕਮਿਕਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸੱਚਾ ਸੰਬੰਧ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇਪਨ/ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਨੂੰ ਮਿਟਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਬਿਊਬਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਸੁਲਭਤਾ’ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਸੁਲੱਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ। ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਮਿਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸੰਵਾਦੀ (dialogical) ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਕ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਵਿਚ ਗੱਡਰੈੱਡ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਤਾਪ੍ਤਿ ਪੱਧਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਭੀੜ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੀੜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਹੈ। ਭੀੜ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਢੀਠ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੀੜ ਅਤਿਅੰਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਭੀੜ/ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਂਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਲਾਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।       ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਵ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਇਕ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ, ਦੂਜਾ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਂ ਸਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਨਿਰੰਤਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ। ਉਹ ਸ੍ਵੈ-ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਧੱਕਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਬੌਧਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਵਿਹਾਰਿਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਤਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਝ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਵਿਹਾਰਿਕ ਸਮਝ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਜਨਮਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਿਤਾਪ੍ਰਤਿ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਵਿਹਾਰਿਕ ਲੋੜਾਂ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੱਕ ਵਿਹਾਰਿਕ ਲੋੜਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ। ਸ੍ਵੈ-ਗਿਆਨ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਅਸਤਿਤ੍ਵਮੂਲਕ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।       ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਇਹਸਾਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤਾਣੇ-ਪੇਟੇ ਵਿਚ ਇਹਸਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹਸਾਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਰੀਰ ਪੱਖ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਇਹਸਾਸ ਜਿਹੜੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤਿ ਸਿੱਧਾ ਝਰੋਖਾ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਇਹਸਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹੋਰਨਾਂ-ਸਹਿਤ-ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਹਸਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸਾਰ-ਜਗਤ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਸਾਸ ਜਾਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਇਹਸਾਸ ਜਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਚਿੱਤ-ਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਸਾਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।         ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ, ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਤੇ ਸਾਰਤ ਤਿੰਨਾਂ ਹੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ਪਾਪ ਦੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਤੌਖ਼ਲੇ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ: 1. ਇਹ ਭੋਲੇਪਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਅੰਤਰ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ; 2. ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਸੰਭਾਵਨਾ-ਗਰਭਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਤੜਫ਼ੜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; 3. ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਵੀ ਤਨਾਉ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਨਾਉ ਹੀ ਤੌਖ਼ਲਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇਕਸੁਰਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੀ ਤੌਖ਼ਲਾ-ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਤੌਖ਼ਲਾ ਜਾਨਵਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰੋਲ ਏਂਦ੍ਰੀਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੌਖ਼ਲਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ੈ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਇਕ ਆਧਾਰਭੂਤ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਪਤਨ, ਸਸੀਮਤਾ ਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੌਖ਼ਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਰੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਇਹਸਾਸ ਕਰਾ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਂਦ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੌਖ਼ਲਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਤਨਾਉਪੂਰਣ ਤੌਖ਼ਲੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।     ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਰਜ (action) ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਸਮੂਰਤ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਆਵੇਗ ਇਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਿਅਕਤੀਪੁਣੇ ਦਾ ਬਿੰਬ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨ ਮੰਨਣੋਂ ਵੀ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦਕ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਆਦਿ ਦਾ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਬਦੀ ਦੇ ਆਦਿ ਦਾ ਰਹੱਸ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ, ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਬੜੇ ਭਾਵੁਕ ਹਨ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਨਵ ਗੌਰਵ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੀ ਇਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕਾਮੂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਦੀ ਰੈਬੈੱਲ` ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਮਨੋਰਥ-ਪੱਤਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੁਪਾਸਿਉਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਕੜਬੰਦਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਤਰੀਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤਾਂਘ ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ/ ਸੰਸਥਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤਵ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਹੈ।       ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਪੂਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਨਿਰਣਾ ਹੱਕ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਨਿਰਣਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਰਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਣਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਿਰਣਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਲਪਕਾਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿਰਣਾ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨਿਰਣੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਲਵੇ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕ ਛੜੱਪਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਸਲ ਤੇ ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸ੍ਵੈ ਦਾ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਨਿਰਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ) ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।      ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆਂ ਮਾਨਵ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਸੀਮਤਾ ਅਭੂਮੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ (facticity) ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤੱਥਮੂਲਕਤਾ (factuality) ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤੱਥਮੂਲਕਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖਣ-ਕੇਂਦਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਵੈ ਦੀ ਇਕ ਤੱਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਨਿਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਤਨਾਉ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਉਸ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਜਕੜਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਮੂਲਭੂਤ ਸਸੀਮਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਹੈ। ਸੀਮਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਸਸੀਮਤਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਨਮਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਂਸ਼ਿਕ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਸਸੀਮਤਾ ਦਾ ਇਹਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਇਕ ਨਿਸਚਿਤ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।       ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਦੁਰਬਲਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਸਹੀਣਤਾ ਵਿਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਬੀਮਾਰ ਰੁਚੀ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਕੇਵਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਘਟਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਭਾਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਮੂਲਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਵੇਂ ਸਰੀਰਕ ਮੌਤ ਦਾ ਸਹੀ ਵਕਤ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਮੌਤ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਨਿਸਚਿਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੇ ਖ਼ਾਕ ਵਿਚ ਖ਼ਾਕੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੱਥਾਤਮਕ ਮਾਨਵ-ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹੇਗੀ। ਕਾਮੂ ਅਤੇ ਸਾਰਤ੍ਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹਾਨ ਅਤਾਰਕਿਕ ਕਰਨੀ (surd) ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਐਬਸਰਡਿਟੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਮਿੱਟ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਾਮੂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨਿਰਾਸਤਾ ਦੀ ਬਜਾਇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਰਗੀ ਅੰਤਿਮ ਐਬਸਰਡਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੌਤ ਮਨੁੱਖ ਸਸੀਮਤਾ ਦਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਮਨੁੱਖੀ ਐਬਸਰਡਿਟੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।     ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਜਾਂ ਕਮਭੰਗੜਾ ਸੰਬੰਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ-ਵਿਧੀ ਯਥਾਰਥਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਿਕਰ ਤੱਕ ਇਸੇ ਕਮਭੰਗਤਾ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਰ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਇਕ ਖੱਪਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਖ਼ਾਰ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਇਹਸਾਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸੰਗਤੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਤਿ ਡੂੰਘੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸ੍ਵੈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭੀੜ ਦੇ ਹਜੂਮ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਸਿਫ਼ਰ (cipher) ਹੈ, ਜਾਂ ਸਨਅਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਵਿਚ ਕੇਵਕ ਇਕ ਦੰਦਾ (cog) ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸੰਗਤੀ ਕਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ (identity) ਗੁਆ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਸਸੀਮਤਾ, ਵਿਸੰਗਤੀ ਤੇ ਗੁਨਾਹ-ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਸੱਚੇ ਜੀਵਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।      ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ (ਨੈਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਦੱਬਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ ਪਦਾਰਥਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੂਪਾਤਮਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਹੈ। ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੂਪਾਕਾਰ ਇਕ ਜੀਵੰਤ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਖਿੰਡਿਆ-ਪੁੰਡਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਵਿਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿੰਬ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖ ਦੀ ਮੂਲੋਂ ਉਪੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖਿਪਤ ਚਰਚਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨੂੰ ਕੁਝ –ਕਦੇ ਭੱਜਵਾਦੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਜਦੋਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਾਰ-ਭੂਮੀ ਠੋਸ਼ ਹੈ। ਵਿਸੰਗਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਦਲਿਤ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਸੰਗਤ ਵਰਗ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਡੂੰਘੀ ਅੰਤਰ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਸਨਅਤੀ ਅਤੀਤ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਾ-ਸਨਅਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਸਦਾ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ, ਪਰ ਬਰਦਾਈਵ (Berdyaev) ਤੇ ਕਾਮੂ (Camus) ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਅਤਿ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਹਰ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਕਟੁ ਆਲੋਚਕ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਬੇਲੋੜੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ।      ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨੇ ਇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਜੈਸਪਰਜ਼, ਲੁਡਵਿੰਗ ਬਿਨਸਵੈਗਰ (L. BInswanger), ਮੈਡਰਡ ਬੌਸ (M. Bass), ਰੋਲੇ ਮੇ (R. May), ਆਰ. ਡੀ. ਲੇਇੰਗ (R.D. Laing) ਇਹ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਫ਼ਰਾਇਡੀਅਨ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਸ੍ਵੈਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸਕੂਲ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਵੇਨ ਹਿਊਬਨਰ (D. Huebner) ਵਰਗੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰਤ, ਕਾਮੂ, ਕਾਫ਼ਕਾ (Kafka), ਦੋਸਤੋਵੋਸਕੀ (Dostoyevsky), ਟੀ. ਐਸ. ਈਲੀਅਟ, ਸੈਮੁਅਲ ਬੈਕੇਟ (S. Backett) ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਆਂ [ਟਿਲਿਚ (Tillich), ਬੂਰੀ, (Buri), ਰੈਨਰ (Rahner) ਆਦਿ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ੍ਰੋਤ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਡਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।        ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਰ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਕੁ ਉਲਝਣਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਈ ਮੌਲਿਕ ਤੇ ਘੋਖਵੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀਆਂ ਤਬਾਹਕੁਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਅਤਿਅੰਤ ਜਟਿਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਸਥਾਨ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ''' ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਭਾਵੇਂ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਪਰ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੂਰਵ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਲੱਭਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਅਸਤਿੱਤਵ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਯਹੂਦੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਰੂਹ ਭਰੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਅਣਬੁਝ ਜਗਿਆਸਾ, ਤਣਾਓ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਅਸਤਿਤਵਮੂਲਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਸਸੀਮਤਾ ਅਤੇ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਆਦਿ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਪਰਾ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਮਿਥਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਅਸਤਿੱਤਵਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਧੀਆਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਸਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਦਿਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਛਾਣ ਵਿਚਲੀ ਜਟਿਲਤਾ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵੀ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਉੱਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਅਤੇ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਕਿਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੇ ਯਤਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਯੁੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਯੁਗ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਪਤ ਜਗਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਤਿੱਖੀ ਹੋਣੀ ਆਰੰਭ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇ ਜੋ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਧਰੁਈ ਕਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਖੇਤਰ ਨਬੀਆਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਲਾਸਕੀ ਯੂਨਾਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਧਰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨੁਕਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗੁਨਾਹ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਮਾਨਵੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਅਸਲੇ ਦੀ ਭਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਯੂਨਾਨੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਕਰਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡਿਗਰ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਤੇ ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਹੋਂਦ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਤਮ ਪੜਚੋਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਮਝੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਪੂਰਬੀ ਧਰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁੱਧ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਂਦ, ਨਿਰਹੋਂਦ, ਤੌਖਲਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਉੱਨੀਵੀਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਬੀਜ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧੁਰਈ ਕਾਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ, ਪੰਨਾ-12-13 ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ 1.     ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਰਵ ਉੱਚ ਮਹੱਤਤਾ। 2.     ਸੰਵੇਗਸ਼ੀਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ। 3.     ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਵਿਪਰੀਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਬੌਧਿਕ ਤੱਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 4.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਸੰਵੇਗਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5.     ਮਨੁੱਖ ਸਵੈ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਵੈ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। (ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਤਰਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹਿਸ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਰਹੀ ਹੈ।) ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਤੇ ਐਬਰਸਰਡਿਟੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਪੰਨਾ- 16 '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ''' ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿਕੋਲਿਤਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨੀਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਤੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫਰੈਂਚ ਲੇਖਕ ਹੀ ਸਨ। ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਦੁਨੀਆ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਇਹ ਵਾਦ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ ਕੇਂਦਰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ। ਕਿਰਕੇ ਗਾਰਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਅਸਤਿਤਵ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸਕ੍ਰਮ ਦਾ ਅੰਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਅਗਿਆਤ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਵਰਣ ਦੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹੀਗਲ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲਸਫ਼ਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ, ਨੀਤਸ਼ੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਆਦਿ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਥੋਪੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਲਈ ਬਣਾਏ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਰੇਨ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ, ਕਾਰਲ ਜੈਸਪਰਜ਼, ਸਾਰਤ੍ਰ, ਆਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ, ਮਾਰਟਿਨ ਹਾਈਡਿਗਰ, ਹਰਮਨ ਲੋਤਜ਼ੇ, ਗੈਰ ਗੈਬਰੀਲ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਦਿ ਚਿੰਤਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਤੇ ਐਬਰਸਰਡਿਟੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਪੰਨਾ- 16-17 === ਅਸਤਿਤਵ ਹਮੇਸਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ === ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੀਮਾਬੱਧ ਹੈ। ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਠੋਸੀ ਚੋਣ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸਤਿਤਵ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰ ਚੋਣ ਉਪਰੰਤ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਫ਼ਲਤਾ / ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਕਬੂਲਣੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੌਲਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਮੌਲਿਕ ਪਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ' ਤੇ ਉਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਇੰਝ ਅਸਤਿਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ / ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵ ਕਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੂ''' 1.     ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਤਾਂਘ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 2.     ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਹੈ। 3.     ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦ ਅਨੇਕਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪ ਚੋਣਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ। 4.     ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ। 5.     ਅਜਿਹਾ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਹੋਣ। 6.     ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਥਹੀਣ ਅਤੇ ਬੇਤੁਕੀ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਵਾਦ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ''' 1.     ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। 2.     ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਮੇਰਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਚੇਤਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅਸਤਿਤਵ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੇਰੇਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। 3.     ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦੀ ਸਵੈ ਸਬੰਧਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਪੰਨਾ-45 '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਲੱਛਣ''' ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੁਝ ਸਾਂਝੇ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਹਨ- '''ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਅਸਤਿੱਤਵ''' ਹੋਂਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਅਮੂਰਤ, ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਅਸਤਿੱਤਵ, ਵਿਅਕਤਿਕ, ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਹੋਂਦ ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਵੈਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵ ਸਿਰਫ਼ ਇਥੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਹੈ। ਹੋਂਦ ਵਸਤੂਗਤ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਅਸਤਿੱਤਵ ਆਤਮਗਤ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਬੋਧ: ਵਿਸੰਗਤੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ(Absurdity And Anxiety)''' ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਬੋਧ ਵਿਸੰਗਤੀ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਭੈਅ ਦੁਆਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬੋਧ ਸਮੇਂ ਵਿਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਆਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਮੌਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। '''ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ (Being And Nothingness)''' ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ, ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੈਡਿਗਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ ਤਰਕ ਦੁਆਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਤਰਕਹੀਣ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਹਨ।  ਹੈਡਿਗਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਨਿਰਹੋਂਦ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਿੰਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰਹੋਂਦ ਦੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ, ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ, ਪੰਨਾ-101-102 '''ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ''' ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ (ਨੈਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਦੱਬਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਣਿਕਤਾ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੂਪਾਤਮਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਹੈ। ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੂਪਾਕਾਰ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜਾਂ ਖਿੰਡਿਆ-ਪੁੰਡਿਆਂ ਰੂਪ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਅਸਤਿਤਵ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿੰਬ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖ ਦੀ ਮੂਲੋਂ ਉਪੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਮੀਖਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਪੰਨਾ-112 '''ਅਸਤਿੱਤਵ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ''' ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਉਸਦੇ  ਸਮੁੱਚੇ ਤਾਣੇ ਪੇਟੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਅਹਿਸਾਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜਿਸੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਅਹਿਸਾਸ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸਤਿਤਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅਨੁਭਵ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤਿ ਸਿੱਧਾ ਝਰੋਖਾ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਅਹਿਸਾਸਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਹਿਸਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ  ਪਾਸਾਰ ਜਗਤ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰਸਪਰ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਚਿਤ ਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ''' '''ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ''' ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਤੱਤ ਵੀ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਚਿੰਤਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਿਰਜਨਾਤਮਿਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ, ਸਾਰਤ੍ਰ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਦਿ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਕਿਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਰਗੀ ਕਿਰਤ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਾਨ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿੱਤਰੀ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ  ਕੈਨਵਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਚੋਂ ਅਸਤਿੱਤਵਵਾਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ,ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ, ਕੁਲਦੀਪ, ਕਲਪਨਾ, ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ ਦੇਵ, ਸੁਖਬੀਰ, ਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਲਿਖੀ। ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਜਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਵੀ ਬਿਗਾਨੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ- ਅੰਦਰ ਵਾਰ ਦੌੜਦਾ ਹਾਂ ਅੰਦਰਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਚ ਆਪਣੇ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ ਪੈਰ ਨਾ ਕਿਤੇ ਹਨ ਬਾਹਾਂ ਨਾ ਕਿਤੇ ਹਨ ਪੈਰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਚ ਫਸਿਆ ਹੈ ਇਹ ਸਾਹ ਵੀ ਗੈਰ (ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਪੰਨਾ-8) ਮਿੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਸੜਕਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਸੜਕਾਂ ਘਰਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ ਚਿਹਰਾ ਗੰਧਲਿਆ ਪਾਣੀ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਇੱਕ ਡੁੱਬਾ ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਵੀਂਹਵੀ ਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ: ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ,ਪੰਨਾ- 203 ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਮਨੋਰੋਗ ਚਕਿਤਸਕ ਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਤ ਸਮਾਨਾਯ ਮਨੋਰੋਗੀਆਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਨੋਰੋਗ ਚਕਿਤਸਕ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਫਰਾਇਡੀਅਨ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਸਵੈ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਡੁੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡੇਵਨ ਹਿਊਬਨਰ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਨਿਬੰਧ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੋ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿਊਬਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਸ ਪਾਰਗਮਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਸਿਲੇਬਸ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਿਊਬਨਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹਨ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖਯੋਗ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਏ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਾਹਿਤ, ਦਰਸ਼ਨੀ ਕਲਾਵਾਂ, ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ''' ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਵਾਦ ਹੈ, ਦਾ ਸਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਕਮੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- 1.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਤਾਰਕਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀਤਾਂ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨਾ ਤਾਂ ਤਾਰਕਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਰਕ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। 2.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਤੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਤਰਾਜ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਰੂਪ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਿੰਦੂ ਨਹੀਂ। 3.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੋਗਗ੍ਰਸਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਤਿੱਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇਵਲ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖਮਈ ਇਕਰਾਰ ਵਲੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਸੱਚਾਈ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। 4.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਆਰੋਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦੋਸ਼ ਨਿਰਨੈਤਿਕਵਾਦ ਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨਿਰਨੈਤਿਕਵਾਦੀ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੈਤਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਉਚੇਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਪੰਨਾ-157-159 '''ਅੰਤ''' ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੋਈ ਮੌਲਿਕ ਤੇ ਘੋਖਵੀਆਂ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜੋਕੀਆਂ ਤਬਾਹਕੁਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਅਤਿਅੰਤ ਜਟਿਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਾਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬਹੁ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਧ ਵਾਸਤੇ ਗੁਨਾਹ, ਵਿਸੰਗਤੀ, ਡਰ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸਤਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਇਸ ਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਏ। ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਗਈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾ]] <references /><ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤ|last=ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ|year=2018|isbn=ISBN : 978-81-302-0471-0|location=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ}}</ref> t0g33r5chdaa5j553yjckxpcodhmxbf 851370 851369 2026-11-03T20:52:02Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851370 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼}} === '''ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ''' === ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੈਂ, ਮੇਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਜਗਤ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੂਹਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮੂਹਕਤਾ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੂਹਕਤਾ ਬੰਦੇ ਉੱਪਰ ਭਾਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ Chora ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। Standard Dictionary of the English Language ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਾਦ ਜੋ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਤੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਕਰਕੇ ਵਿਕਸਿਆ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਤ੍ਰ ਕਰਕੇ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਵਾਦ ਕਾਰਨ ਨਾਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੇ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਤਕਾਲੀ ਬੌਧਿਕ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗੋਂ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿਤਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਦੀਆਂ ਮਨੋ-ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੂਹਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਵੈ ਪਛਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਹੰਭਲੇ ਦਾ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।        ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਇਕ ਜਟਿਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਖ਼ਬਤ ਸਮਝ ਕੇ ਛੁਟਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਾਂ-ਪੋਲ ਸਾਰਤ (Jean-Paul Sartre) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਏਨੇ ਵਿਵਿਧਪੱਖੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਉਲਝਾਹਟ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੀ ਉਲਝਾਹਟ ਜਾਂ ਅਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਇਸ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਅਧੂਰਾ ਤੇ ਆਂਸ਼ਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਰੱਬ ਨੂੰ ਹੀ ਜੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਪਾਸਾਰ-ਜਗਤ ਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਗਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਖੱਪੇ ਤੇ ਕ੍ਰਮਭੰਗਤਾ ਹੋਵੇ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਾਂਝਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਤਿੰਨ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸੋਰੇਨ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ (Soren Kierkegaard), ਸਾਰਤ ਅਤੇ ਹਾਈਡਿਗਰ (Heidegger) ਇਸ ਪਰਸਪਰ ਵਿਚਾਰ-ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕੀਕਰਣ ਲਈ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਵਿਧੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਸਾਂਝੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕੀਕਰਣ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨਾਤਮ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੰਤਨ-ਮਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇਹਸਾਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।            ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਰੰਭ, ਚਿੰਤਨ-ਮਨਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਉਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ‘ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ’ ਜਾਂ ‘ਸਾਰ’ ਪੂਰਵ-ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣਾ ਤਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੂਝਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉਹ ਅਣਹੋਂਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਅਣਹੋਂਦ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠੇਗਾ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਹੋ ਕੁਝ ਬਣ ਸਕੇਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।              ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਕੁ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੋਹ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੀ ਅਕਸਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤ ਅਤੇ ਏਪਿਸਟੋਮੋਲੋਜੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਮੂਰਤ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਅਮੂਰਤ ਤੇ ਕਿਆਸੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ, ਨਿਰਣਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੁਅਰਾ ਚਰਚਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਮਸਲੇ ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਦੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਨਿਰਣਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ।               ਸਸੀਮਤਾ (finitude), ਗੁਨਾਹ, ਵਿਸੰਗਤੀ, ਨਿਰਾਸਤਾ ਤੇ ਮੌਤ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਭਾਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਅੰਤ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਾਸਾਰ-ਜਗਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਇਸ ਪਾਸਾਰ-ਜਗਤ ਨਾਲ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਤਨਾਉ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਟਕਰਾਉ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।        ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਣ ‘ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਨਿਭਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤਰਕਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸੰਕੀਰਣ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਮਨ ਵਿਚ ਬਦਲ ਰਹੇ ਇਹਸਾਸਾਂ, ਮਨੋਦਸ਼ਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸੀਮਾ-ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤੂਪੂਰਕ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਮੰਤਵ-ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰੋਲ ਵਸਤੂਪਰਕ ਗਿਆਨ-ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਤੇ ਸਾਰਤ ਤੱਕ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਤੌਖ਼ਲਾ (anxiety), ਬੋਰੀਅਤ, ਮਤਲਾਹਟ (nausea) ਆਦਿ ਮਨੋਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਅਤਿ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਇਤਿਹਾਸ, ਸਮਾਜ, ਹੋਂਦ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।         ਸੰਕੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕੀਕਰਣ ਲਈ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਵਿਧੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਕਾਰਣ ਇਹ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਸਾਰਤ ਨੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਰਥ-ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥਹੀਨ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹਾਈਡਿਗਰ, ਜੈਸਪਰਜ਼ ਤੇ ਮਾਰਸਲ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਸਮੇਂ ਹੋਣਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲੇਬਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੋਜਨ ਸ਼ਿਨ (Roger Shinn) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਵੀ ਸੈਮਾਣ ਵਾਲਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਉੱਲਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਇਹ ਆਧਾਰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਊਬਰ (Buber) ਯਹੂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਨਾ ਆਸਤਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਾਸਤਿਕ ਹੈ। ਇਹ ਆਧਾਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਤੋਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਾ ਈਸਾਈਅਤ ਜਾਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਕਿਸ ਦਾ ਮੁਹੱਬਤ/ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਗੁੱਡਮੰਡ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ।         ਭਾਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਆਪਣੇ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨੇੜਲੇ ਵਰਤਮਾਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸ੍ਵੈ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਦਰਸ਼ਨ-ਯੁਗੀਨ रे ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਚਿੰਤਨ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅਭੂਮੀ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਨਵ-ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਕ੍ਰਿਯ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸ੍ਵੈ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਹੰਭਲੇ ਦੇ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਵ ਦੇ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣਾ ਅਤਾਮ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਨਬੀਆਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ, ਕਲਾਸਕੀ ਯੂਨਾਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਧਰਮ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤ੍ਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੁਕਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਨਾਹ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਮਾਨਵੀ-ਹੋਂਦ ਦੇ ਅਸਲੇ ਦੀ ਭਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਹੱਥਲੇ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਤਿਤਵ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ।        ਸੋਰੋਨ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ (1813-1855) ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪੀਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈ ਬੈਠਾ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਈਸਾਈ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਾਨਵ-ਸ੍ਵੈ ਦੀ ਵਿਕਾਸ-ਯਾਤ੍ਰਾ ਸੁਹਜ ਤੋਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਥਾਣੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਰਕਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਈਸਾਈਅਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗਿਰਜੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈਅਤ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ -ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਮਝ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਈਸਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਤੀਬਰ ਪਲਾਂ ਵਿਚ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀੜ ਭਰੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਮਾਅਨੇਖ਼ੇਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਕਿੰਨਾ ਕਸ਼ਟ ਉਠਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਮਨੋਵੇਦਨਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰੀਵ ਅਸੀਮਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪ੍ਰਤਿਫਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਪਕੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਲ ਇਕ ਡੂੰਘੇ ਤੌਖ਼ਲੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ-ਪਸੰਦ ਵ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਤੜਫ਼ੜਾਹਟ ਦਾ ਇਹਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਘਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਮੂਲਭੂਤ ਕਮਭੰਗਤਾਵਾਂ ਨਿਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਵਿਗਾੜੇ ਬਿਨਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਸ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।       ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਦਾ ਤਤਕਾਲਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕੋਈ ਨਾ ਬਣਿਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵੱਲ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਵਿਚ ਫੈਡਰਿਕ ਨੀਤਸ਼ੇ (Friedrich Nietzsche) (1844-1900) ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਤੇ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਲਿਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ-ਰੂਪ ਵਿਚਲੀ ਗੌਰਵਮਈ ਜੁੜਨ-ਕੜੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਵਾਂਗ ਨੀਤਸ਼ੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਕਲਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾਗਲਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਦੀ ਰੁਚੀ ਈਸਾਈ ਬਣਨ ਵਿਚ ਸੀ, ਨੀਤਸ਼ੇ ਈਸਾਈਅਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜਣ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਈਸਾਈਅਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤਰਕ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਈਸਾਈਅਤ ਤੋਂ ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ। ਨੀਤਸ਼ੇ ਨੇ ‘ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਤ’ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ‘ਰੱਬ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਰੱਬ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ! ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਤ ਸਾਨੂੰ ਨਿਹਿਲਿਜ਼ਮ (nihilism) ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ੍ਵੈ-ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਰੱਬਵਿਹੀਨ ਅਤੇ ਐਬਸਰਡ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਦੀਵੀ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੀ ਇਹ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚ ਸਿਮਟ ਆਈ ਸੀ।     ਕਾਰਲ ਜੈਸਪਰਜ਼ (Karl Jaspers) (1883-1969) ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦ-ਸਥਿਤੀਆਂ (limit situations) ਵਿਚ ਜਾਗ ਪਈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਇਕ ਦੀਵਾਰ ਆ ਖਲੋਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਧਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਖੜਕਵਾਂ ਟਕਰਾਉ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਸਾਨੂੰ ਨਿਹਿਲਿਜ਼ਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮ ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦਾ ਸੱਚ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਸਪਰਜ਼ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਹਰਾਉਪੂਰਣ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਤੇ ਪਾਰਗਾਮ ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਵਸਤੂਪਰਕ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਅਖਵਾ ਸਕਦਾ।         ਮਾਰਟਿਨ ਹਾਈਡਿਗਰ (1889-1976) ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁਸੈਰਲ (Husserl) ਦੀ ਫ਼ੌਨੋਮਨੋਲੌਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਤੋੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਰਤ ‘ਬੀਇੰਗ ਐਂਡ ਟਾਈਮ' ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਿੰਤਾ, ਤੌਖ਼ਲਾ, ਗੁਨਾਹ, ਸਸੀਮਤਾ ਤੇ ਮੌਤ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਈਡਿਗਰ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਸ ਦੇ ਨਿਹਿਲਿਜ਼ਮ ਵੱਲ ਝੁਕਾਉ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਝੁਕਾਉ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਘੱਟ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਹਾਈਡਿੰਗਰ ਇਹ ਦਲੀਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਅਣਹੋਂਦ (nothing) ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਹੋਂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਹੋਂਦ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹਨ।      ਉੱਪਰ-ਵਰਣਿਤ ਜਰਮਨ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਇਕ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਲਹਿਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਸਾਂਝ ਅਵੱਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹਰਮਨ ਲੋੜਜ਼ੇ (Hermann Lotze) (1817-81) ਅਤੇ ਰਡੱਲਫ ਇਊਕਿਨ (Rudolf Eucken) (1846-1926) ਆਦਿ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਲਈ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹੁੰਚ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਯਹੂਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਾਰਟਿਨ ਬਿਊਬਰ (1878–1965) ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਜਿਥੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਜਾਂ ਰੱਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ, ਉੱਥੇ ਬਿਊਬਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੋਰ ਅਸਤਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ। ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੋਲਬਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਯਾਂ-ਪੋਲ ਸਾਰਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੌਰਵ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਾਰਤ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬਵਿਹੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਸਥਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫ਼ਤਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਨੀਤਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇਕ ਹਨੇਰਾ ਪੱਖ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੱਬ ਬਣਨ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਸ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲਬੇਆਰ ਕਾਮੂ (Albert Camus) (1913-1960) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਐਬਸਰਡ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਾਮੂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਇਕ ਸਿਸੀਫਸ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਗੋਲ ਸ਼ਿਲਾ-ਖੰਡ ਰੇੜ੍ਹ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੱਥਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਝਕਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਰੁੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ। ਕਾਮੂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਸੀਫਸ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।       ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਜਰਮਨ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿ ਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮੌਰਿਸ ਬਲੌਂਡਲ (Maurice Blondel) 1861-1949) ਦਾ ਨਾਮ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਬਲੌਂਡਲ ਨੇ ਇਹ ਤੱਰਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਰੰਭ-ਬਿੰਦੂ ਅਮੂਰਤ ‘ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ' ਵਿਚ ਭਾਲਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਸਮੂਰਤ “ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ' ਵਿਚ ਲੱਭਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਕਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਕਾਸੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਗੇਬਰੀਲ ਮਾਰਸੈੱਲ (Gabriel Marcel) (1889-1973) ਇਸ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦਾ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਤੇ ਕਾਮੂ ਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਉਹ ਆਸ ਦਾ ਆਤਮ-ਤੱਤ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਆਸਤਿਕਤਾਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।     ਭਾਵੇਂ ਜਰਮਨੀ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਨਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਮਾਈਗਿਲ ਦ ਅਨਾਮਨੇ (Miguel de Unamuno) (1864-1936) ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਚਿੰਤਕ ਨਿਕੋਲਾਈ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰੋਵਿਚ ਬਰਦਾਈਵ (Alexandrovich Berdyaev) (1874-1948) ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸੂਝਵਾਨ ਚਿੰਤਕ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ, ਕਾਫ਼ਕਾ, ਇਲੀਅਟ, ਬੈਕੇਟ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਪਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।          ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮੂਲਭੂਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ/ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਅਸਤਿਤ੍ਵ’ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ‘ਅਸਤਿਤ੍ਵ’ ਹੈ, ਉਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਹੈ”। ਸਮੂਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਸਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤੱਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਕਦਮ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਤੋਂ ਸਾਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇਸ ਤੱਥ ਨਾਲ ਸਰੋਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਹੈ’, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਹ ਕੀ ਹੈ”। ਸੌ ਦੇ ਨੋਟ ਦਾ ਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ, ਮੋਟਾਈ, ਛਪਾਈ ਦੇ ਰੰਗ, ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸੌ ਦੇ ਨੋਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅਮੂਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਿਆਪਕਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।     ਸਾਰ ਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਜਟਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਜਟਿਲਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ‘ਅਸਤਿਤ੍ਵ’ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਹੋਂਦ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੀ ਅਸਤਿਤ ਹੈ। ਦਰੱਖ਼ਤ, ਪਹਾੜ, ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ, ਰੱਬ, ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਭ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਿਹੀਨ ਹਨ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਤਾਰਕਿਕ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਉੱਭਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੁਚੇਤ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੇਤੰਨ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿਚ ਪਾਰਗਾਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਉੱਠ ਕੇ ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦਾ ਫੌਰੀ, ਵਿਸਮਾਦੀ, ਪਾਰਗਾਮੀ ਤਿਲਕਵਾਂਪਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਨਹੀਂ। ਹਾਈਡੋਗਰ ਤੇ ਸਾਰਤ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤੂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।      ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। `ਮੈਂ ‘ਮੇਰਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਚੇਤਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਦਮ-ਜਾਤ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤੂ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਮੇਰੇਪਨ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦੀ ਸ੍ਵੈ-ਸੰਬੰਧਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵੈਤਵ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੈਂ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਅਸਤਿਤੁ ਦਾ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਂਦ ਨਿਰਹੋਂਦ ਦੀ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਆਪ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਨੂੰ ਜੋਬਨਵੰਤ ਨਿਰਜਿੰਦ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਅਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।      ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ‘ਸੰਸਾਰ` ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਨਵ-ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਖ਼ੁਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਸਤਿਤ ਉਸ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਅੰਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਖੜ੍ਹੇ-ਦਾਅ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੈਤਵ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਸ੍ਵੈਤਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ, ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਮਾਤ੍ਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਓਪਰੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਦੇ ਖਿਆਂ ਇਹ ਦੋ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲਾਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਈਡੋਗਰ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰੀਵ-ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਭੁਲੇਖੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੀ ਉੱਭਰਵੀਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਂਦ ਸਦਕਾ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤਕ ਪਾਰਗਾਮੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰੀਵ-ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਵੱਲ ਘਸੀਟੇ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਅਸਤਿਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਅਰਧ-ਮਾਨਵੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮੂਲਭੂਤ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿ ਡੂੰਘੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦਾ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਖੋਹ ਲੈਣ ਦਾ ਡਰਾਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ - ਸਿਧਾਂਤ|last=ਸੈਣੀ|first=ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ|year=2018|isbn=ISBN : 978-81-302-0471-0|location=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ , ਪਟਿਆਲਾ}}</ref> ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਰਸਪਰਿਕਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੂਪਾਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸ਼ਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਗਨਚੁੰਬੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਟਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਸ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਅਜੀਬ ਹੌਲਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਜਿਹੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੂਖ਼ਮ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਡੇਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਉਹ ਆਪ ਉਸ ਵਿਚ ਉਲਝਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਸੁੰਗੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਇਕ ਤਨਾਉ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਬਾਵਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ੱਕਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।           ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਨੇ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਹੀ ਸਾਧੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਸੇਲ, ਸਾਰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੰਸਾਰਕ-ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਸੰਬੰਧੀ ਫ਼ੌਰੀ ਚੇਤਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਰੀਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਭਾਵ-ਤਰੰਗਾਂ, ਦੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਛਾਣਬੀਣ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੀ ਇਕ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਧਰੁਵ-ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਥਾਣੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਮੋੜਵਾਂ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਲਘੂ-ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੈ।       ਪਾਸਾਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪਾਸਾਰਤਾ ਤੇ ਅਲਪਕਾਲਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਟਿੱਪਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਆਤਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਨਾਤਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਪਾਸਾਰ ਨਾ ਆਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਨਾਤਮ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਹੋਂਦ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੋਂ ਗੱਲ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਸਾਰੀ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਪਾਸਾਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਥਾਂ ਮੱਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੱਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਜੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਾਸਾਰ ਨੂੰ ‘ਸਥਾਨ’ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ (ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ) ਵਾਹ (concern) ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਦ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਵਾਧਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ (ਪਸਾਰ ਨਾਲ) ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਆਸ਼ਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ, ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਕਰਨ ਦਾ, ਸੌਣ ਦਾ ਇਕ ਸਮਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮੇਂ/ਕਾਲ ਦੀ ਸੋਝੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਮੂਲਭੂਤ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਥਾਣੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਘੜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਘੜੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਸਮੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇ ੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਚੇਤ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਲਈ ਸਮਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੀ ਦੌੜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੂੰ ਦੀ ਚਾਲੇ ਵੀ ਰੀਂਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਘੜੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ।       ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਹਨ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਰਗ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਦੁੱਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਕੀ ਸਥਾਨ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਮੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਹਨ। ਲਿੰਗ-ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆਂ ਮਾਨਵ-ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਸੰਪੂਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੁਨਰ-ਉਤਪਾਦਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਅੱਧਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਪੂਰਣ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਡਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸੋ ਲਿੰਗ-ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤਕ ਹਨ। ਇਕੱਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਜਿਹੀ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।        ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਇਕਮਿਕਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸੱਚਾ ਸੰਬੰਧ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇਪਨ/ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਨੂੰ ਮਿਟਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਬਿਊਬਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਾਵਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਸੁਲਭਤਾ’ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਸੁਲੱਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ। ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਮਿਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸੰਵਾਦੀ (dialogical) ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਕ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਵਿਚ ਗੱਡਰੈੱਡ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਤਾਪ੍ਤਿ ਪੱਧਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਭੀੜ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੀੜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਹੈ। ਭੀੜ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਢੀਠ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੀੜ ਅਤਿਅੰਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਭੀੜ/ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਂਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਲਾਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।       ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਵ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਇਕ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ, ਦੂਜਾ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਂ ਸਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਨਿਰੰਤਰ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਅੰਗ ਹੈ। ਉਹ ਸ੍ਵੈ-ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਧੱਕਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਬੌਧਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਵਿਹਾਰਿਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਤਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਝ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਵਿਹਾਰਿਕ ਸਮਝ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਜਨਮਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਿਤਾਪ੍ਰਤਿ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਵਿਹਾਰਿਕ ਲੋੜਾਂ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ ਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੱਕ ਵਿਹਾਰਿਕ ਲੋੜਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ। ਸ੍ਵੈ-ਗਿਆਨ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਅਸਤਿਤ੍ਵਮੂਲਕ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।       ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਇਹਸਾਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤਾਣੇ-ਪੇਟੇ ਵਿਚ ਇਹਸਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹਸਾਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਰੀਰ ਪੱਖ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਇਹਸਾਸ ਜਿਹੜੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤਿ ਸਿੱਧਾ ਝਰੋਖਾ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਇਹਸਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹੋਰਨਾਂ-ਸਹਿਤ-ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਹਸਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸਾਰ-ਜਗਤ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਸਾਸ ਜਾਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਇਹਸਾਸ ਜਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਚਿੱਤ-ਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਸਾਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।         ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ, ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਤੇ ਸਾਰਤ ਤਿੰਨਾਂ ਹੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ਪਾਪ ਦੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਤੌਖ਼ਲੇ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ: 1. ਇਹ ਭੋਲੇਪਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਅੰਤਰ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ; 2. ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਸੰਭਾਵਨਾ-ਗਰਭਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਤੜਫ਼ੜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; 3. ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਵੀ ਤਨਾਉ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਨਾਉ ਹੀ ਤੌਖ਼ਲਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇਕਸੁਰਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੀ ਤੌਖ਼ਲਾ-ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਤੌਖ਼ਲਾ ਜਾਨਵਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰੋਲ ਏਂਦ੍ਰੀਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੌਖ਼ਲਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ੈ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਇਕ ਆਧਾਰਭੂਤ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਪਤਨ, ਸਸੀਮਤਾ ਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੌਖ਼ਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਰੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਇਹਸਾਸ ਕਰਾ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਂਦ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੌਖ਼ਲਾ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਤਨਾਉਪੂਰਣ ਤੌਖ਼ਲੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।     ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਰਜ (action) ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਸਮੂਰਤ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਆਵੇਗ ਇਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਿਅਕਤੀਪੁਣੇ ਦਾ ਬਿੰਬ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨ ਮੰਨਣੋਂ ਵੀ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦਕ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਆਦਿ ਦਾ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਬਦੀ ਦੇ ਆਦਿ ਦਾ ਰਹੱਸ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ, ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਬੜੇ ਭਾਵੁਕ ਹਨ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਨਵ ਗੌਰਵ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੀ ਇਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕਾਮੂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਦੀ ਰੈਬੈੱਲ` ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਮਨੋਰਥ-ਪੱਤਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੁਪਾਸਿਉਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਕੜਬੰਦਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਤਰੀਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਤਾਂਘ ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ/ ਸੰਸਥਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤਵ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਹੈ।       ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਪੂਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਨਿਰਣਾ ਹੱਕ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਨਿਰਣਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਰਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਣਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੌਖ਼ਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਿਰਣਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਲਪਕਾਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿਰਣਾ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨਿਰਣੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਲਵੇ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕ ਛੜੱਪਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਸਲ ਤੇ ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸ੍ਵੈ ਦਾ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਨਿਰਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ) ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।      ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆਂ ਮਾਨਵ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਸੀਮਤਾ ਅਭੂਮੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ (facticity) ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤੱਥਮੂਲਕਤਾ (factuality) ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤੱਥਮੂਲਕਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖਣ-ਕੇਂਦਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਵੈ ਦੀ ਇਕ ਤੱਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਨਿਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਤਨਾਉ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਉਸ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਜਕੜਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਮੂਲਭੂਤ ਸਸੀਮਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਹੈ। ਸੀਮਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਇਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਸਸੀਮਤਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਨਮਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਂਸ਼ਿਕ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਸਸੀਮਤਾ ਦਾ ਇਹਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਇਕ ਨਿਸਚਿਤ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।       ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਦੁਰਬਲਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਸਹੀਣਤਾ ਵਿਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਬੀਮਾਰ ਰੁਚੀ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਕੇਵਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਘਟਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਭਾਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਮੂਲਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਵੇਂ ਸਰੀਰਕ ਮੌਤ ਦਾ ਸਹੀ ਵਕਤ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਮੌਤ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਨਿਸਚਿਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੇ ਖ਼ਾਕ ਵਿਚ ਖ਼ਾਕੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੱਥਾਤਮਕ ਮਾਨਵ-ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹੇਗੀ। ਕਾਮੂ ਅਤੇ ਸਾਰਤ੍ਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹਾਨ ਅਤਾਰਕਿਕ ਕਰਨੀ (surd) ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਐਬਸਰਡਿਟੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਮਿੱਟ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਾਮੂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨਿਰਾਸਤਾ ਦੀ ਬਜਾਇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਰਗੀ ਅੰਤਿਮ ਐਬਸਰਡਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੌਤ ਮਨੁੱਖ ਸਸੀਮਤਾ ਦਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਮਨੁੱਖੀ ਐਬਸਰਡਿਟੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।     ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਜਾਂ ਕਮਭੰਗੜਾ ਸੰਬੰਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ-ਵਿਧੀ ਯਥਾਰਥਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਿਕਰ ਤੱਕ ਇਸੇ ਕਮਭੰਗਤਾ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਰ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਇਕ ਖੱਪਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਖ਼ਾਰ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਇਹਸਾਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸੰਗਤੀ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਤਿ ਡੂੰਘੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸ੍ਵੈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭੀੜ ਦੇ ਹਜੂਮ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਸਿਫ਼ਰ (cipher) ਹੈ, ਜਾਂ ਸਨਅਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਵਿਚ ਕੇਵਕ ਇਕ ਦੰਦਾ (cog) ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸੰਗਤੀ ਕਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ (identity) ਗੁਆ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਸਸੀਮਤਾ, ਵਿਸੰਗਤੀ ਤੇ ਗੁਨਾਹ-ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਸੱਚੇ ਜੀਵਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।      ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ (ਨੈਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਦੱਬਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ ਪਦਾਰਥਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੂਪਾਤਮਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਹੈ। ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੂਪਾਕਾਰ ਇਕ ਜੀਵੰਤ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਖਿੰਡਿਆ-ਪੁੰਡਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਵਿਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿੰਬ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖ ਦੀ ਮੂਲੋਂ ਉਪੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖਿਪਤ ਚਰਚਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨੂੰ ਕੁਝ –ਕਦੇ ਭੱਜਵਾਦੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਜਦੋਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਾਰ-ਭੂਮੀ ਠੋਸ਼ ਹੈ। ਵਿਸੰਗਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਦਲਿਤ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਸੰਗਤ ਵਰਗ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਡੂੰਘੀ ਅੰਤਰ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਸਨਅਤੀ ਅਤੀਤ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਾ-ਸਨਅਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਸਦਾ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ, ਪਰ ਬਰਦਾਈਵ (Berdyaev) ਤੇ ਕਾਮੂ (Camus) ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਅਤਿ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਹਰ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਕਟੁ ਆਲੋਚਕ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਬੇਲੋੜੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ।      ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨੇ ਇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਜੈਸਪਰਜ਼, ਲੁਡਵਿੰਗ ਬਿਨਸਵੈਗਰ (L. BInswanger), ਮੈਡਰਡ ਬੌਸ (M. Bass), ਰੋਲੇ ਮੇ (R. May), ਆਰ. ਡੀ. ਲੇਇੰਗ (R.D. Laing) ਇਹ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਫ਼ਰਾਇਡੀਅਨ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਸ੍ਵੈਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸਕੂਲ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਵੇਨ ਹਿਊਬਨਰ (D. Huebner) ਵਰਗੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰਤ, ਕਾਮੂ, ਕਾਫ਼ਕਾ (Kafka), ਦੋਸਤੋਵੋਸਕੀ (Dostoyevsky), ਟੀ. ਐਸ. ਈਲੀਅਟ, ਸੈਮੁਅਲ ਬੈਕੇਟ (S. Backett) ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਆਂ [ਟਿਲਿਚ (Tillich), ਬੂਰੀ, (Buri), ਰੈਨਰ (Rahner) ਆਦਿ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ੍ਰੋਤ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਡਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਸਤਿਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।        ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਰ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਕੁ ਉਲਝਣਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਅਸਤਿਤ੍ਵਵਾਦ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਈ ਮੌਲਿਕ ਤੇ ਘੋਖਵੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀਆਂ ਅਜੋਕੀਆਂ ਤਬਾਹਕੁਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਅਤਿਅੰਤ ਜਟਿਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਸਥਾਨ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ''' ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਭਾਵੇਂ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਪਰ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪੂਰਵ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਲੱਭਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਅਸਤਿੱਤਵ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਯਹੂਦੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਰੂਹ ਭਰੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਅਣਬੁਝ ਜਗਿਆਸਾ, ਤਣਾਓ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਅਸਤਿਤਵਮੂਲਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਸਸੀਮਤਾ ਅਤੇ ਗੁਨਾਹ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਆਦਿ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਝੀ ਨੂੰ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਪਰਾ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਮਿਥਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਅਸਤਿੱਤਵਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਧੀਆਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਸਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਦਿਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪਛਾਣ ਵਿਚਲੀ ਜਟਿਲਤਾ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਵੀ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਉੱਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਅਤੇ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਕਿਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੇ ਯਤਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਯੁੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਯੁਗ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਪਤ ਜਗਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਤਿੱਖੀ ਹੋਣੀ ਆਰੰਭ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇ ਜੋ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਧਰੁਈ ਕਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਖੇਤਰ ਨਬੀਆਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਲਾਸਕੀ ਯੂਨਾਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਧਰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨੁਕਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗੁਨਾਹ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਮਾਨਵੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਅਸਲੇ ਦੀ ਭਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਯੂਨਾਨੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਕਰਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡਿਗਰ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਤੇ ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਹੋਂਦ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਤਮ ਪੜਚੋਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਮਝੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਪੂਰਬੀ ਧਰਮ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁੱਧ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਂਦ, ਨਿਰਹੋਂਦ, ਤੌਖਲਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਉੱਨੀਵੀਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਬੀਜ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧੁਰਈ ਕਾਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ, ਪੰਨਾ-12-13 ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ 1.     ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਰਵ ਉੱਚ ਮਹੱਤਤਾ। 2.     ਸੰਵੇਗਸ਼ੀਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ। 3.     ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਵਿਪਰੀਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਬੌਧਿਕ ਤੱਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 4.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਸੰਵੇਗਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5.     ਮਨੁੱਖ ਸਵੈ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਵੈ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। (ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਤਰਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹਿਸ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਰਹੀ ਹੈ।) ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਤੇ ਐਬਰਸਰਡਿਟੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਪੰਨਾ- 16 '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ''' ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿਕੋਲਿਤਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨੀਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਤੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਵਾਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫਰੈਂਚ ਲੇਖਕ ਹੀ ਸਨ। ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਦੁਨੀਆ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਇਹ ਵਾਦ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ ਕੇਂਦਰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ। ਕਿਰਕੇ ਗਾਰਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਅਸਤਿਤਵ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸਕ੍ਰਮ ਦਾ ਅੰਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਅਗਿਆਤ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਵਰਣ ਦੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹੀਗਲ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲਸਫ਼ਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ, ਨੀਤਸ਼ੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਆਦਿ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਥੋਪੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਲਈ ਬਣਾਏ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਰੇਨ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ, ਕਾਰਲ ਜੈਸਪਰਜ਼, ਸਾਰਤ੍ਰ, ਆਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ, ਮਾਰਟਿਨ ਹਾਈਡਿਗਰ, ਹਰਮਨ ਲੋਤਜ਼ੇ, ਗੈਰ ਗੈਬਰੀਲ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਦਿ ਚਿੰਤਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਤੇ ਐਬਰਸਰਡਿਟੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਪੰਨਾ- 16-17 === ਅਸਤਿਤਵ ਹਮੇਸਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ === ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੀਮਾਬੱਧ ਹੈ। ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਠੋਸੀ ਚੋਣ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸਤਿਤਵ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰ ਚੋਣ ਉਪਰੰਤ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਫ਼ਲਤਾ / ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਕਬੂਲਣੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੌਲਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਮੌਲਿਕ ਪਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ' ਤੇ ਉਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਇੰਝ ਅਸਤਿਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ / ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵ ਕਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੂ''' 1.     ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਤਾਂਘ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 2.     ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਹੈ। 3.     ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦ ਅਨੇਕਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪ ਚੋਣਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ। 4.     ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ। 5.     ਅਜਿਹਾ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਹੋਣ। 6.     ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਥਹੀਣ ਅਤੇ ਬੇਤੁਕੀ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਵਾਦ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ''' 1.     ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। 2.     ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀਪਨ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਮੇਰਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਚੇਤਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰਾ ਅਸਤਿਤਵ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੇਰੇਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। 3.     ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦੀ ਸਵੈ ਸਬੰਧਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਪੰਨਾ-45 '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਲੱਛਣ''' ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੁਝ ਸਾਂਝੇ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਹਨ- '''ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਅਸਤਿੱਤਵ''' ਹੋਂਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਅਮੂਰਤ, ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਅਸਤਿੱਤਵ, ਵਿਅਕਤਿਕ, ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਹੋਂਦ ਹਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਵੈਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵ ਸਿਰਫ਼ ਇਥੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਹੈ। ਹੋਂਦ ਵਸਤੂਗਤ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਅਸਤਿੱਤਵ ਆਤਮਗਤ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਬੋਧ: ਵਿਸੰਗਤੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ(Absurdity And Anxiety)''' ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਬੋਧ ਵਿਸੰਗਤੀ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਭੈਅ ਦੁਆਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬੋਧ ਸਮੇਂ ਵਿਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਆਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਮੌਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ। '''ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ (Being And Nothingness)''' ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ, ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੈਡਿਗਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ ਤਰਕ ਦੁਆਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਤਰਕਹੀਣ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਹਨ।  ਹੈਡਿਗਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਨਿਰਹੋਂਦ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਿੰਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰਹੋਂਦ ਦੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ, ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ, ਪੰਨਾ-101-102 '''ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ''' ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ (ਨੈਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਦੱਬਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਣਿਕਤਾ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸੰਕਲਪ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੂਪਾਤਮਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਂ ਆਕਾਰ ਹੈ। ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੂਪਾਕਾਰ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜਾਂ ਖਿੰਡਿਆ-ਪੁੰਡਿਆਂ ਰੂਪ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਅਸਤਿਤਵ ਭਾਈਚਾਰਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿੰਬ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖ ਦੀ ਮੂਲੋਂ ਉਪੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਮੀਖਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਪੰਨਾ-112 '''ਅਸਤਿੱਤਵ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ''' ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਉਸਦੇ  ਸਮੁੱਚੇ ਤਾਣੇ ਪੇਟੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਅਹਿਸਾਸ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜਿਸੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮ ਪੱਖ ਨਾਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਅਹਿਸਾਸ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸਤਿਤਵਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅਨੁਭਵ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤਿ ਸਿੱਧਾ ਝਰੋਖਾ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਤਿ ਕੋਮਲ ਅਹਿਸਾਸਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਹਿਸਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ  ਪਾਸਾਰ ਜਗਤ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰਸਪਰ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੀ ਆਪਣੀ ਚਿਤ ਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ''' '''ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿੱਤਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ''' ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਤੱਤ ਵੀ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਚਿੰਤਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਿਰਜਨਾਤਮਿਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ, ਸਾਰਤ੍ਰ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਦਿ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਕਿਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਰਗੀ ਕਿਰਤ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਾਨ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿੱਤਰੀ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ  ਕੈਨਵਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਚੋਂ ਅਸਤਿੱਤਵਵਾਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ,ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ, ਕੁਲਦੀਪ, ਕਲਪਨਾ, ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ ਦੇਵ, ਸੁਖਬੀਰ, ਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਲਿਖੀ। ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਜਾਣਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਵੀ ਬਿਗਾਨੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ- ਅੰਦਰ ਵਾਰ ਦੌੜਦਾ ਹਾਂ ਅੰਦਰਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਚ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਚ ਆਪਣੇ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ ਪੈਰ ਨਾ ਕਿਤੇ ਹਨ ਬਾਹਾਂ ਨਾ ਕਿਤੇ ਹਨ ਪੈਰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਚ ਫਸਿਆ ਹੈ ਇਹ ਸਾਹ ਵੀ ਗੈਰ (ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਪੰਨਾ-8) ਮਿੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਸੜਕਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਸੜਕਾਂ ਘਰਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ ਚਿਹਰਾ ਗੰਧਲਿਆ ਪਾਣੀ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਇੱਕ ਡੁੱਬਾ ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਵੀਂਹਵੀ ਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ: ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ,ਪੰਨਾ- 203 ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਮਨੋਰੋਗ ਚਕਿਤਸਕ ਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਤ ਸਮਾਨਾਯ ਮਨੋਰੋਗੀਆਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਨੋਰੋਗ ਚਕਿਤਸਕ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਫਰਾਇਡੀਅਨ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਸਵੈ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਡੁੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡੇਵਨ ਹਿਊਬਨਰ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਨਿਬੰਧ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਗਾਮਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੋ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿਊਬਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਸ ਪਾਰਗਮਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਸਿਲੇਬਸ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਿਊਬਨਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹਨ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖਯੋਗ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਏ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਾਹਿਤ, ਦਰਸ਼ਨੀ ਕਲਾਵਾਂ, ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। '''ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ''' ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਵਾਦ ਹੈ, ਦਾ ਸਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਕਮੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- 1.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਤਾਰਕਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀਤਾਂ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨਾ ਤਾਂ ਤਾਰਕਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਰਕ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ। 2.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਤੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਤਰਾਜ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਰੂਪ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਿੰਦੂ ਨਹੀਂ। 3.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੋਗਗ੍ਰਸਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਤਿੱਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇਵਲ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖਮਈ ਇਕਰਾਰ ਵਲੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਸੱਚਾਈ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। 4.     ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਆਰੋਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦੋਸ਼ ਨਿਰਨੈਤਿਕਵਾਦ ਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨਿਰਨੈਤਿਕਵਾਦੀ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੈਤਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਉਚੇਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਪੰਨਾ-157-159 '''ਅੰਤ''' ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੋਈ ਮੌਲਿਕ ਤੇ ਘੋਖਵੀਆਂ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜੋਕੀਆਂ ਤਬਾਹਕੁਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਅਤਿਅੰਤ ਜਟਿਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਾਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬਹੁ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਧ ਵਾਸਤੇ ਗੁਨਾਹ, ਵਿਸੰਗਤੀ, ਡਰ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸਤਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਇਸ ਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਏ। ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਗਈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾ]] <references /><ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤ|last=ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ|year=2018|isbn=ISBN : 978-81-302-0471-0|location=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ}}</ref> bdzs9yaver1bu258p5z6rmjfsof7kwa 0 106184 851396 755537 2026-11-03T22:56:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851396 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਬੈਕੀ ਏਲੀਸਨ |image = Becky-allison.jpg |image_size = 150px |caption = |birth_date = {{Birth date and age|1946|12|21|mf=y}} |birth_place = [[ਗ੍ਰੀਨਵੁੱਡ, ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ]] |death_date = |death_place = |residence = [[ਫ਼ੋਨਿਕਸ, ਅਰੀਜੋਨ]] |nationality = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਅਮਰੀਕੀ]] |alma_mater = [[ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਓਫ ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਂਟਰ]] |occupation = [[ਕਾਰਡੀਓਲਜਿਸਟ]] |employer = ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ |known_for = [[ਗੇ ਐੰਡ ਲੇਸਬੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]]<br>transgender activism |home_town = |boards = |website = [http://www.drbecky.com drbecky.com] |religion = ਇਸਾਈ }} '''ਰੇਬੇਕਾ ਐਨੀ "ਬੈਕੀ" ਏਲੀਸਨ''' (ਜਨਮ 21 ਦਸੰਬਰ, 1946) ਇਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਜੀ.ਐਲ.ਐਮ.ਏ.)<ref name="rochman2007">Rochman, Sue (November 20, 2007). [http://www.advocate.com/article.aspx?id=22181 What's up, doc? Would removing transgender from the list of mental disorders do more harm than good?] ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_Advocate The Advocate]''</ref>  ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ [[ਲੇਸਬੀਅਨ]], [[ਗੇਅ]], ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ [[ਅਮਰੀਕਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="proulx2006">Proulx, Marie-Jo (July 19, 2006). [http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=12116 AMA Growing Receptive to LGBT Needs.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401164812/http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=12116 |date=2019-04-01 }}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਲੀਸਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਗ੍ਰੀਨਵੁੱਡ, ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ]] ਵਿਚ ਐਰੌਲ ਵਾਰਡ ਅਟਕਿੰਸਨ ਅਤੇ ਮੇਬਲ ਬਲੈਕਵੈਲ ਐਟਿਕਸਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਜੈਕਸਨ, ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਜੈਕਸਨ, ਮਿਸਿਸਿਪੀ]] ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ 1993 ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਪਰਿਵਰਤਨ ਜਾਂ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਏਲੀਸਨ ਨੇ 1971 ਵਿਚ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮੈਗਨਾ ਕਮ ਲਾਉਦੇ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੇਅਰ / ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1985 ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਰਡੀਓਲਾਜੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜਿਹੜੇ ਖੇਤਰ 1987 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਗਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਲਈ [[ਫੀਨਿਕਸ, ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1998 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਡੀਓਲਾਜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਫੀਨਿਕਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ 2006, 2007, ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਫੀਨਿਕਸ ਵਿੱਚ "ਸਿਖਰ ਡਾਕਟਰਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਏਲਿਸਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। <ref name="phoenix2008">Staff report (April 2008). [http://www.phoenixmag.com/top-docs/directory/?keywords=144 Top Doctors: Cardiovascular Disease.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327143446/http://www.phoenixmag.com/top-docs/Directory/?keywords=144 |date=2009-03-27 }} ''Phoenix Magazine''</ref> == ਸਰਗਰਮੀ == 1998 ਵਿਚ, ਏਲੀਸਨ ਨੇ drbecky.com ਸਾਇਟ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਕਿ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ, ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਸਰੋਤ ਸਾਈਟ ਹੈ।  ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ [[ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ|ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ]]<ref name="wired2006">Dotinga, Randy (November 29, 2006). [https://www.wired.com/medtech/health/news/2006/11/72174 Sex Change, No Surgery Required.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616025252/http://www.wired.com/medtech/health/news/2006/11/72174 |date=2013-06-16 }} ''[//en.wikipedia.org/wiki/Wired_News Wired News]''</ref> , ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ [[ਡਗਲਸ ਓਸਟਰਹੱਟ]],<ref name="vanmarle2006">Van Marle, Karin (2006). ''Sex, Gender, Becoming: Post-Apartheid Reflections.'' PULP, {{ISBN|978-0-9585097-5-6}}</ref> ਦੁਆਰਾ, ਬਾਰੇ ਇਕ ਬਰੋਸ਼ਰ, ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ 2003 ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਮੈਨ ਹੂ ਵੈਲਟ ਰੈਨ' ਜੋ [[ਜੇ. ਮਾਈਕਲ ਬੇਲੀ]],<ref name="wct2003">Staff report (June 25, 2003). [http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=3363 Trans Group Attacks New Book on 'Queens.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007161348/http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=3363 |date=2007-10-07 }} ''Windy City Times''</ref> ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਕਥਾ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸਮਸਿਆ ਦਾ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਏਲਿਸਨ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦਾ ਅਕਸਰ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="lev2004">Lev, Arlene Istar (2004). ''Transgender Emergence: Therapeutic Guidelines for Working with Gender-Variant People and Their Families.'' Haworth Press, {{ISBN|978-0-7890-2117-5}}</ref><ref name="makadon2007">Makadon HJ, Mayer KH, Potter J, Goldhammer H (2007). ''The Fenway Guide to Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Health.'' {{ISBN|978-1-930513-95-2}}</ref><ref name="hunter2007">Hunter ND, Joslin CG, McGowan SM (2004). ''The Rights of Lesbians, Gay Men, Bisexuals, and Transgender People.'' Southern Illinois University Press, {{ISBN|978-0-8093-2518-4}}</ref><ref name="sember2006">Sember, Brette McWhorter (2006). ''Gay & Lesbian Rights: A Guide for GLBT Singles, Couples and Families.'' Sphinx Publishing, {{ISBN|978-1-57248-550-1}}</ref>   ਜੀ ਐਲ ਐਮ ਏ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਗੇ, ਲੈਸਬੀਅਨ, ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ, ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਮੁੱਦੇ,<ref name="amavoice2008">Nielsen, Nancy H., ed. (June 19, 2008). [http://www.ama-assn.org/ama/pub/category/18339.html#glbt1 Gay, lesbian, bisexual, transgender physician issues.]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''AMA eVoice''</ref> ਬਾਰੇ ਅਮੈਰੀਕਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਡਵਾਇਜ਼ਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਏਐਮਏ ਰੈਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ 22 "ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ" ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। <ref name="ama122">[//en.wikipedia.org/wiki/American_Medical_Association American Medical Association] (2008). [http://www.ama-assn.org/ama1/pub/upload/mm/16/a08_hod_resolutions.pdf. AMA Resolution 122: Removing Financial Barriers to Care for Transgender Patients.]</ref> ਏਲੀਸਨ ਸੋਲਫੋਰਡ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਕਰਮੀ ਮਾਰਗ ਸਕਾਫ਼ੇਰ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ ਰੀਮੇਮਬਰਨ ਦੇ ਫੀਨਿਕਸ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਡੇ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ। == ਚੁਣਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ਐਲੀਸਨ RA (2007). Transsexualism. ਵਿਚ Fink G (ਈ. ਡੀ.) ''ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੇ ਤਣਾਅ'' (2nd ਐਡੀਸ਼ਨ). ਐਲਸੇਵੀਅਰ, {{ISBN|978-0-12-088503-9}}978-0-12-088503-9 * ਐਲੀਸਨ RA (2007). Transsexualism. ਵਿਚ Pfaff D, ਆਰਨੋਲਡ ਇੱਕ, Etgen ਇੱਕ, Fahrbach S, Rubin R (ਈਡੀਐਸ.) ''ਹਾਰਮੋਨ, ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ'' (2nd ਐਡੀਸ਼ਨ). ਐਲਸੇਵੀਅਰ, {{ISBN|978-0-12-532104-4}}978-0-12-532104-4 == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੇਖਕ]] lj5ofvxef2dbyva1romtuzqhp6btrx3 0 106275 851323 425057 2026-11-03T17:40:50Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851323 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਰੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਕਾਂਬਲੇ | image = Arun Kamble 3.JPG | caption = ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ | birth_date = {{Birth date |df=yes|1953|03|14}} | birth_place = ਕਾਰਗਨੀ, ਅਥਪਦੀ, [[ਸਾਂਗਲੀ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | death_date ={{Death date and age|df=yes|2009|12|20|1953|03|14}} | death_place =[[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | party = [[ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰ]], [[ਜਨਤਾ ਦਲ]] | profession = ਲੈਕਚਰਰ, [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | children = ਅਪਰੰਤ ਕਾਂਬਲੇ </> ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਕਾਂਬਲੇ |}} '''ਅਰੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਕਾਂਬਲੇ''' (14 ਮਾਰਚ 1953 – ਦਸੰਬਰ 2009<ref name="dnaindia.com">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_dalit-activist-arun-kamble-may-have-drowned_1325782|title=Dalit activist Arun Kamble may have drowned}}</ref>) ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਲੇਖਕ ਅਤੇ [[ਦਲਿਤ]] ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ, [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ [[ਮਰਾਠੀ]] ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਜਨਤਾ ਦਲ]] ਦਾ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਦਲਿਤ, ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ।  == ਜਾਣ-ਪਛਾਣ == ਕਾਂਬਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਕ [[ਨਾਮਦੇਵ ਢਸਾਲ|ਨਾਮਦਿਓ ਢਸਾਲ]] ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਢਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ 1976 ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਾਂਬਲੇ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ.ਪੀ. ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ "ਡਾ. [[ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਦਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]" ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਕਾਂਬਲੇ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਕਲਚਰ ਸਟਰਗਲ ਇਨ ਰਾਮਾਇਣ'' (1982), ''ਕੰਵਰਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਡਾ ਆਂਬੇਡਕਰ'', ''ਚੀਵਰ'' (1995), ਵਾਦ-ਸੰਵਾਦ (1996), ''ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਅੰਬੇਡਕਰ'', ''ਚਲਵਲੀ ਚੇ ਦਿਵਸ '' ਅਤੇ ''ਤਰਕਾਤੀਤ ਇੱਕ ਵਦਤੋ ਵਿਆੱਖਾਤ ''(1987)। ਉਸ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਬੁਧ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ", ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਕੰਨੜ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ, ਉਰਦੂ (ਦਲਿਤ ਆਵਾਜ਼) ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ (ਸੂਰਜ ਕੇ ਵੰਸ਼-ਧਰ) ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  == ਜੀਵਨੀ == === ਮੁਢਲੇ ਦਿਨ === ਅਰੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਕਾਂਬਲੇ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1953 ਨੂੰ ਸਾਂਗਲੀ ਦੇ ਕੋਲ ਕਰਗਨੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਠਪੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਰ ਦਲਿਤ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬੀ.ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਕਾਂਬਲੇ , ਕਰਗਨੀ ਜਿਲੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਸੀ। ਅਰੁਣ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਅਤੇ ਪਿਤਾਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਦੋਨੋਂ  ਸਾਂਗਲੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ) ਅਤੇ ਪਿਤਾ  ਨੇ ਕਰਮਵਾਰ 'ਮਾਝਿਆ ਜਲਮਾਚੀ ਚਿਤਰਕਥਾ'<ref>[http://www.nabindia.org/docs/talking_books_marathi_list.doc Majhya Jalmachi Chitra Katha(TYBA) Shantabai K. Kamble] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719045627/http://www.nabindia.org/docs/talking_books_marathi_list.doc|date=19 July 2011}}</ref> ਅਤੇ 'ਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਨਾਮਕ ਆਤਮਕਥਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਰਗਨੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ।  === ਸਿੱਖਿਆ === ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਅਥਪਦੀ ਅਤੇ ਦੀਘਾਂਚੀ ਵਿਚ ਬੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. (ਆਨਰਜ਼), ਵਲਿੰਗਟਨ ਕਾਲਜ, ਡੈਕਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਸਾਂਗਲੀ ਤੋਂ 1974 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਰਥ ਕਾਲਜ ਤੋਂ "ਸ਼ੋਧਨੀਬੰਦ ਆਣੀ  ਸ਼ੁੱਧਨੀਬੰਦਚਿੱਛ ਲੇਖਾ ਪੱਧਤੀ" ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਾਲ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅੰਬੇਡਕਰਾਈਟ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸੀ।   === ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ === ਉਹ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨੋਮਿਕਸ, ਵਡਾਲਾ, ਮੁੰਬਈ 1976 ਵਿਚ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ (1976-1985) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਰਤੀ ਕਾਲਜ, ਦਾਦਰ (ਪੱਛਮੀ), ਮੁੰਬਈ (1985-1989) ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1990 ਵਿਚ ਉਹ "ਰੀਡਰ" ਵਜੋਂ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਐੱਚ.ਡੀ.ਏ. ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੂਲੇ ਸ਼ਾਹੂ ਚੇਅਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ।  == ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1989 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਚਨ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੰਡਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੋਧੀ, ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਬਣਦੀ ਨਾ ਵੇਖ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਕਾਂਬਲੇ ਨੇ ਜਨਤਾ ਦਲ ਤੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਕਾਂਬਲੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਰਹੱਸਮਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸ਼ੱਕੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਸੀ।  ਕਾਂਬਲੇ 13 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸੈਫਬਾਦ ਦੇ ਬਿਰਲਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://news.chennaionline.com/newsitem.aspx?NEWSID=6e60c1f2-eedc-46e2-9721-d1d61deff180&CATEGORYNAME=NATL|title=Kamble did not commit suicide, says sister|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708143249/http://news.chennaionline.com/newsitem.aspx?NEWSID=6e60c1f2-eedc-46e2-9721-d1d61deff180&CATEGORYNAME=NATL|archive-date=8 July 2011|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ]] pc3anxolsp7kz6d1bzkd1kbkumo32en 0 108040 851484 829682 2026-11-04T05:45:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851484 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Paradiso Canto 31 (148200393).jpg|right|thumb|333x333px|ਦਾਂਤੇ ਅਤੇ ਬੀਟਰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਗੂਸਟਵ ਡੋਰੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਦੈਵੀਨ ਕਾਮੇਡੀ<br />]] '''ਸਵਰਗ''', ਇੱਕ ਆਮ [[ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ|ਧਾਰਮਿਕ]], [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨਕ]], ਜਾਂ ਉੱਤਮ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ, ਦੂਤ, ਆਤਮਾ, ਸੰਤਾਂ, ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਪੂਰਵਜ ਵਰਗੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਬਣੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਕੁਝ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵਰਗੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਅਵਤਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਗ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਉੱਚ ਜਗ੍ਹਾ", ਪਵਿੱਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਫਿਰਦੌਸ, ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਜਾਂ ਪਤਾਲ ਜਾਂ "ਘੱਟ ਸਥਾਨ", ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਆਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਭਲਿਆਈ, ਭਗਤੀ, ਨਿਹਚਾ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੁਣ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਬਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ' ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇੱਕ ਧੁਰੇ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਸਵਰਗ, ਭੂਮੀ-ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਸਵੱਰਗ ਲੌਕ<ref>{{Cite news|url=https://www.spiritualresearchfoundation.org/spiritual-research/afterlife/life-after-death/|title=Life After Death Revealed - What Really Happens in the Afterlife|work=SSRF English|access-date=2018-03-22|language=en-GB}}</ref> ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੂਹ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜੀਵ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੂਹ ਮੋਕਸ਼ ਜਾਂ ਨਿਰਵਾਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਚੱਕਰ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਸੰਸਾਰ (ਸਵਰਗ, ਨਰਕ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ) ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਰੂਹਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਵਿਅੰਵ ਵਿਗਿਆਨ == ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਸਵਰਗ ਪਹਿਲਾਂ (ਮੱਧ-ਇੰਗਲਿਸ਼) ਹਿਵਨ (ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ 1159) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਹੈੋਫੋਨ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਕਰੀਬਨ 1000 ਤਕ, ਹੈੋਫੋਨ ਦਾ ਵਰਤੋ ਈਸਾਈ ਹੋਣ ਵਾਲੇ "ਉਸ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਵਸਦਾ ਹੈ" ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ "ਅਸਮਾਨ, ਧਾਗਾ"<ref>The Anglo-Saxons knew the concept of Paradise, which they expressed with words such as ''[//en.wikipedia.org/wiki/Neorxnawang neorxnawang]''.</ref> (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰੂਉਲਫ, ਸੀ. 725) ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਜਰਮਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪੁਰਾਣਾ ਸੈਕੋਂਸਨ ਹੇਤਨ "ਅਸਮਾਨ, ਸਵਰਗ", ਮੱਧ ਲੋ ਜਰਮਨ "ਅਸਮਾਨ", ਓਲਡ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ "ਅਸਮਾਨ, ਸਵਰਗ", ਗੋਥਿਕ ਹੈਮੀਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ ਫਾਈਨਲ ਫਾਈਨਲ-ਐਲ: ਓਲਡ ਫਲਸਿਸਿਅਨ ਥੀਮ, ਹੂਮੁਲ "ਅਸਮਾਨ, ਸਵਰਗ", ਓਲਡ ਸੈਕਸਨ / ਓਲਡ ਹਾਈ ਜਰਮਨ, ਓਲਡ ਸੈਕਸਨ / ਮਿਡਲ ਲੋ ਜਰਮਨ, ਡੱਚ ਹੀਮਲ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜਰਮਨ ਹੀਮੈਲ. ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਜਰਮਨਿਕ ਫਾਰਮ * ਹੇਮੀਨਾ - ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="BARNHART346">Barnhart (1995:357).</ref> == ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ == === ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੇੜਲੇ ਪੂਰਵ ਧਰਮ === ==== ਮੇਸੋਪੋਟਾਮਿਆ ==== ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆਂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਗੁੰਬਦਾਂ ਦੀ ਲੜੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਤ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਲੈਟ ਧਰਤੀ<ref name="Nemet1998">{{citation|last=Nemet-Nejat|first=Karen Rhea|authorlink=Karen Rhea Nemet-Nejat|date=1998|title=Daily Life in Ancient Mesopotamia|publisher=Greenwood|series=Daily Life|isbn=978-0313294976}}</ref> ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 180 ਹਰੇਕ ਗੁੰਬਦ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ<ref name="Nemet1998"/> ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। 203 ਸਵਰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਗੁੰਬਦ ਜੈਸਪਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ<ref name="Lambert2016">{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=dTLWQddp8zwC&pg=PA118&dq=Heaven+in+Mesopotamian+religion&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjFwqeqx_DWAhVLzoMKHVuFArIQ6AEIKjAB#v=onepage&q=Heaven%20in%20Mesopotamian%20religion&f=false|title=Ancient Mesopotamian Religion and Mythology: Selected Essays|last1=Lambert|first1=W. G.|date=2016|publisher=Mohr Siebeck|isbn=978-3-16-153674-8|editor1-last=George|editor1-first=A. R.|series=Orientalische Religionen in der Antike|volume=15|location=Tuebingen, Germany|page=118|editor2-last=Oshima|editor2-first=T. M.}}</ref> ਸੀ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਮੱਧ ਗੁੰਬਦ ਸਗਿਗਲਮੁਟ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਲਗੀਗੀ<ref name="Lambert2016"/> ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ। ਸਵਰਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਗੁੰਬਦ, ਲਲੁਦਨੀਤੋ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤਾ<ref name="Lambert2016"/><ref>{{citation|last=Stephens|first=Kathryn|title=An/Anu (god): Mesopotamian sky-god, one of the supreme deities; known as An in Sumerian and Anu in Akkadian.|url=http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/an/|website=Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses|publisher=University of Pennsylvania Museum|date=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702155938/http://oracc.museum.upenn.edu/amgg/listofdeities/an/|access-date=2018-05-30|archive-date=2021-07-02|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵਰਗੀ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾਸ ਦੇਵਤਿਆਂ<ref name="Nemet1998"/> ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 203 ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ੁੱਕਰ ਪ੍ਰੇਮ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਦੇਵੀ ਇਨਨਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ .108-109<ref name="Nemet1998"/>:203 ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਉਟੂ, ਨਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੀ<ref name="Nemet1998"/>,: 203 ਅਤੇ ਚੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਾਨਾ ਸੀ .<ref name="Nemet1998"/> 203 ਆਮ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੇਵਲ ਦੇਵਤਿਆਂ<ref name="Wright2000">{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=lKvMeMorNBEC&pg=PA26&dq=Heaven+in+Mesopotamian+religion&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjFwqeqx_DWAhVLzoMKHVuFArIQ6AEIOzAE#v=onepage&q=Heaven%20in%20Mesopotamian%20religion&f=false|title=The Early History of Heaven|last1=Wright|first1=J. Edward|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-513009-X|location=Oxford, England|page=29}}</ref> ਦਾ ਘਰ ਸੀ. ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਕੁੜ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇਰਕੱਲਾ), ਇੱਕ ਡਾਰਕ ਸ਼ੈਡੋ ਅੰਡਰਵਰਲਡ, ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਡੁੰਘਾਈ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗਿਆ।<ref name="Wright2000"/><ref name="Choksi2014">{{citation|last=Choksi|first=M.|date=2014|title=Ancient Mesopotamian Beliefs in the Afterlife|url=http://www.ancient.eu/article/701/|website=Ancient History Encyclopedia|publisher=ancient.eu}}</ref> ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ<ref name="Wright2000"/><ref name="Choksi2014"/> ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="Wright2000"/><ref name="Choksi2014"/> ਫਿਰ ਵੀ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨਨਾ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਾਅ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ।<ref name="Choksi2014"/><ref>{{cite journal|last=Barret|first=C. E.|date=2007|title=Was dust their food and clay their bread?: Grave goods, the Mesopotamian afterlife, and the liminal role of Inana/Ištar|url=http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/156921207781375123|journal=Journal of Ancient Near Eastern Religions|location=Leiden, The Netherlands|publisher=Brill|volume=7|issue=1|pages=7–65|doi=10.1163/156921207781375123|issn=1569-2116}}</ref> == References == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ]] n3v7nrkufrrxn5xggszlikrdh03sgdu 0 110558 851389 838316 2026-11-03T22:27:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851389 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ|image=Reena Aggarwal at the special screening of the film Behen Hogi Teri (15) (cropped).jpg|caption=ਅਗਰਵਾਲ 2017 ਵਿੱਚ 'ਬੇਹਨ ਹੋਗੀ ਤੇਰੀ' ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਸਮੇਂ |birth_place=[[ਪੁਣੇ]], [[ਭਾਰਤ]]|residence=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਮਾਡਲ |years active=2009–ਹੁਣ ਤੱਕ }} '''ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ''' ਇੱੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।   == ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ == ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ [[ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਇੰਡੀਆ]] ਲਈ 2009 ਵਿੱਚ [[ਕਯਾ ਮਸਤ ਹੈ ਲਾਇਫ਼]] ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਡਿਉਟ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ 2012 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਅਜ਼ਿੰਥਾ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਿਤੀਨ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.karamnook.com/2012/03/new-marathi-movie-ajanta.html?m=0|title=Reena Aggarwal in Ajintha|website=www.karamnook.com|access-date=28 June 2018|archive-date=25 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625213631/http://www.karamnook.com/2012/03/new-marathi-movie-ajanta.html?m=0|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਤਲਾਸ਼: ਦ ਅਨਸਰ ਲਾਈਸ ਵਿਦਇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ & ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ [[ਏਜੰਟ ਰਾਘਵ - ਕ੍ਰਾਇਮ ਬ੍ਰਾਂਚ |ਏਜੰਟ ਰਾਘਵ - ਕ੍ਰਾਇਮ ਬ੍ਰਾਂਚ]] ਵਿਚ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਡਾਕਟਰ ਆਰਤੀ ਮਿਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/reena-agarwal-excited-for-agent-raghav---crime-branch/16503162|title=Reena Agarwal excited for 'Agent Raghav - Crime Branch'|website=www.mid-day.com|access-date=28 June 2018|archive-date=26 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626030335/https://www.mid-day.com/articles/reena-agarwal-excited-for-agent-raghav---crime-branch/16503162|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://marathistars.com/gossip/marathi-actress-reena-valsangkars-entry-in-hindi-serial-agent-raghav/|title=Marathi actress Reena Valsangkar’s entry in Hindi serial ‘Agent Raghav’|website=marathistars.com|access-date=28 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626030136/https://marathistars.com/gossip/marathi-actress-reena-valsangkars-entry-in-hindi-serial-agent-raghav/|archive-date=26 ਜੂਨ 2018|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜ਼ੱਲਾ ਬੋਬਹਾਤਾ ਨੂੰ 6 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/reena-agrawal-in-another-hindi-film/articleshow/56644004.cms|title=Zhalla Bobhata heroine shares screen with Shruti Haasan|website=Times of India|access-date=28 June 2018}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ: ਬੇਹਨ ਹੋਗੀ ਤੇਰੀ (ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ ਦੇਵ ਦੇਵਹਰੇਆਤ ਨਹੀਂ (ਮਰਾਠੀ) ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://marathimovieworld.com/news/marathi-film-actress-reena-aggarwal-makes-it-big-in-bollywood.php|title=Marathi film actress Reena Aggarwal makes it big in Bollywood|website=marathimovieworld.com|access-date=28 June 2018|archive-date=26 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626030212/https://marathimovieworld.com/news/marathi-film-actress-reena-aggarwal-makes-it-big-in-bollywood.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/2084-marathi-actress-reena-aggarwal-to-act-with-shruti-hasan-and-rajkumar-rao-in-a-bollywood-film|title=Marathi Actress 'Reena Aggarwal' to Act with Shruti Hasan and Rajkumar Rao in a Bollywood Film|website=marathicineyug.com|access-date=28 June 2018|archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230185052/http://marathicineyug.com/news/latest-news/2084-marathi-actress-reena-aggarwal-to-act-with-shruti-hasan-and-rajkumar-rao-in-a-bollywood-film|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੌਣ ਹੋਇਲ ਮਰਾਠੀ ਕਰੌੜਪਤੀ 3 ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਰੰਗ ਪ੍ਰੀਤੀਚਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.justbollywood.in/reena-aggarwal/|title=Actress Reena Aggarwal Drama performances|website=www.justbollywood.in|access-date=28 June 2018|archive-date=26 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626030158/https://www.justbollywood.in/reena-aggarwal/|dead-url=yes}}</ref> 2018 ਵਿਚ, ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ [[31 ਦਿਵਸ]] ਵਿਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/music/team-31-divas-come-together-for-music-launch-of-the-film/articleshow/64694228.cms|title=Team 31 Divas come together for music launch of the film|website=timesofindia.indiatimes.com|access-date=28 June 2018}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ !ਚੈਨਲ !ਭੂਮਿਕਾ |- |2009-2010 |''ਕਯਾ  ਮਸਤ ਹੈ ਲਾਇਫ਼'' |ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਭਾਰਤ |ਟੀਯਾ |- |2015-2016 |''ਏਜੰਟ ਰਾਘਵ - ਕ੍ਰਾਇਮ ਬ੍ਰਾਂਚ'' |& ਟੀ. ਵੀ. |ਆਰਤੀ ਮਿਸਤਰੀ |} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#FFFFCC;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, -ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0px; margin-bottom: 33px;" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਫ਼ਿਲਮ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" |'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- |2012 |''ਅਜਿੰਥਾ'' |ਕਮਲਾ  |11 ਮਈ 2012 |- |2012 |''ਤਲਾਸ਼: ਦ ਅਨਸਰ ਲਾਈਸ ਵਿਦਇਨ'' |ਸਵਿਤਾ |30 ਨਵੰਬਰ 2012 |- |2017 |''ਜੱਲਾ ਬੋਬਹਾਤਾ '' |6 ਜਨਵਰੀ 2017 |- |2017 |''ਬੇਹਨ ਹੋਗੀ ਤੇਰੀ'' |9 ਜੂਨ 2017 |- |2017 ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''ਦੇਵ ਦੇਵਹਰੇਆਤ ਨਹੀਂ'' |2 ਜੂਨ 2017 |- |2018 | scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''31 ਦਿਵਸ'' |20 ਜੁਲਾਈ 2018 |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] sh47a08nkxa2s7air45sfydsl0kw0na 0 113848 851285 817860 2026-11-03T15:06:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851285 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | |holiday_name= ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦਿਵਸ |observedby=ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ |duration= 1 ਦਿਨ |frequency=ਸਲਾਨਾ |scheduling=ਹਰ ਸਾਲ ਦਾ ਇਕੋ ਦਿਨ |date= 26 ਅਗਸਤ |type=ਇਤਿਹਾਸਕ |significance= ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸੋਧ]] ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ |image=The 19th amendment..jpg |caption= ਹਾਊਸ ਬਿੱਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ }} [[ਤਸਵੀਰ:Women’s_Equality_Day_(30004393205).jpg|thumb|ਨੈਨਸੀ ਪੇਲੋਸੀ, ਅੰਨਾ ਇਸ਼ੂ, ਬਾਰਬਰਾ ਲੀ ਅਤੇ ਜੈਕੀ ਸਪੇਇਰ 96 ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ  ਸੰਵਿਧਾਨ 'ਚ 19ਵੀਂ ਸੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ, ਜਦ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।]] '''ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦਿਵਸ''' ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ 1920 ਦੇ ਸੰਸ਼ੋਧਨ (ਸੋਧ XIX) ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1973 ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 1920 ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੈਕ੍ਰੇਟਰੀ ਆਫ ਸਟੇਟ ਬੈਨਬ੍ਰਿਜ ਕਾਲਬੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://werehistory.org/womens-equality-day/|title="Women's Equality Day"|last=Gustafson|first=Melanie|date=August 26, 2016|website=We're History}}</ref> 1971 ਵਿੱਚ, 1970 ਦੀ ਦੇਸ਼ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਲਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ<ref>[https://www.cliohistory.org/click/library/timelines/politics-social/#c1629 "Women's Equality Day"], Click! The Ongoing Feminist Revolution</ref>, ਅਤੇ ਫਿਰ 1973 ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਸੋਧ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸਵੂਮੈਨ ਬੇਲਾ ਅਬਜ਼ੁੰਗ ਨੇ 26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://time.com/4459168/womens-equality-day-bella-abzug/|title=Meet the Woman Behind Women’s Equality Day|last=Berman|first=Eliza|date=August 26, 2016|work=Time|access-date=ਦਸੰਬਰ 21, 2018|archive-date=ਜੁਲਾਈ 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230716015121/https://time.com/4459168/womens-equality-day-bella-abzug/|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[Gender inequality|ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ]] * [[Timeline of women's suffrage|ਮਹਿਲਾ ਮਤਾਧਿਕਾਰ]] ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ === ਔਰਤ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਹੋਰ ਛੁੱਟੀ ਦਿਹਾੜੇ === * ਰੋਸਾ ਪਾਰਕਸ ਦਿਵਸ (4 ਫਰਵਰੀ / 1 ਦਸੰਬਰ) * ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ  (ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ) * ਸੂਜ਼ਨ ਬੀ. ਐਂਟੋਨੀ ਦਿਨ (15 ਫਰਵਰੀ) * [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]], (8 ਮਾਰਚ) * ਹਾਰੀਏਤ ਤੁਬਮੈਨ ਦਿਵਸ  (10 ਮਾਰਚ) * ਹੈਲਨ ਕੇਲਰ ਦਿਵਸ  (27 ਜੂਨ) == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=http://www.nwhp.org/resources/commemorations/womens-equality-day/|title=Sample Women’s Equality Day Proclamation|publisher=National Women's History Project}} <div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" dir="ltr" style="display: none;"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="Formats a citation to a website using the provided information such as URL and title. Used only for sources that are not correctly described by the specific citation templates for books, journals, news sources, etc.">Cite web</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="url" class="cx-template-editor-param-key">URL</span><span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; or maybe even the  protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" style="position: relative;"><nowiki>http://www.nwhp.org/resources/commemorations/womens-equality-day/</nowiki></div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the source page on the website; will display with quotation marks added. Usually found at the top of your web browser. Not the name of the website." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Sample Women’s Equality Day Proclamation</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; may be wikilinked. Having both 'Publisher' and 'Website' is redundant in most cases. " class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">National Women's History Project</div></div></div></div> === ਦਹਾਕਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ === * 1970s: [http://floridamemory.com/blog/2013/08/26/womens-equality-day/ 1972 (called Women's Rights Day)], [http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-87/pdf/STATUTE-87-Pg1238.pdf 1973], [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=23865 1974] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041322/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=23865 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=23839 1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041317/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=23839 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=841 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041314/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=841 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=7997 1977] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041311/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=7997 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=31234 1978] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041316/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=31234 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=32776 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041307/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=32776 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=44943 1980] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825073815/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=44943 |date=2018-08-25 }} * 1980s: [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1981/82481a.htm 1981] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919074803/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1981/82481a.htm |date=2015-09-19 }}, [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1982/81382e.htm 1982] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919080854/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1982/81382e.htm |date=2015-09-19 }}, [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1983/80483f.htm 1983] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910153606/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1983/80483f.htm |date=2015-09-10 }}, [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1984/81684f.htm 1984] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912172309/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1984/81684f.htm |date=2015-09-12 }}, [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1985/82385a.htm 1985] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919090639/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1985/82385a.htm |date=2015-09-19 }}, [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1986/082686a.htm 1986] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919092754/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1986/082686a.htm |date=2015-09-19 }}, [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/080487c.htm 1987] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910121214/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/080487c.htm |date=2015-09-10 }}, [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1988/082588e.htm 1988] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910120920/http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1988/082588e.htm |date=2015-09-10 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=1729 1989] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041315/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=1729 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=23752 1990] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041312/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=23752 |date=2018-08-25 }} * 1990s: [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=19828 1991] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041303/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=19828 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=47390 1992] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041319/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=47390 |date=2018-08-25 }}, [http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-107/pdf/STATUTE-107-Pg2719-2.pdf 1993], [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=48991 1994] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825073811/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=48991 |date=2018-08-25 }}, [http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-109/pdf/STATUTE-109-Pg1808.pdf 1995], [http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-110/pdf/STATUTE-110-Pg4548.pdf 1996], [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=54553 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825073813/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=54553 |date=2018-08-25 }}, [http://clinton4.nara.gov/women/equalityday.html 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511060524/http://clinton4.nara.gov/women/equalityday.html |date=2015-05-11 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=56427 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041317/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=56427 |date=2018-08-25 }}, [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=62332 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825041309/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=62332 |date=2018-08-25 }} * 2000s: [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2001/08/20010824-1.html 2001], [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/08/20020824-3.html 2002], [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/08/20030826-1.html 2003], [http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/WCPD-2004-08-30/pdf/WCPD-2004-08-30-Pg1693.pdf 2004], [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/08/20050825-4.html 2005], [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2006/08/20060821-3.html 2006], [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/08/20070806-4.html 2007], [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/08/20080825-1.html 2008], [http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Presidential-Proclamation-Womens-Equality-Day-2009 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150227092355/http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Presidential-Proclamation-Womens-Equality-Day-2009 |date=2015-02-27 }}, [https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2010/08/26/presidential-proclamation-womens-equality-day-2010 2010] * 2010s: [https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2011/08/25/presidential-proclamation-womens-equality-day 2011], [https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/08/24/presidential-proclamation-women-s-equality-day-2012 2012], [https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2013/08/23/presidential-proclamation-womens-equality-day-2013 2013], [https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2014/08/25/presidential-proclamation-womens-equality-day-2014 2014], [https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2015/08/24/presidential-proclamation-womens-equality-day-2015 2015], [https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/08/25/presidential-proclamation-womens-equality-day-2016 2016],{{Ws|[[s:Proclamation 9631|2017]]}} ; 19ਵੀਂ ਸੋਧ * [https://web.archive.org/web/20121218110250/http://www.archives.gov/exhibits/featured_documents/amendment_19/ National Archives – 19th Amendment] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018]] f9tfpruyvhykfom3wwv8h3l1977f82b 0 117709 851318 755625 2026-11-03T17:22:54Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851318 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਸੋਂ|unit_pref=Metric|utc_offset1=+5:30}} ਅਰਾਕੂ ਵੈਲੀ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਜ਼ਿਲਾ|ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹੈ]], ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 114 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ''ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਊਟੀ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ''ਹੈ'' । ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤਾਂ ਦੀ ਕਬਾਇਲੀ ਵੱਸੋਂ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == ਇਹ [[ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ]] ਤੇ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ|ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਸ਼ਹਿਰ]] ਤੋਂ 114 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਅਨੰਤਾਗਿਰੀ ਅਤੇ ਸਨਕਰਿਮੇਟਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲ ਜੋ ਅਰਾਕੂ ਵੈਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਅਮੀਰ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਬਾਕਸਾਈਟ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.downtoearth.org.in/coverage/cheated-for-bauxite-35668|title=Cheated for bauxite|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630085127/http://www.downtoearth.org.in/coverage/cheated-for-bauxite-35668|archive-date=30 June 2018|dead-url=no|access-date=27 March 2015}}</ref> ਇਹ ਵਾਦੀ ਗਾਲੀਕੋਂਡਾ ਪਹਾੜ ਤਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 5000 ਫੁੱਟ ਤਕ ਹੈ ਜੋ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਔਸਤਨ ਬਾਰਸ਼ 1700 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਜੂਨ-ਅਕਤੂਬਰ ਦੌਰਾਨ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="need">{{cite report|url=http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/Need%20for%20conservation%20of%20biodiversity%20in%20Araku%20Valley.pdf|title=Need for conservation of biodiversity in Araku Valley, Andhra Pradesh|access-date=28 October 2017|archivedate=1 ਦਸੰਬਰ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141201233251/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/files/Need%20for%20conservation%20of%20biodiversity%20in%20Araku%20Valley.pdf}}</ref>ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1300 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਅਰਕੁ ਵਾਦੀ 36 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.aptdc.gov.in/special-tours/araku_valley.html|title=Araku Valley|website=www.aptdc.gov.in|language=en|access-date=25 November 2017|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115233233/http://www.aptdc.gov.in/special-tours/araku_valley.html|dead-url=yes}}</ref> == ਆਰਥਿਕਤਾ == 1898 ਵਿੱਚ [[ਪੂਰਬ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜ਼ਿਲਾ|ਪੂਰਬੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] ਪਮੁਲੇਰੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ [[ਕੌਫ਼ੀ|ਕੌਫੀ]] ਨੂੰ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ]] ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਰਾਕੂ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕੌਫੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਲਾਏ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ, ਕੌਫੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਗਿਰੀਜਾਨ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਿਟਡ (ਜੀ.ਸੀ.ਸੀ.) ਜੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਨੂੰ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕੌਫੀ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੀ.ਸੀ.ਸੀ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਕਬਾਇਲੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕੌਫੀ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੀ.ਸੀ.ਪੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਬਾਇਲੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੋ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਸੌਂਪੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.apgirijan.com/|title=AP Girijan|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2018-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411072804/http://apgirijan.com/|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁਣ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸੱਨਅਤ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਆਵਾਜਾਈ == ਅਰਾਕੂ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸੜਕੀ, ਦੋਵੇਂ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਰਾਕੂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਕੋਠਵਲਾਸ - ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰੰਦੁਲ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ ਹਵਾਲੇ }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://indiatourism.ws/andhra_pradesh/aptdc/araku_valley/ ਅਰਾਕੂ ਵੈਲੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622003626/http://indiatourism.ws/andhra_pradesh/aptdc/araku_valley/ |date=2019-06-22 }} ਪਿਕਚਰਸ ਆਫ ਟਰੀਬਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਬਾਗਬਾਨੀ ਨਰਸਰੀ, ਕਬਾਇਲੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਬੋਰਾ ਗੁਫਾਵਾਂ * [http://www.realbharat.org/7-best-places-to-visit-in-araku-valley-for-a-wonderful-weekend-getaway/ ਕਾਟਕੀ ਵਾਟਰ ਫਾਲਸ], ਚਪਰਾਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਝਰਨਾ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ]] e8e5zohdab3awwxtujf217sc54kgkrh 0 121738 851278 819752 2026-11-03T14:33:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851278 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Mandovi_River_view_on_cloudy_day_in_winter,_Goa,_India.JPG|thumb|[[ਗੋਆ]], ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੰਡੋਵੀ ਨਦੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] '''ਮਹਾਦਈ''' / '''ਮੰਡੋਵੀ''' '''ਨਦੀ''' (ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਮਹਾਦੇਈ ਨਦੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਗੋਆ]] ਰਾਜ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਡੋਵੀ ਅਤੇ ਜੁਆਰੀ ਗੋਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਡੋਵੀ, ਜ਼ੁਆਰੀ ਨਾਲ ਕੈਬੋ ਅਗੁਆਡਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਆਮ ਨਦੀ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਰਮੁਗਾਓ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਣਦੀ ਹੈ। [[ਪੰਜਿਮ|ਪਾਨਾਜੀ]], ਗੋਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ [[ਪੁਰਾਣਾ ਗੋਆ]], ਗੋਆ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੰਡੋਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। == ਨਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ == ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 77 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (48 ਮੀਲ), ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 29 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (18 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ 52 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (32 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੇਲਾਗਾਵੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਭੀਮਗੜ ਵਿਖੇ 30 ਝਰਨੇ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Mahadayi-River-52126.htm|title=Mahadayi River|publisher=India9.com|access-date=16 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606125533/http://www.india9.com/i9show/Mahadayi-River-52126.htm|archive-date=6 ਜੂਨ 2011|url-status=dead}}</ref> ਨਦੀ ਦਾ ਕੁੱਲ 2,032 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 ਪਕੜ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 1,580 ਕਿਮੀ<sup>2</sup>, 375 ਕਿਮੀ<sup>2</sup> ਅਤੇ 77 ਕਿਮੀ<sup>2</sup> ਪਕੜ ਖੇਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੋਆ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref name="mah">{{Cite web|url=http://mowr.gov.in/acts-tribunals/current-inter-state-river-water-disputes-tribunals/mahadayimandovi-river|title=Mahadayi water dispute tribunal report (pages 2693 to 2706, Volume XII)|access-date=17 August 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=30865&n_tit=Turmoil+over+Mhadei+River+-++Spot+Report+by+Daijiworld+Correspondent|title=Turmoil over Mhadei River|publisher=Daijiworld|access-date=27 July 2013|archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101061617/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp%3Fn_id%3D30865%26n_tit%3DTurmoil%2Bover%2BMhadei%2BRiver%2B-%2B%2BSpot%2BReport%2Bby%2BDaijiworld%2BCorrespondent|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਦੇ ਨਿਯਮਤ ਪਾਣੀ, [[ਦੁਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ|ਦੁਧਸਾਗਰ]] [[ਦੁਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ|ਝਰਨੇ]] ਅਤੇ ਵਾਰਾਪੋਹਾ ਝਰਨੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ [[ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ|ਗੋਮਤੀ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਡੋਵੀ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸੱਤਾਰੀ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕੰਨੜ ਜ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਕੈਸਲ ਰਾਕ ਰਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਡੋਵੀ ਬੇਲਗਾਵੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਗੋਆ ਦੇ ਕੁੰਬਰਜੁਆ, ਦਿਵਾਰ ਅਤੇ ਚੋਰੀਓ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਪੁਸਾ ਨਦੀ, ਮੰਡੋਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਕੁੰਬਰਜੁਏਮ ਨਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਮੰਡੋਵੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਧਾਤ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਇਰਨ ਧਾਤੂ ਗੋਆ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਣਿਜ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਗੋਆ ਦੇ ਕਸਬੇ ਨੇੜੇ ਮੰਡੋਵੀ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ - ਦੀਵਾਰ, ਚੋਰੀਓ ਅਤੇ ਵੈਂਕਸ਼ੀਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਚੋਰੀਓ ਟਾਪੂ ਸਲੀਮ ਅਲੀ ਪੰਛੀ ਸੈੰਚੂਰੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਲੀਮ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਿਸ਼ਤੀ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਪੁਲ == ਪੰਜਿਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮੰਡੋਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਤਿੰਨ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਮੰਡੋਵੀ ਬ੍ਰਿਜ (ਪੁਲ) ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਲ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਭਾਰੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੰਡੋਵੀ ਬ੍ਰਿਜ ਪਾਂਜਿਮ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਰਵੋਰਿਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। 14 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ, ਤੀਜਾ ਬ੍ਰਿਜ, (ਜੋ ਕਿ ਗੋਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਲ ਹੈ), ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ (16,000 ਫੁੱਟ) ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਲਾਂ ਨਾਲੋਂ 15 ਮੀਟਰ (49 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਾਸਲਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਮੰਡੋਵੀ ਬ੍ਰਿਜ ਦਾ ਨਾਮ '''ਅਟਲ ਸੇਤੂ''' ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ|ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 27 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ, ਗੋਆ ਦੇ ਸੀ.ਐਮ. [[ਮਨੋਹਰ ਪਰੀਕਰ|ਮਨੋਹਰ ਪਾਰੀਕਰ]] ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ]] 8uhl8b1lbu0qe1xyqb4c3p3pe5tlgt3 0 121999 851477 678390 2026-11-04T05:15:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851477 wikitext text/x-wiki '''ਸਮੀਰ ਵਰਮਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sameer Verma;''' ਜਨਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ]] ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ (27 ਅਗਸਤ, 2014 ਤੱਕ) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸ਼ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।<ref>[http://www.badmintonindia.org/players/rankings/senior/ BAI Rankings]</ref> ਸਮੀਰ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਸੌਰਭ ਵਰਮਾ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋ ਸਪੋਰਟਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, [[ਬੰਗਲੌਰ]]<ref>[http://www.gosportsfoundation.in/ GoSports Foundation]</ref> ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ 2012 ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == === 2011 === ਵਰਮਾ ਨੇ [[ਲਖਨਊ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 2011 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 2011 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੁਵਕ ਖੇਡਾਂ, [[ਮੈਨ ਟਾਪੂ|ਆਈਲ ਆਫ ਮੈਨ]] ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ]] ਜ਼ੁਲਫਾਦਲੀ ਜ਼ੁਲਕੀਫਲੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://iom2011results.thecgf.com/Competitor.aspx?RegID=21172 |title=CWYG 2011 |access-date=2019-11-06 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106162403/http://iom2011results.thecgf.com/Competitor.aspx%3FRegID%3D21172 |url-status=dead }}</ref> === 2012 === [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ 36 ਵੀਂ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵਰਮਾ ਨੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅੰਡਰ -19 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.tournamentsoftware.com/sport/winners.aspx?id=5A87C2FB-C5B6-4D67-B88F-6AB807ECD4AF Sameer, Junior National Champion]</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਰਮਾ ਵੀ ਇਰਾਨ ਓਪਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://statistiks.com/badminton/iran/iran-open/2012/men-singles/-/draw/quarter-finals/8 |title=Iran Open |access-date=2019-11-06 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106162430/http://statistiks.com/badminton/iran/iran-open/2012/men-singles/-/draw/quarter-finals/8 |dead-url=yes }}</ref> === 2013 === 2013 ਵਿੱਚ, ਵਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬਹਿਰੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.badmintoninindia.com/news/blog/2013/11/05/bahrain-international-series-2013-results/ |title=Bahrain International Series |access-date=2019-11-06 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106162429/http://www.badmintoninindia.com/news/blog/2013/11/05/bahrain-international-series-2013-results/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Indian-shuttlers-make-clean-sweep-at-Bahrain-International-Challenge/articleshow/25569286.cms Bahrain International Challenge]</ref> === 2014 === ਸਾਲ 2012 ਅਤੇ 2013 ਵਿਚ ਲੜ ਰਹੇ ਸੱਟਾਂ ਨਾਲ ਵਰਮਾ 2014 ਵਿਚ ਬਰੇਲੀ ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 2014 ਜਿੱਤ ਕੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.drinksbreak.com/badminton/domestic/ranking-tournaments/item/1694-sameer-verma-pc-thulasi-upset-top-seeds-to-clin-national-ranking-titles/1694-sameer-verma-pc-thulasi-upset-top-seeds-to-clin-national-ranking-titles.html |title=Sameer Verma & PC Thulasi upset top seeds to clinch National Ranking titles in Bareilly |access-date=2019-11-06 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903085134/http://www.drinksbreak.com/badminton/domestic/ranking-tournaments/item/1694-sameer-verma-pc-thulasi-upset-top-seeds-to-clin-national-ranking-titles/1694-sameer-verma-pc-thulasi-upset-top-seeds-to-clin-national-ranking-titles.html |dead-url=yes }}</ref> === 2016 === ਸਮੀਰ ਵਰਮਾ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ 26 ਨਵੰਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਓਪਨ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਤੀਜੀ ਨੰਬਰ 3 ਜਨ ਓ ਜੋਰਗੇਸਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਰਮਾ ਨੇ ਇਕ ਰੋਮਾਂਚਕ ਮੈਚ ਵਿਚ ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਸਟਾਲਵਰਟ ਨੂੰ 21-19, 24-22 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true">&#x5B; ''<span about="#mwt87" data-mw="{<nowiki>&</nowiki>quot;attribs<nowiki>&</nowiki>quot;:[<nowiki>[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;The material near this tag may use weasel words or too-vague attribution.<span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; data-parsoid=\&amp;quot;{}\&amp;quot;></span> (April 2017)&amp;quot;}]</nowiki>]}" title="The material near this tag may use weasel words or too-vague attribution. (April 2017)" typeof="mw:ExpandedAttrs">ਕਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ?<nowiki></span></nowiki>''</sup> === 2017 === ਸਮੀਰ ਵਰਮਾ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿਚ ਸੈਯਦ ਮੋਦੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਸਾਈਪ੍ਰਨੀਤ ਨੂੰ 21-19 21-16 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://bwf.tournamentsoftware.com/sport/matches.aspx?id=B340CFCA-BED9-412B-A70A-4C7F847201F6&d=20170129|title=BWF - Syed Modi International Badminton Championships 2017 - Matches|website=bwf.tournamentsoftware.com|access-date=2017-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329100930/https://www.bwf.tournamentsoftware.com/sport/matches.aspx?id=B340CFCA-BED9-412B-A70A-4C7F847201F6&d=20170129|archive-date=2020-03-29|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਰੈਂਕ ਦੇ ਹੰਸ-ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਵਿਟਿੰਗਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। === 2018 === ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ, ਸਮੀਰ ਵਰਮਾ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਜਨ ø ਜੋਰਗੇਨਸਨ (21-15,21-13) ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਸਵਿਸ ਓਪਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਾਲ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਓਪਨ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ; ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਸੁਪਰ 100 ਈਵੈਂਟ ਨੇ 2018 ਦੇ ਸਯਦ ਮੋਦੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਸੁਪਰ 300) ਵਿਚ ਲੂ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ ਨੂੰ 16-21,21-19,21-14 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਸੁਪਰ 300 ਈਵੈਂਟ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮੀਰ ਵਰਮਾ ਨੇ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ ਵਿਚ, ਬੀ.ਡਬਲਯੂ.ਐਫ. ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਫਾਈਨਲਜ਼ 2018 ਲਈ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਯੋਗਤਾ ਸੂਚੀ ਵਿਚ 7 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਚੋਟੀ ਦੇ 8 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰੰਤਰ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਤਾਜ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਤਾਜ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਦੌੜ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ == ਵਰਮਾ ਇਕ ਹੇਠਲੇ-ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਾਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਧੀਰ ਵਰਮਾ ਗਰੇਡ II ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਵੈਲੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸੰਗੀਤਾ ਇਕ ਘਰਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਮੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੌਰਭ ਵਰਮਾ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ' ਤੇ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਨੂੰ ਖੇਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.bwfbadminton.org/page.aspx?id=14955 |title=BWF World Rankings |access-date=2019-11-06 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235700/http://www.bwfbadminton.org/page.aspx?id=14955 |dead-url=yes }}</ref> ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਚ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਪੁਲੇਲਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tj1cd85hddaqor2qsincwngi4w64w6y 0 123532 851438 847579 2026-11-04T02:39:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851438 wikitext text/x-wiki '''ਵਾਲਿਆਵੀਟਿਲ ਡੀਜੂ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Valiyaveetil Diju;''' {{Lang-ml|വലിയവീട്ടില്‍ ദിജു}}; ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1981), ਜੋ '''ਵੀ. ਡੀਜੂ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ, [[ਕੇਰਲਾ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਥੀ [[ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਡਬਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ 7 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿਚ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਇਕਲੌਤਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://bwf.tournamentsoftware.com/ranking/ranking.aspx?rid=70|title=Badminton World Federation- World Ranking.|date=|publisher=Bwf.tournamentsoftware.com|access-date=2012-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725202543/http://bwf.tournamentsoftware.com/ranking/ranking.aspx?rid=70|archive-date=2013-07-25|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]] 2014 ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਜੀ ਵੀ ਰਾਜਾ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦਾ ਵਿਜੇਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਵਿਚ ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿੰਮੀ ਜਾਰਜ ਅਵਾਰਡ 2014 ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਪੋਰਟਸ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ 2014 ਦਾ ਵੀ ਨਵਾਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਵਿਮਲ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਡੀਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1997 ਵਿਚ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2002 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਸਨਾਵੇ ਥਾਮਸ ਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮੁਕਾਬਲੇ (ਡਬਲਜ਼) ਦੀ ਜਿੱਤ [[ਲਖਨਊ]] ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਾਸੀਲ ਪੀ ਇਸਮਾਈਲ ਚਾਰ ਗੇਮਜ਼ ਵਿਚ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਜੈਸਨ ਨੂੰ ਜੇਵੀਅਰ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2002/01/12/stories/2002011201791900.htm|title=Abhinn is men's champion|date=12 January 2002|access-date=2009-04-19|publisher=The Hindu|archive-date=2008-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080127031003/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2002/01/12/stories/2002011201791900.htm|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦੇ ਨਾਲ [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਬਿਟਬਰਗਰ ਓਪਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਕਸਡ-ਡਬਲਜ਼ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ। ਡਿਜੂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਡਬਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮੈਲਬਰਨ]] ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾੱਨਵੇ ਥਾਮਸ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ 2002 ਵਿਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਬਲਜ਼ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਡਿਜੂ-ਜਵਾਲਾ ਦੀ ਜੋੜੀ 2009 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੰਡੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ। ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਫਲੈਂਡ ਲਿਮਪੇਲੇ ਅਤੇ ਵੀਟਾ ਮਾਰਿਸਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/jwala-diju-lose-in-indian-open-final/89008-5.html|title=Jwala, Diju lose in Indian Open final|date=30 March 2009|access-date=2009-08-14|publisher=IBNLive.com|archive-date=2012-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003123655/http://ibnlive.in.com/news/jwala-diju-lose-in-indian-open-final/89008-5.html|dead-url=yes}}</ref> ; 2009 ਵਰਲਡ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ, ਡਿਜੂ-ਜਵਾਲਾ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। 8 ਵੀਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ 'ਚ ਅਲਵਿਦਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ' ਤੇ ਵਾਕਓਵਰ ਰਿਹਾ। ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 12 ਵੀਂ ਸੀਡ ਦੀ ਪੋਲਿਸ਼ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਰਾਬਰਟ ਮੈਟੂਸਿਆਕ ਅਤੇ ਨਦੀਜ਼ੀਦਾ ਕੋਸਟਿਊਸੈਕ ਨੂੰ 31 ਮਿੰਟ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚ 21-11, 22-20 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/indias-guttadiju-enter-world-badminton-quarterfinal/99177-5-23.html|title=India's Gutta-Diju enter World Badminton quarterfinal|date=14 August 2009|access-date=2009-08-14|publisher=IBNLive.com|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208182307/http://ibnlive.in.com/news/indias-guttadiju-enter-world-badminton-quarterfinal/99177-5-23.html|dead-url=yes}}</ref> ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਉਹ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ]] ਨੋਵਾ ਵਿਡਿਯਨਤੋ ਅਤੇ ਲਿਲੀਆਨਾ ਨਾਟਸਿਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ 27 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ 16-21, 14-21 ਨਾਲ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://sports.rediff.com/report/2009/aug/14/jwala-diju-lose-in-quarter-finals-of-world-badminton.htm|title=Jwala-Diju crash out in quarter-finals|date=30 March 2009|access-date=2009-08-14|publisher=rediff SPORTS.com}}</ref> ; ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰੀਕਸ 30 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ, ਡੀਜੂ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਿਕਸ ਗੋਲਡ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਜੋੜੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ ਓਪਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਹੇਂਦਰ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਟਾ ਮਾਰਿਸਾ ਨੂੰ 24-22, 21-18 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref name="THT_aug09">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/News/othersports/Historic-gold-for-Jwala-Diju/Article1-448624.aspx|title=Historic gold for Jwala-Diju|date=31 August 2009|access-date=2009-08-31|publisher=[[The Hindustan Times]]|archive-date=2011-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606095653/http://www.hindustantimes.com/News/othersports/Historic-gold-for-Jwala-Diju/Article1-448624.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 7 ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਦੀ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|ਕੋਰੀਆ ਦੀ]] ਜੋੜੀ ਸ਼ਿਨ ਬੇਕ-ਚੇਓਲ ਅਤੇ ਯੂ ਹਿਊਨ-ਯੰਗ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਡੀਜੂ ਅਤੇ ਗੁੱਟਾ ਨੇ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ]] ਲਿਊ ਯਿੰਗ ਗੋਹ ਅਤੇ ਪੈਨਗ ਸੋਨ ਚੈਨ ਨੂੰ 21-11, 17-21, 24-22।<ref name="sify_aug09">{{Cite news|url=http://sify.com/news/fullstory.php?a=ji4u4cjfiie&title=Jwala_Diju_ecstatic_after_Chinese_Taipei_Grand_Prix_win|title=Jwala, Diju ecstatic after Chinese Taipei Grand Prix win|date=30 August 2009|access-date=2009-08-31|publisher=[[Sify]] News|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818051726/http://www.sify.com/news/fullstory.php?a=ji4u4cjfiie&title=Jwala_Diju_ecstatic_after_Chinese_Taipei_Grand_Prix_win|url-status=dead}}</ref> ; 2009 ਵਰਲਡ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਾਸਟਰ ਦਸੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਡੀਜੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡਬਲਜ਼ ਦੀ ਜੋੜੀਦਾਰ ਜਵਾਲਾ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ]] ਜੋਹੋਰ ਬਹਿਰੂ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਬਰਟ ਮੈਟੂਸਿਆਕ ਅਤੇ ਨਦੀਏਡਾ ਕੌਸਟਿਊਸੈਕ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ 21-19, 21-11 ਨਾਲ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/jwala-diju-enter-finals-of-world-super-series-final/550354/|title=Jwala, Diju enter finals of World Super Series Final|date=5 December 2009|access-date=16 January 2010|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੋੜੀ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਕ੍ਰਿਸਟਿਨਾ ਪੈਡਰਸਨ ਅਤੇ ਜੋਕੁਮ ਨੀਲਸਨ ਨੂੰ 21-14, 21-18 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/12/07/stories/2009120752081700.htm|title=Jwala-Diju lose to top-seeded Danish duo in final|date=7 December 2009|access-date=16 January 2010|publisher=[[The Hindu]]|archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214022536/http://www.hindu.com/2009/12/07/stories/2009120752081700.htm|dead-url=yes}}</ref> ; 2010 ਦਿੱਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010 ਵਿੱਚ, ਡਿਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਸਾਥੀ ਗਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] tkbvng0xmtogq3urk406fpylhkvuycu 0 124141 851297 743430 2026-11-03T15:42:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851297 wikitext text/x-wiki [[File:The Gold Medalist, Shooting Trap Event, Shri Manavjit Singh Sandhu meeting the Union Minister of Youth Affairs and Sports, Dr. M.S. Gill, in New Delhi on October 09, 2009 (cropped).jpg|thumbnail|]] '''ਮਾਨਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ''' (ਜਨਮ 3 ਨਵੰਬਰ 1976)<ref>[http://au.sports.yahoo.com/olympics/athletes/profile/-/205993/manavjit-singh-sandhu Yahoo!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524235608/http://au.sports.yahoo.com/olympics/athletes/profile/-/205993/manavjit-singh-sandhu/|date=24 May 2011}}</ref> ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ|ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ]], ਜੋ ਜਾਲ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਐਵਾਰਡੀ ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡੀ]] ਹੈ। ਉਹ 4 ਵਾਰ ਦਾ ਓਲੰਪੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਏਥਨਜ਼ [[2004 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2004 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ]], ਬੀਜਿੰਗ [[2008 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2008 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ]] ਲੰਡਨ [[2012 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2012 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ]] ਅਤੇ ਰੀਓ 2016 ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲਾ ਟਰੈਪ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ, 2016 ਵਿੱਚ, ਪੈਰਾਜ਼ੀ ਨੇ ਮਾਨਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਐਲਾਨਿਆ। ਸੰਧੂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਾਰੈਂਸ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਵਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।<ref>[http://www.delhispider.com/resources/3102-Profile-Manavjit-Singh-Sandhu-Indian-Shooter.aspx Profile of Manavjit Singh Sandhu, Indian Shooter in CWG 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113120510/http://www.delhispider.com/resources/3102-Profile-Manavjit-Singh-Sandhu-Indian-Shooter.aspx|date=13 November 2010}} at delhispider.com, accessed 13 March 2012</ref> ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਰੱਤਾ ਖੇੜਾ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਰਮਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ।<ref>[https://web.archive.org/web/20120808003025/http://www.london2012.com/athlete/sandhu-manavjit-singh-1037716/index.html London Olympics 2012 Profile]</ref> ਉਸਨੇ 2006 ਦੇ ਆਈ.ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ. ਵਰਲਡ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਟਗਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.issf-sports.org/competitions/historicalmedalwinners.ashx|title=Historical Results|last=|first=|date=|website=www.issf-sports.org|publisher=ISSF|access-date=19 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327102203/https://www.issf-sports.org/competitions/historicalmedalwinners.ashx|archive-date=27 ਮਾਰਚ 2019|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[1998 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]], [[2002 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਅਤੇ [[2006 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2006 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ]] ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1998 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 2006 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰੈਪ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਲੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 2008 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਉਹ 12 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ, 2004 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ 19 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/manavjit-singh-sandhu-1.html|title=Manavjit Singh Sandhu at Sports Reference.com|last=|first=|date=|website=www.sports-reference.com|publisher=|access-date=19 September 2014|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418120843/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/manavjit-singh-sandhu-1.html|dead-url=yes}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਹੀ ਹਫ਼ਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2010 ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":0"/> 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2010 ਨੂੰ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ #3 ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ 2006 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ #1 ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਜੋ ਇੱਕ ਓਲੰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡੀ ਹੈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਰੈਂਸ ਸਕੂਲ ਸਨਾਵਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਵਾਈਪੀਐਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਡੀ.ਪੀ.ਐਸ. ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ]] ਪੁਰਸਕਾਰ 2006–2007 ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।<ref>[http://sports.indiatimes.com/Khel_Ratna_for_Manavjit/articleshow/2266525.cms Khel Ratna award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225083351/http://sports.indiatimes.com/Khel_Ratna_for_Manavjit/articleshow/2266525.cms|date=25 December 2007}}</ref> ਉਸਨੇ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2014 ਨੂੰ ਯੂਐਸਏ ਦੇ ਟਕਸਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2014 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name=":0"/> ਸੰਧੂ ਨੇ ਰੀਓ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ]], ਜਿਥੇ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਖਾਉਣ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ 16 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-manavjit-singh-sandhu-kynan-chenai-fail-to-qualify-for-mens-trap-semi-final-2943014.html|title=Rio Olympics 2016: Manavjit Singh Sandhu, Kynan Chenai fail to qualify for men's trap semi-final|date=9 August 2016|access-date=9 August 2016|publisher=First Post}}</ref> ਉਸ ਨੇ 124/125 ਟੀਚੇ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Trap-shooter-Sandhu-finishes-16th/articleshow/15377666.cms|title=Trap shooter Sandhu finishes 16th|access-date=06-08-2012}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] odd6avdqqnpdbi58cx45y519d3x6whf 0 126539 851313 638504 2026-11-03T16:59:03Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851313 wikitext text/x-wiki == '''ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' == ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਜਨਮ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਦੀ ਕੈੈੈੈਲਕੀਦਿਸ ਨਾਮਕ ਯੂੂਨਾਨੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ,ਸਤੈਗਿਰਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਈਸਾ ਤੋਂ 384 ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਿਕੋਮੈਕਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਈਸਿਨੀ ਤੋਂ ਆਕੇ ਉਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪੂਰਵਜ ਕੈਨਕੀਦਿਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਸਤੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਖੂਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਖੇਤਰ ਉਸਦੇ ਦੋ-ਮੁੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਭੌਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ।<ref>{{Cite book|title=ਯੂਨਾਨੀ ਦਰਸ਼ਨ|last=ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|first=ਡਾ.|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|year=1998|isbn=81-7380-389-7|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=184|quote=|via=}}</ref>  ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਿਕੋਮੈਕਸ ਮਕਦੂਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਦਾਦੇ ਅਮਿੰਤਸ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਕਿਤਸਕ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਖਪੂਰਨ ਬੀਤੀ। ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਪਨ  ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕਜ਼ੇਨਸ ਨਾਮਕ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਾਕਜ਼ੇਨਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। == '''ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ'''<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=194}}</ref> == ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਰੇਚਨ (catharsis) ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ।ਪਲੈਟੋ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਸਾਡੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿ ਕਾਵਿ ਤਾਂ ਆੰਨਦ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ੳਸ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਰੰਪਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ|first=ਡਾ.|publisher=ਆਰਸੀ, ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼|isbn=978-81-8299-318-1|location=ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ, ਦਿੱਲੀ|pages=67}}</ref> ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਰੇਚਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਹਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ। ਮਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਚਕਿਤਸਰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਰੋਗੀ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੈਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਅਰਸਤੂ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ,ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ  ਨਿਸਚਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨਕਿਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ|pages=194}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੂਜੇ ਭਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਤਾਂ ਹਨ।ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਉਦਸ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੁਖਾਂਤ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਦੁਖਾਂਤ। ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਾਗ, ਗੀਤ, ਚਿੱਤਰ, ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਥੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣ, ਪੀਣ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਖਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । <ref>{{Cite book|title=ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਡਾ.ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ|first=|publisher=ਸ. ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ|year=1981|location=ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ,ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=129-132}}</ref>ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਖਾਂਤ ਤੋਂ ਦੁਖਾਂਤਕ ਅਨੰਦ (Tragic pleasure) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,ਪਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਕ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਕੇਵਲ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉਤੇ ਭਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, The hero "is more sinned against than sinning" Lamb) ਜੇ ਦੁਖਾਂਤ ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੇਗਾ ? ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1.ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ ਭਾਵ ਸੁੱਖ ਦੀ। ਬਿਕਰਮਾ ਜੀਤ ਦੀਆਂ ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ, ਸਿੰਦਬਾਦ ਜਾਂ ਅੱਲਾਦੀਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਖ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸੱਸੀ- ਪੁਨੂੰ, ਹੀਰ -ਰਾਂਝਾ, ਸੁਹਣੀ-ਮਹੀਵਾਲ, ਮਿਰਜ਼ਾ -ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿੱਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਚਕ ਹਨ। 2.ਦੂਜਾ ਕਾਰਣ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ (melody) ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ। 3. ਤੀਜਾ ਕਾਰਣ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਤੇ ਕੋਚੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਝਰਨਾ ਡਿਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। 4.ਚੌਥਾ ਕਾਰਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। 5.ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਰਣ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਹਲਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਕੇਵਲ ਆਨੰਦ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੰਦ ਲਈ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਥਾਰਸਿਸ ਕੀ ਹੈ ? (ੳ)ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਵਰਤਿਆ ਸ਼ਬਦ 'ਕੈਂਥਾਰਾਸ' ਹਿਕਮਤ, ਹਕੀਮੀ ਜਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮਨ ਦਾ ਜੁਲਾਬ ਜਾਂ ਪਰਗਟਿਵ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਆਦਮੀ ਬਿਮਾਰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਤੋ ਵੈਦਕ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾ ਇਲਾਜ ਰੇਚਨ(ਵਿਰੇਚਨ) ਜਾਂ ਜੁਲਾਬ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਕਾਰ ਦਸਤ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੇਟ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਕੀਮ ਜਾਂ ਵੇਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਕਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਰੋਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਅਰਥ ਲਈਏ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਮਨ ਜੋ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖੇਗਾ ਜਾਂ ਪੜੇਗਾ, ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾ ਤੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। (ਅ) ਕਥਾਰਸਿਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਆਖਿਆ (Homoepathic) ਹੋਮਿਪੈਥਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਹਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈ ਥੋੜੀਆਂ ਥੋੜੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਕਈ ਡੋਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਮਿਊਪੈਥਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਭੈ ਨੂੰ ਭੈ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਗ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। (ੲ) ਤੀਜੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ (Psychological) ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਵ ਤਦ ਵਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਘਟ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਡਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਤੋਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਅਸਰ ਜਾਂ ਕਥਾਰਸਿਸ ਭਾਵੁਕ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਣ ਹੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਰੰਸਥਾ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤੁਲਣ ਨ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਕਥਾਰਸਿਸ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਣ ਹੈ। ਇਕ ਗਲ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੈ ਜਾਂ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਵਧ-ਘਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ? ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਕਈ ਆਦਮੀ ਡਰਪੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਰਪੋਕਾ ਵਿਚ ਭੈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਕੁੱਝ ਤੇ ਬਿੱਛੂ ਤੋਂ, ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਨਿਡਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਨਾ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੋਂ ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ, ਨ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋ ਨਿਡਰ ਲੋਕ ਜੇਬ ਕਤਰੇ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਡਾਕੂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕੱਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਅਜਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਭਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਭਾਵ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਵਿਚ ਕਰਣਾ ਭਾਵ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਨਿਰਦਈ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਂ ਪਿਉ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕਸਰ ਹਮਦਰਦੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਜੀ ਤੇ ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਰਥਾਤ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਖਾਂਤ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਆਦਮੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘਟ ਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਚੁਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਲਈ ਸੁਖਾਂਤ ਦਾ ਹਾਸਾ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਗਲ ਤੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮ ਘਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਝਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋਂ ਜੀਭ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਅਢੁਕਵੀਂ ਹਾਂ, ਹਾਂ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਾਰਸਿਸ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰਣਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਸੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਭਾਵ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਪਰ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਦੁਖਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਥਾਰਸਿਸ ਦੀ ਹਕੀਮੀ, ਹੋਮਿਊਪੈਥਿਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਚੌਥੀ ਵਿਆਖਿਆ ਭਾਵ-ਮੰਥਨ ਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਦਰਸ਼ਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਨਾਟਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਡਰ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਭਾਵ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਫਰਤ, ਹਿਰਖ ਤੇ ਸੋਗ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਂ ਵਿਸਮਾਦ ਤੇ ਵਿਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਤੋਂ ਹਾਸਾ। ਪਰ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਾਸਾ ਸੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਭਾਵ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣਾ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਣਾ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਸਥਿਤੀ, ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਤੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਤਿੱਖੀ ਜਾਂ ਮੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਭਾਵ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਦਲਦੇ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਥਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਲੜਦੇ ਝਗੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵ ਬਾਰੀ ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ, ਤੀਬਰ ਜਾਂ ਮੰਦ ਪੈਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਰਸ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ, ਹਲੂਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਸਤੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਸਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ,ਪਰ ਅਸਲ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ -ਦਰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਕਥਾਰਸਿਸ ਨੂੰ ਅਰਸਤੂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ,ਭਾਵ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਹਰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਨਾਂ(agent,matter,form,cause)ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝਹੋਰ ਸ਼ੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ,ਇਹ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ,ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਪੈ ਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਉਦੇਸ਼ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰੇ,ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸੰਜਮ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈਕਿ ਕਥਾਰਸਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਭਾਵ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਖਿਲਾਫ ਏ ਦਬਾ (Emotional tension and strain) ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ,ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਵੱਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਠਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਕਦੇ ਦਰਿਆ 'ਤ ਕਦ ਤਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਗਾਲਾ ਕਢਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਥਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਣ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦਰਸ਼ਕ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਰੂਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਹਲੂਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸੰਸੂਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ (tranquility) ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਤੁਲਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤੀ ਸੁੰਨੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਸੰਚਾਰਣ ਦੁਆਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ' ਤੇ 'ਹੈਮਲਟ' ਦਾ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ' ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਇਕ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਪਰਨਾ ਅਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਤੇ ਸਮੁਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ (Surrender, resignation) ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੇਚਨ ਦੀਆਂ  ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਹਨ- ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ,ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ। '''ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ'''  ਪ੍ਰੋ਼਼ ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਵਿਨੀਸ਼ਿਅਸ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਸਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਹਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਹੂੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇਹ ਉਪਾਅ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੋ.ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰਲੀ ਉਤੇਜਨਾ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਿਕ ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ     ਬਾਰਨੇਜ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਕਢਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਨੇਕ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਭੈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਰੰਗਮੰਚ ਉਪਰ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਨਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵੇਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਜੋੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ ਵਿਕਾਰਾਂ  ਦੀ ਉਤੇਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਭਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਬਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਜੋੜ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਧਾਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। '''ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ'''   ਪ੍ਰੋ. ਬੁੱਚਰ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤੱਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਚਕ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ|pages=1951}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਮਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਈ  ਮੰਤਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ, ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਲਈ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਆਨੰਦ ਲਈ। ਇਉਂ ਵਿਰੇਚਨ ਰਾਗ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਸਿੱਟਾ :- == ਅਰਸਤੂ ਨੇ  ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਕਾਵਿ ਉਪਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਅਤੇ ਸਿੰਜਦੀ ਹੈ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਗ੍ਰਾਹਿਣ ਕਰਕੇ, 'ਵਿਰੇਚਨ' ਦੇ ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਉਦ੍ਰੇਕ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੀ ਨੇਕੀ ਉਸ ਦੀ ਭਲ ਕਰਕੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਦੀ ਉਚਤਾ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਉਸ ਦੀ ਭਲੇ ਤਾਂ ਕਿਤਨੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਸ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੂੰਕਿ ਉਹਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਣਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਣ ਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਅਨੀਵਾਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਭਲਾਈ 'ਤ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਅਨੀਵਾਰੀ (inevitable) ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == '''ਹਵਾਲੇ''' == {{DEFAULTSORT:ਅਰਸਤੂ_ਦਾ_ਵਿਰੇਚਨ_ਸਿਧਾਂਤ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]] 7bubrifgda5nx099xkzgd2onbqxo57c 851315 851313 2026-11-03T17:04:31Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851315 wikitext text/x-wiki == '''ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' == ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਜਨਮ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਦੀ ਕੈੈੈੈਲਕੀਦਿਸ ਨਾਮਕ ਯੂੂਨਾਨੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ,ਸਤੈਗਿਰਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਈਸਾ ਤੋਂ 384 ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਿਕੋਮੈਕਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਈਸਿਨੀ ਤੋਂ ਆਕੇ ਉਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪੂਰਵਜ ਕੈਨਕੀਦਿਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਸਤੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਖੂਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਖੇਤਰ ਉਸਦੇ ਦੋ-ਮੁੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਭੌਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ।<ref>{{Cite book|title=ਯੂਨਾਨੀ ਦਰਸ਼ਨ|last=ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|first=ਡਾ.|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|year=1998|isbn=81-7380-389-7|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=184|quote=|via=}}</ref>  ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਿਕੋਮੈਕਸ ਮਕਦੂਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਦਾਦੇ ਅਮਿੰਤਸ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਕਿਤਸਕ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਖਪੂਰਨ ਬੀਤੀ। ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਪਨ  ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕਜ਼ੇਨਸ ਨਾਮਕ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਾਕਜ਼ੇਨਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। == '''ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ'''<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=194}}</ref> == ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਰੇਚਨ (catharsis) ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ।ਪਲੈਟੋ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਸਾਡੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿ ਕਾਵਿ ਤਾਂ ਆੰਨਦ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ੳਸ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਰੰਪਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ|first=ਡਾ.|publisher=ਆਰਸੀ, ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼|isbn=978-81-8299-318-1|location=ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ, ਦਿੱਲੀ|pages=67}}</ref> ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਰੇਚਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਹਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ। ਮਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਚਕਿਤਸਰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਰੋਗੀ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੈਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਅਰਸਤੂ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ,ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ  ਨਿਸਚਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨਕਿਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ|pages=194}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੂਜੇ ਭਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਤਾਂ ਹਨ।ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਉਦਸ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੁਖਾਂਤ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਦੁਖਾਂਤ। ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਾਗ, ਗੀਤ, ਚਿੱਤਰ, ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਥੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣ, ਪੀਣ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਖਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । <ref>{{Cite book|title=ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਡਾ.ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ|first=|publisher=ਸ. ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ|year=1981|location=ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ,ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=129-132}}</ref>ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਖਾਂਤ ਤੋਂ ਦੁਖਾਂਤਕ ਅਨੰਦ (Tragic pleasure) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,ਪਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਕ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਕੇਵਲ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉਤੇ ਭਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, The hero "is more sinned against than sinning" Lamb) ਜੇ ਦੁਖਾਂਤ ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੇਗਾ ? ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1.ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ ਭਾਵ ਸੁੱਖ ਦੀ। ਬਿਕਰਮਾ ਜੀਤ ਦੀਆਂ ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ, ਸਿੰਦਬਾਦ ਜਾਂ ਅੱਲਾਦੀਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਖ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸੱਸੀ- ਪੁਨੂੰ, ਹੀਰ -ਰਾਂਝਾ, ਸੁਹਣੀ-ਮਹੀਵਾਲ, ਮਿਰਜ਼ਾ -ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿੱਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਚਕ ਹਨ। 2.ਦੂਜਾ ਕਾਰਣ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ (melody) ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ। 3. ਤੀਜਾ ਕਾਰਣ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਤੇ ਕੋਚੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਝਰਨਾ ਡਿਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। 4.ਚੌਥਾ ਕਾਰਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। 5.ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਰਣ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਹਲਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਕੇਵਲ ਆਨੰਦ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੰਦ ਲਈ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਥਾਰਸਿਸ ਕੀ ਹੈ ? (ੳ)ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਵਰਤਿਆ ਸ਼ਬਦ 'ਕੈਂਥਾਰਾਸ' ਹਿਕਮਤ, ਹਕੀਮੀ ਜਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮਨ ਦਾ ਜੁਲਾਬ ਜਾਂ ਪਰਗਟਿਵ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਆਦਮੀ ਬਿਮਾਰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਤੋ ਵੈਦਕ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾ ਇਲਾਜ ਰੇਚਨ(ਵਿਰੇਚਨ) ਜਾਂ ਜੁਲਾਬ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਕਾਰ ਦਸਤ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੇਟ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਕੀਮ ਜਾਂ ਵੇਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਕਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਰੋਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਅਰਥ ਲਈਏ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਮਨ ਜੋ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖੇਗਾ ਜਾਂ ਪੜੇਗਾ, ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾ ਤੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। (ਅ) ਕਥਾਰਸਿਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਆਖਿਆ (Homoepathic) ਹੋਮਿਪੈਥਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਹਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈ ਥੋੜੀਆਂ ਥੋੜੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਕਈ ਡੋਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਮਿਊਪੈਥਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਭੈ ਨੂੰ ਭੈ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਗ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। (ੲ) ਤੀਜੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ (Psychological) ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਵ ਤਦ ਵਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਘਟ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਡਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਤੋਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਅਸਰ ਜਾਂ ਕਥਾਰਸਿਸ ਭਾਵੁਕ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਣ ਹੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਰੰਸਥਾ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤੁਲਣ ਨ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਕਥਾਰਸਿਸ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਣ ਹੈ। ਇਕ ਗਲ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੈ ਜਾਂ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਵਧ-ਘਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ? ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਕਈ ਆਦਮੀ ਡਰਪੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਰਪੋਕਾ ਵਿਚ ਭੈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਕੁੱਝ ਤੇ ਬਿੱਛੂ ਤੋਂ, ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਨਿਡਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਨਾ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੋਂ ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ, ਨ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋ ਨਿਡਰ ਲੋਕ ਜੇਬ ਕਤਰੇ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਡਾਕੂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕੱਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਅਜਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਭਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਭਾਵ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਵਿਚ ਕਰਣਾ ਭਾਵ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਨਿਰਦਈ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਂ ਪਿਉ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕਸਰ ਹਮਦਰਦੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਜੀ ਤੇ ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਰਥਾਤ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਖਾਂਤ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਆਦਮੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘਟ ਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਚੁਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਲਈ ਸੁਖਾਂਤ ਦਾ ਹਾਸਾ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਗਲ ਤੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮ ਘਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਝਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋਂ ਜੀਭ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਅਢੁਕਵੀਂ ਹਾਂ, ਹਾਂ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਾਰਸਿਸ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰਣਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਸੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਭਾਵ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਪਰ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਦੁਖਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਥਾਰਸਿਸ ਦੀ ਹਕੀਮੀ, ਹੋਮਿਊਪੈਥਿਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਚੌਥੀ ਵਿਆਖਿਆ ਭਾਵ-ਮੰਥਨ ਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਦਰਸ਼ਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਨਾਟਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਡਰ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਭਾਵ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਫਰਤ, ਹਿਰਖ ਤੇ ਸੋਗ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਂ ਵਿਸਮਾਦ ਤੇ ਵਿਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਤੋਂ ਹਾਸਾ। ਪਰ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਾਸਾ ਸੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਭਾਵ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣਾ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਣਾ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਸਥਿਤੀ, ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਤੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਤਿੱਖੀ ਜਾਂ ਮੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਭਾਵ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਦਲਦੇ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਥਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਲੜਦੇ ਝਗੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵ ਬਾਰੀ ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ, ਤੀਬਰ ਜਾਂ ਮੰਦ ਪੈਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਰਸ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ, ਹਲੂਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਸਤੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਸਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ,ਪਰ ਅਸਲ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ -ਦਰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਕਥਾਰਸਿਸ ਨੂੰ ਅਰਸਤੂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ,ਭਾਵ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਹਰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਨਾਂ(agent,matter,form,cause)ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝਹੋਰ ਸ਼ੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ,ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਪੈ ਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਉਦੇਸ਼ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰੇ,ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸੰਜਮ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈਕਿ ਕਥਾਰਸਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਭਾਵ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਖਿਲਾਫ ਏ ਦਬਾ (Emotional tension and strain) ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ,ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਵੱਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਠਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਕਦੇ ਦਰਿਆ 'ਤ ਕਦ ਤਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਗਾਲਾ ਕਢਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਥਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਣ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦਰਸ਼ਕ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਰੂਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਹਲੂਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸੰਸੂਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ (tranquility) ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਤੁਲਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤੀ ਸੁੰਨੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਸੰਚਾਰਣ ਦੁਆਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ' ਤੇ 'ਹੈਮਲਟ' ਦਾ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ' ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਇਕ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਪਰਨਾ ਅਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਤੇ ਸਮੁਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ (Surrender, resignation) ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੇਚਨ ਦੀਆਂ  ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਹਨ- ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ,ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ। '''ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ'''  ਪ੍ਰੋ਼਼ ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਵਿਨੀਸ਼ਿਅਸ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਸਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਹਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਹੂੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇਹ ਉਪਾਅ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੋ.ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰਲੀ ਉਤੇਜਨਾ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਿਕ ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ     ਬਾਰਨੇਜ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਕਢਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਨੇਕ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਭੈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਰੰਗਮੰਚ ਉਪਰ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਨਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵੇਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਜੋੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ ਵਿਕਾਰਾਂ  ਦੀ ਉਤੇਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਭਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਬਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਜੋੜ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਧਾਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। '''ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ'''   ਪ੍ਰੋ. ਬੁੱਚਰ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤੱਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਚਕ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ|pages=1951}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਮਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਈ  ਮੰਤਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ, ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਲਈ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਆਨੰਦ ਲਈ। ਇਉਂ ਵਿਰੇਚਨ ਰਾਗ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਸਿੱਟਾ :- == ਅਰਸਤੂ ਨੇ  ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਕਾਵਿ ਉਪਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਅਤੇ ਸਿੰਜਦੀ ਹੈ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਗ੍ਰਾਹਿਣ ਕਰਕੇ, 'ਵਿਰੇਚਨ' ਦੇ ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਉਦ੍ਰੇਕ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੀ ਨੇਕੀ ਉਸ ਦੀ ਭਲ ਕਰਕੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਦੀ ਉਚਤਾ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਉਸ ਦੀ ਭਲੇ ਤਾਂ ਕਿਤਨੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਸ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੂੰਕਿ ਉਹਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਣਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਣ ਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਅਨੀਵਾਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਭਲਾਈ 'ਤ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਅਨੀਵਾਰੀ (inevitable) ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == '''ਹਵਾਲੇ''' == {{DEFAULTSORT:ਅਰਸਤੂ_ਦਾ_ਵਿਰੇਚਨ_ਸਿਧਾਂਤ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]] mk009rkmkcklsr49wct7pw0jnt9lzvq 851316 851315 2026-11-03T17:10:01Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851316 wikitext text/x-wiki == '''ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' == ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਜਨਮ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਦੀ ਕੈੈੈੈਲਕੀਦਿਸ ਨਾਮਕ ਯੂੂਨਾਨੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ,ਸਤੈਗਿਰਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਈਸਾ ਤੋਂ 384 ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਿਕੋਮੈਕਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਈਸਿਨੀ ਤੋਂ ਆਕੇ ਉਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪੂਰਵਜ ਕੈਨਕੀਦਿਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਸਤੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਖੂਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਖੇਤਰ ਉਸਦੇ ਦੋ-ਮੁੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਭੌਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ।<ref>{{Cite book|title=ਯੂਨਾਨੀ ਦਰਸ਼ਨ|last=ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|first=ਡਾ.|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|year=1998|isbn=81-7380-389-7|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=184|quote=|via=}}</ref>  ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਿਕੋਮੈਕਸ ਮਕਦੂਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਦਾਦੇ ਅਮਿੰਤਸ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਕਿਤਸਕ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਖਪੂਰਨ ਬੀਤੀ। ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਪਨ  ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕਜ਼ੇਨਸ ਨਾਮਕ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਾਕਜ਼ੇਨਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। == '''ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ'''<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=194}}</ref> == ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਰੇਚਨ (catharsis) ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ।ਪਲੈਟੋ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਸਾਡੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿ ਕਾਵਿ ਤਾਂ ਆੰਨਦ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ੳਸ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਰੰਪਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ|first=ਡਾ.|publisher=ਆਰਸੀ, ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼|isbn=978-81-8299-318-1|location=ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ, ਦਿੱਲੀ|pages=67}}</ref> ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਰੇਚਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਹਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ। ਮਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਚਕਿਤਸਰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਰੋਗੀ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੈਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਅਰਸਤੂ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ,ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ  ਨਿਸਚਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨਕਿਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ|pages=194}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੂਜੇ ਭਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਤਾਂ ਹਨ।ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਉਦਸ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੁਖਾਂਤ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਦੁਖਾਂਤ। ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਾਗ, ਗੀਤ, ਚਿੱਤਰ, ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਥੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣ, ਪੀਣ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਖਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । <ref>{{Cite book|title=ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਡਾ.ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ|first=|publisher=ਸ. ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ|year=1981|location=ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ,ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=129-132}}</ref>ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਖਾਂਤ ਤੋਂ ਦੁਖਾਂਤਕ ਅਨੰਦ (Tragic pleasure) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,ਪਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਕ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਕੇਵਲ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉਤੇ ਭਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, The hero "is more sinned against than sinning" Lamb) ਜੇ ਦੁਖਾਂਤ ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੇਗਾ ? ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1.ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ ਭਾਵ ਸੁੱਖ ਦੀ। ਬਿਕਰਮਾ ਜੀਤ ਦੀਆਂ ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ, ਸਿੰਦਬਾਦ ਜਾਂ ਅੱਲਾਦੀਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਖ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸੱਸੀ- ਪੁਨੂੰ, ਹੀਰ -ਰਾਂਝਾ, ਸੁਹਣੀ-ਮਹੀਵਾਲ, ਮਿਰਜ਼ਾ -ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿੱਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਚਕ ਹਨ। 2.ਦੂਜਾ ਕਾਰਣ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ (melody) ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ। 3. ਤੀਜਾ ਕਾਰਣ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਤੇ ਕੋਚੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਝਰਨਾ ਡਿਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। 4.ਚੌਥਾ ਕਾਰਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। 5.ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਰਣ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਹਲਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਕੇਵਲ ਆਨੰਦ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੰਦ ਲਈ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਥਾਰਸਿਸ ਕੀ ਹੈ ? (ੳ)ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਵਰਤਿਆ ਸ਼ਬਦ 'ਕੈਂਥਾਰਾਸ' ਹਿਕਮਤ, ਹਕੀਮੀ ਜਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮਨ ਦਾ ਜੁਲਾਬ ਜਾਂ ਪਰਗਟਿਵ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਆਦਮੀ ਬਿਮਾਰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਤੋ ਵੈਦਕ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾ ਇਲਾਜ ਰੇਚਨ(ਵਿਰੇਚਨ) ਜਾਂ ਜੁਲਾਬ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਕਾਰ ਦਸਤ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੇਟ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਕੀਮ ਜਾਂ ਵੇਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਕਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਰੋਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਅਰਥ ਲਈਏ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਮਨ ਜੋ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖੇਗਾ ਜਾਂ ਪੜੇਗਾ, ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾ ਤੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। (ਅ) ਕਥਾਰਸਿਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਆਖਿਆ (Homoepathic) ਹੋਮਿਪੈਥਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਹਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈ ਥੋੜੀਆਂ ਥੋੜੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਕਈ ਡੋਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਮਿਊਪੈਥਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਭੈ ਨੂੰ ਭੈ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਗ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। (ੲ) ਤੀਜੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ (Psychological) ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਵ ਤਦ ਵਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਘਟ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਡਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਤੋਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਅਸਰ ਜਾਂ ਕਥਾਰਸਿਸ ਭਾਵੁਕ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਣ ਹੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਰੰਸਥਾ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤੁਲਣ ਨ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਕਥਾਰਸਿਸ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਣ ਹੈ। ਇਕ ਗਲ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੈ ਜਾਂ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਵਧ-ਘਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ? ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਕਈ ਆਦਮੀ ਡਰਪੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਰਪੋਕਾ ਵਿਚ ਭੈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਕੁੱਝ ਤੇ ਬਿੱਛੂ ਤੋਂ, ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਨਿਡਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਨਾ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੋਂ ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ, ਨ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋ ਨਿਡਰ ਲੋਕ ਜੇਬ ਕਤਰੇ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਡਾਕੂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕੱਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਅਜਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਭਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਭਾਵ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਵਿਚ ਕਰਣਾ ਭਾਵ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਨਿਰਦਈ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਂ ਪਿਉ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕਸਰ ਹਮਦਰਦੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਜੀ ਤੇ ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਰਥਾਤ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਖਾਂਤ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਆਦਮੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘਟ ਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਚੁਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਲਈ ਸੁਖਾਂਤ ਦਾ ਹਾਸਾ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਗਲ ਤੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮ ਘਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਝਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋਂ ਜੀਭ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਅਢੁਕਵੀਂ ਹਾਂ, ਹਾਂ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਾਰਸਿਸ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰਣਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਸੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਭਾਵ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਪਰ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਦੁਖਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਥਾਰਸਿਸ ਦੀ ਹਕੀਮੀ, ਹੋਮਿਊਪੈਥਿਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਚੌਥੀ ਵਿਆਖਿਆ ਭਾਵ-ਮੰਥਨ ਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਦਰਸ਼ਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਨਾਟਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਡਰ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਭਾਵ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਫਰਤ, ਹਿਰਖ ਤੇ ਸੋਗ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਂ ਵਿਸਮਾਦ ਤੇ ਵਿਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਤੋਂ ਹਾਸਾ। ਪਰ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਾਸਾ ਸੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਭਾਵ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣਾ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਣਾ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਸਥਿਤੀ, ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਤੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਤਿੱਖੀ ਜਾਂ ਮੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਭਾਵ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਦਲਦੇ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਥਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਲੜਦੇ ਝਗੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵ ਬਾਰੀ ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ, ਤੀਬਰ ਜਾਂ ਮੰਦ ਪੈਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਰਸ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ, ਹਲੂਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਸਤੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਸਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ -ਦਰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਕਥਾਰਸਿਸ ਨੂੰ ਅਰਸਤੂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ,ਭਾਵ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਹਰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਨਾਂ(agent,matter,form,cause)ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝਹੋਰ ਸ਼ੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ,ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਪੈ ਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਉਦੇਸ਼ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰੇ,ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸੰਜਮ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈਕਿ ਕਥਾਰਸਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਭਾਵ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਖਿਲਾਫ ਏ ਦਬਾ (Emotional tension and strain) ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ,ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਵੱਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਠਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਕਦੇ ਦਰਿਆ 'ਤ ਕਦ ਤਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਗਾਲਾ ਕਢਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਥਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਣ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦਰਸ਼ਕ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਰੂਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਹਲੂਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸੰਸੂਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ (tranquility) ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਤੁਲਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤੀ ਸੁੰਨੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਸੰਚਾਰਣ ਦੁਆਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ' ਤੇ 'ਹੈਮਲਟ' ਦਾ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ' ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਇਕ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਪਰਨਾ ਅਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਤੇ ਸਮੁਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ (Surrender, resignation) ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੇਚਨ ਦੀਆਂ  ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਹਨ- ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ,ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ। '''ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ'''  ਪ੍ਰੋ਼਼ ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਵਿਨੀਸ਼ਿਅਸ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਸਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਹਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਹੂੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇਹ ਉਪਾਅ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੋ.ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰਲੀ ਉਤੇਜਨਾ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਿਕ ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ     ਬਾਰਨੇਜ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਕਢਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਨੇਕ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਭੈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਰੰਗਮੰਚ ਉਪਰ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਨਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵੇਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਜੋੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ ਵਿਕਾਰਾਂ  ਦੀ ਉਤੇਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਭਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਬਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਜੋੜ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਧਾਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। '''ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ'''   ਪ੍ਰੋ. ਬੁੱਚਰ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤੱਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਚਕ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ|pages=1951}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਮਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਈ  ਮੰਤਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ, ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਲਈ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਆਨੰਦ ਲਈ। ਇਉਂ ਵਿਰੇਚਨ ਰਾਗ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਸਿੱਟਾ :- == ਅਰਸਤੂ ਨੇ  ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਕਾਵਿ ਉਪਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਅਤੇ ਸਿੰਜਦੀ ਹੈ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਗ੍ਰਾਹਿਣ ਕਰਕੇ, 'ਵਿਰੇਚਨ' ਦੇ ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਉਦ੍ਰੇਕ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੀ ਨੇਕੀ ਉਸ ਦੀ ਭਲ ਕਰਕੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਦੀ ਉਚਤਾ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਉਸ ਦੀ ਭਲੇ ਤਾਂ ਕਿਤਨੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਸ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੂੰਕਿ ਉਹਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਣਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਣ ਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਅਨੀਵਾਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਭਲਾਈ 'ਤ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਅਨੀਵਾਰੀ (inevitable) ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == '''ਹਵਾਲੇ''' == {{DEFAULTSORT:ਅਰਸਤੂ_ਦਾ_ਵਿਰੇਚਨ_ਸਿਧਾਂਤ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]] k8kthmj1ueqx37dac6zghu43gkm6a7t 851317 851316 2026-11-03T17:16:02Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851317 wikitext text/x-wiki == '''ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' == ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਜਨਮ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਦੀ ਕੈੈੈੈਲਕੀਦਿਸ ਨਾਮਕ ਯੂੂਨਾਨੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ,ਸਤੈਗਿਰਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਈਸਾ ਤੋਂ 384 ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਿਕੋਮੈਕਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਈਸਿਨੀ ਤੋਂ ਆਕੇ ਉਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪੂਰਵਜ ਕੈਨਕੀਦਿਸ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਸਤੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਖੂਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਖੇਤਰ ਉਸਦੇ ਦੋ-ਮੁੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਅਤੇ ਭੌਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ।<ref>{{Cite book|title=ਯੂਨਾਨੀ ਦਰਸ਼ਨ|last=ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|first=ਡਾ.|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|year=1998|isbn=81-7380-389-7|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=184|quote=|via=}}</ref>  ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਿਕੋਮੈਕਸ ਮਕਦੂਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਦਾਦੇ ਅਮਿੰਤਸ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਕਿਤਸਕ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਖਪੂਰਨ ਬੀਤੀ। ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਪਨ  ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕਜ਼ੇਨਸ ਨਾਮਕ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੋਲ ਬਿਤਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਾਕਜ਼ੇਨਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। == '''ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ'''<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=194}}</ref> == ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਰੇਚਨ (catharsis) ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ।ਪਲੈਟੋ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਸਾਡੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿ ਕਾਵਿ ਤਾਂ ਆੰਨਦ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ੳਸ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਰੰਪਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ|first=ਡਾ.|publisher=ਆਰਸੀ, ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼|isbn=978-81-8299-318-1|location=ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ, ਦਿੱਲੀ|pages=67}}</ref> ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਰੇਚਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਹਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ। ਮਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਚਕਿਤਸਰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਰੋਗੀ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੈਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਅਰਸਤੂ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ,ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ  ਨਿਸਚਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨਕਿਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ|pages=194}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੂਜੇ ਭਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਤਾਂ ਹਨ।ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਉਦਸ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੁਖਾਂਤ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਦੁਖਾਂਤ। ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਾਗ, ਗੀਤ, ਚਿੱਤਰ, ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਥੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣ, ਪੀਣ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਖਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । <ref>{{Cite book|title=ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਡਾ.ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ|first=|publisher=ਸ. ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ|year=1981|location=ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ,ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=129-132}}</ref>ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਖਾਂਤ ਤੋਂ ਦੁਖਾਂਤਕ ਅਨੰਦ (Tragic pleasure) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਕ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਕੇਵਲ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉਤੇ ਭਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, The hero "is more sinned against than sinning" Lamb) ਜੇ ਦੁਖਾਂਤ ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੇਗਾ ? ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1.ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਖ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ ਭਾਵ ਸੁੱਖ ਦੀ। ਬਿਕਰਮਾ ਜੀਤ ਦੀਆਂ ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ, ਸਿੰਦਬਾਦ ਜਾਂ ਅੱਲਾਦੀਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਖ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸੱਸੀ- ਪੁਨੂੰ, ਹੀਰ -ਰਾਂਝਾ, ਸੁਹਣੀ-ਮਹੀਵਾਲ, ਮਿਰਜ਼ਾ -ਸਾਹਿਬਾਂ ਤੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੁਖਾਂਤ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿੱਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਚਕ ਹਨ। 2.ਦੂਜਾ ਕਾਰਣ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ (melody) ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ। 3. ਤੀਜਾ ਕਾਰਣ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਚੁਸਤੀ ਤੇ ਕੋਚੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਝਰਨਾ ਡਿਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। 4.ਚੌਥਾ ਕਾਰਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। 5.ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਰਣ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਹਲਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਕੇਵਲ ਆਨੰਦ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੰਦ ਲਈ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਥਾਰਸਿਸ ਕੀ ਹੈ ? (ੳ)ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਵਰਤਿਆ ਸ਼ਬਦ 'ਕੈਂਥਾਰਾਸ' ਹਿਕਮਤ, ਹਕੀਮੀ ਜਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਮਨ ਦਾ ਜੁਲਾਬ ਜਾਂ ਪਰਗਟਿਵ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਆਦਮੀ ਬਿਮਾਰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਤੋ ਵੈਦਕ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾ ਇਲਾਜ ਰੇਚਨ(ਵਿਰੇਚਨ) ਜਾਂ ਜੁਲਾਬ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਕਾਰ ਦਸਤ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੇਟ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਕੀਮ ਜਾਂ ਵੇਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਕਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਰੋਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਅਰਥ ਲਈਏ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਮਨ ਜੋ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖੇਗਾ ਜਾਂ ਪੜੇਗਾ, ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾ ਤੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। (ਅ) ਕਥਾਰਸਿਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਆਖਿਆ (Homoepathic) ਹੋਮਿਪੈਥਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਹਟ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈ ਥੋੜੀਆਂ ਥੋੜੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਕਈ ਡੋਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਮਿਊਪੈਥਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਭੈ ਨੂੰ ਭੈ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੱਗ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। (ੲ) ਤੀਜੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ (Psychological) ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਵ ਤਦ ਵਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਘਟ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਡਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਤੋਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਅਸਰ ਜਾਂ ਕਥਾਰਸਿਸ ਭਾਵੁਕ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਣ ਹੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਰੰਸਥਾ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤੁਲਣ ਨ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਕਥਾਰਸਿਸ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਣ ਹੈ। ਇਕ ਗਲ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੈ ਜਾਂ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਵਧ-ਘਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ? ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਕਿ ਕਈ ਆਦਮੀ ਡਰਪੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਡਰਪੋਕਾ ਵਿਚ ਭੈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਕੁੱਝ ਤੇ ਬਿੱਛੂ ਤੋਂ, ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਨਿਡਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਨਾ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੋਂ ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ, ਨ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋ ਨਿਡਰ ਲੋਕ ਜੇਬ ਕਤਰੇ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਡਾਕੂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕੱਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਅਜਕਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਭਾਵ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਠੰਡੇ ਸਾਹ ਭਰਨ ਲਗ ਜਾਂਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਕਰੁਣਾ ਭਾਵ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਵਿਚ ਕਰਣਾ ਭਾਵ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਰਮਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਨਿਰਦਈ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਂ ਪਿਉ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕਸਰ ਹਮਦਰਦੀ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਜੀ ਤੇ ਚੌਥੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਰਥਾਤ ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਪੱਥਰ ਦਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਖਾਂਤ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਆਦਮੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘਟ ਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਚੁਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਲਈ ਸੁਖਾਂਤ ਦਾ ਹਾਸਾ ਸੰਤੁਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਗਲ ਤੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮ ਘਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਝਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋਂ ਜੀਭ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿਚੋਂ ਅਢੁਕਵੀਂ ਹਾਂ, ਹਾਂ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਾਰਸਿਸ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੋਂ ਕਰਣਾ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਸੇ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਭਾਵ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਪਰ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਦੁਖਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਥਾਰਸਿਸ ਦੀ ਹਕੀਮੀ, ਹੋਮਿਊਪੈਥਿਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਚੌਥੀ ਵਿਆਖਿਆ ਭਾਵ-ਮੰਥਨ ਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਦਰਸ਼ਕ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਨਾਟਕ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਡਰ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਭਾਵ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਫਰਤ, ਹਿਰਖ ਤੇ ਸੋਗ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਂ ਵਿਸਮਾਦ ਤੇ ਵਿਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਤੋਂ ਹਾਸਾ। ਪਰ ਕੇਵਲ ਭੈ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਾਸਾ ਸੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਭਾਵ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣਾ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਣਾ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਸਥਿਤੀ, ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਤੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਤਿੱਖੀ ਜਾਂ ਮੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਭਾਵ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਦਲਦੇ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਥਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ, ਲੜਦੇ ਝਗੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵ ਬਾਰੀ ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ, ਤੀਬਰ ਜਾਂ ਮੰਦ ਪੈਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਰਸ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ, ਹਲੂਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਸਤੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਭੈ ਸਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ -ਦਰਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਕਥਾਰਸਿਸ ਨੂੰ ਅਰਸਤੂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ,ਭਾਵ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਰਸਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਹਰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਨਾਂ(agent,matter,form,cause)ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝਹੋਰ ਸ਼ੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ,ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਪੈ ਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਉਦੇਸ਼ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰੇ,ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸੰਜਮ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈਕਿ ਕਥਾਰਸਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਭਾਵ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਖਿਲਾਫ ਏ ਦਬਾ (Emotional tension and strain) ਪੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ,ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਵੱਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਠਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਕਦੇ ਦਰਿਆ 'ਤ ਕਦ ਤਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਗਾਲਾ ਕਢਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਥਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਣ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦਰਸ਼ਕ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਰੂਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਹਲੂਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸੰਸੂਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ (tranquility) ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਤੁਲਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਤੀ ਸੁੰਨੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਸੰਚਾਰਣ ਦੁਆਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ' ਤੇ 'ਹੈਮਲਟ' ਦਾ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ' ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਇਕ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਪਰਨਾ ਅਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਤੇ ਸਮੁਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ (Surrender, resignation) ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੇਚਨ ਦੀਆਂ  ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਹਨ- ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ,ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ। '''ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ'''  ਪ੍ਰੋ਼਼ ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਵਿਨੀਸ਼ਿਅਸ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਸਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਹਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਹੂੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇਹ ਉਪਾਅ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੋ.ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰਲੀ ਉਤੇਜਨਾ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਿਕ ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ     ਬਾਰਨੇਜ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਕਢਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਨੇਕ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਭੈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਰੰਗਮੰਚ ਉਪਰ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਨਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵੇਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਜੋੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ ਵਿਕਾਰਾਂ  ਦੀ ਉਤੇਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਭਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਬਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਜੋੜ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਧਾਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। '''ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ'''   ਪ੍ਰੋ. ਬੁੱਚਰ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤੱਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਚਕ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ|year=1997|location=ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ|pages=1951}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਮਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਈ  ਮੰਤਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ, ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਲਈ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਆਨੰਦ ਲਈ। ਇਉਂ ਵਿਰੇਚਨ ਰਾਗ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਸਿੱਟਾ :- == ਅਰਸਤੂ ਨੇ  ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਕਾਵਿ ਉਪਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਅਤੇ ਸਿੰਜਦੀ ਹੈ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਗ੍ਰਾਹਿਣ ਕਰਕੇ, 'ਵਿਰੇਚਨ' ਦੇ ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਉਦ੍ਰੇਕ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੀ ਨੇਕੀ ਉਸ ਦੀ ਭਲ ਕਰਕੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਦੀ ਉਚਤਾ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਉਸ ਦੀ ਭਲੇ ਤਾਂ ਕਿਤਨੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਸ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚੂੰਕਿ ਉਹਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਣਾ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਣ ਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਅਨੀਵਾਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਭਲਾਈ 'ਤ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਅਨੀਵਾਰੀ (inevitable) ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == '''ਹਵਾਲੇ''' == {{DEFAULTSORT:ਅਰਸਤੂ_ਦਾ_ਵਿਰੇਚਨ_ਸਿਧਾਂਤ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]] rjehrxldb7evfm9gkozw9h51lce9kkc 0 126942 851425 850878 2026-11-04T01:27:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851425 wikitext text/x-wiki {{Infobox pandemic|name=ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|location=[[ਲੇਬਨਾਨ]]|confirmed_cases=641|deaths=21<ref name="lebanoninfocenter1"/>|recovery_cases=67<ref name="lebanoninfocenter1">{{cite web|url=https://www.lebanoninfocenter.eu.org/quick-lebanon-info/novel-coronavirus-2019-covid-19/|title=Lebanon Coronavirus (COVID-19) Emergency|last=|first=|date=2020-02-21|website=Lebanon Info Center|publisher=Lebanon Info Center|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107080526/https://www.lebanoninfocenter.eu.org/quick-lebanon-info/novel-coronavirus-2019-covid-19/|archive-date=2021-01-07|access-date=2020-04-14}}</ref>|origin=[[ਵੂਹਾਨ]], [[ਚੀਨ]]|arrival_date=21 ਫਰਵਰੀ 2020<br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=02|day1=21|year1=2020|month2=|day2=|year2=}})|first_case=[[ਬੇਰੂਤ]]|virus_strain=[[ਸਾਰਸ-ਕੋਵ-2]]|map1=|disease=[[ਕੋਵਿਡ-19]]|legend3=|map3=|legend2=|map2=|legend1=|severe_cases=28<ref name="lebanoninfocenter1"/>}}[[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|2019–20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ [[ਲਿਬਨਾਨ|ਲੇਬਨਾਨ]] ਪਹੁੰਚੀ [[ਲਿਬਨਾਨ|ਸੀ]]। == ਪਿਛੋਕੜ == 12 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] (ਡਬਲਯੂਐਚਓ) ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਕ ਨੋਵਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਚੀਨ ਦੇ ਹੁਬੇਈ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਵੁਹਾਨ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ 2019।<ref name="Elsevier">{{Cite web|url=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|title=Novel Coronavirus Information Center|last=Elsevier|date=|website=Elsevier Connect|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|archive-date=30 January 2020|access-date=15 March 2020}}</ref> <ref name="Reynolds4March2020">{{Cite news|url=https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|title=What is coronavirus and how close is it to becoming a pandemic?|last=Reynolds|first=Matt|date=4 March 2020|work=Wired UK|access-date=5 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305104806/https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|archive-date=5 March 2020|issn=1357-0978}}</ref> [[ਸਾਰਸ (ਰੋਗ)|2003 ਦੇ ਸਾਰਸ ਦੇ]] ਉਲਟ, ਕੋਵਿਡ -19<ref name="Imperial13March2020">{{Cite web|url=https://www.imperial.ac.uk/news/196137/crunching-numbers-coronavirus/|title=Crunching the numbers for coronavirus|website=Imperial News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319084913/https://www.imperial.ac.uk/news/196137/crunching-numbers-coronavirus/|archive-date=19 March 2020|access-date=15 March 2020}}</ref><ref name="Gov.ukHCIDDef">{{Cite web|url=https://www.gov.uk/guidance/high-consequence-infectious-diseases-hcid|title=High consequence infectious diseases (HCID); Guidance and information about high consequence infectious diseases and their management in England|last=|first=|date=|website=GOV.UK|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303051938/https://www.gov.uk/guidance/high-consequence-infectious-diseases-hcid|archive-date=3 March 2020|access-date=17 March 2020}}</ref> ਲਈ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁੱਲ ਮੌਤ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="WFSA">{{Cite web|url=https://www.wfsahq.org/resources/coronavirus|title=World Federation Of Societies of Anaesthesiologists – Coronavirus|last=|first=|date=|website=www.wfsahq.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312233527/https://www.wfsahq.org/resources/coronavirus|archive-date=12 March 2020|access-date=15 March 2020}}</ref> == ਟਾਈਮਲਾਈਨ == === ਫਰਵਰੀ 2020 === 21 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ, [[ਲਿਬਨਾਨ|ਲੇਬਨਾਨ]] ਨੇ ਕੋਵੀਡ -19 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ 45 ਸਾਲਾ ਔਰਤ, ਜੋ ਕਿ [[ਈਰਾਨ|ਈਰਾਨ ਦੇ]] ਕੋਮ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਰਸ-ਕੋਵ -2 ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਬੈਰੂਤ|ਬੇਰੂਤ ਦੇ]] ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://the961.com/first-coronavirus-case-confirmed-in-lebanon/|title=First Coronavirus Case Confirmed in Lebanon|date=2020-02-21|website=The961|access-date=2020-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508014838/https://www.the961.com/first-coronavirus-case-confirmed-in-lebanon/|archive-date=2020-05-08|url-status=dead}}</ref> 26 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਇਕ ਔਰਤ, ਜੋ [[ਈਰਾਨ]] ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/latest-on-coronavirus-outbreak/lebanon-reports-second-coronavirus-case/1745954|title=Lebanon reports second coronavirus case|website=www.aa.com.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227183138/https://www.aa.com.tr/en/latest-on-coronavirus-outbreak/lebanon-reports-second-coronavirus-case/1745954|archive-date=27 February 2020|access-date=2020-02-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://the961.com/second-coronavirus-case-just-recorded-in-lebanon//|title=Second Coronavirus Case Just Recorded in Lebanon|date=2020-02-27|website=The961|access-date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529080824/https://www.the961.com/second-coronavirus-case-just-recorded-in-lebanon/|archive-date=2020-05-29|url-status=dead}}</ref> 27 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ 77 ਸਾਲਾ ਇਰਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ 24 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਈਰਾਨ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ,ਉਸ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰੂਤ ਦੇ ਰਫੀਕ ਹਰੀਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://news.trust.org/item/20200227142333-5k62k/|title=Lebanon health ministry confirms third case of coronavirus, NNA reports|last=Foundation|first=Thomson Reuters|website=news.trust.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227153900/https://news.trust.org/item/20200227142333-5k62k/|archive-date=27 February 2020|access-date=2020-02-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/health/1025526/health_ministry_confirms_third_cononavirus_case_in_lebanon|title=Health Ministry Confirms Third Cononavirus Case in Lebanon|website=MTV Lebanon|language=ar|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227171118/https://www.mtv.com.lb/news/health/1025526/health_ministry_confirms_third_cononavirus_case_in_lebanon|archive-date=27 February 2020|access-date=2020-02-27}}</ref> 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ [[ਸੀਰੀਆ|ਸੀਰੀਅਨ]] ਔਰਤ ਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰੂਤ ਦੇ ਰਫੀਕ ਹਰੀਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="aa.com.tr">{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-lebanon-confirm-new-coronavirus-cases/1749348|title=Iraq, Lebanon confirm new coronavirus cases|website=www.aa.com.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229042010/https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-lebanon-confirm-new-coronavirus-cases/1749348|archive-date=29 February 2020|access-date=2020-02-29}}</ref> <br /> === ਮਾਰਚ 2020 === 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 3 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ [[ਈਰਾਨ]] ਤੋਂ ਲੇਬਨਾਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵੈ-ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁੱਲ 13 ਕੇਸਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://the961.com/three-new-coronavirus-cases-just-reported-in-lebanon-by-the-health-ministry///|title=Three New Coronavirus Cases Just Reported in Lebanon by the Health Ministry|date=2020-03-01|website=The961|access-date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320083202/https://the961.com/three-new-coronavirus-cases-just-reported-in-lebanon-by-the-health-ministry/|archive-date=2020-03-20|url-status=dead}}</ref> 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪਹਿਲੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੌਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/first-death-coronavirus-in-lebanon/|title=Breaking: First Person Dies From Coronavirus in Lebanon|last=Abdul Reda|first=Nour|date=10 March 2020|work=The961|access-date=10 March 2020}}</ref> 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਰਫੀਕ ਹਰੀਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਨੇ 55 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਦੂਜੀ ਮੌਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/second-coronavirus-death-in-lebanon/|title=Breaking: Second Coronavirus Death in Lebanon|last=Yassine|first=Hussein|date=11 March 2020|work=The961|access-date=11 March 2020}}</ref> ਇੱਥੇ 9 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਵੀ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋਏ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/first-fully-recovered-coronavirus-patient-just-announced-in-lebanon/|title=First Fully Recovered Coronavirus Patient Just Announced in Lebanon|last=Abdul Reda|first=Nour|date=11 March 2020|work=The961|access-date=14 March 2020}}</ref> 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਤੀਜੀ ਮੌਤ ਇੱਕ 79 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਜੈਬੇਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-third-coronavirus-death-lebanon/|title=Breaking: Third Coronavirus Death Just Recorded in Lebanon|last=Abdul Reda|first=Nour|date=12 March 2020|work=The961|access-date=12 March 2020}}</ref> 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 78 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਨ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਇਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-1-new-coronavirus-case-in-lebanon-total-of-79///|title=Breaking: 1 New Coronavirus Case in Lebanon, Total of 78|last=Yassine|first=Hussein|date=13 March 2020|work=The961|access-date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://the961.com/lebanons-health-ministry-employee-tests-positive-as-total-coronavirus-cases-reach-77////|title=Lebanon's Health Ministry Employee Tests Positive as Total Coronavirus Cases Reach 77|last=Yassine|first=Hussein|date=13 March 2020|work=The961|access-date=13 March 2020}}</ref> 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ 15 ਨਵੇਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕੁੱਲ 93 ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-15-new-coronavirus-cases-in-lebanon-total-of-93//|title=Breaking: 15 New Coronavirus Cases in Lebanon, Total of 93|last=Yassine|first=Hussein|date=14 March 2020|work=The961|access-date=14 March 2020}}</ref> 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 6 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕੁੱਲ 99।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-6-new-coronavirus-cases-in-lebanon-total-of-99/|title=Breaking: 6 New Coronavirus Cases in Lebanon, Total of 99|last=Yassine|first=Hussein|date=15 March 2020|work=The961|access-date=15 March 2020}}</ref> ਲੇਬਨਾਨ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-lebanon-officially-declares-state-of-medical-emergency/|title=Breaking: Lebanon Officially Declares State of Medical Emergency|last=Jamal|first=Omar|date=15 March 2020|work=The961|access-date=15 March 2020}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ 18 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਬੇਰੂਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਲੈਂਡ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ 2 ਹਫਤਿਆਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-lebanon-will-officially-shut-beirut-airport/|title=Breaking: Lebanon Will Officially Shut Beirut Airport|last=Yassine|first=Hussein|date=15 March 2020|work=The961|access-date=15 March 2020}}</ref> 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਸਨ ਦੀਆਬ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ "ਸਵੈ-ਕਰਫਿਊ" ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਹੋਰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Mar-21/503128-pm-diab-calls-on-citizens-to-implement-self-curfew.ashx|title=PM Diab calls on citizens to implement "self-curfew"|date=21 March 2020|access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817233941/https://www.dailystar.com.lb//News/Lebanon-News/2020/Mar-21/503128-pm-diab-calls-on-citizens-to-implement-self-curfew.ashx|dead-url=yes}}</ref> 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਅੰਸ਼ਕ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। 35 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 368 ਹੋ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/latest-on-coronavirus-outbreak/lebanon-to-impose-partial-curfew-over-coronavirus/1781027|title=Lebanon to impose partial curfew over coronavirus|last=Geldi|first=Mahmut|date=26 March 2020|work=Anadolu Agency|access-date=29 March 2020}}</ref> 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਥੇ 446 ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸ ਅਤੇ 11 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200330-lebanon-people-without-id-blocked-from-coronavirus-testing/|title=Lebanon: people without ID blocked from coronavirus testing|last=|first=|date=30 March 2020|work=Middle East Monitor|access-date=30 March 2020}}</ref> === ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 === 2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਫਿਲਪੀਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ, ਬਰਨਾਰਿਡਿਤਾ ਕੈਟੇਲਾ ਦੀ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੇਰੂਤ ਵਿਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਪੀਨੋ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ।<ref name=":11">{{Cite web|url=https://dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/26554-statement-on-the-demise-of-honorable-bernardita-m-catalla-philippine-ambassador-to-lebanon|title=Statement: On the Demise of Honorable Bernardita L. Catalla, Philippine Ambassador to Lebanon|last=|first=|date=2020-04-02|website=Department of Foreign Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508204250/https://dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/26554-statement-on-the-demise-of-honorable-bernardita-m-catalla-philippine-ambassador-to-lebanon|archive-date=2020-05-08|access-date=2020-04-02|dead-url=yes}}</ref> [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]] ਨੇ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 21 ਲੇਬਨਾਨ ਦੀਆਂ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀਜ਼ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੋਵਿਡ -19 ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲੇਬਨਾਨੀ ਵਸਨੀਕਾਂ' ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2020/04/02/lebanon-refugees-risk-covid-19-response|title=Statement: On the Demise of Honorable Bernardita L. Catalla, Philippine Ambassador to Lebanon|last=|first=|date=2020-04-02|website=Human Rights Watch|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-04-02}}</ref> 4 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੋਵਿਡ.-19 ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੇਸ 520 ਹਨ। 9 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨੀ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 15 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਧੂ 2 ਹਫਤਿਆਂ ਲਈ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Apr-09/504127-cabinet-debates-extending-lockdown-to-april-26.ashx|title=Lebanon extends coronavirus lockdown to April 26|last=|first=|date=9 April 2020|work=The Daily Star|access-date=10 April 2020|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410053905/http://dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Apr-09/504127-cabinet-debates-extending-lockdown-to-april-26.ashx|dead-url=yes}}</ref> == ਭੰਡਾਰ == 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਿਕ ਅਲ-ਮਜਜ਼ੌਬ ਨੇ 29 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ 8 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-lebanon-education-idUSKCN20M341|title=Lebanon says schools to be closed from Feb. 29-March 8 amid coronavirus: education ministry statement|date=2020-02-28|work=Reuters|access-date=2020-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228221811/https://www.reuters.com/article/us-china-health-lebanon-education-idUSKCN20M341|archive-date=28 February 2020|language=en}}</ref> ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੇਰੂਤ, ਲੇਬਨਾਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੇਂਟ-ਜੋਸਫ ਸਣੇ ਕੁਝ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਸਖਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਲੋੜੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਬੂਤ ਅਧਾਰਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਇਹ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|2019–20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੁੱਲਾ ਰਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਲੈਬਨੀਜ਼ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਰਚ 2020 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>[https://www.arabnews.com/node/1634941/middle-east "Lebanon shuts schools after fourth coronavirus case,"] ''Arab News''.</ref><ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/mena/coronavirus-lebanon-to-close-schools-colleges-for-week-1.70101022|title=Coronavirus: Lebanon to close schools, colleges for week &#124; Mena|date=2020-03-02|website=Gulf News|access-date=2020-03-18}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://aub.edu.lb/President/Presidentsperspective/Pages/02March2020.aspx|title=Monday, March 2, 2020|website=aub.edu.lb|access-date=2020-03-10}}</ref> ਅਮੇਰਿਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬੇਰੂਤ ਨੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇਕ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://aub.edu.lb/emergency/Pages/expert-committee-coronavirus.aspx|title=Expert committee on novel coronavirus COVID-19|website=aub.edu.lb|access-date=2020-03-10}}</ref> 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਹਾਮਦ ਹਸਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਲੇਬਨਾਨ ਹੁਣ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕੰਟੈਂਟ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ" ਕਈਂਂ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਚਣ ਵਰਗੇ ਰੋਕਥਾਮ ਉਪਾਅ ਕਰਨ। ਸਰਵਜਨਕ ਸਥਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਜੋਰਟਸ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ।<ref>{{Cite web|url=https://www.lbcgroup.tv/news/news-bulletin-reports/505703/health-minister-hassan-lebanon-is-no-longer-in-cor/en|title=Health Minister Hassan: Lebanon is no longer in Coronavirus containment stage|website=LBCI Lebanon|language=en|access-date=2020-03-10}}</ref> ਇਸ ਬਿਆਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਕੂਲਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਨਰਸਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਆਦ 14 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/505734/committee-extends-closure-of-schools-universities/en|title=Committee extends closure of schools, universities and nurseries until March 32|website=LBCI Lebanon|language=en|access-date=2020-03-10}}</ref> === ਧਰਮ === ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਚਰਚਾਂ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂ-ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਚਰਚਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਫੋਂਟ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸਿੱਧੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ Eucharist ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀਆਂ ਗੱਦੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਸਮੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨ। ਦੋਵਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਚੁੰਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/world/mena/coronavirus-forces-change-to-religious-traditions-in-lebanon-1.991138|title=Coronavirus forces change to religious traditions in Lebanon|website=The National|language=en|access-date=2020-03-11}}</ref> === ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ === 21 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੇਬਨਾਨੀ ਫੁਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿੱਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦੇਣਗੇ; ਇਸ ਮੁਅੱਤਲੀ ਕਾਰਨ ਲੈਬਨੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀਆਂ 2019 ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://al-akhbar.com/Sport_Lebanon/282844|title=القرار المرّ: نشاط الفوتبول معلّق حتى إشعار آخر|website=الأخبار|language=ar|access-date=2020-01-27}}</ref> 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਜਿੰਮ, ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ, ਥੀਏਟਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-all-gyms-cinemas-theaters-in-lebanon-ordered-to-shut-down-due-to-coronavirus/|title=Breaking: All Gyms, Cinemas, Theaters in Lebanon Ordered to Shut Down Due to Coronavirus|last=Yassine|first=Hussein|date=6 March 2020|work=The961|access-date=6 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://the961.com/breaking-all-nightclubs-in-lebanon-ordered-to-shut-down-due-to-coronavirus/|title=Breaking: All Nightclubs in Lebanon Ordered to Shut Down Due to Coronavirus|last=Jamal|first=Omar|date=6 March 2020|work=The961|access-date=6 March 2020}}</ref> 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਲਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਨੋਟਿਸ ਆਉਣ ਤਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/major-malls-across-lebanon-close-until-further-notice/|title=All Restaurants in Lebanon Will Close Down to Contain Coronavirus|last=Lilian Diab|first=Jasmin|date=11 March 2020|work=The961|access-date=11 March 2020}}</ref> === ਸਰਕਾਰ === 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲੇਬਨਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://the961.com/lebanese-parliament-closes-coronavirus/|title=Lebanese Parliament Just Closed Due to Coronavirus|last=Zakhour|first=Maria|date=9 March 2020|work=The961|access-date=9 March 2020}}</ref> ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲੈਬਨੀਜ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਦਖਲ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਓਗੇਰੋ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Mar-21/503128-pm-diab-calls-on-citizens-to-implement-self-curfew.ashx|title=Calls on citizens to implement self curfew|access-date=28 March 2020|archive-date=17 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817233941/https://www.dailystar.com.lb//News/Lebanon-News/2020/Mar-21/503128-pm-diab-calls-on-citizens-to-implement-self-curfew.ashx|dead-url=yes}}</ref> ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਲਾਈਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟਾਂ / ਹੁਲਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ।<ref name="lebanoninfocenter2">{{Cite web|url=https://www.lebanoninfocenter.eu.org/quick-lebanon-info/novel-coronavirus-2019-covid-19/|title=Lebanon Coronavirus (COVID-19) Emergency|last=|first=|date=2020-02-21|website=Lebanon Info Center|publisher=Lebanon Info Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107080526/https://www.lebanoninfocenter.eu.org/quick-lebanon-info/novel-coronavirus-2019-covid-19/|archive-date=2021-01-07|access-date=2020-03-20|url-status=dead}}</ref> ਦਮ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ [[ਮਾਲੀ ਸੰਕਟ|ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ]] ਨੇ ਲੇਬਨਾਨ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKBN21K1UN|title=Coronavirus compounds Lebanon's woes, many struggle for food|last=|first=|date=2020-04-02|website=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530023159/https://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKBN21K1UN|archive-date=2020-05-30|access-date=2020-04-03|url-status=dead}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਲੇਬਨਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਟੈਸਟ ਕਿੱਟਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। [[ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ]] ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/undocumented-struggle-access-coronavirus-tests-lebanon-200328114859620.html|title=Undocumented in Lebanon: No papers, no coronavirus test &#124; Coronavirus pandemic News|last=by Timour Azhari28 Mar 2020 19:59 GMT|date=|publisher=Al Jazeera|access-date=2020-03-29}}</ref> [[ਸੀਰੀਆਈ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ|ਸੀਰੀਆ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ]] ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਘਟੀਆ ਸੈਨੇਟਰੀ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਪਰਮਿਟ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2020/04/06/825158835/syrian-refugees-fear-deportation-if-they-seek-coronavirus-testing-and-treatment|title=Syrian Refugees In Lebanon Fear Deportation For Seeking Coronavirus Test Or Care|date=April 6, 2020|publisher=NPR}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 2020 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] ghm2sbajscza0rhizca8hyjuhau72aj 2 127042 851494 850801 2026-11-04T07:17:04Z ListeriaBot 61041 Wikidata list updated [V2] 851494 wikitext text/x-wiki {{User sandbox}} <!-- EDIT BELOW THIS LINE --> == Test == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q39715 . ?item (wdt:P131)* wd:Q55 } |columns=label:Article,description,P131:Place |section= |min_section= |wdedit=yes }} {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! Place |- class='wd_q28364957' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28364957|Lacre Punt Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q29509706' |class='wd_label'| ''[[:d:Q29509706|Kralendijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]]<br/>''[[:d:Q331584|Kralendijk]]'' |- class='wd_q29509775' |class='wd_label'| ''[[:d:Q29509775|Malmok Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q58035221' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58035221|Ceru Bentana. Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q58035955' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58035955|Boca Spelonk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਬੋਨੇਅਰ]] |- class='wd_q42303960' |class='wd_label'| ''[[:d:Q42303960|Academiesingel lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9822|Breda]]'' |- class='wd_q66741687' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66741687|Vuurtoren Willemstad, North Brabant]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9854|Moerdijk]]'' |- class='wd_q2921152' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2921152|Lighthouse Hoek van 't IJ]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9899|Amsterdam]]'' |- class='wd_q2778629' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2778629|J.C.J. van Speijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9901|Bergen]]'' |- class='wd_q1120326' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1120326|Lange Jaap]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9911|Den Helder]]'' |- class='wd_q1180435' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1180435|De Ven]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]'' |- class='wd_q1847968' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1847968|harbour entrance light of Enkhuizen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9918|Enkhuizen]]'' |- class='wd_q2158333' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2158333|Den Oever Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9936|Hollands Kroon]]'' |- class='wd_q2193605' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2193605|Groote Kaap]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9955|Schagen]]'' |- class='wd_q1137560' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1137560|Eierland Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9966|Texel]]'' |- class='wd_q2269203' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2269203|IJmuiden lower Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]'' |- class='wd_q2972345' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2972345|Hoge vuurtoren van IJmuiden]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9970|Velsen]]'' |- class='wd_q2295936' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2295936|Paard van Marken]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9971|Waterland]]'' |- class='wd_q66882316' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882316|Lighthouse of Zandvoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q9980|Zandvoort]]'' |- class='wd_q1138126' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1138126|Westerlichttoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q90155660' |class='wd_label'| ''[[:d:Q90155660|Hansweert Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10078|Reimerswaal]]'' |- class='wd_q66882499' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882499|Verklikkerlicht]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q66882794' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882794|Hoge vuurtoren van Noord-Schouwen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q66882927' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882927|Lage vuurtoren van Noord-Schouwen]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10079|Schouwen-Duiveland]]'' |- class='wd_q1352690' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1352690|Nieuwe Sluis]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10080|Sluis]]'' |- class='wd_q1423636' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1423636|Noorderhoofd]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q1821477' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1821477|Westkapelle Hoog]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q2257394' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2257394|Lichtopstand Zoutelande]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q28916435' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28916435|Lichtopstand De Nolle]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10084|Vlissingen]]'' |- class='wd_q28470871' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28470871|Kaapduinen rear lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q28470873' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28470873|Kaapduinen front lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q10083|Veere]]'' |- class='wd_q2743993' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2743993|Scheveningen Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q34443573' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34443573|Scheveningen Pier Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q28492063' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28492063|Scheveningen North Mole Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q28492346' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28492346|Scheveningen South Mole Light]]'' | |class='wd_p131'| [[ਹੇਗ]] |- class='wd_q15697454' |class='wd_label'| ''[[:d:Q15697454|Vischpoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q58931|Harderwijk]]'' |- class='wd_q2797912' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2797912|Vischpoort]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q165662|Elburg]]'' |- class='wd_q939914' |class='wd_label'| ''[[:d:Q939914|Vuurduin]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q207851|Vlieland]]'' |- class='wd_q228633' |class='wd_label'| ''[[:d:Q228633|Zuidertoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]'' |- class='wd_q748679' |class='wd_label'| ''[[:d:Q748679|North Tower]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208011|Schiermonnikoog]]'' |- class='wd_q2549659' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2549659|Ameland Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208259|Ameland]]'' |- class='wd_q897813' |class='wd_label'| ''[[:d:Q897813|Brandaris]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q204412|Terschelling]]'' |- class='wd_q2259688' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2259688|Vuurbaak Katwijk]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q208764|Katwijk]]'' |- class='wd_q17605654' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17605654|Van Speyk Light Beacon]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q210007|Vlaardingen]]'' |- class='wd_q58206150' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58206150|Oranjestad Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q217610|Oranjestad]]'' |- class='wd_q2540813' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2540813|Urk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q273746|Urk]]'' |- class='wd_q2658194' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2658194|Noordwijk Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q455464|Noordwijk]]'' |- class='wd_q58206007' |class='wd_label'| ''[[:d:Q58206007|St. John's Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q475718|The Bottom]]'' |- class='wd_q2514617' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2514617|Westhoofd Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]'' |- class='wd_q66882436' |class='wd_label'| ''[[:d:Q66882436|Vuurtoren aan het Flaauwe Werk]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q933459|Goeree-Overflakkee]]'' |- class='wd_q34445514' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34445514|Nieuwendijk Range Rear]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]'' |- class='wd_q34449521' |class='wd_label'| ''[[:d:Q34449521|Nieuwendijk Range Front]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q952194|Korendijk]]'' |- class='wd_q1143857' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1143857|Stavoren Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q2741100' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2741100|Workum Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q28806369' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28806369|Stavoren South Pierhead Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q28806370' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28806370|Stavoren North Pierhead Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q1473276|Súdwest-Fryslân]]'' |- class='wd_q1877806' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1877806|Harlingen Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2536628|Harlingen]]'' |- class='wd_q1137592' |class='wd_label'| ''[[:d:Q1137592|Maasvlakte Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q16902805' |class='wd_label'| ''[[:d:Q16902805|Low Light of the Hook of Holland]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q17439848' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17439848|Hoek van Holland Vuurtoren]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28600745' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28600745|Hoek Van Holland Range Front]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28600746' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28600746|Hoek Van Holland Range Rear]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604096' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604096|Europoort Low Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604097' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604097|Europoort High Light]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604301' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604301|Vuurtoren Maasmond Hoog]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q28604302' |class='wd_label'| ''[[:d:Q28604302|Vuurtoren Maasmond Laag]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q2680952|Rotterdam]]'' |- class='wd_q2334542' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2334542|Watum Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q2609558' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2609558|Delfzijl Lighthouse (1888)]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q3970355' |class='wd_label'| ''[[:d:Q3970355|Delfzijl Lighthouse (1949)]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q97055892|Eemsdelta]]'' |- class='wd_q2215732' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2215732|Hellevoetsluis Lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q2577060' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2577060|Stenen Baak]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q17447912' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17447912|Lighthouse of Oostvoorne]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q106436626|Voorne aan Zee]]'' |- class='wd_q2278417' |class='wd_label'| ''[[:d:Q2278417|Lemmer replica lighthouse]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q144091|Lemmer]]'' |- class='wd_q123107788' |class='wd_label'| ''[[:d:Q123107788|Maasmond North Mole]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q34370|Rotterdam]]'' |- class='wd_q17598817' |class='wd_label'| ''[[:d:Q17598817|Strijensas Lichtopstand]]'' | |class='wd_p131'| ''[[:d:Q858607|Strijen]]''<br/>''[[:d:Q2627301|Strijensas]]'' |} {{Wikidata list end}} 91k8d6k3c4escli0aj3i5cj5yf8b7oj 0 128160 851263 842284 2026-11-03T13:58:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851263 wikitext text/x-wiki ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬੋਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ।<ref>{{Cite book|url=https://www.springer.com/gp/book/9789460917585|title=Measuring Multiple Intelligences and Moral Sensitivities in Education|last=Tirri, Nokelainen|publisher=Springer|year=2011|isbn=978-94-6091-758-5|series=Moral Development and Citizenship Education}}</ref> ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। [[ਬੁੱਧੀ|ਬੁੱਧੀ ਦੇ]] ਜ਼ਰੀਏ, ਇਨਸਾਨ [[ਸਿੱਖਣਾ|ਸਿੱਖਣ]], ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਸਮਝਣ, [[ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਤਰਕ]] ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ [[ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਤਰਕ]] ਨੂੰ [[ਸੰਗਿਆਨ|ਸਮਝਣ ਦੀ]] ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਨਵੀਨਤਾ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ, ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ [[ਭਾਸ਼ਾ|ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ]] ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। == ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ == ਖੁਫੀਆ ਟੈਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆ ਵਜੋਂ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਯੋਗੀ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦੁਰਘਟਨਾ, ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ।<ref>Triglia, A.; Regader, B.; & García-Allen, J.; (2018). "¿Qué es la inteligencia? Del CI a las inteligencias múltiples". Barcelona: EMSE.</ref> ; ਸਿੱਖਿਆ ਬੁੱਧੀ ਤੇ 2018 ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਟਾਸਟੂਡੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ “ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰੰਤਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਅਤੇ ਟਿਕਾ ਵਿਧੀ” ਜਾਪਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|date=2018-06-18|title=How Much Does Education Improve Intelligence? A Meta-Analysis.|url=https://www.research.ed.ac.uk/portal/en/publications/how-much-does-education-improve-intelligence-a-metaanalysis(57ce8841-09bd-4f26-85e9-2a440f4b7f37).html|journal=[[Psychological Science (journal)|Psychological Science]]|volume=28|issue=8|pages=1358–1369|doi=10.1177/0956797618774253|pmc=6088505|pmid=29911926}}</ref> ; ਮਾਇਓਪੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ [[ਇੰਟੈਲੀਜੈਨਸੀ ਕੋਸੈਂਟ|ਆਈ]] [[ਨਿਕਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੋਸ਼|ਕਿਯੂ]] ਅਤੇ [[ਨਿਕਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੋਸ਼|ਮਾਇਓਪੀਆ]] [[ਨਿਕਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੋਸ਼|ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ]] ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=mNT577S8uywC&pg=PA24|title=Myopia and nearwork|last=Rosenfield, Mark|last2=Gilmartin, Bernard|publisher=Elsevier Health Sciences|year=1998|isbn=978-0-7506-3784-8|page=23}}</ref> ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੈਨੇਟਿਕ ਲਿੰਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Czepita|first=D.|last2=Lodygowska|first2=E.|last3=Czepita|first3=M.|year=2008|title=Are children with myopia more intelligent? A literature review|journal=Annales Academiae Medicae Stetinensis|volume=54|issue=1|pages=13–16; discussion 16|pmid=19127804}}</ref> ; ਬੁੱਢਾਪਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਬੁਢਾਪਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਰਾਸ-ਵਿਭਾਗੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ, 20 ਤੋਂ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਜ਼ੈੱਡ-ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਗਿਆਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੀ ਗਤੀ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੈਮੋਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੈਮੋਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dialogues-cns.org/contents-15-1/dialoguesclinneurosci-15-109/|title=The aging mind: neuroplasticity in response to cognitive training|last=Denise C. Park|last2=Gérard N. Bischof|access-date=24 November 2017|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108025820/https://www.dialogues-cns.org/contents-15-1/dialoguesclinneurosci-15-109/|dead-url=yes}}</ref> ; ਵੰਸ - ਕਣ ਮਨੁੱਖੀ ਡੀਐਨਏ ਵਿਚਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਗਲ-ਨਿਯੂਕਲੀਓਟਾਈਡ ਪੌਲੀਮੋਰਫਿਜ਼ਮ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://nautil.us/issue/18/genius/super_intelligent-humans-are-coming|title=Super-Intelligent Humans Are Coming|last=Hsu|first=Stephen|date=2014-10-16|website=Nautilus|access-date=2020-01-04|archive-date=2020-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200109220206/http://nautil.us/issue/18/genius/super_intelligent-humans-are-coming|dead-url=yes}}</ref> == ਸਿਧਾਂਤ == [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ|ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ]], ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ [[ਇੰਟੈਲੀਜੈਨਸੀ ਕੋਸੈਂਟ|ਆਈਕਿਯੂ ਦੇ]] ਅੰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ ਜੋ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਸਕੋਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਾਂ ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਈਕਿਯੂ ਤੇ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਅਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਕੱਲੇ ਟੈਸਟ ਅੰਕ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਲਿੰਡਾ ਐਸ ਗੋਟਫ੍ਰੈਡਸਨ (2006) ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਆਈਕਿਯੂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਸ਼ਮਿਟ ਐਂਡ ਹੰਟਰ, 2004 ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਵੇਖੋ)। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਈਕਿਯੂ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਗੈਰ-ਜੀ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਅਨੁਭਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ।<ref>Gottfredson, L. S. (2006). Social consequences of group differences in cognitive ability (Consequencias sociais das diferencas de grupo em habilidade cognitiva). In C. E. Flores-Mendoza & R. Colom (Eds.), Introducau a psicologia das diferencas individuais (pp. 433-456). Porto Allegre, Brazil: ArtMed Publishers.</ref> === ਕਈ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤ === ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ [[ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ|ਦਾ ਮਲਟੀਪਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ]] ਦਾ [[ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ|ਸਿਧਾਂਤ]] ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਧਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਬਲਕਿ [[ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ|ਬੁੱਧੀਮਾਨ]] ਵਿਅਕਤੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ " ਸੇਵੈਂਟਸ " ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਚੁਓਸੋਸ, ਅਤੇ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ। ਗਾਰਡਨਰ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ''ਮਨ'' (1983) ''ਦੀ'' ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਫਰੇਮ'' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਖੁਫੀਆ-ਲਾਜ਼ੀਕਲ-ਗਣਿਤ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਵੱਖਰੇ, ਸੰਗੀਤ, ਕਿਨੈਸਟੈਟਿਕ, ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਝ-ਬੂਝੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ - ਕੁਦਰਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਦੀ ਬੁੱਧੀ। ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕ (ਆਈਕਿਯੂ) ਟੈਸਟ ਸਿਰਫ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਤਰਕਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਾਰਡਨਰ ਦੇ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਦੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇਖ, ਗਾਰਡਨਰਜ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹੈ ਹੈ ਨਿਰਪੱਖ।<ref>{{Cite web|url=http://www2.cortland.edu/departments/psychology/|title=Psychology Department - SUNY Cortland|website=www2.cortland.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113020206/http://www.cortland.edu/psych/mi/critique.html|archive-date=January 13, 2010}}</ref> ਹੋਰ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਲਾੱਕ, 2005) ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਾਸ ਢੰਗਾਂ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪਟੀਟਿਯੂਡ ਥਿਯੂਰੀ) ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ - ਨਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ — ਏਜੰਡੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ। ਸਮਿੱਟ ਐਂਡ ਹੰਟਰ (2004) ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਯੋਗਤਾ, ਜਾਂ "ਜੀ", ਨੂੰ ਅਨੁਭਵੀ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇਰੋਮ ਬਰੂਨਰ ਗਾਰਡਨਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਕਿ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ "ਉਪਯੋਗੀ ਕਲਪਨਾ" ਸਨ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸੀਆਂ ਕਿ "ਉਸਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.nybooks.com/articles/1983/10/27/state-of-the-child/|title=State of the Child|last=Bruner|first=Jerome S.|work=The New York Review of Books|access-date=2018-10-16|language=en-US}}</ref> ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:<ref name="Gardner1993">{{Cite book|url=https://archive.org/details/multipleintellig00gard_0|title=Multiple Intelligences: The Theory in Practice, A Reader|publisher=Basic Books|year=1993|isbn=978-0-465-01822-2|location=New York|author-mask=Gardner, Howard|url-access=registration}}</ref> * ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੂਝ-ਬੂਝ: ਭਾਸ਼ਾਈ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਉੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਲਾਜ਼ੀਕਲ-ਗਣਿਤ ਦੀ ਬੁੱਧੀ: ਇਹ ਲਾਜ਼ੀਕਲ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। * ਸਥਾਨਕ ਬੁੱਧੀ: ਸਥਾਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਨਮੂਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ। * ਸੰਗੀਤਕ ਬੁੱਧੀ: ਸੰਗੀਤਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਕੋਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਚਾਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। * ਸਰੀਰਕ-ਕਿਨੈਸਟੈਟਿਕ ਬੁੱਧੀ: ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਫੈਸ਼ਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ। ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣਹਾਰ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਡਾਂਸਰ, ਐਥਲੀਟ, ਸਰਜਨ, ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। * [[ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ|ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ]]: ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦੀ, ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਜਨੇਤਾ, ਕਲੀਨਸ਼ੀਅਨ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ, ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖਤ ਪਰਸਪਰ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਬੁੱਧੀ ਇੱਕ ਸੰਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। * [[ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ|ਇੰਟਰਾਪਰਸੋਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ]]: ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹੀ, [[wiktionary:veridical|ਜ਼ੁਬਾਨੀ]] ਨਮੂਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ [[wiktionary:veridical|ਢੰਗ]] ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ। === ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਤਿਕੋਣੀ ਸਿਧਾਂਤ === ਰਾਬਰਟ ਸਟਰਨਬਰਗ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਭਿੰਨ ਜਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬੌਧਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿਕੋਣੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Sternberg1985">{{Cite book|title=Beyond IQ: A triarchic theory of human intelligence|last=Sternberg, R.J.|publisher=Cambridge University Press|year=1985|isbn=978-0-521-26254-5|location=New York}}</ref> ਟ੍ਰਾਈਅਰਚਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਬੁੱਧੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਹਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਿਲਿਓ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਚੋਣ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਈਅਰਚਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਕ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਥਿਯੂਰੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬੌਧਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰਾਈਅਰਚਿਕ ਥਿਯੂਰੀ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟਰਨਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਥਿਯੂਰੀ ਆਫ਼ ਸਫਲਤਾਪੂਰਣ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Sternberg1999">{{Cite journal|last=Sternberg, R.J.|year=1978|title=The theory of successful intelligence|journal=Review of General Psychology|volume=3|issue=4|pages=292–316|doi=10.1037/1089-2680.3.4.292}}</ref><ref name="Sternberg2003">{{Cite journal|last=Sternberg, R.J.|year=2003|title=A broad view of intelligence: The theory of successful intelligence|journal=Consulting Psychology Journal: Practice and Research|volume=55|issue=3|pages=139–154|doi=10.1037/1061-4087.55.3.139}}</ref> ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇ ਆਪਣੇ (ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ) ਮਿਆਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇ ਸਮਾਜਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਿਲੂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਹੁਨਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਹਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਸਨ: ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ, ਆਕਾਰ, ਅਤੇ ਚੁਣਨਾ।।ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਟਰਨਬਰਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="Brody2003a">{{Cite journal|last=Brody, N.|year=2003|title=Construct validation of the Sternberg Triarchic Abilities Test: Comment and reanalysis|url=https://archive.org/details/sim_intelligence_2003_31_4/page/319|journal=Intelligence|volume=31|issue=4|pages=319–329|doi=10.1016/S0160-2896(01)00087-3}}</ref><ref name="Brody2003b">{{Cite journal|last=Brody, N.|year=2003|title=What Sternberg should have concluded|url=https://archive.org/details/sim_intelligence_2003_31_4/page/339|journal=Intelligence|volume=31|issue=4|pages=339–342|doi=10.1016/S0160-2896(02)00190-3}}</ref><ref name="Gottfredson2003a">{{Cite journal|last=Gottfredson, L.S.|year=2003|title=Dissecting practical intelligence theory: Its claims and evidence|url=https://archive.org/details/sim_intelligence_2003_31_4/page/343|journal=Intelligence|volume=31|issue=4|pages=343–397|doi=10.1016/S0160-2896(02)00085-5}}</ref><ref name="Gottfredson2003b">{{Cite journal|last=Gottfredson, L.S.|year=2003|title=On Sternberg's 'Reply to Gottfredson{{'-}}|url=https://archive.org/details/sim_intelligence_2003_31_4/page/415|journal=Intelligence|volume=31|issue=4|pages=415–424|doi=10.1016/S0160-2896(03)00024-2}}</ref> === ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪਾਸ ਸਿਧਾਂਤ === ਏਆਰ ਲੂਰੀਆ (1966)<ref name="luria-1966">Luria, A. R. (1966). Higher cortical functions in man. New York: Basic Books.</ref> ਅਧਾਰ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ, ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯੂਰੋਇਮੈਜਿੰਗ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਪਾਸ ਥਿਯੂਰੀ ਆਫ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ<ref name="das-naglieri-kirby-1994">Das, J. P., Naglieri, J. A., & Kirby, J. R. (1994). Assessment of cognitive processes. Needham Heights, MA: Allyn & Bacon.</ref> ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਧਤਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ, ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤਣਾਅ ਦੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਢੁੱਕਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਨੂੰ ਸਿਮਟਲ ਅਤੇ ਸਫਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡਿੰਗ, ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮਿੰਗ, ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕਰਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਕੋਣ ਬਨਾਮ ਇੱਕ ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਜਾਂ 'ਨਾਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਵਰ ਕੀਤਾ ਸੀ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਨਾਸ਼ਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ'। ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ. ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਚਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ। ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ, ਫਰੰਟਲ ਲੋਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਫਰੰਟਲ ਲੋਬ ਅਤੇ ਕਾਰਟੈਕਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਾਰਜ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੈਰੀਟਲ ਲੋਬ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਮਟਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਓਸੀਪੀਟਲ ਅਤੇ ਪੈਰੀਟਲ ਲੋਬਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰੰਟ-ਟੈਂਪੋਰਲ ਲੋਬਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਸ (ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ / ਧਿਆਨ / ਸਿਮਟਲ / ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ) ਸਿਧਾਂਤ ਦੋਵੇਂ ਲੂਰੀਆ (1966, 1973<ref name="luria-1973">Luria, A. R. (1973). The working brain: An introduction to neuropsychology. New York.</ref>), ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬੋਧਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਣੀ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Das|first=J.P.|year=2002|title=A Better look at Intelligence|url=https://archive.org/details/sim_current-directions-in-psychological-science_2002-02_11_1/page/n30|journal=Current Directions in Psychology|volume=11|issue=1|pages=28–32|doi=10.1111/1467-8721.00162}}</ref> === ਪਾਈਜੇਟ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਨੀਓ-ਪਾਈਗਿਸ਼ੀਅਨ ਸਿਧਾਂਤ === ਪਾਈਜੇਟ ਦੇ ਬੋਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਮਾਡਲਾਂ' ਤੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹੀ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਇਕਾਈ ਦੀ ਸਥਾਈਤਾ ਜਿਥੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੇਖੀਆਂ, ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਪਿਅਗੇਟ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਕਈ ਉਪ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਹਨ: * ਸੰਵੇਦੀ ਮੋਟਰ ਪੜਾਅ (ਜਨਮ -2ਸਾਲ); * ਪੂਰਵ-ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪੜਾਅ (2ਸਾਲ-7ਸਾਲ); * ਠੋਸ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪੜਾਅ (7ਸਾਲ-11ਸਾਲ); ਅਤੇ * ਰਸਮੀ ਕਾਰਜ ਪੜਾਅ (11 ਸਾਲ -16 ਸਾਲ)<ref name="Piaget, J. 2001">Piaget, J. (2001). Psychology of intelligence. Routledge.</ref> ਇਹਨਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਈਕਿਯੂ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ।<ref name="Elkind, D. 1969">Elkind, D., & Flavell, J. (1969). ''Studies in cognitive development: Essays in honor of Jean Piaget''. New York: Oxford University Press</ref><ref>{{Cite journal|last=Weinberg|first=Richard A.|year=1989|title=Intelligence and IQ, Landmark Issues and Great Debates|url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1989-02_44_2/page/98|journal=American Psychologist|volume=44|issue=2|pages=98–104|doi=10.1037/0003-066x.44.2.98}}</ref> ਪਾਈਜੇਟ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਈਜੇਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਧਿਐਨ ਦੋਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਿਤਕਰਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਮਿਠਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ, "2 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ 3 ਸਾਲ, 2 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਦੋ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਬਜੈਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; 3 ਸਾਲ, 2 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 4 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਲੰਬੇ ਕਤਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ "ਹੋਰ" ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ; 4 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ "।<ref>Piaget, J. (1953). The origin of intelligence in the child. New Fetter Lane, New York: Routledge & Kegan Paul.</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਸ਼ਾਇਦ ਮੰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਹ ਗੁਣ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ. ਇਹ ਗੁਣ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਣਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਾਰਨ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ' ਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਕੈਂਡੀ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੈਂਡੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਉਲਟ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਅਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ।<ref name="Piaget, J. 2001"/> ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲ ਗਏ. ਪਹਿਲਾਂ, ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੋਧਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸਮਰੱਥਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਧਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਿੰਨੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਖੋਜ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬੱਚਾ ਮਿਠਾਈਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਕੋਲ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੱਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਈਜੇਟ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਸਤੂ ਸਥਾਈਤਾ, ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਆਬਜੈਕਟ ਸਥਾਈਤਾ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਦੇਖੋ)। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਰਖਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਮਾਡਲ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Kitchener|first=R. F.|year=1993|title=Piaget's epistemic subject and science education: Epistemological vs. Psychological issues|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-geoscience-education_1993-03_41_2/page/137|journal=Science and Education|volume=2|issue=2|pages=137–148|bibcode=1993Sc&Ed...2..137K|doi=10.1007/BF00592203|pmc=|pmid=}}</ref> ਗਿਆਨ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਓ-ਪਾਈਗਿਸ਼ੀਅਨ ਸਿਧਾਂਤ ਪਾਈਜੇਟ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੈਮੋਰੀ, "ਹਾਇਪਰਸੈਨਗਨਟਿਵ" ਕਾਰਕ ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਨਿਗਰਾਨੀ, ਵਧੇਰੇ ਪੜਾਅ, ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਕਿ ਤਰੱਕੀ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਵੱਖਰੇ ਡੋਮੇਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਥਾਨਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ।<ref>Demetriou, A. (1998). Cognitive development. In A. Demetriou, W. Doise, K.F.M. van Lieshout (Eds.), Life-span developmental psychology (pp. 179-269). London: Wiley.</ref><ref>Demetriou, A., Mouyi, A., & Spanoudis, G. (2010). The development of mental processing. Nesselroade, J.R. (2011). Methods in the study of life-span human development: Issues and answers. In W.F. Overton (Ed.), ''Biology, cognition and methods across the life-span. Volume 1 of the Handbook of life-span development'' (pp. 36-35), Editor-in-chief: R.M. Lerner. Hoboken, NJ: Wiley.</ref> === ਪੈਰੀਟੋ-ਫਰੰਟਲ ਏਕੀਕਰਣ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ === 37 ਨਿਯੂਰੋਇਮੈਜਿੰਗ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਜੰਗ ਅਤੇ ਹਾਇਰ (2007) ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਾਰ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅਤੇ ਪੈਰੀਟਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="JH 2007">{{Cite journal|last=Jung|first=R. E.|last2=Haier|first2=R. J.|year=2007|title=The parieto-frontal integration theory (P-FIT) of intelligence: converging neuroimaging evidence|url=https://semanticscholar.org/paper/5cc5ca4eac671d89ddf7b8030ef38d47a245298d|journal=Behavioral and Brain Sciences|volume=30|issue=2|pages=135–187|doi=10.1017/s0140525x07001185|pmid=17655784}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਿਯੂਰੋਇਮੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਜਖਮ ਅਧਿਐਨ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="C 2009">{{Cite journal|last=Colom|first=R.|last2=Haier|first2=R. J.|last3=Head|first3=K.|last4=Alvarez-Linera|first4=J.|last5=Ouiroga|first5=M. A.|last6=Shih|first6=P. C.|last7=Jung|first7=R. E.|year=2009|title=Gray matter correlates of fluid, crystallized, and spatial intelligence: testing the P-FIT model|url=https://archive.org/details/sim_intelligence_march-april-2009_37_2/page/124|journal=Intelligence|volume=37|issue=2|pages=124–135|doi=10.1016/j.intell.2008.07.007}}</ref><ref name="V 2014">{{Cite journal|last=Vakhtin|first=A. A.|last2=Ryman|first2=S. G.|last3=Flores|first3=R. A.|last4=Jung|first4=R. E.|year=2014|title=Functional brain networks contributing to the parieto-frontal integration theory of intelligence|url=|journal=NeuroImage|volume=103|issue=|pages=349–354|doi=10.1016/j.neuroimage.2014.09.055|pmid=25284305}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gläscher|first=J.|last2=Rudrauf|first2=D.|last3=Colom|first3=R.|last4=Paul|first4=L. K.|last5=Tranel|first5=D.|last6=Damasio|first6=H.|last7=Adolphs|first7=R.|year=2010|title=Distributed neural system for general intelligence revealed by lesion mapping|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|volume=9|issue=3|pages=265–72|bibcode=2010PNAS..107.4705G|doi=10.1093/scan/nss124|pmc=3980800|pmid=23171618}}</ref> ਨਿਯੂਰੋ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰੀਟੋ-ਫਰੰਟਲ ਏਕੀਕਰਣ ਸਿਧਾਂਤ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅੰਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਪਲਬਧ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।<ref name="DPJ 2010">{{Cite journal|last=Deary|first=I. J.|last2=Penke|first2=L.|last3=Johnson|first3=W.|year=2010|title=The neuroscience of human intelligence differences|url=https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/8895819/the_neuroscience_of_human_intelligence.pdf|journal=Nature Reviews Neuroscience|volume=11|issue=3|pages=201–211|doi=10.1038/nrn2793|pmid=20145623}}</ref> === ਨਿਵੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ === ਕੈਟਲ – ਹੌਰਨ – ਕੈਰਲ ਥਿਯੂਰੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਅਕਸਰ ਸੰਬੰਧਤ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਦੀ ਯੋਗਤਾ (ਜੀਐੱਫ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਸਮਰੱਥਾ (ਜੀਸੀ) ਦੇ ਉਪਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Horn|first=J. L.|last2=Cattell|first2=R. B.|year=1966|title=Refinement and test of the theory of fluid and crystallized general intelligences|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-educational-psychology_1966-10_57_5/page/253|journal=Journal of Educational Psychology|volume=57|issue=5|pages=253–270|doi=10.1037/h0023816|pmid=5918295}}</ref> ਕੈਟੇਲ<ref>Cattell, R. B. (1987). Intelligence: Its structure, growth and action. New York: North-Holland.</ref> ਦੁਆਰਾ 'ਨਿਵੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ' ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ (ਜੀਸੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ ਅੰਤਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਐਫ ਦੇ' ਨਿਵੇਸ਼ 'ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ. ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ।<ref>{{Cite journal|last=Kvist|first=A. V.|last2=Gustafsson|first2=J. E.|year=2008|title=The relation between fluid intelligence and the general factor as a function of cultural background: A test of Cattell's investment theory|url=https://archive.org/details/sim_intelligence_september-october-2008_36_5/page/422|journal=Intelligence|volume=36|issue=5|pages=422–436|doi=10.1016/j.intell.2007.08.004|hdl-access=free}}</ref> ਇਹ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣ 'ਅਸਲ' ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ [[ਇੰਟੈਲੀਜੈਨਸੀ ਕੋਸੈਂਟ|ਆਈਕਿਯੂ]] ਟੈਸਟ 'ਤੇ ਅੰਕ ਨਹੀਂ।<ref> Cattell, R. B. (1971). Abilities: their structure, growth, and action. Boston: Houghton Mifflin.</ref> ਸੰਗਠਨ ਵਿਚ, ਹੇਬ ਦੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਭਾਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏ (ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਰਲ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬੀ (ਤਜਰਬੇਕਾਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>Hebb. D.O. (1939). Intelligence in man after large removals of cerebral tissue: Report of four frontal lobe cases. Journal qf'Gcneru/ Pswho/o~\: 21. 73-87.</ref> === ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਸਿਧਾਂਤ (ਆਈਸੀਟੀ) === ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਸਿਧਾਂਤ (ਵੁੱਡ ਐਂਡ ਐਂਗਲਰਟ, 2009 ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ)<ref>{{Cite journal|last=Wood|first=P.|last2=Englert|first2=P.|year=2009|title=Intelligence compensation theory: A critical examination of the negative relationship between conscientiousness and fluid and crystallised intelligence|url=https://semanticscholar.org/paper/60424119230d1758d93a9f3b3e2ed836aa294832|journal=The Australian and New Zealand Journal of Organisational Psychology|volume=2|issue=|pages=19–29|doi=10.1375/ajop.2.1.19}}</ref> ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਘੱਟ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਧੇਰੇ ਵਿਧੀਵਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਪੂਰੀ (ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਮੀਰਵਾਨ) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਭੁੱਲੋ 'ਖੁਫੀਆ ਦੀ ਘਾਟ' ਲਈ / ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਫੈਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਹਾਰ ਜ਼ਮੀਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਤਰ ਜ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਧ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।<ref>{{Cite journal|last=Chamorro-Premuzic|first=T.|last2=Furnham|first2=A.|year=2004|title=A possible model for explaining the personality–intelligence interface|url=|journal=British Journal of Psychology|volume=95|issue=2|pages=249–264|doi=10.1348/000712604773952458|pmid=15142305}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Moutafi|first=J.|last2=Furnham|first2=A.|last3=Crump|first3=J.|year=2003|title=Demographic and Personality Predictors of Intelligence: A study using the Neo Personality Inventory and the Myers-Briggs Type Indicator|url=|journal=European Journal of Personality|volume=17|issue=|pages=79–94|doi=10.1002/per.471}}</ref> ਸਿਧਾਂਤ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਲਟ ਕਾਰਣ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ;<ref>{{Cite journal|last=Moutafi|first=J.|last2=Furnham|first2=A.|last3=Paltiel|first3=L.|year=2004|title=Why is conscientiousness negatively correlated with intelligence?.|url=https://archive.org/details/sim_personality-and-individual-differences_2004-10_37_5/page/1013|journal=Personality and Individual Differences|volume=37|issue=5|pages=1013–1022|doi=10.1016/j.paid.2003.11.010}}</ref> ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧ ਤਰਲ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਜੀਐੱਫ) ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੀਐੱਫ, ਜੀਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਬੁੱਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਧੇਰੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਬੁੱਧੀ (ਗਿਆਨ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ, ਸੰਪੂਰਨ, ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਨਗੇ।<ref>Brody, N. (1992). Intelligence (2nd ed.). New York: Academic Press.</ref> ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ''ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ'' ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਪੱਖਪਾਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਣਾ।<ref>{{Cite journal|last=Murray|first=A. L.|last2=Johnson|first2=W.|last3=McGue|first3=M.|last4=Iacono|first4=W. G.|year=2014|title=How are conscientiousness and cognitive ability related to one another? A re-examination of the intelligence compensation hypothesis|url=|journal=Personality and Individual Differences|volume=70|issue=|pages=17–22|doi=10.1016/j.paid.2014.06.014}}</ref> === ਬਾਂਦੁਰਾ ਦਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਬੋਧ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ === ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮੌਜੂਦਾ ਪਰਿਪੇਖ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਸਮਰੱਥਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਬੋਧਵਾਦੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਪੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਖ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁਨਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੇ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੰਡੁਰਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਹਾਰਤਾਂ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥਿਯੂਰੀ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਮਾੜੇ ਸਤਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਢੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਹੁਨਰ ਉਤੇਜਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ, ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਰਜਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸਥਿਰ ਭਾਵਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।<ref>Wood, R., & Bandura, A. (198913). Social cognitive theory of organizational management. ''Academy of Management Review'', 14, 361-384.</ref> ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਲਈ, ਬਾਂਦੁਰਾ ਦਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਗੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਦੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ''ਨਿੱਜੀ ਖਤਰੇ'' ਵਜੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ. ਜਦੋਂ ਅਸਫਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਸ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਟਾਸਕ-ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Bandura|first=A|year=1993|title=Perceived self-efficacy in cognitive development and functioning|url=https://semanticscholar.org/paper/ce9a244c79c36dc844740b8721298ce2bd8832fe|journal=Educational Psychologist|volume=28|issue=2|pages=117–148|doi=10.1207/s15326985ep2802_3}}</ref> === ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਧਾਂਤ (ਪੀਪੀਆਈਕੇ) === [[ਤਸਵੀਰ:Development_of_intelligence_with_age.jpg|thumb|''ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ'' ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਏਕਰਮੈਨ ਦੇ ਪੀਪੀਆਈਕੇ ਥਿ .ਰੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਐਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਗਿਆਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2018}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>]] ਅਕਰਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ, ਪੀਪੀਆਈਕੇ (ਕਾਰਜ ਨੂੰ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਖੁਫੀਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ) ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖੁਫੀਆ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਤੌਰ ਕੈਟੇਲ, ਕੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਕਸਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਹੈਬ, ''ਗਿਆਨ'' ਅਤੇ ''ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੁਫੀਆ'' ''ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਫੀਆ'' ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਸੁਝਾਅ (ਦੋ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜੀਸੀ ਅਤੇ ਜੀਐਫ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਪਰ ਹੇਬ ਦੇ "ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏ" ਅਤੇ "ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬੀ" ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ) ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਵਰਗੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ।<ref name="Ackerman">{{Cite journal|last=Ackerman|first=P. L.|year=1996|title=A theory of adult intellectual development: Process, personality, interests, and knowledge|journal=Intelligence|volume=22|issue=2|pages=227–257|doi=10.1016/S0160-2896(96)90016-1}}</ref><ref name="Ackerman2">Ackerman, P.L. (1995, August). Personality, intelligence, motivation, and interests: Implications for overlapping traits. Address presented at the annual meeting of the American Psychological Association, New York.</ref> ਏਕਰਮੈਨ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref name="Ackerman"/><ref name="Ackerman2"/><ref>Detterman, D.K., & Andrist, C.G. (1990). Effect of instructions on elementary cognitive tasks sensitive to individual differences. American Journal of Psychology: 103. 367-390.</ref> ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ''ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ'' ਪਹਿਲੂ ਦੇ ''ਤੌਰ'' ਤੇ ''ਬੁੱਧੀ'' ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਸਧਾਰਨਕਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਬੋਧ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਬਲੀਅਤ।<ref>{{Cite journal|last=Signorella|first=M.L.|last2=Jamison|first2=W.|year=1986|title=Masculinity, femininity, androgyny and cognitive performance: A meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1986-09_100_2/page/207|journal=Psychological Bulletin|volume=100|issue=2|pages=207–238|doi=10.1037/0033-2909.100.2.207}}</ref> ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ''ਗਿਆਨ ਦੇ'' ਕਾਰਕ ''ਵਜੋਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ'' ਸੰਬੰਧ ਖੁੱਲੇਪਣ ਅਤੇ ਖਾਸ ਬੌਧਿਕ ਰੁਝੇਵਿਆਂ,<ref>Rolfhus, E.L.. & Ackerman, P.L. (1996). Self-report knowledge: At the crossroads of ability. inter- est, and personality. Journal of Educational Psychology, 88. 174- 188.</ref><ref>Rocklin, T. (1994). The relationship between typical intellectual engagement and openness: A comment on Goff and Ackerman (1992). Journal of Educational Psychology, 86. 145-149.</ref> ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ (ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ) ਨਾਲ ਵੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ। === ਦੇਰੀ ਰੋਕ === ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਟੈਂਟ ਅੜਿੱਕਾ ਕਿਸੇ ਦੀ [[ਸਿਰਜਣਸ਼ੀਲਤਾ|ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ [[ਸਿਰਜਣਸ਼ੀਲਤਾ|ਹੈ]]। ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਜੀਨ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ [[ਜਣਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰੀ|ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ]] ਵਰਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਉੱਨਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੂਹੇ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੇ ਵਿਹਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="pmid10485705">{{Cite journal|year=1999|title=Genetic enhancement of learning and memory in mice|url=https://www.researchgate.net/publication/232778813|journal=Nature|volume=401|issue=6748|pages=63–9|bibcode=1999Natur.401...63T|doi=10.1038/43432|pmid=10485705}}</ref> ਆਈ ਕਿQ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲਤਾ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite journal|last=Johnson|first=W.|last2=Brett|first2=C. E.|last3=Deary|first3=I. J.|year=2010|title=The pivotal role of education in the association between ability and social class attainment: A look across three generations|url=|journal=Intelligence|volume=38|issue=|pages=55–65|doi=10.1016/j.intell.2009.11.008}}</ref> ਪਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਆਈ ਕਿQ ਦੇ ਅੰਕ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ.<ref>{{Cite journal|last=Brinch|first=C. N.|last2=Galloway|first2=T. A.|year=2012|title=Schooling in adolescence raises IQ scores|url=|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences USA|volume=109|issue=2|pages=425–30|bibcode=2012PNAS..109..425B|doi=10.1073/pnas.1106077109|pmc=3258640|pmid=22203952}}</ref> ਇੱਕ 2017 ਦਾ ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 1-5 ਅੰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਈ ਕਿQ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਲੈਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ.<ref>{{Cite web|url=https://psyarxiv.com/kymhp|title=''How much does education improve intelligence? A meta-analysis''|publisher=}}</ref> ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈਕਿਯੂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ - ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ - ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਕਿੰਡ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Shipstead|first=Zach|last2=Redick|first2=Thomas S.|last3=Engle|first3=Randall W.|year=2010|title=Does Working Memory Training Generalize?|journal=[[Psychologica Belgica]]|volume=50|issue=3–4|pages=245–276|doi=10.5334/pb-50-3-4-245|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Simons|first=Daniel J.|last2=Boot|first2=Walter R.|last3=Charness|first3=Neil|last4=Gathercole|first4=Susan E.|last5=Chabris|first5=Christopher F.|last6=Hambrick|first6=David Z.|last7=Stine-Morrow|first7=Elizabeth A. L.|year=2016|title=Do "Brain-Training" Programs Work?|url=https://semanticscholar.org/paper/224d08a15960c774163fd53391d90b4caffe84e8|journal=Psychological Science in the Public Interest|volume=17|issue=3|pages=103–186|doi=10.1177/1529100616661983|pmid=27697851}}</ref> 2008 ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੋਹਰੇ ਐੱਨ-ਬੈਕ ਕੰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਜੀਐਫ) ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Jaeggi, S. M., Buschkuehl, M., Jonides, J., Perrig, W. J. (2008), Improving fluid intelligence with training on working memory, [[Proceedings of the National Academy of Sciences]], vol. 105 no. 19</ref> ਇਸ ਖੋਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਵਾਇਰਡ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>[[Alexis Madrigal]], [https://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/04/smart_software ''Forget ''Brain Age:'' Researchers Develop Software That Makes You Smarter''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314140843/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/04/smart_software |date=2014-03-14 }}, [[Wired News|Wired]], April 2008</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Moody|first=D. E.|year=2009|title=Can intelligence be increased by training on a task of working memory?|url=https://archive.org/details/sim_intelligence_july-august-2009_37_4/page/327|journal=Intelligence|volume=37|issue=4|pages=327–328|doi=10.1016/j.intell.2009.04.005}}</ref> ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਰੇਵੇਨ ਦੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ (ਏਪੀਐਮ) ਦੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ, 10 ਮਿੰਟ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 45 ਮਿੰਟ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੁੱਢਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੂਟ੍ਰੋਪਿਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੈਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਮੇਗਾ 3 ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਬੋਧ ਘਾਟੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਧਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।<ref>{{Cite journal|date=July 2012|title=Effects of ω-3 fatty acids on cognitive performance: a meta-analysis|journal=Neurobiology of Aging|volume=33|issue=7|pages=1482.e17–29|doi=10.1016/j.neurobiolaging.2011.12.014|pmid=22305186}}</ref> ਇੱਕ ਮੈਟਾ-ਰੈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਮੇਗਾ 3 ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਵੱਡੇ ਉਦਾਸੀ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਵੱਡੀ ਉਦਾਸੀ ਮਾਨਸਿਕ ਘਾਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ)।<ref>{{Cite journal|date=March 2016|title=Meta-analysis and meta-regression of omega-3 polyunsaturated fatty acid supplementation for major depressive disorder|journal=Translational Psychiatry|volume=6|issue=3|pages=e756|doi=10.1038/tp.2016.29|pmc=4872453|pmid=26978738}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਸਰਤ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|date=2 December 2015|title=Pills or Push-Ups? Effectiveness and Public Perception of Pharmacological and Non-Pharmacological Cognitive Enhancement|journal=Frontiers in Psychology|volume=6|pages=1852|doi=10.3389/fpsyg.2015.01852|pmc=4667098|pmid=26696922}}</ref> ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੇਤੰਨ ਯਤਨ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।।ਨਿਯੂਰੋਥੈਸਟਿਕਸ ਨਿਯੂਰੋਸਾਇੰਸ ਦੇ ਨੈਤਿਕ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੌਲਤ ਨਿਯੂਰੋ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਨਿਯੂਰੋਥੈਥੀਕਲ ਮੁੱਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟ੍ਰਾਂਸੁਮੈਨਿਸਟ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੁਜਨੀਕਸ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Osborn1937">{{Cite journal|last=Osborn, F.|author-link=Frederick Osborn|year=1937|title=Development of a Eugenic Philosophy|url=https://archive.org/details/sim_american-sociological-review_1937-06_2_3/page/389|journal=[[American Sociological Review]]|volume=2|issue=3|pages=389–397|doi=10.2307/2084871|jstor=2084871}}</ref> ਯੁਜੇਨਿਕਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣਹਾਰ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ [[ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ]] ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2010)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == ਮਾਪਣ == [[ਤਸਵੀਰ:Terman1916Fig2IQDistribution.png|alt=Chart of IQ Distributions on 1916 Stanford-Binet Test|thumb| 1916 ਸਟੈਨਫੋਰਡ-ਬਿਨੇਟ ਟੈਸਟ ਤੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ 905 ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਲਈ ਸਕੋਰ ਵੰਡਣ ਦਾ ਚਾਰਟ]] ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਰਥਕਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਛਾਪੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਟੈਸਟਿੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਇੰਟੈਲੀਜੈਨਸੀ ਕੋਸੈਂਟ|ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕੁਆਇੰਟ]] (ਆਈਕਿਯੂ) ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਫੋਰਡ-ਬਿਨੇਟ, ਰੈਵੇਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ, ਵੇਚਲਸਰ ਐਡਲਟ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਕੇਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੌਫਮੈਨ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਬੈਟਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਟੈਸਟ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਾਪਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਕੁਝ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧਿਤ ਉਸਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਸਕੈਂਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾਖਲਾ ਟੈਸਟ, ਸਤਿ,ਐਕਟ, ਵਿਕਲਪ, ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦਾਖਲਾ ਟੈਸਟ, ਐਲਐਸਏਟ, ਅਤੇ ਜੀਮੈਟ। ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਢੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਤਕਰੀਬਨ ਕੋਈ ਵੀ ਟੈਸਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਕੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਆਮ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>Jensen, A. R. (1998). ''The g factor: The science of mental ability.'' Westport, CT: Praeger.</ref><ref>{{Cite journal|last=Warne|first=R. T.|last2=Godwin|first2=L. R.|last3=Smith|first3=K. V.|year=2013|title=Are there more gifted people than would be expected in a normal distribution? An investigation of the overabundance hypothesis|url=|journal=Journal of Advanced Academics|volume=24|issue=4|pages=224–241|doi=10.1177/1932202x13507969}}</ref> ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਵਿਦਿਅਕ,<ref>{{Cite journal|last=Ritter|first=N.|last2=Kilinc|first2=E.|last3=Navruz|first3=B.|last4=Bae|first4=Y.|year=2011|title=Test Review: Test of Nonverbal Intelligence-4 (TONI-4)|url=|journal=Journal of Psychoeducational Assessment|volume=29|issue=5|pages=384–388|doi=10.1177/0734282911400400}}</ref> ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੈ. ਆਈਕਿਯੂ ਅਤੇ ''ਜੀ'' (ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ) ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਮਾਜਿਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਆਈਕਿਯੂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੈਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਚ ਆਈਕਿਯੂ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸਾਲਾਂ, ਉੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਮਦਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="isbn1591471818">{{Cite book|title=The Origin of the Mind: Evolution of Brain, Cognition, and General Intelligence|url=https://archive.org/details/originofmindevol0000gear|last=Geary, David M.|publisher=American Psychological Association (APA)|year=2004|isbn=978-1-59147-181-3|oclc=217494183}}</ref> ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਈਕਿਯੂ / ਜੀ ਸਫਲ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ।<ref name="Ree1992">{{Cite journal|last=Ree, M.J.|last2=Earles, J.A.|year=1992|title=Intelligence Is the Best Predictor of Job Performance|journal=Current Directions in Psychological Science|volume=1|issue=3|pages=86–89|doi=10.1111/1467-8721.ep10768746}}</ref> === ਜਨਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਫੈਕਟਰ ਜਾਂ ''ਜੀ'' === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੂਸਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਗਰੀ (ਵਿਜ਼ੂਅਲ-ਸਪੈਸ਼ਲ,<ref>{{Cite journal|last=Delen|first=E.|last2=Kaya|first2=F.|last3=Ritter|first3=N.|year=2012|title=Test review: Test of Comprehensive Nonverbal Intelligence-2 (CTONI-2)|url=|journal=Journal of Psychoeducational Assessment|volume=30|issue=2|pages=209–213|doi=10.1177/0734282911415614}}</ref> ਮੌਖਿਕ, ਸੰਖਿਆਤਮਕ) ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਿਆਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ, ਤਰਕ, ਮੈਮੋਰੀ, ਤੇਜ਼ ਫੈਸਲੇ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ) ਤੁਲਨਾਵਾਂ, ਸਥਾਨਿਕ ਰੂਪਕ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਆਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ)। 20 ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਚਾਰਲਸ ਸਪੀਅਰਮੈਨ ਨੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਟੈਸਟ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਸਮੀ ਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ''ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਈ ਗੁਣਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਅਰਮੈਨ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਕੋ ਆਮ ਕਾਰਕ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਅਰਮੈਨ ਇਸ ਨੂੰ "ਲਈ ਜੀ ਨਾਮ ਆਮ ਖੁਫੀਆ ਫੈਕਟਰ "। ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਬੋਧਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਈ ਗੁਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਆਮ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ''ਜੀ ਦੀ'' ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ। (ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵੈਨ ਡੇਰ ਮਾਅਸ ਅਤੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=van der Maas|first=H. L. J.|last2=Dolan, C. V.|last3=Grasman, R. P. P. P.|last4=Wicherts, J. M.|last5=Huizenga, H. M.|last6=Raijmakers, M. E. J.|year=2006|title=A dynamical model of general intelligence: The positive manifold of intelligence by mutualism|url=https://semanticscholar.org/paper/2bbf42b6f1f4065b3b5d2dae23f3cf84382b4dde|journal=Psychological Review|volume=113|issue=4|pages=842–861|doi=10.1037/0033-295X.113.4.842|pmid=17014305}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ''ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਮਾਡਲ ਇਹ'' ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਕਈ ਸੁਤੰਤਰ ''ਢੰਗਾਂ'' 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਵਾਦੀ ਟੈਸਟਾਂ' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਲ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਈ ਗੁਣਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) ਆਈਕਿਯੂ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ''ਜੀ'' ਕਾਰਕ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਭਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਚ ''ਜੀ-'' ਲੋਡਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ ਟਾਸਕਾਂ<ref>{{Cite journal|last=Marshalek|first=B.|last2=Lohman, D. F.|last3=Snow, R. E.|year=1983|title=The complexity continuum in the radex and hierarchical models of intelligence|url=https://archive.org/details/intelligence_april-june-1983_7_2/page/107|journal=Intelligence|volume=7|issue=2|pages=107–127|doi=10.1016/0160-2896(83)90023-5}}</ref> ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੇਵੇਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਚ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ''ਰੇਵਨ ਦਾ'' ਵੱਖਰਾ ਦਿੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਤਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਧਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ ਕ੍ਰਮਬੱਧ। ਹਰੇਕ ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਸੈੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਐਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ 3 x 3 ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ 8 ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਿਕਲਪ ਖਾਲੀ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਉੱਚ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰੇਵੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸੂਚਕ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮੁਸਕਿਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ''ਰੇਵੇਨਜ਼'',<ref>{{Cite journal|last=Lynnn|first=R.|last2=Irving, P.|year=2004|title=Sex differences on the progressive matrices: A meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_intelligence_2004_32_5/page/481|journal=Intelligence|volume=32|issue=5|pages=481–498|doi=10.1016/j.intell.2004.06.008}}</ref> 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲਿੰਗਕ ਅੰਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਦੋਂ ''ਜੀ'' ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਕ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਕੇ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Halpern|first=D. F.|last2=LaMay, M. L.|year=2000|title=The smarter sex: A critical review of sex differences in intelligence|url=https://archive.org/details/sim_educational-psychology-review_2000-06_12_2/page/229|journal=[[Educational Psychology Review]]|volume=12|issue=2|pages=229–246|doi=10.1023/A:1009027516424}}</ref> === ਆਮ ਸਮੂਹਕ ਖੁਫੀਆ ਕਾਰਕ ਜਾਂ ''ਸੀ'' === ਸਮੂਹਕ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ, ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਰੱਥਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ,<ref>{{Cite journal|last=Woolley|first=Anita Williams|last2=Chabris|first2=Christopher F.|last3=Pentland|first3=Alex|last4=Hashmi|first4=Nada|last5=Malone|first5=Thomas W.|date=2010-10-29|title=Evidence for a Collective Intelligence Factor in the Performance of Human Groups|url=https://semanticscholar.org/paper/2816dd942e1b2f41c3708c32ccb13e6f24235c72|journal=Science|volume=330|issue=6004|pages=686–688|bibcode=2010Sci...330..686W|doi=10.1126/science.1193147|issn=0036-8075|pmid=20929725}}</ref> ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਢੰਗ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ ਜਿਥੇ ਗਿਆਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੈਕਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੀ ਗਈ ਜਨਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਫੈਕਟਰ <nowiki><i id="mwAbM">ਜੀ</i></nowiki> ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Spearman, C.E.|date=1904|title="General intelligence," objectively determined and measured|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychology_1904-04_15_2/page/201|journal=American Journal of Psychology|volume=15|issue=2|pages=201–293|doi=10.2307/1412107|jstor=1412107|pmid=|access-date=}}</ref> ਉਸੇ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਸਮੂਹਕ ਖੁਫੀਆ ਖੋਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ' ''ਸੀ'' ਫੈਕਟਰ' ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Woolley|first=Anita Williams|last2=Aggarwal|first2=Ishani|last3=Malone|first3=Thomas W.|date=2015-12-01|title=Collective Intelligence and Group Performance|journal=Current Directions in Psychological Science|volume=24|issue=6|pages=420–424|doi=10.1177/0963721415599543|issn=0963-7214}}</ref> === ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ === ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਉਹ ''ਜੀ ਫੈਕਟਰ'' ਵਰਗੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਕਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। === ਕੈਟਲ – ਹੌਰਨ – ਕੈਰਲ ਥਿਯੂਰੀ === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਆਪਕ, ਹਾਲੀਆ ਆਈਕਿਯੂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਟਲ - ਹੌਰਨ – ਕੈਰੋਲ ਥਿਯੂਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਖੋਜ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਹਿਤ 10 ਵਿਆਪਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ 70 ਤੰਗ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਪਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹਨ: * ਤਰਲ ਅਕਲ (ਜੀਐੱਫ): ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤਰਕ ਕਰਨ, ਸੰਕਲਪਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। * ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਜੀਸੀ): ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। * ਕੁਆਂਟਿਵੇਟਿਵ استدلال (ਜੀਕਿਯੂ): ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ। * ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ (ਗਰੂ): ਮੁੱਢਲੇ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੈਮੋਰੀ (ਜੀਐਸਐਮ): ਤੁਰੰਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਫੜਣ ਅਤੇ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। * ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ (ਗੈਲਰ): ਸੋਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। * ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ (ਜੀਵੀ): ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸਮੇਤ ਦਰਸ਼ਨੀ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਣ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ, ਸਿੰਥੇਸਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। * ਆਡੀਟੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ (ਗਾ): ਆਡੀਟਰੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਧੀਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। * ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗਤੀ (ਜੀਐੱਸ): ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਬੋਧਵਾਦੀ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਫੈਸਲਾ / ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ / ਗਤੀ (ਜੀਟੀ): ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੇ ਸਕਿੰਟਾਂ ਜਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੀਐਸ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 2– ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 3 ਮਿੰਟ)।ਮਾਨਸਿਕ ਕ੍ਰੋਮੋਮੈਟਰੀ ਵੇਖੋ। ਆਧੁਨਿਕ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੀਕਿਯੂ ਅਤੇ ਗਰੂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਆਈਕਿਯੂ। ਜੀ ਟੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਕਰਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਪਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਜੀਐਡ ਅਤੇ ਜੀਸੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੇਚਲਰ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਜ਼ਬਾਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪਸੈਟਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਸਬਸੈੱਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। === ਵਿਵਾਦ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਖੁਦ ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਵਿਵਾਦ ਹਨ। ਇਕ ਆਲੋਚਨਾ ਮੁੱਢਲੀ ਖੋਜ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰੈਨੀਓਮੈਟਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।<ref name="mom">''The Mismeasure of Man'', Stephen Jay Gould, Norton, 1996</ref> ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਢਲੀ ਖੁਫੀਆ ਖੋਜ ਤੋਂ ਸਿੱਟੇ ਕੱਟਣਾ ਮਾਡਲ ਟੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਟੋ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref name="Jensen1982">{{Cite journal|last=Jensen, A.R.|author-link=Arthur Jensen|year=1982|title=The debunking of scientific fossils and straw persons|url=http://www.debunker.com/texts/jensen.html|journal=Contemporary Education Review|volume=1|issue=2|pages=121–135|access-date=2008-03-18}}</ref> ਕਈ ਆਲੋਚਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟੀਫਨ ਜੇ ਗੋਲਡ, ''ਜੀ ਦੀ'' ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਕੜਾਤਮਕ ਕਲਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਆਈਕਿਯੂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ।<ref name="mom"/><ref name="Schlinger2003">{{Cite journal|last=Schlinger, H.D.|year=2003|title=The Myth of Intelligence|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&se=gglsc&d=5001903843|journal=The Psychological Record|volume=53|issue=1|pages=15–33|access-date=2008-03-18|archive-date=2009-10-07|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091007164436/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&se=gglsc&d=5001903843|url-status=dead}}</ref> ਅਮੈਰੀਕਨ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ " ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ: ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ " ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਕਿ ''ਜੀ'' ਇੱਕ ਅੰਕੜਾਤਮਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਇੱਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। == ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ == [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ|ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ]] ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਉਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੌਬਰਟ ਸਟਰਨਬਰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਦੁਨੀਆ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਖੋਜ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਲਈ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ: # ਸਫਲ ਬੁੱਧੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਮਾਜਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ, ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹੈ। # ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਪਰ ਜਾਣੂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। # ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਖੁਫੀਆ ਤੱਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। # ਵਿਹਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਅਨੁਕੂਲਣ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਚੋਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>''Intelligence and Culture'', Robert Sternberg, American Psychologist, American Psychological Association, 2004, Vol. 59, No. 5, pp. 325-338.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਪੱਛਮੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਰਥ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰੇਗੀ - ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਹੈ]]।ਕਈ ਅਫਰੀਕੀ ਕਮਿਯੂਨਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਲੈਂਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੂਰਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਾਜਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਚੀ-ਚੀਵਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ]] ਲਗਭਗ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਾ ਸਿਰਫ ਚਤੁਰਾਈ, ਬਲਕਿ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ. ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਸਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ-ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ, ਕਟੌਤੀਪੂਰਨ ਤਰਕ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ, ਅਤੇ [[ਇੰਟੈਲੀਜੈਨਸੀ ਕੋਸੈਂਟ|ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕਾਵਾਂਇਟ]] (ਆਈਕਿਯੂ) ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਜ਼ਮੀਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਜਾਂ [[ਸਿਆਣਪ|ਬੁੱਧੀ]] ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।<ref>''Intelligence and Culture'', Robert Serpell, Handbook of Intelligence, Cambridge University Press, 2000, pp. 549-578.</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਜੀਨੀਅਸ * ਬੁੱਧੀ * ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ § ਮਨੁੱਖ * ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ * ਨਸਲ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ * ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜਾਂਚ * ਸੈਕਸ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ * ਵਹਿਮ * [[ਬਹੁ-ਸੁਘੜਤਾ ਸਿਧਾਂਤ|ਕਈ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤ]] * ਭਾਗ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} tdks09sdyh115kh9npsv4s1hv52s54f 0 128251 851265 836294 2026-11-03T14:03:59Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851265 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Amal-aden-norwegian-author.jpg|image_size=|caption=ਅਮਲ ਐਦਨ|birth_date={{birth year and age|1983}}|birth_place=ਉਤਰੀ [[ਸੋਮਾਲੀਆ]]|citizenship=|occupation=ਲੇਖਕ, ਉੱਦਮੀ, ਲੈਕਚਰਾਰ|notable_works=''Se oss'' (2008), ''ABC i integrering'' (2009), ''Min drøm om frihet'' (2009)|known_for=ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ|website=[http://www.amaladen.no/ Amal Aden]}} '''ਅਮਲ ਐਦਨ''' (ਜਨਮ 1983) ਸੋਮਾਲੀ - ਨਾਰਵੇਈ ਲੇਖਕ, ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ [[ਲੈਸਬੀਅਨ|ਲੇਸਬੀਅਨ]] ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thelocal.no/20130703/death-threats-for-lesbian-somali-norwegian-activist-pride-lgbt-rainbow|title=Death threats for lesbian Somali-Norwegian|last=Törnkvist|first=Ann|date=3 July 2013|work=The Local|access-date=}}</ref> ਐਦਨ ਨਾਰਵੇਈ ਪ੍ਰੈਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਕਲਪ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2013 ਤੋਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ''ਡੱਗ ਓਗ ਟੀਡ ਵਿਚ'' ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਦਨ ਉੱਤਰੀ [[ਸੋਮਾਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਅਨਾਥ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1996 ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੁਨਰ ਗਠਨ ਕਰਕੇ<ref name="vl21009">{{Cite news|url=http://www.vl.no/magasin/livogsjel/article4631825.ece|title=Norsk nok?|last=Solset|first=Jannie|date=2 October 2009|work=[[Vårt Land (Norwegian newspaper)|Vårt Land]]|access-date=13 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100216202616/http://www.vl.no/magasin/livogsjel/article4631825.ece|archive-date=16 February 2010|language=Norwegian}}</ref> ਦੁਆਰਾ [[ਨਾਰਵੇ]] ਆ ਗਈ।<ref name="asch">{{Cite web|url=http://www.aschehoug.no/forfattere/alfabetisk/vis?contentItemId=2800407|title=Aden, Amal|website=[[Aschehoug]]|language=Norwegian|archive-url=https://web.archive.org/web/20090914220221/http://www.aschehoug.no/forfattere/alfabetisk/vis?contentItemId=2800407|archive-date=14 September 2009|access-date=31 January 2010}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ, ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ। ਉਹ ਗ੍ਰੈਨਲੈਂਡ ਦੇ [[ਓਸਲੋ]] ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.amaladen.no/|title=Velkommen til min hjemmeside|last=Aden|first=Amal|language=Norwegian|access-date=31 January 2010|archive-date=24 ਜੂਨ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624145739/http://www.amaladen.no/|url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="asch"/> ਉਹ ਦੋ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ ਉਹ ਹੈਨਫੋਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਮਲ ਐਦਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 2008 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਏਕੀਕਰਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ੋਲਾ-ਪ੍ਰਾਇਸਨ (ਇੱਕ ਨਾਰਵੇਈ ਇਨਾਮ ਜੋ ਫ੍ਰੈਂਚ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵਕ [[ਐਮਿਲ ਜ਼ੋਲਾ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਵਿਵਾਦ == 2013 ਵਿੱਚ [[ਓਸਲੋ]] ਪ੍ਰਾਈਡ ਪਰੇਡ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਮਲ ਐਦਨ ਨੂੰ 146 ਧਮਕੀ ਭਰੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲੇ। ਐਦਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਮੁਸਲਮਾਨ-ਲੇਸਬੀਅਨ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ, 'ਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0"/> == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਜ਼ੋਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2010 * [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਨਾਰਵੇ, 2012 ਦਾ ਐਮਨੇਸਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਏਰਿਕ ਬਾਈ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2014 * ਨਾਰਵੇਈ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨ ਰਾਈਟਸ, 2016 ਦਾ ਜੀਨਾ ਕ੍ਰੋਗ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>[http://kvinnesak.no/amal-aden-tildelt-gina-krog-prisen Amal Aden tildelt Gina Krog-prisen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202114939/http://kvinnesak.no/amal-aden-tildelt-gina-krog-prisen |date=2017-02-02 }}, [[Norwegian Association for Women's Rights]]</ref> == ਕਿਤਾਬਚਾ == ਐਦਨ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ:<ref name="asch"/> ** ''Se oss: bekymringsmelding fra en ung norsksomalisk kvinne.'' Aschehoug (2008) ** ''ABC i integrering: 111 gode råd om hvordan alle kan bli fullverdige borgere i det norske samfunnet.'' Aschehoug (2009) ** ''Min drøm om frihet: En selvbiografisk fortelling.'' Aschehoug (2009) ** ''Det skal merkes at de gråter: Om likestilling blant somaliere i Norge'' (2011) ** ''Om håpet glipper, er alt tapt'' (2012) ** ''Jacayl er kjærlighet på somali'' (2015) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.amaladen.no/ ਨਿੱਜੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624145739/http://www.amaladen.no/ |date=2009-06-24 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮੁਸਲਿਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] 6wbbozuekw1kqj4r9foswbzr0sob810 0 131107 851381 850460 2026-11-03T21:53:51Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851381 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ|image=File:Ahsan Habib (poet).jpg|birth_date={{Birth date|1917|2|2|df=y}}|birth_place=ਸ਼ੰਕਰਪਾਸ਼ਾ, ਪੀਰੋਜਪੁਰ, ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]])|death_date={{death date and age|1985|7|10|1917|2|2|df=y}}|death_place=[[ਢਾਕਾ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]|yearsactive=1934–1985|occupation=ਲੇਖਕ, ਕਵੀ|nationality=ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ|known_for=''ਅਸ਼ਯ ਬਸਤੀ'',''ਮੇਘ ਬਲੇ ਚਿਤਰੇ ਜੈਬੋ'', ''ਅਰਨਯ ਨੀਲਿਮਾ'', ''ਰਾਨੀ ਖੇਲਰ ਸਕੋਂ''|awards={{unbulleted list|ਯੂਨੈਸਕੋ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1960-61)|ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ (1961)|ਏਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ (1978)}}}}'''ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ''' (2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1917 - 10 ਜੁਲਾਈ 1985) [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਕਵੀ]] ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। <ref name="Bengali">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Huq|first=Mohammad Daniul|last2=Rahman|first2=Aminur|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Bangla Literature|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangla_Literature}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੀਰੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰਪਾਸ਼ਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ: ''ਤਕਬੀਰ'', ''ਬੁਲਬੁਲ'' (1937–38) ਅਤੇ ''ਦ ਸਾਓਗਤ'' (1939-43) ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ਼ ਦਾ ਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਢਾਕਾ]] ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ,'' ''ਮਾਸਿਕ ਮੁਹੰਮਦੀ ,'' ''ਡੇਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਕ,'' ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਤੇਹਾਦ, '' ''ਵੀਕਲੀ ਪ੍ਰਭਾ'' ਆਦਿ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Banglapedia-1">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Guha|first=Bimal|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Habib, Ahsan|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Habib,_Ahsan}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੀਰੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੀਜੂਦੀਨ ਹੌਲਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋਮਿਲਾ ਖ਼ਾਤੂਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਬ੍ਰਜੋਮੋਹੂਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite book|title=Early life of Ahsan Habib|last=Sahittyo Path|publisher=NCTB}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ == === ਕਵਿਤਾਵਾਂ === ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ''ਰਾਤਰੀ ਸ਼ੇਸ਼'' ਸੀ। ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਹ ਹਨ: <ref name="Banglapedia-1"/> * ''ਛਾਇਆ ਹੋਰੀਨ'' (1962) * ''ਸ਼ਾਰਾ ਦੂਪੁਰ'' (1964) * ''ਅਸ਼ਯ ਬੋਸ਼ੋਟੀ'' (1974) * ''ਮੇਘ ਬੋਲੇ ਚੋਇਟਰੇ ਜੈਬੋ'' (1976) * ''ਦੁਹਾਤੇ ਦੂਈ ਆਦਮ ਪਥਰ'' (1980) === ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ === * ''ਜੋਸਨਾ ਰੈਤਰ ਗੋਲਪੋ'' * ''ਬਰਸਤੀ ਪਰੇ ਤਪੁਰ ਤੂਪੁਰ'' (1977) * ''ਚੁਤੀਰ ਦਿਨ ਦੁਪੂਰੇ'' (1978) === ਨਾਵਲ === * ''ਰਾਣੀ ਖਲੇਰ ਸ਼ਕੋ'' (ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਲਈ) * ''ਅਰੋਨੋ ਨੀਲਿਮਾ'' * ''ਜ਼ਫ਼ਰਾਨੀ ਰੋਂਗ ਪਆਰਾ'' == ਅਵਾਰਡ == ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਹੋਏ, <ref name="Bengali"/> ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * ਯੂਨੈਸਕੋ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (1960–61) * ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1961) * ਆਦਮਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1964) * ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (1977) * ਇਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ (1978) * ਜਤੀਆ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ) ਪਦਕ * ਅਬੁਲ ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1980) * ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1984) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] tpe4bv9ivlfypaj4lg726q553t2txdr 851382 851381 2026-11-03T21:59:25Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851382 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ|image=File:Ahsan Habib (poet).jpg|birth_date={{Birth date|1917|2|2|df=y}}|birth_place=ਸ਼ੰਕਰਪਾਸ਼ਾ, ਪੀਰੋਜਪੁਰ, ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]])|death_date={{death date and age|1985|7|10|1917|2|2|df=y}}|death_place=[[ਢਾਕਾ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]|yearsactive=1934–1985|occupation=ਲੇਖਕ, ਕਵੀ|nationality=ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ|known_for=''ਅਸ਼ਯ ਬਸਤੀ'',''ਮੇਘ ਬਲੇ ਚਿਤਰੇ ਜੈਬੋ'', ''ਅਰਨਯ ਨੀਲਿਮਾ'', ''ਰਾਨੀ ਖੇਲਰ ਸਕੋਂ''|awards={{unbulleted list|ਯੂਨੈਸਕੋ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1960-61)|ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ (1961)|ਏਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ (1978)}}}}'''ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ''' (2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1917 - 10 ਜੁਲਾਈ 1985) [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਕਵੀ]] ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। <ref name="Bengali">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Huq|first=Mohammad Daniul|last2=Rahman|first2=Aminur|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Bangla Literature|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangla_Literature}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੀਰੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰਪਾਸ਼ਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ: ''ਤਕਬੀਰ'', ''ਬੁਲਬੁਲ'' (1937–38) ਅਤੇ ''ਦ ਸਾਓਗਤ'' (1939-43) ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ਼ ਦਾ ਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਢਾਕਾ]] ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ,'' ''ਮਾਸਿਕ ਮੁਹੰਮਦੀ, '' ''ਡੇਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਕ,'' ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਤੇਹਾਦ, '' ''ਵੀਕਲੀ ਪ੍ਰਭਾ'' ਆਦਿ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Banglapedia-1">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Guha|first=Bimal|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Habib, Ahsan|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Habib,_Ahsan}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੀਰੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੀਜੂਦੀਨ ਹੌਲਦਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋਮਿਲਾ ਖ਼ਾਤੂਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਬ੍ਰਜੋਮੋਹੂਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite book|title=Early life of Ahsan Habib|last=Sahittyo Path|publisher=NCTB}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ == === ਕਵਿਤਾਵਾਂ === ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ''ਰਾਤਰੀ ਸ਼ੇਸ਼'' ਸੀ। ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਹ ਹਨ: <ref name="Banglapedia-1"/> * ''ਛਾਇਆ ਹੋਰੀਨ'' (1962) * ''ਸ਼ਾਰਾ ਦੂਪੁਰ'' (1964) * ''ਅਸ਼ਯ ਬੋਸ਼ੋਟੀ'' (1974) * ''ਮੇਘ ਬੋਲੇ ਚੋਇਟਰੇ ਜੈਬੋ'' (1976) * ''ਦੁਹਾਤੇ ਦੂਈ ਆਦਮ ਪਥਰ'' (1980) === ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ === * ''ਜੋਸਨਾ ਰੈਤਰ ਗੋਲਪੋ'' * ''ਬਰਸਤੀ ਪਰੇ ਤਪੁਰ ਤੂਪੁਰ'' (1977) * ''ਚੁਤੀਰ ਦਿਨ ਦੁਪੂਰੇ'' (1978) === ਨਾਵਲ === * ''ਰਾਣੀ ਖਲੇਰ ਸ਼ਕੋ'' (ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਲਈ) * ''ਅਰੋਨੋ ਨੀਲਿਮਾ'' * ''ਜ਼ਫ਼ਰਾਨੀ ਰੋਂਗ ਪਆਰਾ'' == ਅਵਾਰਡ == ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਹੋਏ, <ref name="Bengali"/> ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * ਯੂਨੈਸਕੋ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (1960–61) * ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1961) * ਆਦਮਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਵਾਰਡ (1964) * ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ (1977) * ਇਕੁਸ਼ੀ ਪਦਕ (1978) * ਜਤੀਆ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ) ਪਦਕ * ਅਬੁਲ ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1980) * ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1984) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] j69wocq5ozsurzrvulimflj6crh6nua 0 131385 851347 845706 2026-11-03T19:14:06Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851347 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event|image=Ali-ai-ligang.jpg|imagesize=frameless|caption=ਅਲੀ-ਅਈ-ਲਿਗਾਂਗ ਦੌਰਾਨ ਮਾਈਸਿੰਗਜ ਕੁੜੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ|begins=ਪਹਿਲੇ ਬੁੱਧਵਾਰ 'ਗਿਮੁਰ ਪੋਲੋ'|ends=|date=|frequency=Annually|location=[[ਅਸਾਮ]], [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]|first=|last=|participants=|attendance=ਅਲੀ-ਅਈ-ਲਿਗਾਂਗ|footnotes=|organised=ਮਾਈਸਿੰਗਜ ਲੋਕ}} [[ਤਸਵੀਰ:Mising community people celebrating Ali-Aye-Ligang.webm|thumb|ਅਲੀ-ਆਏ-ਲਿਗਾਂਗ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ]] '''ਅਲੀ-ਅਈ-ਲਿਗਾਂਗ''' ਇੱਕ ਬਸੰਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਹੂ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.themishingsassam.com/MIshing_Portrait_traditional_23.htm|title=Misings_Portrait_traditional|publisher=Themishingsassam.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306221240/http://www.themishingsassam.com/MIshing_Portrait_traditional_23.htm|archive-date=6 March 2014|access-date=2013-04-10}}</ref> ਇਹ [[ਅਸਾਮ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜਨ-ਜਾਤੀ [https://www.allaboutmising.org/ ਮਾਈਸਿੰਗ ਜਾਂ '''ਮਿਸ਼ਿੰਗ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228153337/https://www.allaboutmising.org/ |date=2021-02-28 }} ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਬੀਜ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀਜਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਅਲੀ'- ਫਲ਼ੀਦਾਰ, 'ਅਈ'- ਬੀਜ ਅਤੇ 'ਲਿਗਾਂਗ'-ਬੀਜਣਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/north-east/ali-ai-ligang-being-celebrated-in-assam_687690.html|title=Ali-ai-Ligang being celebrated in Assam|date=2011-02-16|publisher=Zeenews.india.com|access-date=2013-04-10}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.vedanti.com/News/festivals_of_mishing_tribes_of_a.htm|title=Festivals of Mishing Tribes of Assam|date=2011-01-20|publisher=Vedanti.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305222638/http://www.vedanti.com/News/festivals_of_mishing_tribes_of_a.htm|archive-date=5 March 2014|access-date=2013-04-10}}</ref> == ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ == ਤਿਉਹਾਰ 'ਲਿਗਾਂਗ ਲੈਂਗ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 'ਜਿਮੂਰ ਪੋਲੋ' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੁੱਧਵਾਰ, ਜੋ ਕਿ [[ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ|ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.assamtourism.org/festival.php|title=Welcome to Assam Tourism Official website of Deptt. of Tourism, Assam, India|date=|publisher=Assamtourism.org|access-date=2013-04-10}}</ref> ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਸਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਫਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਫ਼ਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,ਜੋ ਪੰਜ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਾਲ 2016 ਦੀ ਤਰੀਕ 2 ਫਰਵਰੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108090922/http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm|archive-date=8 November 2016|access-date=19 February 2016}}</ref> == ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਗੁਮਰਾਗ ਸੋਮਣ' ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੇ 'ਓ: ਨਿਤੋਮ' ਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਵੱਢਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://news.oneindia.in/2011/02/16/aliai-ligang-being-celebrated-inassam-aid0126.html|title=Ali-aye-Ligang being celebrated in Assam - Oneindia News|date=2011-02-16|publisher=News.oneindia.in|access-date=2013-04-10}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਦਾਵਤ === ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਜਿਸਨੂੰ 'ਲੀਲੇਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਿਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਈਚਾਰਕ ਦਾਅਵਤ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, [https://www.allaboutmising.org/ ਮਾਈਸਿੰਗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228153337/https://www.allaboutmising.org/ |date=2021-02-28 }} ਪੋਰੋ ਅਪੋਂਗ ਜਾਂ ਨੋਗਿਨ ਅਪੋਂਗ (ਘਰੇਲੂ ਬਣਾਈ ਰਾਈਸ ਵਾਈਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਭਾਂਡੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰ ਦੇ ਮੀਟ ਨਾਲ ਬਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਕਵਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. 'ਪੂਰੰਗ ਅਪਿਨ' (ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਬਾਲੇ ਚੌਲ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਈਸਿੰਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਅਲੀ ਅਈ ਲਿਗਾਂਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਨਾਚ ਰੂਪ ਅਤੇ ਗੀਤ == ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ [https://www.allaboutmising.org/ ਮਾਈਸਿੰਗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228153337/https://www.allaboutmising.org/ |date=2021-02-28 }} ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ '''ਗੁਮਰਾਗ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਰਸਮੀ ਨਾਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਘਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਤ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ == ਅਲੀ-ਅਈ-ਲਿਗਾਂਗ ਦੇ ਗਾਣੇ ਸਿਰਫ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਥੀਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਇਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੀਤ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ [https://www.allaboutmising.org/ ਭੁਲੇਖੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228153337/https://www.allaboutmising.org/ |date=2021-02-28 }} ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਬਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ- [[ਢੋਲ]], ਤਾਲ, ਟੱਲ ਅਤੇ ਗੋਂਗ-ਗਗਾਨਾ ਆਦਿ।<ref>{{Cite web|url=http://www.informationkhazana.com/hosur-information/ali-ai-ligang-festival-miris.html|title=Ali- ai- Ligang: The Festival of the Mishings|date=|publisher=Informationkhazana.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120530220402/http://www.informationkhazana.com/hosur-information/ali-ai-ligang-festival-miris.html|archive-date=30 May 2012|access-date=2013-04-10}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:en:Po:rag|Po:rag]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{YouTube|U35j-TkYy7c|Ali-Ai-Ligang Dance}} {{YouTube|U35j-TkYy7c|Ali-Ai-Ligang Dance}} {{YouTube|U35j-TkYy7c|Ali-Ai-Ligang Dance}} * {{YouTube|6C0U8urFufQ|Ali-Ai-Ligang Dance show}} {{YouTube|6C0U8urFufQ|Ali-Ai-Ligang Dance show}} * [http://www.assamtimes.org/node/5862 ਅਲੀ-ਏ-] ਲਿਗਾਂਗ ਸਿਵਾਸਾਗਰ [http://www.assamtimes.org/node/5862 ਜ਼ਿਲੇ], ਅਸਾਮ ਟਾਈਮ.ਆਰ.ਓ. [http://www.assamtimes.org/node/5862 ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ] . * [https://web.archive.org/web/20131208032936/http://themishingsassam.com/photos117.htm ਤਸਵੀਰਾਂ theisingsingsassam.com 'ਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿਉਹਾਰ]] 4zid6pe0893w94jing789qlltuicq6t 0 131787 851483 695749 2026-11-04T05:43:21Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851483 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅੰਸ਼ਾ ਸੱਯਦ | image = AnshaSayed.jpg | caption = ਅੰਸ਼ਾ ਸੱਯਦ ਕਸਰਤ ਦੌਰਾਨ | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | known for = ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.'' | years_active = 2005–ਹੁਣ }} '''ਅੰਸ਼ਾ ਸੱਯਦ''' ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। <ref name="TOISep 26, 2013">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/CID-Shivaji-Satam-Aditya-Srivastava-Dayanand-Shetty-Narendra-Gupta/articleshow/23095468.cms|title=CID completes 1000 episodes&nbsp;– The Times of India|last=TNN|date=26 Sep 2013|work=[[Times Internet]]|access-date=12 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://businessofcinema.com/tele/cid-cast-celebrates-diwali-underprivileged-children/115988|title='CID' Cast Celebrates Diwali With Underprivileged Children|last=Network|first=BusinessofCinema News|date=1 November 2013|access-date=20 December 2019}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 'ਲਾਗੀ ਤੁਝਸੇ ਲਗਨ'ਵਿਚ ਲੀਲਾਵਤੀ'',<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Actress-Ansha-Sayeed-to-quit-the-Colors-show-to-play-the-cop-in-Sony-TVs-CID-/articleshow/9576486.cms|title=Actress Ansha Sayeed to quit the Colors' show to play the cop in Sony TV's CID. - Times of India|website=The Times of India|access-date=20 December 2019}}</ref> ''ਰੰਗ ਬਦਲਤੀ ਓਢਨੀਵਿੱਚ ਜੈਨੀ''<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2010/throw-mahi-out-260310.html|title=Colleagues conniving to throw Mahi out?|date=26 March 2010|website=FilmiBeat|access-date=20 December 2019}}</ref> ''ਅਤੇ ਸੀਆਈਡੀ ਵਿੱਚ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੂਰਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। == ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ == ਸੱਯਦ ਆਹਟ ਅਤੇ ਲਾਗੀ ਤੁਝਸੇ ਲਗਨ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ ਸੀਆਈਡੀ ਵਿੱਚ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੂਰਵੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸ਼ੋਅ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ |- | 2005 | ''ਆਹਟ 2'' | ਐਪੀਸੋਡ : ਲਿਵਿੰਗ ਵਿਦ ਦ ਨੀਫ਼ |- | 2006 - 2007 | ''ਕਆ ਹੋਗਾ ਨਿੰਮੋ ਕਾ'' | ਰੀਤੀ ਸਹਿਗਲ |- | 2007 | ''ਡੋਲੀ ਸਜਾ ਕੇ'' | ਨਮਰਤਾ ਵੀਰ ਕਪੂਰ |- | 2008 - 2009 | ''ਬੰਧਨ ਸਾਤ ਜਨਮ ਕਾ'' | ਨਿਕਿਤਾ ਗੁਪਤਾ |- | 2008 - 2009 | ''ਏ ਦਿਲ-ਏ-ਨਦਾਨ'' | ਸੋਨਾਕਸ਼ੀ |- | 2009 - 2010 | ''ਕੇਸਰੀਆ ਬਾਲਮ ਆਵੋ ਹਮਰੇ ਦੇਸ'' | ਧੁਮਰੀ |- | 2010 | ''ਯਹਾਂ ਮੇਂ ਘਰ ਘਰ ਖੇਲੀ'' | ਕਨਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ |- | 2010 - 2011 | ''ਲਾਗੀ ਤੁਝਸੇ ਲਗਨ'' | ਲੀਲਾਵਤੀ (ਲੀਲਾ) |- | 2011 | ''ਰੰਗ ਬਦਲਤੀ ਓਢਨੀ'' | ਜੈਨੀ |- | 2011 - 2018 | ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.'' | ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੂਰਵੀ |- | 2014 | ''ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ'' | ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪੂਰਵੀ |- | 2019 | ''ਸੀਆਈਐਫ'' | ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ |- | 2020 – ਮੌਜੂਦ ਹੈ | ''ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ'' | [[ਸ਼ਿਖੰਡੀ|ਸ਼ਿਖੰਡਿਨੀ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|id=nm4623676}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 69709izxpugpm926xolq9vqrarfbx3r 0 132005 851441 840214 2026-11-04T02:44:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851441 wikitext text/x-wiki {{Wikidata Infobox}} ਇਹ '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ''' ਇੱਕ '''ਸੂਚੀ''' ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ == *{{Cite book |last1=Gourdain |first1=Pierre |title=La Révolution Wikipédia ''(''The Wikipedia Revolution'')'' |url=https://archive.org/details/larvolutionwikip0000unse |last2=O'Kelly |first2=Florence |last3=Roman-Amat |first3=Béatrice |last4=Soulas |first4=Delphine |last5=Droste zu Hülshoff |first5=Tassilo von |publisher=Les Mille et Une Nuits |year=2007 |isbn=978-2-7555-0051-6 |location=Paris}} *{{Cite book |last1=Ayers |first1=Phoebe |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |title-link=How Wikipedia Works |last2=Matthews, Charles |last3=Yates, Ben |publisher=No Starch Press |year=2008 |isbn=9781593271763}}<ref name="review">{{Cite web |url=http://www.1776productions.com/SBR_October_08.pdf |title=How Wikipedia Works [review] |date=October 2008 |website=Sacramento Book Review |pages=19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008061622/http://www.1776productions.com/SBR_October_08.pdf |archive-date=8 October 2011 |volume=1 |number=2}}</ref> *{{Cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |title-link=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=9780596521745}}<ref name="charms">[http://www.nybooks.com/articles/21131 "The Charms of Wikipedia"], a review by [[Nicholson Baker]], ''[[The New York Review of Books]]'', Volume 55, No. 4, March 20, 2008.</ref> *{{Cite book |last=Dalby |first=Andrew |title=The World and Wikipedia: How We Are Editing Reality |title-link=The World and Wikipedia |publisher=Siduri Books |year=2009 |isbn=9780956205209 |author-link=Andrew Dalby}}<ref>David Cox, "The Truth According To Wikipedia" in ''[[Evening Standard]]'' (22 October 2009)</ref> *{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |title-link=The Wikipedia Revolution |publisher=Hyperion |year=2009 |isbn=9781401303716 |author-link=Andrew Lih}}<ref>[https://www.wsj.com/articles/SB123734341208665501 "Everybody Knows Everything"], Jeremy Philips, ''[[The Wall Street Journal]]'', March 18, 2009</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html?ref=technology "Wikipedia: Exploring Fact City"], Noam Cohen, ''[[The New York Times]]'', March 28, 2009</ref> *{{Cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |title-link=A New Community of Practice? |publisher=[[Ashgate Publishing|Ashgate]] |year=2009 |isbn=9780754674337 |location=[[Farnham]], [[Surrey]] |oclc=320696473}} *{{Cite book |last1=Gregianin |first1=Leonardo |title=Wikipédia: a Enciclopédia Livre e Gratuita da Internet |last2=Pinheiro |first2=Eduardo |date=2010 |publisher=Novatec |isbn=978-85-7522-216-4 |language=Portuguese}} * {{Cite book |last=Joseph M. Reagle Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |title-link=Good Faith Collaboration |date=2010 |publisher=[[MIT Press]] |isbn=978-0-262-01447-2 |lccn=2009052779 |author-link=Joseph M. Reagle Jr.}}<ref>{{Cite news |last=Bulatovic |first=Peja |url=http://www.cbc.ca/news/technology/story/2011/01/14/technology-wikipedia-anniversary.html |title=Wikipedia turns 10 |date=January 14, 2011 |work=CBC News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Solon |first=Olivia |url=https://www.wired.com/epicenter/2011/01/wikipedia-poster-child/all/1 |title=A Decade Of Wikipedia, The Poster Child For Collaboration |date=January 11, 2011 |work=Wired |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406162523/http://www.wired.com/epicenter/2011/01/wikipedia-poster-child/all/1 |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 6, 2012 |access-date=ਜਨਵਰੀ 10, 2021 |url-status=dead}}</ref> *{{Cite book |url=http://networkcultures.org/wpmu/portal/publications/inc-readers/critical-point-of-view-a-wikipedia-reader/ |title=Critical Point of View: A Wikipedia Reader |publisher=Institute of Network Cultures |year=2011 |isbn=978-90-78146-13-1 |editor-last=[[Geert Lovink|Lovink, Geert]] |location=Amsterdam |access-date=2011-12-21 |editor-last2=Tkacz, Nathaniel |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218112749/http://networkcultures.org/wpmu/portal/publications/inc-readers/critical-point-of-view-a-wikipedia-reader/ |archive-date=2011-12-18 |url-status=dead}} *{{Cite book |last=Anderson |first=Jennifer Joline |title=Wikipedia: The Company and Its Founders |url=https://archive.org/details/wikipediacompany0000ande |date=2011 |publisher=ABDO Publishing |isbn=9781617148125 |editor-last=Kesselring |editor-first=Mari |series=Technology Pioneers |lccn=2010037886 |oclc=767732162}} *{{Cite book |last=Leitch |first=Thomas M. |title=Wikipedia U: Knowledge, Authority, and Liberal Education in the Digital Age |url=https://archive.org/details/wikipediauknowle0000leit |date=2014 |publisher=[[Johns Hopkins University Press]] |isbn=9781421415352 |location=[[Baltimore, Maryland]] |lccn=2014004984 |oclc=889953398}} *{{Cite book |last=Jemielniak |first=Dariusz |title=Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia |title-link=Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia |publisher=Stanford University Press |year=2014 |isbn=9780804789448 |location=Stanford |author-link=Dariusz Jemielniak}} *{{Cite book |last=Tkacz |first=Nathaniel |url=https://books.google.com/books?id=uzAjBQAAQBAJ&pg=PA1 |title=Wikipedia and the Politics of Openness |publisher=University of Chicago Press |year=2014 |isbn=978-0-226-19244-4}} *{{Cite book |last=Proffitt |first=Merrilee (editor) |title=Leveraging Wikipedia: Connecting Communities of Knowledge |date=2018 |publisher=American Library Association |isbn=978-0838916322}}<ref>{{Cite web |url=https://www.alastore.ala.org/content/leveraging-wikipedia-connecting-communities-knowledge |title=Leveraging Wikipedia: Connecting Communities of Knowledge |last=American Library Association |website=APAstore |access-date=30 May 2019}}</ref> *{{Cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20 |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |date=2020 |access-date=October 13, 2020 |isbn=9780262538176}} == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ == * {{Cite book|title=The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Markets and Freedom|url=https://archive.org/details/wealthofnetworks00benk|last=Benkler|first=Yochai|date=2006|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-12577-1|location=New Haven|author-link=Yochai Benkler}} * {{Cite book|title=The Cult of the Amateur: How Today's Internet is Killing Our Culture|title-link=The Cult of the Amateur|last=Keen|first=Andrew|publisher=Crown Business|year=2007|isbn=9780385520805|author-link=Andrew Keen}}<ref name="NYT1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/06/29/books/29book.html?_r=1&oref=slogin|title=The Cult of the Amateur|last=Kakutani|first=Michiko|date=2007-06-29|work=The New York Times|access-date=2008-08-20}}</ref> * {{Cite journal|last=Fallis|first=Don|date=February 2009|title=''The Epistemology of Mass Collaboration'' (special issue)|url=https://www.cambridge.org/core/journals/episteme/issue/E4F9F4D3A456E4D5B4E39CF62C709AAB|journal=Episteme|volume=6|issue=1|doi=10.3366/E1742360008000506|access-date=25 June 2017|doi-access=free}} * {{Cite book|title=The Information: A History, A Theory, A Flood|title-link=The Information: A History, A Theory, A Flood|last=Gleick|first=James|publisher=Pantheon Books|year=2011|isbn=978-0-375-42372-7|location=New York|author-link=James Gleick}}<ref name="NYR1">{{Cite news|url=https://www.nybooks.com/articles/2011/03/10/how-we-know/|title=How We Know|last=Dyson|first=Freeman|date=2011-03-10|access-date=2017-06-16|publisher=The New York Review of Books}}</ref> == ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ == ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਫਤ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਣਾ, ਵਰਤ, ਸੋਧ ਅਤੇ ਵੰਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਨੇ ਕਲਾਤਮਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। * {{Cite book|title=The Iraq War: A Historiography of Wikipedia Changelogs|title-link=The Iraq War: A Historiography of Wikipedia Changelogs|date=2010|editor-last=Bridle, James}}<ref name="jones">{{Cite magazine|last=Jones|first=Nate|date=7 September 2010|title=Wikipedia Entry on Iraq War Turned Into Actual Encyclopedia|url=http://newsfeed.time.com/2010/09/07/wikipedia-entry-on-iraq-war-turned-into-actual-encyclopedia/|magazine=time.com|access-date=28 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2010-09/08/wikpiedia-page-printing|title=Which Wikipedia page has 12 volumes worth of edits?|last=Geere|first=Duncan|date=8 September 2010|website=wired.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709071512/http://www.wired.co.uk/news/archive/2010-09/08/wikpiedia-page-printing|archive-date=9 July 2012|access-date=28 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/09/09/the-backstory-of-wikipedias-take-on-the-iraq-war/|title=The Story Behind a Wikipedia Entry - NYTimes.com|last=Bilton|first=Nick|date=9 September 2010|website=bits.blogs.nytimes.com|access-date=28 June 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2010/09/a-book-made-from-wikipedia-edits-to-the-the-iraq-war-entry/63175/|title=A Book Made from Wikipedia Edits to the{{sic|hide=y|reason=double 'the' error in source title}} 'The Iraq War' Entry|last=Madrigal|first=Alexis|date=17 September 2010|website=theatlantic.com|access-date=28 June 2012}}</ref> * {{Cite book|title=[Citation Needed]: The Best of Wikipedia's Worst Writing|url=https://archive.org/details/citationneededbe0000cono|last=Fruhlinger|first=Josh|last2=Lastowka, Conor|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=9781466346987|author-link=Josh Fruhlinger|author-link2=Conor Lastowka}}<ref>{{Cite web|url=http://mashable.com/2012/06/06/citation-needed-wikipedia-tumblr/|title=Hit Tumblr Mocks Wikipedia's Most Ridiculous Claims|publisher=Mashable|access-date=2013-01-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/conorlastowka/top-eleven-inspirational-images-made-from-quotes-f-1ayv#.eeD9DWm6wL|title=11 Most Inspiring Things Ever Published on Wikipedia|last=conorlstowka|date=June 3, 2013|website=BuzzFeed}}</ref> * {{Cite book|title=Who's Bigger?: Where Historical Figures Really Rank|url=https://archive.org/details/whosbiggerwhereh0000skie|last=Skiena|first=Steven|last2=Ward|first2=Charles|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1107041370|location=Cambridge|author-link=Steven Skiena}}<ref name="globe">{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/ideas/2013/11/29/the-most-important-people-who-ever-lived/b7iNJWdLpWPG13aZnB3lzM/story.html|title=The most important people who ever lived|last=Kevin Hartnett|date=November 29, 2013|website=The Boston Globe|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204065658/http://www.bostonglobe.com/ideas/2013/11/29/the-most-important-people-who-ever-lived/b7iNJWdLpWPG13aZnB3lzM/story.html|archive-date=December 4, 2013|access-date=December 4, 2013}}</ref><ref name="tnr">{{Cite journal|last=Cass Sunstein|date=December 3, 2013|title=Statistically, Who's the Greatest Person in History? Why quants can't measure historic significance|url=https://newrepublic.com/article/115669/ranking-historical-figures-skiena-and-wards-whos-bigger-reviewed|journal=The New Republic|access-date=December 4, 2013}}</ref> * {{Cite book|title=Dictionary of non-notable Artists|last=Weichbrodt|first=Gregor|publisher=Frohmann Verlag|year=2016|isbn=9783944195421|location=Berlin}} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ|ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇਖੋ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://wikilit.referata.com/wiki/Main_Page Wikilit: a literature review of scholarly research on Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517195301/http://wikilit.referata.com/wiki/Main_Page |date=2022-05-17 }} * [[metawiki:Research:Newsletter|Wikimedia research newsletter]] {{ਅੰਤਕਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ]] fxxjbr99pdopt2znt7ehqc6buhig3xd 0 132010 851442 770803 2026-11-04T02:45:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851442 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ|name=VisualEditor|logo=[[File:VisualEditor-logo.svg|250px]]|logo_size=|logo_alt=|caption=VisualEditor's text formatting menu|language=|website={{URL|https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor}}}}'''ਵਿਜ਼ੂਅਲਐਡਿਟਰ''' ('''ਵੀਈ''') [[ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ]] ਲਈ ਇੱਕ '''ਆਨਲਾਈਨ''' [[Richਨਲਾਈਨ ਅਮੀਰ-ਟੈਕਸਟ ਸੰਪਾਦਕ|ਰਿੱਚ-ਟੈਕਸਟ ਐਡੀਟਰ]] ਹੈ ਜੋ "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਉਹੀ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ" ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਢੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ [[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਕਿਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ [[ਵਿਕੀਆ]] ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="TheVerge">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2012/6/22/3110130/wikimedia-visual-editor-prototype|title=Wikimedia releases updated prototype for simplified visual editor|last=Andrew Webster|date=2012-06-22|website=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927065510/http://www.theverge.com/2012/6/22/3110130/wikimedia-visual-editor-prototype|archive-date=2013-09-27|access-date=2013-07-27}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਡੇ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="WPproj">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:VisualEditor&oldid=566232325|title=Wikipedia:VisualEditor|website=[[Wikipedia]]|access-date=15 September 2013}}</ref><ref name="thenextweb">{{Cite web|url=https://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/|title=Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English|last=Emil Protalinski|date=2013-07-02|website=The Next Web|archive-url=https://web.archive.org/web/20130705200158/http://thenextweb.com/insider/2013/07/02/wikimedia-rolls-out-its-wysiwyg-visual-editor-for-logged-in-users-accessing-wikipedia-articles-in-english/|archive-date=2013-07-05|access-date=2013-07-06}}</ref> ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਦ ਇਕੋਨੋਮਿਸਟ'' ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref name="TheEconomist">{{Cite web|url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia|title=Changes at Wikipedia: Seeing things|last=L.M.|date=2011-12-13|website=[[The Economist]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609185354/http://www.economist.com/blogs/babbage/2011/12/changes-wikipedia|archive-date=2013-06-09|access-date=2013-07-28}}</ref> ''[[ਡੇਲੀ ਡਾਟ|ਦ ਡੇਲੀ ਡੌਟ]] ਦੇ'' ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋਖਮ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="TheDailyDot">{{Cite web|url=http://www.dailydot.com/business/wikipedia-visual-editor-wysiwyg/|title=Will Wikipedia's pretty new editing software solve its recruitment crisis?|last=Tim Sampson|date=2012-07-04|website=[[The Daily Dot]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927181859/http://www.dailydot.com/business/wikipedia-visual-editor-wysiwyg/|archive-date=2013-09-27|access-date=2013-07-27}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਐਡੀਟਰ ਨੂੰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਓਪਟ-ਆਉਟ ਤੋਂ ਓਪਟ-ਇਨ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="thereg">{{Cite news|url=https://www.theregister.co.uk/2013/09/25/wikipedia_peasants_revolt/|title=Revolting peasants force Wikipedia to cut'n'paste Visual Editor into the bin|last=Andrew Orlowski|date=2013-09-25|work=[[The Register]]|access-date=2013-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001154730/http://www.theregister.co.uk/2013/09/25/wikipedia_peasants_revolt/|archive-date=2013-10-01}}</ref><ref name="dd-kww">{{Cite news|url=http://www.dailydot.com/news/wikipedia-visualeditor-kww-patch/|title=Wikipedia faces revolt over VisualEditor|last=Tim Sampson|date=2013-09-24|work=The Daily Dot|access-date=2013-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925165757/http://www.dailydot.com/news/wikipedia-visualeditor-kww-patch/|archive-date=2013-09-25}}</ref> ਪਰ ਅਗਲੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਨਵੇਂ ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ) ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਤੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਐਡੀਟਰ ਨਵੇਂ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।<ref name="May2015study">{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Research:VisualEditor%27s_effect_on_newly_registered_editors/May_2015_study&oldid=15155528|title=VisualEditor's effect on newly registered editors/May 2015 study|website=Wikimedia.org|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=2 August 2016}}</ref> == ਵਿਕਾਸ == [[File:Editing_makes_me_feel_stupid.ogv|thumb|'Editing makes me feel stupid' - user tests commissioned by the Wikimedia Foundation from 2009 which demonstrate the difficulty that ordinary users were having with editing MediaWiki code.]] [[File:Wikimania_2013_-_VisualEditor_-_The_present_and_future_of_editing_our_wikis.webm|right|thumb|200x200px|In a presentation from [[ਵਿੱਕੀਮੈਨੀਆ|Wikimania 2013]], the team developing the software presented it to attendees]] [[ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਸਲ ਵੈਬ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੰਪਾਦਕ ਇੱਕ ਸਾਦਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ-ਅਧਾਰਤ ਟੈਕਸਟ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਐਡਿਟਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਵਿਕੀ|ਵਿਕੀ ਮਾਰਕਅਪ]] ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।<ref name="ghacks">{{Cite web|url=http://www.ghacks.net/2012/02/24/wikipedia-visual-editor-coming-soon/|title=Wikipedia Visual Editor Coming Soon|last=Martin Brinkmann|date=2012-02-24|website=[[ghacks]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927175934/http://www.ghacks.net/2012/02/24/wikipedia-visual-editor-coming-soon/|archive-date=2013-09-27|access-date=2013-07-28}}</ref> ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮਾਰਕਅਪ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਡਬਲਿਊ.ਵਾਈ.ਐਸ.ਆਈ.ਡਬਲਿਊ.ਜੀ. ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਕੀਪੀਡੀਅਨਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅੜਿੱਕੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ, ਅਤੇ 2006 [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ|ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਸੰਖਿਆ]] 50,000 ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ 35,000 ਤੋਂ ਉਲਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ 2007 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਸੀ।<ref name="TheEconomist"/><ref name="TheDailyDot"/> ਇਹ ਇੱਕ1m ਡਾਲਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਵੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਟੀਚਾ ਦੋਵਾਂ ਸਾਬਕਾ ਵਿਕੀ ਮਾਰਕਅਪ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ.ਵਾਈ.ਐਸ.ਆਈ.ਡਬਲਿਊ.ਜੀ. ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਐਡੀਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ ਹੈ।<ref name="h-online2011">{{Cite web|url=http://www.h-online.com/open/news/item/Wikimedia-testing-visual-editor-1394872.html|title=Wikimedia testing visual editor|last=ehe|date=2011-12-14|website=[[h-online]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727133929/http://www.h-online.com/open/news/item/Wikimedia-testing-visual-editor-1394872.html|archive-date=2013-07-27|access-date=2013-07-28}}</ref> ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜੈ ਵਾਲਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਮੀਦ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੁਰਤਗਾਲੀ]], ਅਤੇ ਸਾਈਟ ਦੇ [[ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਇੰਡੀਕ-ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੀ ਹੈ।<ref group="note">Respective Wikipedia websites: [//ar.wikipedia.org/ Arabic], [//pt.wikipedia.org/ Portuguese] and Indic languages' [//ur.wikipedia.org/ Urdu], [//hi.wikipedia.org/ Hindi], [//bh.wikipedia.org/ Bihari], [//gu.wikipedia.org/ Gujarati]</ref> == ਇਹ ਵੀ ਖੋ == * [[ਵੈਬ ਬ੍ਰਾsersਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਵੈਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਨੋਟ == {{ਹਵਾਲੇ|2|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|last=Roth|first=Amy|last2=Davis|first2=Rochelle|last3=Carver|first3=Brian|year=2013|title=Assigning Wikipedia editing: Triangulation toward understanding university student engagement|journal=[[First Monday (journal)|First Monday]]|volume=18|issue=6|doi=10.5210/fm.v18i6.4340}} * Florian Leander Mayer. "Erfolgsfaktoren von Social Media: Wie "funktionieren" Wikis?: Eine vergleichende Analyse kollaborativer Kommunikationssysteme im Internet, in Organisationen und in Gruppen" (2013) Lit Verlag, pp.&nbsp;30–32.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3643122100|978-3643122100]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[mw:VisualEditor|MediaWiki VisualEditor]] * [[mw:Extension:VisualEditor|MediaWiki Extension: VisualEditor]] * [http://community.wikia.com/wiki/Help:VisualEditor Help:VisualEditor - Community Central] * [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/wikimania2006/b/b5/CS1_slides.pdf What you see is Wiki - Questioning WYSIWYG in the Internet Age] * [http://www.mediawiki.org/wiki/Alternative_parsers MediaWiki alternative parsers] * [http://www.trevorparscal.com/resume/slides/building-a-visual-editor-for-wikipedia-with-notes@wikimania-2012.pdf Building a Visual Editor for Wikipedia] * [https://web.archive.org/web/20131213105804/http://www.wired.com/business/2008/12/wikipedias-wysi/ Wired Wikipedia's WYSIWYG Dilemma] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ]] 8lmvvftw8lel0vnnk8py0aj4k2tcsg0 0 132156 851403 848711 2026-11-03T23:27:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851403 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|name=Roddam Narasimha|image=Rodham Narasimha.jpg|birth_date={{birth date|1933|7|20|df=y}}|birth_place=|death_date={{death date and age|2020|12|14|1933|7|20|df=y}}|death_place=[[Bangalore]], [[Karnataka]], India|field=[[Fluid dynamics]]|work_institutions=|alma_mater=[[Mysore University]]<br>[[Indian Institute of Science]]<br/>[[California Institute of Technology]]|thesis_title=Some Flow Problems in Rarefied Gas Dynamics <ref>{{Cite thesis|title=Some flow problems in rarefied gas dynamics|url=https://resolver.caltech.edu/CaltechETD:etd-11042003-095050|publisher=California Institute of Technology|date=1961|degree=phd|language=en|first=Roddam|last=Narasimha|access-date=15 December 2020|archive-date=15 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215173011/https://thesis.library.caltech.edu/4400/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Caltech Thesis Library - Roddam Narasimha|url=https://thesis.library.caltech.edu/4400/1/Narasimha_r_1961.pdf|access-date=15 December 2020|website=Caltech Library|archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215072942/https://thesis.library.caltech.edu/4400/1/Narasimha_r_1961.pdf|url-status=dead}}</ref>|thesis_year=1961|doctoral_advisor=[[Hans W. Liepmann]]<ref>{{cite web |url=https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=121035 |title=Roddam Narasimha – The Mathematics Genealogy Project |publisher=Genealogy.math.ndsu.nodak.edu |date=4 April 2017 |access-date=14 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809104316/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=121035 |archive-date=9 ਅਗਸਤ 2018 |url-status=dead}}</ref>|doctoral_students=[[K. R. Sreenivasan]]<ref>{{cite web | url=https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=136929 | title=Katepalli R. Sreenivasan | publisher=Mathematics Geneaology Project | access-date=5 November 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132159/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=136929 | archive-date=6 ਨਵੰਬਰ 2018 | url-status=dead }}</ref> <br /> [[Rama Govindarajan]]<ref>{{cite news |last1=Desikan |first1=Shubashree |last2=Kulkarni |first2=Tanu |title=An intellect with a passion for learning, discussing and teaching |url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/an-intellect-with-a-passion-for-learning-discussing-and-teaching/article33339048.ece |access-date=16 December 2020 |work=[[The Hindu]] |date=16 December 2020}}</ref>}} '''ਰੋੱਦਮ ਨਰਸਿਮਹਾ''' (20 ਜੁਲਾਈ 1933 -14 ਦਸੰਬਰ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਏਰੋਸਪੇਸ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਤਰਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ]] ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ]] (1962–1999) ਵਿੱਚ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਰੋਸਪੇਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ (1984–1993) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਾਇੰਟਫਿਕ ਰਿਸਰਚ (ਜੇ.ਐਨ.ਸੀ ਏ.ਐਸ.ਆਰ., 2000–2014) ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਮਕੈਨਿਕਸ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nal.res.in/en/latestupdate?ar_id=209|title=Prof Roddam Narasimha, former Director of CSIR-National Aerospace Laboratories (from 1984 to 1993) is no more. – CSIR – NAL|website=www.nal.res.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215173000/https://www.nal.res.in/en/latestupdate?ar_id=209|archive-date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> ਉਹ ਜੇ.ਐਨ.ਸੀ.ਏ.ਐਸ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਡੀ.ਐਸ.ਟੀ. ਈਅਰ-ਆਫ-ਸਾਇੰਸ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈੱਟ ਐਂਡ ਵਿਟਨੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਰਿਹਾ।ਨਰਸਿਮਹਾ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838|title=Padma Awards|date=29 January 2013|publisher=pib|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104034429/http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838|archive-date=4 November 2013|access-date=29 January 2013}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਨਰਸਿਮਹਾ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਜੁਲਾਈ 1933 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਅਨੰਤਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ|ਅਨੰਤਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਰੋੱਦਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://bhavana.org.in/roddam-narasimha/|title=Aakaasha Raaya – Bhāvanā|language=en-US|access-date=15 December 2020}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਆਰ.ਐਲ. ਨਰਸਿਮਈਆ, ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿਗਿਆਨ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭੌਤਿਕੀ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2020/12/15/roddam-narasimha-a-keen-scientific-mind-and-scholar.html|title=Roddam Narasimha: A keen scientific mind and scholar|website=The Week|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215173025/https://www.theweek.in/news/india/2020/12/15/roddam-narasimha-a-keen-scientific-mind-and-scholar.html|archive-date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> ਨਰਸਿਮਹਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗੁਆਂਢੀ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name=":1"/> ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰਾਇਆ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ [[ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਜਿੱਥੇ ਐਰੋਨੋਟਿਕਲ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਸਪਿਟਫਾਇਰ ਏਰੋਕਰਾਫਟ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ, ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 1953 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ]] ਜਾਂ ਬਰਮਾਹ ਸ਼ੈਲ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਬੰਗਲੌਰ 'ਚ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.galcit.caltech.edu/about/history#1941|title=Caltech Aerospace (GALCIT)|publisher=Galcit.caltech.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114064710/http://www.galcit.caltech.edu/about/history#1941|archive-date=14 November 2013|access-date=14 April 2018}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ [[ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] ਵਿਖੇ ਹੰਸ ਲੀਪਮੈਨ ਅਧੀਨ 1961 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://desktop.jncasr.ac.in/uploaded/roddam/file/Narasimha_r_1961.pdf|title=Flow Problems in Rarefied Gas Dynamics|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304132410/http://desktop.jncasr.ac.in/uploaded/roddam/file/Narasimha_r_1961.pdf|archive-date=4 March 2016}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਨਰਸਿਮਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਕੈਰੀਅਰ, [[ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ]] ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਕੈਲਟੈਕ]] ਵਿਖੇ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਕੀਤੀ]]। ਰੂਸੀ [[ਸਪੂਤਨਿਕ-1|ਸਪੂਤਿਕ-1]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਹੰਸ ਡਬਲਿਊ. ਲੀਪਮੈਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਦੁਰਲੱਭ ਗੈਸ ਅਤੇ ਤਰਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://theprint.in/science/aerospace-scientist-roddam-narasimha-an-authority-on-fluid-dynamics-dies-at-87/567020/|title=Aerospace scientist Roddam Narasimha, 'an authority on fluid dynamics', dies at 87|last=Sandhya Ramesh|date=15 December 2020|website=[[ThePrint]]|language=en-US|access-date=16 December 2020}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਖੋਜ ਨੂੰ ਨਾਸਾ ਜੀਟ ਪ੍ਰੋਪਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਖੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਐਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਸੁਪਰਸੋਨਿਕ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਿਲੇ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1962 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਐਰੋਨੋਟਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ (1962–1999) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ]] ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗੜਬੜ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਅਤੇ ਰੀਮੇਨਮੇਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ (ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ) ਤੋਂ ਲੈਮੀਨੇਰ (ਸੁਚਾਰੂ) ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name=":2"/> 1970 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਲਾਈਨਜ਼ ਅਵਰੋ 748 ਦੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://bhavana.org.in/roddam-narasimha-part2/|title=Above the Clouds – Bhāvanā|language=en-US|access-date=16 December 2020}}</ref> ਉਹ ਇਸਰੋ ਕੇ.ਆਰ.ਰਮਨਾਥਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (1994–1999) ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਰੋਸਪੇਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ (1984–1993) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ (1997–2004) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਾਇੰਟਫਿਕ ਰਿਸਰਚ (ਜੇ.ਐਨ.ਸੀ.ਏ.ਐਸ.ਆਰ.), [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੌਰ]] (2000-2014) ਵਿਖੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਮਕੈਨਿਕਸ ਯੂਨਿਟ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nal.res.in/en/latestupdate?ar_id=209|title=Prof Roddam Narasimha, former Director of CSIR-National Aerospace Laboratories (from 1984 to 1993) is no more. - CSIR - NAL|website=www.nal.res.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215173000/https://www.nal.res.in/en/latestupdate?ar_id=209|archive-date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> ਉਹ ਜੇ.ਐਨ.ਸੀ.ਏ.ਐਸ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਡੀ.ਐਸ.ਟੀ. ਈਅਰ-ਆਫ-ਸਾਇੰਸ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ 'ਚ ਪ੍ਰੈੱਟ ਐਂਡ ਵਿਟਨੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਰਿਹਾ।<ref name=":2"/><ref name="JNCASR_bio">{{Cite web|url=http://www.jncasr.ac.in/roddam/index.php?menu_id=2&user_id=12&page_id=560|title=Narasimha Roddam - Academic profile|website=www.jncasr.ac.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513232525/http://www.jncasr.ac.in/roddam/index.php?menu_id=2&user_id=12&page_id=560|archive-date=13 May 2016|access-date=15 December 2020}}</ref> ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੈਲਟੈਕ, [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਲੈਂਗਲੇ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ, ਸਟ੍ਰਥਕਲਾਈਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਰੋਸਪੇਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਰਸਿਮਹਾ ਨੇ ਤਰਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ।<ref name=":2"/><ref>{{Cite web|url=https://nal-ir.nal.res.in/1696/|title=Direct Numerical Simulation of Turbulence on the Flosolver MK3 Parallel Computer|last=Basu|first=A. J.|last2=Sinha|first2=U. N.|date=1992-06-01|website=nal-ir.nal.res.in|language=en|access-date=2020-12-16|last3=Narasimha|first3=R.}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਲਕੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/-pained-by-his-demise-pm-modi-condoles-death-of-aerospace-scientist-roddam-narasimha-11608014788602.html|title='Pained by his demise': PM Modi condoles death of Professor Roddam Narasimha|last=Writer|first=Staff|date=15 December 2020|website=mint|language=en|access-date=16 December 2020}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == ਨਰਸਿਮਹਾ ਅਮਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਫੈਲੋ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਐਰੋਨੌਟਿਕਸ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੋਨੇਟਿਕਸ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਸੀ। ਉਹ ਕੈਲਟੈਕ ਅਤੇ ਆਈ.ਆਈ.ਐਸ.ਸੀ. ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.galcit.caltech.edu/people/distinguished|title=Caltech Aerospace (GALCIT) &#124; Distinguished Alumni|date=31 October 2009|publisher=Galcit.caltech.edu|access-date=14 April 2018|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410002859/http://galcit.caltech.edu/people/distinguished|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.aero.iisc.ernet.in/dalumni_list.php|title=Distinguished Alumni List|publisher=[[Indian Institute of Science]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130315002420/http://www.aero.iisc.ernet.in/dalumni_list.php|archive-date=15 March 2013|access-date=11 July 2012}}</ref> ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=05022000|title=2000 NAS New Member Elections|date=2 May 2000|publisher=.nationalacademies.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013172400/http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=05022000|archive-date=13 October 2017|access-date=14 April 2018}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * 1985{{Spaced en dash}}ਐਸ ਐਸ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.insaindia.res.in/detail/N79-0510|title=INSA :: Indian Fellow Detail|website=webcache.googleusercontent.com|access-date=16 December 2020|archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227094235/http://insaindia.res.in/detail/N79-0510|dead-url=yes}}</ref> * 1987{{Spaced en dash}}[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।<ref name=":3"/> * 1990{{Spaced en dash}}ਗੁੱਜਰਮਲ ਮੋਦੀ ਅਵਾਰਡ * 1998{{Spaced en dash}}[[ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਆਇੰਗਰ|ਸ. ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] ਮੈਡਲ, ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ * 2000{{Spaced en dash}}ਫਉਇਡ ਡਾਈਨਮਿਕਸ ਅਵਾਰਡ, ਅਮਰੀਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਏਰੋਨੌਟਿਕਸ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੌਨੌਟਿਕਸ * 2008{{Spaced en dash}}ਟ੍ਰਾਈਸਟ ਸਾਇੰਸ ਇਨਾਮ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕਾਦਮੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.nature.com/news/2008/081217/pdf/456860a.pdf|title=Nature - Prize Winners of the Year (2008)|website=Nature|access-date=15 December 2020}}</ref> * 2009{{Spaced en dash}}ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਕਾਂਗਰਸ, ਗੁਲਬਰਗਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Bangalore/article23619.ece|title=Honour for scientist Roddam Narasimha|date=22 September 2009|access-date=30 May 2012|publisher=The Hindu.com|agency=Associated Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227233052/http://www.thehindu.com/news/cities/Bangalore/article23619.ece|archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|url-status=dead}}</ref> * 2013{{Spaced en dash}}[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-padma-vibhushan-awardee-aerospace-scientist-roddam-narasimha-dies-at-87/367269|title=Padma Vibhushan Awardee Aerospace Scientist Roddam Narasimha Dies At 87|website=Outlook India|access-date=16 December 2020}}</ref><ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|access-date=21 July 2015|dead-url=yes}}</ref> * 2019{{Spaced en dash}}ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮੈਟਰਨਿੰਗ ਇਨ ਸਾਇੰਸ, [[ਨੇਚਰ (ਰਸਾਲਾ)|''ਨੇਚਰ'']] ਮੈਗਜ਼ੀਨ <ref>{{Cite journal|last=Dance|first=Amber|date=6 February 2020|title=What the best mentors do|url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-00351-7|journal=Nature|language=en|doi=10.1038/d41586-020-00351-7}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/roddam-narasimha-1933-2020-almost-perfect-guru-steeped-in-indian-tradition-7106467/|title=Roddam Narasimha (1933-2020): 'Almost perfect guru, steeped in Indian tradition'|date=16 December 2020|website=The Indian Express|language=en|access-date=16 December 2020}}</ref> ਉਹ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.jncasr.ac.in/roddam/index.php?menu_id=42&user_id=12&page_id=824|title=Narasimha Roddam - Publications|date=24 January 2012|publisher=Jncasr.ac.in|access-date=14 April 2018|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305025531/http://www.jncasr.ac.in/roddam/index.php?menu_id=42&user_id=12&page_id=824|dead-url=yes}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਨਰਸਿਮਹਾ ਦੀ ਮੌਤ 14 ਦਸੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਐਮ.ਐਸ. ਰਮਈਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬਰੇਨ ਹੈਮਰੇਜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਉਹ 87 ਸਾਲਾ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/padma-vibhushan-awardee-and-eminent-aerospace-scientist-roddam-narasimha-dies/story-OjKQNQfgRGBgGU7mBzjMwM.html|title=Padma Vibhushan awardee and eminent aerospace scientist Roddam Narasimha dies|date=15 December 2020|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215173004/https://www.hindustantimes.com/india-news/over-rs-100-lakh-cr-worth-infrastructure-projects-underway-by-2024-25-gadkari/story-Q1kb0cEQHy2oUE83Vbz5VO.html|archive-date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RbwKyAEACAAJ|title=Orifice Flow at High Knudsen Numbers|last=Narasimha|first=Roddam|date=1961|publisher=Guggenheim Aeronautical Laboratory|language=en}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q2_6xwEACAAJ|title=Collisionless Expansion of Gases Into Vacuum|last=Narasimha|first=Roddam|date=1962|publisher=Guggenheim Aeronautical Laboratory|language=en}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KlyNAQAACAAJ|title=Effect of Longitudinal Surface Curvature on Boundary Layers|last=Narasimha|first=Roddam|last2=Ojha|first2=S. K.|date=1967|language=en}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XpFxcweodqQC|title=The Dynamics of Technology: Creation and Diffusion of Skills and Knowledge|last=Narasimha|first=Roddam|last2=Srinivasan|first2=J.|last3=Biswas|first3=S. K.|date=2003|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-9670-5|language=en}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MWPlGwAACAAJ|title=Developments in Fluid Mechanics and Space Technology: Asian Congress of Fluid Mechanics|last=Kalam|first=APJ Abdul|last2=Narasimha|first2=Roddam|last3=Dhawan|first3=Satish|date=1988|language=en}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.jncasr.ac.in/roddam Homepage at JNCASR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911051329/http://www.jncasr.ac.in/roddam/ |date=2017-09-11 }} * [http://www.jncasr.ac.in/roddam/index.php?menu_id=2&user_id=12&page_id=560 Academic profile at JNCASR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513232525/http://www.jncasr.ac.in/roddam/index.php?menu_id=2&user_id=12&page_id=560 |date=2016-05-13 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] cx2ef4nq7rafpr3lnxyi1my1fr58mnc 0 132567 851277 674836 2026-11-03T14:30:44Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851277 wikitext text/x-wiki {{Infobox hieroglyphs||title=Ammit|name=<hiero>a-m-F10-m-t*Z2ss:A14</hiero><ref name=Wörterbuch />|name transcription=''ꜥm-mwt''|name explanation=''devourer of the dead''|image1=Ammit.svg|image1-width=190px}} [[ਤਸਵੀਰ:El_pesado_del_corazón_en_el_Papiro_de_Hunefer.jpg|thumb| ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਸੀਨ [[ਪਪਾੲਿਰਸ|ਪਪਾਇਰਸ]] ਦੇ ਹਨੇਫਰ (ca. 1375 ਬੀ.ਸੀ.) ਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੁਨੇਫਰ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬੋਝ ਕੁਲ ਨੂੰ<a href="./ਸੱਚ ਦਾ ਖੰਭ" rel="mw:WikiLink" data-linkid="33" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Maat&amp;quot;,&amp;quot;thumbnail&amp;quot;:{&amp;quot;source&amp;quot;:&amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Maat.svg/38px-Maat.svg.png&amp;quot;,&amp;quot;width&amp;quot;:38,&amp;quot;height&amp;quot;:80},&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Egyptian{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} deity and concepts of truth, order and justice&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q170471&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;mt&amp;quot;}" class="mw-redirect cx-link" id="mwEw" title="ਸੱਚ ਦਾ ਖੰਭ">ਸੱਚ ਦੇ ਖੰਭ</a> ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤੇ [[ਗਿੱਦੜ]] ਨੂੰ ਅਨੂਬਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਦੇਵਤਾ|ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ]] ਲਿਖਾਰੀ, [[ਕਾਲਾ ਬੁਜ਼ਾ|ਇਬਿਸ-]] ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਥੌਥ, ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਖੰਭ ਨਾਲੋਂ ਹਲਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਨੀਫਰ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਡੀਕ '''ਇੰਮੀਟ''' ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ [[ਮਿਸਰ|ਮਿਸਰੀਆਂ]] ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਵਿਜਨੇਟ ਇਕ ਆਮ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.egyptartsite.com/hall1.html|title=Egyptian Book of the Dead|publisher=Egyptartsite.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926051942/http://www.egyptartsite.com/hall1.html|archive-date=2012-09-26|access-date=2012-08-18}}</ref>]] ਅਮਿੱਤ( /AE ਮੀਟਰ ɪ t / ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ, "ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ"; <ref name="Wörterbuch">Erman, Adolf; Grapow, Hermann (1926-1961) ''Wörterbuch der ägyptischen Sprache'', Berlin: Akademie-Verlag, volume 1, page 184.9</ref> ਇਹ ਵੀ ਅਮੂਤ ਜਾਂ ਅਹਿਮਤ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੂਤ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਰਿਆਈ ਘੋੜੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਯਾਨੀ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ "ਆਦਮ-ਖਾਣ" ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਜਾਨਵਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ [[ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ|ਮਜ਼ਾਕੀਆ]] ਦੇਵਤਾ, ਉਸਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ "ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵੌਹਰ", " [[ਦਿਲ|ਦਿਲਾਂ]] ਦਾ [[ਦਿਲ|ਖਾਣਾ]] ", ਅਤੇ "ਮੌਤ ਦਾ ਮਹਾਨ" ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। <ref>{{Cite book|title=The Routledge Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses, Second Edition|url=https://archive.org/details/routledgediction0000hart|last=Hart|first=George|publisher=Routledge|year=2005|isbn=978-0-203-02362-4}}</ref> ਅਮਿਤ ਮਿਸਰੀ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਡੁਆਟ ਵਿਚ ਨਿਆਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਸੱਚ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ, ਅਨੂਬਿਸ ਨੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਤੋਲ ਮੱਤ ਦੇ ਖੰਭ, ਸੱਚ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸ਼ੁਤਰਮੁਰਗ ਦੇ ਖੰਭ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਖੰਭ ਅਕਸਰ ਮਾ'ਟ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ)।ਜੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਮਿੱਤ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਓਸੀਰਿਸ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਅਮਿਤ ਨੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਲਈ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ "ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਰਨਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਮਿਤ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਗ ਦੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿਚ, ਨਾਕਾਬਲ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਝੀਲ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਿਤ ਅਤੇ ਝੀਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਇਕੋ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == hon2sz3bc7tmpmdqmcdekp32m5ctzcz 0 133140 851327 743775 2026-11-03T17:58:46Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851327 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇਵੀ|image=|caption=|birth_date={{birth date|df=yes|1933|04|29}}|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/photo-features/bengali-women-filmmakers-who-have-made-india-proud/Arundhati-Devi/photostory/63927020.cms|title=Arundhati Devi - Bengali women filmmakers who have made India proud|last=|first=|date=|website=The Times of India|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=9 November 2019}}</ref>|birth_place=ਬਾਰਿਸਲ (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿਚ)|death_date={{Death date and age|df=yes|1999|1|1|1933|04|29}}|years_active=1940{{dash}}1982|notable_works={{ubl|''ਬਿਚਾਰਕ''|''ਜਾਤੁਗ੍ਰਿਹਾ''}}|spouse=ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ|children=ਅਨੁਰਾਧਾ ਘੋਸ਼<br/>ਅਨਿੰਦਿਆ ਸਿਨਹਾ|father=ਬਿਭੂਤੀਚਰਨ ਗੁਹਾ ਥਾਕੁਰਤਾ}}'''ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇਵੀ''' (ਅਰੁੰਧਤੀ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/people/arundhati-devi-2482|title=Arundhati Devi movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com|website=Cinestaan|access-date=2019-03-10|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919130339/https://www.cinestaan.com/people/arundhati-devi-2482|url-status=dead}}</ref> ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇਵੀ [[ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਲਾਸਰੰਜਨ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1940 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿਖੇ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.anandabazar.com/supplementary/patrika/sophisticated-arundhati-devi-was-described-as-woman-of-class-1.1068523|title=অন্তরের অন্দরে রয়ে গেল গান|last=|first=|date=|website=anandabazar.com|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=9 November 2019}}</ref> ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਰਤਿਕ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਹਾਂਪ੍ਰਸਥਾਨਰ ਪਾਠੇ'' (1952) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਯਾਤਰਿਕ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://sharebiz.net/%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE-%E0%A6%B0-%E0%A6%A3-%E0%A6%85%E0%A6%B0%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A7%E0%A6%A4%E0%A7%80-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC%E0%A7%80/|title=স্ম র ণ : অরুন্ধতী দেবী|last=|first=|date=|website=শেয়ার বিজ|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206054420/http://sharebiz.net/%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%ae-%e0%a6%b0-%e0%a6%a3-%e0%a6%85%e0%a6%b0%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%8d%e0%a6%a7%e0%a6%a4%e0%a7%80-%e0%a6%a6%e0%a7%87%e0%a6%ac%e0%a7%80/|archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|access-date=9 November 2019|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਨਾਭਾਜਨਮਾ'' ਵਿਚ ਦੇਵਕੀ ਕੁਮਾਰ ਬੋਸ (1956), ''ਚਲਾਚਲ'' ਵਿਚ ਅਸਿਤ ਸੇਨ (1956) ਅਤੇ ''ਪੰਚਤਾਪਾ'' (1957), ਮਾਂ (1956) ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ, ''ਮਮਤਾ'' (1957), ''ਬਿਚਾਰਕ'' (1959) ਅਤੇ ''ਆਕਾਸ਼ਪਤਾਲ (''1960), 1963 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬਿਜੌਏ ਬੋਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਭਾਗੀਨੀ ਨਿਵੇਦਿਤਾ'' (1962) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਬੀ.ਐਫ.ਜੇ.ਏ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1967 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ 14ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਛੂਤੀ'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਅਧਾਰਿਤ ਉੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.gomolo.com/9/national-film-awards-1966|title=National Film Awards (1966)|website=gomolo.com|access-date=2021-02-27|archive-date=2017-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227140304/http://www.gomolo.com/9/national-film-awards-1966|dead-url=yes}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਾਰਿਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1955 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਮੁਖਰਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਸਕਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ 1957 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਰਲਿਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ [[ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਨਿੰਦਿਆ ਸਿਨਹਾ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 1990 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। <ref>[http://www.upperstall.com/people/arundhati-devi Arundhati Devi in Upperstall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110909093828/http://www.upperstall.com/people/arundhati-devi|date=9 September 2011}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ; ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * 1976 ''ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ'' * 1972 ''ਪੱਦੀ ਪਿਸ਼ੀਰ ਬਰਮੀ ਬਕਸ਼ਾ'' (ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ) * 1969 ''ਮੇਘ-ਓ-ਰੁਦਰਾ'' (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ) * 1967 ''ਛੂਤੀ'' (ਉਸਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਅਭਿਨੈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਵੀ) * 1964 ''ਜਤੁਗਰੀ'' ਵਿਚ ਮਧੂਰੀ ਵਜੋਂ * 1962 ''ਸ਼ੀਲੀਬਾਰੀ'' * 1962 ''ਭਾਗੀਨੀ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਬਤੌਰ'' [[ਸਿਸਟਰ ਨਿਵੇਦਿਤਾ]] * 1961 ''ਝਿੰਡਰ ਬੋਂਦੀ'' * 1960 ''ਖੁਦੀਤਾ ਪਾਸ਼ਨ'' * 1960 ''ਇੰਦਰਧਨੁ'' * 1960 ''ਅਕਾਸ਼-ਪਤਾਲ'' * 1959 ''ਬਿਚਾਰਕ'' (ਉਹ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਈ) * 1959 ''ਸ਼ਸ਼ੀ ਬਾਬੁਰ ਸੰਸਾਰ'' * 1959 ''ਪੁਸ਼ਪਾਧਨੁ'' * 1958 ''ਮਨਮੋਈ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ'' ਵਿਚ ਨਿਹਾਰੀਕਾ ਵਜੋਂ * 1956 ''ਚਲਾਚਲ'' * 1956 ''ਨਾਭਾਜਨਮਾ'' * 1955 ''ਦਸ਼ਯੋਮੋਹਨ'' ਵਿਚ ਚਪਲਾ ਉਰਫ ਮਿਸ ਸੰਧਿਆ ਰੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ * 1955 ਦੁ''-ਜਾਨੇ'' * 1955 ''ਗੋਧੁਲੀ'' * 1954 ''ਛੇਲੇ ਕਾਰ'' ਵਿਚ ਮਿਲੀ ਵਜੋਂ * 1954 ''ਨਾਦ-ਓ-ਨਾਦੀ'' * 1952 ''ਮਹਾਪ੍ਰਸਥਾਨਰ'' ''ਪਾਠੇ'' ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ * 1952 ''ਯਤ੍ਰਿਕ'' ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਹਾ ਪ੍ਰਸਥਾਨਰ ਪਾਠੇ ਦਾ'' ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ) ; ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * 1985 ''ਗੋਕੁਲ'' * 1983 ''ਦੀਪਾਰ ਪ੍ਰੇਮ'' * 1972 ''ਪੜੀ ਪਿਸ਼ਿਰ ਬਰਮੀ ਬਕਸ਼ਾ'' * 1969 ''ਮੇਘ ਓ ਰੁਦ੍ਰਾ'' <ref>{{Cite web|url=https://www.anandabazar.com/editorial/letters-to-the-editor/some-information-on-arundhati-devi-and-her-music-career-1.1071240|title=সুরকার অরুন্ধতী|last=|first=|date=|website=anandabazar.com|language=bn|archive-url=|archive-date=|access-date=21 February 2020}}</ref> * 1967 ''ਛੂਤੀ'' (ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਵੀ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0222438|name=Arundhati Devi}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] 2bfxza6we1pfmezr2f6k77cyu92mgbv 0 133403 851322 709433 2026-11-03T17:37:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851322 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|honorific_prefix=|turnedpro=|other_interests=|website=|country={{IND}}|sport=[[Shooting sports|shooting]]|rank=|event=[[Air gun|Air rifle]]|universityteam=|collegeteam=|league=|league_type=|club=|team=|partner=|spouse=|former_partner=|coach=|retired=|coaching=|module2=|worlds=Finished at 7 position at the junior shooting competition at [[Czech Republic]] in May 2017.In 2018 ISSF world cup she won 2 Bronze medal.|regionals=|nationals=2016-2 Gold; 7 Silver .2017– 8 Gold, 3 Bronze|olympics=|paralympics=|highestranking=|pb=|life_partner=|weight=|name=Mehuli Ghosh|citizenship=Indian|honorific_suffix=|image=Mehuli Ghosh at 2018 Summer Youth Olympics.jpg|image_size=|alt=|caption=Mehuli Ghosh with her silver medal from the 10 metre air rifle at the 2018 Summer Youth Olympics|headercolor=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=|nickname=|nationality=Indian|ethnicity=|birth_date={{Birth date and age|2000|11|20|df=y}}|height=|birth_place=|death_date=|death_place=|resting_place=|resting_place_coordinates=|monuments=|residence=[[Baidyabati]], [[Hooghly district]], [[West Bengal]], [[India]]|education=[[Techno India Group Public School]], [[Chinsurah, Hooghly]]|alma_mater=|occupation=Shooter|years_active=2014–|employer=|agent=|medaltemplates={{MedalSport|Women's [[Shooting sports|shooting]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[ISSF World Shooting Championships|World Championships]]}} {{MedalSilver|[[2018 ISSF World Shooting Championships|2018 Changwon]]|10 m team air rifle}} {{MedalCompetition|[[Youth Olympic Games]]}} {{MedalSilver| [[2018 Youth Olympic Games|2018 Buenos Aires]] | [[Shooting at the 2018 Summer Youth Olympics – Girls' 10 metre air rifle|10 m air rifle]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalSilver|[[2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]]|[[Shooting at the 2018 Commonwealth Games – Women's 10 metre air rifle|10m Air Rifle]]}} {{MedalCompetition|[[South Asian Games]]}} {{MedalGold|[[2019 South Asian Games|2019 Kathmandu]]|[[Shooting at the 2019 South Asian Games|10m Air Rifle]]}}}} '''ਮੇਹੁਲੀ ਘੋਸ਼''' (ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ|ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੂਨੀਅਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/commonwealth-games/2018-commonwealth-games-know-your-cwg-athlete-mehuli-ghosh/articleshow/63534542.cms|title=2018 Commonwealth Games: Know your CWG athlete: Mehuli Ghosh|date=29 March 2018|access-date=5 April 2018}}</ref> 123 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ [[ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ]] ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ 2018 ਜੂਨੀਅਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਅਥਲੀਟ ਸੀ। ਉਹ ਉਥੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। 2018 ਦੌਰਾਨ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ, [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਮਾਰਟੀਨਾ ਵੇਲੋਸੋ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਪੋਰਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਆਈ.ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ) ਅਨੁਸਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.anandabazar.com/sport/mehuli-is-a-changed-girl-and-matured-too-says-joydeep-karmakar-dgtl-1.784328?ref=%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A6%BF-%E0%A6%98%E0%A7%8B%E0%A6%B7-topics-topic-stry|title=‘শুঁয়োপোকা থেকে মেহুলি এখন প্রজাপতি’|last=চৌধুরী|first=সুচরিতা সেন|work=Anandabazar Patrika|access-date=28 August 2018|language=bn}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.issf-sports.org/|title=ISSF - International Shooting Sport Federation - issf-sports.org|website=www.issf-sports.org|language=en|access-date=28 August 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?evlinkid=AR60W|title=ISSF - International Shooting Sport Federation - issf-sports.org|website=www.issf-sports.org|language=en|access-date=28 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828203224/https://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?evlinkid=AR60W|archive-date=28 ਅਗਸਤ 2018|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ == ਮੇਹੁਲੀ 2014 ਵਿੱਚ ਸਰਾਮਪੁਰ ਰਾਈਫਲ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ 'ਤੇ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮੇਹੁਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ [[ਜੋਆਏਦੀਪ ਕਰਮਾਕਰ]] ਨੇ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜੋਆਏਦੀਪ ਕਰਮਾਕਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਲਈ ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। 2017 ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ, ਮੇਹੁਲੀ ਨੇ ਅੱਠ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਸ਼ੂਟਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। <ref name="toi2">{{Cite web|url=http://timesofindia.com/sports/more-sports/shooting/teenaged-mehuli-shines-in-national-shooting-trials/articleshow/56642537.cms|title=Mehuli Shines in national shooting Trails|archive-url=https://archive.today/20170709072554/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/shooting/teenaged-mehuli-shines-in-national-shooting-trials/articleshow/56642537.cms|archive-date=9 July 2017|access-date=9 July 2017}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:2018-10-08_Shooting_at_2018_Summer_Youth_Olympics_–_Girls'_10_metre_air_rifle_(Martin_Rulsch)_018.jpg|left|thumb| 2018 ਦੇ ਸਮਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਦੌਰਾਨ ਮੇਹੁਲੀ ਘੋਸ਼।]] 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ [[ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ]] ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਤਿਆਰੀ ਜੂਨੀਅਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਹ [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿਚ ਹੋਈ ਜੂਨੀਅਰ ਵਰਲਡ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ 17 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref name="toi1">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/shooting/shooter-mehuli-finishes-7th-in-czech-meet/articleshow/58861979.cms|title=Shooter Mehuli Finishes at 7th Position in Czech Meet|archive-url=https://archive.today/20170709062623/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/shooting/shooter-mehuli-finishes-7th-in-czech-meet/articleshow/58861979.cms|archive-date=9 July 2017|access-date=9 July 2017}}</ref> ਮੇਹੁਲੀ [[ਜਪਾਨ]] ਦੇ ਵਾਕੋ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 2017 ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ ਅਤੇ 420.1 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕਸ 2018 ਦੇ ਕੋਟੇ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਵਿੱਚ, ਆਈ.ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ. ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਦੋ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਮੇਹੁਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2018 ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਹੋਈ।<ref name="one">{{Cite web|url=http://www.oneindia.com/sports/anish-bhanwala-inspired-me-during-world-championship-mehuli-ghosh-2484063.html|title=Anish Bhanwala Inspired Me During World Championship|access-date=9 July 2017}}</ref> 2018 ਵਿਚ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ, [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਮਾਰਟੀਨਾ ਵੇਲੋਸੋ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.issf-sports.org/athletes/athlete.ashx?personissfid=SHINDW2011200001#content_wrapper Mehuli Ghosh] at the International Shooting Sport Federation [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] bs72o7qaqbgky6y3flxmvfs90hysfpm 0 133631 851284 840920 2026-11-03T15:02:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851284 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਅਮੀਸ਼ਾ ਸੇਠੀ | image = Amisha Sethi (cropped).jpg | caption = ਅਮੀਸ਼ਾ ਸੇਠੀ (2015) | birth_place = [[ਰਾਜਕੋਟ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਲੇਖਕ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | awards = {{Awards|ਮਿਸਜ਼. ਗਲੈਮਰਸ|2019|ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿਜੈਤਾ}} }} '''ਅਮੀਸ਼ਾ ਸੇਠੀ''' <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/amisha-sethis-pursuit-of-happiness/article7503328.ece|title=Amisha Sethi's pursuit of happiness|work=The Hindu|access-date=5 August 2015}}</ref> ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਲੇਖਕ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਵਲ, "ਇਟ ਡਜ਼ ਨੋਟ ਹਰਟ ਟੂ ਬੀ ਨਾਇਸ" <ref>{{Cite news|url=http://www.view7media.com/amisha-sethis-book-launch/|title=Amisha Sethi's Book Launch "It Doesn't Hurt to Be Nice"|access-date=12 September 2015|publisher=view7media.com|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905221732/http://view7media.com/amisha-sethis-book-launch/|url-status=dead}}</ref> ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਸਤੀ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://businesswireindia.com/news/news-details/debut-author-amisha-sethis-spiritual-dramedy-opens-pre-orders-online/44771|title=Debut Author Amisha Sethi's Spiritual Dramedy Opens Pre Orders 'Online'|work=businesswireindia.com|access-date=7 August 2015|archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151008201501/http://businesswireindia.com/news/news-details/debut-author-amisha-sethis-spiritual-dramedy-opens-pre-orders-online/44771|dead-url=yes}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ, [[ਸਾਲਸਾ (ਨਾਚ)|ਸਾਲਸਾ]], [[ਜੈਜ਼]] ਅਤੇ ਫ੍ਰੀ-ਸਟਾਇਲ ਵਿਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਟ੍ਰੇਨਰ, ਅਮੀਸ਼ਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਲੈਮਰਸ 2019, ਬੰਗਲੁਰੂ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡਵਾਈਡ 2020 ਦੀ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਅਮੀਸ਼ਾ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2002 ਵਿਚ ਐਮੀਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੈਲੋਗ ਸਕੂਲ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, <ref>{{Cite news|url=http://news.chennaionline.com/newsitem.aspx?NEWSID=3e4b9560-88e6-4822-b5e0-84f316bfdbae&CATEGORYNAME=BIZ|title=Debut Author Amisha Sethi's Spiritual Dramedy Opens Pre Orders 'Online'|access-date=11 August 2015|publisher=chennaionline.com|archive-date=22 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122221543/http://news.chennaionline.com/newsitem.aspx?NEWSID=3e4b9560-88e6-4822-b5e0-84f316bfdbae&CATEGORYNAME=BIZ|dead-url=yes}}</ref> ਨੌਰਥ ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਤੋਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੇਲਜ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਹੈ। == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ == ਅਮੀਸ਼ਾ ਬ੍ਰੈਂਡ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/10-ways-to-get-ahead/1/305342.html|title=10 ways to get ahead|work=India Today|access-date=16 September 2013}}</ref> ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਲੀਡਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/airasia-india-appoints-telecom-marketer-amisha-sethi-as-cco/article4898045.ece|title=AirAsia India appoints telecom marketer Amisha Sethi as CCO|work=The hindu|access-date=9 July 2013}}</ref> ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਧਾਰਤ ਸਟਾਰਟ-ਅਪ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ.ਐੱਮ.ਓ ਗਲੋਬਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਏਸ਼ੀਆ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/airasia-india-appoints-telecom-marketer-amisha-sethi-as-cco/article4898045.ece|title=AirAsia India appoints telecom marketer Amisha Sethi as CCO|work=The Hindu|access-date=10 July 2013}}</ref> ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/AirAsia-India-appoints-telecom-marketer-Amisha-Sethi-as-CCO/articleshow/20987301.cms|title=AirAsia India appoints telecom marketer Amisha Sethi as CCO|work=The Times of India|access-date=9 July 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.airasia.com/in/en/press-releases/amisha-sethi-named-as-ceo-officer-for-airAsia-india.page|title=Amisha Sethi named as Chief Commercial Officer for AirAsia India|publisher=airasia.com|access-date=9 July 2013}}</ref> ਅਤੇ ਬਲੈਕਬੇਰੀ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ<ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Companies/fgHzzuPzgZ0fEXrSJpwlgM/BlackBerry-marketing-director-Amisha-Sethi-named-CCO-of-AirA.html|title=AirAsia India names Amisha Sethi chief commercial officer|access-date=9 July 2013|publisher=livemint.com}}</ref> ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mynewsdesk.com/sg/mynewsdesksg/blog_posts/digital-marketing-create-a-canvas-and-let-your-consumers-paint-the-success-17961|title=Digital Marketing: Create a canvas and let your consumers paint the success|access-date=28 March 2013|publisher=mynewsdesk.com|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130402123013/http://www.mynewsdesk.com/sg/mynewsdesksg/blog_posts/digital-marketing-create-a-canvas-and-let-your-consumers-paint-the-success-17961|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਲੈਕਬੇਰੀ ਵਿੱਚ 2006 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਅਤੇ ਏਅਰਟੈਲ ਵਿਚ 2002 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਖੇਤਰ <ref>{{Cite news|url=http://article.wn.com/view/WNATa293809001e836104175da3e78f96ff9/|title=AirAsia India appoints telecom marketer Amisha Sethi as CCO|access-date=10 July 2013|publisher=wn.com}}</ref> ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.campaignindia.in/Video/311745,blackberrys-new-manifesto-action-starts-here.aspx|title=BlackBerry's new manifesto: 'Action starts here'|publisher=campaignindia.in|access-date=2021-03-13|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082945/http://www.campaignindia.in/Video/311745,blackberrys-new-manifesto-action-starts-here.aspx|dead-url=yes}}</ref> == ਕਿਤਾਬ == ਅਮੀਸ਼ਾ ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ "ਇਟ ਡਜ਼ ਨੋਟ ਹਰਟ ਟੂ ਬੀ ਨਾਇਸ" ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/external/display.jsp?mode=details&id=44771|title=Debut Author Amisha Sethi's Spiritual Dramedy Opens Pre Orders 'Online'|work=The Telegraph|access-date=7 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130512/http://www.telegraphindia.com/external/display.jsp?mode=details&id=44771#.ViZoIX4rLIV|archive-date=4 March 2016|location=Kolkota}}</ref> ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ, ਡਰਾਮੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਖੋਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਨਾਟਕੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਤਜ਼ੁਰਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਲੰਘ ਰਹੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਤਾਰੀਫ ਮਿਲੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://stareyedreviewer.blogspot.in/2015/09/it-doesnt-hurt-to-be-nice-book-review.html|title=It Doesn't Hurt To Be Nice - Book Review|website=stareyedreviewer.blogspot.in/|access-date=15 September 2015}}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸ੍ਰਿਸਟਿਟੀ ਪਬਿਲਸ਼ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=http://bookmarkks.blogspot.com/2015/09/it-doesnt-hurt-to-be-nice-book-review.html|title=It Doesn't Hurt To Be Nice: Amisha Sethi|website=bookmarkks.blogspot.com/|access-date=8 September 2015}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਆਲਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://thetalespensieve.com/2015/09/book-review-it-doesnt-hurt-to-be-nice/|title=Book Review: It Doesn't Hurt to Be Nice|publisher=thetalespensieve.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002012801/http://thetalespensieve.com/2015/09/book-review-it-doesnt-hurt-to-be-nice/|archive-date=2 October 2015|access-date=21 September 2015}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਵਰਲਡ ਵੂਮੈਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਾਂਗਰਸ 2014 ਵਿੱਚ "ਯੰਗ ਵੂਮੈਨ ਰਾਈਜਿੰਗ ਸਟਾਰ" ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। * ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਯੰਗ ਵਿਮੈਨ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਅਵਾਰਡ 2013, ਦੁਬਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.asianleadershipawards.com/asian_women.html|title=Asian Woman Leadership Awards|date=6 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921005716/http://www.asianleadershipawards.com/asian_women.html|archive-date=21 September 2015|access-date=21 October 2015}}</ref> * ਸਾਲ 2012 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ / ਸੀ.ਐੱਮ.ਓ. ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਲੀਡਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ।<ref>{{Cite web|url=http://www.worldbrandcongress.com/awards_2011.html|title=Brand Leadership Awards 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305034534/http://www.worldbrandcongress.com/awards_2011.html|archive-date=5 March 2016|access-date=12 April 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.worldmarketingcongress.org/50_most.html|title=50 MOST TALENTED CMO'S OF INDIA 2014|publisher=world marketing congress|access-date=2021-03-13|archive-date=2019-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627184535/http://www.worldmarketingcongress.org/50_most.html|dead-url=yes}}</ref> * ਬਲੈਕਬੇਰੀ ਵਿਖੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸੀ.ਐੱਮ.ਓ. ਕਾਉਂਸਲ ਅਤੇ ਸੀ.ਐੱਨ.ਬੀ.ਸੀ ਦੁਆਰਾ "ਯੂਥ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਅਵਾਰਡ" 2012। * ਇੰਦਰਾ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ 2013 * ਐਮੀਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ 2015 ਨੂੰ "ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਉੱਤਮਤਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.amity.edu/m/eventdetails.asp?id=3567|title=Amity honors eminent Women Achievers during the celebrations of International Women's Day|access-date=11 March 2015|publisher=amity.edu}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] * {{URL|https://web.archive.org/web/20170101231907/http://www.revolution2047.in/2016/09/interview-with-amisha-sethi.html|Interview with Amisha Sethi, 2016}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] iqc8jkg49tlcw24kuk7gti7ezpe97ye 0 133679 851292 805449 2026-11-03T15:29:00Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851292 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:VoW_Award.jpg|thumb| ਲੇਖਿਕਾ ਅਰਚਨਾ ਸਰਾਤ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਟੇਲਜ਼ ਫਰਾਮ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ ਦੇ ਲਈ [https://valleyofwords.org/interview/the-history-of-mathematics-archana-sarat/ ਵੀ.ਓਡ.ਬਲਯੂ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ 2019] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ]] '''ਅਰਚਨਾ ਸਾਰਤ''' ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ, <ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.womensweb.in/2017/05/26-noteworthy-debut-books-indian-women-authors/|title=21 Noteworthy Debut Books By Indian Women Authors Published Recently That Are A Must Read|date=2017-05-30|work=Women's Web: For Women Who Do|access-date=2017-11-01|language=en-US|archive-date=2017-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027185742/http://www.womensweb.in/2017/05/26-noteworthy-debut-books-indian-women-authors/|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, <ref>{{Cite news|url=https://aslytherinstark.wordpress.com/2017/08/19/a-writer-raccoon-interview-with-archana-sarat-the-author-of-birds-of-prey/|title=A Writer Raccoon Interview with Archana Sarat ~ The author of Birds of Prey|date=2017-08-19|work=Books & Random Ramblings|access-date=2017-11-01|language=en-US|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025158/https://aslytherinstark.wordpress.com/2017/08/19/a-writer-raccoon-interview-with-archana-sarat-the-author-of-birds-of-prey/|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਫਲੈਸ਼ ਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹਨ। <ref name=":1">{{Cite news|url=http://wearethecity.in/archana-sarat-readomania/|title=Inspirational Woman: Archana Sarat {{!}} Author of Readomania|date=2017-05-11|work=WeAreTheCity India|access-date=2017-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107005653/http://wearethecity.in/archana-sarat-readomania/|archive-date=2017-11-07|language=en-US}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ 2016 ਦੇ ਨਾਵਲ, ''ਬਰ੍ਡ੍ਸ ਓਫ ਪ੍ਰੇ'', ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Understanding-abuse/article17058239.ece|title=Understanding abuse|last=Chandru|first=Srilaxmi|date=2017-01-19|work=The Hindu|access-date=2017-11-01|last2=Chandru|first2=Srilaxmi|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2017/jan/30/come-listen-to-the-stories-of-birds-with-birds-of-prey-1564827.html|title=Come, listen to the stories of ‘birds’ with 'Birds of Prey'|work=The New Indian Express|access-date=2017-11-01}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਰਚਨਾ ਸਾਰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੁਠੁਕੁੜੀ ਜਾਂ ਟੂਟੀਕੋਰਿਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਚੇਨਈ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਲੀਜ਼ ਵਿਖੇ ਸਿੰਧੀ ਮਾਡਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਚੇਨੱਈ ਦੇ ਨੁੰਗਬੱਕਮ ਵਿਖੇ ਐਮ.ਓ.ਪੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਉਂਟੈਂਸੀ ਕੋਰਸ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫਰਮ, "''ਐਮ /ਐਸ ਪੀ.ਟੀ.ਪੋਣਾਇਆਹ ਐਂਡ ਕੋ'' " ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿਭਾਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ1979 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫਰਮ ਆਡਿਟ ਅਤੇ ਅਸ਼ਯੋਰੈਂਸ, ਕਰ, ਵਪਾਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਪਾਰ ਸਹਾਇਤਾ, ਵਪਾਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://ptpindia.com/|title=P.T.Ponnaiah & Co|last=admin|language=en-US|access-date=2021-02-08}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਰਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਟਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2020}} == ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਅਰਚਨਾ ਸਰਤ ''ਬਰ੍ਡ੍ਸ ਓਫ ਪ੍ਰੇ'' ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਫਲੈੱਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸ਼ਾਟਸ" ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.radioaustralia.net.au/international/2015-12-21/india-a-nation-of-novelists-every-november/1528396|title=India, a nation of novelists every November|website=www.radioaustralia.net.au|language=en-intl|access-date=2017-11-01}}</ref> ਉਹ ਰੀਡੋਮੈਨਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਫਲੈਸ਼ ਫਿਕਸ਼ਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਈਬੁਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, "ਟਿਟ''ਫਾਰ ਟੈਟ"'' ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫਲੈਸ਼ ਕਲਪਨਾ ਫਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਜਰਨਲ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਐਤਵਾਰ ਸਾਹਿਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਮੈਨਜ਼ ਵੈਬ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ,''ਬਰ੍ਡ੍ਸ ਓਫ ਪ੍ਰੇ'' ਨੂੰ 'ਮਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ 21 ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਡੇਬਯੂਟ ਬੁਕਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ। ' <ref name=":0"/> ਅਰਚਨਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਟੇਲਜ਼ ਫਰੋਮ ਦਿ ਹਿਸ੍ਟ੍ਰੀ ਓਫ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ'', ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇਹਹਰੂਨ ਵਿਖੇ ਵੈਲੀ ਆਫ ਵਰਡਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਚਿਲਡਰਨ / ਯੰਗ ਅਡਲਟ ਕਿਤਾਬ 2019 ਜਿੱਤੀ। <ref>{{Cite web |url=https://valleyofwords.org/interview/the-history-of-mathematics-archana-sarat/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-14 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809023632/https://valleyofwords.org/interview/the-history-of-mathematics-archana-sarat/ |dead-url=yes }}</ref> ਅਰਚਨਾ ਸਾਰਤ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਦਿ ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਦਿ ਐਸਈਬੀਆਈ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲਾਜ਼ ਜਰਨਲ, ਦਿ ਸੀਏ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ, ਆਦਿ ਵਿਚ ਵਿੱਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਵੀ ਹੈ। <ref name=":1"/> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਦੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਵਿੱਚ ''ਸਾਇੰਸ ਰਿਪੋਰਟਰ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ CSIR- NISCAIR ਦੀ ਕਾਉਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਕ ਰਸਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਡੀ ਐਨ ਏ ਮੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਚਿਕਨ ਸੂਪ ਫਾੱਰ ਦਿ ਸੋਲ ਸੀਰੀਜ਼, ਵੈਂਜੇਂਸ - A NaNoWriMo ਇੰਡੀਆ ਐਂਥੋਲੋਜੀ, ਜਯੂਕਬੋਕ੍ਸ ਐਂਥੋਲੋਜੀ, ਟੈਲੀਗਰਾਮ ਅਤੇ ਗਲੋਮੈਗ ਜਰਨਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। === ਨਾਵਲ === * ਬਰ੍ਡ੍ਸ ਓਫ ਪ੍ਰੇ (ਰੀਡੋਮੇਨੀਆ) * ਟੇਲਜ਼ ਫਰੋਮ ਦਿ ਹਿਸ੍ਟ੍ਰੀ ਓਫ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ (ਰੀਡੋਮੇਨੀਆ) === ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ === * ਟਿਟ ਫਾਰ ਟੈਟ (ਰੀਡੋਮੇਨੀਆ) === ਕਥਾਵਾਂ (ਸਹਿ-ਲੇਖਕ) === * ਵੇਨਜੇਨਸ (NaNoWriMo ਇੰਡੀਆ ਐਂਥੋਲੋਜੀ) * ਜੁਕਬਾਕਸ (ਰੀਡੋਮੇਨੀਆ) * ਚਿਕਨ ਸੂਪ ਫਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਟੀਨੇਜ ਸੋਲ * ਚਿਕਨ ਸੂਪ ਫਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੋਲ * ਚਿਕਨ ਸੂਪ ਫਾਰ ਇੰਡਿਅਨ ਮਦਰਜ਼ ਸੋਲ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5t8pa37ema9wx1eiono9iahdw98r5ii 0 134667 851481 810668 2026-11-04T05:31:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851481 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅੰਵੇਸ਼ ਸਾਹੂ | image = Anwesh Sahoo 02.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|7|4}} | birth_place = [[ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], [[ਭਾਰਤ]]<ref>{{cite web|title=ODIA BOY TO REPRESENT INDIA AT GAY WORLD|url=http://incredibleorissa.com/anwesh-sahoo-odisha-india-gay-world/|work=inredibleodisha.com|access-date=29 January 2016|archive-date=30 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130123239/http://incredibleorissa.com/anwesh-sahoo-odisha-india-gay-world/|url-status=dead}}</ref> | alma_mater = IIIT ਦਿੱਲੀ<ref>{{cite web|title=Mr. Gay World 2016 Finalist Was Asked Questions About His Sexuality, His Answers Will Make You His Fan For Life|url=http://www.filtercopy.com/posts/mr-gay-world-2016-finalist-was-asked-questions-about-his-sexuality-his-answers-will-make-you-his-fan-for-life|work=filtercopy.com|access-date=12 May 2016|archive-date=22 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160522160740/http://www.filtercopy.com/posts/mr-gay-world-2016-finalist-was-asked-questions-about-his-sexuality-his-answers-will-make-you-his-fan-for-life|dead-url=yes}}</ref> | occupation = {{flat list| *ਕਲਾਕਾਰ *ਲੇਖਕ *ਮਾਡਲ *TEDxਸਪੀਕਰ *ਬਲੌਗਰ }} | years_active = 2016–ਮੌਜੂਦ | height = {{height|m=1.73}} | other names = | religion = }} '''ਅੰਵੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਾਹੂ''' (ਜਨਮ<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/anweshs1|title=Security Check Required|website=www.facebook.com|language=en|access-date=2017-05-05}}</ref> 4 ਜੁਲਾਈ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਬਲੌਗਰ,<ref>{{Cite news|url=https://pink-pages.co.in/news-digest/anwesh-sahoo-selected-mr-gay-india-2016/|title=Anwesh Sahoo selected Mr. Gay India 2016 – Pink Pages|date=30 January 2016|work=Pink Pages|access-date=2017-05-06|language=en-US|archive-date=2017-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806142256/https://pink-pages.co.in/news-digest/anwesh-sahoo-selected-mr-gay-india-2016/|dead-url=yes}}</ref> ਲੇਖਕ, ਮਾਡਲ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੇੱਡਐਕਸ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਇੰਡੀਆ 2016 ਦਾ ਤਾਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/odisha-boy-anwesh-sahoo-to-represent-india-at-mr-gay-world/16903180|title=Odisha boy Anwesh Sahoo to represent India at Mr Gay World|work=mid-day|access-date=2017-05-06|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਮਾਲਟਾ]], [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ 2016 ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ 12 ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਹਮਦਰਦੀਸ਼ੀਲ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਟ੍ਰਾਏ ਪੈਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=":3">{{Cite news|url=http://fiftyshadesofgay.co.in/anwesh-sahoo-honoured-with-the-troy-perry-award/|title=Anwesh Sahoo Honoured With The Troy Perry Award - FIFTY SHADES OF GAY|date=2018-10-09|work=FIFTY SHADES OF GAY|access-date=2018-10-09|language=en-GB|archive-date=2018-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011810/http://fiftyshadesofgay.co.in/anwesh-sahoo-honoured-with-the-troy-perry-award/|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਆਈ.ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ [[ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.iiitd.ac.in/convocation17/graduating.html|title=Graduating Students List {{!}} IIIT-Delhi 6th Convocation|website=www.iiitd.ac.in|language=en|access-date=2018-01-02}}</ref> ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਿਫਟ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite news|url=http://fiftyshadesofgay.co.in/and-thats-how-you-grow-anwesh-sahoo/|title="And That’s How You Grow" : Anwesh Sahoo - FIFTY SHADES OF GAY|date=2018-06-26|work=FIFTY SHADES OF GAY|access-date=2018-08-29|language=en-GB|archive-date=2018-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829212300/http://fiftyshadesofgay.co.in/and-thats-how-you-grow-anwesh-sahoo/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://pahaldesign.com/pahal-toppers-result-2018/|title=Pahal Toppers Result 2018 - Pahal Design|work=Pahal Design|access-date=2018-08-29|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef}} {{s-ttl|title=[[Mr Gay India]]|years=2014}} {{S-aft}} {{S-end}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] jdbgtvqjcw1t3edvwt89270lo3foyrx 0 135816 851256 567582 2026-11-03T13:33:27Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851256 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=|name=ਅਮਰਦੀਪ ਝਾਅ|caption=|birth_date={{birth date and age|1960|07|14|df=yes}}|birth_place=[[ਬਿਹਾਰ]]|years_active=1991-ਮੌਜੂਦਾ|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|parents=|spouse=|website=|othername=|imagesize=}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਮਰਦੀਪ ਝਾਅ''' (ਜਨਮ 14 ਜੂਨ 1960) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121104185136/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-14/tv/28223917_1_bhindi-mood-mother Amardeep not in a good mood] The Times of India. Retrieved Sept 14, 2010</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਝਾਅ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਕੱਲਿਆ ਧੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/video/amardeep-jha-and-shweta-sinha-share-their-untold-stories-of-being-a-single-mother-1230970-2018-05-10|title=Amardeep Jha and Shweta Sinha share their untold stories of being a single mother|website=India Today|access-date=11 August 2019}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਝਾਅ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1997 ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਅਮਾਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਮਿਤ ਦੀ ਮੰਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1998 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਵਿਚ ਜਯਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | rowspan="3" | 1998 | ''ਦੁਸ਼ਮਨ'' | ਜਯਾ | |- | [[ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | | |- | ''ਜ਼ਖ਼ਮ'' | | |- | 2001 | ''ਲੱਜਾ'' | ਅੰਮਾ | |- | 2002 | ''ਦੇਵਦਾਸ'' | ਕਾਲੀਬਾਬੂ ਦੀ ਮਾਂ | |- | 2003 | ''ਸੱਤਾ'' | ਵਿਵੇਕ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਮਾਂ | |- | rowspan="2" | 2004 | ''ਏਤਬਾਰ'' | ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ | |- | ''ਅਮੈਰੀਕਨ ਡੇਲਾਈਟ'' | ਸੂ ਦੀ ਮਾਂ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ |- | rowspan="2" | 2005 | ਵਾਈਟ ਰੈਂਬੋ | ਰੂਪ | |- | ''ਨੈਣਾ'' | ਸੋਮਾਬਾਈ | |- | 2007 | ''ਅਮਲ'' | ਰਾਧਾ ਕੁਮਾਰ | ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਡਰਾਮਾ / ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ |- | 2009 | ''3 ਇਡੀਅਟਸ'' | ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਰਸਤੋਗੀ | |- | 2011 | ''ਮਰਡਰ 2'' | ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੀ ਮਾਂ | |- | 2014 | ''[[ਪੀ.ਕੇ.(ਫ਼ਿਲਮ)|ਪੀ.ਕੇ.]]'' | ਜੱਗੂ ਦੀ ਮਾਂ | |- | 2019 | ''ਬੰਬੇ ਰੋਜ਼'' | ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਡੀਸੂਜ਼ਾ | |- | 2019 | ''ਜੈ ਮੰਮੀ ਦੀ'' | ਸ਼ਰੂਤੀ ਦੀ ਮਾਂ | |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ! ਭੂਮਿਕਾ |- | 1997-2002 | ''ਅਮਾਨਤ'' | ਅਮਿਤ ਦੀ ਮਾਂ |- | 2003–2004 | ''ਆਵਾਜ਼ - ਦਿਲ ਸੇ ਦਿਲ ਤਕ'' | ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ |- | 2004–2006 | ''ਰੇਥ (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)'' | ਦੇਵਯਨੈ ਦੀ ਮਾਂ |- | 2005–2007 | ''ਸਿੰਦੂਰ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਕਾ'' | ਚਿੱਤਰਲੇਖਾ |- | 2006–2007 | ''ਜਬ ਲਵ ਹੂਆ'' | ਕੌਸ਼ਲਿਆ |- | 2007-2008 | ''ਜਮੇਗੀ ਜੋਡੀ.ਕਾਮ'' | ਦਾਦੀ |- | 2007–2010 | ''ਸਪਨਾ ਬਾਬੁਲ ਕਾ ...'' ''.'' ''ਬਿਦਾਈ'' | ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਨਾਨੀ |- | 2008 | ''ਬਾ ਬਾਹੂ ਔਰ ਬੇਬੀ'' | ਮਾਈ (ਕੈਮਿਓ) |- | 2009–2018 | ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਯਾ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ'' | ਸ਼ੰਕਰੀ ਤਾਈ |- | 2009–2010 | ''ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਕੇ ਚਰਨ ਮੇਂ ਸਵਰਗ'' | ਮੇਹਰੂ ਚਾਚੀ, ਸ਼ੁਭ ਲਈ ਦਾਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ |- | 2010 | ''ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਕਰੇਗੀ ਰੋਸ਼ਨ'' | ਭੀਮ ਦੀ ਮਾਸੀ |- | 2011 | ''ਏਕ ਹਜਾਰੋਂ ਮੇਂ ਮੇਰੀ ਬਹਨਾ ਹੈ'' | ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਡੇਰਾ |- | 2011-2013 | ''ਕੁਛ ਤੋ ਲੋਗ ਕਹੇਂਗੇ'' | ਨਰਸ ਡਿਸੂਜ਼ਾ |- | rowspan="2" | 2012-2013 | ''ਅਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ'' | ਰਾਜਮਾਤਾ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੋਢੀ |- | ''ਲਖੋਂ ਮੇਂ ਏਕ'' | |- | rowspan="2" | 2015-2016 | ''ਇਸ਼ਕ ਕਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ'' | ਦਾਦੀ ਬੂਆ |- | ''ਸੁਮਿਤ ਸੰਭਾਲ ਲੇਗਾ'' | ਸੰਤੋਸ਼ੋ |- | 2017-2018 | ''ਮੇਰੀ ਦੁਰਗਾ'' | ਸੰਤੋ, ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਦਾਦੀ |- | 2018-2019 | ''ਨਜ਼ਰ'' | ਪੁਜਾਰੀ ਜੈਯੰਤੀ ਕਾਬਰਾ / ਗੁਰੂ ਮਾਂ ਨਮਨ ਦੀ ਮਾਤਾ |- | 2019 | ''ਬੈਂਡ ਬਾਜਾ ਬੰਦ ਦਰਵਾਜਾ'' | |- | 2019-2020 | ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ'' | ਸ਼ੰਕਰੀ ਤਾਈ |- | 2020-2021 | ''ਦੁਰਗਾ - ਮਾਤਾ ਕੀ ਛਾਇਆ'' | ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਦਾਦੀ |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}}  == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1030306}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਨਾ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8210btols45o0a28y1w0crc56xyakjf 0 136362 851386 570007 2026-11-03T22:18:40Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851386 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਜਨਾ ਚੌਧਰੀ''' - ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਅੰਜਨਾ ਚੌਧਰੀ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ '''ਅੰਜਨਾ ਜਾਟ''' - " [[ਜੱਟ|ਜਾਟ]] <ref>Prof. B.L. Bhadani (AMU) : "The Role of Jats in the Economic Development of Marwar", The Jats, Vol.I, Originals, 2004, p.67</ref> [[ਹਿੰਦੂ]] क्षਤਰੀਆ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ|ਜਾਤੀ]], ਜੋ ਕਿ [[ਗੁਜਰਾਤ|ਭਾਰਤ]] [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>Rajputana Gazetteers - The Western Rajputana States Residencies and Bikaner, Delhi, reprint (1992) p. 83. </ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ਜਗੀਰਦਾਰ, ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਜਾਂ ਚੌਧਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਉਹ ਜਾਟ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਭੱਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤਿਸੂਰ ਭਦਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਜਨਾ ਜਾਟਾ ਸ਼ੰਕਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਮੁਹੋਤ ਨੈਨਸੀ ਨੇ ਮੇਰਤਾ ਸਿਟੀ ਦੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ "ਅੰਜਨਾ ਜਾਟ" ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ. 1891 ਦੀ ਜਾਤੀ-ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜਾਤੀ-ਸਿਰਲੇਖ ਜਾਂ ਨਾਮਕਰਨ ਲਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਕਥਨ ਵਾਗਟ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਸਮਝ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ.{{ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ|date=May 2020|reason=meaning of "vagat" unclear}} ਨਾਗੌਰ ਤੋਂ ਆਏ ਜਾਟ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਤੀ-ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ == ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ, ਅੰਜਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਮਾਲਵੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ। Malvi anjana ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਰਹੇ ਹਨ [[ਬਾਹਰੀ ਵਿਆਹ|ਕਬੀਲੇ]] ਅਜਿਹੇ ਬੈਗ, ਭੂਰੀਆ, Dangi, ਸੋਧ, ਫਾਕ, Gardiya, hun, Judar, Kag, Kawa, Kharon, Kondli, Kukal, Kuva, Logar, Mewar, Munji, Odh ਤੌਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਿਹ, ਤਾਰਕ, ਵਗਦਾ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ. ਅੰਜਨਾ [[ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰਾਜਸਥਾਨੀ]] ਦੀ ਮਾਲਵੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। == ਕੁਲਦੇਵੀ == ਅੰਜਨਾ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਕੁਲਦੇਵੀ ( ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਦੇਵਤਾ ) ਮਾਂ ਅਰਬੂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ [[ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ|ਮਾਉਂਟ ਆਬੂ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਮਹਿਸਾਨਾ ਅਤੇ ਲੇਬਾ-ਭੀਮਾ ਨੀ ਵਾਵੋ ਪਿੰਡ, ਮਾਹੀਸਾਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਤਿਆਯਨੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਜੱਟ|ਜੱਟ ਲੋਕ]] * ਕਲਬੀ * ਕੁਰਮੀ == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੱਟ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਾਤੀਆਂ]] 06gud6nzbombpyt75v378e7clfb6j8m 0 136391 851493 613970 2026-11-04T07:07:39Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851493 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|name=ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ|alma_mater=|medaltemplates=|pb=|universityteam=|collegeteam=|event=ਫ੍ਰੀਸਟਾਇਲ|sport=ਪਹਿਲਵਾਨ|country=[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]|weight=52 kg<ref name="SR"/>|height=171 cm<ref name="SR"/>|years_active=|occupation=|education=|image=|residence=|death_place=|death_date=|birth_place=|birth_date={{birth date and age|1947|10|22|df=yes}}<ref name="SR">{{cite web|title=Profile of Allah Ditta|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/ditta-allah-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418104031/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/ditta-allah-1.html|url-status=dead|archive-date=18 April 2020|publisher=[[Sports Reference]]|accessdate=28 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418104031/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/ditta-allah-1.html |date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 }}</ref>|nationality={{flag|Pakistan}}|nickname=|fullname=|caption=|alt=|image_size=|show-medals=}}'''ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ''' (ਜਨਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1947) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸਾਬਕਾ ਓਲੰਪਿਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਦਿੱਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ 1972 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ [[ਮਿਊਨਿਖ਼|ਮਿਊਨਿਖ਼]], [[ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ]] ਵਿਖੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ 57 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੇੜ ਦਾ ਮੈਚ ਕਿਊਬਨ ਜੋਰਜ ਰਾਮੋਸ<ref>{{Cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1972/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-one.html|title=Wrestling at the 1972 München Summer Games: Men's bantamweight, freestyle round one|publisher=[[Sports Reference]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417170834/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1972/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-one.html|archive-date=17 April 2020|access-date=28 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417170834/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1972/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-one.html |date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 }}</ref> ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੇ ਰਿਸਟੋ ਡਾਰਲੇਵ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1972/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-two.html|title=Wrestling at the 1972 München Summer Games: Men's bantamweight, freestyle round two|publisher=[[Sports Reference]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417170833/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1972/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-two.html|archive-date=17 April 2020|access-date=28 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417170833/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1972/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-two.html |date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 }}</ref> ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1976 ਦੇ [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]], ਕਿਊਬੈਕ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ 57 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੇੜ ਦਾ ਮੈਚ ਅਮਰੀਕਨ ਜੋ ਕੋਰਸੋ<ref>{{Cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1976/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-one.html|title=Wrestling at the 1976 München Summer Games: Men's bantamweight, freestyle round one|publisher=[[Sports Reference]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417213257/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1976/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-one.html|archive-date=17 April 2020|access-date=28 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417213257/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1976/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-one.html |date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 }}</ref> ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ [[ਜਪਾਨ]] ਦੇ ਮਸਾਓ ਅਰਾਏ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1976/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-two.html|title=Wrestling at the 1976 München Summer Games: Men's bantamweight, freestyle round two|publisher=[[Sports Reference]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417213258/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1976/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-two.html|archive-date=17 April 2020|access-date=28 February 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417213258/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1976/WRE/mens-bantamweight-freestyle-round-two.html |date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] npjlkql8h8rof24peq6lh372xpov09l 0 136624 851366 665370 2026-11-03T20:29:20Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851366 wikitext text/x-wiki '''ਅਸਤਿਤਵ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ'''<ref>{{Cite book|title=ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ|last=ਅਰਸ਼ੀ|first=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ|publisher=ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰ|pages=135-143}}</ref> [[ਸ਼ਾਨ ਕੀਅਰਗੇਗੌਦ|ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਪੱਖੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਅਮਾਨਵੀ ਸਾਮੂਹਿਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਣਾ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਿਰੰਤਰ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਜੇ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਠਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸੋਝੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਰਨਾਂ-ਸਹਿਤ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਕਾਰਣ ਹੀ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਉਪਯੋਗੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਅਤਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਕੇ ਅਸਤਿਤੁ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ , ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਇਕ ਮਾਨਵੀ ਗਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ-ਵਿਸ਼ਾ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਕਿਆ ਤੇ ਵਾਰਦਾਤ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਣਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖ਼ਾਹਿਸ਼, ਹਮਲਾ, ਭੁੱਖ, ਡਰ ਆਦਿ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਝੱਖੜ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੱਡਮੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਲੱਛਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਮਾਨਵ-ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਰਣਿਆਂ ਲਈ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹਨ। ਡਿਲਥੇ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾ ਬਾਰੇ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਮਝਣ ਦੇ ਜਤਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਕ ਸਰੀਰਕ ਤੱਥ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਏਗੀ। ਇਹ ਮਾਨਵ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਵੇਗਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਮੌਖਿਕ ਉਚਾਰਣਾਂ ਆਦਿ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title='Selected Passages from Dilthey', Wilhelm Dilthey : An Introduction|url=https://archive.org/details/wilhelmdiltheyin0000hodg|last=Hodges|first=H.A.|year=1968|pages=[https://archive.org/details/wilhelmdiltheyin0000hodg/page/142 142]}}</ref> ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਐਲਾਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸੱਚ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਅਸਤਿਤ੍ਰਵ ਦੀ ਸਸੀਮਤਾ ਤੇ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਨਾਲ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਉਤੇਜਕ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਆਪ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੈ ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ ਦਾ ਦੁਜੈਲਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਪਾਸਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਣ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨਪਤੀ ਸਾਮਿਅਕ ਸੰਗਠਨ-ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ, ਭਵਿੱਖਮੂਲਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪਤਨ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌਤ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੇ ਪਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਰਿੜਤਾਵਿਹੀਨ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਈਡਿਰ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੱਥਾਤਮਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੀੜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਬੇਬਸ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ; ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੋੜ੍ਹ ਵਿਚ ਰੁੜਿਆ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਣੀ ਵੇਲ ਪਰਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਰਸਪਰਿਕਤਾ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਭੂਤ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਗੁਲਾਮਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੱਦ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਆਧਾਰਭੂਤ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤਿ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਰਵੱਈਆ ਅਪਨਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭੂਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਘਟਨਾ-ਲੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤੂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਸਿਰਝ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਤੀਤ ਵਿਚੋਂ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਚ ਖੇਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਇਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਅਸਤਿਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਧੁਰੱਈ-ਯੁਗ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਈ-ਜੁਗ 500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਉਹ ਯੁਗ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤੁ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਜਤਨ ਕਰਨੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਲ ਅਜੇ ਲੁਪਤ ਸੀ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੀਮਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਿਸਚੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। <nowiki>''</nowiki>ਥਿਤਿ ਵਾਰ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਜਾਣੈ ਰੁਤਿ ਮਾਹਿ ਨ ਕੋਈ ॥ ਜਾ ਕਰਤਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੋ ਸਾਜੇ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਈ।” ਜੈਸਪਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਿਨਾਰੇ-ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ-ਸਾਮੱਗਰੀ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Philosophical Faith and Revelation|last=Jaspers|first=Karl|pages=186|via=translator E.B., Ashton}}</ref> ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਤਿਵਾਦ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸੱਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਤਿਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਵਸ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜਨਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜੇ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਵਧੇਰੇ ਸੁਗਠਿਤ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਬੀਮਾਰੀ, ਭੁੱਖ-ਨੰਗ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ , ਉਥੇ ਪਰਿਆਵਰਣ - ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਸੰਤੁਲਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦਾ ਸੁੱਕਦੇ ਜਾਣਾ, ਅਮਾਨਵੀਅਤਾਂ ਆਦਿ ਖ਼ਤਰੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ ਵਿਸੰਗਤੀ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਵਰਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਡੂੰਘੀ ਅੰਤਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸੱਨਅਤੀ ਅਤੀਤ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਾ-ਸੱਨਅਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite book|title=Existentialism|last=Macquarrie|first=John|pages=237}}</ref>ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਰਿਹਾ ਸੀ , ਪਰ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਬਦਾ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਰਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਲ ਕਿਆ, ਪਰ ਬਰਦਾਈਵ ਤੇ ਕਾਮੂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਅਤਿ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕਾਟਵੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਚਾਟ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਅਸਤਿਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ , ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਬੇਲੋੜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲਇਕਸੁਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜੀ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਦਾਖ਼ਲਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ| <references /> loihtvw5f92e8tr1ar5tm5fgzvd8hom 851367 851366 2026-11-03T20:35:14Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851367 wikitext text/x-wiki '''ਅਸਤਿਤਵ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ'''<ref>{{Cite book|title=ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ|last=ਅਰਸ਼ੀ|first=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ|publisher=ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰ|pages=135-143}}</ref> [[ਸ਼ਾਨ ਕੀਅਰਗੇਗੌਦ|ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਪੱਖੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਅਮਾਨਵੀ ਸਾਮੂਹਿਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਣਾ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਿਰੰਤਰ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਜੇ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਠਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸੋਝੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਰਨਾਂ-ਸਹਿਤ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਕਾਰਣ ਹੀ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਉਪਯੋਗੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਅਤਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਕੇ ਅਸਤਿਤੁ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਇਕ ਮਾਨਵੀ ਗਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ-ਵਿਸ਼ਾ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਕਿਆ ਤੇ ਵਾਰਦਾਤ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਣਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖ਼ਾਹਿਸ਼, ਹਮਲਾ, ਭੁੱਖ, ਡਰ ਆਦਿ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਝੱਖੜ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੱਡਮੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਲੱਛਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਮਾਨਵ-ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਰਣਿਆਂ ਲਈ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹਨ। ਡਿਲਥੇ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾ ਬਾਰੇ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਮਝਣ ਦੇ ਜਤਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਕ ਸਰੀਰਕ ਤੱਥ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਏਗੀ। ਇਹ ਮਾਨਵ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਵੇਗਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਮੌਖਿਕ ਉਚਾਰਣਾਂ ਆਦਿ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title='Selected Passages from Dilthey', Wilhelm Dilthey : An Introduction|url=https://archive.org/details/wilhelmdiltheyin0000hodg|last=Hodges|first=H.A.|year=1968|pages=[https://archive.org/details/wilhelmdiltheyin0000hodg/page/142 142]}}</ref> ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਐਲਾਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸੱਚ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਅਸਤਿਤ੍ਰਵ ਦੀ ਸਸੀਮਤਾ ਤੇ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਨਾਲ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਉਤੇਜਕ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਆਪ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੈ ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ ਦਾ ਦੁਜੈਲਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਪਾਸਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਣ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨਪਤੀ ਸਾਮਿਅਕ ਸੰਗਠਨ-ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ, ਭਵਿੱਖਮੂਲਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪਤਨ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌਤ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੇ ਪਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਰਿੜਤਾਵਿਹੀਨ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਈਡਿਰ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੱਥਾਤਮਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੀੜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਬੇਬਸ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ; ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੋੜ੍ਹ ਵਿਚ ਰੁੜਿਆ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਣੀ ਵੇਲ ਪਰਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਰਸਪਰਿਕਤਾ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਭੂਤ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਗੁਲਾਮਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੱਦ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਆਧਾਰਭੂਤ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤਿ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਰਵੱਈਆ ਅਪਨਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭੂਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਘਟਨਾ-ਲੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤੂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਸਿਰਝ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਤੀਤ ਵਿਚੋਂ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਚ ਖੇਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਇਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਅਸਤਿਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਧੁਰੱਈ-ਯੁਗ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਈ-ਜੁਗ 500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਉਹ ਯੁਗ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤੁ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਜਤਨ ਕਰਨੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਲ ਅਜੇ ਲੁਪਤ ਸੀ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੀਮਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਿਸਚੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। <nowiki>''</nowiki>ਥਿਤਿ ਵਾਰ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਜਾਣੈ ਰੁਤਿ ਮਾਹਿ ਨ ਕੋਈ ॥ ਜਾ ਕਰਤਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੋ ਸਾਜੇ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਈ।” ਜੈਸਪਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਿਨਾਰੇ-ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ-ਸਾਮੱਗਰੀ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Philosophical Faith and Revelation|last=Jaspers|first=Karl|pages=186|via=translator E.B., Ashton}}</ref> ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਤਿਵਾਦ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸੱਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਤਿਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਵਸ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜਨਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜੇ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਵਧੇਰੇ ਸੁਗਠਿਤ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਬੀਮਾਰੀ, ਭੁੱਖ-ਨੰਗ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਰਿਆਵਰਣ - ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਸੰਤੁਲਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦਾ ਸੁੱਕਦੇ ਜਾਣਾ, ਅਮਾਨਵੀਅਤਾਂ ਆਦਿ ਖ਼ਤਰੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ ਵਿਸੰਗਤੀ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਵਰਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਡੂੰਘੀ ਅੰਤਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸੱਨਅਤੀ ਅਤੀਤ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਾ-ਸੱਨਅਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite book|title=Existentialism|last=Macquarrie|first=John|pages=237}}</ref>ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਰਿਹਾ ਸੀ , ਪਰ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਬਦਾ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਰਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਲ ਕਿਆ, ਪਰ ਬਰਦਾਈਵ ਤੇ ਕਾਮੂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਅਤਿ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕਾਟਵੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਚਾਟ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਅਸਤਿਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਬੇਲੋੜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲਇਕਸੁਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜੀ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਦਾਖ਼ਲਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ| <references /> hv27jrltwxfxj9sxs1nnulg9e2vc0uc 851368 851367 2026-11-03T20:40:53Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851368 wikitext text/x-wiki '''ਅਸਤਿਤਵ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ'''<ref>{{Cite book|title=ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ|last=ਅਰਸ਼ੀ|first=ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ|publisher=ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰ|pages=135-143}}</ref> [[ਸ਼ਾਨ ਕੀਅਰਗੇਗੌਦ|ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਪੱਖੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਅਮਾਨਵੀ ਸਾਮੂਹਿਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਣਾ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਿਰੰਤਰ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਠਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸੋਝੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਰਨਾਂ-ਸਹਿਤ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਕਾਰਣ ਹੀ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਉਪਯੋਗੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਅਤਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਕੇ ਅਸਤਿਤੁ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਇਕ ਮਾਨਵੀ ਗਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ-ਵਿਸ਼ਾ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਕਿਆ ਤੇ ਵਾਰਦਾਤ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਣਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖ਼ਾਹਿਸ਼, ਹਮਲਾ, ਭੁੱਖ, ਡਰ ਆਦਿ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਝੱਖੜ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੱਡਮੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਲੱਛਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਮਾਨਵ-ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਰਣਿਆਂ ਲਈ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹਨ। ਡਿਲਥੇ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾ ਬਾਰੇ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਮਝਣ ਦੇ ਜਤਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਕ ਸਰੀਰਕ ਤੱਥ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਏਗੀ। ਇਹ ਮਾਨਵ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਵੇਗਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਮੌਖਿਕ ਉਚਾਰਣਾਂ ਆਦਿ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title='Selected Passages from Dilthey', Wilhelm Dilthey : An Introduction|url=https://archive.org/details/wilhelmdiltheyin0000hodg|last=Hodges|first=H.A.|year=1968|pages=[https://archive.org/details/wilhelmdiltheyin0000hodg/page/142 142]}}</ref> ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਐਲਾਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸੱਚ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਅਸਤਿਤ੍ਰਵ ਦੀ ਸਸੀਮਤਾ ਤੇ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਨਾਲ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਉਤੇਜਕ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਆਪ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੈ ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ ਦਾ ਦੁਜੈਲਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਪਾਸਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਣ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨਪਤੀ ਸਾਮਿਅਕ ਸੰਗਠਨ-ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ, ਭਵਿੱਖਮੂਲਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪਤਨ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌਤ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੇ ਪਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਰਿੜਤਾਵਿਹੀਨ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਈਡਿਰ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੱਥਾਤਮਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੀੜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਬੇਬਸ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ; ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੋੜ੍ਹ ਵਿਚ ਰੁੜਿਆ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਣੀ ਵੇਲ ਪਰਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਰਸਪਰਿਕਤਾ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਭੂਤ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਗੁਲਾਮਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੱਦ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਆਧਾਰਭੂਤ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤਿ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਰਵੱਈਆ ਅਪਨਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭੂਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਘਟਨਾ-ਲੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤੂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਸਿਰਝ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਤੀਤ ਵਿਚੋਂ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਚ ਖੇਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਇਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਅਸਤਿਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਧੁਰੱਈ-ਯੁਗ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਈ-ਜੁਗ 500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਉਹ ਯੁਗ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤੁ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਜਤਨ ਕਰਨੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਲ ਅਜੇ ਲੁਪਤ ਸੀ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੀਮਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਿਸਚੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। <nowiki>''</nowiki>ਥਿਤਿ ਵਾਰ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਜਾਣੈ ਰੁਤਿ ਮਾਹਿ ਨ ਕੋਈ ॥ ਜਾ ਕਰਤਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੋ ਸਾਜੇ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਈ।” ਜੈਸਪਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਿਨਾਰੇ-ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ-ਸਾਮੱਗਰੀ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Philosophical Faith and Revelation|last=Jaspers|first=Karl|pages=186|via=translator E.B., Ashton}}</ref> ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਤਿਵਾਦ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸੱਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਤਿਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਵਸ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜਨਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜੇ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਵਧੇਰੇ ਸੁਗਠਿਤ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਬੀਮਾਰੀ, ਭੁੱਖ-ਨੰਗ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਰਿਆਵਰਣ - ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਸੰਤੁਲਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦਾ ਸੁੱਕਦੇ ਜਾਣਾ, ਅਮਾਨਵੀਅਤਾਂ ਆਦਿ ਖ਼ਤਰੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ ਵਿਸੰਗਤੀ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਵਰਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਡੂੰਘੀ ਅੰਤਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸੱਨਅਤੀ ਅਤੀਤ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਾ-ਸੱਨਅਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite book|title=Existentialism|last=Macquarrie|first=John|pages=237}}</ref>ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਬਦਾ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਰਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਲ ਕਿਆ, ਪਰ ਬਰਦਾਈਵ ਤੇ ਕਾਮੂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਅਤਿ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕਾਟਵੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਚਾਟ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਅਸਤਿਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਬੇਲੋੜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲਇਕਸੁਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜੀ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਦਾਖ਼ਲਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ| <references /> dtnna9sh9qes9ggic7eexhzh1d80n8s 0 138155 851324 596286 2026-11-03T17:43:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851324 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Maxim Mazumdar | image = Maxim Mazumdar.jpg | birth_name = | birth_date = 27 January 1952 | birth_place = [[Mumbai]], [[India]] | death_date = {{dda|1988|4|28|1952|1|27|df=yes}}<ref name="excampionites1">{{cite web |url=http://www.excampionites.com/newsandmore/view.asp?ID=136&CID=8 |title=Old Campionites Association (OCA) - Campion School Mumbai Alumni, Student database |publisher=Excampionites.com |date=2010-01-04 |accessdate=2011-12-26 |archive-date=2012-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120420031748/http://www.excampionites.com/newsandmore/view.asp?ID=136&CID=8 |dead-url=yes }}</ref> | death_place = [[Halifax Regional Municipality|Halifax]], [[Nova Scotia]], Canada | occupation = [[Actor]], [[Playwright]], [[Theatre director|Director]] |alma_mater = [[Loyola College (Montreal)|Loyola College]] | notableworks = }} '''ਮੈਕਸਿਮ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ''' (27 ਜਨਵਰੀ 1952)&nbsp;-&nbsp;28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988) ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਨਾਟਕਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਰੰਗ-ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਨ-ਮੈਨ ਸ਼ੋਅ, ''ਆਸਕਰ ਰੀਮੇਮਬਰਡ'' ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਨੇਮੇਸਿਸ, ਲਾਰਡ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡਗਲਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ [[ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ|ਆਇਰਿਸ਼]] ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]], [[ਕੇਬੈੱਕ|ਕਿਊਬਿਕ]]<ref name="cte">{{Cite web|url=http://www.canadiantheatre.com/dict.pl?term=English%20language%20theatre%20in%20Quebec|title=Canadian Theatre Encyclopedia|date=2009-03-31|publisher=Canadiantheatre.com|access-date=2011-12-26}}</ref> ਵਿੱਚ ਫੀਨਿਕਸ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਡਰਾਮਾ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਸਟੀਫਨਵਿਲ, [[ਨਿਊਫ਼ੰਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ|ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਟੀਫਨਵਿਲੇ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nlac.ca/awards/inductee/mmazumdar.htm|title=NLAC - Awards - Hall of Honour Award - Archive of Past Inductees|publisher=Nlac.ca|access-date=2011-12-26|archive-date=2012-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415153701/http://www.nlac.ca/awards/inductee/mmazumdar.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੈਕਸਿਮ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਮਿਲਿਸੈਂਟ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਮਾਰਕ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ, ਇੱਕ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰਨੀ ਰੋਡ, [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੈਂਪੀਅਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਕੂਲੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਪਸਾਲੋਮ, ਔਰਡੀਲ ਬਾਏ ਬੈਟਲ ਅਤੇ ਓਲੀਵਰ ਟਵਿਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਫੈਗਿਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1969 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਮੈਲਕਮ ਨਾਲ [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|ਮਾਂਟਰੀਅਲ]], [[ਕਿਊਬੈਕ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ। ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਨੇ [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]] ਦੇ ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ (ਹੁਣ ਕੋਨਕੋਰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://ctr.concordia.ca/2000-01/Sept_14/27-in_brief/|title=Concordia's Thursday Report|publisher=Ctr.concordia.ca|access-date=2011-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414220918/http://ctr.concordia.ca/2000-01/Sept_14/27-in_brief/|archive-date=2012-04-14|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਲੋਯੋਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਜੈਨੇਟ ਬਾਰਖਹਾਊਸ, ਜੌਰਡਨ ਡੀਚਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਰਨ ਵਾਲ ਨਾਲ ਰੈਵੇਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ, ਵਾਈਲਡ, ਕਾਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬੇਕੇਟ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ "ਸੈਲੋਨ ਥੀਏਟਰ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ 1973 ਵਿੱਚ ਐਡਵਰਡ ਐਲਬੀ ਦੀ 'ਹੂ ਇਜ਼ ਫਰਾਇਡ ਆਫ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੁਲਫ' ਦੀ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਨੇ ਮਾਰਥਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ, ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|date=January 1974|title=Author halts Montreal production|url=http://connection.ebscohost.com/c/articles/10383492/author-halts-montreal-production|journal=Body Politic|issue=11|page=4}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਨੇ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਫੀਨਿਕਸ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਥੀਏਟਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੀਨਿਕਸ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੋਏਲ ਕਾਵਾਰਡ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="canadiantheatre1">{{Cite web|url=http://www.canadiantheatre.com/dict.pl?term=Mazumdar%2C%20Maxim|title=Canadian Theatre Encyclopedia|date=2010-04-29|publisher=Canadiantheatre.com|access-date=2011-12-26}}</ref> ਇਹ ਫੀਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਸਕਰ ਰੀਮੇਂਬਰਡ ਲਿਖਿਆ, ਇੱਕ ਦੋ-ਐਕਟ ਨਾਟਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡਗਲਸ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਟ੍ਰੈਟਫੋਰਡ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸਮੇਤ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name="canadiantheatre1"/><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1981/06/24/theater/theater-oscar-remembered.html|title=Theater - 'Oscar Remembered' - Review|last=Kakutani|first=Michiko|date=1981-06-24|publisher=NYTimes.com|access-date=2011-12-26}}</ref> ਫੀਨਿਕਸ ਥੀਏਟਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰਿੰਬੌਡ ਅਤੇ ''ਡਾਂਸ ਫਾਰ ਗੌਡਸ'' ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ [[ਗੇਅ]] ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।<ref name="cte"/> 1979 ਵਿੱਚ, ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲੈਬਰਾਡੋਰ ਡਰਾਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਟੀਫਨਵਿਲੇ, ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾਈ ਡਰਾਮਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਸਥਾਨਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਥੀਏਟਰ ਅਨੁਭਵ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਟੀਫਨਵਿਲੇ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਟੀਫਨਵਿਲੇ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲੈਬਰਾਡੋਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://stf.nf.ca/home/|title=Festival History &#124; Stephenville Theatre Festival|last=<!-- edited out Chad Vokey --> History|publisher=Stf.nf.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426072406/http://stf.nf.ca/home/|archive-date=26 April 2012|access-date=2011-12-26}}</ref> ਅਗਲੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਨੇ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਡਮੰਡ ਮੈਕਲੀਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼ੈਰਲ ਸਟੈਗ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ''[[ਮੈਕਬਥ|ਮੈਕਬੈਥ]]'', ''ਜੀਸਸ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਸੁਪਰਸਟਾਰ'', ''ਦ ਮੈਨ ਹੂ ਕਮ ਟੂ ਡਿਨਰ'', ਅਤੇ ''ਸਾਈਰਾਨੋ ਡੀ ਬਰਗੇਰੇਕ'' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://stf.nf.ca/home/|title=Festival History &#124; Stephenville Theatre Festival|last=<!-- edited out Chad Vokey --> History|publisher=Stf.nf.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426072406/http://stf.nf.ca/home/|archive-date=26 April 2012|access-date=2011-12-26}}</ref> ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੌਰਡਨ ਡੀਚਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਕ ਰਾਇਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰੇਵੇਨ ਦੇ 1984 ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 1985 ਦੇ ਬੈਂਟਲੇ ਵੇਰੀਏਸ਼ਨਜ਼ (ਉਰਫ਼ ਅਨਹੋਲੀ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ) ਦੇ ਆਫ-ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਇਹ ਐਰਿਕ ਬੈਂਟਲੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕੈਬਰੇਟ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਦੀ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988 ਨੂੰ ਹੈਲੀਫੈਕਸ, [[ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ|ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ [[ਏਡਜ਼]] ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਨਾਟਕ, ''ਆਸਕਰ ਰੀਮੇਂਬਰਡ'' , 2000 ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੈਟਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="canadiantheatre1"/> ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਬਫੇਲੋ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਐਲੀਵੇ ਥੀਏਟਰ ਐਲੀਵੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਲਾਨਾ ਮੈਕਸਿਮ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਨਿਊ ਪਲੇ ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://alleyway.com/pdf/MMCompGuidelines.pdf|title=Maxim Mazumdar New Play Competition Guidelines|access-date=2011-12-26|archive-date=2011-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005141924/http://alleyway.com/pdf/MMCompGuidelines.pdf|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਬੀਜੀਟੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988]] nhz1as4g706aw5z7biqntzsfs1r4c2g 0 138468 851388 848152 2026-11-03T22:25:11Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851388 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Anjali Menon | image = അജ്ഞലി മേനോൻ.jpg | caption = Menon in 2016 | native_name = | birth_place = [[Kozhikode]], [[Kerala]], India<ref>{{Cite web|date=2014-06-09|title=Anjali Menon's 'Bangalore Days' creates history - Entertainment News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/entertainment/anjali-menons-bangalore-days-creates-history-1562751.html|access-date=2021-03-05|website=Firstpost}}</ref> | occupation = {{hlist|Film director|screenwriter}} | other_names = | education = | alma_mater = [[London Film School]] | years_active = 2006–present | spouse = Vinod Menon | children = 1 | website = {{url|https://www.anjalimenon.in}} }} '''ਅੰਜਲੀ ਮੈਨਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Aravind">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/what-makes-bangalore-days-director-anjali-menon-a-rarity-in-indian-cinema/articleshow/64990470.cms?from=mdr|title=What makes 'Bangalore Days' director Anjali Menon a rarity in Indian cinema|last=Aravind|first=Indulekha|date=2018-07-14|work=The Economic Times|access-date=2019-07-31}}</ref> ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੂ, '' <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Manjadikuru-girl-lives-a-sad-life-off-the-screen-too/articleshow/14348089.cms|title='Manjadikuru' girl lives a sad life off the screen too|last=Janardhanan|first=Arun|date=23 June 2012|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-07-31}}</ref> ਕੇਰਲ ਕੈਫੇ (ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ), ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਡੇਜ਼ ਅਤੇ ਕੂਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਏਜੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।<ref name="Charmy Harikrishnan & Shephali Bhatt">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-a-wave-of-women-filmmakers-is-changing-indian-cinema/articleshow/66297171.cms?from=mdr|title=How women film-makers like Meghna Gulzar, Rima Das, Anjali Menon & Nandita Das are changing the face of Indian cinema|last=Harikrishnan|first=Charmy|date=2018-10-21|work=The Economic Times|access-date=2021-08-10}}</ref> ਅੰਜਲੀ ਲਿਟਲ ਫ਼ਿਲਮਜ਼<ref>https://littlefilmsindia.com/</ref> ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਮੁੰਬਈ]] ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਗਲਪ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਵਿਮਨ ਇਨ ਸਿਨੇਮਾ ਕਲੈਕਟਿਵ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/women-in-cinema-collective-condemns-ammas-decision-to-reinstate-actor-dileep/article24252575.ece|title=Women in Cinema Collective condemns AMMA's decision to reinstate actor Dileep|last=Praveen|first=S. r|date=25 June 2018|work=The Hindu|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/parvathy-menon-manju-warrier-bhavana-and-others-form-women-in-cinema-collective-4686196/|title=Parvathy Menon, Manju Warrier, Bhavana and others form Women in Cinema Collective|date=4 June 2017|work=The Indian Express|access-date=27 December 2017|agency=The Indian Express}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਲੰਡਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਲੂਮਨਾ, ਅੰਜਲੀ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਅੰਜਲੀ ਮੈਨਨ ਜਨਮ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡੇ ਟੀ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਾਇਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਦੁਬਈ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.smartdriveonline.in/the-wheel-of-life-by-anjali-menon/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-12-01 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127075245/http://www.smartdriveonline.in/the-wheel-of-life-by-anjali-menon/ |dead-url=yes }}</ref> ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰੋਵਿਡੈਂਸ ਵੂਮਨ ਕਾਲਜ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।<ref name="Mathews">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjali-menons-bharatanatyam-photos-are-a-real-vijayadashami-treat/articleshow/78876932.cms|title=Anjali Menon's bharatanatyam photos are a real Vijayadashami treat|last=Mathews|first=Anna|date=2020-10-26|work=Times of India|access-date=2021-08-10}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://anjalimenon.wordpress.com/about-am/|title=About AM|date=2011-11-26|website=Anjali Menon|language=en|access-date=2020-05-22|archive-date=2017-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319073101/https://anjalimenon.wordpress.com/about-am/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2009/09/12/stories/2009091252510600.htm|title=Cut to Anjali|date=12 September 2009|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090923205209/http://www.hindu.com/mp/2009/09/12/stories/2009091252510600.htm|archive-date=23 September 2009|access-date=17 December 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923205209/http://www.hindu.com/mp/2009/09/12/stories/2009091252510600.htm |date=23 ਸਤੰਬਰ 2009 }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/930775/how-anjali-menon-went-from-successful-writer-to-director-of-one-of-malayalam-cinemas-biggest-hits|title=How Anjali Menon went from successful writer to director of one of Malayalam cinema's biggest hits|last=Dutta|first=Nandita|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2019-07-31}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Press_conference_by_Directors,_Ashim_Paul,_Anjali_Menon,_Nandan_Saxena_&_Kavita_Bhal,_at_the_43rd_International_Film_Festival_of_India_(IFFI-2012),_in_Panaji,_Goa_on_November_24,_2012.jpg|thumb| 43ਵੇਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਮੇਨਨ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ)।]] ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਦਿਅਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਜਰਨਲਾਂ ਲਈ ਇਵੈਂਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਰਾਈਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਬਲੈਕ ਨਾਰ ਵ੍ਹਾਈਟ<ref>{{Cite web|url=http://film.britishcouncil.org/black-nor-white|title=British Council Film: Black Nor White|website=film.britishcouncil.org|access-date=2019-07-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b88c3259e|title=Black Nor White (2002)|website=www2.bfi.org.uk|access-date=2021-08-11}}</ref>, ਅੰਜਲੀ ਮੈਨਨ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਆਸਿਫ ਕਪਾਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਲੰਡਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਰੇਜ਼ ਕੈਂਪਟਨ ਅਤੇ ਆਰਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪਾਮ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਇਮੇਜਿਨਏਸ਼ੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=http://www.blacknorwhite.com/|title=Black Nor White website|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626000903/http://www.blacknorwhite.com/|archive-date=26 June 2015|access-date=30 October 2015}}</ref> === ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੁ === ਅੰਜਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਜਾਦੀਕੁਰੂ (2008), 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। ਇਸਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਲਈ FIPRESCI ਅਵਾਰਡ[16] ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਭਾਰਤੀ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਹਸਨਕੁੱਟੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਮੰਜਾਦੀਕੁਰੂ ਉਰਫ ਲੱਕੀ ਰੈੱਡ ਸੀਡਜ਼ ਨੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ, ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਜਿਊਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਅੰਜਲੀ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। SAIFF ਸਮੀਖਿਅਕ ਡਸਟਿਨ ਚਾਂਗ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ "ਫਿਲਮ ਬਚਪਨ ਦੇ ਰੰਗਾਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਜੂਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਮੇਜਰੀ ਇੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸੁੰਘ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੂ ਦੇ ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨੂੰ 4 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਜਲੀ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਲਿਟਲ ਫਿਲਮਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਪਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਸੀਮਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। === ਕੇਰਲ ਕੈਫੇ === ਜਦੋਂ ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੂ ਹੋਲਡ 'ਤੇ ਸੀ ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਥੀਏਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ - ਕੇਰਲਾ ਕੈਫੇ (2009), ਫਿਰ ਕੈਪੀਟਲ ਥੀਏਟਰ, ਰੰਜੀਤ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਪਹਿਲੀ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਜਗਤੀ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਨਿਥਿਆ ਮੇਨੇਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ IFFK 2009 ਵਿੱਚ NETPAC ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 'ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ' ਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ === ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਅਨਵਰ ਰਸ਼ੀਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ (2012) ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲਿਖੇ। ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਨੇ 60ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ (ਸੰਵਾਦ) ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਵਨੀਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। === ਬੰਗਲੌਰ ਡੇਜ਼ === 2014 ਵਿੱਚ ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਡੇਜ਼ (2014) ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਤਿੰਨ ਮਲਿਆਲੀ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸੈਨਸੀਬਲ ਸਿਨੇਮਾ ਬਣਾਇਆ। ਦਲੇਰ ਸਲਮਾਨ, ਨਿਵਿਨ ਪੌਲੀ, ਨਜ਼ਰੀਆ ਨਾਜ਼ਿਮ, ਫਹਾਦ ਫਾਜ਼ਿਲ, ਪਾਰਵਤੀ ਤਿਰੂਵੋਥ, ਨਿਥਿਆ ਮੇਨੇਨ, ਈਸ਼ਾ ਤਲਵਾਰ, ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਅਨਵਰ ਰਸ਼ੀਦ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਵੀਕੈਂਡ ਬਲਾਕਬਸਟਰਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੰਗਲੌਰ ਡੇਜ਼ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ "ਸੁਪਰ ਬੰਪਰ ਮੈਗਾ ਹਿੱਟ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮਲਿਆਲੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਐਂਟਰੀ ਪੁਆਇੰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। === ਕੂਡੇ === ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਕੂਡੇ (2018) ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਤਸੱਲੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ, ਪਾਰਵਤੀ, ਨਜ਼ਰੀਆ ਨਾਜ਼ਿਮ ਅਤੇ ਰੰਜੀਤ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੂਡੇ ਸਚਿਨ ਕੁੰਡਲਕਰ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ 'ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ' ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸੀ ਪਰ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਲਿਆਇਆ। === ਹੋਰ ਕੰਮ === ਅੰਜਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਪੀਕਰ ਹੈ ਜੋ TED, TISS, TIE ਗਲੋਬਲ, CII, KSUM, ਅਤੇ IGCE ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ, ਭਾਈਚਾਰੇ, ਲਿੰਗ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਉੱਦਮਤਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ IFFK, MAMI, IFP ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ [33] ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ,[ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਤੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਬਾਰੇ ਬਲੌਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। === ਥੀਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ === ਅੰਜਲੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਨੁਭਵ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ, ਪਦਮਰਾਜਨ, ਕੀਸਲੋਵਸਕੀ, ਰਾਬਰਟ ਓਲਟਮੈਨ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਮੈਰੀਅਨ ਹੈਂਸਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਇਦੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉਲਟ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਜਲੀ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਬਾਰੇ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 2000 | ''ਕਾਲਾ ਨਾ ਹੀ ਚਿੱਟਾ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ |- | 2009 | ''ਕੇਰਲ ਕੈਫੇ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | ਹੈਪੀ ਜਰਨੀ ਖੰਡ <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|title=Review: Kerala Cafe|website=[[Sify]]|access-date=2021-12-01|archive-date=2016-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701144138/http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|dead-url=yes}}</ref> |- | rowspan="2" | 2012 | ''ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੁ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1436833.ece|title=Seeds of a success story|date=26 December 2008|work=[[The Hindu]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ''ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ'' | {{Na}}| {{Ya}} | <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3554610.ece|title=Beachside hotel|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=21 June 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=29 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20120727220320/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3554610.ece|archive-date=27 July 2012}}</ref> |- | 2014 | ''ਬੰਗਲੌਰ ਦਿਨ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Anjali-Menons-movie-is-Bangalore-Days/articleshow/29295005.cms|title=Anjali Menon's movie is Bangalore Days|date=24 January 2014|website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2018 | ''ਕੂਡੇ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/anjali-menons-film-with-prithviraj-parvathy-and-nazriya-titled-koode/articleshow/64543137.cms|title=Anjali Menon's movie is Koode|website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2021 | ''ਰਸਾ'' | {{Ya}}| {{Ya}} | ਐਨਡੀਐਫਸੀ ਫ਼ਿਲਮਬਾਜ਼ਾਰ |} == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable" !ਅਵਾਰਡ ! ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ |- | ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ <ref>{{Cite web|url=http://www.iffk.keralafilm.com/hassankutti.htm|title=:: IFFK 2008|publisher=Iffk.keralafilm.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217002125/http://www.iffk.keralafilm.com/hassankutti.htm|archive-date=17 February 2015|access-date=2014-12-30}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/Parque-Via-wins-best-film-award/article15364448.ece|title=Parque Via wins best film award|date=2008-12-20|work=The Hindu|access-date=2018-05-29|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> | rowspan="2" | 2008 | rowspan="2" | ''ਮੰਜਾਦਿਕੁਰੁ'' |- | ਸਰਵੋਤਮ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ <ref>{{Cite web|url=http://www.fipresci.org/awards/awards/awards_2008.htm|title=Awards - Festival Awards 2008|publisher=Fipresci|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008115307/http://www.fipresci.org/awards/awards/awards_2008.htm|archive-date=8 October 2014|access-date=2014-12-30}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.fipresci.org/festivals/archive/2008/kerala/lucky_red_seeds_chfujiwara.htm|title=Festival Reports - Kerala 2008 - "Lucky Red Seeds"|publisher=Fipresci|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016182426/http://www.fipresci.org/festivals/archive/2008/kerala/lucky_red_seeds_chfujiwara.htm|archive-date=16 October 2013|access-date=2014-12-30}}</ref> ਲਈ FIPRESCI ਇਨਾਮ |- | ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਵਾਦਾਂ ਲਈ 60ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web|url=http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf|title=:: National Film Award 2012|publisher=India Government|access-date=1 May 2015}}</ref> | rowspan="2" | 2012 | rowspan="3" | ''ਉਸਤਾਦ ਹੋਟਲ'' |- | ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/kerala-state-film-awards-2014-the-complete-list-of-winners.html|title=Kerala State Awards 2014: The complete list|website=OnManorama|access-date=2019-07-31}}</ref> |- | ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਰਵੋਤਮ ਪਟਕਥਾ <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/folk-artist-raghu-dixit-compose-songs-anjali-menon-s-next-flick-74887?amp|title=Folk artist Raghu Dixit to compose songs for Anjali Menon's next flick|date=17 January 2018|website=thenewsminute.com|access-date=2019-07-31}}</ref> | 2013 |- | ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ (ਮੂਲ) ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | 2014 | rowspan="5" | ''ਬੰਗਲੌਰ ਦਿਨ'' |- | ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ - ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ <ref>{{Cite web|url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|title=Filmfare Awards South|archive-url=https://web.archive.org/web/20160129092825/http://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|archive-date=29 January 2016}}</ref> | rowspan="4" | 2015 |- | ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ<ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/17th-asianet-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-photoswinners-list-620099|title=Asianet Film Awards|date=12 January 2015|website=[[International Business Times]]}}</ref> |- | ਵਨੀਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ <ref>{{Cite web|url=http://news.keralaevents.in/kerala-news/vanitha-film-awards-2015-declared-telecast-on-mazhavil-manorama/|title=Vanitha Film Awards 2015|access-date=2021-12-01|archive-date=2016-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422025208/http://news.keralaevents.in/kerala-news/vanitha-film-awards-2015-declared-telecast-on-mazhavil-manorama/|dead-url=yes}}</ref> |- | SIIMA ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ<ref>{{Cite web|url=http://siima.in/siima-awards.php?year=2015&action=winners|title=SIIMA awards 2015|access-date=2021-12-01|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927095850/http://siima.in/siima-awards.php?year=2015&action=winners|dead-url=yes}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|id=3250747|name=Anjali Menon}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] lqopfj703raif3k1xpehyjbeiu7jlwg 0 138993 851302 620202 2026-11-03T16:05:57Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851302 wikitext text/x-wiki <u><big>ਅਰਨੈਸਟ ਬਲੋਖ਼</big></u> [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-27348-0008, Berlin, Ernst Bloch auf Begegnung der Geistesschaffenden.jpg|thumb|ਅਰਨੈਸਟ ਬਲੋਖ਼]] <big>ਅਰਨੈਸਟ ਬਲੋਖ਼ (8 ਜੁਲਾਈ,1885 - 8 ਅਗਸਤ 1977) ਇੱਕ [[ਜਰਮਨੀ|ਜਰਮਨ]] [[ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ]] [[ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ|ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] ਸੀ।</big> <big>ਬਲੋਖ਼, [[ਹੇਗਲ ਮੱਤ|ਹੇਗਲ]] ਅਤੇ [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ]] [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਮਾਰਕਸ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਥਾਮਸ ਮੁਨਟਜ਼ਰ, ਪੈਰਾਸੇਲਸਸ, ਅਤੇ ਜੈਕਬ ਬੋਹਮੇ ਵਰਗੇ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ [[ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ|ਧਾਰਮਿਕ]] ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗਾਇਓਰਗੀ [[ਲੂਕਾਨਸ|ਲੂਕਾਕਸ]], ਬਰਟੋਲਟ ਬ੍ਰੇਚਟ, ਕਰਟ ਵੇਲ, ਵਾਲਟਰ [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਡੇਮਰੀ|ਬੈਂਜਾਮਿਨ]], ਅਤੇ ਥੀਓਡਰ ਡਬਲਯੂ. [[ਅਡੋਰਨੋ]] ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਬਲੋਖ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਦੇ [[ਇਤਿਹਾਸ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਆਸ਼ਾਵਾਦ|ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ]] ਟੈਲੀਓਲੋਜੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।</big> = <big>ਜੀਵਨ</big> = ਬਲੋਖ਼ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਜੁਲਾਈ 1885 ਈ ਵਿੱਚ [[ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ|ਬਾਵੇਰੀਆ]] ਦਾ ਰਾਜ, ਜਰਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।   ਉਹ ਇੱਕ [[ਯਹੂਦੀ]] ਰੇਲਵੇ-ਕਰਮਚਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਬਾਲਟਿਕ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਧੀ ਐਲਸੇ ਵਾਨ ਸਟ੍ਰਿਟਜ਼ਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ 1921 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਲਿੰਡਾ ਓਪਨਹਾਈਮਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕੁਝ ਸਾਲ ਹੀ ਚੱਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਕਾਰੋਲਾ ਪਿਓਰੋਵਸਕਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ [[ਆਰਕੀਟੈਕਟ]], ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵਿਏਨਾ ਵਿੱਚ 1934 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਆਈ, ਤਾਂ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]], ਫਿਰ [[ਆਸਟਰੀਆ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]], [[ਚੈਕੋਸਲਵਾਕੀਆ|ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ]] ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]]। ਉਹ [[ਕੈਂਬਰਿਜ|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ]], [[ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ]] ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਿਹਾ।</big> <big>[[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਰਵਰਡ]] ਦੀ ਵਾਈਡਨਰ [[ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਦੇ ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬਲੋਖ਼ ਨੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਲੰਬਾ ਸਿਧਾਂਤ "The Principle of Hope" ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।</big> <big>1948 ਵਿੱਚ, ਬਲੋਖ਼ ਨੂੰ ਲੀਪਜ਼ੀਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। 1955 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜੀਡੀਆਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ [[ਬਰਲਿਨ]] (AdW) ਵਿਖੇ ਜਰਮਨ [[ਅਕੈਡਮੀ]] ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਜੀਡੀਆਰ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦਾ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨਫ੍ਰੇਡ ਬੁਹਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਫਸਵਾਲਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ਏਡੀਸੀ) ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜੋ ਕਿ ਬਲੋਖ਼ ਦਾ ਆਲੋਚਕ ਬਣ ਗਿਆ।</big> <big>ਹਾਲਾਂਕਿ, 1956 ਵਿੱਚ [[ਹੰਗਰੀ]] ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੇ ਬਲੋਖ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, SED (ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਏਕਤਾ ਪਾਰਟੀ) ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ 1957 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸੀ ਪਰ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ 72 ਸਾਲ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਜਬਰੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਐਮਿਲ ਫੁਚਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫੂਕਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਕਲੌਸ ਫੁਚਸ-ਕਿਟੋਵਸਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।</big> <big>ਜਦੋਂ 1961 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਡੀਆਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਟੂਬਿੰਗੇਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਕੁਰਸੀ ਮਿਲੀ। 8 ਅਗਸਤ, 1977 (ਉਮਰ 92) ਟ੍ਰਿਬਿੰਗੇਨ, ਬੈਡਨ ਵਰਟਮਬਰਗ, ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।</big> = <big>ਵਿਚਾਰ</big> = <big>ਬਲੋਖ਼ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਸਨਕੀ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਿਖਤ-ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਦ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਫ਼ ਹੋਪ-ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ, ਅਫੋਰਿਸਟਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ [[ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼]] ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਲੋਖ਼ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।</big> <big>ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਲੋਖ਼ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਬਲੋਖ਼ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ]] ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਾਰਨ (ਉਰਗਰੰਡ) ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਟੀਚੇ (ਐਂਡਜ਼ੀਲ) ਵੱਲ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ [[ਦਵੰਦਵਾਦ|ਦਵੰਦਵਾਦੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇਖੇ।</big> = <big>ਪ੍ਰਭਾਵ</big> = <big>ਬਲੋਖ਼ ਦਾ ਕੰਮ 1968 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਰੋਧ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ [[ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਗਿਆ ਇਸ ਨੂੰ ਜਰਗਨ ਮੋਲਟਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਥੀਓਲੋਜੀ ਆਫ਼ ਹੋਪ (1967, ਹਾਰਪਰ ਅਤੇ ਰੋ, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਨਿਊਯਾਰਕ]]) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੋਰੋਥੀ ਸੋਲ ਅਤੇ ਅਰਨੈਸਟੋ ਬਲਦੁਕੀ ਦੁਆਰਾ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ]] ਜੋਏਲ ਕੋਵਲ ਨੇ ਬਲੋਖ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, "ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਟੋਪੀਅਨ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ" ਰੌਬਰਟ ਐਸ. ਕੋਰਿੰਗਟਨ ਬਲੋਖ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ [[ਉਦਾਰਵਾਦ|ਉਦਾਰਵਾਦੀ]] ਸੇਵਾ ਲਈ ਬਲੋਖ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਲੋਖ਼ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਠੋਸ ਯੂਟੋਪੀਆਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਜੋਸ ਐਸਟੇਬਨ ਮੁਨੋਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਯੂਟੋਪੀਅਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਬਲੋਖ਼ ਦੁਆਰਾ ਯੂਟੋਪੀਆ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਓਨਟੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਟੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਪੈਗੀ ਫੇਲਨ ਦਾ ਕੰਮ, ਜੋ [[ਪ੍ਰਜਨਨ]] ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।</big> = <big>ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ</big> = === <big>ਕਿਤਾਬਾਂ</big> === <big>• Geist der Utopie (1918) ([[ਯੂਟੋਪੀਆ]] ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਟੈਨਫੋਰਡ, 2000)</big> <big>• Thomas müntzer alstheologe der revolution  (1921) (ਥੌਮਸ ਮੁਨਟਜ਼ਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਥੀਓਲੋਜੀਅਨ ਵਜੋਂ)</big> <big>• Spuren(1930) (ਟਰੇਸ, ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2006)</big> <big>• Erbschaft dieser Zeit (1935) (ਹੈਰੀਟੇਜ ਆਫ ਅਵਰ ਟਾਈਮਜ਼, ਪੋਲੀਟੀ, 1991)</big> <big>• Freiheit und Ordnung (1947) (ਫ੍ਰੀਡਮ ਐਂਡ ਆਰਡਰ)</big> <big>•ਸਬਜੈਕਟ-ਓਬਜੈਕਟ (1949)</big> <big>• ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਥੌਮਾਸੀਅਸ (1949)</big> <big>• Avicenna und die aristotelische linke (1949) (ਐਵਿਸੇਨਾ ਅਤੇ ਅਰਿਸਟੋਟਲਿਅਨ ਖੱਬੇ)</big> <big>• ਦਾਸ ਪ੍ਰਿੰਜ਼ਿਪ ਹੋਫਨੰਗ (3 ਭਾਗ: 1938-1947)</big> <big>(ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਫ ਹੋਪ, ਐਮਆਈਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 1986)</big> <big>• Naturrecht und menschliche Würde (1961)</big> <big>(ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ, MIT ਪ੍ਰੈਸ 1986)</big> <big>•ਟੂਬਿੰਗਰ ਆਇਨਲੀਟੰਗ ਡਾਈ ਫਿਲਾਸਫੀ (1963) (ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿਚ ਟੂਬਿੰਗਨ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ)</big> <big>•ਰਿਲੀਜਨ ਇਮ ਏਰਬੇ (1959-66) (ਟ੍ਰਾਂਸ.: ਮੈਨ ਆਨ ਹਿਜ਼ ਓਨ, ਹਰਡਰ ਐਂਡ ਹਰਡਰ, 1970)</big> <big>• ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ (1968) ਹਰਡਰ ਅਤੇ ਹਰਡਰ, 1971 'ਤੇ।</big> <big>• ਨਾਸਤਿਕ ਇਮ ਕ੍ਰਿਸਟੈਂਟਮ (1968) (ਟ੍ਰਾਂਸ.: ਈਸਾਈਅਤ ਵਿਚ ਨਾਸਤਿਕਤਾ, 1972)</big> <big>• ਪੋਲੀਟਿਸ਼ ਮੇਸੁੰਗੇਨ, ਪੇਸਟਜ਼ੀਟ, ਵੋਰਮਾਰਜ਼</big> <big>(1970) (ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਪ, ਪਲੇਗ,ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ)</big> <big>• Das Materialismusproblem, seine Geschichte und Substanz (1972) (ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਇਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ)</big> <big>•ਮੁੰਡੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ।ਫ੍ਰੇਜ, ਕੈਟੇਗੋਰਿਅਨ ਡੇਸ ਹੇਰਾਸਬ੍ਰਿੰਜੇਂਸ, ਪ੍ਰੈਕਸਿਸ (1975) ( ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਮੁੰਡੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਪ੍ਰੈਕਸਿਸ )</big> === <big>ਲੇਖ</big> === <big>•"ਕਾਰਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਮਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ, ਉਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ: ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ"। TELOS 21 (ਪਤਝੜ 1974)। ਨਿਊਯਾਰਕ: ਟੈਲੋਸ ਪ੍ਰੈਸ</big> = <big>ਹਵਾਲੇ</big> = <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Ernst_Bloch?wprov=sfla1|title=ਅਰਨੈਸਟ ਬਲੋਖ਼}}</ref> 6jcahnr4e19kj6u9t29rjvq7kpnl6a3 0 139827 851358 832057 2026-11-03T19:53:15Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851358 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian politician from Punjab}}{{Infobox officeholder|name=ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੂਨੀਅਰ|office=ਮੈਂਬਰ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]|caption=|successor=|term_end=|predecessor=[[ਕੇ. ਡੀ. ਭੰਡਾਰੀ ]]|term_start=2017|constituency=[[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ]]|image=|birth_date=22 ਜਨਵਰੀ 1979|birth_place=|spouse=|party=[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ]]|residence=[[ਜਲੰਧਰ ]]|alma_mater=|profession=ਸਿਆਸਤਦਾਨ|website=|footnotes=}}'''ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੂਨੀਅਰ''' <ref>{{Cite web|url=http://www.punjabassembly.nic.in/index.php/members/detail/174|title=Members|website=www.punjabassembly.nic.in|access-date=2021-09-13}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ [[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://myneta.info/punjab2017/candidate.php?candidate_id=542|title=Avtar Singh Junior(Indian National Congress(INC)):Constituency- JALANDHAR NORTH(JALANDHAR) - Affidavit Information of Candidate:|website=myneta.info|access-date=2021-09-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/punjab/2017/jalandhar-north/avtar-singh-junior/|title=🗳️ Avtar Singh Junior, Jalandhar North Assembly Elections 2017 LIVE Results {{!}} Election Dates, Exit Polls, Leading Candidates & Parties {{!}} Latest News, Articles & Statistics {{!}} LatestLY.com|website=LatestLY|language=en|access-date=2021-09-13|archive-date=2022-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220131042315/https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/punjab/2017/jalandhar-north/avtar-singh-junior/|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2017-2022]] 8gnk187s7xwke599mheh6e4wg60k657 0 140577 851445 750723 2026-11-04T02:52:37Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851445 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੁਖ਼ਾਨੰਦ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ [[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। <ref name="List Financialexpress">{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/punjab-assembly-election-results-2022-check-full-list-of-winners-constituency-wise-complete-list-of-punjab-results-2022-bjp-congress-akali-dal-aap/2456066/|title=Punjab election 2022, Punjab election results 2022, Punjab election winners list, Punjab election 2022 full list of winners, Punjab election winning candidates, Punjab election 2022 winners, Punjab election 2022 winning candidates constituency wise|work=Financialexpress|access-date=10 March 2022|language=en}}</ref> <ref name="2022 Winner list">{{Cite news|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2022/punjab/all-winners/|title=All Winners List of Punjab Assembly Election 2022 {{!}} Punjab Vidhan Sabha Elections|work=News18|access-date=10 March 2022|language=en}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022|2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/elections/punjab-assembly-election/punjab-election-result-2022-check-constituency-wise-leading-trailing-candidates-full-list-of-winners-aap-bhagwant-mann-congress-charanjit-singh-channi-bjp-akalis-election-news-today-101646877618898.html|title=Punjab election 2022 result constituency-wise: Check full list of winners|date=10 March 2022|work=Hindustan Times|access-date=10 March 2022|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027]] tof3nui1s6xgznmkpw91q7mlzuuhbgi 851452 851445 2026-11-04T03:17:24Z Pkrs1 62805 undo error 851452 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੁਖ਼ਾਨੰਦ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ [[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। <ref name="List Financialexpress">{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/punjab-assembly-election-results-2022-check-full-list-of-winners-constituency-wise-complete-list-of-punjab-results-2022-bjp-congress-akali-dal-aap/2456066/|title=Punjab election 2022, Punjab election results 2022, Punjab election winners list, Punjab election 2022 full list of winners, Punjab election winning candidates, Punjab election 2022 winners, Punjab election 2022 winning candidates constituency wise|work=Financialexpress|access-date=10 March 2022|language=en}}</ref> <ref name="2022 Winner list">{{Cite news|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2022/punjab/all-winners/|title=All Winners List of Punjab Assembly Election 2022 {{!}} Punjab Vidhan Sabha Elections|work=News18|access-date=10 March 2022|language=en}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022|2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/elections/punjab-assembly-election/punjab-election-result-2022-check-constituency-wise-leading-trailing-candidates-full-list-of-winners-aap-bhagwant-mann-congress-charanjit-singh-channi-bjp-akalis-election-news-today-101646877618898.html|title=Punjab election 2022 result constituency-wise: Check full list of winners|date=10 March 2022|work=Hindustan Times|access-date=10 March 2022|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2022-2027]] 3smy9g75g8gkvgs1pq08ipjqdzvio0l 0 140796 851252 622789 2026-11-03T13:14:15Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851252 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ | honorific-suffix = | image = | alt = | caption = | constituency = <nowiki>[ਸ਼ੋਹਰਤ[ਗੜ੍ਹ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) | ਸ਼ੋਹਰਤਗੜ੍ਹ]], </nowiki>[[ਸਿਧਾਰਥਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | office = [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ | ਵਿਧਾਇਕ]]] [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | term_start =ਮਾਰਚ 2017 | term_end = | predecessor = | successor = | birth_date = | birth_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | nationality = ਭਾਰਤੀ | party =[[ਆਪਣਾ ਦਲl]] | otherparty = [[ਆਪਣਾ ਦਲl (ਸੋਨੇਲਾਲ)]] | residence = [[ਸ਼ੋਹਰਤਗੜ੍ਹ]]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | alma_mater =[[ਵਿਧਾਨਕ ਦਾ ਮੈਂਬਰ A]] ਅਸੈਂਬਲੀ (ਭਾਰਤ){{!}} | occupation = | profession = Politician<ref name="Candidate affidavit">{{cite news|title=Candidate affidavit|publisher= my neta.info|url=http://myneta.info/uttarpradesh2017/candidate.php?candidate_id=4330}}</ref> }} ' '''ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ''' ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ|ਉਹ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਧਾਰਥ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੋਹਰਤਗੜ੍ਹ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਨਾ ਦਲ (ਸੋਨੇਲਾਲ) ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/elections/uttar-pradesh/shohratgarh-mla-results|title=SHOHRATGARH Election Result 2017, Winner, SHOHRATGARH MLA, Uttar Pradesh}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 2017 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੋਹਰਤਗੜ੍ਹ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2017 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ '''ਜਮੀਲ ਸਿੱਦੀਕੀ''' ਨੂੰ 22,124 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। <ref>{{Cite web|url=http://www.elections.in/uttar-pradesh/assembly-constituencies/shohratgarh.html|title=Shohratgarh Election Results 2017|website=elections.in|access-date=12 November 2018|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123095142/http://www.elections.in/uttar-pradesh/assembly-constituencies/shohratgarh.html|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ltchak1mh4jmd8j4ina30jybgr0ybg8 0 140961 851325 601016 2026-11-03T17:46:18Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851325 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian politician}} {{Use dmy dates|date=November 2020}} {{Use Indian English|date=May 2018}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ | image = | alt = | caption = | constituency = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ{{!}} ਆਜ਼ਮਗਾ[[ਫੂਲਪੁਰ ਪਵਾਈ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) | ਫੂਲਪੁਰ ਪਵਾਈ]], [[ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ]] | office = [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ | ਵਿਧਾਇਕ]]] [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | term_start = ਮਾਰਚ 2017 | term_end = | predecessor = ਸ਼ਿਆਮ ਬਹਾਦੁਰ ਯਾਦਵ | successor = | birth_date = {{ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਉਮਰ1980|11|14}} | birth_place = [[Azamgarh district|Azamgarh]], Uttar Pradesh<ref name="UPLA">{{cite web|url=http://www.upvidhansabhaproceedings.gov.in/member?memberId=20206|title=Member Profile|work=official website of Legislative Assembly of Uttar Pradesh|accessdate=10 December 2018|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330210259/http://www.upvidhansabhaproceedings.gov.in/member?memberId=20206|url-status=dead}}</ref> | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | parents = [[ਰਮਾਕਾਂਤ ਯਾਦਵ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ) | ਰਮਾਕਾਂਤ ਯਾਦਵ]] (ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ) | nationality = ਭਾਰਤੀ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | residence = <nowiki>ਚੱਕਗੰਜ ਅਲੀਸ਼ਾਹ, ਫੂਲਪੁਰ, [ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ| ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ]]]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼</nowiki> | alma_mater = ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ | occupation = [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ | MLA]] | profession = Politician }} '''ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ''' ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ 17ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਫੂਲਪੁਰ ਪਵਈ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS24349.htm?ac=349|title=ELECTION COMMISSION OF INDIA GENERAL ELECTION TO VIDHAN SABHA TRENDS & RESULT 2017|publisher=eciresults.nic.in|access-date=2 June 2017|archive-date=10 ਜੂਨ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610140902/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS24349.htm?ac=349|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.india.com/assembly-election-2017/uttar-pradesh/phoolpur-pawai/|title=Phoolpur Pawai – Uttar Pradesh Assembly Election Results 2017|access-date=30 ਮਾਰਚ 2022|archive-date=30 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330170534/https://www.india.com/assembly-election-2017/uttar-pradesh/phoolpur-pawai/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://indiaongo.in/election/uttar-pradesh/assembly-constituencies/phoolpur-pawai.html|title=Phoolpur Pawai Election Results 2017}}</ref> <ref name="DNA">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/india/report-mulayam-s-absence-leaves-a-mark-in-azamgarh-2351203|title=Mulayam's absence leaves a mark in Azamgarh|last=Shakil|first=Sana|date=13 March 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=12 May 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jkrh4nj54ueji7fj3p2k2ie3s0z4c8z 0 141187 851439 736634 2026-11-04T02:42:01Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851439 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਮੀਨਾ''' ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਲੰਬਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://rajassembly.nic.in/MemberConstituencyWise.aspx#:~:text=Salumber%20(ST)-,Sh%20Amrit%20Lal%20Meena,-(8)|title=Rajasthan Legislative Assembly|website=rajassembly.nic.in|access-date=6 January 2022}}</ref<ref>{{Cite news|url=https://www.oneindia.com/salumber-assembly-elections-rj-156/|title=Salumber Election Result 2018 LIVE: Salumber MLA Election Result & Vote Share - Oneindia|work=[[OneIndia]]|access-date=6 January 2022|language=en|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106131634/https://www.oneindia.com/salumber-assembly-elections-rj-156/|url-status=dead}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਮੀਨਾ ਨੂੰ ਜਾਅਲੀ ਮਾਰਕ ਸ਼ੀਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/rajasthan-bjp-mla-remand-judicial-custody-fake-marksheet-case-7402613/|title=Rajasthan BJP MLA remanded in judicial custody in fake marksheet case|date=13 July 2021|work=[[The Indian Express]]|access-date=6 January 2022|language=en}}</ref<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jodhpur/rajasthan-high-court-grants-bail-to-bjp-mla-amritlal-meena/articleshow/84664451.cms|title=Rajasthan high court grants bail to BJP MLA Amritlal Meena {{!}} Jodhpur News - Times of India|last=Jul 23|first=TNN /|work=[[The Times of India]]|access-date=6 January 2022|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] rvr6vg6ry8eklfkem30t2cgd2c65937 851450 851439 2026-11-04T03:13:51Z Pkrs1 62805 undo error 851450 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਮੀਨਾ''' ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਲੰਬਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://rajassembly.nic.in/MemberConstituencyWise.aspx#:~:text=Salumber%20(ST)-,Sh%20Amrit%20Lal%20Meena,-(8)|title=Rajasthan Legislative Assembly|website=rajassembly.nic.in|access-date=6 January 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.oneindia.com/salumber-assembly-elections-rj-156/|title=Salumber Election Result 2018 LIVE: Salumber MLA Election Result & Vote Share - Oneindia|work=[[OneIndia]]|access-date=6 January 2022|language=en|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106131634/https://www.oneindia.com/salumber-assembly-elections-rj-156/|url-status=dead}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਮੀਨਾ ਨੂੰ ਜਾਅਲੀ ਮਾਰਕ ਸ਼ੀਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/rajasthan-bjp-mla-remand-judicial-custody-fake-marksheet-case-7402613/|title=Rajasthan BJP MLA remanded in judicial custody in fake marksheet case|date=13 July 2021|work=[[The Indian Express]]|access-date=6 January 2022|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jodhpur/rajasthan-high-court-grants-bail-to-bjp-mla-amritlal-meena/articleshow/84664451.cms|title=Rajasthan high court grants bail to BJP MLA Amritlal Meena {{!}} Jodhpur News - Times of India|last=Jul 23|first=TNN /|work=[[The Times of India]]|access-date=6 January 2022|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] i514zcuxmnf5a5kyj0j0gdz1p7nwyx3 851455 851450 2026-11-04T03:22:09Z Pkrs1 62805 undo error 851455 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਮੀਨਾ''' ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਲੰਬਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://rajassembly.nic.in/MemberConstituencyWise.aspx#:~:text=Salumber%20(ST)-,Sh%20Amrit%20Lal%20Meena,-(8)|title=Rajasthan Legislative Assembly|website=rajassembly.nic.in|access-date=6 January 2022}}</ref<ref>{{Cite news|url=https://www.oneindia.com/salumber-assembly-elections-rj-156/|title=Salumber Election Result 2018 LIVE: Salumber MLA Election Result & Vote Share - Oneindia|work=[[OneIndia]]|access-date=6 January 2022|language=en|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106131634/https://www.oneindia.com/salumber-assembly-elections-rj-156/|url-status=dead}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਮੀਨਾ ਨੂੰ ਜਾਅਲੀ ਮਾਰਕ ਸ਼ੀਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/rajasthan-bjp-mla-remand-judicial-custody-fake-marksheet-case-7402613/|title=Rajasthan BJP MLA remanded in judicial custody in fake marksheet case|date=13 July 2021|work=[[The Indian Express]]|access-date=6 January 2022|language=en}}</ref<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jodhpur/rajasthan-high-court-grants-bail-to-bjp-mla-amritlal-meena/articleshow/84664451.cms|title=Rajasthan high court grants bail to BJP MLA Amritlal Meena {{!}} Jodhpur News - Times of India|last=Jul 23|first=TNN /|work=[[The Times of India]]|access-date=6 January 2022|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] rvr6vg6ry8eklfkem30t2cgd2c65937 0 141241 851431 838666 2026-11-04T02:13:39Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851431 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬੇਡਕਰਾਈਟ''' ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ]], ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁਮੰਤਵੀ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੇ [[ਦਰਸ਼ਨ|ਫਲਸਫੇ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://velivada.com/2017/07/14/ambedkarite-ideology/|title=What is Ambedkarite ideology?|date=14 July 2017|work=Velivada|access-date=30 January 2022}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ '''ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਭਾਈਚਾਰਾ, ਨਿਆਂ, ਧੰਮ, ਜਮਹੂਰੀਅਤ, ਨਾਰੀਵਾਦ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਮਨੁੱਖਤਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ। == ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਸ਼ਨ == ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਮਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਮਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕ ਜਮਾਤ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਰਥਿਕ, ਬੌਧਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸ ਜਮਾਤ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਜਾਤ, ਇੱਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਅਗਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਏ ਹਨ। "ਇੱਕ ਜਾਤ ਇੱਕ ਬੰਦ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਹੈ."<ref>Moon, Vasant (Comp), Dr. Babasaheb Ambedkar Writing and Speeches, Vol. 1, p. 15, Bombay: The Education Department, Government of Maharashtra, (1979).</ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ == ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਫਲਸਫਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਉਦਾਰਵਾਦੀ, ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸੋਚ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ambedkaritetoday.com/2019/12/ambedkar-as-political-a-political-philosopher.html|title=Dr. Bhimrao Ambedkar as a Political Philosopher|date=December 2019|access-date=30 January 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਸਮਾਜਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੁਝ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਹਠਧਰਮੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਡੋਗਮਾ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=RAJASEKHARIAH, A. M., HEMALATA JAYARAJ.|year=1991|title=POLITICAL PHILOSOPHY OF Dr. B. R. AMBEDKAR|url=http://www.jstor.org/stable/41855567|journal=The Indian Journal of Political Science|publisher=Indian Political Science Association|volume=52, no. 3|issue=1991|pages=359|jstor=41855567}}</ref> == ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ]], ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 7ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/an-inspiring-lesson-kejriwal-opens-play-on-ambedkar-s-life-101645838181047.html|title=‘An inspiring lesson’: Kejriwal opens play on Ambedkar’s life|date=2022-02-26|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/why-did-delhi-cm-arvind-kejriwal-call-himself-a-devotee-and-worshiper-of-br-ambedkar-nodssp-4005915.html|title=दिल्ली के CM अरविंद केजरीवाल ने खुद को बीआर आम्बेडकर की पूजा करने वाला भक्त क्यों कहा..?|date=2022-02-12|website=News18 हिंदी|language=hi|access-date=2022-02-28|archive-date=2022-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228084644/https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/why-did-delhi-cm-arvind-kejriwal-call-himself-a-devotee-and-worshiper-of-br-ambedkar-nodssp-4005915.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.com/news/india/delhi-cm-kejriwal-called-himself-a-devotee-of-babasaheb-a-drama-based-on-ambedkar-s-life-begins-in-jln-ann-2069911|title=अंबेडकर के जीवन पर आधारित नाटक JLN में शुरू, केजरीवाल बोले- आम आदमी तक पहुंचाएंगे उनका जीवन|last=न्यूज|first=मदीहा खान, एबीपी|date=2022-02-26|website=www.abplive.com|language=hi|access-date=2022-02-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/delhi-govt-offices-to-have-photos-of-only-ambedkar-bhagat-singh-no-other-leader-arvind-kejriwal/articleshow/89116180.cms|title=Delhi govt offices to have photos of only Ambedkar, Bhagat Singh, no other leader: Arvind Kejriwal|work=The Economic Times|access-date=2022-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/elections/punjab-assembly-elections/story/arvind-kejriwal-devotee-of-baba-saheb-put-up-photos-bhagat-singh-ambedkar-government-offices-ntc-1402199-2022-01-30|title=Punjab Election: 'मैं बाबा साहब का बहुत बड़ा भक्त हूं', केजरीवाल बोले- सरकारी ऑफिसों में भगत सिंह और अंबेडकर के फोटो लगाएंगे|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-02-28}}</ref> * [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]], ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 14ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/india/story/prime-minister-narendra-modi-lays-foundation-stone-for-br-ambedkar-national-memorial-and-deliver-ambedkar-memorial-lecture-364694-2016-03-21|title=मैं हूं अंबेडकर भक्‍त, आरक्षण है दलितों का अधिकार...कोई छीन नहीं सकता: पीएम मोदी|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.oneindia.com/news/india/pm-modi-says-he-is-the-bhakt-of-baba-saheb-ambedkar-377169.html|title=पीएम बोले मैं बाबा साहब का भक्त हूं, आरक्षण कभी नहीं छीना जा सकता|last=Ankur|date=2016-03-21|website=hindi.oneindia.com|language=hi|access-date=2022-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/i-am-prime-minster-because-of-br-ambedkar-says-modi/story-vKiErxlNkuOBem8GpcOajM.html|title=I am Prime Minster because of BR Ambedkar, says Modi|date=2018-04-15|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-02-28}}</ref> * ਆਨੰਦਰਾਜ ਅੰਬੇਡਕਰ * [[ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ)]] * ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਯਸ਼ਵੰਤ ਅੰਬੇਡਕਰ * ਸਵਿਤਾ ਅੰਬੇਡਕਰ * [[ਯਸ਼ਵੰਤ ਅੰਬੇਡਕਰ]] * ਸ. ਆਨੰਦ * [[ਰਾਮਦਾਸ ਆਠਵਲੇ|ਰਾਮਦਾਸ ਅਠਾਵਲੇ]] * ਜਤਿੰਦਰ ਅਵਹਦ * [[ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਵਣ]] * ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਡੋਲੇ * [[ਬਾਬੂ ਰਾਓ ਬਾਗੁਲ|ਬਾਬੂਰਾਓ ਬਗੁਲ]] * [[ਈਸ਼ਵਰੀ ਬਾਈ]] * ਗਣ ਬਾਲਾ * ਵੀ. ਬਾਲਸੁੰਦਰਮ * [[ਬਾਮਸੇਫ਼|BAMCEF]] * ਸੰਜੇ ਬੰਸੋਡੇ * ਦਾਤਾ ਭਗਤ * ਰਾਮਚੰਦਰ ਧੌਂਡੀਬਾ ਭੰਡਾਰੇ * ਸੁਰੇਸ਼ ਭੱਟ * ਭੀਮ ਆਰਮੀ * ਭੀਮ ਸੈਨਾ * ਛਗਨ ਭੁਜਬਲ * [[ਬਿਰਸਾ ਅੰਬੇਦਕਰ ਫੂਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਬਿਰਸਾ ਅੰਬੇਡਕਰ ਫੂਲੇ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] * ਉਪੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬਿਸਵਾਸ * [[ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ]] * ਕੇ ਚੰਦਰੂ * ਦਲਿਤ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਤਸਵ * ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰਜ਼ * ਦਲਿਤ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਸਮਾਜ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਿਤੀ * ਸਵਰਨ ਰਾਮ ਦਾਰਾਪੁਰੀ * ਪੰਜਾਬ ਰਾਓ ਦੇਸ਼ਮੁਖ * ਰਾਜੇਸ਼ ਧਾਬਰੇ * ਰਾਜਾ ਢੇਲ * [[ਨਾਮਦੇਵ ਢਸਾਲ|ਨਾਮਦੇਉ ਢਸਾਲ]] * [[ਪੌਲ ਦਿਵਾਕਰ|ਪਾਲ ਦਿਵਾਕਰ]] * ਗੰਗਾਧਰ ਗਾਡੇ * [[ਭਾਊ ਰਾਓ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਜੀ ਗਾਇਕਵਾੜ|ਭੌਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ]] * ਏਕਨਾਥ ਗਾਇਕਵਾੜ * [[ਲਕਸ਼ਮਣ ਗਾਇਕਵਾੜ]] * ਵਰਸ਼ਾ ਗਾਇਕਵਾੜ * ਗੰਗਾਧਰ ਨੀਲਕੰਠ ਸਹਸ੍ਰਬੁੱਧੇ * ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਗੌਤਮ * [[ਭੂਸ਼ਨ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਵਈ|ਭੂਸ਼ਨ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਾਵੈ]] * ਰਾਜਿੰਦਰ ਗਵਈ * [[ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੂਰੀਆਭਾਨ ਗਵਈ|ਆਰ ਐਸ ਗਵਈ]] * ਦੌਲਤ ਗੁਣਾਜੀ ਗਾਵੈ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ]] sw7rl9jb0d8uuff17eu1vgiq8qa4z0j 0 142071 851241 842233 2026-11-03T12:16:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851241 wikitext text/x-wiki {{short description|Sanskrit Hindu text, one of the eighteen major Puranas, story of Krishna}}{{EngvarB|date=July 2015}} {{Use dmy dates|date=July 2015}} {{italic title}}{{multiple image|direction=vertical|width=275|footer=''ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ'' ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ 16ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿਚ|image1=Rajasthan manuscript page of Bhagavata Purana.jpg|image2=Bhagavata Purana (Ancient Stories of the Lord) Manuscript LACMA M.88.134.4 (2 of 2).jpg}} '''ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ''' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: भागवतपुराण; ਆਈ ਏ ਐਸ ਟੀ) ਭਗਵਤ ਪੂਰਾਨ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾਨ [[ਪੁਰਾਣ|ਪੁਰਾਣਾਂ]] (ਮਹਾਪੁਰਾਣਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="richardthompson2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3TZmDSr-1msC&pg=PA10|title=The Cosmology of the Bhagavata Purana 'Mysteries of the Sacred Universe|last=Thompson|first=Richard L.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=2007|isbn=978-81-208-1919-1|page=10}}</ref><ref>Dominic Goodall (1996), Hindu Scriptures, University of California Press, {{ISBN|978-0520207783}}, page xli</ref> [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵੇਦ ਵਿਆਸ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।<ref name="edwinbryant1122">{{Harvnb|Bryant|2007|pages=112}}</ref> ਇਹ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ [[ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਮੰਦਰ|ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] ਦੇ ਅਦਵੈਤ (ਇਕਰੂਪਤਾ) ਦਰਸ਼ਨ,<ref>{{harv|Sheridan|1986|p=53}}</ref><ref name="Kumar Das_1722">{{harvnb|Kumar Das|2006|pages=172–173}}</ref><ref name="Bryant_1112">{{Harvnb|Bryant|2007|pages=111–113}}</ref>[[ਰਾਮਾਨੁਜਅਚਾਰਿਆ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਦਵੈਤ (ਯੋਗ ਇਕਰੂਪਤਾ) ਅਤੇ <ref name="Kumar Das_1722" /><ref name="Brown">{{harvnb|Brown|1983|pages=553–557}}</ref><ref name="Sheridan_1-22">{{harvnb|Sheridan|1986|pp=1–2, 17–25}}</ref> ਮਾਧਵਾਚਾਰਿਆ ਦੇ ਦਵੈਤ (ਦਵੈਤਵਾਦ) ਦੇ [[ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ|ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ]] (ਦਵੈਤਵਾਦ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਵਾਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === ਸਰੋਤ === {{Refbegin|40em}} *{{cite journal|last=Beach|first=Milo Cleveland|year=1965|title=A Bhāgavata Purāṇa from the Punjab Hills and related paintings|journal=Bulletin of the Museum of Fine Arts|volume=63|issue=333|pages=168–177|jstor=4171436}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cY1Xw1ZlIeQC&pg=PA183|title=Sonic theology: Hinduism and sacred sound|last=Beck|first=Guy|publisher=University of South Carolina Press|year=1993|isbn=978-0-253-35334-4|pages=183–184}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OxayHczql9EC&pg=PA17|title=The Devī Gītā: the song of the Goddess; a translation, annotation, and commentary|last=Brown|first=Cheever Mackenzie|publisher=SUNY Press|year=1998|isbn=978-0-7914-3940-1}} *{{cite journal|last=Brown|first=C. Mackenzie|year=1983|title=The Origin and Transmission of the Two "Bhāgavata Purāṇas": A Canonical and Theological Dilemma|url=https://archive.org/details/sim_american-academy-of-religion-journal_1983-12_51_4/page/n4|journal=Journal of the American Academy of Religion|volume=51|issue=4|pages=551–567|doi=10.1093/jaarel/li.4.551|jstor=1462581}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HVDqCkW1WpUC|title=Krishna: A Sourcebook|last=Bryant|first=Edwin Francis|publisher=Oxford University Press US|year=2007|isbn=978-0-19-514891-6}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=veSItWingx8C&pg=PA1|title=Songs of Experience|last=Cutler|first=Norman|publisher=Indiana University Press|year=1987|isbn=978-0-253-35334-4|page=1}} *{{cite book|title=A history of Indian philosophy|last=Dasgupta|first=Surendranath|publisher=Cambridge University Press|year=1949|volume=IV: Indian pluralism}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature|last=Datta|first=Amaresh|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=2006|isbn=978-81-260-1803-1|volume=1}} * {{citation|editor-last=Doniger|editor-first=Wendy|editor-link=Wendy Doniger|title=Purana Perennis: Reciprocity and Transformation in Hindu and Jaina Texts|url=https://books.google.com/books?id=-kZFzHCuiFAC|year=1993|publisher=[[State University of New York Press]]|isbn=0-7914-1381-0}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DsRb6gjUa1oC|title=The Bhaktirasāmṛtasindhu of Rūpa Gosvāmīn|last=Haberman|first=David L.|author2=Rūpagōsvāmī|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|year=2003|isbn=978-81-208-1861-3|editor=Indira Gandhi National Centre for the Arts}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8URUz0jhH3gC|title=Tales for the dying: the death narrative of the Bhāgavata-Purāṇa|last=Jarow|first=Rick|publisher=SUNY Press|year=2003|isbn=978-0-7914-5609-5}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BC3l1AbPM8sC|title=A history of Indian literature, 500–1399|last=Kumar Das|first=Sisir|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|isbn=978-81-260-2171-0}} *{{cite book|title=Love Divine: Studies in Bhakti and Devotional Mysticism|last=Matchett|first=Freda|publisher=Routledge|year=1993|isbn=978-0-7007-0235-0|editor=Werner, Karel|pages=95–116|chapter=The Pervasiveness of Bhakti in the Bhāgavata Purāṇa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=pYahlaJCLnYC&pg=PA95}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1oqTYiPeAxMC|title=Kṛṣṇa, Lord or Avatāra?|last=Matchett|first=Freda|publisher=Routledge|year=2001|isbn=978-0-7007-1281-6}} *{{cite book|title=The Blackwell companion to Hinduism|last=Matchett|first=Freda|publisher=Wiley-Blackwell|year=2003|isbn=978-0-631-21535-6|editor=[[Gavin Flood|Flood, Gavin D.]]|pages=129–144|chapter=The Purāṇas|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qSfneQ0YYY8C&pg=PA129}} *{{cite book|title=The Puranas|last=Rocher|first=Ludo|publisher=Wiesbaden : Harrassowitz|year=1986|isbn=978-3-447-02522-5|pages=138–151}} *{{cite book|title=Researches in Indian and Buddhist philosophy: essays in honour of Professor Alex Wayman|last=Rukmani|first=T. S.|publisher=Motilal Banarsidass|year=1993|isbn=978-81-208-0994-9|editor=Wayman, Alex|pages=217–226|chapter=Siddhis in the Bhāgavata Purāṇa and in the Yogasutras of Patanjali – a Comparison|author-link=T. S. Rukmani|chapter-url=https://books.google.com/books?id=i1ffdTIbNJkC&pg=PA217}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qrtYYTjYFY8C|title=The Advaitic Theism of the Bhāgavata Purāṇa|last=Sheridan|first=Daniel|publisher=South Asia Books|year=1986|isbn=978-81-208-0179-0|location=Columbia, Mo}} *{{cite book|title=Encyclopedia Indica|last=van Buitenen|first=J. A. B|publisher=Anmol Publications|year=1996|isbn=978-81-7041-859-7|editor=S.S Shashi|location=New Delhi|pages=28–45|chapter=The Archaism of the Bhāgavata Purāṇa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=U-sC1GkwH7sC&pg=PA28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC|title=History of Indian theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|publisher=Abhinav Publications|year=1987|isbn=978-81-7017-221-5|volume=3}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tJW71yboqI4C|title=Mysticism and Sacred Scripture|last=Katz|first=Steven T.|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0195357097}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{commons category|Bhagavata Purana}} ; English * Swami Prabhupāda's version [http://vedabase.io/ Bhaktivedanta Vedabase] * [[iarchive:bhagavatapuranagitapress_201907|Gita Press version]] * [http://www.atributetosankaradeva.org/Gunamala_trans.pdf The Translation of Sankaradeva's Gunamala - the 'pocket-Bhagavata'] (Assam version) * [http://atributetosankaradeva.org/Veda_Stuti.pdf Translation of Sankaradeva's Veda-Stuti (The Prayer of the Vedas), Bhagavata, Book X, from Sankaradeva's Kirttana Ghosa, the 'Bhagavata in miniature'] * [http://www.ochs.org.uk/research/bhagavata-purana-research-project Bhagavata Purana Research Project], Oxford University * [http://catalog.hathitrust.org/Record/012507010 A prose English translation of Srimad Bhagavatam], MN Dutt (Open access limited to the US and parts of Europe) * [https://web.archive.org/web/20221213032225/https://atmanirvana.com/category/srimad-bhagavatam/ Bhagavata Purana Research Project], (Srimad Bhagavatam English Version) ; Sanskrit original * [https://web.archive.org/web/20081012022829/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil/1_sanskr/3_purana/bhagp/bhp1-12u.htm GRETIL etext: The transliterated Sanskrit text for the entire work] * [http://sanskritdocuments.org/doc_purana/bhagpur.html?lang=sa Bhagavata Purana] (Sanskrit) * [http://www.sanskritweb.net/sansdocs/bhagpur.pdf Searchable transliterated PDF file of the entire Bhagavata-Purana from sanskritweb.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220420044300/http://sanskritweb.net/sansdocs/bhagpur.pdf |date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 }} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਣ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ipmy7w0i9ch9aqklaa7lzn2vtwngcwj 0 142369 851296 840468 2026-11-03T15:41:44Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851296 wikitext text/x-wiki {{short description|Punjabi Singer}} {{Infobox musical artist | name = ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ | image = | caption = ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ | background = solo_singer | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1994|12|14}}<ref>{{Cite web |author=arjandhillonofficial |date=14 December 2020 |title=Arjan Dhillon on instagram:"thank you all for the birthday wishes |url=https://www.instagram.com/p/CIxnYaUl2HX/?igshid=YmMyMTA2M2Y= |website=Instagram |access-date=4 June 2022}}</ref>| birth_place = [[ਭਦੌੜ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | genre = ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ | occupation = [[ਗਾਇਕ ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]] | instrument = ਵੋਕਲ | years_active = 2017-ਹੁਣ ਤੱਕ | label = ਬਰਾਊਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ }} '''ਅਰਜਨ ਢਿੱਲੋਂ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਗਾਇਕ]] ਅਤੇ [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]], [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]], [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਰਜਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਗਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2018 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਲਈ "ਇਸ਼ਕ ਜਾ ਹੋ ਗਿਆ" ਗੀਤ ਗਾਕੇ ਕੀਤੀ। ਅਰਜਨ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]] ਲਈ "ਸੂਟ" ਗੀਤ ਲਿਖ ਕੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।<ref>{{Cite web|url=https://music.apple.com/ca/album/suit-feat-mankirt-aulakh-single/1503452192|title=Suit (Feat. Mankirt Aulakh) - Single by Nimrat Khaira|date=15 March 2020|work=[[Apple Music]]|access-date=4 June 2022|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226115439/https://music.apple.com/ca/album/suit-feat-mankirt-aulakh-single/1503452192|url-status=dead}}</ref> ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]] ਨੇ ਅਰਜਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਟੌਹਰ", "ਰਾਣੀ ਹਾਰ" ਅਤੇ "ਲਹਿੰਗਾ" ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 2018 ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਨੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਲਈ 4 ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ]], [[ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ]], [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਅਫ਼ਸਰ ਮੂਵੀ ਵਿੱਚ "ਇਸ਼ਕ ਜਾ ਹੋ ਗਿਆ" ਗੀਤ ਗਾਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਹਰਜਿੰਦਰ ਖੋਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ "ਸ਼ੇਰਾ ਸਾਂਭ ਲੈ" ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗੀਤ "ਬਾਈ ਬਾਈ" ਨੇ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਅਰਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਈ.ਪੀ. "ਦ ਫਿਊਚਰ" ਨਵੰਬਰ 2020 ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ "ਅਵਾਰਾ" ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਅਰਜਨ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਿਟ ਐਲਬਮ ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ, ਜਲਵਾ, ਸਰੂਰ, ਚੋਬਰ ਤੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟ (ਲੀਕ ਹੋਈ ਐਲਬਮ) ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ। == ਐਲਬਮਾਂ == * ਅਵਾਰਾ (2021) * ਜਲਵਾ (2022) * ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ (2022) * ਸਰੂਰ (2023) * ਚੋਬਰ (2024) * ਪਤੰਦਰ (2024) * ਏ ਫਾਰ ਅਰਜਨ 2 (2025) * ਸ਼ਿਖਰ (2025) * ਅਨਿਗਮਾ (2026) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] gakzyba2z2sb01tbgypd7h790mqwwym 0 142543 851501 726881 2026-11-04T08:04:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851501 wikitext text/x-wiki {{Infobox film festival|name=ਸ਼ੰਘਾਈ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|image=|image_size=|caption=|number=|founded=2017|date=ਸਤੰਬਰ; ਸਲਾਨਾ|directors=ਤਿੰਗਤਿੰਗ ਸ਼ੀ|host=ਵਲੰਟੀਅਰ-ਰਨ, ਐਨ.ਐਫ.ਪੀ.|location=[[ਸ਼ੰਘਾਈ]], [[ਚੀਨ]]|language=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|website={{url|http://shqff.org}}}} '''ਸ਼ੰਘਾਈ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, (SHQFF)''' ({{zh|s=上海酷儿影展}}), 2017 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.]] ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਹੈ, ਜੋ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ, [[ਸ਼ੰਘਾਈ]] ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਤਿਉਹਾਰ 16-24 ਸਤੰਬਰ 2017 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://shqff.org/events|title=Events|date=2017|website=Shanghai Queer Film Festival|access-date=3 September 2017|archive-date=12 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112073143/http://shqff.org/events|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਸਵੈਸੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ-ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਈਵੈਂਟ,<ref name="TOS">{{Cite web|url=http://www.timeoutshanghai.com/features/Blog-LGBT/42106/New-Shanghai-Queer-Film-Festival-to-launch-this-September.html|title=New Shanghai Queer Film Festival to launch this September|last=Michael Rinaldi|date=16 February 2017|website=Time Out Shanghai|access-date=2 April 2017|archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127053352/https://www.timeoutshanghai.com/features/Blog-LGBT/42106/New-Shanghai-Queer-Film-Festival-to-launch-this-September.html|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਸਕਰੀਨਿੰਗ, ਪਾਰਟੀਆਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://shqff.org/en#festival|title=Festival|date=2017|website=Shanghai Queer Film Festival|access-date=4 July 2017|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320173135/http://shqff.org/en/#festival|dead-url=yes}}</ref> ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾਪਕ ਟਿੰਗਟਿੰਗ ਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.queerfilmfestivals.org/sortCountry.php#China|title=The Big Queer Film Festival List — China|website=QueerFilmFestivals.org|access-date=2 April 2017|archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117182028/http://www.queerfilmfestivals.org/sortCountry.php#China|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਅਣ-ਕਨੈਕਟਡ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ, ਸ਼ੰਘਾਈਪ੍ਰਾਈਡ ''ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ'' ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਕਿਉ, ਜੋ 2015 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਸ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਵਿਅੰਗ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।'<ref name=":0">{{Cite web|url=http://posturemag.com/online/shanghai-queer-film-festival/|title=How Shanghai Queer Film Festival Depolarizes Cinema|website=posturemag.com|access-date=2018-10-13|archive-date=2018-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106152454/http://posturemag.com/online/shanghai-queer-film-festival/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Citation|title=We Are Here {{!}} Standing Up For Asian LGBT|date=2017-09-22|url=https://www.youtube.com/watch?v=9uECKRCKQbI}}</ref> ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਡਾ. ਹੋਂਗਵੇਈ ਬਾਓ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਘਾਈਪ੍ਰਾਈਡ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ 'ਗੈਰ-ਚੀਨੀ' ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://theasiadialogue.com/2016/08/22/queer-filmmaking-in-the-peoples-republic-of-china/|title=Queer Filmmaking in the People’s Republic of China|date=2016-08-22|work=Asia Dialogue|access-date=2018-10-13|language=en-GB|archive-date=2020-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624152330/https://theasiadialogue.com/2016/08/22/queer-filmmaking-in-the-peoples-republic-of-china/|url-status=dead}}</ref> ਸ਼ੰਘਾਈ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਆਦਿ।<ref name=":0" /> ਫੈਸਟੀਵਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ ਯੂ ਜਿੰਗ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਫੋਕਸ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ, "ਕੁਈਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।"<ref>{{Cite web|url=http://neocha.com/magazine/shanghai-queer-film-festival-2017/|title=Shanghai Queer Film Festival 2017 {{!}} Neocha – Culture & Creativity in Asia|website=neocha.com|language=en-US|access-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014091311/http://neocha.com/magazine/shanghai-queer-film-festival-2017/|archive-date=2018-10-14|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਚੀਨੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੂਖ਼ਮ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸਾਈਨਪੋਸਟ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਢੰਗ ਵਜੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਦੀ ਬਜਾਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।<ref name=":0"/> ਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ, "...ਸਥਾਨਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਅਸਲ ਦਾਇਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮਝ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਪਛਾਣਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ।' ਹਫ਼ਤਾ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਦਾਇਗੀ-ਰਹਿਤ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਕਿਊਰੇਟਰਾਂ, ਮਾਰਕਿਟਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="TOS"/> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਸਮੂਹਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="TOS" /> ਇਵੈਂਟ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="FF">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/festival/shqff|title=Shanghai Queer Film Festival|website=FilmFreeway.com|access-date=2 April 2017}}</ref> ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ, ਸ਼ੰਘਾਈ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਠਾਏ ਗਏ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਉਹਾਰ "ਸਭਿਆਚਾਰ, ਰੁਝੇਵੇਂ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="TOS" /><ref name="FF" /> == 2017 == ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਥੀਮ 'ਵੀ ਆਰ ਹੇਅਰ' ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ''ਓਰੀਐਂਟੇਸ਼ਨਜ਼'' ਅਤੇ ''ਰੀ:ਓਰੀਐਂਟੇਸ਼ਨਜ਼'' ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪਛਾਣ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਰਿਚਰਡ ਫੰਗ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ''ਟੇਲ ਆਫ਼ ਦਾ ਲੌਸਟ ਬੁਆਏਜ਼'', ''ਲੈਨ ਯੂ'', ''ਸਟਾਰਟਿੰਗ ਓਵਰ'' ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਫ੍ਰੀ'' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇਨਾਮ ਕਾਜ ਪਲੈਂਕਾ ਅਤੇ ਜੇਰੇਡ ਜੋਵਨ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ #4'' ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਨਕੁਆਇਰਰ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋਵੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੱਤ "ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਹਨ...ਸਭ ਤੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ।"<ref>{{Cite news|url=https://entertainment.inquirer.net/243239/ph-teens-short-film-wins-shanghai-lgbt-fest|title=PH teens’ short film wins in Shanghai LGBT fest|last=Jr.|first=Bayani San Diego|access-date=2018-10-13|language=en}}</ref> == 2018 == ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਥੀਮ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਕਿਊ<ref>{{Cite web|url=http://neocha.com/magazine/generation-q/|title=Generation Q {{!}} Neocha – Culture & Creativity in Asia|website=neocha.com|language=en-US|access-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014091323/http://neocha.com/magazine/generation-q/|archive-date=2018-10-14|url-status=dead}}</ref> ਸੀ, ਜੋ ਚੀਨੀ ਕੁਈਰ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://shqff.org/wp-content/uploads/2017/08/SHQFF_PROGRAM_FIN_SINGLE.pdf|title=SHQFF 2018 Programme|last=Shi|first=Tingting|website=shqff.org|access-date=13 October 2018|archive-date=14 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014094308/http://shqff.org/wp-content/uploads/2017/08/SHQFF_PROGRAM_FIN_SINGLE.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਓਪਨਿੰਗ ਨਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਹਾਰਡ ਪੇਂਟ'' ਸੀ। ਹੋਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ <nowiki><i id="mwSA">ਸੇਵਿੰਗ ਫੇਸ</i></nowiki>, ''ਯਾਂਗ ± ਯਿਨ: ਜੈਂਡਰ ਇਨ ਚੀਨੀ ਸਿਨੇਮਾ, ਸੁੰਦਰ ਪੁਰਸ਼'' (ਚੀਨੀ: 人面桃花) ਅਤੇ ''ਐਕਸਟਰਾਵੈਗਨਜ਼ਾ'' (ਚੀਨੀ: 炫目上海滩) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ ਆਯੋਜਿਤ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਕਿਊ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ''ਵੇਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਟਿਸ'' ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਡੀਨ ਹੈਮਰ ਅਤੇ ਜੋਏ ਵਿਲਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। == ਅਵਾਰਡ == * ਸਰਵੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਐਸ.ਐਚ.ਕਿਉ.ਐਫ.ਐਫ. 2017 * ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਸ.ਐਚ.ਕਿਉ.ਐਫ.ਐਫ. 2017 * ਸਰਵੋਤਮ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਐਸ.ਐਚ.ਕਿਉ.ਐਫ.ਐਫ. 2017 * ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਪਾਦਨ ਐਸ.ਐਚ.ਕਿਉ.ਐਫ.ਐਫ. 2017 * ਸਰਵੋਤਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਐਸ.ਐਚ.ਕਿਉ.ਐਫ.ਐਫ. 2017 * ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਐਸ.ਐਚ.ਕਿਉ.ਐਫ.ਐਫ. 2017 == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://shqff.org/en ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190320173135/http://shqff.org/en/ |date=2019-03-20 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] nsvlces7occ2sm09btkq0xqpcoohviv 0 142845 851307 758131 2026-11-03T16:29:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851307 wikitext text/x-wiki '''''ਜੈਸਮੀਨ''''' ਸਾਂਬੈਕ ( '''ਅਰਬੀਅਨ ਜੈਸਮੀਨ''' ਜਾਂ '''ਸਾਂਬੈਕ ਜੈਸਮੀਨ''' )<ref>{{Cite web|url=http://www.hear.org/Pier/species/jasminum_sambac.htm|title=''Jasminum sambac'' (L.) Aiton, Oleaceae|date=18 October 2006|publisher=Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER)|access-date=8 May 2011|archive-date=1 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501021251/http://www.hear.org/Pier/species/jasminum_sambac.htm|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਫੈਲੀ, ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ [[ਚੰਬੇਲੀ|ਜੈਸਮੀਨ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਪ੍ਰਜਾਤੀ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=b658|title=''Jasminum sambac''|website=Missouri Botanical Garden|access-date=25 November 2019}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Olveros-Belardo|first=Luz|last2=Smith|first2=Roger M.|last3=Ocampo|first3=Milagros P.|date=990|title=Some Components of the Absolute of the Rowers of ''Jasminum sambac'' (l.) Ait.|url=https://www.nast.dost.gov.ph/images/pdf%20files/Publications/NAST%20Transactions/NAST%201990%20Transactions%20Volume%2012/6.%20Some%20Components%20of%20the%20Absolute%20of%20the%20Flowers%20of%20Jasminum%20sambac%20%20%20Luz%20Oliveros-Belardo%20-%20(MPES).pdf|journal=Transactions of the National Academy of Science and Technology|volume=12|issue=6|pages=129–140|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807122911/https://nast.dost.gov.ph/images/pdf%20files/Publications/NAST%20Transactions/NAST%201990%20Transactions%20Volume%2012/6.%20Some%20Components%20of%20the%20Absolute%20of%20the%20Flowers%20of%20Jasminum%20sambac%20%20%20Luz%20Oliveros-Belardo%20-%20(MPES).pdf|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]], [[ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ|ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ]], [[ਮਾਲਦੀਵ]], [[ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਟਾਪੂ|ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਆਈਲੈਂਡ]], ਚਿਆਪਾਸ, ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ|ਫਲੋਰੀਡਾ]], [[ਬਹਾਮਾਸ]], [[ਕਿਊਬਾ]], ਹਿਸਪੈਨੀਓਲਾ, [[ਜਮੈਕਾ]], [[ਪੁਇਰਤੋ ਰੀਕੋ|ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ]], ਅਤੇ ਘੱਟ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite journal|last=Fernando C. Sanchez Jr.|last2=Dante Santiago|last3=Caroline P. Khe|year=2010|title=Production Management Practices of Jasmine (''Jasminum sambac'' (L.) Aiton) in the Philippines|url=http://www.issaas.org/journal/v16/02/journal-issaas-v16n2-13-sanchez.pdf|journal=Journal of the International Society for Southeast Asian Agricultural Sciences|volume=16|issue=2|pages=126–136|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628020053/http://issaas.org/journal/v16/02/journal-issaas-v16n2-13-sanchez.pdf|archive-date=28 June 2011|access-date=8 May 2011}}</ref> <ref>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=351647 Kew World Checklist of Selected Plant Families]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://bonap.net/MapGallery/County/Jasminum%20sambac.png Biota of North America Program]</ref> ''ਜੈਸਮੀਨਮ ਸਾਂਬੈਕ'' ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਝਾੜੀ ਜਾਂ ਵੇਲ ਹੈ ਜੋ {{Convert|0.5|to|3|m|ft|abbr=on}} ਤੱਕ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਇਸਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ [[ਅਤਰ]] ਅਤੇ ਜੈਸਮੀਨ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ '''ਮੋਗਰਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ '''''sampaguita''''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/|title=In Focus: 9 Facts You May Not Know About Philippine National Symbols|last=Pangilinan Jr.|first=Leon|date=3 October 2014|publisher=[[National Commission for Culture and the Arts]]|access-date=8 January 2019|archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126154959/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ '''''melati Putih''''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵਰਣਨ == ''ਜੈਸਮੀਨਮ ਸਾਂਬੈਕ'' ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ [[ਵੇਲ]] ਜਾਂ [[ਝਾੜੀ|ਝਾੜੀ ਹੈ]] ਜਿਸਦੀ ਲੰਬਾਈ {{Convert|0.5|to|3|m|ft|abbr=on}} ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=e68EbGOCayAC|title=Aromatic Plants: Vol.01. Horticulture Science Series|last=Baby P. Skaria|work=Horticulture science|publisher=New India Publishing|year=2007|isbn=978-81-89422-45-5|series=The families and genera of vascular plants|volume=1|page=182}}</ref> ਇਹ ਕਿਸਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ|ਸੁਭਾਵਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ]], ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਆਟੋਪੋਲੀਪਲੋਇਡੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ''ਜੈਸਮੀਨਮ ਸਾਂਬੈਕ'' ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਟਿੰਗਜ਼, ਲੇਅਰਿੰਗ, ਮਾਰਕੌਟਿੰਗ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Fernando C. Sanchez Jr.|last2=Dante Santiago|last3=Caroline P. Khe|year=2010|title=Production Management Practices of Jasmine (''Jasminum sambac'' (L.) Aiton) in the Philippines|url=http://www.issaas.org/journal/v16/02/journal-issaas-v16n2-13-sanchez.pdf|journal=Journal of the International Society for Southeast Asian Agricultural Sciences|volume=16|issue=2|pages=126–136|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628020053/http://issaas.org/journal/v16/02/journal-issaas-v16n2-13-sanchez.pdf|archive-date=28 June 2011|access-date=8 May 2011}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFernando_C._Sanchez_Jr.Dante_SantiagoCaroline_P._Khe2010">Fernando C. Sanchez Jr.; Dante Santiago; Caroline P. Khe (2010). </cite></ref><ref name="eflora">{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788|title=''Jasminum sambac'' (Linnaeus) Aiton, Hort. Kew. 1: 8. 1789.|publisher=Flora of China|access-date=8 May 2011|archive-date=8 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608021210/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kenneth W. Leonhardt|last2=Glenn I. Teves|year=2002|title=Pikake A Fragrant-Flowered Plant for Landscapes and Lei Production|url=http://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/of-29.pdf|journal=Ornamentals and Flowers|publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources (CTAHR), University of Hawai'i at Manoa|access-date=8 May 2011}}</ref> ਪੱਤੇ ਅੰਡਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, {{Convert|4|to|12.5|cm|in|abbr=on}} ਲੰਬੇ ਅਤੇ {{Convert|2|to|7.5|cm|in|abbr=on}} ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਾਈਲੋਟੈਕਸੀ ਉਲਟ ਹੈ ਜਾਂ ਤਿੰਨ, ਸਧਾਰਨ (ਪਿੰਨੇਟ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੋਰ ਜੈਸਮੀਨਾਂ ਵਾਂਗ) ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.floriculturetoday.in/fragrant-world-of-jasmine.html|title=Fragrant world of Jasmine|last=B.K. Banerji|last2=A.K. Dwivedi|publisher=Floriculture Today, National Botanical Research Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20101207112622/http://www.floriculturetoday.in/fragrant-world-of-jasmine.html|archive-date=7 December 2010|access-date=8 May 2011}}</ref> ਪੱਤੇ ਦੇ [[ਪੱਤਾ|ਅਧਾਰ]] 'ਤੇ ਕੁਝ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਵਿਘਨ (ਚਮਕਦਾਰ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788|title=''Jasminum sambac'' (Linnaeus) Aiton, Hort. Kew. 1: 8. 1789.|publisher=Flora of China|access-date=8 May 2011|archive-date=8 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608021210/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788 "''Jasminum sambac'' (Linnaeus) Aiton, Hort. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608021210/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788 |date=2019-06-08 }}</cite></ref> ਫੁੱਲ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ 3 ਤੋਂ 12 ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Kenneth W. Leonhardt|last2=Glenn I. Teves|year=2002|title=Pikake A Fragrant-Flowered Plant for Landscapes and Lei Production|url=http://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/of-29.pdf|journal=Ornamentals and Flowers|publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources (CTAHR), University of Hawai'i at Manoa|access-date=8 May 2011}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKenneth_W._LeonhardtGlenn_I._Teves2002">Kenneth W. Leonhardt; Glenn I. Teves (2002). </cite></ref> ਉਹ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਕੋਰੋਲਾ {{Convert|2|to|3|cm|in|abbr=on}}, 5 ਤੋਂ 9 ਲੋਬਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 6 ਤੋਂ 8 ਵਜੇ), ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 12 ਤੋਂ 20 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="sanchez">{{Cite journal|last=Fernando C. Sanchez Jr.|last2=Dante Santiago|last3=Caroline P. Khe|year=2010|title=Production Management Practices of Jasmine (''Jasminum sambac'' (L.) Aiton) in the Philippines|url=http://www.issaas.org/journal/v16/02/journal-issaas-v16n2-13-sanchez.pdf|journal=Journal of the International Society for Southeast Asian Agricultural Sciences|volume=16|issue=2|pages=126–136|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628020053/http://issaas.org/journal/v16/02/journal-issaas-v16n2-13-sanchez.pdf|archive-date=28 June 2011|access-date=8 May 2011}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFernando_C._Sanchez_Jr.Dante_SantiagoCaroline_P._Khe2010">Fernando C. Sanchez Jr.; Dante Santiago; Caroline P. Khe (2010). </cite></ref> [[ਫਲ]] ਇੱਕ ਜਾਮਨੀ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਬੇਰ ਵਰਗੇ {{Convert|1|cm|in|abbr=on}} ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788|title=''Jasminum sambac'' (Linnaeus) Aiton, Hort. Kew. 1: 8. 1789.|publisher=Flora of China|access-date=8 May 2011|archive-date=8 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608021210/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788 "''Jasminum sambac'' (Linnaeus) Aiton, Hort. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608021210/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200017788 |date=2019-06-08 }}</cite></ref> [[ਤਸਵੀਰ:Jasminum_sambac1SHSU.jpg|right|thumb|210x210px| ਨਰਮ ਰੰਗਤ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਜੈਸਮੀਨ]] == ਹਵਾਲੇ == k178rnbqhz2i4k8zu89j6cggw0tmaha 0 142860 851311 638505 2026-11-03T16:53:14Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851311 wikitext text/x-wiki ਅਰਸਤੂ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਪੌਲੀਮੈਥ ਸੀ। ਇਹ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਵਿ, ਥੀਏਟਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਿਗਿਆਨ। ਅਫਲਾਤੂਨ ਅਤੇ ਸੁਕਰਾਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਰਸਤੂ ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਜਨਮ 384 ਈ ਪੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਥੇਸਾਲੋਨੀਕੀ ਤੋਂ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਟੇਗੀਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਓ ਨਾਈਕੋਮਾਚਿਸ ਮਕਦੂਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹਕੀਮ ਸੀ। ਉਹ 18 ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਥਨਜ਼ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਓਥੇ ਉਹ 20 ਵਰ੍ਹੇ (348/47 ਈ ਪੂ) ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 343 ਈ ਪੂ ਵਿੱਚ ਮਕਦੂਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ਿਲਿਪ ਦੂਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਗੁਰੂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਮਕਦੂਨੀਆ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਅਕੈਡਮੀ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੋ ਹੋਰ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਉਹਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸਨ। ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕਰਨ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ, ਵਿਰੇਚਨ,ਮਹਾਂਕਾਵਿ,ਸਾਧਾਰਨੀਕਰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। === ~ਅਨੁਕਰਨ ਸਿਧਾਂਤ === ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਸਮੁੁੱਚੇ ਗਿਆਨ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰੰਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਹ ਵਿਭਿੰਨ ਅਨੁੁੁਸ਼ਾਸਨਾ ਸੰੰਬੰਧੀ ਆਪਣਾ ਚਿੰਤਨ ਪੇੇੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਇਸ ਵਡੇਰੇ ਗਿਆਨ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਨਵ ਅਰਸਤੂਵਾਦੀ ਮੈਕਿਓਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੂੂਲ ਵਿਗਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ:- 1 ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ( ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ, ਆਸਟ੍ਰਾਨੋਮੀ, ਭੌਤਿਕੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪੁਸਤਕਾਂ) 2 ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ( ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਪੁਸਤਕਾਂ) 3 ਉਤਪਾਦਕ ਵਿਗਿਆਨ<ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤ|last=ਸੈਣੀ|first=ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|publisher=ਪਬੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|isbn=978-81-302-0471-0|pages=57}}</ref> ਇਸ ਅੰਤਲੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਰਸਤੂ ਅੱਗੇ ਦੋ ਹੋਰ ਉਪਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ- ਉਪਯੋਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਨੁਕਰਣ ਨਾਲ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤ|last=ਸੈਣੀ|first=ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|isbn=978-81-302-0471-0|pages=57}}</ref> ===== ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ===== ਅਰਸਤੂ ਦਾ ‘ਅਨੁਕਰਨ’ ਸ਼ਬਦ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮਿਮੇਸਿਸ ( mimesis) ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ‘ਅਨੁਕਰਨ ’ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੇ   immitation ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ‘ ਨਕਲ’ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ|last=ਸੇਖੋਂ|first=ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|publisher=ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=82}}</ref> ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਦਰਅਸਲ ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਕਲਪੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਉਸ ਦਾ ਤਰਕ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਤਾਂ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਫ਼ਿਰ ਕਾਵਿ ਇਹੀ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਿਤਿ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਕਾਵਿ ਨਕਲ ਦੀ ਨਕਲ  ਹੈ। ਸੱਚ ਦੇ  ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ  ਅਨੁਕਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਾਵਿ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਲਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਕਲਾ ਦਾ ਸਰੋਤੇ ਉੱਪਰ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਲੈਟੋ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਸੱਚ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਦੂਰ ਹੈ( it is twice away from the reality) ==== ਪਲੈਟੋ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ==== ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਅਨੁਕਰਨ ਨੂੰ ਸੱਚ  ਦੀ ਇੰਨ ਬਿੰਨ ਨਕਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਦਾ ਅਨੁਕਰਨ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਧੁਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੇਸ਼– ਭੂਸ਼ਾ, ਅੰਗ ਚੇਸ਼ਟਾ ਆਵਾਜ਼ ( ਸੰਵਾਦ ) ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਲਿਖਤ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ। ===== ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ===== ਪਰ ਅਰਸਤੂ  ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਅਨੁਕਰਨ  ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਦਾ ਅਨੁਕਰਨ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਵਸਤੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਇਸ ਅਨੁਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਮਕਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਲਾ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸਦੀ ਪੁਨਰਸਿਰਜਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਕਿਰਤ ਵਸਤੂ –ਸੰਸਾਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਦੀ ਛੋਹ ਦੇ ਕੇ ਮੌਲਿਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ:—    ਅੱਗ ਦਾ ਸਫ਼ਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਤਰ ਹਾਂ     ਓਹ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ, ਗ਼ਲਤ ਹਾਂ ਕੇ ਠੀਕ ਹਾਂ     ਵਸਤੂ–ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅੱਗ, ਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਚਾਰੇ ਵਸਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਕਵੀ  ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਨੁਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ  ਹੈ :—   Immitation is a process of creative philosophy  ਅਰਥਾਤ ਅਨੁਕਰਨ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ|last=ਸੇਖੋਂ|first=ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|publisher=ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕਸ ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=83}}</ref> ਇਓਂ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ -ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਸਤੂਮੂਲਕ ਅੰਕਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ,ਤ੍ਰਾਸਦੀ, ਕੌਮਦੀ,ਰੌਦਰ ਸ੍ਰੋਤ ਤੇ ਬੰਸੀ ਵੀਣਾ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਸਭ ਹੀ ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: •ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ •ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ •ਅਨੁਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ===== ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ===== ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਜ ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਜ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ,ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਿਹੇ ਹੀ ਦਿਖਾਉਣਾ, ਦੂਜਾ ਮਨੁੱਖ ਜਿਵੇੰ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਤੀਜਾ ਜਿਵੇੰ ਦੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨੀ। ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਵਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਰਸਤੂ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼‌ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਜਿਸ ਵਸਤ ਜਾਂ ਭਾਵ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ- 1 ਜਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਸਨ‌ ਜਾਂ ਹਨ। 2.ਜਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਉਹ ਕਹੀਆ ਜਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 3.ਜਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਹੋਣੀਆ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।ਭਾਵ ਕਿ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ। ===== ਅਨੁਕਰਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ===== ਕਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੁਕਰਨ ਭਾਸ਼ਾ, ਲੈਅ,ਇਕਸੁਰਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕਰਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ। ===== ਅਨੁਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ===== ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਆਪ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਵੀ ਆਪ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿ ਕੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਕਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਕਵੀ ਬੋਲੇ ਨਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਖੁਦ ਪਾਤਰ ਬੋਲਣ। ==== ਕਾਵਿ ਸੱਚ ==== ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਸੱਚ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਸੱਚ ਦੋ‌ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ - 1.ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਸੱਚ - ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਸੱਚ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਕਲਾਸਕੀ ਤੇ ਅਬਦਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਸੱਚ ਕਿਸੇ‌ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਤੋਂ ‌ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2.ਖਾਸ ਸੱਚ- ਜੋ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਉਹ ਖਾਸ ਜਾਂ ਸੀਮਿਤ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। === ~ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ === ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ Tragedy ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਪ੍ਰਾਰੂਪ ਹੈ। ■ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ- ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਟਕ ਦੇ ਭਿੰਨ- ਭਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite book|title=Aristotle 's theory of poetry and fine arts|last=Butcher|first=Trans S. H|year=2015}}</ref> ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਕਰਣ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਰੂਪ ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੱਡੋ- ਅੱਡ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੁਕਰਣ ਬਿਰਤਾਂਤਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਾਟਕੀ ਕਾਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦਇਆ ਤੇ ਭੈ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੇਚਨ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜੀਵਨ- ਗਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਧਾਰਾ ਵੀ,ਸਮਾਜਿਕ ਅਖੰਡਤਾ ਵੀ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਕੋਲਿਤਰੀਆ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ।ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਮਰਣਮੁਖ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਏਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਖੰਡਾ ਵਿੱਚੋ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।ਬੱਚਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਪਤਨ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਤਨ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿਧੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਰਚਨਾ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ,ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਪਤਨ ਖੰਡਾ ਵਿੱਚੋ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰਬਕਾਲੀਨ ਅਰਥ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧਭਾਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਮਰਣਮੁਖ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਰੋਧਭਾਸੀ ਹੈ। ■ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ: (1)"ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। (2)ਇਹ ਕਾਰਜ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (3) ਇਹ ਕਾਰਜ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (4)ਭਾਸ਼ਾ, ਛੰਦ, ਲੈਅ,ਗੀਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੱਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (5)ਤ੍ਰਾਸ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੇਚਨ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ )|last=ਕੱਕੜ|first=ਸੰਪਾਦਕ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|location=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ|pages=193}}</ref> ==== ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਅੰਗ ==== ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਇੱਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੁਹਜ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਗ ਹਨ: (ੳ)ਕਥਾਨਕ (ਅ) ਚਰਿੱਤਰ ਚਿੱਤਰਨ (ੲ) ਪਦ ਰਚਨਾ (ਸ) ਵਿਚਾਰ ਤੱਤ (ਹ) ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਧਾਨ (ਕ)ਗੀਤ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਥਾਨਕ,ਚਰਿੱਤਰ ਚਿਤਰਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਤੱਤ ਅਨੁਕਰਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ।ਪਦ ਰਚਨਾ ਤੇ ਗੀਤ ਅਨੁਕਰਣ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ।ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਵਰਤੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀਕਾਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ,ਇਸ ਲਈ ਅਰਸਤੂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਛੇ ਜਰੂਰੀ ਅੰਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ==== ਕਥਾਨਕ ==== ਅਰਸਤੂ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂੂਰਣ ਅੰਗ ਮੰੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ===== ਕਥਾਨਕ ਦੇ ਭੇਦ ===== •ਸਰਲ ਕਥਾਨਕ •ਜਟਿਲ ਕਥਾਨਕ ਜਟਿਲ ਕਥਾਨਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਥਾਨਕ ਹੈ।ਇਸ ਵਿਚ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਉਲਟ ਫੇਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਗਿਆਤ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਗਿਆਤ ਤੋਂ ਗਿਆਤ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: •ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟਾਓ ਰਾਹੀਂ •ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ •ਆਯੋਜਿਤ ਅਭਿਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ •ਯਾਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਭਿਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ •ਤਰਕ ਵਿਤਰਕ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ •ਸੰਭਾਵਿਕ ਅਭਿਗਿਆਨ ==== ਚਰਿਤ੍ਰ ਚਿਤਰਣ ==== ਕਥਾਨਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਚਰਿੱਤਰ ਚਿੱਤਰਨ ਦਾ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ,"ਚਰਿੱਤਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਸੀਂ ਅਭਿਕਰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।"<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਅਰਸਤੂ|first=}}</ref>ਚਰਿੱਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰੇ। ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਅਤਿਅੰਤ ਉੱਤਮ ਹੈ ਨਾ ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਆਂ ਭਰਿਆ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਰਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਭੁੱਲ ਕਾਰਨ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਹਿਤ ਮਾਨਵੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਇਕਮਿਕਤਾ ਹੋ ਸਕੇ।ਉਹ ਅਤਿਅੰਤ ਮਾਲਦਾਰ, ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨ ਪੁਰਖ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਆਸ਼ਾ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ।ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਅਸਤਿ ਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਆਪਣੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਕਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ।ਉਸਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਪਣੇ ਤੱਕ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇ। === ਪਦ ਰਚਨਾ === ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਤੱਤ ਪਦ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਵਰਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੈਅ ਇੱਕ ਸੁਰਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਤੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕੇ।ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਡਿਤੱਣ ਤੇ ਉਚਿਤਤਾ ਦਾ ਸਹਿਜ ਸੁਮੇਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ==== ਵਿਚਾਰ ਤੱਤ ==== ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਤੱਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ,"ਹਥਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਭਵ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਹੋਵੇ ਉਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ।" ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰ ਤੱਤ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜਾਂ ਅਣਹੋਂਦ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਰਬ ਸਧਾਰਨ ਅਖਾਣ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਤੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਵ ਤੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ==== ਗੀਤ ==== ਇਹ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਹੈ।ਉਸਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਕੋਰਿਕ ਗੀਤ (ਸਮੂਹਗਾਨ)ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਹਰ ਅੰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਅੰਤਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਧਾਨ === ਇਹ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ।ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਹੈ ਜੋ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਪਰਦਾ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਉਚੇਰੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। === ~ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ === ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਰੇਚਨ (catharsis) ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ।ਪਲੈਟੋ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਸਾਡੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿ ਕਾਵਿ ਤਾਂ ਆੰਨਦ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ੳਸ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ===== ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਅਰਥ ===== ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਰੰਪਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਚਿਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਰੇਚਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਹਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ। ਮਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੇ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਚਕਿਤਸਰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਰੋਗੀ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੈਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਰਸਤੂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਅਰਸਤੂ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ,ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ  ਨਿਸਚਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ )|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|location=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ|pages=194}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਮਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਈ  ਮੰਤਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ, ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਲਈ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਆਨੰਦ ਲਈ। ਇਉਂ ਵਿਰੇਚਨ ਰਾਗ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੇਚਨ ਦੀਆਂ  ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਹਨ- • ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ •ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ •ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ==== ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ==== ਪ੍ਰੋ਼਼ ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਵਿਨੀਸ਼ਿਅਸ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਸਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਹਾਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਆਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀਲੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਹੂੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇਹ ਉਪਾਅ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੋ.ਗਿਲਬਰਟ ਮਰੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਵਿਰੇਚਣ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰਲੀ ਉਤੇਜਨਾ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਿਕ ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ। ==== ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ==== ਬਾਰਨੇਜ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਨੀਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ਕਢਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਨੇਕ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਭੈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਰੰਗਮੰਚ ਉਪਰ ਅਵਾਸਤਵਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਨਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵੇਗਾਂ ਦੇ ਡੰਗ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਜੋੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਰੇਚਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ ਵਿਕਾਰਾਂ  ਦੀ ਉਤੇਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਭਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਬਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਜੋੜ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਧਾਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ==== ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਥ ====   ਪ੍ਰੋ. ਬੁੱਚਰ ਨੇ ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਤੱਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਚਕ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ)|last=ਕੱਕੜ|first=ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ|location=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ|pages=195}}</ref> ਅਰਸਤੂ ਨੇ  ਵਿਰੇਚਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਕਾਵਿ ਉਪਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਅਤੇ ਸਿੰਜਦੀ ਹੈ, ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਚਕਿਤਸਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਗ੍ਰਾਹਿਣ ਕਰਕੇ, 'ਵਿਰੇਚਨ' ਦੇ ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਉਦ੍ਰੇਕ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਵਿਰੇਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ~ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ === ਪੋਇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਕੋਈ ਬੱਝਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਅਰਸਤੂ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==== ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਤੱਤ ==== •ਕਥਾਨਕ •ਚਰਿੱਤਰ ਚਿਤਰਣ •ਵਿਚਾਰ •ਪਦ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਗੀਤ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ। ਅਰਸਤੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੈਜਡੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਅਰਸਤੂ ਟ੍ਰੈਜਡੀ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==== ਚਰਿਤ੍ਰ ਚਿਤਰਣ ==== ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਚੰਗੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਹਾਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਖਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਟਰੈਜਿਕ ਫਲੌ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਿਸੇ ਗਲਤ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਟਰੈਜਡੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਥਾਰਸਿਸ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੇ ਹਾਂ। ==== ਵਿਚਾਰ ==== ਵਿਚਾਰ ਤੱਤ ਬਾਰੇ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਬੜੀ ਮਾਰਮਿਕ ਤੇ ਗੌਰਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==== ਕਥਾਨਕ ==== ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦਾ ਪਲਾਟ ਇਕਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿਚ ਕਥਾਵਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮੈਮਰੀ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋਣ।ਅਰਸਤੂ ਇਲੀਅਡ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਲੀਅਟ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਰਚਨਾ ਚੌਵੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ 15,693 ਸਤਰਾਂ ਹਨ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਵੀਆਂ ਘੁੰਡੀਆਂ ਖੋਲਦੇ ਹੋਏ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ।ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤੀ ਅਬਸਰਡਿਟੀ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ==== ਪਦ ਰਚਨਾ ==== ਛੇ ਤੁਕੀਆ ਛੰਦ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਲਈ ਉੱਤਮ ਛੰੰਦ ਹੈ।ਇਸ ਛੰਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਈ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਲਿਖੇ ਹਨ। Hexameter ਛੰਦ ਨੂੂੰ ਕਈਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੀਰੋਇਕ ਮੀਟਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਅਰਸਤੂ}}</ref> ਵਿਰੇਚਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਥਾਰਸਿਸ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪੋਇਟਿਕਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਕਲਾ ਰੂਪ ਦੇ ਪਾਠਕ ਵਧੇਰੇ ਸੱਭਿਅਕ, ਬਿਹਤਰ ਹੋਣਗੇ, ਉਸੇ ਕਲਾ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕੋਲ ਪਾਠਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ,ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਰਸਤੂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਜਾਂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਹੋਰਨਾਂ ਖੂਬੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਅਰਸਤੂ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇ ਓਹਨੇ ਛੋਹੇ ਓਹ ਅੱਜ ਵੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਖੋਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਰਸਤੂ ਤੇ ਜਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਹਵਾਲੇ ==== &nbsp; <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]] flchmfvb1re5enbxlu0l9dco7n4iem2 0 143269 851346 843073 2026-11-03T19:08:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851346 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ਯਮੁਨੋਤਰੀ|native_name=|native_name_lang=|other_name=|settlement_type=Glacier|image_skyline=Yamuna at Yamunotri.JPG|image_alt=|image_caption=ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਵਿਚ [[ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ]]|nickname=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=India Uttarakhand#India|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coordinates={{coord|31.01|N|78.45|E|display=inline,title}}|subdivision_type=Country|subdivision_name=ਭਾਰਤ|subdivision_type1=[[States and territories of India|State]]|subdivision_name1=[[ਉਤਰਾਖੰਡ]]|subdivision_type2=[[List of districts of India|District]]|subdivision_name2=[[Uttarkashi district|Uttarkashi]]|established_title=<!-- Established -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|governing_body=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=|registration_plate=UK|website={{URL|https://badrinath-kedarnath.gov.in/}}|footnotes=|module={{Infobox mapframe |wikidata=yes |coord={{WikidataCoord|display=i}}}}}}'''ਯਮੁਨੋਤਰੀ''' ('''ਜਮਨੋਤਰੀ'''), [[ਜਮਨਾ ਦਰਿਆ|ਯਮੁਨਾ]] ਨਦੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਯਮੁਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਗੜਵਾਲ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ 3,293 ਮੀਟਰ (10,804 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (93 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੋਟਾ [[ਚਾਰ ਧਾਮ]] ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਚਾਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। [[ਜਮਨਾ ਦਰਿਆ|ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ]] ਦੇ ਸਰੋਤ ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ, ਗੜਵਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਂਦਰ ਪੁੰਛ ਪਰਬਤ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਵਿਖੇ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ [[ਯਮੁਨਾ ਦੇਵੀ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਚੱਟੀ ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਰਮਲ ਝਰਨੇ ਹਨ ਜੋ ੭ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਅਸਲ ਸਰੋਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 4,421 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਕਾਲਿੰਦ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਬਰਫ ਅਤੇ [[ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ]] (ਚੰਪਾਸਰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ) ਦੀ ਇੱਕ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਝੀਲ, ਲਗਭਗ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਹੁੰਚ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਥਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। [[File:Yamunotri_Temple_-_panoramio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yamunotri_Temple_-_panoramio.jpg|left|thumb|253x253px|ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਮੰਦਰ ੧੯ ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਗੁਲੇਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ]] ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਟਿਹਰੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਕਾਲੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ [[ਦੇਵੀ]] ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। [[File:Surya_kund_06.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Surya_kund_06.jpg|right|thumb|ਜਾਨਕੀ ਛਟੀ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਬਸੰਤ, ਸੂਰਯ ਕੁੰਡ।]] == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਥਾ == [[File:JumnotreeFraser.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:JumnotreeFraser.jpg|thumb|ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇਮਜ਼ ਬੇਲੀ ਫਰੇਜ਼ਰ (1820) ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ]] ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਸਿਤ ਮੁਨੀ ਦਾ ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਹ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਰੋਜ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਬੁਢਾਪੇ ਦੌਰਾਨ ਗੰਗੋਤਰੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਉਸ ਲਈ ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਸੰਗਿਆ ਚੰਪਾਸਰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ (4,421 ਮੀਟਰ) ਵਿੱਚ ਬੰਦਰਪੂੰਚ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਲਿੰਡ ਪਰਬਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਕਲਿੰਡ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ - ਸੂਰਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ)। == ਭੂਗੋਲ == ਯਮੁਨੋਤਰੀ 31.01°ਉੱਤਰ 78.45°ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Yamnotri.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Yamunotri |access-date=2022-07-12 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518041947/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Yamnotri.html |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 3,954 ਮੀਟਰ (12,972 ਫੁੱਟ) ਹੈ। == ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ == ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੋਤ ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 6,387 ਮੀਟਰ (20,955 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਪੁੰਛ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਵੀ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।<ref name="hy">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&q=Yamuna+River&pg=RA1-PA345|title=Hydrology and water resources of India- Volume 57 of Water science and technology library|last=Jain|first=Sharad K.|author2=Pushpendra K. Agarwal|author3=Vijay P. Singh|publisher=Springer|year=2007|isbn=978-1-4020-5179-1|pages=344–354}}</ref> ਇਹ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀ ਸੰਗਮ, ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]][[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਮੰਦਰ == ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਮੰਦਰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ 3,235 ਮੀਟਰ (10,614 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/riverofloveinage0000habe|title=River of love in an age of pollution : the Yamuna River of northern India|last=Haberman|first=David L.|date=|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=|location=Berkeley, Calif.|oclc=}}</ref> ਇਹ ਮੰਦਰ ੧੮੩੯ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਟਿਹਰੀ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ।<ref name="Yamunotri">{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Yamunotri-17147.htm|title=India9.com:Yamunotri|author=India9.com|access-date=2022-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225020245/https://www.india9.com/i9show/Yamunotri-17147.htm|archive-date=2021-02-25|url-status=dead}}</ref> ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਸੀ। ਦਿਵਿਆ ਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/hinduismalphabet0000dala|title=Hinduism : an alphabetical guide|last=Dalal|first=Roshen|date=|publisher=Penguin Books|year=2010|isbn=|location=New Delhi|oclc=}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਚਾਰ ਧਾਮ]] * [[ਗੰਗੋਤਰੀ]] * [[ਉਤਰਾਖੰਡ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ehzla232hxmimxz7y427m7d5ll2mjsg 0 143298 851507 616289 2026-11-04T09:04:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851507 wikitext text/x-wiki '''ਸਾਰੰਡਾ ਜੰਗਲ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] [[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸਿੰਘਭੂਮ, ਪੂਰਬੀ ਸਿੰਘਭੂਮ, ਸਰਾਇਕੇਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਪਰਿਵਾਰ (ਸਰਾਇਕੇਲਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ) ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜੰਗਲ 820 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Saranda-Forest-16431.htm|title=Saranda Forest|last=|first=|publisher=india9.com|access-date=2008-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724151836/http://www.india9.com/i9show/Saranda-Forest-16431.htm|archive-date=2008-07-24|url-status=dead}}</ref> ਸਾਰੰਡਾ (ਸੇਰੇਂਗਦਾ) ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ " ਚੱਟਾਨੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੈ।"<ref>{{Cite web|url=http://blog.360.yahoo.com/blog-_lh4Bb0ibqvWvz6z2OwBn_ORgqfEjydBmA--?cq=1&p=26|title=Forest in the Light and Shade|last=|first=|publisher=yahoo.com|access-date=2008-03-06}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹੋ ਲੋਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਆ, ਚਿਰੀਆ, ਕਿਰੀਬੁਰੂ ਅਤੇ ਨੋਆਮੁੰਡੀ ਸਮੇਤ [[ਅਲੌਹ ਅਇਸਕ|ਲੋਹੇ]] ਦੇ ਖਣਿਜ ਕਸਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਾਲ (ਸ਼ੋਰਾ ਰੋਬਸਟਾ) ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਥਰੀਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਲ ਇੱਕ ਪਤਝੜ ਵਾਲਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ ਝੜਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅੰਬ]], [[ਜਾਮਣ|ਜਾਮੁਨ]], [[ਕਟਹਲ]] ਅਤੇ ਅਮਰੂਦ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੁੱਖ [[ਮਹੂਆ]], ਕੁਸੁਮ, ਤਿਲਾਈ, ਹਰੀਨ ਹਾਰ ( ਆਰਮੋਸਾ ਰੋਹਿਤੁਲੀਆ ), ਗੁਲਰ ( [[ਗੂਲਰ|ਫਿਕਸ ਗਲੋਮੇਰਾਟਾ]] ), ਅਤੇ ਆਸਨ ਹਨ। ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਹਨ। ਸਾਰੰਡਾ ਅਤੇ ਪੋਰਾਹਾਟ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ [[ਹਾਥੀ]] ਆਮ ਹਨ। ਇਹ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ [[ਕੇਂਦੁਝਰ|ਕੇਂਦੂਝਰ]] (ਕੇਨਝਾਰ) ਜ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਓਵਰਲੈਪਿੰਗ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ। ਸਾਂਬਰ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਚਿਤਲ ਦੇ ਝੁੰਡ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਬਾਈਸਨ ਅਜੇ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। [[ਸ਼ੇਰ|ਸ਼ੇਰ]] ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਗਿਣਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹਨ, [[ਚਿੱਤਰਾ|ਚੀਤੇ]] ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਮ ਹਨ।<ref>Houlton, Sir John, ''Bihar: The Heart of India'', 1949, p. 169, Orient Longmans, Kolkata.</ref> 40% ਕੈਨੋਪੀ ਕਵਰ ਦੇ 1100 ਹੈਕਟੇਅਰ ਕੁਆਰੀ ਜੰਗਲ [[ਅਲੌਹ ਅਇਸਕ|ਲੋਹੇ]] ਦੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਲੀਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਮਾਈਨਿੰਗ ਲੀਜ਼ ਲਈ ਕਈ ਨਵੇਂ ਚਾਹਵਾਨ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸਦੀਵੀ ਨਦੀਆਂ, ਕਰੋ ਅਤੇ ਕੋਇਨਾ ਨਦੀ, ਇਹਨਾਂ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ 70-80% ਜੰਗਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਈਟ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਓਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਘੱਟ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੋਹਰਪੁਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੀਕ ਸੀਜ਼ਨ ਹੁਣ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/asia-s-biggest-sal-reserve-awaits-your-arrival/developing-india-mirror/fullstory/938327.html|title=Asia's biggest sal reserve awaits your arrival}}</ref> ਥਲਕੋਬਾਦ {{Convert|550|m|abbr=on}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪਿੰਡ ਹੈ ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Saranda-Forest-16431.htm|title=Saranda Forest|last=|first=|publisher=india9.com|access-date=2008-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724151836/http://www.india9.com/i9show/Saranda-Forest-16431.htm|archive-date=2008-07-24|url-status=dead}}</ref> ਥਲਕੋਬਾਦ {{Convert|89|km|abbr=on}} ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਚੱਕਰਧਰਪੁਰ ਤੋਂ, {{Convert|46|km|abbr=on}} ਮਨੋਹਰਪੁਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ {{Convert|160|km|abbr=on}} ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਤੋਂ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == r1rh4ei308a4wsg04zp43imldj1zmmh 0 144553 851242 616734 2026-11-03T12:20:11Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851242 wikitext text/x-wiki {{Infobox Muslim scholar|name=ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਕਾਸਮੀ|image=|birth_date={{birth date|1950|12|20|df=y}}|birth_place=[[ਦਰਭੰਗਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date={{death date and age|2021|7|8|1950|12|20|df=y}}|death_place=[[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]|awards={{bulleted list|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2009|ਗਾਲਿਬ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2013}}|alma_mater={{bulleted list|[[ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦਿਉਬੰਦ|ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ]]|[[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]]|[[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]}}|main_interests=[[ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]], ਉਰਦੂ ਆਲੋਚਨਾ|notable_works=''ਦ ਕ੍ਰਿਟਿਸਿਜ਼ਮ ਆਫ ਪੋਇਟਰੀ'', ''ਨਾਵਲ ਕਾ ਫ਼ਨ''}} '''ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਕਾਸਮੀ''' (20 ਦਸੰਬਰ 1950 – 8 ਜੁਲਾਈ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਰਟਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿਚ ਉਹ "ਤਹਿਜ਼ੀਬ-ਉਲ-ਅਖਲਾਕ" ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ ਅਤੇ "ਦ ਕ੍ਰਿਟਿਸਿਜ਼ਮ ਆਫ ਪੋਇਟਰੀ" ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਈ ਐਮ ਫੋਰਸਟਰ|ਐਡਵਰਡ ਮੋਰਗਨ ਫੋਰਸਟਰ]] ਦੇ "ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੂ" ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ "ਨਾਵਲ ਦਾ ਮਜ਼ਾ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਗਾਲਿਬ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਸਮੀ [[ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦਿਉਬੰਦ|ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ]], [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਅਤੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1996 ਤੋਂ 1999 ਦਰਮਿਆਨ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੰਮ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਕਾਸਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1950 ਨੂੰ [[ਦਰਭੰਗਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="early life">{{Citation}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਦਰੱਸਾ ਕਾਸਿਮ ਅਲ-ਉਲਿਮ ਹੁਸੈਨਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਦਰਸ-ਏ-ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਵਿਖੇ [[ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦਿਉਬੰਦ|ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="early life" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਏ.ਐਮ.ਯੂ.) ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1973 ਅਤੇ 1975 ਵਿਚ [[ਬੀਏ]] ਅਤੇ ਐਮਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="early life" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਜ਼ਰ ਸ਼ਾਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।{{Sfn|Qasmi|2013}} ਕਾਸਮੀ 1976 ਵਿੱਚ ਏ.ਐਮ.ਯੂ. ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣੇ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚਡੀ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਦੋ ਕੋਰਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ।<ref name="early life" /> 1993 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="early life" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1975 ਅਤੇ 1976 ਦੌਰਾਨ 'ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਪਤ੍ਰਿਕਾ' ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1976 ਤੋਂ 1980 ਤੱਕ ਦੋ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਅਲਫਾਜ਼, ਅਲੀਗੜ੍ਹ' ਦੇ ਮੁੱਖ-ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1983 ਤੋਂ 1985 ਦਰਮਿਆਨ ਉਹ 'ਇਨਕਾਰ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ। 1996 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਹਿਜ਼ੀਬ-ਉਲ-ਅਖਲਾਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ 16 ਜੂਨ 1996 ਤੋਂ 15 ਜੂਨ 1999 ਤੱਕ ਏ.ਐਮ.ਯੂ. ਦੇ ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://amu.ac.in/department/urdu/list-of-former-chairperson|title=Former chairpersons of the AMU's Urdu department|website=amu.ac.in|access-date=8 July 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਏ.ਐਮ.ਯੂ. ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="death">{{Cite news|url=https://www.baseeratonline.com/150152|title=اردو کے نامور نقاد پروفیسر ابوالکلام قاسمی کا انتقال|date=8 July 2021|work=Baseerat Online|access-date=8 July 2021|trans-title=Famous Urdu critic Professor Abul Kalam Qasmi passes away|archive-date=8 ਜੁਲਾਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708154823/https://www.baseeratonline.com/150152|dead-url=yes}}</ref> ਮੁਜਾਵੀਰ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ, ਜੋ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ "ਕਲਮ ਦਾ ਪਿਤਾ" (ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ) ਕਿਹਾ। ਕਾਸਮੀ ਨੂੰ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ]] ਅਤੇ ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫਾਰੂਕੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਰਦੂ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="voa">{{Cite news|url=https://www.urduvoa.com/a/abul-kalam-qasmi-sahitya-award-6jan10-80809992/1122280.html|title=پروفیسر ابو الکلام قاسمی کو ساہتیہ اکادمی انعام|date=6 January 2010|work=Urdu [[Voice of America]]|access-date=8 July 2021|language=ur|trans-title=Professor Abul Kalam awarded the Sahitya Akademi Award}}</ref> ਉਸਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 1987 ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਗਾਲਿਬ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="voa" /><ref>{{Cite news|url=https://www.milligazette.com/news/1-community-news/9708-awards/|title=Awards|date=17 December 2013|work=Milli Gazette|access-date=9 July 2021}}</ref> 8 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="death"/> ਤਾਰਿਕ ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਦੱਸਿਆ।<ref name="amu">{{Cite news|url=https://www.amu.ac.in/news/2021/07/09/amu-mourns-demise-of-prof-abul-kalam-qasmi|title=AMU MOURNS DEMISE OF PROF ABUL KALAM QASMI|date=9 July 2021|work=Aligarh Muslim University|access-date=9 July 2021}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ == ਕਾਸਮੀ ਨੇ [[ਈ ਐਮ ਫੋਰਸਟਰ|ਐਡਵਰਡ ਮੋਰਗਨ ਫੋਰਸਟਰ]] ਦੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਦਾ [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ''ਨਾਵਲ ਕਾ ਫਨ'' ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਕਸੀਰਤ-ਏ ਤਾਇਬੀਰ'', ''ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਸ਼ੇਰੀਅਤ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਤੰਕੀਦ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ'', ''ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤੰਕੀਦ (ਕਵਿਤਾ'' ''ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ'' ) ਅਤੇ ''ਤਖਲੀਕੀ ਤਜ਼ਰੂਬਾ'' ਲਿਖੀਆਂ।<ref name="worldcat">{{Cite web|url=https://www.worldcat.org/identities/lccn-n83167281/|title=Books by Abul Kalam Qasmi|publisher=[[WorldCat]]|access-date=8 July 2021}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ, ਕਾਸਮੀ ਦੇ 125 ਖੋਜ ਲੇਖ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://ummid.com/news/2010/January/02.01.2010/amu_felicitate_qasmi.htm|title=AMU honours its award winning faculty|date=2 January 2010|work=Ummid|access-date=8 July 2021}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਕਲਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ''ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਬਾਅਦ ਉਰਦੂ ਤਨਜ਼-ਓ-ਮਿਜ਼ਾਨ'' * ''ਮਸ਼ਰਿਕ ਕੀ ਬਾਜ਼ੀਫ਼ਤ: ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ 'ਅਸਕਰੀ ਕੇ' ਵਾਲੇ'' ( ''ਪੂਰਬ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ'' ) ਤੋਂ * ''ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ, ਸ਼ਾਕੀਅਤ ਔਰ ਅਦਬੀ ਕਾਦਰ-ਓ-ਕਮਤ'' ( ''[[ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ]], ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮਹੱਤਤਾ'' ) * ''ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ: ਸ਼ਕੀਹੀਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰੀ'' ( ''[[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ]] : ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ'' ) == ਹਵਾਲਾ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] grrj1tmfhi68newjvafx7uzslgzr9iq 0 146133 851377 622179 2026-11-03T21:28:22Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851377 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਅਸ਼ੋਕ ਡਿੰਡਾ|fullname=ਅਸ਼ੋਕ ਡਿੰਡਾ|birth_date={{Birth date and age|1984|3|25|df=yes}}|birth_place=[[ਮੋਇਨਾ, ਪੁਰਬਾ ਮੇਦਿਨੀਪੁਰ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ|batting=ਸੱਜੇ ਹੱਥ|bowling=ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ [[ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ|ਫਾਸਟ ਮਾਧਿਅਮ]]|role=[[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼]]|international=ਸਹੀ|country=ਭਾਰਤ|odidebutagainst=ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ|odidebutdate=28 ਮਈ|odidebutyear=2010|lastodiagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|lastodidate=11 ਜਨਵਰੀ|lastodiyear=2013|odishirt=2|T20Icap=24|T20Idebutagainst=ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ|T20Idebutdate=9 ਦਸੰਬਰ|T20Idebutyear=2009|lastT20Iagainst=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|lastT20Idate=27 ਦਸੰਬਰ|lastT20Iyear=2012|club1=[[ਬੰਗਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ| ਬੰਗਾਲ]]|year1={{nowrap|2005–2019}}|club2=[[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]]|year2=2008–2010|club3=[[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]]|year3=2011|club4=[[ਪੁਣੇ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ]]|year4=2012–2013|clubnumber4=2|club5=[[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ]]|year5=2014–2015|clubnumber5=2|club6=[[ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪੁਣੇ ਸੁਪਰਜਾਇੰਟ]]|year6=2016–2017|clubnumber6=11|club7=[[ਗੋਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ| ਗੋਆ]]|year7=2020–2021|columns=4|column1=[[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ| ODI]]|column2=[[ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ| T20I]]|column3=[[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ| FC]]|column4=[[ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਓ| LA]]|matches1=13|matches2=12|matches3=116|matches4=98|runs1=21|runs2=22|runs3=42|runs4=327|bat avg1=4.20|bat avg2=22.00|bat avg3=9.94|bat avg4=8.60|100s/50s1=0/0|100s/50s2=0/0|100s/50s3=0/2|100s/50s4=0/0|top score1=16|top score2=19|top score3=55*|top score4=33|deliveries1=594|deliveries2=180|deliveries3=22997|deliveries4=5000|wickets1=12|wickets2=17|wickets3=420|wickets4=151|bowl avg1=51|bowl avg2=14.41|bowl avg3=28.28|bowl avg4=28.5|fivefor1=0|fivefor2=0|fivefor3=26|fivefor4=3|tenfor1=0|tenfor2=0|tenfor3=5|tenfor4=0|best bowling1=2/44|best bowling2=4/19|best bowling3=8/123|best bowling4=5/29|catches/stumpings1=1/–|catches/stumpings2=1/–|catches/stumpings3=41/–|catches/stumpings4=25/–|source=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/227712.html ਈਐਸਪੀਐਨ|date=30 ਮਾਰਚ|year=2019}} '''ਅਸ਼ੋਕ ਡਿੰਡਾ''' (ਜਨਮ 25 ਮਾਰਚ 1984) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਅਤੇ 2021 ਤੱਕ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ]] ਹੈ। ਡਿੰਡਾ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮੋਇਨਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਮੋਇਨਾ]] ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਬੰਗਾਲ]] ਅਤੇ [[ਗੋਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਗੋਆ]] ਲਈ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੀਆਂ ਕਈ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ 2 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == [[2012 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ, ਡਿੰਡਾ [[ਪੁਣੇ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ [[2017-18 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਲਈ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 35 ਆਊਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ। <ref name="Ranji1718">{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12014;team=1623;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2017/18: Bengal batting and bowling averages|access-date=3 April 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਡਿੰਡਾ ਨੂੰ [[2018-19 ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ]] ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Duleep18">{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24173214/sanju-samson-picked-india-passing-yo-yo-test|title=Samson picked for India A after passing Yo-Yo test|date=23 July 2018|work=ESPN Cricinfo|access-date=23 July 2018}}</ref> ਉਹ [[2018-19 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 28 ਆਊਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12592;team=1623;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2018/19 - Bengal: Batting and bowling averages|website=ESPN Cricinfo|access-date=10 January 2019}}</ref> 24 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ, ਅਸ਼ੋਕ ਡਿੰਡਾ ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਏਲੀਟ ਗਰੁੱਪ ਏ ਮੈਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਕਾਰਨਾਂ' ਕਰਕੇ ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/sport/dinda-jolt-for-bengal/cid/1730004|title=Dinda jolt for Bengal|date=25 December 2019}}</ref> 10 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਡਿੰਡਾ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। 15 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ 2020-21 ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਗੋਆ ਲਈ ਖੇਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29343478/ashok-dinda-my-bengal-career-finished|title=Ashok Dinda: 'My Bengal career is finished'|website=ESPN Cricinfo|access-date=21 June 2020}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਡਿੰਡਾ ਨੇ 9 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਖੇ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ [[ਸਨਥ ਜੈਸੂਰੀਆ]] ਦਾ ਵਿਕਟ ਲਿਆ। ਡਿੰਡਾ ਨੇ 3 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 1/34 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ [[ਤਿਲਕਰਾਤਨੇ ਦਿਲਸ਼ਾਨ|ਤਿਲਕਰਤਨੇ ਦਿਲਸ਼ਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਬੋਲਡ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 20 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 19 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਡਿੰਡਾ ਨੇ ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਨਡੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 7.2 ਓਵਰ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ 0/49 ਲਏ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ [[2010 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਿੰਡਾ ਨੇ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੇਮ ਖੇਡੀ, [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਮੈਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ 5 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 0/39 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਡਿੰਡਾ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/former-indian-cricketer-ashok-dinda-joins-bjp-2377989|title=Ashok Dinda joins BJP|website=NDTV}}</ref> ਉਸਨੂੰ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2021|2021 ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਮੋਇਨਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)]] ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/ex-cricketer-ashok-dinda-attacked-during-election-campaign-in-west-bengals-purba-medinipur-2402604|title=Ex-Cricketer Ashok Dinda Attacked, Vehicle Vandalised During Election Campaign In Bengal|work=NDTV.com|access-date=3 May 2021}}</ref> ਉਹ ਮੋਇਨਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Cricinfo|id=227712|name=Ashok Dinda}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] bjdpdfve0tqsz2t87eeebs98msjx9in 0 146636 851518 849358 2026-11-04T11:43:35Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851518 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ਆਇਨਾ | author = ਰਾਮਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ | language = [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] | country = [[ਨੇਪਾਲ]] | genre = ਗੈਰ ਕਲਪਨਿਕ | published = 2016 | publisher = ਬ੍ਰਦਰ ਬੁੱਕਸ | isbn = 9789937891660 | exclude_cover = | italic title = ਹਾਂ | image = Aina (novel).jpg | image_size = | alt = | caption = ਕਵਰ ਪੇਜ | audio_read_by = | title_orig = ऐना | orig_lang_code = ne | title_working = | translator = | illustrator = | cover_artist = | series = | release_number = | subject = | set_in = | publisher2 = | pub_date = ਮਾਰਚ 2016 | english_pub_date = | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ (ਪੇਪਰਬੈਕ) | pages = 255 | awards = [[ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = ਹਟਕੇਲਾ ਮਾ ਆਕਾਸ਼ | followed_by = ਸਖੀ | native_wikisource = | wikisource = | notes = | website = }} '''''ਆਇਨਾ''''' ({{Lang-ne|ऐना}} 'ਸ਼ੀਸ਼ਾ') ਰਾਮਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 2016 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਦਰ ਬੁੱਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ''ਹਟਕੇਲਾ ਮਾ ਆਕਾਸ਼'' ਨਾਂ ਦਾ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ 2016 ਦਾ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.myrepublica.com/news/6013/|title=Ramlal Joshi's Aina wins Madan Puraskar}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-21149.html|title=रामलाल जोशीको कथासंग्रह 'ऐना'लाई २०७२ को मदन पुरस्कार, जगदम्बाश्री लीलबहादुर क्षेत्रीलाई|website=pahilopost.com|access-date=2021-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124134011/https://pahilopost.com/content/-21149.html|archive-date=2021-11-24|url-status=dead}}</ref> == ਸਾਰ == ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹੀ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਦੂਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2016/10/05/simple-unpacking-of-complex-themes|title=Simple unpacking of complex themes|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-24}}</ref> == ਇਨਾਮ == ਕਿਤਾਬ ਨੇ 2073 [[ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ|ਬੀ.ਐਸ.]] (2016) ਲਈ ਵੱਕਾਰੀ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/09/480786|title=मदन पुरस्कार विजेता रामलाल जोशी भन्छन्- अझै परिपक्व भएर लेखनमा लाग्छु|website=Online Khabar|language=en-US|access-date=2021-11-24}}</ref> ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ 200,000 ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/joshi-wins-madan-puraskar-chhetri-jagadamba-shree|title=Ram Lal Joshi wins Madan Puraskar, Assam-based Lil Bahadur Chettri gets Jagadamba Shree|last=Times|first=The Himalayan|date=2016-09-20|website=The Himalayan Times|language=en|access-date=2021-11-24}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ''ਕਰਨਾਲੀ ਬਲੂਜ਼'' * ''ਛਪਮਾਰ ਕੋ ਛੋਰੋ'' * ''ਕੁਮਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਹਾਰੁ'' == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ]] oaot5029snt72nk2aqxurucgcuikzad 0 147356 851321 849735 2026-11-03T17:34:37Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851321 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਰਿਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ | image = Ariana Grande promoting Wicked (2024).jpg | caption = 2024 ਵਿਚ ਅਰਿਆਨਾ | alt = | birth_name = <!--ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ "ਬੁਟੇਰਾ" ਰੱਖੋ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਮ ਲਈ ਹੈ, ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ। --> ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ-ਬੁਟੇਰਾ | birth_date = {{Birth date and age|1993|6|26}} | birth_place = [[ਬੋਕਾ ਰੈਟਨ, ਫਲੋਰੀਡਾ]], ਯੂ.ਐਸ. | occupation = ਹਲਿਸਟ ਗਾਇਕ ਗੀਤਕਾਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | years_active = 2008–ਮੌਜੂਦ | agent = [[ਸਕੂਟਰ ਬਰਾਊਨ]] | net_worth = | spouse = {{ਵਿਆਹ|ਡਾਲਟਨ ਗੋਮੇਜ਼|15 may, 2021| july, 2023}} | works = {{hlist|[[Ariana Grande discography|Discography]]|[[Ariana Grande ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤ]] }} | partner = <!--ਸਾਥੀ ਅਣਵਿਆਹੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਜਾਂ ਮੰਗੇਤਰ--> | relatives = [[ਫ੍ਰੈਂਕੀ ਗ੍ਰਾਂਡੇ]] (ਸੌਤੇ-ਭਰਾ) | awards = [[ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ]] | signature = Ariana Grande autograph.svg | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | instruments = Vocals | genre = {{hlist|[[Pop music|Pop]]|[[Contemporary R&B|R&B]]}}<!--Reliable sources must classify artist/their overall music as listed genre(s)--> | label = [[Republic Records|Republic]] }} | module2 = {{Listen|embed=yes | filename = | title = Grande's singing voice | type = speech | description = Grande performing "[[God is a Woman]]" at the [[2018 MTV Video Music Awards]] }} | website = {{URL|https://arianagrande.com/}} }} '''ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ-ਬੁਟੇਰਾ''' ( /ˌ ɑːr i ˈ ɑː n ə ˈ ɡ r ɑː n d eɪ / ; [note 1] ਜਨਮ 26 ਜੂਨ, 1993) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚਾਰ-ਅਸ਼ਟਵ ਵੋਕਲ ਰੇਂਜ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਬਾਂਬੀ ਅਵਾਰਡ, ਦੋ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ, ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ, ਨੌਂ ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ 30 [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2008 ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਸੰਗੀਤਕ ''13'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਕਲੋਡੀਓਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਵਿਕਟੋਰੀਅਸ'' (2010–2013) ਅਤੇ ''ਸੈਮ ਐਂਡ ਕੈਟ'' (2013–2014) ਵਿੱਚ ਕੈਟ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਜਦੋਂ ਲੇਬਲ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵਜ਼ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕਵਰਿੰਗ ਗੀਤਾਂ ਦੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਵੀਡੀਓ ਦੇਖੇ। ਉਸਦੀ 1950 ਦੇ ਡੂ-ਵੋਪ- ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] ਅਤੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ,<ref name="Pitchfork">{{Cite magazine|last=Ryce|first=Andre|title=Ariana Grande Yours Truly|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/18591-ariana-grande-yours-truly/|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=June 7, 2020}}</ref> ''ਯੂਅਰਸ'' ਟਰੂਲੀ (2013), ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' 200 ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲ, " ਦਿ ਵੇ ", ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹਾਟ 100 ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਐਲਬਮ 'ਤੇ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੀਟੀ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ ਨੇ [[ਮਾਰਿਆ ਕੇੈਰੀ|ਮਾਰੀਆ ਕੈਰੀ]] ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ, ''ਮਾਈ ਏਵਰੀਥਿੰਗ'' (2014) ਅਤੇ ''ਡੈਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'' (2016) ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਅਤੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ''ਮਾਈ'' ਏਵਰੀਥਿੰਗ ਨੇ EDM ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ " ਪ੍ਰੋਬਲਮ ", " ਬ੍ਰੇਕ ਫ੍ਰੀ " ਅਤੇ " ਬੈਂਗ ਬੈਂਗ " ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਡੈਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'' ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਣ ਗਈ। ਨਿੱਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ - ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ, ''ਸਵੀਟਨਰ'' (2018) ਅਤੇ ''ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ'' (2019), ਜੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਸਨ। ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪੌਪ ਵੋਕਲ ਐਲਬਮ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ''ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ'' ਨੇ ਪੌਪ ਐਲਬਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਗਲਜ਼ " ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ ", " 7 ਰਿੰਗਸ ", ਅਤੇ " ਬ੍ਰੇਕ ਅੱਪ ਵਿਦ ਯੂਅਰ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ, ਆਈ ਐਮ ਬੋਰਡ " ਨੇ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹਾਟ 100 'ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਇਕੱਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ। ਖੁਦ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। [[ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ]] ਦੇ ਨਾਲ " ਸਟੱਕ ਵਿਦ ਯੂ " ਅਤੇ [[ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ]] ਨਾਲ " ਰੇਨ ਆਨ ਮੀ " ਦੇ 2020 ਦੇ ਸਹਿਯੋਗਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੰਬਰ-1 ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਪੌਪ ਡੂਓ/ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ R&B- ਕੇਂਦਰਿਤ ਛੇਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ''ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨਜ਼'' (2020), ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ। 2021 ਵਿੱਚ, [[ਦ ਵੀਕੇਂਡ|ਦ ਵੀਕੈਂਡ]] ਦੇ " ਸੇਵ ਯੂਅਰ ਟੀਅਰਜ਼ " ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਛੇਵਾਂ ਯੂਐਸ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਸਿੰਗਲ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪੌਪ ਆਈਕਨ ਅਤੇ [[wiktionary:triple threat|ਤੀਹਰੀ ਧਮਕੀ ਮਨੋਰੰਜਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 85 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਚਾਰਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨੰਬਰ ਇੱਕ-ਡੈਬਿਊ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਰੇਕ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਨੰਬਰ ਇਕ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਲਈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ|Spotify]] (2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ) 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ Apple Music, Spotify 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀ ਗਈ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'' {{'}} ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ (2016 ਅਤੇ 2019) ਅਤੇ ''ਫੋਰਬਸ'' ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 (2019–2020) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਸਾਲ 2018 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪੌਪ ਸਟਾਰ, ਅਤੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ [[ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰ|ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]], [[ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ]], ਅਤੇ [[ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ|ਲਿੰਗ]], ਨਸਲੀ, ਅਤੇ LGBT ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਕਈ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਉਹ 2019 ਵਿੱਚ [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ|ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] 'ਤੇ [[ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੌਲੋ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ]] ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ 2022 ਤੱਕ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਾਈਨ, ਜੋ 2015 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, 2022 ਤੱਕ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ $1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਏਰੀਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ-ਬੁਟੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜੂਨ, 1993 ਨੂੰ ਬੋਕਾ ਰੈਟਨ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ।<ref name="allmusicbio">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/ariana-grande-mn0002264745/biography|title=Ariana Grande Biography|last=Collar|first=Matt|publisher=[[AllMusic]]|access-date=May 22, 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.com/who-ariana-all-about-ariana-grande-leader-arianators-1415616|title=Who Is Ariana? All About Ariana Grande, Leader of the Arianators|last=Sheets|first=Connor Adams|date=October 6, 2013|work=[[International Business Times]]|access-date=February 7, 2015}}</ref> ਉਹ 1964 ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਹੋਜ਼-ਮੈਕਕਨ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀਈਓ ਜੋਨ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈ,<ref>{{Cite magazine|last=Connor|first=Katie|date=July 11, 2018|title=Ariana Grande Is Here to Save Us|url=https://www.elle.com/culture/music/a22094769/ariana-grande-sweetener-album-manchester-cover-story|magazine=[[Elle (magazine)|Elle]]}}</ref> ਅਤੇ ਬੋਕਾ ਰੈਟਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਫਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਐਡਵਰਡ ਬੁਟੇਰਾ।<ref name="DailyNews1">{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/ariana-grande-owes-stardom-singing-not-sex-appeal-article-1.1902829|title=Ariana Grande owes her stardom to singing, not sex appeal|last=Farber|first=Jim|date=August 14, 2014|work=[[New York Daily News|Daily News]]|access-date=February 7, 2015|location=New York City}}</ref><ref name="BillboardFreaky2">{{Cite magazine|last=Goodman|first=Lizzy|date=August 15, 2014|title=Billboard Cover: Ariana Grande on Fame, Freddy Krueger and Her Freaky Past|url=https://www.billboard.com/articles/news/6221482/billboard-cover-ariana-grande-on-fame-freddy-krueger-and-her-freaky-past|magazine=Billboard|access-date=September 1, 2014}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਇਤਾਲਵੀ<ref name="Savage4">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-40005064|title=Ariana Grande: The diva with a heart|last=Savage|first=Mark|date=May 23, 2017|access-date=October 25, 2017|publisher=[[BBC]]}}</ref> ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਸੀਲੀਅਨ ਅਤੇ ਅਬਰੂਜ਼ੀ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite tweet|user=ArianaGrande}}</ref> ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ, ਫ੍ਰੈਂਕੀ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/11/13/style/frankie-grande-ariana-grandes-half-brother-stars-in-rock-of-ages.htm|title=Frankie Grande, Ariana Grande's Half Brother, Stars in ''Rock of Ages''|last=Musto|first=Michael|date=November 12, 2014|work=[[The New York Times]]|author-link=Michael Musto}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/news/a19403/ariana-grande-reaction-frankie-grade-gay|title=Ariana Grande Had the Perfect Response When Her Brother Came Out|last=Gonzales|first=Erica|date=December 14, 2016|work=[[Harpers Bazaar]]}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਮਾਰਜੋਰੀ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Maldonado|first=Jennifer|date=April 25, 2016|title=Ariana Grande Holds Hands With Her Favorite Person on Snapchat|url=http://www.m-magazine.com/posts/ariana-grande-snapchat-singer-holds-hands-with-her-nonna-100011/photos/ariana-grande-140091|magazine=M Magazine}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਫਲੋਰੀਡਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠ ਜਾਂ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name="BillboardFreaky2"/> ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਫਲੋਰਿਡਾ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ ਟਿਕਟ ਧਾਰਕ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਗੁੱਟ 'ਤੇ ਹਾਕੀ ਪੱਕ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਮਾਮੂਲੀ [[ਨੀਲ (ਸੱਟ)|ਸੱਟਾਂ]] ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ 9 ਅਕਤੂਬਰ, 1998 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਰ ਰੈਂਟਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਯਮਤ-ਸੀਜ਼ਨ ਗੇਮ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਇੰਟਰਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਬਿਲਕੁਲ-ਨਵੇਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਂਬੋਨੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬੱਚੀ ਵੀ ਸੀ, ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ $200 ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ।<ref>[https://www.sun-sentinel.com/news/fl-xpm-1998-10-10-9810100067-story.html Lambiet, Jose. ]</ref> ਜ਼ੈਂਬੋਨੀ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ''ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰੀਡਾ ਸਨਸੈਂਟੀਨਲ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[https://www.sun-sentinel.com/local/fl-ne-ariana-grande-zamboni-sun-sentinel-archives-20190209-story.html Alanez, Tonya. ]</ref> 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 16 ਜਨਵਰੀ, 2002 ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬਲੈਕਹਾਕਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ " ਦਿ ਸਟਾਰ-ਸਪੈਂਗਲਡ ਬੈਨਰ " ਗਾਇਆ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QEwwhklDbVo Ariana Grande at 8 years old singing National Anthem &#x2013; YouTube (via Ariana Grande Official Artist Channel).]</ref> ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਫੋਰਟ ਲਾਡਰਡੇਲ ਚਿਲਡਰਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite news|url=http://articles.sun-sentinel.com/2012-08-31/news/fl-boca-ariana-grande-20120830_1_twitter-nickelodeon-social-media|title=America's Tweetheart: Boca-born singer/actress big on Twitter|last=Geggis|first=Anne|date=August 31, 2012|work=[[Sun-Sentinel]]|access-date=September 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806182101/http://articles.sun-sentinel.com/2012-08-31/news/fl-boca-ariana-grande-20120830_1_twitter-nickelodeon-social-media|archive-date=August 6, 2018|location=Florida}}</ref> ਸੰਗੀਤਕ ''ਐਨੀ'' ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ''ਦ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਆਫ ਓਜ਼'' ਅਤੇ ''ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦ ਬੀਸਟ'' ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Savage4"/><ref name="Complex">{{Cite magazine|last=Nostro|first=Lauren|title=Who Is Ariana Grande? – Growing Up and Starting to Sing|url=http://www.complex.com/music/2013/08/who-is-ariana-grande/growing-up-and-starting-to-sing|magazine=Complex|access-date=2022-12-20|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719140117/https://www.complex.com/music/2013/08/who-is-ariana-grande/growing-up-and-starting-to-sing|url-status=dead}}</ref> ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਰੂਜ਼ ਸ਼ਿਪ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਰਾਓਕੇ ਲਾਉਂਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਈ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਫਿਲਹਾਰਮੋਨਿਕ, ਫਲੋਰਿਡਾ ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਪੌਪਸ ਅਤੇ ਸਿੰਫੋਨਿਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="AboutGrande">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/artists/ariana-grande/biography/|title=About Ariana Grande|publisher=MTV|access-date=August 28, 2014|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216080254/http://www.mtv.com/artists/ariana-grande/biography/|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਪਾਈਨ ਕ੍ਰੈਸਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>{{Cite magazine|last=Wilson|first=Olivia|date=December 9, 2014|title=16 Celebrities You Didn't Know Went to Boarding or Prep School|url=http://www.teen.com/2014/12/09/celebrities/celebrities-who-went-to-boarding-prep-school/#1|magazine=[[Teen (magazine)|Teen]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815024411/http://www.teen.com/2014/12/09/celebrities/celebrities-who-went-to-boarding-prep-school/#1|archive-date=August 15, 2017|access-date=May 31, 2016}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === 2008-2012: ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇਲੋਡੀਅਨ === 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਥੀਏਟਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://wallstcheatsheet.com/entertainment/8-things-you-might-not-know-about-ariana-grande.html/?a=viewall|title=8 Things You Might Not Know About Ariana Grande|last=Sahagian|first=Jacqueline|date=September 9, 2014|publisher=Entertainment Cheat Sheet|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101102544/http://wallstcheatsheet.com/entertainment/8-things-you-might-not-know-about-ariana-grande.html/?a=viewall|archive-date=January 1, 2015|access-date=September 15, 2014}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਐਲਬਮ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ: "ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਇੱਕ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਐਲਬਮ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ,' ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨ 'ਉਮ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੈਲੁਵਾ ਟੀਚਾ ਹੈ। ! 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਐਲਬਮ ਕੌਣ ਖਰੀਦਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? !'"<ref name="BillboardFreaky2"/> 2008 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਸੰਗੀਤਕ ''[[13 (ਸੰਗੀਤ)|13]]'' ਵਿੱਚ ਚੀਅਰਲੀਡਰ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/10/06/theater/reviews/06bran.html|title=Stranger in Strange Land: The Acne Years|last=Brantley|first=Ben|date=October 6, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=September 11, 2014}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 5, 2013|title=Ariana Grande|url=http://www.timeforkids.com/news/ariana-grande/133541|magazine=[[Time for Kids]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218235254/https://www.timeforkids.com/news/ariana-grande/133541/|archive-date=December 18, 2013|access-date=September 7, 2014}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਬ੍ਰੋਵਾਰਡ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ; ਸਕੂਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਊਟਰਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਭੇਜੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.girl2watch.com/ariana-grande-from-boca-to-broadway|title=Ariana Grande: From Boca to Broadway|date=May 4, 2010|publisher=Girl2watch.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100718135009/http://www.girl2watch.com/ariana-grande-from-boca-to-broadway/|archive-date=July 18, 2010|access-date=June 23, 2010}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਜੈਜ਼ ਕਲੱਬ ਬਰਡਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਇਆ।<ref name="bio">{{Cite web|url=http://arianagrande.info/site/?page_id=2|title=About|publisher=Ariana Grande official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721184425/http://arianagrande.info/site/?page_id=2|archive-date=July 21, 2011|access-date=March 6, 2012}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Ariana_Grande_by_David_Shankbone_(cropped).jpg|thumb|2010 ਟ੍ਰਿਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ]] ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ''13'' ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਗਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲੋਡੀਓਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਵਿਕਟੋਰੀਅਸ'' ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Liz2009">{{Cite magazine|last=Brown|first=Lauren|date=April 21, 2010|title=Elizabeth Gillies from Victorious Interview|url=http://www.seventeen.com/cosmogirl/five-questions-elizabeth-gillies|magazine=[[Seventeen (American magazine)|Seventeen]]|access-date=August 30, 2014}}</ref> ਸਿਟਕਾਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ)|ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ]] ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ "ਅਦਬ ਨਾਲ ਮੱਧਮ" ਕੈਟ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਖੇਡਿਆ।<ref name="Savage4"/><ref name="Liz2009" /> ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਲ ਲਈ ਹਰ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite magazine|last=Mueller|first=Marissa G.|date=June 7, 2019|title=Ariana Grande Wore Her Hair Down Again, and Fans Still Can't Handle It|url=https://www.allure.com/story/ariana-grande-hair-down-no-ponytail-photos|magazine=[[Allure (magazine)|Allure]]|quote=Since people give me such a hard time about my hair I thought I'd take the time to explain the whole situation to everybody," she wrote on Facebook. "I had to bleach my hair and dye it red every other week for the first 4 years of playing Cat... as one would assume, that completely destroyed my hair.}}</ref> ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ 5.7 ਮਿਲੀਅਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਿੱਕੇਲੋਡੀਓਨ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਲੜੀ ਲਈ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/26/arts/television/26victor.html|title=First the Tween Heart, Now the Soul|last=Wyatt|first=Edward|date=March 25, 2010|work=The New York Times|access-date=August 30, 2014}}</ref><ref name="rat2">{{Cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/03/29/nickelodeon-scores-2nd-biggest-kids-choice-awards-victorious-bows-to-5-7-million/46493/|title=Nickelodeon Scores 2nd Biggest "Kids' Choice Awards"; "Victorious" Bows to 5.7 Million|last=Seidman|first=Robert|date=March 29, 2010|publisher=TV by the Numbers|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711234226/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/03/29/nickelodeon-scores-2nd-biggest-kids-choice-awards-victorious-bows-to-5-7-million/46493/|archive-date=July 11, 2015|access-date=September 3, 2014}}</ref> ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰੀ "ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite magazine|last=Greene|first=Andy|date=May 22, 2014|title=How Ariana Grande and Max Martin Made 'Problem' the Song of the Summer|url=https://www.rollingstone.com/music/news/how-ariana-grande-and-max-martin-made-problem-the-song-of-the-summer-20140522|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407224107/https://www.rollingstone.com/music/news/how-ariana-grande-and-max-martin-made-problem-the-song-of-the-summer-20140522|archive-date=April 7, 2018|access-date=September 2, 2014}}</ref> ਉਸਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ "ਕਲਿਊਲੈਸ ਵਿੱਚ ''ਹੈਪਲੈਸ'' ਤਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਮਰਫੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ" ਪਰ "ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BillActing">{{Cite magazine|last=Unterberger|first=Andrew|date=August 22, 2014|title=A Critical Evaluation of Ariana Grande's Acting|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6228967/ariana-grande-acting-victorious-sam-cat|magazine=Billboard|access-date=September 3, 2014}}</ref> === 2013-2015: ''ਤੁਹਾਡਾ ਸੱਚਾ'' ਅਤੇ ''ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ'' === [[ਤਸਵੀਰ:ArianaGrandeDecember2013_ohne_Hintergrund.jpg|left|thumb|ਗ੍ਰੈਂਡ 2013 ਵਿੱਚ]] ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''ਯੋਰਸ ਟਰੂਲੀ'', ਅਸਲ ਵਿੱਚ ''ਡੇਡ੍ਰੀਮਿਨ''' ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.fanlala.com/news/ariana-grande-finishes-recording-first-album|title=Ariana Grande Finishes Recording First Album|publisher=Fanlala|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702071145/http://www.fanlala.com/news/ariana-grande-finishes-recording-first-album|archive-date=July 2, 2013|access-date=June 24, 2013}}</ref> ਇਹ 30 ਅਗਸਤ, 2013 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' 200 ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 138,000 ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite magazine|last=Caulfield|first=Keith|date=September 11, 2013|title=Ariana Grande Debuts At No. 1 On ''Billboard'' 200|url=https://www.billboard.com/articles/news/5687364/ariana-grande-debuts-at-no-1-on-billboard-200|magazine=Billboard|access-date=September 11, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2013/09/11/ariana-grande-tamar-braxton-score-top-debuts/|title=Ariana Grande, Tamar Braxton Score Top Debuts|date=September 11, 2014|website=Rap-Up|access-date=August 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624155737/https://www.rap-up.com/2013/09/11/ariana-grande-tamar-braxton-score-top-debuts/|archive-date=ਜੂਨ 24, 2019|url-status=dead}}</ref> ''ਯੂਅਰਸ ਟਰੂਲੀ'' ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/chart/download/1478/albums|title=WEEK COMMENCING 9 SEPTEMBER, 2013|publisher=ARIA|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055715/http://www.ariacharts.com.au/chart/download/1478/albums|archive-date=September 21, 2013}}</ref> ਯੂਕੇ,<ref>{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-1975-score-debut-number-1-album-2474/|title=The 1975 score debut Number 1 album|last=Lane|first=Daniel|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=September 8, 2013}}</ref> ਆਇਰਲੈਂਡ,<ref>{{Cite web|url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%252Fmusicvideo%252Fmusic%252Farchive%252Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2013&year=2013&week=36|title=GFK Chart-Track – Irish Album Chart 5 September 2013|website=www.chart-track.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214135218/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2013&year=2013&week=36|archive-date=December 14, 2018|access-date=March 31, 2016}}</ref> ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Ariana+Grande&titel=Yours+Truly&cat=a|title=Yours Truly|publisher=Dutch Charts}}</ref> [[ਪਿਟਸਬਰਗ]] ਰੈਪਰ ਮੈਕ ਮਿਲਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲ, " ਦਿ ਵੇ " ਯੂਐਸ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ,<ref name="billboard1">{{Cite magazine|date=February 16, 2008|title=Macklemore & Ryan Lewis Top Hot 100; Imagine Dragons, Ariana Grande Hit Top 10|url=https://www.billboard.com/articles/news/1555888/macklemore-ryan-lewis-top-hot-100-imagine-dragons-ariana-grande-hit-top-10|magazine=Billboard|access-date=May 5, 2013}}</ref> ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਨੌਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref>{{Cite magazine|date=June 12, 2013|title=The song, featuring T.I. and Pharrell, zips 6–1 to become Thicke's first Hot 100 No. 1. Plus, Ariana Grande returns to the top 10 at a new peak and Miley Cyrus debuts at No. 11|url=https://www.billboard.com/articles/news/1566519/robin-thickes-blurred-lines-hits-no-1-on-hot-100|magazine=Billboard|access-date=August 29, 2014}}</ref> 1972 ਦੇ ਦ ਜਿਮੀ ਕੈਸਟਰ ਬੰਚ ਦੇ ਗਾਣੇ " ਟ੍ਰੋਗਲੋਡਾਈਟ (ਕੇਵ ਮੈਨ) " ਦੇ "ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ" ਦੀ ਲਾਈਨ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਡੇ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.digitalspy.com/music/news/a538118/ariana-grande-faces-lawsuit-over-allegedly-copying-song-lyrics.html|title=Ariana Grande faces lawsuit over allegedly copying song lyrics|last=Corner|first=Lewis|date=December 13, 2013|website=Digital Spy|access-date=August 31, 2014}}</ref> ਐਲਬਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, " ਬੇਬੀ ਆਈ ", ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://hollywoodlife.com/2013/07/15/ariana-grande-baby-i-new-single|title=Ariana Grande: 'Baby I' – Singer Reveals Name of New Single|last=Thompson|first=Avery|date=July 15, 2013|website=[[Hollywood Life]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629033616/https://hollywoodlife.com/2013/07/15/ariana-grande-baby-i-new-single/|archive-date=June 29, 2019|access-date=August 11, 2013}}</ref> ਇਸਦਾ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ, " ਰਾਈਟ ਦੇਅਰ ", ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਡਿਟਰੋਇਟ|ਡੇਟ੍ਰੋਇਟ]] ਰੈਪਰ ਬਿਗ ਸੀਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|date=October 30, 2013|title=Ariana Grande, Big Sean Masquerade in 'Right There' Video: Watch|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5770708/ariana-grande-big-sean-masquerade-in-right-there-video-watch|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 14, 2014}}</ref> ਉਹ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹਾਟ 100 ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 21ਵੇਂ ਅਤੇ 84ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|date=July 31, 2013|title=Ariana Grande Unveils 'Yours Truly' Artwork, Confirms Release Date|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5380950/ariana-grande-unveils-yours-truly-artwork-confirms-release-date|magazine=Billboard|access-date=July 31, 2013}}</ref> ਗ੍ਰੈਂਡ 27 ਸਤੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ ਪ੍ਰੈਟ ਦੇ ਨਾਲ, ''ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨਾਈਟ ਲਾਈਵ'' ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Reed|first=Ryan|date=September 10, 2014|title=Ariana Grande, Chris Pratt Set for 'Saturday Night Live' Premiere|url=https://www.rollingstone.com/tv/news/ariana-grande-chris-pratt-set-for-saturday-night-live-premiere-20140910|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912222951/http://www.rollingstone.com/tv/news/ariana-grande-chris-pratt-set-for-saturday-night-live-premiere-20140910|archive-date=September 12, 2014|access-date=September 17, 2014}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ''ਮਾਈ ਏਵਰੀਥਿੰਗ'' ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ, " ਲਵ ਮੀ ਹਾਰਡਰ ", ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ [[ਦ ਵੀਕੇਂਡ|ਦਿ ਵੀਕੈਂਡ ਦੀ]] ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=October 17, 2014|title=Hot 100 Chart Moves: Ed Sheeran, Ariana Grande, Fergie Debut|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6289067/hot-100-ed-sheeran-ariana-grande-fergie|magazine=Billboard}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ 2014 ਦਾ ਉਸਦਾ ਚੌਥਾ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ।<ref>{{Cite magazine|last=Williams|first=Brillion|date=January 22, 2015|title=Ariana Grande to Be Headlining NBA All-Star Show|url=http://fdrmx.com/ariana-grande-headlining-nba-star-show|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210062416/http://fdrmx.com/ariana-grande-headlining-nba-star-show|archive-date=February 10, 2015|access-date=February 7, 2015}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਦ ਹੰਗਰ ਗੇਮਜ਼: ਮੋਕਿੰਗਜੇ - ਭਾਗ 1'' (2014) ਲਈ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਮੇਜਰ ਲੇਜ਼ਰ ਦੇ ਗੀਤ " ਆਲ ਮਾਈ ਲਵ " ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.josepvinaixa.com/blog/majo-lazer-all-my-love-premiere/|title=Major Lazer "All My Love" (featuring Ariana Grande) [Single Premiere]|date=November 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141116023939/http://www.josepvinaixa.com/blog/majo-lazer-all-my-love-premiere/|archive-date=November 16, 2014|access-date=November 13, 2014}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਈਪੀ, ''ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕਿੱਸਸ'' (2014) ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਵਜੋਂ " ਸੈਂਟਾ ਟੇਲ ਮੀ " ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਗੀਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2007283/ariana-grande-santa-tell-me/|title=Ariana Grande's 'Santa Tell Me' Is Officially Here, and It Sounds Like Christmas Came Early!|last=White|first=Caitlin|date=November 24, 2014|website=MTV|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੂਨ 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621221327/http://www.mtv.com/news/2007283/ariana-grande-santa-tell-me/|url-status=dead}}</ref> ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਨੇ ਸਿੰਗਲ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/charts/greatest-of-all-time-holiday-100-songs/|title=Greatest of All Time Holiday 100 Songs|work=Billboard|access-date=August 31, 2022}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਹ ਨਿੱਕੀ ਮਿਨਾਜ ਦੀ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ ''ਦਿ ਪਿੰਕਪ੍ਰਿੰਟ'' 'ਤੇ, ਗੀਤ ''ਗੈਟ ਆਨ ਯੂਅਰ ਕਿਨੀਜ਼'' ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਮਾਈ ਏਵਰੀਥਿੰਗ'', " ਵਨ ਲਾਸਟ ਟਾਈਮ " ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ 13ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। <ref>{{Cite magazine|title=Ariana Grande – Chart History: The Hot 100|url={{BillboardURLbyName|artist=ariana grande|chart=Hot 100}}|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=January 29, 2019}}</ref> === 2015–2017: ''ਖਤਰਨਾਕ ਔਰਤ'' === ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ''ਡੈਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'', ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ ''ਮੂਨਲਾਈਟ'' ਸੀ, ਲਈ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/742494/ariana-grande-just-changed-the-title-of-her-upcoming-album-and-revealed-a-partial-track-list|title=Ariana Grande Just Changed the Title of Her Upcoming Album and Revealed a Partial Track List|last=Fishe|first=Kendall|date=February 23, 2016|website=E! Online}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/2173375/ariana-grande-third-album-title/|title=Ariana Grande Revealed Her New Album Title – And It's Literally Out of This World|last=Roth|first=Madeline|date=May 30, 2015|website=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530221938/http://www.mtv.com/news/2173375/ariana-grande-third-album-title/|archive-date=May 30, 2015|access-date=May 30, 2015}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਲ " ਫੋਕਸ " ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹਾਟ 100 ਉੱਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ।<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=November 9, 2015|title=Adele's 'Hello' Tops Hot 100 for Second Week; Ariana Grande, Meghan Trainor Hit Top 10|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6754159/adele-hello-hot-100-second-week|magazine=Billboard}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਹੂ ਇਜ਼ ਫੈਂਸੀ ਨੇ ਸਿੰਗਲ " ਬੁਆਏਜ਼ ਲਾਈਕ ਯੂ " ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤੇ ਮੇਘਨ ਟ੍ਰੇਨਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.m-magazine.com/posts/ariana-grande-teams-with-who-is-fancy-for-boys-like-you-song-77005|title=Ariana Grande Teams With Who is Fancy For 'Boys Like You' Song|last=Thompson|first=Heather|date=November 23, 2015|website=[[M Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151116015553/http://www.m-magazine.com/posts/ariana-grande-teams-with-who-is-fancy-for-boys-like-you-song-77005|archive-date=November 16, 2015|access-date=November 23, 2015}}</ref> ਉਸਨੂੰ " ਓਵਰ ਐਂਡ ਓਵਰ ਅਗੇਨ " ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਇਕ ਨਾਥਨ ਸਾਈਕਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''ਅਨਫਿਨੀਸ਼ਡ ਬਿਜ਼ਨਸ'' ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ, ਜੋ ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Mallenbaum|first=Carly|date=January 16, 2016|title=Hear Ariana Grande Join Ex-Boyfriend Nathan Sykes on 'Over and Over Again'|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/hear-ariana-grande-join-ex-boyfriend-nathan-sykes-on-over-and-over-again-178484/|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਜ਼ੂਲੈਂਡਰ 2'' ਵਿੱਚ ਬੇਨ ਸਟਿਲਰ ਅਤੇ ਓਵੇਨ ਵਿਲਸਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="Zoolander2">{{Cite web|url=https://www.vulture.com/2015/07/susan-sarandon-on-death-row-stories.html|title=Susan Sarandon on Death Row Stories, Ariana Grande, and Doing TV for the First Time|website=Vulture}}</ref> ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਰੀਟਾਈਟਲ ਐਲਬਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਸਿੰਗਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ " ਖਤਰਨਾਕ ਵੂਮੈਨ " ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite magazine|last=Nolfi|first=Joey|date=March 10, 2016|title=Hear Ariana Grande's sultry new single 'Dangerous Woman'|url=https://www.ew.com/article/2016/03/10/ariana-grande-dangerous-woman|magazine=Entertainment Weekly|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਮਾਰਚ 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316225641/https://ew.com/article/2016/03/10/ariana-grande-dangerous-woman/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/dangerous-woman/id1091145606|title=iTunes – Music – Dangerous Woman by Ariana Grande|publisher=[[iTunes Store]] (US)|access-date=March 10, 2016}}</ref> ਸਿੰਗਲ ਨੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਲੀਡ ਸਿੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name="FirstThree">{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=March 21, 2016|title=Rihanna Rules Hot 100 for Fifth Week, Ariana Grande Debuts at No. 10|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7263992/rihanna-hot-100-no-1-fifth-week-ariana-grande-debuts|magazine=Billboard}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ''ਸੈਟਰਡੇ ਨਾਈਟ ਲਾਈਵ'' ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਡੇਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ" ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਿੰਗਲ " ਬੀ ਓਲਰਾਟ " ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite web|url=http://hollywoodlife.com/2016/03/13/ariana-grande-snl-performance-dangerous-woman-be-alright|title=Ariana Grande Crushes 'Dangerous Woman' & 'Be Alright' Performances On ''SNL''|last=Hilliday|first=B. S|date=March 13, 2016|website=Hollywood Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213257/https://hollywoodlife.com/2016/03/13/ariana-grande-snl-performance-dangerous-woman-be-alright/|archive-date=March 19, 2019|access-date=March 13, 2016}}</ref> ਜੋ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 ਉੱਤੇ 43ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। <ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=March 31, 2016|title=Hot 100 Chart Moves: Iggy Azalea & Ariana Grande Debut|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7318682/hot-100-chart-moves-iggy-azalea-ariana-grande-debut|magazine=Billboard}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿੱਖ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://shows.huffingtonpost.com/video/ariana-grande-incredibly-imitates-whitney-celine-britney-and-more-519579275|title=Ariana Grande Incredibly Imitates Whitney, Celine, Britney and More|date=March 14, 2016|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026185030/https://www.huffpost.com/section/video|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://time.com/4257737/ariana-grande-saturday-night-live-review/|title=Ariana Grande's Saturday Night Live Performance Was a Triumph|last=D'Addario|first=Daniel|access-date=2022-12-20|archive-date=2019-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213248/http://time.com/4257737/ariana-grande-saturday-night-live-review/|url-status=dead}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ''ਦ ਟੂਨਾਈਟ ਸ਼ੋਅ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸਨ। <ref>{{Cite magazine|last=Iasimone|first=Ashley|date=March 13, 2016|title=Watch All of Ariana Grande's Celebrity Impressions|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7256256/ariana-grande-celebrity-impressions-watch|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ "ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੇਜ਼ਬਾਨ" ਵਜੋਂ ''ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਵੀਕਲੀ'' 'ਤੇ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਵੋਟਿੰਗ ਪੋਲ ਜਿੱਤੀ। <ref>{{Cite magazine|last=Labrecque|first=Jeff|date=May 27, 2016|title=''Saturday Night Live'' 2016: And the best host of the season is...?"|url=https://www.ew.com/article/2016/05/27/saturday-night-live-best-host-winner-2016|magazine=Entertainment Weekly|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੁਲਾਈ 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728101218/https://ew.com/article/2016/05/27/saturday-night-live-best-host-winner-2016/|url-status=dead}}</ref> ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ''ਦ ਵੌਇਸ'' ਸੀਜ਼ਨ 10 ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਐਲਬਮ " ਇਨਟੂ ਯੂ " ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 13ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ,<ref>{{Cite magazine|title=Ariana Grande chart history|url=https://www.billboard.com/artist/1484343/ariana-grande/chart|magazine=Billboard|access-date=July 21, 2016|archive-date=ਜੁਲਾਈ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722224955/http://www.billboard.com/artist/1484343/ariana-grande/chart|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ "ਖਤਰਨਾਕ ਔਰਤ" 'ਤੇ [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਅਗੁਲੇਰਾ|ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ]] ਐਗੁਏਲੇਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.self.com/trending/2016/05/watch-christina-aguilera-and-ariana-grande-stun-in-this-dangerous-woman-duet|title=Watch Christina Aguilera and Ariana Grande Stun in This 'Dangerous Woman' Duet|last=Lanquist|first=Lindsey|date=May 25, 2016|website=Self|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਅਗਸਤ 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812034742/http://www.self.com/trending/2016/05/watch-christina-aguilera-and-ariana-grande-stun-in-this-dangerous-woman-duet/|url-status=dead}}</ref> ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਦਿ ਵਾਇਸ'' ਦੇ 21ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੋਚ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੀਜ਼ਨ $25 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/now/ariana-grande-highest-paid-coach-230007598.html|title=Ariana Grande Is the Highest-Paid Coach in 'Voice' History—Here's Her Salary & Net Worth|last=Swaroop|first=Ananya|date=April 1, 2021|website=[[Yahoo!]]|language=en-US|access-date=January 19, 2022}}</ref> ਗ੍ਰੈਂਡ ਸ਼ੋਅ ਦੇ 22ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/05/blake-shelton-john-legend-gwen-stefani-to-coach-the-voice-season-22-1235024017/|title=Blake Shelton, John Legend, Gwen Stefani Back As Coaches For 'The Voice' Season 22; Kelly Clarkson's Return Up In The Air|last=Grobar|first=Matt|date=May 14, 2022|website=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|language=en-US|access-date=May 15, 2022}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 20 ਮਈ, 2016 ਨੂੰ ''ਡੇਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'' ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' 200 ਉੱਤੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Caulfield|first=Keith|date=May 29, 2016|title=Drake's ''Views'' Still No. 1 on ''Billboard'' 200, Ariana Grande and Blake Shelton Debut at Nos. 2 & 3|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7386082/drake-views-no-1-on-billboard-200-album-chart-ariana-grande-blake-shelton|magazine=Billboard}}</ref> ਇਸਨੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2016-05-30/|title=週間 CDアルバムランキング: 2016年05月16日～2016年05月22|publisher=[[Oricon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525023530/http://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2016-05-30/|archive-date=May 25, 2016}}</ref> ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਇਟਲੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ। <ref>{{Cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Ariana+Grande&titel=Dangerous+Woman&cat=a|title=Ariana Grande – ''Dangerous Woman''|website=australian-charts.com|access-date=May 29, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/ariana-grande-scores-first-number-1-album-with-dangerous-woman__15171|title=Ariana Grande scores first Number 1 album with Dangerous Woman|last=White|first=Jack|date=May 27, 2016|publisher=[[Official Charts Company]]}}</ref> ''ਬੀਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼'' ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਕ ਸੇਵੇਜ ਨੇ ਐਲਬਮ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਪਰਿਪੱਕ, ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਰਿਕਾਰਡ" ਕਿਹਾ।<ref name="Savage4"/> ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੇ [[ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਵੈਂਬਲੇ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਸਮਰਟਾਈਮ ਬਾਲ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈੱਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਐਲਬਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=http://www.capitalfm.com/artists/ariana-grande/performances/greedy-summertime-ball-2016|title=Ariana Grande – 'Greedy' (Live at the Summertime Ball 2016)|date=June 2, 2016|publisher=Capital FM}}</ref> ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਐਲਬਮ " ਸਾਈਡ ਟੂ ਸਾਈਡ " ਤੋਂ ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੈਪਰ [[ਨਿਕੀ ਮਿਨਾਜ|ਨਿੱਕੀ ਮਿਨਾਜ]], ਹਾਟ 100 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਿਖਰਲੀ ਦਸ ਐਂਟਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|date=November 23, 2016|title=The Hot 100: The Week of December 3, 2016|url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/2016-12-03|magazine=Billboard}}</ref> ''ਡੈਂਜਰਸ ਵੂਮੈਨ'' ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਪੌਪ ਵੋਕਲ ਐਲਬਮ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪੌਪ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="GrammyNoms2017">{{Cite magazine|date=December 6, 2016|title=Here Is the Complete List of Nominees for the 2017 Grammys|url=https://www.billboard.com/articles/news/7597556/grammys-nominees-complete-list-2017|magazine=Billboard}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Dangerous_Woman_Tour2.jpg|thumb|ਗ੍ਰਾਂਡੇ 2017 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖਤਰਨਾਕ ਔਰਤ ਟੂਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] 22 ਮਈ, 2017 ਨੂੰ, [[ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਏਰੇਨਾ|ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਅਰੇਨਾ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਇੱਕ [[ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲਾ|ਆਤਮਘਾਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ]] ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ - ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਧਮਾਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਅਰੀਨਾ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ 22 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬੈਨੀਫਿਟ ਕੰਸਰਟ, ਵਨ ਲਵ ਮਾਨਚੈਸਟਰ, ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/ariana-grandes-manchester-benefit-concert-draws-biggest-uk-tv-audience-2017-1010106|title=Ariana Grande's Manchester Benefit Concert Draws Biggest U.K. TV Audience of 2017|date=June 5, 2017|website=The Hollywood Reporter|access-date=June 5, 2017}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ $23 ਮਿਲੀਅਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/856276/ariana-grande-suspends-remainder-of-dangerous-woman-tour-after-deadly-manchester-arena-explosion|title=Ariana Grande Suspends Remainder of Dangerous Woman Tour After Deadly Manchester Arena Explosion|last=Harrison|first=Lily|date=May 24, 2017|website=Eonline.com}}</ref><ref name="FundsRaised">{{Cite magazine|last=Blistein|first=Jon|date=August 15, 2017|title=Families of Ariana Grande Concert Attack Victims to Receive $324,000|url=https://www.rollingstone.com/music/news/families-of-ariana-grande-concert-attack-victims-to-receive-324000-w498012|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616230556/https://www.rollingstone.com/music/news/families-of-ariana-grande-concert-attack-victims-to-receive-324000-w498012|archive-date=June 16, 2018|access-date=August 24, 2017}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਿਆਮ ਗਾਲਾਘਰ, ਰੋਬੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, [[ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ]], [[ਕੇਟੀ ਪੈਰੀ|ਕੈਟੀ ਪੇਰੀ]], [[ਮਾਇਲੀ ਸਾਇਰਸ|ਮਾਈਲੀ ਸਾਇਰਸ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। <ref>{{Cite magazine|last=Smirke|first=Richard|date=June 4, 2017|title=Bravery, Resilience Shine as Ariana Grande Leads All-Star Benefit Concert for Victims of Manchester Bombing|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7817617/one-love-manchester-concert-ariana-grande-bravery-resilience|magazine=Billboard}}</ref> ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਨੇ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।<ref name="FundsRaised" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/storyline/manchester-concert-explosion/manchester-names-ariana-grande-honorary-citizen-n781711|title=Manchester Names Ariana Grande Honorary Citizen|last=Macguire|first=Eoghan|date=July 12, 2017|website=NBC News}}</ref> ਇਹ ਦੌਰਾ 7 ਜੂਨ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cosmopolitan.com.au/celebrity/ariana-grande-resumes-dangerous-woman-world-tour-22609|title=Ariana Grande proves she's an unstoppable force as she resumes her world tour|last=Lynch|first=Jess|date=June 7, 2017|website=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608060705/http://www.cosmopolitan.com.au/celebrity/ariana-grande-resumes-dangerous-woman-world-tour-22609|archive-date=June 8, 2017|access-date=June 8, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/3037300/ariana-grande-goodbye-dangerous-woman-tour|title=Ariana Grande Wrote A Beautiful Goodbye Note To Her Dangerous Woman Tour|last=Lakshmin|first=Deepa|date=September 21, 2017|website=MTV|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੂਨ 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626184557/http://www.mtv.com/news/3037300/ariana-grande-goodbye-dangerous-woman-tour/|url-status=dead}}</ref> ਅਗਸਤ 2017 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਇੱਕ ਐਪਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ''ਕਾਰਪੂਲ ਕਰਾਓਕੇ'' ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਮਰੀਕੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੇਠ ਮੈਕਫਾਰਲੇਨ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤਕ ਥੀਏਟਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।<ref name="Carpool">{{Cite web|url=http://www.playbill.com/article/ariana-grande-and-seth-macfarlane-sing-little-shops-suddenly-seymour-on-carpool-karaoke|title=Ariana Grande and Seth MacFarlane Sing ''Little Shop's'' 'Suddenly Seymour' on ''Carpool Karaoke''|last=Fierberg|first=Ruthie|date=August 22, 2017|website=People}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸਾਲ ਦੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.co.uk/ariana-grande/news/ariana-grande-is-billboards-female-artist-of-the-year|title=Ariana Grande Is Billboard's Female Artist of the Year|last=McNeilage|first=Ross|date=December 2, 2017|website=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213256/http://www.mtv.co.uk/ariana-grande/news/ariana-grande-is-billboards-female-artist-of-the-year|archive-date=March 19, 2019|access-date=December 13, 2017}}</ref> === 2018–2019: ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਅਤੇ ''ਧੰਨਵਾਦ ਯੂ, ਅੱਗੇ'' === ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਫੈਰੇਲ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਲਈ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ "ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਰੀਸੈਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ"।<ref name="Fader20182">{{Cite web|url=http://www.thefader.com/2018/05/30/ariana-grande-cover-story|title=Ariana Grande|last=Tanzer|first=Myles|date=May 30, 2018|website=[[The Fader]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਤੋਂ ਲੀਡ ਸਿੰਗਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ " ਨੋ ਟੀਅਰਜ਼ ਲੈਫਟ ਟੂ ਕਰਾਈ " ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite magazine|last=Reed|first=Ryan|date=April 20, 2018|title=Hear Ariana Grande's Uplifting New Song 'No Tears Left to Cry'|url=https://www.rollingstone.com/music/news/hear-ariana-grandes-uplifting-new-song-no-tears-left-to-cry-w519323|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140413/https://www.rollingstone.com/music/news/hear-ariana-grandes-uplifting-new-song-no-tears-left-to-cry-w519323|archive-date=June 12, 2018|access-date=April 20, 2018}}</ref> ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਇੱਕਲੌਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਿੰਗਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਹੌਟ 100 ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਐਲਬਮਾਂ।<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=April 30, 2018|title=Drake Leads ''Billboard'' Hot 100, Ariana Grande Arrives at No. 3 & J. Cole Collects Record Three Debuts in Top 10|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8412480/drake-nice-for-what-hot-100-number-one-ariana-grande-j-cole|magazine=Billboard}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://people.com/music/ariana-grande-the-light-is-coming-music-video-nicki-minaj|title=Ariana Grande Drops 'The Light Is Coming' Video, Frolics in the Woods with Nicki Minaj|last=Nelson|first=Jeff|date=June 20, 2018|website=People}}</ref> ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ " ਬੈੱਡ " ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, [[ਨਿਕੀ ਮਿਨਾਜ|ਨਿੱਕੀ ਮਿਨਾਜ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''ਕਵੀਨ'' ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ। <ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/ariana-grande-nicki-minaj-just-released-their-new-single-bed|title=Ariana Grande and Nicki Minaj Just Released Their New Single, "Bed"|last=Kiefer|first=Halle|date=June 14, 2018|website=teenVogue|access-date=October 18, 2020}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਟਰੋਏ ਸਿਵਨ ਦੇ ਸਿੰਗਲ " ਡਾਂਸ ਟੂ ਦਿਸ" ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸੋਫੋਮੋਰ ਐਲਬਮ ਬਲੂਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, " ਗੌਡ ਇਜ਼ ਏ ਵੂਮੈਨ ",<ref>{{Cite web|url=https://www.vulture.com/2018/07/listen-to-ariana-grandes-new-song-god-is-a-woman.html|title=Listen to Ariana Grande's New Song 'God is a woman'|last=Kiefer|first=Halle|date=July 13, 2018|website=Vulture|access-date=July 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Whittum|first=Connor|date=July 13, 2018|title=Ariana Grande's Epic 'God Is a Woman' Video, Decoded|url=https://www.billboard.com/articles/news/8465375/ariana-grande-epic-god-is-a-woman-video-decoded|magazine=Billboard}}</ref> ਹਾਟ 100 'ਤੇ 8ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਟਾਪ ਟੇਨ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite magazine|last=Zellner|first=Xander|date=August 27, 2018|title=Ariana Grande Earns 10th Top 10 Hit, Lands 10 Songs on ''Billboard'' Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8472538/ariana-grande-10th-top-10-hit-10-songs-billboard-hot-100-chart|magazine=Billboard|access-date=August 27, 2018}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ,<ref>{{Cite magazine|last=Blistein|first=Jon|date=June 20, 2018|title=Hear Ariana Grande Tap Nicki Minaj for Snappy 'The Light Is Coming'|url=https://www.rollingstone.com/music/news/hear-ariana-grande-tap-nicki-minaj-for-snappy-the-light-is-coming-w521757|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620074213/https://www.rollingstone.com/music/news/hear-ariana-grande-tap-nicki-minaj-for-snappy-the-light-is-coming-w521757|archive-date=June 20, 2018|access-date=June 20, 2018}}</ref> ''ਸਵੀਟਨਰ'' ਨੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' 200<ref>{{Cite magazine|last=Kreps|first=Daniel|date=August 26, 2018|title=On the Charts: Ariana Grande's ''Sweetener'' Opens at Number One|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/on-the-charts-ariana-grandes-sweetener-opens-at-number-one-715957|magazine=Rolling Stone|access-date=August 26, 2018}}</ref> ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/music/sweetener/ariana-grande|title=Reviews for Sweetener by Ariana Grande|website=[[Metacritic]]|access-date=August 28, 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਐਲਬਮ ਦੇ ਨੌਂ ਗਾਣੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦਸ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਅੰਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite magazine|last=Zellner|first=Xander|date=August 27, 2018|title=Ariana Grande Earns 10th Top 10 Hit, Lands 10 Songs on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8472538/ariana-grande-10th-top-10-hit-10-songs-billboard-hot-100-chart|magazine=Billboard|access-date=August 29, 2018}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 20 ਅਗਸਤ ਅਤੇ 4 ਸਤੰਬਰ, 2018 ਦਰਮਿਆਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਿਲ ਦਿ ਸਵੀਟਨਰ ਸੈਸ਼ਨਜ਼ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite magazine|last=Legaspi|first=Althea|date=August 8, 2018|title=Ariana Grande Details Intimate ''Sweetener Sessions'' Concerts|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/ariana-grande-details-intimate-sweetener-sessions-concerts-708392|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੂਨ 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629161609/https://www.rollingstone.com/music/music-news/ariana-grande-details-intimate-sweetener-sessions-concerts-708392/|url-status=dead}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਐਨਬੀਸੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ''ਏ ਵੇਰੀ ਵਿਕਡ ਹੈਲੋਵੀਨ'', ਸੰਗੀਤਕ ''ਵਿਕਡ'' ਤੋਂ " ਦਿ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਐਂਡ ਆਈ " ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।<ref>{{Cite magazine|last=Lenker|first=Maureen Lee|date=October 29, 2018|title=The 5 best moments in ''A Very Wicked Halloween''|url=https://ew.com/tv/2018/10/29/the-5-best-moments-in-a-very-wicked-halloween|magazine=Entertainment Weekly}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ, ''ਬੀਬੀਸੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਅਰਿਆਨਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦਾ'' ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/uk/entertainment/a24255798/ariana-grande-bbc-special|title=Ariana Grande has a one hour special airing on the BBC this week and it's a dream|last=Blair|first=Olivia|date=October 29, 2018|website=Cosmopolitan.com}}</ref><ref name="AtTheBBC">{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/stayingin/tvfilm/ariana-grande-at-the-bbc-why-davina-mccall-s-chat-with-star-is-a-must-watch-a3978191.html|title=Ariana Grande at the BBC: Why Davina McCall's chat with star is a must watch|last=Sporn|first=Natasha|date=November 1, 2018|website=Evening Standard}}</ref> === 2020: ''ਅਹੁਦੇ'' ਅਤੇ ''ਦੁਸ਼ਟ'' === ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2020 iHeartRadio ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Blistering|first=Jon|date=January 8, 2020|title=Billie Eilish, Ariana Grande, Shawn Mendes Lead iHeartRadio Music Awards Nominees|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/billie-eilish-ariana-grande-shawn-mendes-2020-iheartradio-music-awards-nominees-935011/|magazine=Rolling Stone|access-date=January 8, 2020}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਕਿਡਿੰਗ'' ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜਿਮ ਕੈਰੀ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://meaww.com/kidding-season-2-episode-5-promo-watch-preview-ariana-grande-green-fairy-hope-jim-carrey-showtime|title='Kidding' Season 2 Episode 5 will see Ariana Grande's green fairy arrive on Jeff's show as old set collapses|last=Sanyal|first=Pathikrit|date=February 19, 2020|publisher=MEA WorldWide|access-date=February 19, 2020}}</ref> 27 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ, ਉਹ ਚਾਈਲਡਿਸ਼ ਗੈਂਬਿਨੋ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ 3.15.20 'ਤੇ " ਟਾਈਮ " ਟਰੈਕ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਗ੍ਰੈਂਡ ਅਤੇ ਜਸਟਿਨ ਬੀਬਰ ਨੇ 8 ਮਈ, 2020 ਨੂੰ " ਸਟੱਕ ਵਿਦ ਯੂ " ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ; ਗੀਤ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਕਮਾਈ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਫਸਟ ਰਿਸਪਾਂਡਰ ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Kaufman">{{Cite magazine|last=Kaufman|first=Gil|date=May 7, 2020|title=Justin Bieber & Ariana Grande Are Collaborating For a Good Cause|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9369900/justin-bieber-ariana-grande-collaboration-details|magazine=Billboard|access-date=May 1, 2020}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ '','' ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਚਾਰਟ-ਟੌਪਿੰਗ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਬੀਬਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਾਟ 100 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਮਾਰੀਆ ਕੈਰੀ ਅਤੇ [[ਡਰੇਕ (ਰੈਪਰ)|ਡਰੇਕ]] ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਗ੍ਰਾਂਡੇ "ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ" ਅਤੇ "7 ਰਿੰਗਸ" ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|date=May 18, 2020|title=Ariana Grande & Justin Bieber's "Stuck With U" Debuts at No. 1 on Hot 100|url=http://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9379745/ariana-grande-justin-bieber-stuck-with-u-number-one|magazine=Billboard|access-date=May 18, 2020}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਗਾਗਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ''ਕ੍ਰੋਮੈਟਿਕਾ'' ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿੰਗਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਲੇਡੀ ਗਾਗਾ]], " ਰੇਨ ਆਨ ਮੀ " ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9379055/lady-gaga-ariana-grande-rain-on-me-release-date|title=Lady Gaga & Ariana Grande's 'Rain on Me' Collaboration Is Coming Really Soon|last=Aniftos|first=Rania|date=May 15, 2020|access-date=May 16, 2020}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਵੀ ਆਇਆ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੰਬਰ-1 ਡੈਬਿਊ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="Billboard">{{Cite magazine|date=June 2020|title=Lady Gaga & Ariana Grande's 'Rain on Me' Debuts at No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9394719/rain-on-me-debuts-atop-hot-100-lady-gaga-ariana-grande|magazine=Billboard|access-date=June 1, 2020}}</ref> ਗੀਤ ਨੇ 63ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪੌਪ ਡੂਓ/ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿੱਤੀ। <ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2021/music/news/2021-grammys-winners-list-1234926947/|title=Grammys 2021 Winners List|last=Shafer|first=Ellise|date=March 14, 2021|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=March 14, 2021}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' {{'}} 2020 ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ, $72 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/celebrities|title=The World's Highest Paid Celebrities|last=Greenburg|first=Zack O'Malley|date=June 4, 2020|website=Forbes|access-date=June 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/ariana-grande/?list=celebrities#7ab5e0751deb|title=#17 Ariana Grande|access-date=June 4, 2020}}</ref> 2020 ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ਸਟੱਕ ਵਿਦ ਯੂ" (ਬੀਬਰ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਤੇ "ਰੇਨ ਆਨ ਮੀ" (ਗਾਗਾ ਦੇ ਨਾਲ) ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਨੌਂ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਈ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.eonline.com/news/1175082/2020-mtv-video-music-awards-see-the-complete-list-of-nominees|title=2020 MTV Video Music Awards: See the Complete List of Nominees|date=July 30, 2020|work=E!|access-date=July 30, 2020}}</ref> ਉਸਨੇ "ਰੇਨ ਆਨ ਮੀ" ਲਈ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/3169506/vmas-winners-list-2020/|title=2020 MTV VMA Winners: see the full list|last=Hosken|first=Patrick|date=August 30, 2020|access-date=August 30, 2020|publisher=[[MTV News]]|archive-date=ਅਗਸਤ 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831025120/http://www.mtv.com/news/3169506/vmas-winners-list-2020/|url-status=dead}}</ref> == ਜਨਤਕ ਚਿੱਤਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Ariana Grande interview 2016.png|thumb|ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵਾਲੇ ਉੱਚ- ਪੋਨੀਟੇਲ ਵਾਲ ਸਟਾਈਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ]] ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਡਰੀ ਹੈਪਬਰਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਹੈਪਬਰਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨਾ "ਥੋੜਾ ਬੋਰਿੰਗ" ਲੱਭਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਕਰੀਅਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hellomagazine.com/fashion/news/2016030355268/ariana-grande-for-lipsy-interview-style-fashion/|title=Ariana Grande reveals her celebrity style icon|date=March 3, 2016|website=[[Hello! (magazine)|Hello]]|access-date=March 3, 2016}}</ref><ref name="Grazia">{{Cite news|url=https://graziadaily.co.uk/fashion/news/ariana-grande-look-back-things-wore-yesterday-cringe/|title=Ariana Grande: 'I Look Back At Things I Wore Yesterday And Cringe'|last=McLoughlin|first=Louby|date=August 20, 2014|work=[[Grazia]]|access-date=August 20, 2014}}</ref> ਉਸਨੇ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਨ-ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ, ਨੈਨਸੀ ਸਿਨਾਟਰਾ ਅਤੇ [[ਮਰਲਿਨ ਮੁਨਰੋ|ਮਾਰਲਿਨ ਮੋਨਰੋ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਲਈ।<ref name="Grazia" /> ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ "ਉਮਰ ਢੁਕਵਾਂ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="Shepherd">{{Cite magazine|last=Shepherd|first=Julianne Escobedo|date=August 26, 2014|title=Ariana Grande's Fashion Focus: Breaking Down Her Many Confident Looks|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6229387/ariana-grande-fashion-style-my-everything|magazine=Billboard|access-date=September 2, 2014}}</ref> ''ਨਿਊਯਾਰਕ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼'' ਦੇ ਜਿਮ ਫਾਰਬਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ "ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਘੱਟ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਗ੍ਰਾਫਿਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।"<ref name="NYDNsingSex">{{Cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/ariana-grande-owes-stardom-singing-sex-appeal-article-1.1902829|title=Ariana Grande owes her stardom to singing, not sex appeal|last=Farber|first=Jim|date=August 14, 2014|website=New York Daily News|access-date=September 11, 2014}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੇਟ ਇਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਗੋਡੇ-ਉੱਚੇ ਬੂਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੀਆਂ ਸਕਰਟਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਪ ਟਾਪ ਪਹਿਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=http://hollywoodlife.com/2014/07/02/ariana-grande-outfits-total-ariana-live-looks-trl/|title='Total Ariana Live': See Ariana Grande's Hottest Looks Before Show|last=McAfee, Tierney|date=July 2, 2014|website=Hollywood Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213255/https://hollywoodlife.com/2014/07/02/ariana-grande-outfits-total-ariana-live-looks-trl/|archive-date=March 19, 2019|access-date=September 2, 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬਨੀ ਕੰਨ ਪਹਿਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bustle.com/articles/41944-whats-up-with-ariana-grandes-cat-ears-an-exploration-of-her-history-as-a-fan-of|title=What's Up With The Cat Ears?|last=Piwowarski|first=Allison|date=February 3, 2021|website=Bustle}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bustle.com/articles/148764-what-does-ariana-grandes-bunny-mask-mean-the-dangerous-woman-cover-art-is-mysterious|title=What Does Ariana Grande's Bunny Mask Mean|last=Jackson|first=Vannessa|date=February 3, 2021|website=Bustle}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਹੂਡੀਜ਼ ਪਹਿਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://footwearnews.com/fashion/celebrity-style/ariana-grande-no-pants-thigh-highs-best-looks-1202720976/|title=11 Times Ariana Grande Went Pantless With an Oversized Hoodie & Thigh-High Boots|last=Chochreck|first=Ella|date=December 20, 2020|website=Footwear News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.popsugar.com/fashion/Ariana-Grande-Outfits-Style-Pictures-46499267/amp|title=18 Ariana Grande Outfits I Still Think About When I Get Dressed|last=Wasilak|first=Sarah|date=August 12, 2020|website=[[PopSugar]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਕਸਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/amp24510420/kourtney-kardashian-ariana-grande-halloween-costume/|title=Kourtney Kardashian Posts New Pics of Her Ariana Grande Celebrity Halloween Costume|last=Barbour|first=Shannon|date=October 16, 2019|website=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਜੁਲਾਈ 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730152349/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/amp24510420/kourtney-kardashian-ariana-grande-halloween-costume/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Anfitos|first=Rania|date=February 2, 2020|title=These 8 Celebrity Doppelgangers on TikTok Will Have You Seeing Double|url=https://www.billboard.com/music/music-news/celebrity-doppelgangers-tiktok-8550677|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.refinery29.com/en-us/2017/10/174771/ariana-grande-look-alikes|title=Julia Finkelstein, The Woman Behind That Amazing Ariana Grande Impression, Tells Us How She Did It|last=Lindsay|first=Kathryn|date=November 16, 2018|publisher=[[Refinery29]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insider.com/khloe-kardashian-face-ariana-grande-instagram-story-2021-1%3famp|title=Khloe Kardashian has debuted yet another new look, and fans think she's giving off 'Ariana Grande vibes|last=Ahlgrim|first=Callie|date=January 23, 2021|website=[[Insider Inc.|Insider]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.refinery29.com/en-us/2017/10/174771/ariana-grande-look-alikes|title=You Have To See Ariana Grande's Doppelgänger|last=Sasso|first=Samantha|date=October 2, 2017|publisher=Refinery29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/gallery/ariana-grande-style-evolution/amp|title=Ariana Grande's Best Outfits|last=Navarro|first=Andrea|date=December 30, 2019|website=[[Teen Vogue]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.capitalfm.com/news/madison-beer-ariana-grande-copying-claims/|title=Madison Beer Asks People To Stop The 'Hurtful' Ariana Grande 'Copying' Claims|date=November 19, 2020|website=[[Capital (radio network)|Capital FM]]}}</ref> ਕੈਟ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗਣ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਪਹਿਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Fader20182"/><ref name="RatchetHair">{{Cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-beauty/news/ariana-grande-explains-hair-extensions-natural-hair-looks-absolutely-ratchet--2014221|title=Ariana Grande Explains Hair Extensions: Natural Hair Looks "Absolutely Ratchet"|last=Eggenberger|first=Nicole|date=January 22, 2014|website=[[Us Weekly]]|access-date=September 3, 2014}}</ref> ਐਮਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਐਨੀ ਟੀ. ਡੋਨਾਹੁਏ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ "ਪ੍ਰਤੀਕ" ਉੱਚ ਪੋਨੀਟੇਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/2869190/do-not-be-distracted-by-ariana-grandes-ponytail|title=Do Not Be Distracted by Ariana Grande's Ponytail|last=Donahue|first=Anne T.|date=April 18, 2016|work=MTV|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਮਾਰਚ 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319213326/http://www.mtv.com/news/2869190/do-not-be-distracted-by-ariana-grandes-ponytail/|url-status=dead}}</ref> ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪੌਪ ਆਈਕਨ ਅਤੇ [[wiktionary:triple threat|ਤੀਹਰੀ ਧਮਕੀ ਮਨੋਰੰਜਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/lifestyle/ariana-grande-went-nickelodeon-star-145446469.html|title=How Ariana Grande Went From Nickelodeon Star to Pop Icon|date=2021-10-27|website=[[Yahoo]]|language=en-GB|access-date=2021-10-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/2/ariana-grande-shatters-20th-guinness-world-records-title-following-success-of-hit-647433|title=Ariana Grande shatters her 20th Guinness World Records title following success of hit single "Positions"|date=2021-02-02|website=Guinness World Records|language=en-GB|access-date=2021-10-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://americansongwriter.com/womens-history-month-triple-threat-female-artists-who-sing-write-and-act-part-2/|title=Women's History Month: Triple Threat Female Artists Who Sing, Write, and Act (Part 2)|date=2022-03-29|website=[[American Songwriter]]|access-date=2022-06-25}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੇ ਕਈ ਮੋਮ ਦੇ ਅੰਕੜੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]],<ref>{{Cite news|url=https://www.wrmf.com/at-madame-tussauds-new-york-attend-the-met-gala-with-katy-perry-lady-gaga-justin-bieber-and-more/|title=At Madame Tussauds New York, attend the “Met Gala” with “Katy Perry,” “Lady Gaga,” “Justin Bieber” and more|date=June 23, 2022|work=97.9 WRMF|access-date=December 3, 2022}}</ref> ਓਰਲੈਂਡੋ,<ref name="ReferenceA">{{Cite news|url=https://www.billboard.com/music/pop/ariana-grande-madame-tussauds-wax-figure-orlando-1235042845/|title=Ariana Grande Gets Madame Tussauds Wax Figure in Orlando|last=Aniftos|first=Rania|date=March 10, 2022|work=Billboard|access-date=December 3, 2022}}</ref> ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ|ਮੈਡਮ ਤੁਸਾਦ ਵੈਕਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="ReferenceA"/> [[ਅਮਸਤੱਰਦਮ|ਐਮਸਟਰਡਮ]],<ref>{{Cite news|url=https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/binnenland/2017/04/ariana-grande-in-madame-tussauds-amsterdam/|title=Ariana Grande in Madame Tussauds Amsterdam|last=Westland|first=Evie|date=April 6, 2017|work=Metronieuws.nl|access-date=December 3, 2022|language=nl}}</ref> [[ਬੈਂਕਾਕ]],<ref>{{Cite news|url=https://www.nationthailand.com/life/30357430|title=Ariana melts hearts in wax|date=October 29, 2018|work=The Nation Thailand|access-date=December 3, 2022|language=en}}</ref> [[ਹਾਲੀਵੁੱਡ]]<ref name="Gilmore2022">{{Cite news|url=https://www.eonline.com/news/1322719/this-ariana-grande-wax-figure-will-have-you-doing-a-double-take|title=This Ariana Grande Wax Figure Will Have You Doing a Double Take|last=Gilmore|first=Kelly|date=March 11, 2022|work=E! Online|access-date=December 3, 2022}}</ref> ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ]] ।<ref name="Gilmore2022" /> == ਪ੍ਰਭਾਵ == 2016 ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ ''ਟਾਈਮ'' {{'}} ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Time100">{{Cite magazine|last=Brown|first=Jason Robert|author-link=Jason Robert Brown|date=April 21, 2016|title=The World's Most Influential People: Ariana Grande|url=http://time.com/4299766/ariana-grande-2016-time-100|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref><ref name="Time100-2019">{{Cite magazine|last=Sivan|first=Troye|author-link=Troye Sivan|date=April 17, 2019|title=The World's Most Influential People: Ariana Grande|url=http://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567873/ariana-grande/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2022|archive-date=ਮਾਰਚ 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321114131/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567873/ariana-grande/|url-status=dead}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ''ਮਿਆਮੀ ਨਿਊ ਟਾਈਮਜ਼'' ਦੀ ਸੇਲੀਆ ਆਲਮੇਡਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੌਪ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ "ਇੰਜੇਨਿਊ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿੱਚ" ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਕੀਨਨ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.miaminewtimes.com/music/ariana-grande-dangerous-woman-tour-at-american-airlines-arena-april-14-9268375|title=Ariana Grande Is Not Your Sex Kitten|last=Almeida|first=Celia|date=April 11, 2017|website=[[Miami New Times]]}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਹਿਟਸ'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਪੌਪ ਦੀਵਾ ਸਰਵਉੱਚ" ਅਤੇ "ਕਾਲ ਦੀ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੌਪ ਦੀਵਾ" ਦਾ ਲੇਬਲ ਦਿੱਤਾ,<ref>{{Cite web|url=https://m.hitsdailydouble.com/news&id=313154&title=ARIANA:-POP-DIVA-SUPREME|title=ARIANA: POP DIVA SUPREME - HITS Daily Double|last=<!--Not stated-->|date=August 30, 2018|website=Hits Daily Double|access-date=June 5, 2022}}</ref> ਅਤੇ ''ਬਲੂਮਬਰਗ'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ "ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌਪ ਦੀਵਾ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/graphics/pop-star-ranking/2020-december/ariana-grande-is-the-biggest-pop-star-in-the-world.html|title=Ariana Grande Is the Biggest Pop Star in the World|last=Shaw|first=Lucas|date=December 11, 2020|work=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੂੰ "ਪਿਚਫੋਰਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੇ 200 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ" ''ਦੀ'' ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਮੀਦ, ਅਨੰਦ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਵਰਹਾਊਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਤ੍ਰਿਫਕਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ"।<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/most-important-artists/|title=The 200 Most Important Artists of Pitchfork's First 25 Years|date=October 4, 2021|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> ਉਸਦਾ ਗੀਤ "ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ" ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ'' ' 2021 ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 500 ਮਹਾਨ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|date=2021-09-15|title=The 500 Greatest Songs of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-songs-of-all-time-1224767/|magazine=Rolling Stone|language=en-US|access-date=2021-10-05}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ' ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 100 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 78ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite magazine|date=2021-11-23|title=Greatest of All Time Hot 100 Artists|url=https://www.billboard.com/charts/greatest-hot-100-artists/|magazine=Billboard|language=en-US|access-date=2021-11-23}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 85 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://screenrant.com/wicked-movie-ariana-grande-glinda-casting-reaction/|title=Ariana Grande Reacts To Being Cast As Glinda In Wicked Movie|date=2021-11-05|website=ScreenRant|language=en-US|access-date=2022-06-21}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.epicquotes.com/15-inspirational-quotes-by-pop-star-ariana-grande/#google_vignette|title=15 Inspirational Quotes by Pop Star Ariana Grande|date=May 29, 2021|work=Epic Media Labs|access-date=October 6, 2021}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਰੀ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ RIAA ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ 200 ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Ariana+Grande|title=Ariana Grande|publisher=RIAA|access-date=April 8, 2019}}</ref> ਹੁਣ ਤੱਕ 98 ਬਿਲੀਅਨ ਸਟ੍ਰੀਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ; ਉਹ [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ]] (2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ) ਅਤੇ ਐਪਲ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/digital/news/hybe-formerly-big-hit-entertainment-acquires-scooter-brauns-ithaca-holdings-bringing-together-bts-justin-bieber-big-machine-1234943092/|title=HYBE, Formerly Big Hit, Merges With Scooter Braun's Ithaca Holdings, Bringing Together BTS, Justin Bieber, Big Machine (EXCLUSIVE)|date=April 2, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=April 2, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.republicrecords.com/artists/ariana-grande|title=Ariana Grande About|date=March 23, 2017|website=Republic Records|access-date=June 12, 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsroom.spotify.com/2019-12-03/the-top-songs-artists-playlists-and-podcasts-of-2019-and-the-last-decade/|title=The Top Songs, Artists, Playlists, and Podcasts of 2019—and the Last Decade|date=December 3, 2019|website=Spotify}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/ariana-grande-spotify-most-streamed-artist_n_5de6cd6ae4b0d50f32aa59af|title=Ariana Grande Was The Most Streamed Female Artist Of The 2010s|date=December 3, 2019|website=Huffpost|access-date=June 19, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2021/11/ariana-grande-cynthia-erivo-to-star-in-universals-musical-wicked-1234868595/|title=Ariana Grande & Cynthia Erivo To Star In 'Wicked' Musical For Universal|date=November 5, 2021|access-date=November 25, 2021}}</ref> 30 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਸਾਬਕਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਰੈਂਕਿੰਗ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.musictimes.com/articles/84331/20220402/top-10-artists-spotify-ed-sheeran-still-1.htm|title=Top 10 Artists on Spotify: Is Ed Sheeran Still in the Lead?|date=April 2, 2022|website=Music Times|access-date=June 11, 2022}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੇ ਅੱਠ ਗੀਤ ਇੱਕ ਅਰਬ ਸਟ੍ਰੀਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1DX7iB3RCnBnN4|title=BILLIONS CLUB|publisher=Spotify|access-date=May 7, 2022}}</ref> ਉਹ [[ਸਪੋਟੀਫਾਈ]] ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਦੋ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ]],<ref name="GrammyNoms20172">{{Cite magazine|date=December 6, 2016|title=Here Is the Complete List of Nominees for the 2017 Grammys|url=https://www.billboard.com/articles/news/7597556/grammys-nominees-complete-list-2017|magazine=Billboard}}</ref><ref>{{Cite magazine|title=Grammys 2015: And the Nominees Are…|url=https://www.billboard.com/articles/6363565/grammys-2015-nominations-57th-annual|magazine=Billboard}}</ref> ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਅਵਾਰਡ,<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2019/feb/20/full-list-of-brit-awards-2019-winners-as-they-happen|title=Full list of Brit awards 2019 winners – as they happen|date=February 20, 2019|website=[[The Guardian]]}}</ref> ਨੌਂ ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ,<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/blogs/entertainment/2014/08/2014-mtv-video-music-awards-winners-list|title=2014 MTV Video Music Awards – Winners List|website=ABC News}}</ref><ref name="auto2">{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/3169506/vmas-winners-list-2020/|title=2020 MTV VMA Winners: see the full list|last=Hosken|first=Patrick|date=August 30, 2020|access-date=August 30, 2020|publisher=[[MTV News]]|archive-date=ਅਗਸਤ 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831025120/http://www.mtv.com/news/3169506/vmas-winners-list-2020/|url-status=dead}}</ref> ਤਿੰਨ ਐਮਟੀਵੀ ਯੂਰਪ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://www.vulture.com/2016/11/canadians-win-big-at-2016-mtv-emas.html|title=MTV's 2016 European Music Awards Honored Europe's Favorite Singing Canadians|last=Wright|first=Tolly|date=November 6, 2016|website=Vulture.com}}</ref> ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.eonline.com/news/484560/ariana-grande-s-2013-american-music-awards-performance-earns-praise-from-lady-gaga-and-ciara|title=Ariana Grande's 2013 American Music Awards Performance Earns Praise From Lady Gaga and Ciara|date=November 25, 2013|website=E! Online}}</ref> ਉਸਨੇ 34 ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="billboard_8509655">{{Cite magazine|last=Lynch|first=Joe|date=May 1, 2019|title=2019 Billboard Music Awards Winners: The Complete List|url=https://www.billboard.com/articles/news/awards/8509655/billboard-music-awards-2019-winners-list|magazine=Billboard}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਨੌ ਨਿੱਕੇਲੋਡੀਓਨ ਕਿਡਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਸੈਮ ਐਂਡ ਕੈਟ'',<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/kids-choice-awards-2014-winners-692089|title=Nickelodeon's Kids' Choice Awards: The Winners|last=Wahlberg|first=Mark|date=March 29, 2014|work=The Hollywood Reporter|access-date=July 2, 2015}}</ref> ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/1720133/peoples-choice-awards-2014-winners-list/|title=2014 People's Choice Awards: The Complete Winners List|date=January 8, 2014|access-date=January 31, 2014|publisher=MTV|archive-date=ਜਨਵਰੀ 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107230536/http://www.mtv.com/news/1720133/peoples-choice-awards-2014-winners-list/|url-status=dead}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ<ref>{{Cite magazine|title=Ariana Grande to be Awarded 'Breakthrough Artist of the Year' by Music Business Association|url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/legal-and-management/6052301/ariana-grande-to-be-awarded-breakthrough-artist-of|magazine=Billboard|access-date=2022-12-20|archive-date=2015-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150127075710/http://www.billboard.com/biz/articles/news/legal-and-management/6052301/ariana-grande-to-be-awarded-breakthrough-artist-of|url-status=dead}}</ref> ਤੋਂ ਬਰੇਕਥਰੂ ਆਰਟਿਸਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬੈਂਬੀ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਨਿਊਕਮਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bambi-awards.com/newcomer-bambi-goes-to-ariana-grande/22249|title=Newcomer BAMBI goes to Ariana Grande|website=Bambi}}</ref> ਉਸਨੇ ਛੇ iHeartRadio ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=http://news.iheart.com/articles/iheartradio-music-awards-483670/ariana-grande-performs-problem-ft-iggy-12310729/|title=Ariana Grande Performs "Problem" ft. Iggy Azalea at the iHeartRadio Music Awards|website=iHeartRadio|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706084430/http://news.iheart.com/articles/iheartradio-music-awards-483670/ariana-grande-performs-problem-ft-iggy-12310729/|archive-date=July 6, 2015|access-date=December 27, 2014}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਟੀਨ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2014-winners-724423|title=Teen Choice Awards: The Complete Winners List|last=Nordyke|first=Kimberly|date=August 10, 2014|work=The Hollywood Reporter|access-date=February 14, 2015}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ,<ref>{{Cite magazine|last=Lynch|first=Joe|date=December 12, 2014|title=Women in Music's Rising Star Ariana Grande Shares Her Mother's Most Important Lesson|url=https://www.billboard.com/articles/events/women-in-music-2014/6405617/ariana-grande-rising-star-women-in-music|magazine=Billboard}}</ref><ref name="Aniftos">{{Cite magazine|last=Aniftos|first=Rania|title=Ariana Grande Is Billboard's 2018 Woman of the Year|url=https://www.billboard.com/articles/events/women-in-music/8483492/ariana-grande-billboard-2018-woman-of-the-year|magazine=Billboard|access-date=November 6, 2018}}</ref> 2019 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪੌਪ ਸਟਾਰ, ਅਤੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="billboard.com">{{Cite magazine|title=Decade-End Charts Top Artists 2010s|url=https://www.billboard.com/charts/decade-end/top-artists|magazine=Billboard|access-date=December 4, 2019}}</ref> ਐਲਬਮਾਂ, ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (ਜਦੋਂ ਭੌਤਿਕ, ਡਾਉਨਲੋਡਸ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ (RIAA) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ 63 ਮਿਲੀਅਨ ਕੁੱਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੰਜਵੀਂ-ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮਹਿਲਾ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿੰਗਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref name="riaa">{{cite certification|region=United States|artist=Ariana Grande|access-date=November 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=TAS#search_section|title=RIAA Top Artists (Digital Singles)|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|access-date=November 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?advance_search=1&tab_active=awards_by_artist&format_option=album-ep&type_option=ST#search_section|title=RIAA Top Artists (Albums)|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|access-date=February 18, 2021}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਲਗਭਗ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=BRIT Certified|publisher=[[British Phonographic Industry]]|access-date=November 27, 2020|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 21, 2018|archive-url=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=dead}}</ref> 2022 ਤੱਕ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]] ਤੋੜੇ ਹਨ।<ref name="Stephenson">{{Cite news|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/2/ariana-grande-shatters-20th-guinness-world-records-title-following-success-of-hit-647433|title=Ariana Grande shatters her 20th Guinness World Records title following success of hit single "Positions"|last=Stephenson|first=Kristen|work=GuinnessWorldRecords|access-date=February 2, 2021}}</ref><ref name="Higgins">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/02/07/entertainment/ariana-grande-20th-guinness-world-records-tnd/index.html|title=Ariana Grande just earned her 20th Guinness World Records title|last=Higgins|first=Cole|date=February 8, 2021|website=CNN|access-date=February 9, 2021}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ 100 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ, ਸਪੋਟੀਫਾਈ (ਮਹਿਲਾ) 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਯਾਈ, ਸਪੋਟੀਫਾਈ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਸਿਕ ਸਰੋਤੇ (ਮਹਿਲਾ), ਸਪੋਟੀਫਾਈ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਕਟ (ਮਹਿਲਾ), ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟਰੈਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਯੂਕੇ ਨੰਬਰ 1 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈਟ੍ਰਿਕ, ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ, ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਚਾਰਟ, YouTube 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕ (ਔਰਤ), ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ (ਯੂਕੇ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਲਬਮ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਸਦੀ ਐਲਬਮ ਥੈਂਕ ਯੂ, ਨੈਕਸਟ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 2020 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == === ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ === ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਾਈਪੋਗਲਾਈਸੀਮੀਆ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਮਾੜੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.wetpaint.com/nickelodeon-star-ariana-grande-addresses-597630/|title=Nickelodeon Star Ariana Grande Addresses Eating Disorder Rumors|last=Carbone|first=Gina|date=June 19, 2013|website=WetPaint|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916112840/http://www.wetpaint.com/nickelodeon-star-ariana-grande-addresses-597630/|archive-date=September 16, 2019|access-date=December 11, 2018}}</ref> ਉਹ 2013 ਤੋਂ [[ਵੀਗਨਿਜ਼ਮ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.womenshealthmag.com/food/a33472196/ariana-grande-diet/|title=Ariana Grande Sticks To A Vegan Diet And Walks 12,000 Steps A Day|last=Nied|first=Jennifer|date=August 16, 2020|work=Women's Health|access-date=August 21, 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.peta.org/blog/ariana-grande-goes-vegan/|title=Ariana Grande Goes Vegan—and That's Not All|last=Kretzer|first=Michelle|date=November 8, 2013|work=PETA|access-date=August 21, 2022}}</ref> ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸਟਾਰਬਕਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਡ੍ਰਿੰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ ਹੋਣ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਹਾਰਲੇ ਪਾਸਟਰਨਾਕ ਨੇ ਗਲੈਮਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਨਾਉਣ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ" ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.capitalfm.com/artists/ariana-grande/vegan-starbucks-7-rings-diet/|title=Ariana Grande Vegan? '7 Rings' Singer's Diet As Fans Question New Starbucks Drink|date=March 11, 2019|work=Capital|access-date=August 21, 2022}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਅਰੇਨਾ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਸਟ-ਟਰੌਮੈਟਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿਕਾਰ (PTSD) ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ; ਉਸਨੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ 2018 ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ''ਏ ਵੇਰੀ ਵਿਕਡ ਹੈਲੋਵੀਨ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਹਟ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/ariana-grande-reveals-shes-suffering-13429859|title=Ariana Grande reveals she's suffering from anxiety after 'split' from Pete Davidson|last=Sheridan|first=Emily|date=October 17, 2018|website=[[Daily Mirror|Mirror]]}}</ref> ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਥੈਰੇਪੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.self.com/story/ariana-grande-therapy-anxiety|title=Ariana Grande Reveals She's Been in Therapy for Over a Decade: 'It's Work'|last=Weiner|first=Zoë|date=July 11, 2018|website=Self}}</ref> === ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਦੌਲਤ === ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਕੋਲ ਲੋਅਰ ਮੈਨਹਟਨ ਵਿੱਚ $16 ਮਿਲੀਅਨ ਪੈਂਟਹਾਊਸ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2021/07/15/ariana-grandes-former-high-line-condo-sells-for-12m/|title=Ariana Grande’s former High Line condo sells for $12M|last=Gould|first=Jennifer|date=July 15, 2021|website=[[New York Post]]|access-date=October 18, 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਹਿਲਸ ਵਿੱਚ $13.7 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵੀ ਖਰੀਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/entertainment/ariana-grande-snags-13-7-203516525.html|title=Ariana Grande Snags $13.7 Million Hollywood Hills Mansion|last=McClain|first=James|date=June 10, 2020|website=[[Yahoo!]]|access-date=October 18, 2022}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੋਂਟੇਸੀਟੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ ਘਰ, ਜਿਸਦਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰੇਕ-ਇਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਮਹਿਲ 9.1 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.architecturaldigest.com/story/ariana-grande-sells-historic-tudor-style-montecito-home|title=Ariana Grande Sells Historic Tudor-Style Montecito Home for $9.1 Million|last=Duncan|first=Michelle|date=September 29, 2022|website=[[Architectural Digest]]|access-date=October 18, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/ariana-grande-aharon-brown-stalking_n_62bbdeebe4b094be76a9c404/amp|title=Alleged Stalker Reportedly Breaks Into Ariana Grande's Home Again|last=Blanchett|first=Ben|date=June 29, 2022|website=[[HuffPost]]|access-date=October 18, 2022}}</ref> ਫੋਰਬਸ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hayleycuccinello/2019/07/11/ariana-grande-bts-aaron-rodgers-celeb100-newcomers/?sh=1e9d79f9491a|title=Ariana Grande and Aaron Rodgers Join The World’s Highest-Paid Celebrities|last=Cuccinello|first=Hayley|date=July 11, 2019|website=[[Forbes]]|access-date=October 18, 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] e97gw3ikx1mwrfact8u06op34x61v3x 0 147717 851375 846474 2026-11-03T21:18:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851375 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:BlankMap-World6_national_days.svg|thumb|300x300px|Map with reasons for national days]] ਇੱਕ '''ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ''' ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ [[ਰਾਜ]] ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]], [[ਡੈਨਮਾਰਕ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]], [[ਆਇਰਲੈਂਡ]], [[ਲਕਸਮਬਰਗ]], [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]], [[ਤਾਈਵਾਨ]], ਅਤੇ [[ਤੁਰਕੀ]] ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਸੂਚੀ == ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:{{-}} {| class="wikitable sortable" |+ !ਦੇਸ਼ !ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਨਾਮ !ਛੁੱਟੀ ਦੀ ਮਿਤੀ !ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਲ !ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ !ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ |- |{{flag|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ}} |ਅਫਗਾਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਅਫਗਾਨ ਜਿੱਤ ਦਿਵਸ) |{{sort|08-19|19 ਅਗਸਤ}} |1919 |[[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |[[ਐਂਗਲੋ-ਅਫਗਾਨ ਸੰਧੀ 1919]] ਜਾਂ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀ ਸੰਧੀ]], [[ਤੀਸਰੇ ਐਂਗਲੋ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੰਗਬੰਦੀ<ref>{{cite web|url=https://www.historians.org/publications-and-directories/perspectives-on-history/november-2019/learning-from-afghanistans-independence-afghans-liberated-themselves-in-1919-their-achievements-offer-us-lessons-today|title=Learning from Afghanistan's Independence|last=Ahmed|first=Faiz|date=13 November 2019|work=Perspectives on History|publisher=American Historical Association|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਅਲਬਾਨੀਆ}} |[[ਅਲਬਾਨੀਅਨ ਝੰਡਾ ਦਿਵਸ|ਝੰਡਾ ਦਿਵਸ]] (Dita e Flamurit) |{{sort|11-28|28 ਨਵੰਬਰ}} |1912 |[[ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਲਬਾਨੀਅਨ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ]]। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 29 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ [[ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਡੇ (ਅਲਬਾਨੀਆ)|ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਡੇਅ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 1944 ਵਿੱਚ [[ਅਲਬਾਨੀਆ ਉੱਤੇ ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ|ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ]] ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/albania/albanian-liberation-day|title=Liberation Day in Albania in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=10 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਅਲਜੀਰੀਆ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਅਲਜੀਰੀਆ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |5 ਜੁਲਾਈ |1962 |[[ਫਰਾਂਸ]] |ਅਲਜੀਰੀਆ ਨੇ [[ਅਲਜੀਰੀਅਨ ਯੁੱਧ]] ਅਤੇ [[1962 ਅਲਜੀਰੀਅਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਰਾਏਸ਼ੁਮਾਰੀ|ਅਲਜੀਰੀਅਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਰਾਏਸ਼ੁਮਾਰੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਅਲਜੀਰੀਆ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ 5 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[1830 ਵਿੱਚ ਅਲਜੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਹਮਲੇ|1830 ਵਿੱਚ ਅਲਜੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਪਤਨ]] ਅਤੇ [[ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਲਜੀਰੀਆ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦਿਨ।<ref>{{cite web|url=https://origins.osu.edu/milestones/march-2017-evian-accords-uncertain-peace|title=The Evian Accords: An Uncertain Peace|last=Bellisari|first=Andrew H.|date=March 2017|work=Origins: Current Events in Historical Perspective|publisher=History Departments at The Ohio State University and Miami University|access-date=9 March 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.warscapes.com/blog/today-history-algeria-and-vian-accords|title=Today in History: Algeria and the Évian Accords|last=Haouchine|first=Asiya|date=19 March 2015|work=Warscapes Magazine|access-date=9 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218061146/http://www.warscapes.com/blog/today-history-algeria-and-vian-accords|archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|ਅੰਗੋਲਾ}} |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਅੰਗੋਲਾ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |11 ਨਵੰਬਰ |1975 |[[ਪੁਰਤਗਾਲ]] |15 ਜਨਵਰੀ 1975 ਨੂੰ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ [[ਅਲਵੋਰ ਸਮਝੌਤੇ]] ਨੇ [[ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ]] ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲ ਤੋਂ ਅੰਗੋਲਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WCFjDAAAQBAJ&pg=PA102|title=The Katangese Gendarmes and War in Central Africa: Fighting Their Way Home|last1=Kennes|first1=Erik|last2=Larmer|first2=Miles|publisher=Indiana University Press|year=2016|isbn=9780253021304|page=102}}</ref> |- |{{flag|ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਾਰਬੁਡਾ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਐਂਟੀਗਾ ਅਤੇ ਬਾਰਬੁਡਾ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |1 ਨਵੰਬਰ |1981 |[[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਰਡਰ ਦੀ ਐਂਟੀਗੁਆ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਿਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1981/jul/14/antigua-termination-of-association-order|title=Antigua Termination of Association Order|date=14 July 1981|work=Commons and Lords Hansard|publisher=UK Parliament|access-date=9 March 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1981/jul/08/antigua-termination-of-association|title=Antigua (Termination of Association)|date=8 July 1981|work=Commons and Lords Hansard|publisher=UK Parliament|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਅਰਜਨਟੀਨਾ}} |[[ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ|ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ]] |9 ਜੁਲਾਈ |1816<ref>{{cite web|url=https://www.edarabia.com/argentina/public-holidays/|title=Argentina Public & Private Holidays (2020)|publisher=Edarabia|access-date=9 March 2020}}</ref> |[[ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ]] |[[ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨਨਾਮਾ]] |- | rowspan="2" |{{ਝੰਡਾ|ਅਰਮੇਨੀਆ}} |[[ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ (ਅਰਮੇਨੀਆ)|ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ]] |28 ਮਈ |1918<ref>{{cite web|url=https://jam-news.net/3-republics-in-a-century-armenia-celebrates-republic-day/|title=3 republics in a century – Armenia celebrates Republic Day|last=Ghazaryan|first=Gevorg|date=28 May 2019|publisher=JAM News|access-date=9 March 2020}}</ref> |[[ਰੂਸੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ]] |[[ਅਰਮੇਨੀਆ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ (1918)]]। |- |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਅਰਮੇਨੀਆ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |{{sort|09-21|21 ਸਤੰਬਰ}} |1991 |[[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] |[[1991 ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਰਾਏਸ਼ੁਮਾਰੀ]]। |- | rowspan="2" |{{ਝੰਡਾ|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ}} |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, 28 ਮਈ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |28 ਮਈ |1918 |[[ਰੂਸੀ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ]] |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ (ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ)]]। |- |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਦਿਨ (ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਬਹਾਲੀ ਦਿਵਸ]] |18 ਅਕਤੂਬਰ |1991<ref name="Rehimov">{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/world/azerbaijan-marks-28th-anniversary-of-independence-/1618243|title=Azerbaijan marks 28th anniversary of independence|last=Rehimov|first=Ruslan|date=18 October 2019|publisher=Anadolu Agency|access-date=9 March 2020}}</ref> |[[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] |"ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ 'ਤੇ" ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਐਕਟ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ<ref name="Rehimov" /> |- |{{flag|ਬਹਾਮਾਸ|name=ਬਹਾਮਾਸ, ਦ}} |[[ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ (ਬਹਾਮਾਸ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |10 ਜੁਲਾਈ |1973 | rowspan="2" |[[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |ਬਹਾਮਾਸ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਆਰਡਰ 1973 ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਿਤੀ<ref>{{cite web|url=http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Bahamas/bah73.html|title=The Bahamas Independence Order 1973|work=Political Database of the Americas|publisher=Center for Latin American Studies at Georgetown University|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |{{flag|ਬਹਿਰੀਨ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਬਹਿਰੀਨ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |16 ਦਸੰਬਰ |1971 |[[ਈਸਾ ਬਿਨ ਸਲਮਾਨ ਅਲ ਖਲੀਫਾ]] ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnWqDwAAQBAJ&pg=PA42|title=The Middle East and South Asia 2019–2020|last=Yarbakhsh|first=Elisabeth|publisher=Rowman & Littlefield|year=2019|isbn=9781475852172|edition=53rd|page=42}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼}} |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ|ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ]] |{{sort|03-26|26 ਮਾਰਚ}} |1971 | rowspan="2" |[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |[[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ]]। |- |[[ਜਿੱਤ ਦਿਵਸ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼)|ਜਿੱਤ ਦਿਵਸ]] |{{sort|12-16|16 ਦਸੰਬਰ}} |1971 | |- |{{flag|ਬਾਰਬਾਡੋਸ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਬਾਰਬਾਡੋਸ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |{{sort|11-30|30 ਨਵੰਬਰ}} |1966 |[[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] |[[ਬਾਰਬਾਡੋਸ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਐਕਟ 1966]] ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਿਤੀ। 2021 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ ਵਜੋਂ ਬਾਰਬਾਡੋਸ ਦੀ ਰਸਮੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਵੀ। |- |{{flag|ਬੇਲਾਰੂਸ}} |[[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ (ਬੇਲਾਰੂਸ)|ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ]] |{{sort|07-03|3 ਜੁਲਾਈ}} |1991 |[[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] |1944 ਵਿੱਚ [[ਮਿੰਸਕ ਅਪਮਾਨਜਨਕ|ਮਿਨਸਕ ਦੀ ਮੁਕਤੀ]] [[ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਾਇਲੋਰੂਸੀਆ ਉੱਤੇ ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ]]] ਦੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ। ਦੋ ਹੋਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ - 25 ਮਾਰਚ ([[ਬੇਲਾਰੂਸੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ।]] 1918) ਅਤੇ 27 ਜੁਲਾਈ (1990 ਵਿੱਚ [[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ) - ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://belarusdigest.com/story/belarus-three-independence-days/|title=Belarus' Three Independence Days|last=Borowska|first=Paula|date=28 July 2014|publisher=Belarus Digest|access-date=10 March 2020|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406203117/https://belarusdigest.com/story/belarus-three-independence-days/|dead-url=yes}}</ref> |- |{{flag|ਬੈਲਜੀਅਮ}} |[[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ (ਬੈਲਜੀਅਮ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ]] |{{sort|07-21|21 ਜੁਲਾਈ}} |1831 |[[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] |[[ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਲੀਓਪੋਲਡ I|ਸੈਕਸੇ-ਕੋਬਰਗ-ਸਾਲਫੀਲਡ ਦੇ ਲੀਓਪੋਲਡ]] ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2019/07/21/why-does-belgium-celebrate-its-national-day-on-21-july/|title=Why does Belgium celebrate its National Day on 21 July?|date=21 July 2019|publisher=VRT NWS|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |<ref>{{cite news|url=https://belize.com/belize-the-struggle-for-independence/|title=Belize The Struggle For Independence|last=Romero|first=M.A.|access-date=9 March 2020|publisher=ITM Ltd (Belize.com)|year=2011}}</ref> |- |{{flag|Benin}} |[[Independence Day (Benin)|Independence Day]] |{{sort|08-01|1 August}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 11 July creating the independent [[Republic of Dahomey]].<ref name="whiteman">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=68NDXmv4Wd8C&pg=PA579|title=Digest of International Law|date=June 1963|publisher=U.S. Department of State|editor-last=Whiteman|editor-first=Marjorie Millace|volume=1|pages=575–579}}</ref> |- |{{flag|Bhutan}} |[[National Day of Bhutan|National Day]] |{{sort|12-17|17 December}} |1907 | | |- |{{flag|Bolivia}} |[[Independence Day (Bolivia)|Independence Day]] |{{sort|08-06|6 August}} |1825 |[[Spain]] |[[Bolivian Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Bosnia and Herzegovina}} |[[Independence Day (Bosnia and Herzegovina)|Independence Day]] |{{sort|03-01|1 March}} |1992 |[[Socialist Federal Republic of Yugoslavia]] |[[1992 Bosnian independence referendum]]. |- |{{flag|Botswana}} |[[Independence Day (Botswana)|Independence Day]] |{{sort|09-30|30 September}} |1966 |[[United Kingdom]] |Effective date of the Botswana Independence Act 1966.<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/23/body/enacted|title=Botswana Independence Act 1966|website=legislation.gov.uk|publisher=The National Archives|access-date=10 March 2020}}</ref> |- |{{flag|Brazil}} |[[Independence Day (Brazil)|Independence Day]] ([[Dia da Independência]]) |{{sort|09-07|7 September}} |1822 |[[United Kingdom of Portugal, Brazil and the Algarves]] |Declaration of independence by [[Pedro I of Brazil]] (see [[Independence of Brazil]]).<ref>{{cite journal|last=Manchester|first=Alan K.|year=1951|title=The Recognition of Brazilian Independence|url=https://archive.org/details/hispanic-american-historical-review_1951-02_31_1/page/80|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=31|issue=1|pages=80–96|doi=10.2307/2509132|jstor=2509132}}</ref> |- |{{flag|Brunei}} |[[National Day (Brunei)|National Day]] |{{sort|02-23|23 February}} |1984 |[[United Kingdom]] |Brunei gained full independence effective 1 January 1984 under the Treaty of Friendship and Co-operation of 7 January 1979 between [[United Kingdom]] and Brunei.<ref>{{cite journal|author=United Nations Department of Political Affairs, Trusteeship and Decolonization|date=December 1983|title=Brunei|url=https://www.un.org/dppa/decolonization/sites/www.un.org.dppa.decolonization/files/decon_num_20.pdf|journal=Decolonization|volume=20|page=3}}</ref> However, the celebrations of the first National Day were delayed until 23 February and that day continues to be celebrated since.<ref>{{cite journal|last=Mulliner|first=K|year=1985|title=Brunei in 1984: Business as Usual after the Gala|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1985-02_25_2/page/214|journal=Asian Survey|volume=25|issue=2|pages=214–219|doi=10.2307/2644305|jstor=2644305}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Bulgaria}} |[[Liberation Day (Bulgaria)|Liberation Day]] |{{sort|03-03|3 March}} |1878 | rowspan="2" |[[Ottoman Empire]] |[[Treaty of San Stefano]] which created the autonomous [[Principality of Bulgaria]].<ref>{{cite web|url=https://bnr.bg/en/post/100803129/on-march-3-bulgaria-celebrates-national-liberation-day|title=On March 3 Bulgaria celebrates National Liberation Day|date=3 March 2017|publisher=Bulgarian National Radio|access-date=10 March 2020}}</ref> |- |[[Independence Day (Bulgaria)|Independence Day]] |{{sort|09-22|22 September}} |1908<ref name="bulgaria">{{cite web|url=https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/Bulgaria.pdf|title=Country Profile: Bulgaria|date=October 2006|publisher=Library of Congress – Federal Research Division|page=1|access-date=10 March 2020}}</ref> |[[Bulgarian Declaration of Independence]].<ref name="bulgaria" /> |- | rowspan="2" |{{flag|Burkina Faso}} |[[Proclamation of Independence Day]] |{{sort|12-11|11 December}} |1958 | rowspan="2" |[[France]] |Effective date when [[French Upper Volta]] became an autonomous republic in the [[French Community]]. |- |[[Independence Day (Burkina Faso)|Independence Day]] |{{sort|08-05|5 August}} |1960<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/burkina-faso/burkina-faso-independence-day|title=Independence Day in Burkina Faso in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=9 March 2020}}</ref> |Effective date of the agreement with France signed on 11 July and creation of the independent [[Republic of Upper Volta]].<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Burundi}} |[[Independence Day (Burundi)|Independence Day]] |{{sort|07-01|1 July}} |1962 |[[Belgium]] |Effective date of the [[United Nations General Assembly]] Resolution 1746 terminating the [[Ruanda-Urundi]] Trusteeship.<ref name="un1746">{{cite web|url=https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/1746%20(XVI)|title=Resolutions Adopted by the General Assembly from 7 to 28 June 1962|publisher=United Nations|page=1|access-date=10 March 2020}}</ref><ref name="burundi">{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=HiKQDwAAQBAJ&pg=PA126|page=126|title=Burundi|first1=Hartmut|last1=Hamann|first2=Antje C.|last2=Berger|encyclopedia=International Development Law: The Max Planck Encyclopedia of Public International Law|year=2019|editor-first1=Petra|editor-last1=Minnerop|editor-first2=Rüdiger|editor-last2=Wolfrum|editor-first3=Frauke|editor-last3=Lachenmann|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-883509-7}}</ref> |- |{{flag|Cambodia}} |[[Independence Day of Cambodia|Independence Day]] |{{sort|11-09|9 November}} |1953 |[[France]] |Ceremony transferring military from French to Cambodian officials based on a military hand-over agreement reached on 17 October 1953.<ref>{{cite web|url=http://www.cicp.org.kh/userfiles/file/Working%20Paper/CICP%20Working%20Paper%20No%2042_CAMBODIA%E2%80%99S%20BORDER%20WITH%20ENGAGEMENT%20FROM%20POWER%20COUNTRIES.pdf|title=Cambodia's Border with Engagement from Power Countries|last=Sok|first=Sorin|date=November 2011|publisher=Cambodian Institute for Cooperation and Peace|page=4|access-date=10 March 2020|volume=42|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225185640/http://www.cicp.org.kh/userfiles/file/Working%20Paper/CICP%20Working%20Paper%20No%2042_CAMBODIA%E2%80%99S%20BORDER%20WITH%20ENGAGEMENT%20FROM%20POWER%20COUNTRIES.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Eisenhower and Cambodia: Diplomacy, Covert Action, and the Origins of the Second Indochina War Studies in Conflict, Diplomacy, and Peace|last=Rust|first=William J.|publisher=University Press of Kentucky|year=2016|isbn=9780813167459|chapter=A Shrewd Move (1953–1954)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=cvgcDAAAQBAJ&pg=PT42}}</ref> |- |{{flag|Cameroon}} |[[National day|National Day]] |{{sort|05-20|20 May}} |1960 |[[United Kingdom]] and [[France]] |Cameroon gained independence on 1 January 1960, but does not celebrate that date. Instead, it celebrates the [[National Day (Cameroon)|National Day]] on 20 May commemorating the [[1972 Cameroonian constitutional referendum]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MoG0j9loGSMC&pg=PA82|title=Imperialistic Politics in Cameroun: Resistance and the Inception of the Restoration of the Statehood of Southern Cameroons|last=Anyangwe|first=Carlson|publisher=Langaa Research & Publishing Common Initiative Group|year=2008|isbn=978-9956-558-50-6|pages=82–83}}</ref> |- |{{flag|Canada}} |[[Canada Day]] |{{sort|07-01|1 July}} |1867 |[[United Kingdom]] |[[Canada Day]] on 1 July commemorates the establishment of the Dominion of [[Canada]] in 1867.<ref>{{cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/dominion|title=Dominion of Canada|website=thecanadianencyclopedia.ca|access-date=24 March 2020<!-- supports "Dominion of" naming-->}}</ref> |- |{{flag|Cape Verde}} |[[Independence Day (Cape Verde)|Independence Day]] |{{sort|07-05|5 July}} |1975 |[[Portugal]] |Effective date of the Agreement Between Portugal and [[Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde]] ([[PAIGC]]) signed on 18 December 1974.<ref>{{cite journal|author=United Nations Department of Political Affairs, Trusteeship and Decolonization|date=March 1975|title=Developments in Cape Verde|url=https://www.un.org/dppa/decolonization/sites/www.un.org.dppa.decolonization/files/decon_num_4-2.pdf|journal=Decolonization|volume=2|issue=4|page=32|access-date=10 March 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Central African Republic}} |[[National Day (central african republic)|National Day]] |{{sort|12-01|1 December}} |1958 | rowspan="4" |[[France]] |Effective date when Central African Republic became an autonomous republic of the [[French Community]].<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/burkina-faso/burkina-faso-independence-day|title=Independence Day in Burkina Faso in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=9 March 2020}}</ref> |- |[[Independence Day (Central African Republic)|Independence Day]] |{{sort|08-13|13 August}} |1960<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/central-african-republic/central-african-republic-independence-day|title=Independence Day in Central African Republic in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=9 March 2020}}</ref> |Effective date of the agreement with France signed on 12 July.<ref name="whiteman" /> |- | rowspan="2" |{{flag|Chad}} |[[Republic Day (Chad)|Republic Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1958<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/chad/chad-republic-day|title=Republic Day in Chad in 2020|publisher=Office Holidays Ltd.|access-date=13 March 2020}}</ref> |Effective date when Chad became an autonomous republic in the [[French Community]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tDgZhetwQwIC&pg=PA17|title=Profiles of Newly Independent States|author=Bureau of Intelligence and Research, United States Department of State|date=May 1965|publisher=Office of Media Services, Bureau of Public Affairs|series=Geographic Bulletin|volume=1|page=17}}</ref> |- |[[Independence Day (Chad)|Independence Day]] |{{sort|08-11|11 August}} |1960 |Effective date of the agreement with France signed on 12 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Chile}} |[[Independence Day (Chile)|Independence Day]] (part of [[Fiestas Patrias (Chile)|Fiestas Patrias]]) |{{sort|09-18|18 September}} |1810 | rowspan="2" |[[Spanish Empire]] |Establishment of the [[Government Junta of Chile (1810)|Government Junta of Chile]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HKV1WRT8ToEC&pg=PA398|title=Historical Dictionary of Chile|last=Bizzarro|first=Salvatore|publisher=Scarecrow Press|year=2005|isbn=9780810865426|edition=3rd|page=398}}</ref> The following day, 19 September, is celebrated as the Army Day.<ref>{{cite web|url=https://cl.usembassy.gov/holiday-calendar/|title=2020 Holiday Calendar|publisher=U.S. Embassy in Chile|access-date=13 March 2020|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406203114/https://cl.usembassy.gov/holiday-calendar/|url-status=dead}}</ref> The two holidays collectively are known as [[Fiestas Patrias (Chile)|Fiestas Patrias]].<ref>{{cite web|url=https://santiagotimes.cl/2017/09/05/fiestas-patrias-in-chile-what-is-going-on/|title=Fiestas Patrias in Chile – What is going on?|date=5 September 2017|publisher=The Santiago Times|access-date=13 March 2020|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801185237/https://santiagotimes.cl/2017/09/05/fiestas-patrias-in-chile-what-is-going-on/|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Colombia}} |[[Independence Day (Colombia)|Independence Day]] |{{sort|07-20|20 July}} |1810 |[[Colombian Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Comoros}} |[[Independence Day (Comoros)|Independence Day]] |{{sort|07-06|6 July}} |1975 |[[France]] |Unilateral declaration of independence by the Chamber of Deputies of Comoros following the [[1974 Comorian independence referendum]].<ref>{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=UmNCDgAAQBAJ&pg=PA319|page=319|title=Comoros|encyclopedia=Political Handbook of the World 2016–2017|editor-first=Tom|editor-last=Lansford|volume=1|year=2017|publisher=CQ Press|isbn=978-1-5063-2718-1}}</ref> |- |{{flag|Democratic Republic of the Congo|name=Congo, Democratic Republic of the}} |[[Independence Day (Democratic Republic of the Congo)|Independence Day]] |{{sort|06-30|30 June}} |1960 |[[Belgium]] |Effective date of the Treaty of Friendship, Assistance and Co-operation between Belgium and the Congo concluded on 29 June 1960.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=HiKQDwAAQBAJ&pg=PA283|page=126|title=Decolonization: Belgian Territories|first=Freya|last=Baetens|encyclopedia=International Development Law: The Max Planck Encyclopedia of Public International Law|year=2019|editor-first1=Petra|editor-last1=Minnerop|editor-first2=Rüdiger|editor-last2=Wolfrum|editor-first3=Frauke|editor-last3=Lachenmann|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-883509-7}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Republic of the Congo|name=Congo, Republic of the}} |[[Republic Day (republic of the congo)|Republic Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1958<ref name="congo">{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=-a7fOs19r9IC&pg=PA239|page=239|title=Congo|encyclopedia=Africa Yearbook: Politics, Economy and Society South of the Sahara in 2010|volume=7|editor-first1=Andreas|editor-last1=Mehler|editor-first2=Henning|editor-last2=Melber|editor-first3=Klaas|editor-last3=Walraven|publisher=BRILL|year=2011|isbn=9789004205567}}</ref> | rowspan="2" |[[France]] |Effective date when Congo became an autonomous republic in the [[French Community]].<ref name="congo" /> |- |[[Independence Day (Republic of the Congo)|Independence Day]] |{{sort|08-15|15 August}} |1960 |Effective date of the agreement with France signed on 12 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Costa Rica}} |[[Independence Day (Costa Rica)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{flag|Croatia}} |[[Statehood Day (Croatia)|National Day]] |{{sort|05-30|30 May}}<ref name="croatia">{{cite web|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/dan-drzavnosti-ponovno-cr-se-slaviti-30-svibnja-a-uvodi-se-novi-blagdan-i-neradni-dan-18-studenog-1359458|title=Dan državnosti ponovno će se slaviti 30. svibnja, a uvodi se novi blagdan i neradni dan 18. studenog|last=Romić|first=Tea|date=14 November 2019|work=[[Večernji list]]|language=hr|access-date=13 March 2020}}</ref> |1990<ref name="croatia1990">{{cite book|title=Transforming National Holidays: Identity discourse in the West and South Slavic countries, 1985–2010|last=Šarić|first=Ljiljana|publisher=John Benjamins Publishing|year=2012|isbn=9789027272973|editor-last1=Šarić|editor-first1=Ljiljana|series=Discourse Approaches to Politics, Society and Culture|volume=47|page=127|chapter=Croatia in search of a national day: Front-page presentations of national-day celebrations, 1988–2005|editor-last2=Gammelgaard|editor-first2=Karen|editor-last3=Hauge|editor-first3=Kjetil Rå|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nMsXbup0fWcC&pg=PA127}}</ref> |[[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|SFR Yugoslavia]] |First session of the [[Croatian Parliament]] following the [[1990 Croatian parliamentary election]].<ref name="croatia1990" /> 8 October (when the parliament adopted a decision to sever constitutional relations with [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]] in 1991) and 25 June (when the parliament voted for independence in 1991) were also celebrated as independence days. After the 2019 changes to the law on public holidays, 8 October is the Parliament Day and 25 June is the Independence Day, but they are memorial days and not public holidays.<ref name="croatia" /> |- |{{flag|Cuba}} |[[Commencement of the Wars of Independence]]<ref>{{cite web|url=https://cu.usembassy.gov/holiday-calendar-2/|title=Holiday Calendar 2020|publisher=U.S. Embassy in Cuba|access-date=13 March 2020|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406203113/https://cu.usembassy.gov/holiday-calendar-2/|dead-url=yes}}</ref> |{{sort|10-10|10 October}} |1868<ref>{{cite web|url=https://annsvg.com/index.php/2018/10/24/cubans-commemorate-the-150th-anniversary-of-the-commencement-of-wars-for-independence/|title=Cubans commemorate the 150th anniversary of the commencement of wars for independence|date=24 October 2018|publisher=Asberth News Network|access-date=13 March 2020}}</ref> |[[Spanish Empire]] |Call to rebellion (known as [[Grito de Yara]]) by sugar planter [[Carlos Manuel de Céspedes|Carlos Manuel de Cespedes]] that led to the [[Ten Years' War]] for independence.<ref>{{cite web|url=https://cubanstudiesinstitute.us/this-day-in-cuban-history/this-day-in-cuban-history-october-10-1868-grito-de-yara/|title=This Day In Cuban History – October 10, 1868. Grito De Yara|date=10 October 2018|publisher=The Cuban Studies Institute|access-date=13 March 2020|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801213002/https://cubanstudiesinstitute.us/this-day-in-cuban-history/this-day-in-cuban-history-october-10-1868-grito-de-yara/|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Cyprus}} |[[Independence Day (Cyprus)|Independence Day]] |{{sort|10-01|1 October}} |1960 |[[United Kingdom]] |Effective date of the [[London-Zürich Agreements]] was 16 August 1960, but the public holiday was moved to 1 October to avoid summer heat and tourist season.<ref>{{cite journal|last=Faustmann|first=Hubert|year=2001|title=Independence Postponed: Cyprus 1959–1960|url=https://www.academia.edu/219003|journal=The Cyprus Review|volume=13–14|page=99}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Czech Republic}} |[[Independence Day (Czech Republic)|Independence Day]] |{{sort|10-28|28 October}} |1918 |[[Austria-Hungary]] |Independence declaration by the [[Czechoslovak National Council]].<ref>{{cite web|url=https://ww1.habsburger.net/en/chapters/day-coup-28-october-1918|title=The Day of the Coup: 28 October 1918|last=Mutschlechner|first=Martin|work=The First World War and the End of the Habsburg monarchy|publisher=Schloß Schönbrunn Kultur- und Betriebsges.m.b.H.|access-date=13 March 2020|translator=Abigail Prohaska}}</ref> |- |[[Restoration Day (Czech Republic)|Restoration Day]] |{{sort|01-01|1 January}} |1993<ref>{{cite web|url=https://www.mzv.cz/london/en/about_the_czech_republic/basic_information_on_the_czech_republic/index.html|title=Basic information on the Czech Republic|publisher=Embassy of the Czech Republic in London|access-date=13 March 2020}}</ref> |[[Czechoslovakia]] |Effective date of the [[Dissolution of Czechoslovakia]] into [[Czech Republic]] and [[Slovakia]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30059011|title=Czech Republic Slovakia: Velvet Revolution at 25|date=17 November 2014|publisher=BBC|access-date=13 March 2020}}</ref> |- |{{flag|Djibouti}} |[[Independence Day (Djibouti)|Independence Day]] |{{sort|06-27|27 June}} |1977 |[[France]] | |- |{{flag|Dominica}} |[[Independence Day (Dominica)|Independence Day]] |{{sort|11-03|3 November}} |1978 |[[United Kingdom]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Dominican Republic}} | rowspan="2" |[[Independence Day (Domincan Republic)|Independence Day]] |{{Sort|11-30|30 November}} |1821 |[[Spanish Empire|Spain]] |Independence from Spain in November 1821.<ref>{{Cite web|url=http://www.domrep.org/gen_info.html|title=Embassy of the Dominican Republic, in the United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626100357/http://www.domrep.org/gen_info.html|archive-date=27 February 2009|access-date=26 June 2015}}</ref> |- |{{sort|02-27|27 February}} |1844 |[[Republic of Haiti (1820–1849)|Haiti]] |Independence re-declared from [[Haiti]] in 1844, after a 22-year occupation. |- |{{flag|East Timor}} |[[Proclamation of Independence Day (East Timor)|Proclamation of Independence Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1975 |[[Portugal]] |East Timor Unilateral Declaration of Independence from the Portuguese rule in 1975. |- |{{flag|Ecuador}} |[[Independence Day (Ecuador)|Independence Day]] |{{sort|08-10|10 August}} |1809 |[[Spanish Empire]] |Proclaimed independence on 10 August 1809, but failed with the execution of all the conspirators of the movement on 2 August 1810. |- |{{flag|Egypt}} |[[Revolution Day (Egypt)|Revolution Day]] |{{sort|07-23|23 July}} |1952 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|El Salvador}} |[[Independence Day (El Salvador)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{flag|Equatorial Guinea}} |[[Independence Day]] |{{sort|10-12|12 October}} |1968 |[[Spain]] | |- |{{flag|Eritrea}} |[[Independence Day (Eritrea)|Independence Day]] |{{sort|05-24|24 May}} |1991 |[[Ethiopia]] |[[Eritrean War of Independence]]. |- | rowspan="2" |{{flag|Estonia}} |[[Independence Day (Estonia)|Independence Day]] |{{sort|02-24|24 February}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] |[[Estonian Declaration of Independence]]. |- |[[Estonian Restoration of Independence|Day of Restoration of Independence]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://estonianworld.com/life/estonia-celebrates-the-day-of-restoration-of-independence/|title=Estonia celebrates the Day of Restoration of Independence|date=20 August 2017|website=Estonian World|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714155538/https://estonianworld.com/life/estonia-celebrates-the-day-of-restoration-of-independence/|archive-date=14 July 2019|access-date=18 August 2019|url-status=live}}</ref> |{{sort|08-20|20 August}} |1991 |[[Soviet Union]]<ref name=":0" /> |[[Estonian Restoration of Independence]]. |- |{{flag|Fiji}} |[[Fiji Day]] |{{sort|10-10|10 October}} |1970 |[[United Kingdom]] |[[Instruments of Independence]]. |- |{{flag|Finland}} |[[Independence Day (Finland)|Independence Day]] |{{sort|12-06|6 December}} |1917 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] |[[Finnish Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Gabon}} |[[Independence Day (Gabon)|Independence Day]] |{{sort|08-17|17 August}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 15 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|The Gambia|name=Gambia, The}} |[[Independence Day (Gambia)|Independence Day]] |{{sort|02-18|18 February}} |1965 |[[United Kingdom]] |Effective date of the [[Gambia Independence Act 1964]]. |- | rowspan="2" |{{flag|Georgia}} |[[Independence Day (Georgia)|Independence Day]] |{{sort|05-26|26 May}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] |Day of the proclamation of the [[Democratic Republic of Georgia]] in 1918. |- |[[Day of National Unity (Georgia)|National Unity Day]] |{{sort|04-09|9 April}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- |{{flag|Germany}} |[[German Unity Day|Day of Unity]] |{{sort|10-03|3 October}} |1990 |[[West Germany]] and [[East Germany]] |It commemorates [[German reunification]] in 1990 when the Federal Republic of Germany ([[West Germany]]) and the German Democratic Republic ([[East Germany]]) were unified. |- |{{flag|Ghana}} |[[Independence Day (Ghana)|Independence Day]] |{{sort|03-06|6 March}} |1957 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Greece}} |[[Independence Day (Greece)|Independence Day]] |{{sort|03-25|25 March}} |1821 |[[Ottoman Empire]] |Declaration of independence 1821. Start of the [[Greek War of Independence]]. |- |{{flag|Grenada}} |[[Independence Day (Grenada)|Independence Day]] |{{sort|02-07|7 February}} |1974 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Guatemala}} |[[Independence Day (Guatemala)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{flag|Guinea}} |[[Independence Day (Guinea)|Independence Day]] |{{sort|10-02|2 October}} |1958 |[[France]] | |- | rowspan="3" |{{flag|Guinea-Bissau}} | rowspan="3" |[[Independence Day (Guinea-Bissau)|Independence Day]] |{{sort|09-24|24 September}} |1973 | rowspan="3" |[[Portugal]] | |- |{{sort|09-10|10 September}} |1974 | |- |{{sort|07-5|5 July}} |1975 |Declaration of independence during the [[Guinea-Bissau War of Independence]].<ref>{{cite journal|last=Lobban|first=Richard|year=1974|title=Guinea-Bissau: 24 September 1973 and Beyond|url=https://archive.org/details/sim_africa-today_winter-1974_21_1/page/15|journal=Africa Today|volume=21|issue=1|pages=15–24|jstor=4185367}}</ref> |- |{{flag|Guyana}} |[[Independence Day (Guyana)|Independence Day]] |{{sort|05-26|26 May}} |1966 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Haiti}} |[[Independence Day (Haiti)|Independence Day]] |{{sort|01-01|1 January}} |1804 |[[France]] and [[Spain]] |[[Haitian Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Honduras|2022}} |[[Independence Day (Honduras)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{Flag|Hungary}} |[[Day of Hungarian Freedom]] ([[A magyar szabadság napja]]) |{{sort|06-31|last Saturday of June}} |1991 | |Restoration of Hungary's sovereignty after the withdrawal of Soviet troops in June 1991.<ref>{{cite web|url=https://net.jogtar.hu/jogszabaly?docid=a0100017.tv|title=2001. évi XVII. törvény az ország szabadsága visszaszerzésének jelentőségéről és a magyar szabadság napjáról|website=Hatályos Jogszabályok Gyűjteménye|publisher=Wolters Kluwer Hungary Kft.|language=Hungarian|trans-title=Act XVII of 2001 on the significance of regaining the country’s freedom and on the Day of Hungarian Freedom|access-date=8 March 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.posta.hu/static/internet/download/27_Emlekezzunk_FDC_EN.pdf|title=Remembrance: the last foreign occupying soldier left Hungary 20 years ago|website=Magyar Posta|publisher=Magyar Posta|access-date=8 March 2021}}</ref> |- |{{flag|Iceland}} |[[National Day (iceland)|National Day]] |{{sort|06-17|17 June}} |1944 |[[Denmark]] |Effective date of the dissolution of the [[Danish–Icelandic Act of Union]] following the [[1944 Icelandic constitutional referendum]].<ref name="profiles6">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tDgZhetwQwIC&pg=PA6|title=Profiles of Newly Independent States|author=Bureau of Intelligence and Research, United States Department of State|date=May 1965|publisher=Office of Media Services, Bureau of Public Affairs|series=Geographic Bulletin|volume=1|page=6}}</ref> |- |{{flag|India}} |[[Independence Day (India)|Independence Day]] ([[Independence Day (India)|Swatantra Diwas]]) |{{sort|08-15|15 August}} |1947 |[[United Kingdom]] |Effective date of the [[Indian Independence Act 1947]]. |- |{{flag|Indonesia}} |[[Independence Day (Indonesia)|Independence Day]] ([[Hari Kemerdekaan]]) |{{sort|08-17|17 August}} |1945 |[[Netherlands]] and [[Japan]] |[[Proclamation of Indonesian Independence]]. |- |{{Flag|Iran}} |[[Iranian Islamic Republic Day]] |{{sort|04-01|1 April}} |1979 | |After holding a referendum, Iran officially became an Islamic republic in April 1979.<ref>{{cite web|url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Iran+Islamic+Republic+Day|title=Iran Islamic Republic Day|work=AnnivHol-2000|pages=55|accessdate=1 March 2016}}</ref> |- |{{flag|Iraq}} |[[Independence Day (Iraq)|Independence Day]] |{{sort|10-03|3 October}} |1932 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Israel}} |[[Independence Day (Israel)|Independence Day]] ([[Yom Ha'atzmaut]]) |{{sort|04-15|Iyar&nbsp;5 <small>(On or between 15 April and 15 May, depending on the [[Hebrew calendar]]).</small>}} |{{sort|1948|1948}} |[[United Kingdom]] and the [[Mandate for Palestine|British Mandate for Palestine]] |[[Israeli Declaration of Independence]] on 14 May 1948 (5&nbsp;Iyar 5708 in the [[Hebrew calendar]]). [[Yom Ha'atzmaut]] is celebrated on the Tuesday, Wednesday or Thursday nearest to 5&nbsp;Iyar, so it occurs between 3&nbsp;and 6&nbsp;Iyar each year; this means that the holiday can fall any time between and including 15 April and 15 May, according to the [[Gregorian calendar]]. |- |{{flag|Ivory Coast}} |[[Independence Day (Ivory Coast)|Independence Day]] |{{sort|08-07|7 August}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 11 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Jamaica}} |[[Independence Day (Jamaica)|Independence Day]] |{{sort|08-06|6 August}} |1962 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] |[[Independence of Jamaica]]. |- |{{flag|Jordan}} |[[Independence Day (Jordan)|Independence Day]] |{{sort|05-25|25 May}} |1946 |Ascension of [[Abdullah I of Jordan]] to the throne.<ref name="profiles6" /> |- |{{flag|Kazakhstan}} |[[Kazakhstan Independence Day|Independence Day]] |{{sort|12-16|16 December}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- |{{flag|Kenya}} |[[Jamhuri Day]] |{{sort|12-12|12 December}} |1963 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Kiribati}} |[[Independence Day (Kiribati)|Independence Day]] |{{sort|07-12|12 July}} |1979 | |- |{{flag|North Korea}} |[[National Liberation Day of Korea]] [[National Liberation Day of Korea|(Chogukhaebangŭi na)]] |{{sort|08-15|15 August}} |1945 | rowspan="3" |[[Empire of Japan]] |Liberation from the [[Empire of Japan]] in 1945. See [[Japanese Occupation of Korea]]. The [[Democratic People's Republic of Korea]] was founded in 1948. |- | rowspan="2" |{{flag|South Korea|}} |[[1 Marchst Movement]] ([[Samiljeol]]) |{{sort|03-01|1 March}} |1919 |[[Korean Declaration of Independence]] in 1919. This day is celebrated as [[Samiljeol]], or Independence Proclamation Day. |- |[[National Liberation Day of Korea]] ([[Gwangbokjeol]]) |{{sort|08-15|15 August}} |1945 |Liberation from the [[Empire of Japan]] in 1945. See [[Japanese Occupation of Korea]]. The [[Provisional Government of the Republic of Korea]] was founded in 1919. |- |{{flag|Kuwait}} |[[National Day (Kuwait)|National Day]] |{{sort|02-25|25 February}} |1961 |[[United Kingdom]] |Independence actually occurred on 19 June 1961, but celebrate on 25 February each year to honor [[Abdullah Al-Salim Al-Sabah|Sheikh Abdullah Al-Salim]], who is credited with ending the treaties with Britain and instigating democratic life in Kuwait. |- |{{flag|Kyrgyzstan}} |[[Independence Day (Kyrgyzstan)|Independence Day]] |{{sort|08-31|31 August}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Latvia}} |[[Proclamation Day of the Republic of Latvia]] |{{sort|11-18|18 November}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] and [[German Empire]] |Proclamation of independence on 18 November 1918. Latvia was part of [[Russian Empire]] prior to World War I, but its territory [[Treaty of Brest-Litovsk (Russia–Central Powers)|had been ceded]] to [[German Empire]] in March 1918. |- |[[Day of the Restoration of Latvian Independence|Day of Restoration of Independence]] |{{sort|05-04|4 May}} |1990 |[[Soviet Union]] |[[On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia]]. |- |{{flag|Lebanon}} |[[Lebanese Independence Day|Independence Day]] |{{sort|11-22|22 November}} |1943 |[[France]] | |- |{{flag|Lesotho}} |[[Independence Day (Lesotho)|Independence Day]] |{{sort|10-04|4 October}} |1966 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Liberia}} |[[Independence Day (Liberia)|Independence Day]] |{{sort|07-26|26 July}} |1847 |[[American Colonization Society]] |[[Liberian Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Libya}} |[[Independence Day (Libya)|Independence Day]] |{{sort|12-24|24 December}} |1951 |[[United Kingdom]], [[Italy]] and [[France]] |Independence from [[Italy]] on 10 February 1947, released from [[British Empire|British]] and [[France|French]] on 24 December 1951. |- |{{flag|Liechtenstein}} |[[Liechitenstein national day|National Day]] |{{sort|08-15|15 August}} |1886 |[[German Confederation]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Lithuania}} |[[Statehood Restoration Day]] |{{sort|02-16|16 February}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] and [[German Empire]] |[[Act of Independence of Lithuania]]. |- |[[Day of Restoration of Independence of Lithuania|Independence Restoration Day]] |{{sort|03-11|11 March}} |1990 |[[Soviet Union]] |[[Act of the Re-Establishment of the State of Lithuania]]. |- |{{flag|Madagascar}} |[[Independence Day (Madagascar)|Independence Day]] |{{sort|06-26|26 June}} |1960 |[[France]] | |- |{{flag|Malawi}} |[[Independence Day (Malawi)|Independence Day]] |{{sort|07-06|6 July}} |1964 | rowspan="3" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Malaysia}} |[[Independence Day (Malaysia)|Independence Day]] ([[Independence Day (Malaysia)|Hari Merdeka]]) |{{sort|08-31|31 August}} |1957 |[[Malayan Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Maldives}} |[[Independence Day (Maldives)|Independence Day]] |{{sort|07-26|26 July}} |1965 | |- |{{flag|Mali}} |[[Independence Day (Mali)|Independence Day]] |{{sort|09-22|22 September}} |1960 |[[France]] | |- |{{flag|Malta}} |[[Independence Day (Malta)|Independence Day]] |{{sort|09-21|21 September}} |1964 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Marshall Islands}} |Constitution Day |{{sort|05-01|1 May}} |1979 |[[United States]] | |- |{{flag|Mauritania}} |[[Independence Day (Mauritania)|Independence Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 19 October.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Mauritius}} |[[Independence Day (Mauritius)|Independence Day]] |{{sort|03-12|12 March}} |1968 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Mexico}} |Cry of Dolores [[Cry of Dolores|Grito de Dolores]] ''[[Día de la Independéncia]]'' |{{sort|09-16|16 September}} |1810 |[[Spanish Empire]] |Start of the [[Mexican War of Independence]]. |- |{{flag|Micronesia}} |[[Independence Day (Micronesia)|Independence Day]] |{{sort|11-03|3 November}} |1986 |[[United States]] |Effective date of the [[Compact of Free Association]]. |- |{{flag|Moldova}} |[[Independence Day (Republic of Moldova)|Independence Day]] |{{sort|08-27|27 August}} |1991 |[[Soviet Union]] |[[Moldovan Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Mongolia}} |[[Independence Day (Mongolia)|Independence Day]] |{{sort|12-29|29 December}}<ref>Xiaoyuan Liu – Reins of Liberation, p.6</ref> |1911 |[[Qing dynasty|Qing China]]<ref>Stephen Kotkin, Bruce A. Elleman – Mongolia in the twentieth century: landlocked cosmopolitan, p.74</ref><ref>David Sneath – The Headless State: Aristocratic Orders, Kinship Society, and Misrepresentations of Nomadic Inner Asia, p.36</ref> |[[Mongolian Revolution of 1911|Independence declared]] in 1911 during the [[1911 Revolution|Xinhai Revolution]]. However, Mongolian independence was neither recognized by [[Qing dynasty|Qing China]] nor its successor state, the [[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]]. The [[Imperial Edict of the Abdication of the Qing Emperor]] issued in 1912 provided the legal basis for the [[Republic of China]] to inherit all Qing territories, including Mongolia.<ref name="Mongolia1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=reKxAAAAQBAJ&q=complete+territories+of+manchu,+han,+mongol,+hui,+tibetan&pg=PA245|title=Empire to Nation: Historical Perspectives on the Making of the Modern World|last1=Esherick|first1=Joseph|last2=Kayali|first2=Hasan|last3=Van Young|first3=Eric|year=2006|isbn=9780742578159|page=245}}</ref><ref name="Mongolia2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ziEwDwAAQBAJ&q=仍合滿、漢、蒙、回、藏五族完全領土為一大中華民國&pg=PA190|title=憲法何以中國|last1=Zhai|first1=Zhiyong|year=2017|isbn=9789629373214|page=190}}</ref><ref name="Mongolia3">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=P46rDAAAQBAJ&q=仍合滿、漢、蒙、回、藏五族完全領土為一大中華民國&pg=PA273|title=政治憲法與未來憲制|last1=Gao|first1=Quanxi|year=2016|isbn=9789629372910|page=273}}</ref> The Republic of China later established [[Occupation of Mongolia|''de facto'' control]] over Mongolia in 1919. Mongolia subsequently [[Mongolian Revolution of 1921|re-asserted its independence]] in 1921. |- |{{flag|Montenegro}} |[[Independence Day (Montenegro)|Independence Day]] |{{sort|05-21|21 May}} |2006 |[[Serbia and Montenegro]] |[[2006 Montenegrin independence referendum]]. |- | rowspan="2" |{{flag|Morocco}} |[[Proclamation of Independence Day]] |{{sort|01-11|11 January}} |1944 | rowspan="2" |[[France]] and [[Spain]] |[[Proclamation of Independence of Morocco|Proclamation of Independence]]. |- |[[Independence Day (Morocco)|Independence Day]] |{{sort|11-18|18 November}} |1955 |Return of [[Mohammed V of Morocco]] from exile. |- |{{flag|Mozambique}} |[[Independence Day (Mozambique)|Independence Day]]''[[Dia da Independência Nacional]]'' |{{sort|06-25|25 June}} |1975 |[[Portugal]] |In September 1964 the [[FRELIMO|Mozambique Liberation Front]] ([[FRELIMO]]) began an armed guerilla campaign against the Portuguese. FRELIMO took control of [[Maputo]] in April 1974 in a coup. Independence for Mozambique was officially declared a year later on 25 June 1975.<ref>{{cite web|url=https://www.officeholidays.com/holidays/mozambique/mozambique-independence-day|title=Independence Day in Mozambique in 2021|website=Office Holidays|language=en|access-date=14 January 2021}}</ref> |- |{{Flag|Myanmar}} |[[Independence Day (Myanmar)|Independence Day]] |{{sort|01-04|4 January}} |1948 |[[United Kingdom]] |[[Burmese Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Namibia}} |[[Independence Day (Namibia)|Independence Day]] |{{sort|03-21|21 March}} |1990 |[[South Africa]] | |- |{{flag|Nauru}} |[[Independence Day (Nauru)|Independence Day]] |{{sort|01-31|31 January}} |1968 |[[United Kingdom]], [[Australia]], [[New Zealand]] | |- |{{flag|The Netherlands|name=Netherlands}} |[[Independence Day (Netherlands)|Independence Day]] |{{sort|07-26|26 July}} |1581 | rowspan="2" |[[Spanish Empire]] |Declaration of Independence in 1581 as the [[Dutch Republic]]. |- |{{flag|Nicaragua}} |[[Independence Day (Nicaragua)|Independence Day]] |{{sort|09-15|15 September}} |1821 |[[Act of Independence of Central America]].{{citation needed|date=November 2020}} |- |{{flag|Niger}} |[[Independence Day (Niger)|Independence Day]] |{{sort|08-03|3 August}} |1960 |[[France]] |Effective date of the agreement with France signed on 11 July.<ref name="whiteman" /> |- |{{flag|Nigeria}} |[[Independence Day (Nigeria)|Independence Day]] |{{sort|10-01|1 October}} |1960 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|North Macedonia}} |[[Independence Day (North Macedonia)|Independence Day]] ([[Den na nezavisnosta]]) |{{sort|09-08|8 September}} |1991 |[[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|SFR Yugoslavia]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Norway}} |[[Constitution Day (Norway)|Constitution Day]] |{{sort|05-17|17 May}} |1814 |[[Denmark]] |[[National Day]]: Independence and the [[Constitution of Norway]] (17 May 1814). |- |[[Independence Day (Norway)|Independence Day]] |{{sort|06-07|7 June}} |1905 |[[Sweden]] |[[Union Dissolution Day|Union Dissolution and Independence Day]] (7 June 1905). |- |{{flag|Oman}} |[[National Day of Oman|National Day]] |{{sort|11-18|18 November}} |1650 |[[Portugal]] | |- |{{flag|Pakistan}} |[[Independence Day (Pakistan)|Independence Day]] ([[Youm e azadi|Youm-e-Azadi]]) |{{sort|08-14|14 August}} |1947 |[[United Kingdom]] |Effective date of the [[Indian Independence Act 1947]];<ref name="profiles7">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tDgZhetwQwIC&pg=PA7|title=Profiles of Newly Independent States|author=Bureau of Intelligence and Research, United States Department of State|date=May 1965|publisher=Office of Media Services, Bureau of Public Affairs|series=Geographic Bulletin|volume=1|page=7}}</ref> see also: [[Pakistan Day]] (23 March). |- |{{flag|Palau}} |[[Public holidays in Palau|Independence Day]] |{{sort|10-01|1 October}} |1994 | |9 July (1980) is Palau’s Constitution Day usually commemorated with formal events. Independence Day celebrations are more elaborate and last several days. |- |{{flag|Palestine}} |[[Independence Day (Palestine)|National Day]]{{citation needed|date=September 2021}} |{{sort|11-15|15 November}}{{citation needed|date=September 2021}} |1988 {{citation needed|date=September 2021}} |[[Israel]] |[[Palestinian Declaration of Independence]]. |- | rowspan="2" |{{flag|Panama}} |[[Independence Day (Panama)|Independence Day]] |{{sort|11-28|28 November}} |1821 |[[Spanish Empire]] |[[Independence Act of Panama]]. |- |Separation Day |{{sort|11-03|3 November}} |1903 |[[Colombia]] |Panama was member of the "Gran Colombia" until 1903. The 1903 separation from Colombia is celebrated as an official holiday day on 3 November. |- |{{flag|Papua New Guinea}} |[[Independence Day (Papua New Guinea)|Independence Day]] |{{sort|09-16|16 September}} |1975 |[[Australia]] of the former [[Territory of Papua and New Guinea]] | |- |{{flag|Paraguay}} |[[Independence Day (Paraguay)|Independence Day]] |{{sort|05-14|14 and 15 May}} |1811 |[[Spanish Empire]]<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/secretary/remarks/2013/05/209322.htm?goMobile=0|title=Paraguay Independence Day|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129124214/https://2009-2017.state.gov/secretary/remarks/2013/05/209322.htm?goMobile=0|archive-date=29 November 2015|url-status=dead}}</ref> | |- |{{flag|Peru}} |[[Fiestas Patrias (Peru)|Fiestas Patrias]] |{{sort|07-28|28 July}} |1821 | rowspan="2" |[[Spanish Empire]] | |- | rowspan="2" |{{flag|Philippines}} |[[Independence Day (Philippines)|Independence Day]] ([[Independence Day (Philippines)|Araw ng Kalayaan]] or [[Independence Day (Philippines)|Araw ng Kasarinlan]]) |{{sort|06-12|12 June}} |1898 |[[Philippine Declaration of Independence]] by [[Emilio Aguinaldo]] during the [[Philippine Revolution]] against Spain. The Philippines achieved self-rule from the [[United States]] on 4 July 1946, and celebrated 4 July as Independence Day until 1964.{{#tag:Ref|In 1962, President [[Diosdado Macapagal]] signed a proclamation which declared Tuesday, 12 June 1962 as a special public holiday in commemoration of the declaration of independence from Spain on that date in 1898. That proclamation did not move the date of the Independence Day holiday in the Philippines.<ref>{{Citation|url=http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm |title=Proclamation No. 28 Declaring 12 June as Philippine Independence Day |first=Diosdado |last=Macapagal |publisher=Philippine History Group of [[Los Angeles]] |access-date=11 November 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090512212522/http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm |archive-date=12 May 2009}}</ref> The date of the holiday was moved in 1964, with the signing of Republic Act No. 4166.<ref>{{cite web|title=Republic Act No. 4166 |url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1964/ra_4166_1964.html |date=4 August 1964 |access-date=5 August 2009}}</ref>}} |- |[[Republic Day (Philippines)|Republic Day]] |{{sort|07-04|4 July}} |1946 |[[United States]] | |- |{{flag|Poland}} |[[National Independence Day (Poland)|Independence Day]] ([[Święto Niepodległości]]) |{{sort|11-11|11 November}} |1918 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] and [[German Empire]] |Restoration of Poland's independence in 1918 after 123 years of [[Partitions of Poland|partitions]] by [[Russian Empire|Russia]], [[Kingdom of Prussia|Prussia]], and [[Habsburg monarchy|Austria]]. |- |{{flag|Portugal}} |[[Restoration of Independence Day (Portugal)|Restoration of Independence Day]] |{{sort|12-01|1 December}} |1640 |[[Spanish Empire]] |Portugal was officially an autonomous state, but the country was in a personal union with the Spanish crown from 1580 to 1640 – date of the restoration of full Portuguese autonomy from [[Iberian Union]] with Spain.<ref>The country's original independence (from the [[Kingdom of León]]) occurred on 24 June 1128 ([[Battle of São Mamede]]) and was recognized on 5 October 1143. That day is a holiday in Portugal, but for a different reason. (Implantation of the Republic, or Republic Day. [[5 October 1910 revolution|Event of 1910]].) Note that none of these events is similar to today's declarations or recognition of independence as these are in fact the recognition of the rule of a king to the land. Portugal existed as a separate entity before 1143 and during the union with Spain between 1580 and 1640.</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Qatar}} |[[National Day (Qatar)|National Day]] |{{sort|12-18|18 December}} |1878 |[[Ottoman Empire]] |- |Independence from Britain |{{sort|9-3|3 September}} |1971 |[[United Kingdom]] |The former is celebrated more often. |- |{{flag|Romania}} |[[State Independence Day of Romania]]({{lang|ro|Ziua Independenței de Stat a României}}) |{{sort|05-09|9 May}} |1877 |[[Ottoman Empire]] |Romania's declaration of its independence and subsequent victory in the [[Romanian War of Independence]], part of the [[Russo-Turkish War (1877–1878)|Russo-Turkish War of 1877–1878]], against the [[Ottoman Empire]].<ref>{{cite news|url=https://www.agerpres.ro/documentare/2018/05/09/9-mai-ziua-independentei-de-stat-a-romaniei--103952|title=9 Mai – Ziua Independenței de Stat a României|date=9 May 2018|newspaper=[[Agerpres]]|language=ro|access-date=30 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406040053/https://www.agerpres.ro/documentare/2018/05/09/9-mai-ziua-independentei-de-stat-a-romaniei--103952|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Russia}} |[[Russia Day]] |{{sort|06-12|12 June}} |1992 |[[Soviet Union]] |[[Dissolution of the Soviet Union]] celebrate the founding of the Russian Federation. |- |{{flag|Rwanda}} |[[Independence Day (Rwanda)|Independence Day]] |{{sort|07-01|1 July}} |1962 |[[Belgium]] |Effective date of the [[United Nations General Assembly]] Resolution 1746 terminating the [[Rwanda-Urundi Trusteeship]].<ref name="un1746" /><ref name="burundi" /> |- |{{flag|Saint Kitts and Nevis}} |[[Independence Day (Saint Kitts and Nevis)|Independence Day]] |{{sort|09-19|19 September}} |1983 | rowspan="3" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Saint Lucia}} |[[Independence Day (Saint Lucia)|Independence Day]] |{{sort|02-22|22 February}} |1979 | |- |{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} |[[Independence Day (Saint Vincent and the Grenadines)|Independence Day]] |{{sort|10-27|27 October}} |1979 | |- |{{flag|Samoa}} |[[Independence Day (Samoa)|Independence Day]] |{{sort|06-01|1 June}} |1962 |[[New Zealand]] | |- |{{flag|São Tomé and Príncipe}} |[[Independence Day (São Tomé and Príncipe)|Independence Day]] |{{sort|07-12|12 July}} |1975 |[[Portugal]] |Effective date of the agreement with Portugal reached on 26 November 1974.<ref>{{cite web|url=http://www1.ci.uc.pt/cd25a/wikka.php?wakka=descon12|title=Acordo Portugal – MLSTP|work=Centro de Documentação 25 de Abril|publisher=University of Coimbra|language=pt|access-date=10 March 2020|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801202937/http://www1.ci.uc.pt/cd25a/wikka.php?wakka=descon12|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3FzT7IFsSKoC&pg=PA597|title=Independence Documents of the World|publisher=Oceana Publications Inc|year=1977|isbn=0379007959|editor-last1=Samest Blaustein|editor-first1=Albert P.|volume=2|page=597|editor-last2=Sigler|editor-first2=Jay Adrian|editor-last3=Beede|editor-first3=Benjamin R.}}</ref> |- |{{flag|Senegal}} |[[Independence Day (Senegal)|Independence Day]] |{{sort|04-04|4 April}} |1960 |[[France]] | |- |{{flag|Serbia}} |[[Statehood Day (Serbia)|Statehood Day]] |{{sort|02-15|15 February}} |1804 and 1835 |[[Ottoman Empire]] |The beginning of [[First Serbian Uprising]] in 1804, it evolved into a [[Serbian Revolution]], war for independence from [[Ottoman Empire]]; and the adoption of the first [[Constitution of Serbia|Constitution]] in 1835. |- |{{flag|Seychelles}} |[[Independence Day (Seychelles)|Independence Day]] |{{sort|06-29|29 June}} |1976 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Sierra Leone}} |[[Independence Day (Sierra Leone)|Independence Day]] |{{sort|04-27|27 April}} |1961 | |- |{{flag|Singapore}} |[[National Day (Singapore)|National Day]] |{{sort|08-09|9 August}} |1965 |[[Malaysia]] |[[Proclamation of Singapore]]. |- | rowspan="3" |{{flag|Slovakia}} |[[Independence Day (Slovakia)|Independence Day]] |{{sort|07-17|17 July}} |1992 |[[Czech and Slovak Federative Republic|Czechoslovakia]] |Declaration of Independence in 1992 (only a [[Remembrance days in Slovakia|remembrance day]]), [[de jure]] independence came on 1 January 1993, after the division of [[Czechoslovakia]] ([[Public holidays in Slovakia|public holiday]]). |- |[[Independence Day (Slovakia)|Independence Day]] |{{sort|10-28|28 October}} |1918 |[[Austria-Hungary]] |Independence declaration by the [[Czechoslovak National Council]].<ref>{{cite web|url=https://ww1.habsburger.net/en/chapters/day-coup-28-october-1918|title=The Day of the Coup: 28 October 1918|last=Mutschlechner|first=Martin|work=The First World War and the End of the Habsburg monarchy|publisher=Schloß Schönbrunn Kultur- und Betriebsges.m.b.H.|access-date=13 March 2020|translator=Abigail Prohaska}}</ref> |- |[[Remembrance days in Slovakia|Restoration Day]] |{{sort|01-01|1 January}} |1993 |[[Czechoslovakia]] |Effective date of the [[Dissolution of Czechoslovakia]] into [[Czech Republic]] and [[Slovakia]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30059011|title=Czech Republic Slovakia: Velvet Revolution at 25|date=17 November 2014|publisher=BBC|access-date=13 March 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flag|Slovenia}} | rowspan="2" |[[Independence and Unity Day (Slovenia)|Independence and Unity Day]] |{{sort|06-25|25 June}} | rowspan="2" |1991 | rowspan="2" |[[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|SFR Yugoslavia]] | rowspan="2" |Date of the release of the official results of the independence [[plebiscite]] in 1990, confirming [[secession]] from [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]]. ([[Statehood Day (Slovenia)|Statehood Day]]). Declared independence from Yugoslavia in 1991. |- |{{sort|12-26|26 December}} |- |{{flag|Solomon Islands}} |[[Independence Day (Solomon Islands)|Independence Day]] |{{sort|07-07|7 July}} |1978 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Somalia}} |[[Independence Day (Somalia)|Independence Day]] |{{sort|07-01|1 July}} |1960 |[[United Kingdom]], [[Italy]] |Union of the [[Trust Territory of Somalia]] (former [[Italian Somaliland]]) and [[British Somaliland]] to form the [[Somali Republic]]. Event commemorated annually. |- |{{flag|Somaliland}} |[[Independence Day (Somaliland)|Independence Day]] |{{sort|05-18|18 May}} |1991 |[[Somali Democratic Republic]] | |- |{{flag|South Sudan}} |[[Independence Day (South Sudan)|Independence Day]] |{{sort|07-09|9 July}} |2011 |[[Sudan]] | |- |{{flag|Sri Lanka}} |[[Independence Day (Sri Lanka)|Independence Day]] |{{sort|02-04|4 February}} |1948 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Sudan}} |[[Independence Day (Sudan)|Independence Day]] |{{sort|01-01|1 January}} |1956 |[[United Kingdom]] and [[Egypt]] | |- |{{flag|Suriname}} |[[Independence Day (Suriname)|Independence Day]] |{{sort|11-25|25 November}} |1975 |[[Netherlands]] | |- |{{flag|Sweden}} |[[National Day of Sweden|National Day]] |{{sort|06-06|6 June}} |1523 |[[Kalmar Union]] |Celebrates the election of King [[Gustav Vasa]] in 1523 and the new constitutions in [[Instrument of Government (1809)|1809]] and [[Constitution of Sweden|1974]]. The election of King Gustav Vasa was the ''de facto'' end of the [[Kalmar Union]] and has been seen as a formal declaration of independence. |- |{{flag|Switzerland|size=23px}} |[[Swiss National Day]] |{{sort|08-01|1 August}} |1291 |[[Roman Empire|Holy Roman Empire]] |Alliance against the [[Holy Roman Empire]] in 1291. |- |{{flag|Syria}} |[[Evacuation Day (Syria)|Evacuation Day]] |{{sort|04-17|17 April}} |1946 |[[France]] |End of the [[Mandate for Syria and the Lebanon|French Mandate of Syria]] in 1946. |- |{{flagdeco|ROC}} [[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Penghu]] |[[Retrocession Day]] |{{sort|10-25|25 October}} |1945 |[[Empire of Japan]] |After the surrender of Japan, [[Taiwan under Japanese rule|Taiwan and Penghu]] was put under the post-war occupation of China in accordance with the arrangement in [[General Order No. 1]]; this would prove to be very useful for [[Republic of China (1912–1949)|Nationalist-led China]], as within four years, Taiwan would serve as a refuge for [[Chiang Kai-shek]] and his [[Kuomintang|forces]] following the [[Communist Party of China|Communist]] [[Chinese Communist Revolution|takeover]] of China. Japan relinquished the claims to Taiwan and Penghu in the [[Treaty of San Francisco]] on 28 April 1952, but the sovereignty of the islands remained undetermined to this day. Taiwan and Penghu are still today governed by the Republic of China in a post-war capacity recognized by a few states as the sole legitimate government of "China". See also [[Political status of Taiwan]], [[Theory of the Undetermined Status of Taiwan]] and [[Taiwan independence movement]]. |- |{{flag|Tajikistan}} |[[Independence Day (Tajikistan)|Independence Day]] |{{sort|09-09|9 September}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- |{{flag|Tanzania}} |[[Independence Day (Tanzania)|Independence Day]] |{{sort|12-09|9 December}} |1961 |[[United Kingdom]] |Independence as [[Tanganyika (1961–1964)|Tanganyika]]. |- |{{flag|Togo}} |[[Independence Day (Togo)|Independence Day]] |{{sort|04-27|27 April}} |1960 |[[France]] | |- |{{flag|Tonga}} |[[Emancipation Day (Tonga)|Emancipation Day]] |{{sort|06-04|4 June}} |1970 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] |Termination of protectorate status in 1970. |- |{{flag|Trinidad and Tobago}} |[[Independence Day (Trinidad and Tobago)|Independence Day]] |{{sort|08-31|31 August}} |1962 |Effective date of the [[Trinidad and Tobago Independence Act 1962]]. |- |{{flag|Tunisia}} |[[Independence Day (Tunisia)|Independence Day]] |{{sort|03-20|20 March}} |1956 |[[France]] | |- |{{flag|Turkmenistan}} |[[Independence Day (Turkmenistan)|Independence Day]] |{{sort|09-27|27 September}} |1991 |[[Soviet Union]]<ref>{{cite book|title=Tribal Nation: The Making of Soviet Turkmenistan|last=Edgar|first=Adrienne Lynn|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2004|isbn=0-691-11775-6|location=Princeton|page=1|quote=On October&nbsp;27, 1991, the Turkmen Soviet Socialist Republic declared its independence from the Soviet Union.}}</ref> | |- |{{flag|Tuvalu}} |[[Independence Day (Tuvalu)|Independence Day]] |{{sort|10-01|1 October}} |1978 | rowspan="2" |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|Uganda}} |[[Independence Day (Uganda)|Independence Day]] |{{sort|10-09|9 October}} |1962 | |- | rowspan="2" |{{flag|Ukraine}} |[[Independence Day of Ukraine|Independence Day]] |{{sort|08-24|24 August}} |1991 |[[Soviet Union]] |[[Declaration of Independence of Ukraine]] |- |[[Day of Unity of Ukraine|Day of Unity]] |{{sort|01-22|22 January}} |1919 |[[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] and [[Austria-Hungary]] |[[Act Zluky|Unification of Ukraine]] on 22 January 1919.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/publication/content/290.htm|title=Holidays|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|archive-url=https://web.archive.org/web/20060420145124/http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/publication/content/290.htm|archive-date=20 April 2006|access-date=24 August 2008|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|United Arab Emirates}} |[[National Day (United Arab Emirates)|National Day]] |{{sort|12-02|2 December}} |1971 |[[United Kingdom]] | |- |{{flag|United States}} |[[Independence Day (United States)|Independence Day]] or [[Fourth of July]] |{{sort|07-04|4 July}} |1776 |[[Kingdom of Great Britain]] |[[United States Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Uruguay}} |[[Independence Day (Uruguay)|Independence Day]] |{{sort|08-25|25 August}} |1825 |[[Empire of Brazil]] |Declaration of independence and union with the [[United Provinces of the Río de la Plata]]. |- |{{flag|Uzbekistan}} |[[Independence Day (Uzbekistan)|Independence Day]] |{{sort|09-01|1 September}} |1991 |[[Soviet Union]] | |- |{{flag|Vanuatu}} |[[Independence Day (Vanuatu)|Independence Day]] |{{sort|07-30|30 July}} |1980 |[[United Kingdom]] and [[France]] | |- |{{flag|Vatican City}} |[[Independence Day (Vatican City)|Independence Day]] |{{sort|02-11|11 February}} |1929 |[[Italy]] |[[Lateran Treaty]] |- |{{flag|Venezuela}} |[[Independence Day (Venezuela)|Independence Day]] |{{sort|07-05|5 July}} |1811 |[[Spanish Empire]] |[[Venezuelan Declaration of Independence]]. |- |{{flag|Vietnam}} |[[Independence Day (Vietnam)|Independence Day]] |{{sort|09-02|2 September}} |1945 |[[Empire of Japan]] and [[France]] |[[Proclamation of Independence of the Democratic Republic of Vietnam]]. |- |{{flag|Yemen}} |[[Independence Day (Yemen)|Independence Day]] |{{sort|11-30|30 November}} |1967 | rowspan="3" |[[United Kingdom]] |Declaration of independence as [[PDRY|South Yemen]]. |- |{{flag|Zambia}} |[[Independence Day (Zambia)|Independence Day]] |{{sort|10-24|24 October}} |1964 |Effective date of the [[Zambia Independence Act 1964]]. |- |{{flag|Zimbabwe}} |[[Independence Day (Zimbabwe)|Independence Day]] |{{sort|04-18|18 April}} |1980 |Granting of independence by the United Kingdom in 1980; it had previously [[Rhodesia's Unilateral Declaration of Independence|declared independence]] as [[Rhodesia]] on 11 November 1965 |} <references /> dn1m6etkxfoy662zu9uexm5lxtk3jxm 0 149433 851305 743168 2026-11-03T16:17:56Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851305 wikitext text/x-wiki '''ਅਰਬੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ''' ( {{ਬੋਲੀ|ar|فِعْل}} ''fiʿl'' ; {{Abbr|pl.|plural}} {{ਬੋਲੀ|ar|أَفْعَال}} ''afʿāl'' ), ਦੂਜੀਆਂ [[ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ (ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ) ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੂਲ (ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ''ਤਿੰਨ ਅੱਖਰੀ'' ਜਾਂ ''ਚਾਰ ਅੱਖਰੀ'' ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੂਲਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ {{ਬੋਲੀ|ar|ك-ت-ب}} ''k-t-b'' 'ਲਿਖੋ', {{ਬੋਲੀ|ar|ق-ر-ء}} ''q-r-ʾ'' 'ਪੜ੍ਹੋ', {{ਬੋਲੀ|ar|ء-ك-ل}} ''ʾ-k-l'' 'ਖਾਣਾ'। ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਅਗੇਤਰ ਪਿਛੇਤਰ, ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਖ, , ਲਿੰਗ, ਵਚਨ, ਕਾਲ਼, ਮੂਡ ਅਤੇ ਵਾਚ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * ਤਿੰਨ ਕਾਲ (ਵਰਤਮਾਨ, ਭੂਤਕਾਲ; ਭਵਿੱਖ ਕਾਲ ਅਗੇਤਰ [[ਕਾਲ (ਵਿਆਕਰਨ)|ਸਾ-]] ਜਾਂ ਕਣ ''sa-'' ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ''sawfa'' ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। * ਦੋ ਵਾਚ (ਐਕਟਿਵ, ਪੈਸਿਵ) * ਦੋ [[ਲਿੰਗ (ਵਿਆਕਰਨ)|ਲਿੰਗ]] (ਪੁਲਿੰਗ, ਇਸਤਰੀ) * ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ (ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਤੀਜਾ) * ਤਿੰਨ ਵਚਨ (ਇਕਵਚਨ, ਦੋਵਚਨ, ਬਹੁਵਚਨ) * ਸਿਰਫ਼ ਗੈਰ-ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਛੇ [[ਲਕਾਰ|ਮੂਡ]] (ਸੰਕੇਤਕ, ਸਬਜੰਕਟਿਵ, ਜੂਸਿਵ, ਹੁਕਮੀਆ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਊਰਜਾ) * ਉਨੀਵੇਂ ਰੂਪ, ਵਿਉਤਪਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਜੋ ਵਿਉਤਪੰਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੀਬਰ, ਕਾਰਕ, ਪਰਸਪਰ, ਆਤਮਵਾਚਕ, ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਆਦਿ। ਹਰੇਕ ਰੂਪ ਲਈ, ਇੱਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੈਸਿਵ ਭਾਗੀਦਾਰ (ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਲਿੰਗ, ਵਚਨ, ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਸਥਿੱਤੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਖਿਕ ਨਾਂਵ (ਕਾਰਕ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ, ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)। ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਿਰਿਆ ਮੂਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅੰਜਨ (ਕਲਾਸੀਕਲ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਆ ਸੰਜੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਉਪ-ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਅਰਬੀ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰ ਕਿਸੇ ਮੌਖਿਕ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ {{ਬੋਲੀ|ar|ف-ع-ل}} ''f-ʿ-l'' ਰੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ਕਲ {{ਬੋਲੀ|ar|يتكاتب}} (ਰੂਟ: ك-ت-ب) ''ਯਤਕਾਤਬ'' 'ਉਸ (ਨਾਲ) ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ' ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ {{ਬੋਲੀ|ar|يتفاعل}} ''yutafāʿalu'' (yuta1ā2a3u) ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਭਾਰੀ VI ਨੰਬਰ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਕਰਮਵਾਚਕ ਅਨਯ ਜਾਂ ਤੀਜਾ-ਪੁਰਖ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਕੇਤਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਆਮ ਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਮੂਲ਼ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸੰਖਿਆ - ਕਿਰਿਆ ਨਾਂਵਾ ਅਤੇ ਕਿਰਦੰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ - ਲਗਭਗ 13 ਪੁਰਖ / ਵਚਨ / ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਹਨ; ਗੁਣਾ 9 ਕਾਲ/ਮੂਡ ਜੁੜਤਾਂ, ਸ- ''س'' ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ (ਕਿਉਂਕਿ ਮੂਡ ਕੇਵਲ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 13 ਪੈਰਾਡਿਗਮੈਟਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁਕਮੀਆ ਸਿਰਫ 5 ਹਨ); ਗੁਣਾ 17 ਰੂਪ /ਵਾਚ ਜੁੜਤਾਂ (ਕਿਉਂਕਿ IX, XI–XV ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਥਿਰ ਮੂਲ਼ਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੂਪ VII ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਮਵਾਚੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ), ਕੁੱਲ ਮਿਲ਼ਾ ਕੇ ਬਣੇ 1,989 ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਟੈਮ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਰੂਪ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੂਲ਼ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (ਜਾਂ ਇਸਦੀ ਘਾਟ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਵਿਭਕਤੀਆਂ == ਹਰੇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਬਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਟੈਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਦੋ ਕਰਤਰੀਵਾਚ ਲਈ ਅਤੇ ਦੋ ਕਰਮਵਾਚ ਲਈ। ਇੱਕ ਖਾਸ ਵਾਚ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਟੈਮ (''ਅਤੀਤ ਦਾ ਸਟੈਮ'' ) ਭੂਤਕਾਲ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ (''ਗੈਰ-ਭੂਤਕਾਲ ਸਟੈਮ'' ) [[ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ|ਵਰਤਮਾਨ]] ਅਤੇ [[ਭਵਿੱਖਤ ਕਾਲ|ਭਵਿੱਖ ਕਾਲ]] ਲਈ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਕੇਤਕ [[ਲਕਾਰ|ਮੂਡਾਂ]], ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਅਤੇ ਹੁਕਮੀਆ ਲਈ। ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਭੂਤਕਾਲ ਦੇ ਸਟੈਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ''ਸੰਪੂਰਨ ਸਟੈਮ'' ਅਤੇ ''ਅਪੂਰਨ ਸਟੈਮ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਅਰਬੀ ਸਟੈਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ [[ਕਾਲ (ਵਿਆਕਰਨ)|ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਕਾਲ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਪਹਿਲੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। (ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਟੈਮਾਂ ਦੀ ਕਾਲ ਜਾਂ ਪਹਿਲੂ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਵੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਟੈਮ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਿਰਪੇਖ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਪੇਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੈਮ ਦੇ ਕੁਝ ਅਸਾਧਾਰਨ ਉਪਯੋਗ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਹਿਲੂ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2018}} ਭੂਤਕਾਲ ਦੇ ਸਟੈਮ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਖ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਜੋਂ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਛੇਤਰ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੈਰ-ਭੂਤਕਾਲ ਦੇ ਸਟੈਮ ਵਿੱਚ, ਅਗੇਤਰ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਦੋਨੋਂ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ( ਆਮ ਤੌਰ `ਤੇ ਅਗੇਤਰ ਪੁਰਖ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਵਚਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗ।) ਦੋਨੋਂ ਸਟੈਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਲਈ ਕੁੱਲ 13 ਰੂਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਰਖ (ਉੱਤਮ, ਮਧਮ ਜਾਂ ਅਨਯ) ਦੇ; ਵਚਨ (ਇਕਵਚਨ, ਦੋਵਚਨ ਜਾਂ ਬਹੁਵਚਨ); ਅਤੇ ਲਿੰਗ (ਮਰਦ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ) ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੈਰ-ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਛੇ ਵੱਖਰੇ ਮੂਡ ਹਨ: ਸੰਕੇਤਕ, ਲਾਜ਼ਮੀ, ਸਬਜੰਕਟਿਵ, ਜੂਸਿਵ, ਛੋਟਾ ਊਰਜਾਵਾਨ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਊਰਜਾਵਾਨ। ਮੂਡਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਖਿਆ ਪਿਛੇਤਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਅੰਤ ਸੰਕੇਤਕ ਲਈ ''{{Transliteration|ar|-u}}'', ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਲਈ ''{{Transliteration|ar|-a}}'', ਲਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਜੂਸਿਵ ਲਈ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, {{ਬੋਲੀ|ar|ـَنْ}} ''{{Transliteration|ar|-an}}'' ਛੋਟੀ ਊਰਜਾਵਾਨ ਲਈ, {{ਬੋਲੀ|ar|ـَنَّ}} ''{{Transliteration|ar|-anna}}'' ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਊਰਜਾਵਾਨ। ਜਦੋਂ ਸੰਖਿਆ ਪਿਛੇਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੂਡ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪਿਛੇਤਰ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ {{ਬੋਲੀ|ar|ـُونَ}} ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ ਸੰਕੇਤਕ ਬਨਾਮ {{ਬੋਲੀ|ar|ـُو}} ਲਈ ''{{Transliteration|ar|-ūna}}'' ''{{Transliteration|ar|-ū}}'' ਬਹੁਵਚਨ ਸਬਜੰਕਟਿਵ/ਇੰਪੈਰੇਟਿਵ/ਜੁਸਿਵ ਲਈ), ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੇਵਲ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਦੂਜੇ-ਪੁਰਖ ਅਗੇਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਜੂਸਿਵ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ {{ਬੋਲੀ|ar|ـت}} ''{{Transliteration|ar|ta-/tu-}}'' । ਅਨ੍ਯ ਪੁਰਖ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਭੂਤਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ infinitive ਦੇ ਸਮਾਨ, ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ "ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਰੂਪ" ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ infinitive ਨਹੀਂ ਹੈ।) ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 'ਲਿਖਣਾ' ਦੇ ਅਰਥ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅਕਸਰ {{ਬੋਲੀ|ar|كَتَبَ}} (ਕਤਬਾ) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ'। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤਕਾਲ ਦਾ ਸਟੈਮ {{ਬੋਲੀ|ar|كَتَبْـ}} ਹੈ ''{{Transliteration|ar|katab-}}'' ; ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੈਰ-ਭੂਤਕਾਲ ਸਟੈਮ {{ਬੋਲੀ|ar|ـكْتُبْـ}} ਹੈ ''{{Transliteration|ar|-ktub-}}'', ਜਿਵੇਂ {{ਬੋਲੀ|ar|يَكْتُبُ}} ਵਿੱਚ ''{{Transliteration|ar|yaktubu}}'' 'ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ'। ਅਨ੍ਯ ਪੁਰਖ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਹਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਵਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਰਮ ਇੱਕ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੂਰਵ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਇਹ ਸਵਰ ਅਕਸਰ ਭੂਤਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। === ਕਾਲ਼ === ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਾਲ ਹਨ: ਅਤੀਤ ਕਾਲ ( {{ਬੋਲੀ|ar|اَلْمَاضِي}} ''{{Transliteration|ar|ALA|al-māḍī}}'' ), ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ( {{ਬੋਲੀ|ar|اَلْمُضَارِع}} ''{{Transliteration|ar|ALA|al-muḍāriʿ}}'' ) ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਕਾਲ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਕਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਗੇਤਰ {{Wikt-lang|ar|سَـ}} ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਸ਼ਬਦ {{Wikt-lang|ar|سَوْفَ}} ਲਾ ਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ {{ਬੋਲੀ|ar|سَيَكْتُبُ}} {{Transliteration|ar|ALA|sa-yaktubu}} ਜਾਂ {{ਬੋਲੀ|ar|سَوْفَ يَكْتُبُ}} {{Transliteration|ar|ALA|sawfa yaktubu}} 'ਉਹ ਲਿਖੇਗਾ'। ਕੁਝ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਲ਼ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਹਿਲੂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਰਬੀ ਕਾਲ਼ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: * ਭੂਤਕਾਲ਼ ਅਕਸਰ (ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਤੀਤ ਸੰਪੂਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ 'ਉਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ' ਦੇ ਉਲਟ 'ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ' ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆ {{ਬੋਲੀ|ar|كَانَ}} (ਹੋਣਾ) ਦੇ ਭੂਤਕਾਲ਼ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ਼ ਜਾਂ ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ {{ਬੋਲੀ|ar|كَانَ يَكْتُبُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|kāna yaktubu}}'' ਜਾਂ {{ਬੋਲੀ|ar|كَانَ كَاتِبٌ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|kāna kātibun}}'' 'ਉਹ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ'। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਕੰਪਾਊਂਡ ਕਿਰਿਆਵਾਂ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਨਕੋਏਟਿਵ, ਡਿਊਰੇਟਿਵ ਆਦਿ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ {{ਬੋਲੀ|ar|بَدَأ يُلْفِتُ النَظرَ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|badaʾa yulfitu al-naẓara}}'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ''ਕਰ ਦਿੱਤਾ'' " ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''badaʾa'' ਅਰਥ ਹੈ "(ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ) ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ"। * ਲੜੀਦਾਰ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋ ਕਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਪੇਖਕ ਕਾਲ਼ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਪੱਖ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ, ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭੂਤਕਾਲ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। (ਜਾਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਅਪੂਰਣ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭੂਤਕਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ) ਰੂਪ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਮੂਲ ਲਈ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅਤੀਤ ਸਟੈਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਰੂਪ ਹੈ। ਰੂਪ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ: * {{ਬੋਲੀ|ar|كَتَبَ يَكْتُبُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|<u>katab</u>a ya<u>ktub</u>u}}'' 'ਲਿਖੋ' * {{ਬੋਲੀ|ar|كَسِبَ يَكْسِبُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|<u>kasib</u>a ya<u>ksib</u>u}}'' 'earn' * {{ਬੋਲੀ|ar|قَرَأَ يَقْرَأُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|<u>qaraʾ</u>a ya<u>qraʾ</u>u}}'' 'read' * {{ਬੋਲੀ|ar|قَدِمَ يَقْدَمُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|<u>qadim</u>a ya<u>qdam</u>u}}'' 'turn' * {{ਬੋਲੀ|ar|كَبُرَ يَكْبُرُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|<u>kabur</u>a ya<u>kbur</u>u}}'' 'become big, grow up' ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਦੂਸਰਾ ਸਵਰ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅਤੀਤ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ''{{Transliteration|ar|ALA|a i u}}'' ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਰ ''{{Transliteration|ar|ALA|a}}'' ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਤੀਤ ਦੇ ਸਟੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ''{{Transliteration|ar|ALA|i}}'' ਕੁਝ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਸਥਿਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'be X' ਜਾਂ 'become X' ਜਿੱਥੇ X ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ)। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪੈਟਰਨ ਹਨ: * ਅਤੀਤ: ''{{Transliteration|ar|ALA|a}}'' ; ਗ਼ੈਰ-ਅਤੀਤ: ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' ਜਾਂ ''{{Transliteration|ar|ALA|i}}'' * ਭੂਤਕਾਲ: ''{{Transliteration|ar|ALA|a}}'', ਗੈਰ-ਭੂਤਕਾਲ: ''{{Transliteration|ar|ALA|a}}'' (ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਜਾਂ ਤੀਜਾ ਮੂਲ ਵਿਅੰਜਨ "guttural," ਭਾਵ ''{{Transliteration|ar|ALA|ʾ ʿ h ḥ}}'' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) * ਅਤੀਤ: ''{{Transliteration|ar|ALA|i}}'' ; ਗੈਰ-ਅਤੀਤ: ''{{Transliteration|ar|ALA|a}}'' * ਅਤੀਤ: ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' ; ਗੈਰ-ਅਤੀਤ: ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' === ਮੂਡ === ਤਿੰਨ ਮੂਡ ਹਨ ( {{ਬੋਲੀ|ar|حَالَات}} ''{{Transliteration|ar|ALA|ḥālāt}}'', ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਕੇਸ" ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; {{Abbr|{{abbr|sg.|singular}}|singular}} {{Wikt-lang|ar|حَالَة}} ), ਜਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਅਪੂਰਨ ਸਟੈਮ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੰਕੇਤਕ ਮੂਡ ( {{Wikt-lang|ar|مَرْفُوع}} ), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਬਜੈਕਟਿਵ ( {{Wikt-lang|ar|مَنْصُوب}} ), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''{{Transliteration|ar|ALA|a}}'' ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੁਸਿਵ ( {{Wikt-lang|ar|مَجْزُوم}} ), ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਘੱਟ ਰਸਮੀ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਮੂਡ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਪੂਰਨਕਾਲ (ਸਬਜੰਕਟਿਵਿਜ਼ਮ) ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਹਰਾਕਾਹ ਸਵਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਹੁਕਮੀਆ ( {{ਬੋਲੀ|ar|صِيغَة اَلْأَمْر}} ''{{Transliteration|ar|ṣīghat al-amr}}'' ) (ਸਕਾਰਾਤਮਕ, ਸਿਰਫ਼ ਮਧਮ ਪੁਰਖ) ਅਪੂਰਨ ਜਸਿਵ ਸਟੈਮ ਤੋਂ ਅਗੇਤਰ (ت-) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ {{ਬੋਲੀ|ar|قَدِّم}} ''{{Transliteration|ar|ALA|qaddim}}'' 'ਹਾਜ਼ਰ!' . ਜੇਕਰ ਨਤੀਜਾ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਵਰ ( ''{{Transliteration|ar|ALA|a}}'' ਜਾਂ ''{{Transliteration|ar|ALA|i}}'' ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਗ <nowiki><span about="#mwt129" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;3&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Transliteration&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./ਫਰਮਾ:Transliteration&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ar&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ALA&amp;quot;},&amp;quot;3&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;alif&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwATc" title="American Library Association – Library of Congress transliteration" typeof="mw:Transclusion"><i lang="ar-Latn">alif</i></nowiki><nowiki></span></nowiki> (ا) ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ " {{Transliteration|ar|ALA|i}} " ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ {{ਬੋਲੀ|ar|اِغْسِلْ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|ighsil}}'' 'ਧੋ!' ਜਾਂ {{ਬੋਲੀ|ar|اِفْعَل}} ''{{Transliteration|ar|ALA|ifʿal}}'' 'ਕਰੋ!' ਜੇਕਰ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ਦਾ ਸਵਰ ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' ਹੈ, ਤਾਂ ਅਲਿਫ਼ ਨੂੰ ਵੀ ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ {{ਬੋਲੀ|ar|أُكْتُب}} ''{{Transliteration|ar|ALA|uktub}}'' 'ਲਿਖੋ!' . ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁਕਮੀਆ ਜਸਿਵ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਨਿਯਮ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਰੂਪ (ਜਾਂ ਸਟੈਮ) IV ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਯੋਗ ਅਲਿਫ ਅ ਨੂੰ ''{{Transliteration|ar|ALA|a-}}'' ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਪੂਰਨ ਜੂਸਿਵ ਰੂਪ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ {{ਬੋਲੀ|ar|أرسل}} ''{{Transliteration|ar|ALA|arsil}}'' "ਭੇਜੋ!", {{ਬੋਲੀ|ar|أضف}} <ref>When a verb in Arabic ends with a vowel, the vowel is replaced with the corresponding short vocal when converted into imperative.</ref> ''{{Transliteration|ar|ALA|aḍif}}'' 'ਜੋੜੋ!' . ਸਬਜੰਕਟਿਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਝ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਧੀਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੂਸਿਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ, ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁਕਮੀਆ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹੌਰਟੇਟਿਵ ''{{Transliteration|ar|ALA|la}}'' +ਜੂਸਿਵ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: 2. {{Abbr|sg.|singular}} m.: * ਅਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤਕ {{ਬੋਲੀ|ar|تفعلُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|tafʿalu}}'' 'ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ' * ਸਬਜੰਕਟਿਵ {{ਬੋਲੀ|ar|ان تفعلَ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|an tafʿala}}'' 'ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ' * jussive {{ਬੋਲੀ|ar|لا تفعلْ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|lā tafʿal}}'' ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਅਗੇਤਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਕਰੋ!' * ਛੋਟਾ ਊਰਜਾਵਾਨ {{ਬੋਲੀ|ar|تفعلنْ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|tafʿalan}}'' ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਅਗੇਤਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਅਗੇਤਰ "la" ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' * ਲੰਬੇ ਊਰਜਾਵਾਨ {{ਬੋਲੀ|ar|تفعلنَّ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|tafʿalanna}}'' ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਘੂ ਊਰਜਾਵਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਅਗੇਤਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਅਗੇਤਰ "la" ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' * ਹੁਕਮੀਆ {{ਬੋਲੀ|ar|افعل}} ''{{Transliteration|ar|ALA|ifʿal}}'' 'ਕਰੋ!' . === ਵਾਚ === ਅਰਬੀ ਦੇਦੋ ਕਿਰਿਆ ਵਾਚ ਹਨ ( {{ਬੋਲੀ|ar|صِيغَات}} ''{{Transliteration|ar|ALA|ṣīghāt}}'' "ਰੂਪ", {{Abbr|sg.|singular}} {{ਬੋਲੀ|ar|صِيغَة}} ''{{Transliteration|ar|ALA|ṣīghah}}'' ), ਕਰਤਰੀ ( {{ਬੋਲੀ|ar|صِيغَة اَلْمَعْلُوم}} ''{{Transliteration|ar|ALA|ṣīghat al-maʿlūm}}'' ), ਅਤੇ ਕਰਮਣੀ ( {{ਬੋਲੀ|ar|صِيغَة اَلْمَجْهُول}} ''{{Transliteration|ar|ALA|ṣīghat al-majhūl}}'' )। ਕਰਮਣੀਵਾਚ ਵੋਕਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ: * ਕਰਤਰੀ {{ਬੋਲੀ|ar|فَعَلَ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|faʿala}}'' 'ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ', {{ਬੋਲੀ|ar|يَفْعَلُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|yafʿalu}}'' 'ਉਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ' * ਕਰਮਣੀ {{ਬੋਲੀ|ar|فُعِلَ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|fuʿila}}'' 'ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ', {{ਬੋਲੀ|ar|يُفْعَلُ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|yufʿalu}}'' 'ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਰਮਣੀ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹਿੱਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਅਪਵਾਦ ਹਨ। === ਪਾਰਟੀਸਿਪਲ === ਹਰ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਸਾਰੀ ਕਰਤਰੀ ਪਾਰਟੀਸਿਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਣੀ ਪਾਰਟੀਸਿਪਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ {{ਬੋਲੀ|ar|معلم}} ''{{Transliteration|ar|ALA|muʿallim}}'' 'ਅਧਿਆਪਕ' ਮੂਲ {{ਬੋਲੀ|ar|ع-ل-م}} ''{{Transliteration|ar|ʿ-l-m}}'' ('ਜਾਣੋ') ਸਟੈਮ II ਲਈ ਕਰਤਰੀ ਪਾਰਟੀਸਿਪਲ ਹੈ। * ਸਟੈਮ I ਦਾ ਕਰਤਰੀ ਪਾਰਟੀਸਿਪਲ {{ਬੋਲੀ|ar|فاعل}} ਹੈ ''{{Transliteration|ar|ALA|fāʿil}}'', ਅਤੇ ਕਰਮਣੀ ਪਾਰਟੀਸਿਪਲ {{ਬੋਲੀ|ar|مفعول}} ''{{Transliteration|ar|ALA|mafʿūl}}'' * ਸਟੈਮ II–X ਅਗੇਤਰ {{ਬੋਲੀ|ar|مـ}} ''{{Transliteration|ar|ALA|mu-}}'' ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਪਾਰਟੀਸਿਪਲਾਂ, ਕਰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਰਮਣੀ ਲਈ ਨਾਮਮੂਲਕ ਅੰਤ। ਦੋ ਪਾਰਟੀਸਿਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਕੇਵਲ ਅੰਤਮ ਦੋ ਮੂਲ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਵਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਰਤਰੀ ਲਈ ''{{Transliteration|ar|ALA|-i-}}'' ਅਤੇ ਕਰਮਣੀ ਲਈ ''{{Transliteration|ar|ALA|-a-}}'' ਹੈ (ਉਦਾ. II. ਕਰਤਰੀ {{ਬੋਲੀ|ar|مفعِّل}} ''{{Transliteration|ar|ALA|mu-faʿʿil}}'', ਅਤੇ ਕਰਮਣੀ {{ਬੋਲੀ|ar|مفعَّل}} ''{{Transliteration|ar|ALA|mu-faʿʿal}}'' ) === ਕਿਰਿਆ ਨਾਂਵ (ਮਸਦਰ) === ਪਾਰਟੀਸਿਪਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਨਾਂਵ (ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ, {{ਬੋਲੀ|ar|مَصْدَر}} ) ਹੈ। ''{{Transliteration|ar|ALA|maṣdar}}'',ਬ.ਵ. {{ਬੋਲੀ|ar|مَصَادِر}} ''{{Transliteration|ar|ALA|maṣādir}}'', ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ 'ਸਰੋਤ'), ਕਈ ਵਾਰੀ ਜੇਰੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਉਤਪਤ ਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ "ਦੌੜਨਾ")। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ (ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਰਥ ਵਿਸਥਾਰ ਦੁਆਰਾ) ਉਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਕਿਆਤਮਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਿਰਿਆਵੀ ਪੂਰਕ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਸਟੈਮ I ਲਈ ਕਿਰਿਆਵੀ ਨਾਂਵ ਦਾ ਗਠਨ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੈ। * ਸਟੈਮ II ਦਾ ਕਿਰਿਆਵੀ ਨਾਮ {{ਬੋਲੀ|ar|تفعيل}} ਤਫ਼ੀਅਲ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: {{ਬੋਲੀ|ar|تحضير}} ''{{Transliteration|ar|ALA|taḥḍīr}}'' 'ਤਿਆਰ' ح-ض-ر '''{{Transliteration|ar|ḥ-ḍ-r}}''' ('ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਾ') ਸਟੈਮ II ਦਾ ਕਿਰਿਆਵੀ ਨਾਂਵ ਹੈ। * ਸਟੈਮ III ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਿਆਵੀ ਨਾਂਵ ਦਾ ਰੂਪ ਕਰਮਣੀ ਪਾਰਟੀਸਿਪਲ ਦੇ ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ {{ਬੋਲੀ|ar|ساعد}} ਲਈ ਸਾ` ਦ, 'ਉਸ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ', ਤੋਂ ਕਿਰਿਆਵੀ ਨਾਂਵ {{ਬੋਲੀ|ar|مساعدة}} ਮੁਸਾ`ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। {{ਬੋਲੀ|ar|فعال}} ਫਿ`ਆਲ ਜਾਹਦ ਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਕਿਰਿਆਵੀ ਨਾਂਵ ਹਨ: {{ਬੋਲੀ|ar|جاهد}} ਜਾਹਦ 'ਉਸ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ' ਤੋਂ ਜਿਹਾਦ {{ਬੋਲੀ|ar|جهاد}} ਬਣਦਾ ਹੈ (ਕਿਸੇ ਕਾਜ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ) 'ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਨਾ'। ਕਿਰਿਆਵੀ ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ {{ਬੋਲੀ|ar|فتح}} ਹਨ ''{{Transliteration|ar|fatḥ}}'' (ਦੇਖੋ [[ਫ਼ਤਹ ਪਾਰਟੀ|ਫ਼ਤਹ]] ) (ਫਾਰਮ I), {{ਬੋਲੀ|ar|تنظيم}} ਤਨਜ਼ੀਮ (ਫਾਰਮ II), {{ਬੋਲੀ|ar|جهاد}} ਜਿਹਾਦ (ਫਾਰਮ III), {{ਬੋਲੀ|ar|إسلام}} ਇਸਲਾਮ (ਫਾਰਮ IV), {{ਬੋਲੀ|ar|انتفاضة}} ''[[wiktionary:intifada|{{Transliteration|ar|intifāḍah}}]]'' (ਫਾਰਮ VIII ਦਾ ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਕਿਰਿਆਵੀ ਨਾਂਵ), ਅਤੇ {{ਬੋਲੀ|ar|استقلال}} ''<nowiki><span about="#mwt221" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;3&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Transliteration&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./ਫਰਮਾ:Transliteration&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ar&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;istiqlāl&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAho" title="Arabic-language romanization" typeof="mw:Transclusion"><i lang="ar-Latn">istiqlāl</i></nowiki><nowiki></span></nowiki>'' ਇਸਤਿਕ਼ਲਾਲ (ਫਾਰਮ X)। == ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ, ਸੰਜੋਗਕ == ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਸੰਜੋਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਧੁਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਧੁਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (" ''ਫਾਰਮ'' I", "ਫਾਰਮ II" ਆਦਿ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਕ, ਤੀਬਰ, ਪਰਸਪਰ, ਪੈਸਿਵ ਜਾਂ ਰਿਫਲੈਕਸਿਵ, ਅਤੇ ਸਟੈਮ ਫਾਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੂਸਰਾ ਧੁਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਕਮਜ਼ੋਰੀ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਰੂਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਾਸ ਵਿਅੰਜਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ''ਨੁਕਸਦਾਰ'' (ਜਾਂ ''ਤੀਜਾ-ਕਮਜ਼ੋਰ'' ਜਾਂ ਅੰਤਮ-ਕਮਜ਼ੋਰ) ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮੂਲ ਵਿਅੰਜਨ {{ਬੋਲੀ|ar|و}} ਵਾਓ ਜਾਂ {{ਬੋਲੀ|ar|ي}} ਯੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ {{ਬੋਲੀ|ar|ر-م-ي}} ''{{Transliteration|ar|r-m-y}}'' 'ਸੁੱਟਣਾ', {{ਬੋਲੀ|ar|د-ع-و}} ''{{Transliteration|ar|d-ʿ-w}}'' 'ਸੱਦਣਾ'), ਅਤੇ ''ਦੁੱਗਣੀਆਂ'' (ਜਾਂ ਉਗਣ ਵਾਲੀਆਂ) ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਵਿਅੰਜਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ {{ਬੋਲੀ|ar|م-د-د}} ''{{Transliteration|ar|m-d-d}}'' 'extend'). ਇਹਨਾਂ "ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ" ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਟੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨਿਯਮਿਤਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ (ਭਾਵ ਬਿਨਾਂ ਮੂਲ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੇ), ਰੂਟ {{ਬੋਲੀ|ar|ك-ت-ب}} ''{{Transliteration|ar|k-t-b}}'' 'ਲਿਖੋ' ( {{ਬੋਲੀ|ar|ح-م-ر}} م-ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਾਰਮ IX ਲਈ ''{{Transliteration|ar|ḥ-m-r}}'' 'ਲਾਲ', ਜੋ ਕਿ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਨੁਕਸ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ): {| class="wikitable" !ਫਾਰਮ ! ਅਤੀਤ ! ਭਾਵ ! ਅਤੀਤ ! ਭਾਵ |- | ਆਈ | ''{{Transliteration|ar|'''k'''a'''t'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|كَتَبَ}} | 'ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ' | ''{{Transliteration|ar|ya'''kt'''u'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يَكْتُبُ}} | 'ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ' |- | II | ''{{Transliteration|ar|'''k'''a'''tt'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|كَتَّبَ}} | 'ਉਸਨੇ (ਕਿਸੇ ਨੂੰ) ਲਿਖਣਾ ਬਣਾਇਆ' | ''{{Transliteration|ar|yu'''k'''a'''tt'''i'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يُكَتِّبُ}} | 'ਉਹ (ਕਿਸੇ ਨੂੰ) ਲਿਖਦਾ ਹੈ' |- | III | ''{{Transliteration|ar|'''k'''ā'''t'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|كاتَبَ}} | 'ਉਸ ਨੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ, (ਕਿਸੇ ਨੂੰ) ਲਿਖਿਆ' | ''{{Transliteration|ar|yu'''k'''ā'''t'''i'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يُكاتِبُ}} | '"ਉਹ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, (ਕਿਸੇ ਨੂੰ) ਲਿਖਦਾ ਹੈ' |- | IV | ''{{Transliteration|ar|ʾa'''kt'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|أَكْتَبَ}} | 'ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ' | ''{{Transliteration|ar|yu'''kt'''i'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يُكْتِبُ}} | 'ਉਹ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ' |- | ਵੀ | ''{{Transliteration|ar|ta'''k'''a'''tt'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|تَكَتَّبَ}} | ''ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ'' | ''{{Transliteration|ar|yata'''k'''a'''tt'''a'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يَتَكَتُّبُ}} | ''ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ'' |- | VI | ''{{Transliteration|ar|ta'''k'''ā'''t'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|تَكَاتَبَ}} | 'ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ (ਕਿਸੇ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਸੀ)' | ''{{Transliteration|ar|yata'''k'''ā'''t'''a'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يَتَكَاتَبَ}} | 'ਉਹ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ (ਕਿਸੇ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਸੀ)' |- | VII | ''{{Transliteration|ar|in'''k'''a'''t'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|اِنْكَتَبَ}} | 'ਉਸਨੇ ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬ ਕੀਤਾ' | ''{{Transliteration|ar|yan'''k'''a'''t'''i'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يَنْكَتِبُ}} | 'ਉਹ ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬ ਕਰਦਾ ਹੈ' |- | VIII | ''{{Transliteration|ar|i'''k'''ta'''t'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|اِكْتَتَبَ}} | 'ਉਸਨੇ ਨਕਲ ਕੀਤਾ' | ''{{Transliteration|ar|ya'''k'''ta'''t'''i'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يَكْتَتِبُ}} | 'ਉਹ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ' |- | IX | ''{{Transliteration|ar|i'''ḥm'''a'''rr'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|اِحْمَرَّ}} | 'ਉਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ' | ''{{Transliteration|ar|ya'''ḥm'''a'''rr'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يَحْمَرُّ}} | 'ਉਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ' |- | ਐਕਸ | ''{{Transliteration|ar|ista'''kt'''a'''b'''a}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|اِسْتَكْتَبَ}} | 'ਉਸਨੇ (ਕਿਸੇ ਨੂੰ) ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ' | ''{{Transliteration|ar|yasta'''kt'''i'''b'''u}}''<br /><br /><br /><br /> {{ਬੋਲੀ|ar|يَسْتَكْتِبُ}} | 'ਉਹ (ਕਿਸੇ ਨੂੰ) ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ' |- |} ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: {| class="wikitable" |+ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੂਚਕ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਾਰਮ I ਲਈ ਮੁੱਖ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਿਸਮਾਂ ! ਕਮਜ਼ੋਰੀ ! ਰੂਟ ! ਅਤੀਤ<br /><br /><br /><br /> 3 {{Abbr|sg.|singular}} {{Abbr|masc.|masculine}} ! ਅਤੀਤ<br /><br /><br /><br /> 1st {{Abbr|sg.|singular}} ! ਮੌਜੂਦ<br /><br /><br /><br /> 3 {{Abbr|sg.|singular}} {{Abbr|masc.|masculine}} ! ਮੌਜੂਦ<br /><br /><br /><br /> 3 {{Abbr|pl.|plural}} {{Abbr|fem.|feminine}} |- | ਧੁਨੀ (ਗੈਰ-ਕਮਜ਼ੋਰ) | {{ਬੋਲੀ|ar|ك-ت-ب}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|k-t-b}}'' 'ਲਿਖਣ ਲਈ' | {{ਬੋਲੀ|ar|كَتَبَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|kataba}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|كَتَبْتُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|katabtu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَكْتُبُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yaktubu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَكْتُبْنَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yaktubna}}'' |- | ਐਸੀਮੀਲੇਟਿਡ (ਪਹਿਲਾ-ਕਮਜ਼ੋਰ), ਡਬਲਯੂ | {{ਬੋਲੀ|ar|و-ج-د}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|w-j-d}}'' 'ਲੱਭਣ ਲਈ' | {{ਬੋਲੀ|ar|وَجَدَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|wajada}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|وَجَدْتُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|wajadtu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَجِدُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yajidu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَجِدْنَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yajidna}}'' |- | ਸਮਾਈ ਹੋਈ (ਪਹਿਲੀ-ਕਮਜ਼ੋਰ), ਵਾਈ | {{ਬੋਲੀ|ar|ي-ب-س}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|y-b-s}}'' 'ਸੁੱਕਣ ਲਈ' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَبِسَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yabisa}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَبِسْتُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yabistu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَيْبَسُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yaybasu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَيْبَسْنَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yaybasna}}'' |- | ਹੋਲੋ (ਦੂਜਾ-ਕਮਜ਼ੋਰ), ਡਬਲਯੂ | {{ਬੋਲੀ|ar|ق-و-ل}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|q-w-l}}'' 'ਕਹਿਣਾ' | {{ਬੋਲੀ|ar|قالَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|qāla}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|قُلْتُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|qultu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَقُولُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yaqūlu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَقُلْنَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yaqulna}}'' |- | ਹੋਲੋ (ਦੂਜਾ-ਕਮਜ਼ੋਰ), ਵਾਈ | {{ਬੋਲੀ|ar|س-ي-ر}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|s-y-r}}'' 'ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਾਓ' | {{ਬੋਲੀ|ar|سارَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|sāra}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|سِرْتُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|sirtu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَسِيرُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yasīru}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَسِرْنَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yasirna}}'' |- | ਨੁਕਸਦਾਰ (ਤੀਜਾ-ਕਮਜ਼ੋਰ, ਅੰਤਮ-ਕਮਜ਼ੋਰ), ਡਬਲਯੂ | {{ਬੋਲੀ|ar|د-ع-و}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|d-ʿ-w}}'' 'ਕਾਲ ਕਰਨ ਲਈ' | {{ਬੋਲੀ|ar|دَعا}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|daʿā}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|دَعَوْتُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|daʿawtu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَدْعُو}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yadʿū}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَدْعُونَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yadʿūna}}'' |- | ਨੁਕਸਦਾਰ (ਤੀਜਾ-ਕਮਜ਼ੋਰ, ਅੰਤਮ-ਕਮਜ਼ੋਰ), ਵਾਈ | {{ਬੋਲੀ|ar|ر-م-ي}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|r-m-y}}'' ' ਸੁੱਟਣ ਲਈ ' | {{ਬੋਲੀ|ar|رَمَى}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|ramā}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|رَمَيْتُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|ramaytu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَرْمِي}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yarmī}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَرْمِينَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yarmīna}}'' |- | ਦੁੱਗਣਾ (ਜੀਮੀਨੇਟਡ) | {{ਬੋਲੀ|ar|م-د-د}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|m-d-d}}'' 'ਵਧਾਉਣ ਲਈ' | {{ਬੋਲੀ|ar|مَدَّ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|madda}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|مَدَدْتُ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|madadtu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَمُدُّ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yamuddu}}'' | {{ਬੋਲੀ|ar|يَمْدُدْنَ}}<br /><br /><br /><br /> ''{{Transliteration|ar|yamdudna}}'' |} == ਸੰਯੋਜਨ == === ਪੁਰਖ-ਵਚਨ, ਕਾਲ਼-ਪਹਿਲੂ-ਮੂਡ, ਅਤੇ ਕਿਰਦੰਤਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਕ੍ਰਿਆ ਸੰਯੋਜਕ === ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਪੁਰਖ ਅਤੇ [[ਵਚਨ (ਵਿਆਕਰਨ)|ਵਚਨ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਲਕਾਰ|ਮੂਡ]] ਨੂੰ ਕਈ ਅਗੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਧੁਨੀ ਫਾਰਮ I ਕਿਰਿਆ, ''{{Transliteration|ar|ALA|kataba}}'' ( {{ਬੋਲੀ|ar|كتب}} ) 'ਲਿਖਣ ਲਈ'. ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਤਮ ਲਘੂ ਸਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਤਰੀ ਬਹੁਵਚਨ ਅੰਤ ''{{Transliteration|ar|ALA|-na}}'' ਦੇ ਸਵਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਧਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਇਸਤਰੀ ਇੱਕਵਚਨ ਅੰਤ ''{{Transliteration|ar|ALA|-ti}}'' ਦੇ ਸਵਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। {| class="wikitable nowrap" |+Paradigm of a regular Form I Arabic verb, ({{ਬੋਲੀ|ar|كتب}} ({{ਬੋਲੀ|ar|يكتب}} ''{{Transliteration|ar|kataba (yaktubu)}}'' 'to write' ! colspan="3" | !Past !Present<br /><br />Indicative !Subjunctive !Jussive !Long<br /><br />Energetic !Short<br /><br />Energetic !Imperative |- ! rowspan="29" |Active ! colspan="10" |Singular |- ! colspan="2" rowspan="2" |1st |katab'''{{Transliteration|ar|-tu}}''' |{{Transliteration|ar|ALA|'''a-'''ktub'''-u'''}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''a-'''ktub'''-a'''}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''a'''-ktub}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''a-'''ktub'''-anna'''}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''a-'''ktub'''-an'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبْتُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أَكْتُبُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أَكْتُبَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أَكْتُبْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أَكْتُبَنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أَكْتُبَنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! rowspan="4" |2nd ! rowspan="2" |{{Abbr|masc.|masculine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-ta}}''' |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-u'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-a'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta'''-ktub}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-anna'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-an'''}} |{{Transliteration|ar|'''u'''-ktub}} |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبْتَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |اُكْتُبْ |- ! rowspan="2" |{{Abbr|fem.|feminine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-ti}}''' |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-īna'''}} | colspan="2" |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-ī'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-inna'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-in'''}} |{{Transliteration|ar|'''u-'''ktub'''-ī'''}} |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبْتِ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبِينَ | colspan="2" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبِي | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبِنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبِنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |اُكْتُبِي |- ! rowspan="4" |3rd ! rowspan="2" |{{Abbr|masc.|masculine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-a}}''' |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-u'''}} |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-a'''}} |{{Transliteration|ar|'''ya'''-ktub}} |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-anna'''}} |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-an'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبَنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبَنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! rowspan="2" |{{Abbr|fem.|feminine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-at}}''' |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-u'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-a'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-anna'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-an'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبَتْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! colspan="10" |Dual |- ! colspan="2" rowspan="2" |2nd |katab'''{{Transliteration|ar|-tumā}}''' |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-āni'''}} | colspan="2" |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-ā'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-ānni'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |{{Transliteration|ar|'''u-'''ktub'''-ā'''}} |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبْتُمَا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَانِ | colspan="2" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَانِّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |اُكْتُبَا |- ! rowspan="4" |3rd ! rowspan="2" |{{Abbr|masc.|masculine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-ā}}''' |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-āni'''}} | colspan="2" |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-ā'''}} |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-ānni'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبَا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبَانِ | colspan="2" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبَا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبَانِّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! rowspan="2" |{{Abbr|fem.|feminine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-atā}}''' |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-āni'''}} | colspan="2" |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-ā'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-ānni'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبَتَا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَانِ | colspan="2" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبَانِّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! colspan="10" |Plural |- ! colspan="2" rowspan="2" |1st |katab'''{{Transliteration|ar|-nā}}''' |{{Transliteration|ar|'''na-'''ktub'''-u'''}} |{{Transliteration|ar|'''na-'''ktub'''-a'''}} |{{Transliteration|ar|'''na-'''ktub}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''na-'''ktub'''-anna'''}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''na-'''ktub'''-an'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبْنَا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |نَكْتُبُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |نَكْتُبَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |نَكْتُبْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |نَكْتُبَنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |نَكْتُبَنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! rowspan="4" |2nd ! rowspan="2" |{{Abbr|masc.|masculine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-tum}}''' |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-ūna'''}} | colspan="2" |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-ū'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-unna'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-un'''}} |{{Transliteration|ar|'''u-'''ktub'''-ū'''}} |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبْتُمْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبُونَ | colspan="2" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبُوا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبُنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبُنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |اُكْتُبُوا |- ! rowspan="2" |{{Abbr|fem.|feminine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-tunna}}''' | colspan="3" |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-na'''}} |{{Transliteration|ar|'''ta-'''ktub'''-nānni'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |{{Transliteration|ar|'''u-'''ktub'''-na'''}} |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبْتُنَّ | colspan="3" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبْنَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تَكْتُبْنَانِّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |اُكْتُبْنَ |- ! rowspan="4" |3rd ! rowspan="2" |{{Abbr|masc.|masculine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-ū}}''' |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-ūna'''}} | colspan="2" |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-ū'''}} |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-unna'''}} |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-un'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبُوا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبُونَ | colspan="2" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبُوا | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبُنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبُنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! rowspan="2" |{{Abbr|fem.|feminine}} |katab'''{{Transliteration|ar|-na}}''' | colspan="3" |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-na'''}} |{{Transliteration|ar|'''ya-'''ktub'''-nānni'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كَتَبْنَ | colspan="3" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبْنَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |يَكْتُبْنَانِّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! rowspan="8" |Passive ! colspan="10" |Singular |- ! colspan="2" rowspan="2" |1st |kutib'''{{Transliteration|ar|-tu}}''' |{{Transliteration|ar|ALA|'''u-'''ktab'''-u'''}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''u-'''ktab'''-a'''}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''u-'''ktab}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''u-'''ktab'''-anna'''}} |{{Transliteration|ar|ALA|'''u-'''ktab'''-an'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كُتِبْتُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أُكْتَبُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أُكْتَبَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أُكْتَبْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أُكْتَبَنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |أُكْتَبَنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! rowspan="4" |2nd ! rowspan="2" |{{Abbr|masc.|masculine}} |kutib'''{{Transliteration|ar|-ta}}''' |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab'''-u'''}} |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab'''-a'''}} |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab}} |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab'''-anna'''}} |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab'''-an'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كُتِبْتَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبُ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبَ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبَنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبَنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! rowspan="2" |{{Abbr|fem.|feminine}} |kutib'''{{Transliteration|ar|-ti}}''' |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab'''-īna'''}} | colspan="2" |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab'''-ī'''}} |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab'''-inna'''}} |{{Transliteration|ar|'''tu-'''ktab'''-in'''}} | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- lang="ar" | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |كُتِبْتِ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبِينَ | colspan="2" style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبِي | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبِنَّ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |تُكْتَبِنْ | style="font-size: 140%; line-height: 110%;" |– |- ! colspan="10" |etc. |- ! rowspan="3" |Nominal ! colspan="4" |<small>Active Participle</small> ! colspan="3" |<small>Passive Participle</small> ! colspan="3" |<small>Verbal Noun</small> |- | colspan="4" style="text-align: center;" |<span style="font-size: 95%; line-height: 110%;">{{Transliteration|ar|kātib}}</span> | colspan="3" style="text-align: center;" |<span style="font-size: 95%; line-height: 110%;">{{Transliteration|ar|maktūb}}</span> | colspan="3" style="text-align: center;" |<span style="font-size: 95%; line-height: 110%;">{{Transliteration|ar|katb, kitbah, kitābah}}</span> |- lang="ar" | colspan="4" style="text-align: center;" |<span style="font-size: 140%; line-height: 110%;">كَاتِب</span> | colspan="3" style="text-align: center;" |<span style="font-size: 140%; line-height: 110%;">مَكْتُوب</span> | colspan="3" style="text-align: center;" |<span style="font-size: 140%; line-height: 110%;">كَتْب، كِتْبَة، كِتَابَة</span> |} ਹੁਕਮੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਵਰ (ਜੋ ਕਿ ਯੋਗ ਹੈ) ਕਿਰਿਆ ਦਰ ਕਿਰਿਆ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਵਰ ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਟੈਮ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਸਵਰ ''{{Transliteration|ar|ALA|u}}'' ਜਾਂ ''{{Transliteration|ar|ALA|ū}}'' ਹੈ। * ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਵਰ ''{{Transliteration|ar|ALA|i}}'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਟੈਮ ਦੋ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਸਵਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਜੇਕਰ ਸਟੈਮ ਇੱਕ ਵਿਅੰਜਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਵਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਿਨਾਂ ਬੋਲੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ, ''{{Transliteration|ar|ALA|katabtu}}'', ''{{Transliteration|ar|ALA|katabta}}'', ''{{Transliteration|ar|ALA|katabti}}'' ਅਤੇ ''{{Transliteration|ar|ALA|katabat}}'' ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ: {{ਬੋਲੀ|ar|كتبت}} . ''{{Transliteration|ar|ALA|katabtu}}'' ਅਤੇ ''{{Transliteration|ar|ALA|katabta}}'' (ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ''{{Transliteration|ar|ALA|katabti}}'' ਵੀ) ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੌਸਾ ਵਿੱਚ ''{{Transliteration|ar|ALA|katabt}}'' ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{ਬੋਲੀ|ar|ا}} ({{Transliteration|ar|ALA|alif}}) in final {{ਬੋਲੀ|ar|ـُوا}} ({{Transliteration|ar|ALA|-ū}}) is silent. === ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੂਲ === ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਮੂਲਕ ( ''{{Transliteration|ar|ALA|wāw}}'' ), ي ''{{Transliteration|ar|ALA|w}}'' ( ''{{Transliteration|ar|ALA|y}}'' ) ਜਾਂ ء ''{{Transliteration|ar|ALA|ʾ}}'' ( ''{{Transliteration|ar|ALA|hamzah}}'' ) ਵਾਲੇ ''{{Transliteration|ar|ALA|yāʾ}}'' ਅਕਸਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਯਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੂਲਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ "ਕਮਜ਼ੋਰ" ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ''{{Transliteration|ar|ALA|hamzah}}'' ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਥੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ''{{Transliteration|ar|ALA|hamzah}}'' ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ( ''{{Transliteration|ar|ALA|hamzah}}'' ਅਤੇ ا ''{{Transliteration|ar|ALA|alif}}'' ਦੀ ਆਰਥੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਸਲਾਮੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਬੱਧ ਹੈ)। ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੈਡੀਕਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,ਮੂਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ''ਪਹਿਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ'', ''ਦੂਜੀ ਕਮਜ਼ੋਰ'', ''ਤੀਜੀ ਕਮਜ਼ੋਰ'' (ਜਾਂ ਅੰਤਮ ਕਮਜ਼ੋਰ) ਅਤੇ ''ਦੁੱਗਣੀ'', ਜਿੱਥੇ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਰੈਡੀਕਲ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮੂਲ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ==== ਸਮਾਏ ਹੋਏ (ਪਹਿਲੀ-ਕਮਜ਼ੋਰ) ਮੂਲ ==== ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਿਲੀਆਂ-ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਕਲਮਾ ਵਾਓ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੀਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਤ ਹਨ। ਗੈਰ-ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਵਾਓ ਗਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==== ਖੋਖਲੀਆਂ (ਦੂਜੀ-ਕਮਜ਼ੋਰ) ਜੜ੍ਹਾਂ ==== cuenrotqak4r55qalgdznfzkfcq7aww 0 149903 851499 820990 2026-11-04T07:46:27Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851499 wikitext text/x-wiki "ਮ੍ਰਿਦੰਗਾ ਕੇਸਰੀ" ਮੁੱਲਾਪੁਡੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਓ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁੱਲਾਪੁਡੀ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਚੇਲਾ "ਮ੍ਰਿਦੰਗਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ" ਧਰਮਲਾ ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਲਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ। ਐਮ ਐਲ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਰਾਜੂ ਅਤੇ ਕਮਲਾਕਾਰ ਰਾਓ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਸਨ। == ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ == ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ, [[ਤਿਆਗਰਾਜ]], ਭਦਰਚਲਾ ਰਾਮਦਾਸ, ਖੇਤਰੈਯਾ, ''ਭੂਲੋਕਾ ਤਸਪਾ ਛੁਟੀ'' (ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਰਪੇਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਬੋਬਿਲੀ ਕੇਸ਼ਵਯ, ਗੋਵਿੰਦਸਾਮਈਆ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗਪਾਨੀ ਵਰਗੇ ਕਾਰਵੇਤੀਨਗਰਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸਨ। ਯੰਤਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਦਵਾਰਮ ਵੈਂਕਟਾਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ (ਵਾਇਲਿਨ), ਇਮਾਨੀ ਸੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ([[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]]), ਸ਼ੇਖ ਚਿਨਾ ਮੌਲਾਨਾ (ਨਾਦਸਵਰਮ) ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਬਾਬੂ (ਵੀਨਾ) ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦਿੱਗਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਲੇਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰੂਲੂ, ਮੰਗਲਮਪੱਲੀ ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਨੇਦੁਨੁਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਮੂਰਤੀ, ਦਵਾਰਮ ਭਵਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ, [[ਸ੍ਰੀਰੰਗਮ ਗੋਪਾਲਾਰਤਨਮ|ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਗੋਪਾਲਰਤਨਮ]], ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਪਿਨਾਕਾਪਾਨੀ, ਨੂਕਲਾ ਚਿੰਨਾ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ, ਲਲਿਤਾ, ਨੁਕਾਲਾ ਚਿੰਨਾ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ, ਲਲਿਤਾ, ਪਰਤਾਸ਼ਾਰਦਸ਼ਾਰਾਨੀ, ਪਰਾਥਿਆਰਾਕਮ, ਡਾਰਚਾਦਰਾਯ, ਡਾ. ਚੌ, ਅਤੇ ਡਾ.ਦਵਾਰਮ ਤਿਆਗਰਾਜ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੇਲਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਰਾ ਰਾਓ, ਪਤਰੀ ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ (ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ), ਪੰਤੁਲਾ ਰਾਮ, [[ਯੂ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ|ਯੂ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ]] (ਮੈਂਡੋਲਿਨ), ਡੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ([[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]]), ਤਿਰੂਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਵਾਨੀ ਯੱਲਾ ([[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]]), ਮਰੇਲਾ ਕੇਸਵਾ ਰਾਓ, ਇਵਾਤੂਰੀ ਵਿਜਯੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ, ਅਕੇਲਾ ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਸ਼ਰਮਾ, ਏ. ([[ਵਾਇਲਿਨ]]) [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਕੁਝ ਉੱਘੇ ਵਾਦਕ ਹਨ। == ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ == ਸੁਸਰਲਾ ਦਕਸ਼ੀਨਮੂਰਤੀ, ਪਾਰੂਪੱਲੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਯਾਹ ਪੰਤੁਲੂ, ਓਗੀਰਾਲਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ, ਪੀਥਾਪੁਰਮ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ, ਟਾਂਗੁਤੂਰੀ ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰੀ, ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਪੱਲੀ ਬਾਲਮੁਰਲਿਕਰਿਸ਼ਨਾ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।<ref>[https://web.archive.org/web/20050506050512/http://www.hindu.com/2005/05/03/stories/2005050312101300.htm The Hindu : National : French honour for Balamuralikrishna]</ref><ref>[http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/maestro-in-many-moods/article487108.ece Maestro in many moods | The Hindu]</ref><ref>[http://www.uiowa.edu/~incinema/narthanasala.html Untitled Document] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130504142600/http://www.uiowa.edu/~incinema/narthanasala.html|date=2013-05-04}}</ref> ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਂਡਿਆਲਾ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ, ਆਰ. ਸੁਦਰਸ਼ਨਮ ਅਤੇ ਆਰ. ਗੋਵਰਧਨਮ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref>[http://www.cinegoer.com/bhookailas.htm cinegoer.net - Nostalgia - AVM's Bhookailas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929192609/http://www.cinegoer.com/bhookailas.htm|date=2011-09-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.telugism.com/video/special-story-veteran-music-director-susarla-dakshinamurthy-etv2 |title=Special story on veteran music director Susarla Dakshinamurthy - Etv2,Susarla Dakshinamurthy, Music{{!}}TELUGISM.COM |access-date=2023-02-01 |archive-date=2013-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005010025/http://www.telugism.com/video/special-story-veteran-music-director-susarla-dakshinamurthy-etv2 |url-status=dead }}</ref> ਮਾਧਵਪੇਦੀ ਸਤਿਅਮ, ਪੀ. ਆਦਿਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ, ਗਲੀ ਪੇਂਚਲਾ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ, ਚੇਲਾਪਿਲਾ ਸਤਿਅਮ, ਪੀ ਬੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਐਸ ਪੀ ਕੋਡੰਦਪਾਨੀ, ਜੀ ਕੇ ਵੈਂਕਟੇਸ਼, ਐਸ . ਹਨੁਮੰਥਾ ਰਾਓ, ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Melodious-tribute/article15399223.ece|title=Melodious tribute|last=Rao|first=P. Surya|date=11 July 2008|work=The Hindu|access-date=28 June 2019}}</ref> ਘੰਟਸਾਲਾ, ਐਸ.ਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀ, ਐਮ.ਐਮ. ਕੀਰਵਾਨੀ, ਰਮੇਸ਼ ਨਾਇਡੂ ਆਦਿ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਆਰਪੀ ਪਟਨਾਇਕ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਿਨੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/No-more-Telugu-music-recording-in-Chennai/articleshow/20234858.cms|title=No more Telugu music recording in Chennai|date=24 May 2013|work=The Times of India|access-date=28 June 2019}}</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਅਤੇ [[ਸਾਊਂਡਟਰੈਕ|ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ]] ਕੰਪੋਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਰਾਜ-ਕੋਟੀ, ਮਨੀ ਸ਼ਰਮਾ, ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਮਿਕੀ ਜੇ. ਮੇਅਰ, ਰਮਨਾ ਗੋਗੁਲਾ, ਆਰਪੀ ਪਟਨਾਇਕ, ਚੱਕਰੀ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ), ਕਲਿਆਣੀ ਮਲਿਕ, ਐਸ. ਥਮਨ, ਐਸਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੈਡੀ, ਵੰਦੇਮਾਤਰਮ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕੋਮੀਨੇਨੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਨਾਮਚਾਰੀਆ, [[ਤਿਆਗਰਾਜ]], ਭਦਰਚਲ ਰਾਮਦਾਸ, ਖੇਤਰਈਆ, ਭੁਲੋਕਾ ਸਪ ਚੁੱਟੀ (ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਲੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ), ਬੋਬੀਲੀ ਕੇਸ਼ਵੈਯਾ, ਗੋਵਿੰਦਾਸਮਯਯਾ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗਪਾਨੀ ਵਰਗੇ ਕਾਰਵੇਤੀਨਗਰਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਸਾਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੁਆਰਮ ਵੈਂਕਟਾਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ (ਹਿਓਲਿਨ ਇਮਾਨੀ ਸੰਕਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ) ([[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]]) ਸ਼ੇਖ ਚਿੰਨਾ ਮੌਲਾਨਾ (ਨਾਦਾਸਵਰਮ) ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਬਾਬੂ ([[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]]) ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਗਾਨ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦਿੱਗਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਲੇਟੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰਲੂ, [[ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਮੰਗਲਮਪੱਲੀ ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], ਨੇਦੁਨੂਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ, ਦਵਾਰਮ ਭਵਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ, [[ਸ੍ਰੀਰੰਗਮ ਗੋਪਾਲਾਰਤਨਮ|ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਗੋਪਾਲਾਰਤਨਮ]], [[ਸ਼੍ਰੀਪਦਾ ਪਿਨਾਕਪਾਨੀ]], ਨੂਕਲਾ ਚਿੰਨਾ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ, ਲਲਿਤਾ ਅਤੇ ਹਰੀਪ੍ਰਿਆ, ਡੀ. ਰਾਘਵਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸੇਸ਼ਾਚਾਰੀ, ਡਾ. ਦਵਾਰਮ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਮੰਦਾ ਸੁਧਾਰਾਨੀ, ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਐਨ. ਸੀ. ਅਤੇ ਡਾ. ਦਵਰਮ ਤਿਆਗਰਾਜ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੈਲਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਰਾ ਰਾਓ, ਪੈਟਰੀ ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ (ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ) ਪੰਤੁਲਾ ਰਾਮਾ, [[ਯੂ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ|ਯੂ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ]] (ਮੰਡੋਲਿਨ) ਡੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ([[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]]) ਤਿਰੂਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਵਾਨੀ ਯੱਲਾ (ਵੀਨਾ, ਮਾਰੇਲਾ ਕੇਸਵਾ ਰਾਓ, ਇਵਾਤੂਰੀ ਵਿਜੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ, ਅਕੇਲਾ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਅਵਸਾਰਲਾ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ (ਵਿਓਲਿਨ) [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਕੁਝ ਉੱਘੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ow2oyevok6013fujx3thy1flfemnbsf 0 150063 851435 767900 2026-11-04T02:31:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851435 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event|name=ਵਾਨਸ਼ੁਵਾ|logo=|image=Wanshuwa_Festival.jpg|caption=|status=|location=|years_active=|founded=|area=[[ਅਸਾਮ]] ਅਤੇ [[ਮੇਘਾਲਿਆ]], [[ਭਾਰਤ]]|dates=|genre=ਫੋਕ|frequency=5 ਸਾਲ|patron=ਤਿਵਾ|website=}} ਵਾਨਸ਼ੁਵਾ '''(Tiwa: Wanshúwa)''' ਕਾਰਬੀ ਐਂਗਲੋਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਖਾ ਅਤੇ ਮਾਰਜੋਂਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤਿਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/ushering-in-years-cropping-season-in-assam-season-of-seeds/article27697693.ece|title=Ushering in year's cropping season in Assam: Season of seeds|date=2019-06-09|work=The Hindu|access-date=2021-08-05|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਇਹ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਜੂਨ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਰਸਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tRAeEAAAQBAJ&dq=wanchuwa+festival&pg=PT51|title=The Tiwa Ethnohistory|last=Patar|first=Raktim|date=2021-02-14|publisher=Notion Press|isbn=978-1-63745-518-0|language=en}}</ref> ਮੁੱਖ ਸਮਾਗਮ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਗਡੋਲੋਈ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੈਚਲਰ ਦੇ ਹੋਸਟਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ ਜਿੱਥੇ "ਸ਼ਾਮ" (ਲੱਕੜ ਦੇ ਮੋਰਟਾਰ) ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਮੋਰਟਾਰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਖਰਮ ਦੀ ਤਾਲ 'ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਮਾਦੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪੰਗਸੀ ਅਤੇ ਥੁਰੰਗ (ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ਼) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਗਿੱਲੇ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ "ਲੋਮਫੋਰ" (ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਮੋਢੇ) ਨਾਲ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਾਉਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਚੌਲ ਇੱਕ ਪਾਊਡਰ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਡਾਂਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੀਸੇ ਹੋਏ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਛਿੜਕਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਆਟਾ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਨਰੂਸਾ, ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਟੀਮਡ ਰਾਈਸ ਕੇਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਹ ਵਾਨਰੂਸਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਗਡੋਲੋਈ ਦੇ ਘਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਡੋਂਗਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਾਲਦੇਵਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੀਰਵਾਰ ਦੀ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ, ਵਾਂਸ਼ੁਵਾ ਤਿਉਹਾਰ (ਵਾਂਸ਼ੁਵਾ ਖਾਮ) ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਖਾ ਅਤੇ ਮਾਰਜੋਂਗ ਸਮੂਹ ਦੇ ਤਿਵਾ ਵੈਨਕੁਰੀ ਜਾਂ ਵਾਨਸ਼ੁਵਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਪਾਏ ਆਟੇ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਚੌਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/thread/arts-culture-society/article8601773.ece|title=Photospeak {{!}} Welcoming harvest, Tiwa style|last=Konwar|first=Rituraj|date=2016-05-15|work=The Hindu|access-date=2021-08-03|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20230203050612/https://iasscore.in/current-affairs/prelims/tiwa-tribe-and-wanchuwa-festival Wanshuwa Festival] * [https://www.jatinverma.org/all-you-need-to-know-about-tiwa-tribe All about Tiwa Tribe and Wanshuwa Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203050621/https://www.jatinverma.org/all-you-need-to-know-about-tiwa-tribe |date=2023-02-03 }} cdunlvp00q3lc9nbeg22jgkigy1xcwx 0 150584 851406 634949 2026-11-03T23:37:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851406 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Laxmanjhula.jpg|right|thumb|300x300px| ਲਕਸ਼ਮਣ ਝੁਲਾ ਪੁਲ, ਤਪੋਵਨ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] '''ਲਕਸ਼ਮਣ ਝੂਲਾ''' [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ ਸਸਪੈਂਸ਼ਨ ਪੁਲ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == ਇਹ {{Convert|5|km|0}} ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਇਹ ਪੁਲ ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜੋਣਕ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਤਪੋਵਨ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਟਿਹਰੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੌਂਕ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪੌੜੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੁਲਾ ਇੱਕ ਪੈਦਲ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੁਲ {{Convert|2|km}} ਲਕਸ਼ਮਣ ਝੁਲਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਰਾਮ ਝੂਲਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == 5 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਤੱਕ, ਇਹ ਪੁਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਇੱਕ ਬਦਲੀ ਬਣਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਲੱਗੇ ਬੈਰੀਅਰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਟਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ [[ਲਕਸ਼ਮਣ]] ਨੇ ਜੂਟ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ 'ਤੇ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪੁਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book|last=Kohli|first=M.S.|title=Mountains of India: Tourism, Adventure and Pilgrimage|year=2002|publisher=Indus Publishing Company|location=New Delhi|isbn=81-7387-135-3|page=316}}</ref> ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੁਲਾ 1929 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="india9">{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Lakshman-Jhula-20926.htm|title=Lakshman Jhula|publisher=India9.com|accessdate=2009-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606062757/http://www.india9.com/i9show/Lakshman-Jhula-20926.htm|archive-date=2011-06-06|url-status=dead}}</ref> ਪੁਲ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।   == ਗੈਲਰੀ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:Laxmanjhula.jpg|A view of the bridge. ਤਸਵੀਰ:Rishikesh view across bridge.jpg| ਤਸਵੀਰ:Sunset - Lakshman Jhula.jpg| ਤਸਵੀਰ:CZTC6561.jpg|the bridge and area before major commercial development </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} 8poz14juyf9etjfa96louxjxnshss8u 0 150598 851259 793313 2026-11-03T13:51:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851259 wikitext text/x-wiki '''ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ, ਹਰਿਦੁਆਰ''' ( [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] : मनसा देवी मंदिर, हरिद्वार) ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਰਾਜ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ [[ਮਨਸਾ|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਬਿਲਵਾ ਪਰਵਤ<ref name="mandir">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F303Zb7EC0kC&dq=mansa+devi+temple%2C+haridwar&pg=PA45|title=Hindu Pilgrimage|last=Sunita Pant Bansal|publisher=Pustak Mahal|year=2008|isbn=978-81-223-0997-3}}</ref><ref name="mandir1">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2006/06/25/stories/2006062500440800.htm|title=Devotion and harmony by the Ganga|date=2006-06-25|work=[[The Hindu]]|access-date=2010-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318175940/http://www.hindu.com/mag/2006/06/25/stories/2006062500440800.htm|archive-date=2008-03-18|location=Chennai, India}}</ref> ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ]] 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਮੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਲਵਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ''ਪੰਚ ਤੀਰਥ'' (ਪੰਜ ਤੀਰਥਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਨੂੰ [[ਮਨਸਾ|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ]] ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ [[ਸ਼ਿਵ|ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ]] ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਮਾਨਸਾ ਨੂੰ ਨਾਗ (ਸੱਪ) [[ਵਾਸੁਕੀ|ਵਾਸੂਕੀ]] ਦੀ ਭੈਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਮਾਨਸਾ'' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਨਸਾ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਕੁੜੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ, ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੱਚਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਬੈਠੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੱਚਾਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਧਾਗੇ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਧਾਗਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਮੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਮਾਨਸਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਨਾਰੀਅਲ, ਫਲ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਧੂਪ ਸਟਿਕਸ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਇੱਕ ''ਸਿੱਧ ਪੀਠ'' ਹੈ (ਇਹ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)। ਇਹ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਜਿਹੇ ਤਿੰਨ ਪੀਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਦੋ ਚੰਡੀ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਹਨ। <ref name="Maa">{{Cite web |last=Mustseeindia.com |title=Mansa Devi Temple, Haridwar |url=http://www.mustseeindia.com/Haridwar-Mansa-Devi-Temple/attraction/11699 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915215056/http://www.mustseeindia.com/Haridwar-Mansa-Devi-Temple/attraction/11699 |archive-date=15 September 2008 |access-date=1 February 2010}}</ref> ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਅੱਠ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ।<ref name="Mansa">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/Features/The-Sunday-ET/Consumer-Life/Haridwar-leaves-you-mesmerised/articleshow/4820956.cms|title=Haridwar leaves you mesmerised|last=The Economic Times|date=2009-07-26|work=The Times Of India|access-date=2010-06-04|author-link=The Economic Times}}</ref> == ਮੰਦਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Cable_car_to_Mansa_Devi_Temple,_Haridwar,_Uttarakhand,_India.jpg|left|thumb|218x218px| ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੋਪਵੇਅ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] ਅਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।]] ਹਰਿਦੁਆਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Mata Mansa">{{Cite web |date=26 January 2010 |title=Places to visit in and around Haridwar |url=http://www.zeenews.com/news598843.html |publisher=[[Zeenews.com]]}}</ref> ਇਹ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ।<ref name="Mata">{{Cite web |last=Mapsofindia.com |title=Mansa Devi Temple |url=http://www.mapsofindia.com/haridwar/tourism/mansa-devi-temple.html}}</ref> ਇਹ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ]] ਅਤੇ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]] ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਰੂਟ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਰੱਸੀ-ਵੇਅ ਸੇਵਾ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। "ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਉਡੰਖਟੋਲਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਰੋਪ-ਵੇਅ ਸੇਵਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਚੰਡੀ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਪ-ਵੇਅ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਪ-ਵੇਅ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ {{Convert|540|m|ft}} ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ {{Convert|178|m|ft}} ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਦਿਨ, ਮੰਦਿਰ ਸਵੇਰੇ 5 ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵੀ ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ [[ਚੰਡੀ]], ਦੇਵੀ [[ਪਾਰਵਤੀ]] ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੂਜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਚਕੂਲਾ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਚੰਡੀ ਮੰਦਿਰ|ਚੰਡੀ ਮੰਦਰ]] ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਲਵਾ ਪਰਵਤ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਦੇਵੀ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ ਹੈ। {{Convert|3|km|spell=in}} ਸਥਿਤ ਹਰਿਦੁਆਰ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੈਦਲ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਸਵੇਰੇ 8:00 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਹੋਰ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ == * [[Maa Mansa Devi Mandir|ਮਾਂ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ]], ਬੰਧਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰਾਜਨੰਦਗਾਓਂ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ * ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ, ਪੰਚਕੂਲਾ, ਹਰਿਆਣਾ * [[Mansa Bari|ਮਾਨਸਾ ਬਾਰੀ]], [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] * [[Mansa Devi Temple, Rajasthan|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], [[ਅਲਵਰ|ਅਲਵਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ]] * [[Mansa Devi Temple, Punjab|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], [[ਧੂਰੀ|ਧੂਰੀ, ਪੰਜਾਬ]] * ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਨਸਾ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ ਹਸਮਪੁਰ, ਸੀਕਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ * [[Mansa Devi Temple, Delhi|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], ਨਰੇਲਾ, ਦਿੱਲੀ * [[Mansa Devi Temple, Bihar|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], [[ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ|ਸੀਤਾਮੜੀ, ਬਿਹਾਰ]] * [[Maa Mansa Devi Mandir|ਮਾਂ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ]], ਤੋਮਰਗੜ੍ਹ (ਖੁਟੈਲਪੱਟੀ), [[ਮਥੁਰਾ|ਮਥੁਰਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] * [[Maa Mansa Devi Mandir|ਮਾਂ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ]], [[ਮੇਰਠ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] * [[Mansa Devi Temple, Mukkamala|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], ਮੁਕਮਾਲਾ, ਪੱਛਮੀ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * [[Mansa Devi Temple, Nellore|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], ਨਾਇਡੂਪੇਟਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * [[Mansa Devi Temple, Srikakulam|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], ਤਿਲਾਰੂ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * [[Mansa Devi Temple, Kurnool|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], ਦੋਰਨੀਪਾਡੂ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * [[Mansa Devi Temple, Kadapa|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], ਕਨੂਮਾਲਾਪੱਲੇ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * [[Mansa Devi Temple, Chinadugam|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], [[Chinadugam|ਚਿਨਾਦੁਗਮ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] * [[Mansa Devi Temple, Kurnool|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], [[ਕੁਰਨੂਲ|ਕੁਰਨੂਲ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] * [[Mansa Devi Temple, Nellore|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], ਨੇਲੋਰ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * [[Mansa Devi Temple, Thurpu Rompidodla|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], [[Thurpu Rompidodla|ਥੁਰਪੂ ਰੋਮਪੀਡੋਡਲਾ]], ਨੇਲੋਰ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * [[Mansa Devi Temple, Vatluru|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], ਏਲੁਰੂ, ਪੱਛਮੀ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ * [[Mansa Devi Temple, Dehmi|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ]], [[Behror in the Alwar district in the state of Rajasthan.|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਅਲਵਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰੋਰ।]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://wikimapia.org/152536/Maa-Mansa-Devi-Temple-Haridwar-Uttarakhand Wikimapia - ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ, ਹਰਿਦੁਆਰ] * [https://web.archive.org/web/20100222195621/http://haridwar.nic.in/touristplaces.htm ਹਰਿਦੁਆਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ] * [https://devdhamyatra.com/blog/everything-about-mansa-devi-temple-haridwa ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ, ਹਰਿਦੁਆਰ] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://templeknowledge.com/about-mansa-devi-temple/ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ, ਪੰਚਕੂਲਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230129085631/https://templeknowledge.com/about-mansa-devi-temple/ |date=2023-01-29 }} fd3vl0b2zao162wd7cqvvf4f96fj7vo 0 152023 851496 840897 2026-11-04T07:20:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851496 wikitext text/x-wiki '''ਹਰੀਹਰ ਦੇਵਕੋਟਾ''' ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਦੇਵਕੋਟਾ''' ( {{Lang-ne|शिरीष देवकोटा}} ; ਜਨਮ 17 ਜੁਲਾਈ 1985) ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗਾਇਕ]] ਹੈ।<ref name="serofero">{{Cite web |last=Neupane |first=Mukti |date=May 9, 2017 |title=रोईला गायनमा जमेका शिरीष |url=http://seroferonews.com/?p=759}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ 12 ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 60 ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਕਰੂਵਾਮਾ ਪਾਣੀ'', ''ਮਾ ਤਾ ਆਉਨੇ ਥੀਨਾ'', ''ਦੁਰਗਾ ਹੋ ਕੀ ਭਵਾਨੀ'', ''ਮਾਇਆ ਲੁਣਾ ਮਿਲਛਾ ਰਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਰੋਇਲਾ ਗੀਤ (ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ) ''ਮਾ ਤਾ ਆਉਨੇ ਥੀਨਾ ਯਹੀ ਚਲ ਹੋਲਾ ਭਾਨਿਆ ਭਾ'', 2008 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।<ref name="lakaantar">{{Cite web |title=शिरीष देवकोटा : १७ वर्षमै पहिलो एल्बम, 'रोइला'मा अब्बल |url=https://lokaantar.com/story/86689/2019/9/18/music- |website=Lokaantar}}</ref><ref name="serofero" /> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਬਾਗਨਾਸ਼ਕਲੀ-5, ਦਾਰਲਾਮਡੰਡਾ, ਪਾਲਪਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="serofero"/> ਦੇਵਕੋਟਾ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇਵਕੋਟਾ ਅਤੇ ਤੁਲਕਾ ਦੇਵੀ ਦੇਵਕੋਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇਵਕੋਟਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਮਨੀ ਦੇਵਕੋਟਾ ਹਨ<ref>{{Cite web |last=एस.डि.अर्पण |first=Author |date=March 29, 2019 |title=रोईला (खेली) गीतलाई जिवन्त गराउँदै गायक देवकोटा |url=https://polandnepal.com/2019/03/29/%e0%a4%b0%e0%a5%8b%e0%a4%87%e0%a4%b2%e0%a4%be-%e0%a4%97%e0%a5%80%e0%a4%a4%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%88-%e0%a4%9c%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%89/ |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 14, 2023 |archive-date=ਅਗਸਤ 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819205553/https://polandnepal.com/2019/03/29/%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%88-%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%89/ |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਦੇਵਕੋਟਾ 2000 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]] ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ''ਮਾਨਕੋ ਕੁਰੋ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਦੇਵਕੋਟਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੋਵੇਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਕ ਐਂਡ ਡੁਏਟ ਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ।<ref>{{Cite web |date=October 1, 2013 |title=प्रतिष्ठानमा शर्माको नेतृत्व, बद्रीको बहुमत |url=https://musickhabar.com/%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%a4%e0%a4%bf%e0%a4%b7%e0%a5%8d%e0%a4%a0%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b6%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%a8%e0%a5%87%e0%a4%a4/}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇਸੀ (ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ) ਨਾਲ ਚੋਣ ਲੜੀ<ref>{{Cite web |title=अबको नेतृत्व कसको ? |url=https://saptahik.com.np/samachar/2019/11/21/20191121154104 |website=saptahik.com.np}}</ref> ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=May 28, 2019 |title='...आउँछन् जहाज, आउँदैनन् छोराछोरी' |url=https://deshsanchar.com/2019/05/28/201991/}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 30, 2018 |title=गायक शिरीष देवकोटाको तीज गीत सार्वजनिक (भिडियो सहित) |url=http://synergyfm.com.np/?p=31974 |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 14, 2023 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214091051/https://synergyfm.com.np/?p=31974 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ 2019 ਦਾ ਗੀਤ ''ਛੋਰੋ ਅਮਰੀਕਾ ਛਾਂ'' ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।<ref>{{Cite web |title=पछिल्लो समाजको चित्र देवकोटाको गीतमा |url=https://saptahik.com.np/news/2019-05-28/20190528142857.html |website=saptahik.com.np}}</ref><ref name="ekantipur">{{Cite web |title=परदेशी छोराछोरी सम्झँदै... |url=https://ekantipur.com/author/author-9832 |website=ekantipur}}</ref><ref>{{Cite web |title=शिरीष र सम्झनाको गीत छोरो अमेरिका छ' मा आमाबाबुको पीडा(भिडियो) |url=https://imagekhabar.com/news/16372/-%27-(-) |website=ImageKhabar |access-date=2023-02-14 |archive-date=2019-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530110323/http://www.imagekhabar.com/news/16372/-%27-%28-%29 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=गायक शिरीष देवकोटाको 'छोरो अमेरिका छ' नामक भिडियो बजारमा |url=https://www.enepalese.com/2019/05/230976.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=देवकोटाको 'छोरो अमेरिका छ'बजारमा(भिडियो सहित) |url=https://www.nepaljapan.com/%e0%a4%a6%e0%a5%87%e0%a4%b5%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%be%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%9b%e0%a5%8b%e0%a4%b0%e0%a5%8b-%e0%a4%85%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be/ |website=Nepal Japan |access-date=2023-02-14 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623005801/https://www.nepaljapan.com/%e0%a4%a6%e0%a5%87%e0%a4%b5%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%be%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%9b%e0%a5%8b%e0%a4%b0%e0%a5%8b-%e0%a4%85%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be/ |url-status=dead }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਦੇਵਕੋਟਾ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=यी हुन, मास्टर्स डिग्री सर्टिफाइड नेपाली कलाकारहरु |url=http://www.nagariktimes.com/2016/07/3340 |website=nagariktimes |access-date=2023-02-14 |archive-date=2023-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607063852/https://www.nagariktimes.com/2016/07/3340/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=केकीदेखि पशुपतीसम्म : यस्तो छ नेपाली कलाकारको पढाई |url=https://www.thenepaltop.com/news/65692 |website=thenepaltop |access-date=2023-02-14 |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214092606/https://www.thenepaltop.com/news/65692 |url-status=dead }}</ref> == ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ == ਦੇਵਕੋਟਾ ਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, 2015 ਵਿੱਚ ਪਾਲਪਾ ਮਹੋਤਸਵ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਹਮਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=रोइला भाकामा राजेश हमाल |url=https://saptahik.com.np/archives/2015/02/20/16557 |website=saptahik}}</ref> ਆਪਣੇ ਗੀਤ, ''ਛੋਰੋ ਅਮਰੀਕਾ ਛਾਂ'', ਜੋ ਕਿ 2019 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਨੀਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।<ref>{{Cite web |title=शिरिष देवकोटा र सम्झना भण्डारीको "छोरो अमेरिका छ" सार्वजनिक |url=https://www.news24nepal.tv/2019/05/27/524072 |website=news24nepal |access-date=2023-02-14 |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214091046/https://www.news24nepal.tv/2019/05/27/524072 |url-status=dead }}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਗੀਤ "ਚਾਚਾਰਾ" ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਿਲੀਪ ਰਾਏਮਾਝੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਗੀਤ 'ਤੇ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=लोकदोहोरी गायक शिरीष देवकोटाको 'चाँचर' गीतमा यसरी नाचे दिलिप रायमाझी (भिडियोसहित) |url=https://www.jagarannews.com/archives/14571}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਗੀਤ "ਚੌਤਾਰੀ" ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੰਦਨਾ ਨੇਪਾਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਗੀਤ 'ਤੇ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=शिरीष देवकोटाको गीतमा १२६ घण्टा नाचेर गिनिज बुकमा नाम दर्ता गराउन सफल वन्दना यसरी नाचिन ( हेरौ भीडीयो ) |url=https://www.powernewsnepal.com/2020/01/30/438 |website=powernewsnepal |access-date=2023-02-14 |archive-date=2020-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604173004/https://www.powernewsnepal.com/2020/01/30/438/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=शिरीषको चौतारीमा कीर्तिमानी वन्दना |url=http://synergyfm.com.np/?p=61751 |website=synergyfm |access-date=2023-02-14 |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214091052/https://synergyfm.com.np/?p=61751 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 126 ਘੰਟੇ 'ਤੇ ਡਾਂਸ ਕਰਕੇ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bandana Nepal Dances for 126 Hours, Enters Guinness World Records |url=https://www.shethepeople.tv/news/bandana-nepal-dances-for-126-hours-enters-guinness-world-records |website=shethepeople.tv}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nepali Girl Dances For 126 Hours Straight To Set New World Record |url=https://www.ndtv.com/world-news/nepali-girl-dances-for-126-hours-straight-to-set-new-world-record-2033048 |website=ndtv india}}</ref><ref>{{Cite web |title=Longest dance marathon by an individual |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/longest-marathon-dance-by-an-individual?fb_comment_id=591130857654776_715300068571187 |website=guinnessworldrecords.com}}</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ਮਾ ਤਾ ਆਉਨੇ ਤੀਨਾ ਇਹੀ ਚਲ ਹੋਲਾ ਵਣਿਆ ਭਾ - ਦੇਵੀ ਘਰਤਿ ਮਾਗਰ ਨਾਲ * ਦੁਰਗਾ ਹਉ ਕੀ ਭਵਾਨੀ - ਕੋਮਲ ਓਲੀ ਨਾਲ * ਛੋਰੋ ਅਮਰੀਕਾ ਛ - [[Samjhana Bhandari|ਸਮਝ ਭੰਡਾਰੀ]] ਨਾਲ <ref>{{Cite web |title=शिरीष र सम्झनाको मार्मिक गीत सार्वजनिक (भिडियोसहित) |url=https://samachardainik.com/news-details/20674/2019-05-28 |website=samachardainik }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="ekantipur"/> * ਖਰਬਰਿ ਮੈ ਜੰਛੁ – [[Bima Kumari Dura|ਬਿਮਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੂਰਾ]] ਨਾਲ * ਕਰੁਵਾ ਮੈ ਪਾਨੀ – [[ਬਿਸ਼ਨੂ ਮਾਝੀ|ਬਿਸ਼ਨੂੰ ਮਾਝੀ]] ਨਾਲ * ਬਲੈ ਭੇਟਾ ਭਯੋ - ਦੇਵੀ ਘਰਤਿ ਮਗਰ ਨਾਲ * ਚਚਰਾ - [[Rita Thapa Magar|ਰੀਟਾ ਥਾਪਾ ਮਗਰ]] ਦੇ ਨਾਲ <ref>{{Cite web |title=शिरीष र रिताको स्वरमा 'चाँचर' युट्यूबमा सार्वजनिक (भिडियोसहित) |url=https://nepalpatra.com/entertainment/20988/ |website=nepalpatra.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਚੌਤਰੀ - ਦੇਵੀ ਘਰਤਿ ਮਗਰ ਨਾਲ <ref>{{Cite web |date=January 28, 2020 |title=रोइला किङ शिरीष देवकोटाको नयाँ रोइला चौतारी सार्बजनिक |url=https://musickhabar.com/roilakingshirishdevkota/}}</ref> * Yo Dai Feri Aaudaina - [[Laxmi Dhakal|ਲਕਸ਼ਮੀ ਧਕਲ]] ਦੇ ਨਾਲ * ਤਿਰਖਾ ਲਗੈ ਪਾਣੀ ਧੋਕਾ ਖਾਏ ਦੀ ਜਾਣੀ - [[ਸੁਨੀਤਾ ਦੁਲਾਲ]] ਨਾਲ <ref>{{Cite web |title=रोइला रमाइलो |url=https://nepalmag.com.np/miscellaneous/2014/02/16/6519 |website=nepalmag.com.np |access-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214091048/https://nepalmag.com.np/miscellaneous/2014/02/16/6519 |archive-date=2023-02-14 |url-status=dead}}</ref> * ਟੱਲਾ ਘਰੇ ਸਨਾਣੀ - ਸ਼ੀਲੂ ਨਾਲ <ref>{{Cite web |title=शिरीष र शिलुको रोईला गीत 'तल्लाघरे सान्नानी' [भिडियो] |url=https://lokaantar.com/story/72812/2019/3/26/news |website=Lokaantar}}</ref> * ਮਾਫ ਗਾਰ - ਬਿਸ਼ਨੂ ਮਾਝੀ ਦੇ ਨਾਲ <ref>{{Cite web |title=विष्णु माझीको स्वरमा अर्को सुमधुर गित (भिडियो) |url=https://www.npkhabar24.com/2019/45550 |website=npkhabar24 |access-date=2023-02-14 |archive-date=2023-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214091050/https://www.npkhabar24.com/2019/45550/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] mednk0l2qrm884ie8yhi4gfr0fn5n0y 0 152177 851476 681959 2026-11-04T05:14:50Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851476 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪੁਰੀ ('''[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Amrita Puri)''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਆਇਸ਼ਾ'' (2010) ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊ]] ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪੁਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮਰਦ ਦੋਸਤ ਫਿਲਮ ''[[ਕਾਈ ਪੋ ਚੇ|<nowiki/>'ਕਾਈ ਪੋ ਚੇ'<nowiki/>]]'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ!। == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=7 July 2010 |title=Abhay is a fab co-star: Amrita Puri |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-07/news-interviews/28298665_1_aisha-sonam-beauty-parlour |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609143949/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-07/news-interviews/28298665_1_aisha-sonam-beauty-parlour |archive-date=9 June 2012 |access-date=21 May 2011 |website=[[The Times of India]]}}</ref> === ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡੈਬਿਊ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ (2010 &#x2013; 2023) === ਪੁਰੀ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਓਝਾ ਦੀ ਫਿਲਮ <nowiki><i id="mwIg">ਆਇਸ਼ਾ</i></nowiki> ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ, [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]], [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]], ਇਰਾ ਦੂਬੇ, ਸਾਇਰਸ ਸਾਹੂਕਰ, ਆਨੰਦ ਤਿਵਾਰੀ, [[ਅਰੁਣੋਦੇ ਸਿੰਘ|ਅਰੁਣੋਦਯ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਲੀਜ਼ਾ ਹੇਡਨ]] ਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ, ਪੁਰੀ ਨੇ ਸ਼ੈਫਾਲੀ ਠਾਕੁਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਕਪੂਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਅਰਧ-ਹਿੱਟ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੁਰੀ ਨੂੰ 56ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊ]] ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ। ''ਆਇਸ਼ਾ'' ਦੇ ਮੱਧਮ ਹੁੰਗਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਦਕਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ - ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ <nowiki><i id="mwMQ">ਬਲੱਡ ਮਨੀ</i></nowiki> (2012) ਵਿੱਚ ਕੁਨਾਲ ਖੇਮੂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖੇਮੂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਪੁਰੀ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਪੂਰ ਦੇ ਦੋਸਤ ਡਰਾਮੇ ''<nowiki/>'ਕਾਈ ਪੋ ਚੇ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ!'' (2013) [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]], ਅਮਿਤ ਸਾਧ ਅਤੇ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]] ਦੇ ਨਾਲ। ''ਦ 3 ਮਿਸਟੇਕਸ ਆਫ ਮਾਈ ਲਾਈਫ'' ਨਾਵਲ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਭੱਟ, ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਡਰਾਮਾ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ''ਕਲੀਨ'' ਵਿੱਚ ਮੇਹਰ ਸਲੂਜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਮਿੰਨੀ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2023 ਵਿੱਚ, ਉਹ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ''ਕਿਸੀ ਕਾ ਭਾਈ ਕਿਸੀ ਕੀ ਜਾਨ'' ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏਗੀ ਅਤੇ 28 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ'' ਵਿੱਚ [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ। [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਮਨੋਜ ਵਾਜਪਾਈ|ਮਨੋਜ ਬਾਜਪਾਈ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਧਾਰਥ ਆਨੰਦ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਮੌਟ'', ਜੋ ਕਿ ਯਸ਼ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਪਰ ਕੰਮ (2015 &#x2013; 2022) === ਪੁਰੀ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਲੜੀਵਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ|ਸਟਾਰਪਲੱਸ ']] ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਲੜੀ ''POW - ਬੰਦੀ ਯੁੱਧ ਕੇ'' ਵਿੱਚ [[ਪੂਰਬ ਕੋਹਲੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਹਰਲੀਨ ਕੌਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੋ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ &#x2013; ''ਫ਼ੋਰ ਮੋਰ ਸ਼ਾਟਸ! ਪ੍ਲੀਜ਼'' ਕਾਵਿਆ ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮੇਡ ਇਨ ਹੈਵਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|''ਮੇਡ ਇਨ ਹੈਵਨ'']]। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਾਹਿਰ ਰਾਜ ਭਸੀਨ ਅਤੇ [[ਅਮਲਾ ਪਾਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਰੰਜਿਸ਼ ਹੀ ਸਾਹੀ'' ਆਨ ਵੂਟ ਵਿੱਚ ਅੰਜੂ ਭੱਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ [[ਐੱਚ ਡੀ ਐੱਫ ਸੀ ਬੈਂਕ|HDFC ਬੈਂਕ]] ਦੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਐਮਡੀ]] ਆਦਿਤਿਆ ਪੁਰੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/Life-is-not-all-about-success--money-Aditya-Puri/articleshow/6493474.cms|title=Life is not all about success & money: Aditya|date=5 September 2010|work=The Economic Times|access-date=21 May 2011}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Amrita_Puri_at_Nokia_APP_party_09.jpg|thumb| ਨੋਕੀਆ ਏਪੀਪੀ ਪਾਰਟੀ 09 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪੁਰੀ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] oo3ji4c9srrs0ekd7vwgbkekgjdhqyp 0 152179 851480 638457 2026-11-04T05:21:44Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851480 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਏਚੰਦ | image = Amrita Raichand.jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਏਚੰਦ | birth_place = ਧਨਬਾਦ, [[ਝਾਰਖੰਡ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਸ਼ੈੱਫ | spouse = ਰਾਹੁਲ ਰਾਏਚੰਦ | children = 1 | relatives = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਏਚੰਦ ('''[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Amrita Raichand)''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੈੱਫ ਹੈ ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। == ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ "''ਹਮਕੋ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰਾ"'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਅਰਜੁਨ ਸਬਲੋਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ [[ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੀਸ਼ ਚੌਧਰੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Humko Ishq Ne Mara (TV Movie 1997) |url=https://www.imdb.com/title/tt0286706/fullcredits?ref_=tt_ov_st_sm#cast |access-date=20 July 2021 |website=imdb.com}}</ref> ਰਾਏਚੰਦ ਨੇ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਨੀਸਾ ਬੱਟ, [[ਅਲੀ ਫ਼ਜ਼ਲ|ਅਲੀ ਫਜ਼ਲ]] ਅਤੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਗਰੋਵਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਾਤ ਬਣ ਗਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਕਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[http://www.glamsham.com/picture-gallery/baat-ban-gayi-first-look-launch-gallery/event/11721/12/index.htm Baat Ban Gayi First Look]. glamsham.com.</ref> ਉਸਨੇ ਮੁਕੁਲ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਲ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ|ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ]] ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ ''<nowiki/>'ਏਕ ਸੇ ਵਧਕਾਰ ਏਕ''' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ|ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ']] ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁਕਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਪੰਜਾਬ ਡੀ ਸੁਪਰਸ਼ੇਫ'' - ਸੀਜ਼ਨ 4 ਦੀ ਜੱਜ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=PTC Punjabi |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/}}</ref> === ਹੋਰ ਉੱਦਮ === ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਏਚੰਦ ਨੂੰ "''ਮੰਮੀ ਕਾ ਮੈਜਿਕ"'' ਦੀ ਹੋਸਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਫੂਡ ਫੂਡ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2018-11-12 |title=Famed chef Amrita Raichand becomes brand ambassador of Vittaazio |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/121118/famed-chef-amrita-raichand-becomes-brand-ambassador-of-vittaazio.html |access-date=2019-07-30 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੈੱਫ 'ਤੇ ਸਰਾਂਸ਼ ਗੋਇਲਾ ਅਤੇ ਸੰਜੀਵ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੱਜ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/sanjeev-kapoor-amrita-raichand-get-together-for-india-s-digital-chef-118072300875_1.html|title=Sanjeev Kapoor, Amrita Raichand get together for 'India's Digital Chef'|last=IANS|date=2018-07-23|work=Business Standard India|access-date=2020-07-27}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 2013 | ''ਬਾਤ ਬਨ ਗਈ'' | ਸੁਲੋਚਨਾ | |- | 2011 | ''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰੈਡੀ]]'' | ਪੂਜਾ ਮਲਹੋਤਰਾ | |- | 2009 | ''ਡਟੈਕਟਿਵ ਨਾਨੀ'' | ਪ੍ਰਿਆ ਸਿਨਹਾ | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 1997 | ''ਹਮਕੋ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਮਾਰਾ'' | ਅੰਜਲਾ | ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮ<ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |title=Humko Ishq Ne Maara (TV) Cast List &#124; Humko Ishq Ne Maara (TV) Movie Star Cast &#124; Release Date &#124; Movie Trailer &#124; Review- Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/humko-ishq-ne-maara-tv/cast/}}</ref> |- | 2010 | ''ਮਾਹੀ ਵੇ'' | ਅੰਜਲੀ ਸੂਰੀ | |- | 2019 | ''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੁਪਰਸ਼ੈਫ'' (ਸੀਜ਼ਨ 4) | ਜੱਜ | [[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ|ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ']] ਤੇ ਕੁਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/punjab-de-superchef |access-date=2021-06-12 |website=PTC Punjabi}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] hgqhelml7ugluaa6nm1awm5e5tv1h7i 0 152328 851255 638791 2026-11-03T13:32:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851255 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Jal_Mahotsav_Dance.jpg|thumb| ਜਲ ਮਹੋਤਸਵ 2016 ਵਿੱਚ ਮਟਕੀ ਡਾਂਸ]] '''ਮਟਕੀ ਨਾਚ''' ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਮਾਲਵਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਡਾਂਸ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਹ, ਜਨਮਦਿਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਮਟਕੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਘੜਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ। ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ [[ਸਾੜ੍ਹੀ|ਸਾੜੀਆਂ]] ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਲਹਿੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਸਾਜ਼ ਢੋਲ ਹੈ। ਮਟਕੀ ਨਾਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਵੀ ਪਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Matki Dance in India |url=http://www.india9.com/i9show/Matki-Dance-43181.htm |access-date=30 September 2017 |website=India9.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001031416/http://www.india9.com/i9show/Matki-Dance-43181.htm |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2017 |url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਖੜਾ ਨੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ]] 4wtdbhe530gex72si66yj7d244olxss 0 152583 851465 771722 2026-11-04T04:39:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851465 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਪਰੂਹਾ ਜੋਸ਼ੀ | image = Spruha Joshi.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1989|10|13|df=y}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | occupation = {{hlist|Actress| host|lyricist|anchor}} | spouse = {{marriage|Varad Laghate|2014}} | mother = | father = | relatives = ਕਸ਼ੀਪਰਾ ਜੋਸ਼ੀ (ਭੈਣ) | website = {{url|www.spruhaniya.com}} }} '''ਸਪਰੂਹਾ ਜੋਸ਼ੀ''' (ਜਨਮ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਫਿਲਮ, ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=“किती जाड झालीये…”, स्पृहा जोशीने सांगितला होता बॉडीशेमिंगचा धक्कादायक अनुभव |url=https://www.filmfare.com/interviews/amruta-khanvilkar-shares-her-take-on-life-and-more-50992.html |access-date=30 September 2021 |website=Filmfare |language=en |archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028171527/https://www.filmfare.com/interviews/amruta-khanvilkar-shares-her-take-on-life-and-more-50992.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Spruha Joshi Birthday: अभिनयाची छाप सोडत कवितेने प्रेक्षकांची मनं जिंकणारी स्पृहा जोशी |url=https://marathi.abplive.com/photo-gallery/entertainment/spriha-joshi-who-won-the-hearts-of-the-audience-with-her-poetry-leaving-an-impression-of-acting-1007566 |access-date=13 October 2021 |website=Abp Live |language=en}}</ref> ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਂਕਰ ਜੋ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Spruha plans to tie the knot with fiancé by end of the year - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Eka-Lagnachi-Dusari-Goshta-Unch-Maaza-Zoka-Spruha-Joshi-Marathi-TV/articleshow/36815556.cms |access-date=17 June 2017 |publisher=}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸਪਰੂਹਾ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1989 ਨੂੰ [[ਦਾਦਰ|ਦਾਦਰ, ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਮਧੂਸੂਦਨ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਆ ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ( ''ਨੀ'' ਅਲਾਕਾ ਅਰਵਿੰਦ ਟੇਰਡਾਲਕਰ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬਾਲਮੋਹਨ ਵਿਦਿਆਮੰਦਿਰ, ਦਾਦਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੁਈਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://marathistars.com/actress/spruha-shirish-joshi-marathi-actress-biography-photos/|title=Spruha Joshi Marathi Actress Biography Photos Filmography Profile Wiki|last=Editorial Staff|date=21 May 2014|work=MarathiStars|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217151818/https://marathistars.com/actress/spruha-shirish-joshi-marathi-actress-biography-photos/|archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|access-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 2004 ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਮਾਏ ਬਾਪ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਮਨਰਾਇਣ ਰੂਈਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਗਾਮਾਭਾਨਾ'', ''ਯੁਗਮਕ'', ''ਏਕ ਔਰ ਮਤ'', ''ਸੰਤਾ'', ''ਇੱਕ ਆਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀ'', ''ਕੋਈ ਐਸਾ'', ''ਕੈਨਵਸ'' ਅਤੇ ''ਅਨੰਨਿਆ'' ।<ref>{{Cite web |title=Spruha Joshi |url=http://meetkalakar.com/Artist/402-Spruha-Joshi |website=meetkalakar.com}}</ref> ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ''ਅਗਨੀਹੋਤਰਾ'' ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਬੈਂਡ ਦੀ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਵਧੂਤ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ ''ਮੋਰਿਆ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਏਕਾ ਲਗਨਾਚੀ ਦੁਸਰੀ ਗੋਸ਼ਟਾ'' ਵਿੱਚ ਕੁਹੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾ ਬਰਵੇ ਅਤੇ ਸਵਪਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ <ref name="pop">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/marathi/Popularity-of-TV-stars-help-Box-Office-success/articleshow/30952854.cms|title=Popularity of TV stars help Box Office success|date=1 March 2014|work=[[The Times Of India]]}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਉਂਚ ਮਾਂਜ਼ਾ ਜ਼ੋਕਾ'' ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ|ਰਮਾਬਾਈ ਰਾਨਾਡੇ]] ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀਰੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ' ਤੇ ਮਰਾਠੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਦੇ ਧਮਾਲ'' ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/friendship-day-special-these-marathi-tv-shows-taught-the-real-meaning-of-friendship/photostory/70520541.cms|title=Friendship Day Special: These Marathi TV shows taught the real meaning of friendship|date=4 August 2019|work=[[The Times of India]]|language=en}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਸਪਰੂਹਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ''ਏਕਾ ਲਗਨਾਚੀ ਤੀਸਰੀ ਗੋਸ਼ਟਾ'' ਵਿੱਚ ਐਡਵੋਕੇਟ ਈਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ELTG">{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/tv/news/marathi/Tejashree-Pradhan-Honar-Sun-Mi-Ya-Gharchi-Mrunal-Dusanis-Tu-Tithe-Mee-Dhanashree-kadgaonakar-Gandha-Fulancha-Sangun-Gela-Spruha-Joshi-Eka-Lagnachi-Tisari-Gosht-Swarada-Thigale-Majhe-Mann-Tujhe-Zale-Rujuta-Deshmukh-Savar-Re-Nirmiti-Sawant-1760-sasubaaii-Mayuri-Wagh-Asmita/movie-review/31616972.cms|title=Women power in Marathi television shows Movie Review|last=Deshmukh|first=Gayatri|date=27 May 2014|work=[[The Times Of India]]|access-date=20 March 2015}}</ref> ਸਪਰੂਹਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਉਮੇਸ਼ ਕਾਮਤ ਦੇ ਨਾਲ ''ਏ ਪੇਇੰਗ ਘੋਸਟ'' ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਸਪਰੂਹਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਬਾਇਓਸਕੋਪ'' 17 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਰਵੀ ਜਾਧਵ, ਗਜੇਂਦਰ ਅਹੀਰੇ, ਗਿਰੀਸ਼ ਮੋਹਿਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਜੂ ਮਾਨੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਚਾਰ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਸਪਰੂਹਾ ਵਿਜੂ ਮਾਨੇ ਦੀ ''<nowiki/>'ਏਕ ਹੋਤਾ ਕੌ''' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗੀ, ਜੋ ਕਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕਦਮ ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Four directors on one quail |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Four-directors-on-one-quail/articleshow/47720832.cms |website=The Times of India}}</ref> ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਪਰੂਹਾ ਮਰਾਠੀ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Spruha Joshi debuts as a lyricist |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/music/Spruha-Joshi-debuts-as-a-lyricist/articleshow/33597262.cms |website=The Times of India}}</ref> ਸਪਰੂਹਾ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਲੌਸਟ ਐਂਡ ਫਾਊਂਡ'' 29 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਰਥ ਚੰਦੇਕਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸਿਧਾਰਥ ਚੰਦੇਕਰ ਦੇ ਨਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਯੁਵਾ 'ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਲੜੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਕਹੀਚ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਵਿੱਚ ਗਸ਼ਮੀਰ ਮਹਾਜਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਦੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/akshay-kumar-promotes-ankush-chaudhari-starrer-marathi-film-deva-ek-atrangi-watch-video|title=Akshay Kumar promotes Ankush Chaudhari’s Marathi film ‘Deva – Ek Atrangi’; watch video|work=[[Free Press Journal]]|language=en}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਰਸ ਮਰਾਠੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ " ਸੁਰ ਨਵਾ ਧਿਆਨ ਨਵਾ " ਦੀ ਐਂਕਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/spruha-joshi-aces-her-retro-avatar-in-sur-nava-dhyas-nava/articleshow/66361811.cms|title=Spruha Joshi aces her retro avatar in Sur Nava Dhyas Nava - Times of India|work=[[The Times of India]]|language=en}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਵਿੱਕੀ ਵੇਲਿੰਗਕਰ'' ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ 'ਚ ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="toi:VV">{{Cite web |title='Vicky Velingkar': Sonalee Kulkarni gives us a glimpse of her character from the film - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/vicky-velingkar-sonalee-kulkarni-gives-us-a-glimpse-of-her-character-from-the-film/articleshow/71180453.cms |website=The Times of India}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਟ੍ਰਾਈਮੈਕਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਕਸ਼ਪਰਾ ਜੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਸਪੋਰਟਸ ਵੂਮੈਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ 28 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਵਰਦ ਲਘਾਟੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com2">{{Cite web |title=Spruha plans to tie the knot with fiancé by end of the year - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Eka-Lagnachi-Dusari-Goshta-Unch-Maaza-Zoka-Spruha-Joshi-Marathi-TV/articleshow/36815556.cms |access-date=17 June 2017 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spruha fed up of husband's OCD? - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Spruha-fed-up-of-husbands-OCD/articleshow/46783235.cms |access-date=17 June 2017 |publisher=}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ == * ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ Marathi   * ਚੰਦਨਚੁਰਾ Marathi - ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category inline}} * {{IMDB name|6135703}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] 3k023zwzs2gp4tdhw50h8p8xq5bfrtn 0 152739 851394 639966 2026-11-03T22:54:35Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851394 wikitext text/x-wiki '''ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ''' ਜਾਂ '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਸਟਮ ਆਫ਼ ਯੂਨਿਟਸ''', ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਖੇਪ '''SI''' {{efn|'SI' is an [[initialism]] of ''Système international,'' which is an abbreviated form of its full [[French language|French]] name ''{{lang|fr|Système international d'unités}},''<ref name="SIBrochure9thEd"/>{{rp|page=165}} which literally means 'International System of Units'. By Resolution 12 of the 11th [[General Conference on Weights and Measures|CGPM]] (1960), ''the international abbreviation of the name of the system is: SI.''<ref name="SIBrochure9thEd"/>{{rp|page=165}}}}<ref name="SIBrochure9thEd">{{citation |author=International Bureau of Weights and Measures |title=The International System of Units (SI) |date=20 May 2019 |url=https://www.bipm.org/utils/common/pdf/si-brochure/SI-Brochure-9.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018184555/https://www.bipm.org/documents/20126/41483022/SI-Brochure-9.pdf/fcf090b2-04e6-88cc-1149-c3e029ad8232 |edition=9th |isbn=978-92-822-2272-0 |archive-date=18 October 2021 |author-link=New SI |url-status=live}}</ref>{{rp|page=125}}<ref name="NIST330" />{{rp|page=iii}}<ref name="Britannica SI">{{cite web |title=International System of Units (SI) {{!}} Units, Facts, & Definition |url=https://www.britannica.com/science/International-System-of-Units |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007135907/https://www.britannica.com/science/International-System-of-Units |archive-date=7 October 2021 |access-date=7 October 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ '''ਐਸਆਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ''' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,{{efn|When we say 'SI system', we are basically saying the word 'system' twice: 'International System system' (note that 'SI' stands for the French name ''Système international,'' which literally means 'International System'). This is a type of [[Redundancy (linguistics)|linguistic redundancy]] called [[Pleonasm#Acronyms and initialisms|pleonasm]]. Some examples of such pleonastic usage include the list of 'alternate titles' in the ''[[Encyclopedia Britannica]]'' article on the SI,<ref name="Britannica SI"/> the last paragraph in an editorial in the journal [[Nature (journal)|''Nature'']],<ref name="SI units need reform to avoid confusion Nature">{{cite journal | title = SI units need reform to avoid confusion | journal = Nature | department = Editorial | date = 10 August 2017 | volume = 548 | issue = 7666 | page = 135 | doi = 10.1038/548135b |pmid = 28796224 | bibcode = 2017Natur.548R.135. | doi-access = free}}</ref> and the footnote 1 to Table 5 in the style manual of the [[International Astronomical Union]].<ref name="Web IAU Style Manual SI Units">{{cite web |url=https://www.iau.org/publications/proceedings_rules/units/ |title=SI Units |publisher=[[International Astronomical Union]] |date=2021 |access-date=5 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917042937/https://www.iau.org/publications/proceedings_rules/units/ |archive-date=17 September 2021 |url-status=live }}</ref>}} ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਿਸਟਮ<ref name="Introduction to Statistics in Metrology">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MR8MEAAAQBAJ|title=Introduction to Statistics in Metrology|last1=Crowder|first1=Stephen|last2=Delker|first2=Collin|last3=Forrest|first3=Eric|last4=Martin|first4=Nevin|date=30 November 2020|publisher=[[Springer Nature]]|isbn=978-3-030-53329-8|language=en}}</ref><ref name="Smithsonian Metric system America">{{cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Eschner |first2=Kat |date=27 July 2017 |title=America Has Been Struggling With the Metric System For More Than 200 Years |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/america-has-been-struggling-metric-system-almost-230-years-180964147/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826144343/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/america-has-been-struggling-metric-system-almost-230-years-180964147/ |archive-date=30 July 2017 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ<ref name="SIBrochure9thEd" />{{rp|page=117}} ਹੈ{{efn|A metric system of units is any system of weights and measures that is decimal{{efn|In a decimal system, different units for a given kind of physical quantity are related by factors of 10, so that, within such a system, unit conversions involve the simple process of moving the decimal point to the right or to the left.<ref name="USAndMetricSystem">{{Citation |date=1997 |title=The United States and The Metric System (A Capsule History) |publisher=[[NIST]] |location=Gaithersburg, MD, USA |page=2 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/LC/nistlettercircular1136r1997.pdf |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416004850/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/LC/nistlettercircular1136r1997.pdf |archive-date=16 April 2020 |url-status=live}}</ref> So instead of relations like 1 mile {{=}} {{val|1760}} yards, as in the [[imperial and US customary measurement systems]] (which are not decimal), in the SI (which is decimal) 1 kilometre {{=}} 1000 metres. Here the kilometre is comparable in size to the mile ({{val|1|u=km}} ≈ {{val|0.6|u=mi}}) and the metre to the yard ({{val|1|u=m}} ≈ {{val|1.1|u=yd}}).}} and based on the metre{{efn|Or one of its decimal multiples or submultiples, like the centimetre.}} as the unit of length and either the kilogram{{efn|Or one of its decimal multiples or submultiples, like the gram.}} as the unit of mass or the [[kilogram-force]]{{efn|Or one of its decimal multiples or submultiples, like the gram-force.}} as the unit of force.}} ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮਾਪ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।<ref name="SIBrochure9thEd" />{{rp|page=123}}<ref name="Curtin Distance in McColl Encyclopedia of World Geography">{{cite encyclopedia|last=Curtin|first=Kevin M.|editor-last1=McColl|editor-first1=R. W.|encyclopedia=Encyclopedia of World Geography|title=Distance|date=14 May 2014|volume=1|publisher=Facts on File, an imprint of [[Infobase Publishing]]|location=New York, NY|isbn=978-0-8160-7229-3|language=en}}</ref><ref name="NPL Measure of all things">{{cite web |title=The measure of all things |url=https://www.npl.co.uk/measure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128105204/https://www.npl.co.uk/measure/ |archive-date=28 November 2020 |access-date=7 October 2021 |website=NPL Website |publisher=[[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory, UK]] |language=en |ref=NPL Measure of all things}}</ref> ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਪ 'ਤੇ ਜਨਰਲ ਕਾਨਫਰੰਸ (CGPM{{efn|name="French CGPM"|From [[French language|French]]: ''Conférence générale des poids et mesures.''}}) ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ<ref name="FR Interpretation of the SI">{{cite journal|date=16 May 2008|title=Interpretation of the International System of Units (the Metric System of Measurement) for the United States|url=https://www.federalregister.gov/documents/2008/05/16/E8-11058/interpretation-of-the-international-system-of-units-the-metric-system-of-measurement-for-the-united|journal=[[Federal Register]]|publisher=[[ National Institute of Standards and Technology]]|volume=73|page=28432|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816003324/https://www.federalregister.gov/documents/2008/05/16/E8-11058/interpretation-of-the-international-system-of-units-the-metric-system-of-measurement-for-the-united|archive-date=16 August 2017|access-date=6 December 2022|url-status=live}}</ref> ਜਾਂਦਾ ਹੈ{{efn|name="CGPM briefly explained"|This is an international organization with{{efn|{{as of|2021|01|19|post=.}}}} [[General Conference on Weights and Measures#Member States|63 member states]] and 39 Associate States and Economies of the General Conference.{{efn|name=Economies of the General Conference|The latter group includes [[economic union]]s such as the [[Caribbean Community]] (CARICOM).}}<ref name="BIPM CGPM Members">{{cite web |url=https://www.bipm.org/en/about-us/member-states/#MS|title=Member States |publisher=[[BIPM]] |date=2021 |access-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019213407/https://www.bipm.org/en/member-states |archive-date=19 October 2021 |url-status=live }}</ref> It was established in 1875 under the terms of the [[Metre Convention]].<ref name="FR Interpretation of the SI"/><ref name="Metre Convention">{{citation |title=The Metre Convention |publisher=[[International Bureau of Weights and Measures]] |date=22 October 2021 |url=https://www.bipm.org/documents/20126/44107685/metre-convention.pdf| archive-url = https://web.archive.org/web/20211008110435/https://www.bipm.org/documents/20126/44107685/metre-convention.pdf |archive-date=8 October 2021 |url-status=live}}</ref>}}, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜੇ{{efn|Here 'official status' means that the SI is recognized in ''some'' way by the laws and regulations of the country. In many countries, this means that using the SI units is mandatory for most commercial and administrative purposes (e.g. [[European units of measurement directives|in the European Union]]). On the other hand, when it comes to the US, 'official status' means that federal law ''specifically'' allows, but doesn't ''require,'' the SI units to be used.{{efn|name=15 U.S.C. § 204|''It shall be lawful throughout the United States of America to employ the weights and measures of the metric system; and no contract or dealing, or pleading in any court, shall be deemed invalid or liable to objection because the weights or measures expressed or referred to therein are weights or measures of the metric system.'' ({{USC|15|204}})}} In fact, federal law even states that it is ''the declared policy of the United States to designate the metric system of measurement as the preferred system of weights and measures for United States trade and commerce'' ({{USC|15|205b}}).<br />See [[metrication]] for more information.}} ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਪ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਨੋਟ == {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} 2emfjpp0qqs8z2c5kdp9go7j3u24dz8 0 152949 851280 843437 2026-11-03T14:43:26Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851280 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਅਮੀਨਾ ਸ਼ਾਹ | image = Amina_Shah_(writer_and_storyteller).jpg | image_size = 220px | caption = | pseudonym = | birth_date = {{Birth-date|31 ਅਕਤੂਬਰ 1918}} | birth_place = ਐਡਿਨਬਰਗ, [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] | death_date = 19 ਜਨਵਰੀ 2014 | death_place = ਗੋਲਡਰਸ ਗ੍ਰੀਨ, [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | occupation = ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ | nationality = ਅਫਗਾਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ | period = | genre = | subject = | movement = | spouse = | partner = | relatives = }} '''ਅਮੀਨਾ ਸ਼ਾਹ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Amina Shah;''' 31 ਅਕਤੂਬਰ 1918 – 19 ਜਨਵਰੀ 2014), ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ '''ਅਮੀਨਾ ਮੈਕਸਵੈੱਲ-ਹਡਸਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ [[ਪਰੀ ਕਥਾ|ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰ ਸੀ,<ref name="Smoley">{{Cite book|title=Hidden Wisdom|url=https://archive.org/details/hiddenwisdomguid0000smol|last=Smoley|first=Richard|last2=Kinney, Jay|publisher=Quest Books|year=2004|isbn=0-8356-0844-1|location=Wheaton, IL/Chennai, India|pages=[https://archive.org/details/hiddenwisdomguid0000smol/page/244 244]}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ [[College of Storytellers|ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਲਜ]] ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ। ਉਹ ਸੂਫੀ ਲੇਖਕਾਂ [[ਇਦਰੀਸ ਸ਼ਾਹ]] ਅਤੇ ਉਮਰ ਅਲੀ-ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿਰਦਾਰ ਇਕਬਾਲ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਾਇਰਾ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਲੁਈਜ਼ਾ ਸ਼ਾਹ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਔਰਤ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਭਤੀਜਾ ਯਾਤਰਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਤਾਹਿਰ ਸ਼ਾਹ ਹੈ। ਸਫੀਆ ਸ਼ਾਹਅਤੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਾਇਰਾ ਸ਼ਾਹ ਉਸਦੀਆਂ ਭਤੀਜੀਆਂ ਹਨ। == ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਸਆਦਤ ([[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਸੱਯਦ) ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ [[ਕਾਬੁਲ]] ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਘਮਾਨ ਵਿਖੇ ਸੀ।<ref name="Kent">{{Cite web |last=Moorhouse |first=Geoffrey |date=26 October 2003 |title=From Kent to Kabul |url=https://www.nytimes.com/2003/10/26/books/from-kent-to-kabul.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305195910/http://www.nytimes.com/2003/10/26/books/from-kent-to-kabul.html |archive-date=5 March 2018 |access-date=23 September 2008 |website=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="IAN">{{Cite book|title=In Arabian Nights|year=2008|url=https://archive.org/details/inarabiannightsc0000shah|last=Shah|first=Tahir|isbn=978-0-553-80523-9}}</ref> ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਸੱਯਦ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਧਾਨਾ ਦੇ [[ਨਵਾਬ]] ਸਨ।<ref>Bashir M. Dervish: "Idris Shah: a contemporary promoter of Islamic Ideas in the West" in: Islamic Culture – an English Quarterly Vol. </ref> ਰਿਆਸਤ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਜਾਨ-ਫਿਸ਼ਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ-ਜਨਮ ਯੋਧਾ-ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, [[ਬੇਗਮ ਸਮਰੂ]] ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Saira">{{Cite book|url=https://archive.org/details/storytellersdaug00sair|title=The Storyteller's Daughter|last=Shah|first=Saira|publisher=Anchor Books|year=2003|isbn=1-4000-3147-8|location=New York, NY|url-access=registration}}</ref> ਇੱਕ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸੱਤਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।<ref>First book 1938, most recent due out with I. B. Tauris in 2009</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]], ਸਾਰਾਵਾਕ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਆਊਟਬੈਕ, [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੈ ਗਈਆਂ। [[ਡੋਰਿਸ ਲੈਸਿੰਗ|ਡੌਰਿਸ ਲੈਸਿੰਗ]], ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਦਰੀਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸੂਫੀਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਧਿਆਪਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਮੀਨਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ''ਚਾਰ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ'' ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਿਖੀ।<ref name="Galin">{{Cite book|title=Between East and West: Sufism in the Novels of Doris Lessing|url=https://archive.org/details/betweeneastwests0000gali|last=Galin|first=Müge|publisher=State University of New York Press|year=1997|isbn=0-7914-3383-8|location=Albany, NY|pages=[https://archive.org/details/betweeneastwests0000gali/page/20 20]–21, 100}}</ref> ਅਮੀਨਾ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਮੀਨਾ ਮੈਕਸਵੈੱਲ-ਹਡਸਨ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਦੀ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 19 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਗੋਲਡਰਸ ਗ੍ਰੀਨ, ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]] 4ne9do6mulrgp3nwsmqjlebtzx7kh4k 0 153361 851268 842293 2026-11-03T14:13:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851268 wikitext text/x-wiki '''ਮਨੋਹਰਾ''' [[ਜਾਤਕ|ਜਾਤਕ ਕਥਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿੰਨਰੀ (ਅੱਧੀ ਔਰਤ, ਅੱਧਾ ਪੰਛੀ) ਨਾਇਕਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਮਨੋਹਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੁਧਾਨਾ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>Schiefner, Anton; Ralston, William Shedden. ''Tibetan tales, derived from Indian sources''. London, K. Paul, Trench, Trübner & co. ltd. 1906. pp. xlviii-l and 44-74.</ref> ਦੰਤਕਥਾ ਦਿਵਯਵਾਦਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਰੋਬੋਦੁਰ ਵਿਖੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਰਾਹਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=5 February 2003 |title=The Story of Prince Sudhana and Manohara |url=http://www.borobudur.tv/avadana_05.htm |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20030205011309/http://www.borobudur.tv/avadana_05.htm |archive-date=5 February 2003}}</ref> ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਿਆਂਮਾਰ, ਕੰਬੋਡੀਆ,<ref>{{Cite journal|last=Porée-Maspero|first=Eveline|date=1962|title=III. Le cycle des douze animaux dans la vie des Cambodgiens|journal=Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient|volume=50|issue=2|pages=311–365|doi=10.3406/befeo.1962.1536}}</ref> ਥਾਈਲੈਂਡ, ਲਾਓਸ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ|ਉੱਤਰੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Jaini|first=Padmanabh S.|date=1966|title=The Story of Sudhana and Manoharā: An Analysis of the Texts and the Borobudur Reliefs|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|volume=29|issue=3|pages=533–558|doi=10.1017/S0041977X00073407|jstor=611473}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yousof|first=Ghulam-sarwar|date=1 January 1982|title=Nora Chatri in Kedah: A Preliminary Report|journal=Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society|volume=55|issue=1 (242)|pages=53–61|jstor=41492911}}</ref> 1450-1470 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਚਿਆਂਗਮਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ/ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਪੰਨਸਜਾਤਕ, [[ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਾਲੀ]] ਪਾਠ, ਸੁਧਨਾ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Terrai|first=G.|date=1956|title=VI. Samuddaghosajâtaka. Conte pâli tiré du Pannâsajataka|journal=Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient|volume=48|issue=1|pages=249–351|doi=10.3406/befeo.1956.1291}}</ref> [[ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਸੰਸਕਰਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, [[ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਜਪਾਨ]], [[ਕੋਰੀਆ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ|ਕੋਰੀਆ]], ਅਤੇ [[ਵੀਅਤਨਾਮ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਰਡ ਦੀ ਚੀਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਉੱਡ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਫੜੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਬੰਧਕ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ-ਨਾਇਕ। ). ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਇਕਾ ਨੇ ਕੁਝ ਜਾਦੂਈ ਚੀਜ਼ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਡਣ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉੱਡ ਗਈ; ਆਪਣੀ ਉੱਡਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ। == ਸੰਖੇਪ == ਮਨੋਹਰਾ, ਕਿਮਨਾਰਾ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ, [[ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ|ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ']] ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਦੂ ਦੀ ਫਾਹੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੁਧਾਨਾ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਆਦਿਤਯਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਚੰਦਰਦੇਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਧਾਨਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੰਚਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਰਸ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਨੋਹਰਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਡ ਕੇ ਕਿਮਨਾਰਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਕਿਮਨਾਰਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੁਧਾਨਾ ਉਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰ ਸਕੇ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੁਧਾਨਾ ਪੰਚਾਲਾ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੋਂ, ਉਹ ਕਿਮਨਾਰਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲ, ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਧਾਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇੱਕ [[ਯਕਸ਼]] (ਓਗਰੇ), ਅੱਗ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਔਖੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਿਮਨਾਰਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ, ਸੁਧਾਨਾ ਨੂੰ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬੈਂਚ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ। ਅੰਤਮ ਟੈਸਟ ਇਹ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਹਰਾ ਸੱਤ ਸਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਕਿਮਨਾਰਾ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋੜਾ ਪੰਚਾਲਾ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਨੁਕੂਲਤਾਵਾਂ == ਜੇਮਸ ਆਰ. ਬਰੈਂਡਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੋਹਰਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।<ref>Brandon, James R. ''Theatre in Southeast Asia''. Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1974 [1967]. pp. 23-24. {{ISBN|0-674-87587-7}}.</ref> ਮਨੋਰਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਰਮਾ ([[ਮਿਆਂਮਾਰ]]) ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ''ਮਨਨਹੂਰੀ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੌਂ ਸ਼ਾਹੀ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ "ਕੰਬੇਦਾਰ ਗੰਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਟੀ", "ਤਰਲ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ" ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਂਬਾ" ਅਤੇ ਇੱਕ "ਬੇਲੂ"। ਉਸ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੁਧਾਨਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਥੁਡਾਨੂ" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਾਇਂਟਸਾ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ।<ref>{{Cite journal|last=Smith|first=J.|year=1839|title=Specimen of the Burmese Drama|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40036632|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|volume=8|issue=91|pages=535–551}}</ref> ਇਸ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉੱਡਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੋਹਰਾ ਵਰਗੀ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਸਲਿੱਪਕਨੋਟ ਦੁਆਰਾ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Hartland|first=E. Sidney|date=1888|title=The Physicians of Myddfai|url=https://archive.org/details/sim_archaeological-review_1888-09_2_1/page/n27|journal=The Archaeological Review|volume=1|issue=1|pages=24–32|jstor=24707779}}</ref> ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ''ਕੇਵ ਮੋਨੋਰਾ'' ਅਤੇ ''ਪ੍ਰਾਹ ਸੋਥੋਨ'' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Porée-Maspero, Eveline. ''Étude sur les rites agraires des Cambodgiens''. Tome I. École Pratique de Hautes Studes - Paris. Paris: Mouton & Co./La Haye. 1962. pp. 657-658.</ref> ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਧੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ''ਸੁਚਾਂਦਰੀਮਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿੰਨਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ'' ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਜੋੜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹੋਨਾਰਾ ਅਤੇ ਸੁਧਾਨੁਸ਼ਾ ਸੀ।<ref>Mitra, Rājendralāla, Raja; Asiatic Society. ''The Sanskrit Buddhist literature of Nepal''. Calcutta: Asiatic Society of Bengal. 1882. pp. 129-131.</ref> ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ, ''ਕਿੰਨਰੀ ਅਵਦਾਨਾ'', ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉੱਤਪਾਲ ਇੱਕ ਕਿੰਨਰੀ (ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਫਾਹੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਸਤੀਨਾ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੁਧਾਨਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Mitra, Rājendralāla, Raja; Asiatic Society. ''The Sanskrit Buddhist literature of Nepal''. Calcutta: Asiatic Society of Bengal. 1882. pp. 62-63.</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ''ਸੁਧਾਨੁ'' ਅਤੇ ਕਿੰਨਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ''ਮਨੋਹਰਾ, ਰਾਜਾ ਡ੍ਰੂਮਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ''।<ref>''The Mahavastu''. Volume II. Translated from the Buddhist Sanskrit by J. J. Jones. London: Luzac and Company LTD. 1952. pp. 91-111.</ref> ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]] ਵਿੱਚ ''ਸਿਥੋਨ ਅਤੇ ਮਾਨੋਲਾ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Diamond|first=Catherine|date=February 2005|title=Red Lotus in the Twenty-First Century: Dilemmas in the Lao Performing Arts|journal=New Theatre Quarterly|volume=21|issue=1|pages=34–51|doi=10.1017/S0266464X04000326}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਮਨੋਹਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸੁਧਾਨਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਮਨੋਰਾ<ref>{{Cite journal|last=Plowright|first=Poh Sim|date=November 1998|title=The Art of Manora: an Ancient Tale of Feminine Power Preserved in South-East Asian Theatre|url=https://archive.org/details/sim_new-theatre-quarterly_1998-11_14_56/page/n78|journal=New Theatre Quarterly|volume=14|issue=56|pages=373–394|doi=10.1017/S0266464X00012458}}</ref> ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Sooi-Beng|first=Tan|date=1988|title=The Thai 'Menora' in Malaysia: Adapting to the Penang Chinese Community|journal=Asian Folklore Studies|volume=47|issue=1|pages=19–34|doi=10.2307/1178249|jstor=1178249}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਹੰਸ ਮੇਡਨ * ਕਿੰਨਰੀ * ਹਾਗੋਰੋਮੋ (ਖੇਡ) * ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਗੋਹੇ * ਮੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ * ਮੇਨੋਰਾ, [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * {{Cite journal|last=Jaini|first=Padmanabh S.|date=1966|title=The Story of Sudhana and Manoharā: An Analysis of the Texts and the Borobudur Reliefs|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|volume=29|issue=3|pages=533–558|doi=10.1017/S0041977X00073407|jstor=611473}} * Schiefner, Anton; Ralston, William Shedden. ''Tibetan tales, derived from Indian sources''. London, K. Paul, Trench, Trübner & co. ltd. 1906. pp. xlviii-l and 44–74. * {{refbegin}} * {{cite journal|last1=Bailey|first1=H. W.|date=1966|title=The Sudhana Poem of Ṛddhiprabhāva|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|volume=29|issue=3|pages=506–532|doi=10.1017/S0041977X00073390|jstor=611472|s2cid=170831109}} * {{cite book|title=Multilingualism and History of Knowledge: Vol. I: Buddhism among the Iranian Peoples of Central Asia|last1=De Chiar|first1=Matteo|date=2013|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|isbn=978-3-7001-7274-1|pages=71–102|chapter=The Two Recensions of the Khotanese Sudhanāvadāna|doi=10.2307/j.ctt1vw0pkz.7|jstor=j.ctt1vw0pkz.7}} * {{cite book|title=Multilingualism and History of Knowledge: Vol. I: Buddhism among the Iranian Peoples of Central Asia|last1=Degener|first1=Almuth|date=2013|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|isbn=978-3-7001-7274-1|pages=103–130|chapter=Mighty Animals and Powerful Women: On the Function of Some Motifs from Folk Literature in the Khotanese Sudhanavadana|doi=10.2307/j.ctt1vw0pkz.8|jstor=j.ctt1vw0pkz.8}} * {{cite journal|last1=Dezső|first1=Csaba|date=2014|title=Inspired Poetry: Śāntākaragupta's Play on the Legend of Prince Sudhana and the Kinnarī|journal=Indo-Iranian Journal|volume=57|issue=1/2|pages=73–104|doi=10.1163/15728536-05701016|jstor=24665889|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Foucher|first1=A.|date=1909|title=Notes d'archéologie bouddhique|journal=Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient|volume=9|issue=1|pages=1–50|doi=10.3406/befeo.1909.1911}} * {{cite thesis|last1=Ginsburg|first1=Henry|title=The Sudhana-Manohara tale in Thai: A comparative study based on two texts from the National Library, Bangkok and Wat Machimawat, Songkhla.|date=1971|doi=10.25501/SOAS.00029528|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Simmonds|first1=E. H. S.|date=1967|title='Mahōrasop' in a Thai Manōrā Manuscript|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|volume=30|issue=2|pages=391–403|doi=10.1017/S0041977X00062297|jstor=611002|s2cid=177913499}} * {{cite journal|last1=Simmonds|first1=E. H. S.|date=1971|title='Mahōrasop' II: The Thai National Library Manuscript|url=https://archive.org/details/bulletin-soas_1971_34_1/page/119|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|volume=34|issue=1|pages=119–131|doi=10.1017/S0041977X00141618|jstor=614627|s2cid=162819400}} {{refend}}{{Cite conference|last=Toshiharu|first=Yoshikawa|year=1984|title=A Comparative Study of the Thai, Sanskrit, and Chinese Swan Maiden|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf4/toshiharu1984comparative.pdf|conference=International Conference on Thai Studies|publisher=Chulalongkorn University|pages=197–213|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315124011/http://sealang.net/sala/archives/pdf4/toshiharu1984comparative.pdf|archive-date=2022-03-15|access-date=2023-02-21|url-status=dead}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ]] eqhpf5abeukluer8hwv267pom21nsfi 0 154766 851281 850573 2026-11-03T14:45:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851281 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਾਵੰਸ਼''' (ਅਰਥ: 'ਮਹਾਨ ਇਤਹਾਸ', [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: <span>ਗ੍ਰੇਟ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ;</span> [[ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਾਲੀ]]: ''මහාවංස'' ਮਹਾਵੰਸ) (5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ) [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ [[ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਾਲੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਲ ਹੈ।<ref name="Sen1999">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&pg=PA91|title=Ancient Indian History and Civilization|last=Sailendra Nath Sen|date=1 January 1999|publisher=New Age International|isbn=978-81-224-1198-0|page=91}}</ref> ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਦੇ ਮਹਾਸੇਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ (302 ਈਸਵੀ) ਤੱਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 543 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ (277-304 ਸੀਈ) ਤੱਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਦੇ ਮਹਾਵਿਹਾਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਭਿਖਸ਼ੂ|ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ]] ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ, ਅਸਲ ਪੱਤਾ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=25 Feb 2021 |title=Ola-leaf Mahavamsa to be declared a World Heritage |url=https://www.dailynews.lk/2021/02/25/local/242520/ola-leaf-mahavamsa-be-declared-world-heritage |website=Daily News}}</ref> == ਸਮੱਗਰੀ == ਮਹਾਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:<ref name="Hinüber_Pali_handbook">{{Cite book|title=A Handbook of Pali Literature|last=Von Hinüber|first=Oskar|date=1997|publisher=Munishiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|isbn=81-215-0778-2|edition=1st Indian|location=New Delhi|pages=87–93|language=en|author-link=Oskar von Hinüber}}</ref> * '''ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ:''' ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਟਾਪੂ 'ਤੇ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੌਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬੁੱਧ ਨੇ ਯੱਕਾ (ਯਕਸ਼ਾਂ) ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੋਧੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇਗਾ। ਪਾਲੀ ਕੈਨਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * '''ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ:''' ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੂਚੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹਨ। * '''ਬੋਧੀ ਸੰਘ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ:''' ਮਹਾਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਭਾਗ ਸਮਰਾਟ [[ਅਸ਼ੋਕ]] ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਮਿਸ਼ਨ, [[ਬੋਧੀ ਰੁੱਖ|ਬੋਧੀ ਦੇ ਰੁੱਖ]] ਦੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਹਾਵਿਹਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਨਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੋਧੀ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੋਧੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। * '''ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਇਤਹਾਸ:''' ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਮਹਾਸੇਨਾ ਦੇ ਰਾਜ, ਯੁੱਧਾਂ, ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ, ਸਟੂਪਾਂ ਅਤੇ ਰਿਲੀਕੁਰੀਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਹਾਲਾ ਰਾਜਾ ਦੱਤਾਗਮਣੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਹਮਲਾਵਰ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਏਲਾਰਾ ( ''ਦੀਪਵੰਸਾ'' ਵਿੱਚ 13 ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਵਿੱਚ 861 ਆਇਤਾਂ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਇਤਹਾਸ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Hinüber_Pali_handbook"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ''ਦੀਪਵੰਸਾ'' ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਭਯਾਗਿਰੀ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ''ਮਹਾਵੰਸਾ'' ਮਹਾਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Hinüber_Pali_handbook"/> == ਇਤਿਹਾਸ == ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਮਹਾਂ ਵਿਹਾਰਿਆ ਦੇ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੇ ਤੀਸਰੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਟਾਪੂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਧਾਤੁਸੇਨਾ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਕਲਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਅੱਥਕਥਾ'' (ਕਈ ਵਾਰ ''ਸਿਨਹਾਲਥਕਥਾ'' ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੰਹਲਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਨ।{{Sfn|Oldenberg|1879}}{{Page needed|date=February 2016}} ''ਦੀਪਵੰਸਾ'' (ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ) "ਆਈਲੈਂਡ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲਜ਼" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਮਹਾਵੰਸਾ'' 'ਤੇ ''ਅੱਥਕਥਾ ਦੀ'' ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਦੀ ਰਚਨਾ ''ਮਹਾਵੰਸਾ-ਟਿਕਾ'' ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨਨਾਮ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਭਿਕਸ਼ੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਹਾਨਮਾ ਨੂੰ ਆਮ [[Dighasanda|ਦੀਘਾਸੰਦ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।<ref name="Hinüber_Pali_handbook"/> ਮਹਾਨਮਾ ਨੇ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਅਤੇ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਇਤਹਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ''ਦੀਪਵੰਸਾ'' ਜਾਂ ਸਿਨਹਾਲੀ ਅੱਥਕਥਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Hinüber_Pali_handbook" /> [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਲੋਕ|ਸਿੰਹਲਾ]] ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਾਲੀਅਮ, ''ਕੁਲਾਵਮਸਾ'' "ਲੇਸਰ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ", ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1815 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਕਬਜ਼ੇ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ''ਕੁਲਵੰਸਾ ਨੂੰ'' ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ * [[ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰ|ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} === ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ === * {{Cite book|title=Encyclopaedia of Pali Literature|last=Tripathi|first=Sridhara|year=2008|volume=1}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LEn9i9pnRHEC&pg=PR16|title=Dictionary of Pali Proper Names|last=Malalasekera|first=Gunapala Piyasena|publisher=Asian Educational Services|year=2003|isbn=978-81-206-1823-7|author-link=Gunapala Piyasena Malalasekera}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K1lCQT_-k6MC&pg=PA8|title=Dipavamsa|last=Oldenberg|first=Hermann|publisher=Asian Educational Services|year=1879|isbn=978-81-206-0217-5}} * {{Cite book|title=A Handbook of Palic Literature|last=von Hinüber|first=Oskar|year=1997|isbn=81-215-0778-2|location=India|language=en|author-link=Oskar von Hinüber}} * {{Cite journal|last=Murphey|first=Rhodes|date=February 1957|title=The Ruin of Ancient Ceylon|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1957-02_16_2/page/n4|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Association for Asian Studies|volume=16|issue=2|pages=181–200|doi=10.2307/2941377|jstor=2941377}} * {{Cite journal|last=Kosuta|first=Matthews|author-link=Matthew Kosuta|year=2019|title=King Naresuan's Victory in Elephant Duel|journal=Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia|publisher=ISEAS - Yusof Ishak Institute|volume=34|issue=3|pages=578–606|doi=10.1355/sj34-3d|jstor=26798885|jstor-access=free}} * {{Cite journal|last=Matthews|first=Bruce|year=1979|title=The Problem of Communalism in Contemporary Burma and Sri Lanka}} * {{Cite journal|last=MacLaughlin|first=Raul|title=Ancient Contacts: The Roman Emperor and the Sinhalese King|journal=Classics Ireland}} * {{Cite journal|last=Shtrathern|first=Alan|year=2014|title=Vijaya and Romulus: Interpreting the Origin myths of Sri Lanka and Rome|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=24|issue=1|pages=51–73|jstor=43307281|jstor-access=free}} * {{Cite journal|last=Blackburn|first=M.|year=2015|title=Buddhist Connections in the Indian Ocean: Changes in Monastic Mobility, 1000-1500|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=58|issue=3|pages=237–266|doi=10.1163/15685209-12341374}} === ਸੰਸਕਰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ === * Geiger, Wilhelm; Bode, Mabel Haynes (transl.); Frowde, H. (ed.): [https://archive.org/stream/mahavamsagreatch00geigrich#page/n5/mode/2up The Mahavamsa or, the great chronicle of Ceylon], London: Pali Text Society 1912. * Guruge, Ananda W.P.: ''Mahavamsa.'' Calcutta: M. P. Birla Foundation 1990 (''Classics of the East''). * Guruge, Ananda W. P. Mahavamsa: The Great Chronicle of Sri Lanka, A New Annotated Translation with Prolegomena, ANCL Colombo 1989 * Ruwan Rajapakse, ''Concise Mahavamsa'', Colombo, Sri Lanka, 2001 * Sumangala, H.; Silva Batuwantudawa, Don Andris de: ''The Mahawansha from first to thirty-sixth Chapter.'' ''Revised and edited, under Orders of the Ceylon Government by H. Sumangala, High Priest of Adam's Peak, and Don Andris de Silva Batuwantudawa, Pandit.'' Colombo 1883. * Turnour, George (C.C.S.): ''The Mahawanso in Roman Characters with the Translation Subjoined, and an Introductory Essay on Pali Buddhistical Literature.'' ''Vol. I containing the first thirty eight Chapters.'' Cotto 1837. ; ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਸਿੰਹਲੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਨੁਵਾਦ * Upham, Edward (ed.): ''The Mahavansi, the Raja-ratnacari, and the Raja-vali : forming the sacred and historical books of Ceylon; also, a collection of tracts illustrative of the doctrines and literature of Buddhism: translated from the Singhalese''. London : Parbury, Allen, and Co. 1833; [[iarchive:mahvansirj01uphauoft|vol. 1]], [[iarchive:mahvansirj02uphauoft|vol. 2]], [[iarchive:mahvansirj03uphauoft|vol. 3]] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://lakdiva.org/mahavamsa/ ''ਮਹਾਵੰਸ਼'' ਦਾ ਗੀਗਰ/ਬੋਡ ਅਨੁਵਾਦ] * [http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php ''ਮਹਾਵੰਸਾ'': ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224090046/http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php |date=2010-02-24 }} * [http://mahavamsa.org/mahavamsa/simplified-version/ "ਸੰਖੇਪ ''ਮਹਾਵੰਸਾ'' "] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਦਾ ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਸਕਰਣ: ਰੁਵਾਨ ਰਾਜਪਕਸੇ, PE (2003)। ''ਸੰਖੇਪ ਮਹਾਵੰਸਾ: ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ'' । ਮੈਪਲਵੁੱਡ, ਐਨ.ਜੇ : ਰੁਵਾਨ ਰਾਜਪਕਸ਼ੇ।{{ISBN|0-9728657-0-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-9728657-0-5|0-9728657-0-5]] . * [https://web.archive.org/web/20250807123425/https://mahavamsa.org/history-of-sri-lanka/ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ] * [http://www.tipitaka.org/deva/ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪਾਲੀ ਪਾਠ (अन्य > महावंस > पथमपरिच्छेद ਤੋਂ तिसट्ठीम परिच्छेद )] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਤਾਬਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਬੋਧੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧੀ ਕਵਿਤਾ]] ntu72ej6h5hpa4ln0f7iqpr9gtm8mgj 0 154849 851258 645101 2026-11-03T13:45:46Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851258 wikitext text/x-wiki '''ਅਮਰਾਵਤੀ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜ ਦੇ ਪਲਨਾਡੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ]] ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref name="nickname">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ak1zCQAAQBAJ&q=278|title=Trends, Challenges & Innovations in Management - Volume III|last=Miryala|first=Dr Ramesh Kumar|date=2015|publisher=Zenon Academic Publishing|page=278|language=en|access-date=3 June 2019}}</ref> ਇਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ,<ref name="village">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook : Guntur |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2817_PART_A_DCHB_GUNTUR.pdf |access-date=3 June 2019 |website=Census of India |publisher=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh |pages=5,328–329}}</ref> ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਨਵੀਂ [[ਅਮਰਾਵਤੀ (ਰਾਜਧਾਨੀ )|ਅਮਰਾਵਤੀ]] {{Convert|35|km|abbr=on}} ਵਿਖੇ ਹੈ। ਪੂਰਬ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/After-18-centuries-Amaravati-set-to-become-a-capital-again/articleshow/49489009.cms|title=After 18 centuries, Amaravati set to become a 'capital' again|date=22 October 2015|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025011007/https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-18-centuries-Amaravati-set-to-become-a-capital-again/articleshow/49489009.cms|archive-date=25 October 2015}}</ref> ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਜਾ ਵਸੀਰੈੱਡੀ ਵੈਂਕਟਾਦਰੀ ਨਾਇਡੂ ਦੁਆਰਾ 1790 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ|ਜ਼ਮੀਨੀ]] ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚਿੰਤਪੱਲੀ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਮਰਾਵਤੀ ਸਟੂਪਾ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/This-Raja-knows-how-to-hold-the-fort/articleshow/54510567.cms This Raja knows how to hold the fort], The Times of India, 25 September 2016.</ref>{{Sfn|Ramaswami, Indian Monuments|1971}} ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਤਵਾਹਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਧਨਯਕਾਟਕ (ਹੁਣ ਧਾਰਣੀਕੋਟਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/the-capital-of-satavahanas-has-come-a-full-circle/article7780738.ece|title=The capital of Satavahanas has come a full circle|last=V.Rishi Kumar|date=23 January 2018|work=The Hindu Business Line|access-date=8 May 2019|language=en}}</ref> ਪਿੰਡ ਦਾ ਅਮਰਲਿੰਗੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ [[ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂਆਂ]] ਲਈ ਪੰਚਰਾਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੋਧੀ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਮਰਾਵਤੀ ਸਟੂਪ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=Buddha – Amaravathi |url=http://www.ancientindia.co.uk/buddha/explore/intro.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004154833/http://www.ancientindia.co.uk/buddha/explore/intro.html |archive-date=4 October 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forget the Kohinoor, could we have the Amaravathi Stupa sculptures back please? |url=http://scroll.in/article/807101/forget-the-kohinoor-could-we-have-the-amaravati-stupa-sculptures-back-please |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802170353/http://scroll.in/article/807101/forget-the-kohinoor-could-we-have-the-amaravati-stupa-sculptures-back-please |archive-date=2 August 2017}}</ref> ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਧਿਆਨ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ [[ਬੁੱਧ]] ਦੀ ਮੂਰਤੀ। ਧਿਆਨ ਆਸਣ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੀ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਔਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ (HRIDAY) ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=21 January 2015 |title=Heritage City Development Scheme (HRIDAY) launched : Centre to fund entire expenditure |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114843 |access-date=8 May 2019 |website=pib.nic.in |publisher=Ministry of Housing & Urban Affairs, India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spotlight to shift on intangible heritage |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/Spotlight-to-shift-on-intangible-heritage/article16087499.ece |access-date=7 August 2017}}</ref> == ਵ੍ਯੁਤਪਤੀ == ਅਮਰਾਵਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ''ਅਮਰਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨ'' ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-08-13/A-river-of-talent/248374|title=A river of talent|last=Ravikumar|first=Aruna|date=13 August 2016|work=The Hans India|access-date=1 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802164732/http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-08-13/A-river-of-talent/248374|archive-date=2 August 2017|language=en}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ''ਧਨਯਕਾਟਕ'' ਅਤੇ ''ਆਂਧਰਾਨਗਰੀ'' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="nickname" /> === ਮਹਾਨ ਸਤੂਪ ਜਾਂ ਮਹਾਚੈਤੀ === ਅਮਰਾਵਤੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕ ਮਹਾਚੈਤਯ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਜੋ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸਾਈਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ [[ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ|ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੇ]] ਕਾਲਚੱਕਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਕਾਲਚਕ੍ਰ ਮਹਾਸਮਾਲਨਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। == ਭੂਗੋਲ == ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ{{Coord|16.579444|N|80.311111|E|}} ਇਹ {{Convert|1524|ha|abbr=on}} ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == [[ਤਸਵੀਰ:Amaravati_gram_panchayat_office.jpg|alt=|thumb| ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦਫ਼ਤਰ]] {{As of|2011}} [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ|Census of India]], the town had a population of 13,400 with 3,316 households. The total population constitute, 6,432 males and 6,958 females —a sex ratio of 1,082 females per 1,000 males. 1,321 children are in the age group of 0–6 years, of which 647 are boys and 674 are girls —a ratio of 1,042 per 1,000. The average literacy rate stands at 71.34% with 8,617 literates, higher than the state average of 67.41%<ref>{{Cite web |title=Literacy of AP (Census 2011) |url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf |archive-date=14 July 2014 |access-date=5 September 2014 |publisher=Official Portal of Andhra Pradesh Government |page=43}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} i4bwyb6mhnl6ejmzc64zvylyrcgs1rs 0 155027 851520 650893 2026-11-04T11:44:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851520 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Setani_ghat_hoshangabad.jpg|thumb|220x220px| ਹੋਸ਼ੰਗਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਸਹਿਤਾਨੀ ਘਾਟ]] '''ਸੇਠਾਨੀ ਘਾਟ''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾਪੁਰਮ ਵਿਖੇ [[ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ|ਨਰਮਦਾ]] ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਘਾਟ ਉਦੋਂ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਘਾਟਾਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਤੈਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਸ਼ੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਾਨਕੀਬਾਈ ਸੇਠਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਾਟ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਘਾਟ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਫੰਡਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਜਨਤਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} * ਗਜ਼ਟੀਅਰ, ਹੋਸ਼ੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.hindu.com/thehindu/gallery/0092/009201.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208100248/http://www.hindu.com/thehindu/gallery/0092/009201.jpg |date=2012-02-08 }} * https://web.archive.org/web/20070928223932/http://madhyapradeshtourism.com/site_seeing.asp?id=d22 * http://www.india9.com/i9show/31016.htm {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} n9nep0bt39rhrynmeakj3om9y2563el 0 155351 851240 654846 2026-11-03T12:13:02Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851240 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਅਬਾਦਗੜ੍ਹ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|32|6|N|75|36|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Punjab, India|Punjab]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Pathankot district|Pathankot]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_info1 = [[Punjabi language|Punjabi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = 145101[[Postal Index Number|PIN]] -->|= | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ਅਬਾਦਗੜ੍ਹ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=List of Villages and Towns in Punjab |url=http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/List_of_Villages/List_of_Villages_Alphabetical.aspx?cki=&ComboState_Code=03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805154037/http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/List_of_Villages/List_of_Villages_Alphabetical.aspx?cki=&ComboState_Code=03 |archive-date=5 August 2016 |access-date=25 November 2012}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 5n51a8fbcdxllzxfnab1n77q1okalhi 0 156490 851447 729819 2026-11-04T02:59:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851447 wikitext text/x-wiki '''ਵਿਨੀਤਾ ਅਗਰਵਾਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਦ ਸਿਲਕ ਆਫ਼ ਹੰਗਰ'' ਲਈ 2018 ਦੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ ਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਟੈਗੋਰ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਉਸਾਵਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.tagoreprize.com/advisory-board/ |title=Advisory Board – Tagore Prize |access-date=25 January 2021}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਵਿਨੀਤਾ ਅਗਰਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1965 ਨੂੰ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Cha">{{Cite web |date=March 2012 |title=Cha: An Asian Literary Journal |url=https://www.asiancha.com/content/view/1048/329/ |access-date=24 January 2021}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ [[ਆਣੰਦ, ਗੁਜਰਾਤ|ਆਨੰਦ]] ([[ਗੁਜਰਾਤ]] ), ਕਲਿਮਪੋਂਗ ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਐਪਟੈਕ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Marwar">{{cite web |title=Verses From the Heart |website=Marwar |date=25 January 2019 |url=https://www.marwar.com/verses-from-the-heart/ |access-date=24 January 2021 |archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201220191418/http://www.marwar.com/verses-from-the-heart/ |url-status=dead }}</ref> == ਕੰਮ == ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ''ਏਸ਼ੀਅਨਚਾ'', ਕਾਂਸਟੈਲੇਸ਼ਨਜ਼, ਦ ਫੌਕਸ ਚੇਜ਼ ਰਿਵਿਊ, ਪੀ ਰਿਵਰ ਜਰਨਲ, ਓਪਨ ਰੋਡ ਰਿਵਿਊ, ਸਟਾਕਹੋਮ ਲਿਟਰੇਰੀ ਰਿਵਿਊ, ਪੋਇਟਰੀ ਪੈਸੀਫਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref name="Mithila Review">{{Cite web |website=Mithila Review |title=Two Poems by Vinita Agrawal |url=https://mithilareview.com/agrawal_05_16/ |date=4 May 2016 |access-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213162538/https://mithilareview.com/agrawal_05_16/ |archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |url-status=dead}}</ref><ref name="New Indian Express 2020">{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2020/oct/22/wake-up-to-climate-change-2213422.html |title=Wake up to climate change |first=Tamanna S |last=Mehdi |website=New Indian Express |date=22 October 2020 |access-date=24 January 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਉਸਾਵਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="The Chakkar 2020"/> ਉਹ [[ਜਯੰਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]], [[ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ]] ਅਤੇ [[ਰੂਮੀ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਂਦ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref name="Marwar" /> ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ: ''ਦੋ ਪੂਰੇ ਚੰਦਰਮਾ'', ''ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇ ਗਏ'', ''ਲੰਮੀ ਖੁਸ਼ੀ'' ਅਤੇ ''ਭੁੱਖ ਦਾ ਰੇਸ਼ਮ''।<ref name="The Chakkar 2020">{{cite web |title=Open Your Eyes—Poetry’s Response to Climate Change |website=The Chakkar |date=19 October 2020 |url=https://www.thechakkar.com/home/golchakkar1|access-date=24 January 2021}}</ref> ''ਦੋ ਪੂਰੇ ਚੰਦਰਮਾ'' ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਹੋਂਦ, ਪਰਿਵਾਰ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="Setu 2019">{{cite web |title=Review of Two Full Moons by Vinita Agrawal|first=Priyadarshni|last=Nalini|author-link=Nalini Priyadarshni|magazine=Setu सेतु|date=May 2019|url=https://www.setumag.com/2019/05/review-of-two-full-moons-by-vinita.html|access-date=31 January 2021}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਓਪਨ ਯੂਅਰ ਆਈਜ਼: ਐਨਥੋਲੋਜੀ ਆਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 63 ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="New Indian Express 2020"/><ref name="Sen 2021">{{Cite web |last=Sen |first=Sudeep |title=Essay: Poetry for every day of the year, for all seasons |website=Hindustan Times |date=22 January 2021 |url=https://www.hindustantimes.com/books/essaypoetry-for-every-day-of-the-year-for-all-seasons-101611305166952.html |access-date=24 January 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤਾ ਪਾਲ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ''ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਇਟਰੀ ਦੀ ਯੀਅਰ ਬੁੱਕ, 2020-21 ਦਾ'' ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।<ref name="The Hindu 2021">{{cite news |title=Yearbook of Indian Poetry in English, 2020-21|newspaper=The Hindu|date=2021-07-04|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/yearbook-of-indian-poetry-in-english-2020-21/article35129146.ece|access-date=2021-09-19}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == * ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਰਿਵਿਊ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ 2011 ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੈੱਟ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ।<ref name="Cha" /> * ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (2015) ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਗਾਮਾਰਸ਼ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="Sivakumar 2015">{{Cite web |last=Sivakumar |first=Srividya |title=Running in Poetry: Of paintings in poetry |website=The Hindu |date=18 December 2015 |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/vinita-agrawals-poetry-is-about-emotions-and-instances-that-everyone-can-identify-with/article8004911.ece |access-date=24 January 2021}}</ref> * ਟਾਲਗ੍ਰਾਸ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ (2017) ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="Marwar"/> * ਪ੍ਰੋਵਰਸ ਪੋਇਟਰੀ ਇਨਾਮ (2017)।<ref name="Marwar" /> * ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (2018) ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ ਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Marwar"/><ref>{{Cite web|title=Shortlist year 2018. – Rabindranath Tagore Literary Prize|url=https://www.tagoreprize.com/shortlist-announcement/|access-date=24 January 2021}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] bqdnz73pj2et9zzic3f4vdlad9ybz08 0 156877 851424 706242 2026-11-04T01:18:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851424 wikitext text/x-wiki '''ਲੂਸੀ ਹੋਪ''' ਉਰਫ਼ ਲੂਸੀ '''ਗ੍ਰਾਹਮ''' <ref name="Hope">{{Cite news|url=https://www.evertonfc.com/news/3015710/evertons-lucy-graham-is-now-lucy-hope|title=Everton's Lucy Graham is now Lucy Hope!|date=11 January 2023|work=evertonfc.com|access-date=5 February 2023|publisher=Everton FC|archive-url=https://web.archive.org/web/20230303051714/https://www.evertonfc.com/news/3015710/evertons-lucy-graham-is-now-lucy-hope|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2023|url-status=dead}}</ref>ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1996ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ ਜੋ। ਉਹ ਏਵਰਟਨ ਲਈ FA WSL ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਫੋਰਫਰ ਫਾਰਮਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਹਿਬਰਨੀਅਨ, ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਮਾਲਬੈਕੇਨ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਸਿਟੀ ਲਈ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ == === ਫੋਰਫਰ ਫਾਰਮਿੰਗਟਨ (2012–2013) ਅਤੇ ਹਾਈਬਰਨੀਅਨ (2013–2015) === ਹੋਪ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਫੋਰਫਰ ਫਾਰਮਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |date=29 January 2012 |title=Forfar Farmington sign Scotland Under-17 midfielder Lucy Graham |url=http://www.scotzine.com/2012/01/forfar-farmington-sign-scotland-under-17-midfielder-lucy-graham/ |access-date=10 September 2018 |publisher=Scotzine |language= |archive-date=11 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911044442/http://www.scotzine.com/2012/01/forfar-farmington-sign-scotland-under-17-midfielder-lucy-graham/ |url-status=dead }}</ref> ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲੱਬ ਨੂੰ SWPL ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕੱਪ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਲੇਅਰਜ਼ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=9 November 2012 |title=Excited about the whole event - Lucy |url=https://www.womenssoccerscene.co.uk/womens-football-news-2012-2013/121109-07-womens-football-news.htm |access-date=10 September 2018 |publisher=Women's Soccer Scene |language= |archive-date=11 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911044438/https://www.womenssoccerscene.co.uk/womens-football-news-2012-2013/121109-07-womens-football-news.htm |url-status=dead }}</ref> 2013 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਿਬਰਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਫੋਰਫਰ ਫਾਰਮਿੰਗਟਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite web |date= |title=New Signing Lucy Graham interview |url=http://www.pitchero.com/clubs/hiberniangirlsladiesfc/news/new-signing-lucy-graham-interview-992571.html |access-date=10 September 2018 |publisher=Pitchero |language=}}</ref> === ਮਾਲਬੈਕੈਂਸ (2015) === ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋਪ ਨੇ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਲੱਬ ਮਾਲਬੈਕੇਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਹਿਬਰਨੀਅਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite web |date=25 July 2015 |title=Lucy Graham leaves Hibs Ladies for Mallbackens IF |url=https://www.edinburghnews.scotsman.com/sport/football/lower-leagues/lucy-graham-leaves-hibs-ladies-for-mallbackens-if-1-3840121 |access-date=10 September 2018 |publisher=Edinburgh Evening News |language=}}</ref> === ਹਾਈਬਰਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ (2016–2018) === ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਪ ਹਾਈਬਰਨੀਅਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ।<ref>{{Cite web |date=27 January 2016 |title=Ladies sign Lucy Graham |url=http://www.hibernianfc.co.uk/news/6122 |access-date=10 September 2018 |publisher=Hibernian F.C. |language= |archive-date=10 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910204135/http://www.hibernianfc.co.uk/news/6122 |url-status=dead }}</ref> 5 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਬਾਯਰਨ ਮਿਊਨਿਖ ਤੋਂ ਆਪਣੀ UEFA ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਟੀਮ 6-0 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=6 October 2016 |title=Hibernian 0-6 Bayern Munich - UEFA Womens' Champions League: Bayern outclass a committed Hibs side |url=https://www.vavel.com/en/football/2016/10/06/womens-football/704272-bayern-outclass-a-committed-hibs-side-hibernian-0-6-bayern-munich-uwcl-round-of-32-leg-1.html |access-date=10 September 2018 |publisher=VAVEL.com |language=}}</ref> ਉਸਨੇ ਹਿਬਰਨੀਅਨ ਦੀ 2017–18 UEFA ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। <ref name="soccerway_profile">{{Cite web |date= |title=Lucy Graham player profile |url=https://int.soccerway.com/players/lucy-graham/212265/ |access-date=10 September 2018 |publisher=Soccerway |language=}}</ref> === ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਸਿਟੀ (2018–2019) === ਹੋਪ ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=28 July 2018 |title=Bristol City Women: Scottish pair Lucy Graham and Eartha Cummings join |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44992796 |access-date=28 July 2018 |publisher=BBC Sport}}</ref> 19 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਉਸਨੇ FA WSL ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਲੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |date=19 August 2018 |title=City Women claim point against Leicester in opening round of Continental Cup |url=https://www.bcfc.co.uk/news/city-women-claim-point-against-leicester-in-opening-round-of-continental-cup/ |access-date=10 September 2018 |publisher=Bristol City F.C. |language=}}</ref> 9 ਸਤੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਲੀਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਐਂਡ ਹੋਵ ਐਲਬੀਅਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 1-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਗੋਲ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=9 September 2018 |title=REPORT: Brighton & Hove Albion 0-1 Bristol City Women |url=https://www.bcfc.co.uk/news/report-brighton-hove-albion-0-1-bristol-city-women/ |access-date=10 September 2018 |publisher=Bristol City F.C. |language=}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਲੀਗ ਗੋਲ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਟੀਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਹੋਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਟੀਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=City Women Departures |url=https://www.bcfc.co.uk/news/city-women-departures/ |website=Bristol City |language=en}}</ref> === ਐਵਰਟਨ (2019–) === 4 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ, ਐਵਰਟਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੋਪ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=Ladies Sign Scotland Midfielder Graham |url=https://www.evertonfc.com/news/1264049/ladies-sign-scotland-midfielder-graham |website=www.evertonfc.com |access-date=2023-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028225138/https://www.evertonfc.com/news/1264049/ladies-sign-scotland-midfielder-graham |archive-date=2023-10-28 |url-status=dead}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਹੋਪ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿੱਚ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਲਈ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |last=Lindsay |first=Clive |date=29 March 2017 |title=Scotland women: Signeul hopes to add Barsley and Howard to squad to face Belgium |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/39435012 |access-date=29 March 2017 |website=BBC Sport |publisher=BBC}}</ref> 14 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਹੰਗਰੀ ' ਤੇ 3-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.scottishfa.co.uk/scottish_fa_news.cfm?page=2986&newsID=17214&newsCategoryID=1|title=Kerr begins reign with resounding victory|date=14 September 2017|access-date=15 September 2017|publisher=Scottish Football Association}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == === ਹਾਈਬਰਨੀਅਨ === '''ਜੇਤੂ''' * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕੱਪ (2): 2016, 2017 * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਕੱਪ (2): 2016, 2017 '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ : 2013 * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕੱਪ : 2013 * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਕੱਪ (2): 2014, 2015 === ਫੋਰਫਰ ਫਾਰਮਿੰਗਟਨ === '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ : 2012 * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਕੱਪ : 2012 == ਨਿੱਜੀ ਜਿੰਦਗੀ == ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਤੱਕ ਹੋਪ ਨੂੰ ਲੂਸੀ ਗ੍ਰਾਹਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ <ref name="Hope"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] frdrgn86mc4q06bsfoevcswla89zuf4 0 157352 851376 775468 2026-11-03T21:22:21Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851376 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Ashita Dhawan in 2017.jpg|thumb|ਅਸ਼ੀਤਾ ਧਵਨ]] '''ਅਸ਼ੀਤਾ ਧਵਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ''ਸਪਨਾ ਬਾਬੁਲ ਕਾ.., ਬਿਦਾਈ, <ref>{{Cite news|url=http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2009/ashita-praises-rajan-090309.html|title=Ashita is in all praise for her director nazar|date=9 March 2009|work=[[Oneindia]]|access-date=19 December 2010|archive-url=https://archive.today/20120721015617/http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2009/ashita-praises-rajan-090309.html|archive-date=21 July 2012}}</ref> ਲੇਡੀਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1090830/jsp/graphiti/story_11425254.jsp|title=The laughter queens|date=30 August 2009|work=[[The Telegraph (Kolkata)]]|access-date=19 December 2010|archive-url=https://archive.today/20120919055740/http://www.telegraphindia.com/1090830/jsp/graphiti/story_11425254.jsp|archive-date=19 September 2012}}</ref> ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'' ''.'' == ਕਰੀਅਰ == ਅਸ਼ੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2005 ਵਿੱਚ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜੋ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ|ਸਟਾਰਪਲੱਸ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=2018-07-17 |title=Ashita Dhawan: "I Love To Challenge Myself" |url=https://www.koimoi.com/television/ashita-dhawan-i-love-to-challenge-myself/ |access-date=2023-02-19 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਯੇ ਜਾਦੂ ਹੈ ਜਿਨ ਕਾ, ਸਿੰਦੂਰ ਕੀ ਕੀਮਤ, ਇਮਲੀ, ਧਰਮ ਪਟਨੀ, '' ਅਤੇ ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਯਾ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-12-28 |title=If given a choice, I would migrate to the mountains: Ashita Dhawan |url=https://www.iwmbuzz.com/lifestyle/travel/if-given-a-choice-i-would-migrate-to-the-mountains-ashita-dhawan/2022/12/28 |access-date=2023-02-19 |website=IWMBuzz |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੰਗਲ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਸਿੰਦੂਰ ਕੀ ਕੀਮਤ'' ਵਿੱਚ ਯਸ਼ੋਦਾ ਅਵਸਥੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Popular TV actress Ashita Dhawan talks to us about her latest show Sindoor Ki Keemat on Dangal TV. Read on |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/popular-tv-actress-ashita-dhawan-talks-to-us-about-her-latest-show-sindoor-ki-keemat-on-dangal-tv-read-on-430910 |access-date=2023-02-19 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ੋਅ ''ਧਰਮ ਪਟਨੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Rajesh |first=Srividya |date=2022-11-25 |title=Ashita Dhawan bags Colors show Dharam Patnii |url=https://www.iwmbuzz.com/television/news/exclusive-ashita-dhawan-bags-colors-show-dharam-patnii/2022/11/25 |access-date=2023-02-19 |website=IWMBuzz |language=en-US}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਧਵਨ ਦਾ ਵਿਆਹ 20 ਜਨਵਰੀ 2010 ਤੋਂ ਸੈਲੇਸ਼ ਗੁਲਾਬਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ<ref>{{Cite web |date=20 January 2014 |title=Shailesh and Ashita Gulabani celebrate their 4th wedding anniversary |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shailesh-and-ashita-gulabani-celebrate-their-4th-wedding-anniversary-586 |website=Telly Chakkar}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ 2 ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜੁੜਵਾਂ ਅਰਹਮਾਨ ਅਤੇ ਅਮਾਇਰਾ।<ref>{{Cite web |date=5 May 2013 |title=Shailesh and Ashita's twins make an appearance |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shailesh-and-Ashitas-twins-make-an-appearance/articleshow/19893315.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] t9ojlrc1dr151yr7w970xyihz3qdfh0 0 157858 851460 652529 2026-11-04T04:07:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851460 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ | abbreviation = ਸਿਪਰੀ | image = [[File:LogoName RGB SIPRI.jpg|250px]] | caption = | formation = {{start date|1966|05|06|df=y}} | founders = ਟੇਜ ਅਰਲੈਂਡਰ, [[ਅਲਵਾ ਮਿਰਡਲ]] | headquarters = ਸੋਲਨਾ | location = ਸਟਾਕਹੋਮ, ਸਵੀਡਨ | leader_title = ਚੇਅਰ | leader_name = ਸਟੀਫਨ ਲੋਫਵੇਨ | leader_title2 = ਡਾਇਰੈਕਟਰ | leader_name2 = ਡੈਨ ਸਮਿੱਥ | website = {{URL|https://www.sipri.org/|sipri.org}} }} '''ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' ('''ਸਿਪਰੀ''') [[ਸਟਾਕਹੋਮ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ 1966 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼, ਫੌਜੀ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਸਤਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਡੇਟਾ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sipri.org/about|title=About SIPRI {{!}} SIPRI|website=sipri.org|access-date=2016-06-12}}</ref> ਖੋਜ ਖੁੱਲੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਪਰੀ ਦਾ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਉਦੇਸ਼ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਲ ਲਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਹੈ। SIPRI ਨੂੰ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਡਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਗੋ ਟੂ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੁਆਰਾ 2014 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੈਰ-ਯੂਐਸ ''ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕਾਂ'' ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1008&context=think_tanks {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181211155950/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1008&context=think_tanks |date=2018-12-11 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਸਿਪਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ [[ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ|ਥਿੰਕ ਟੈਂਕਾਂ]] ਵਿੱਚ 34ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>James G. McGann, [https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1019&context=think_tanks 2020 Global Go To Think Tank Index Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210522000141/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1019&context=think_tanks |date=2021-05-22 }}, 2020, [[University of Pennsylvania]] [[Lauder Institute]], p. 56.</ref> ==ਨੋਟ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{Official website}} {{commons}} 0imh0e23kxb1vygols2mnb8mr38yvi2 0 159769 851371 838663 2026-11-03T20:58:18Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851371 wikitext text/x-wiki '''ਅਸਮਾ ਨਬੀਲ''' ({{lang-ur|{{nq|اسمہ نبیل}}|label=[[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]}}, 1970 – 1 ਜੁਲਾਈ 2021) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਟਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਖੁਦਾ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ'' ਅਤੇ ''ਖਾਨੀ'' ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Vayani |first=Farah |date=18 March 2020 |title=Tête-à-Tête With Screenwriter, Asma Nabeel |url=https://www.edition.pk/news/1015316 |access-date=24 November 2020 |website=Edition.pk |language=en |archive-date=9 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209135513/https://www.edition.pk/news/1015316 |url-status=dead }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਨੇ [[ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ 2000 ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2020}} == ਕਰੀਅਰ == === ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਲਾਹਕਾਰ === ਆਸਮਾ ਨੇ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Asma Nabeel 2.jpg |url=https://www.independenturdu.com/file/asma-nabeel-2jpg |access-date=24 November 2020 |website=Independent Urdu |language=ur}}</ref> ਉਹ JWT ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੀ। ਉਹ ORIENTM ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਹੀ। ਅਸਮਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। === ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ === ਅਸਮਾ ਨੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ [[ਛਾਤੀ ਦਾ ਕੈਂਸਰ|ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ]] ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਮਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਵਨ-ਲਾਈਨਰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਸਮਾ, ਸਨਾ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਈ; ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ, ਖੁਦਾ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2017 |title=Khuda Mera Bhi Hai raises important questions |url=https://nation.com.pk/05-Apr-2017/khuda-mera-bhi-hai-raises-important-questions |access-date=24 November 2020 |website=The Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Mariam |title=Kami Sid compares her upcoming film ‘Rani’ to Khuda Mera Bhi Hai |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/178860-Kami-Sid-compares-her-upcoming-film-Rani-to-Khuda-Mera-Bhi-Hai |access-date=24 November 2020 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਅਸਮਾ ਨੇ ਇੱਕ 26-ਐਪੀਸੋਡ ਲੜੀ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਨਾ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Images Staff |date=23 October 2019 |title=Writer Asma Nabeel is working on a movie about breast cancer |url=https://images.dawn.com/news/1183895 |access-date=24 November 2020 |website=Images |language=en}}</ref> ਨਾਟਕ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਸੈਕਸ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Saleem |first=Sadiq |title="I always have an agenda when I write a story" |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/278592-i-always-have-an-agenda-when-i-write-a-story |access-date=24 November 2020 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Khuda mera bhi hai {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/05/25/khuda-mera-bhi-hai/ |access-date=24 November 2020 |website=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> ਇਹ ARY ਡਿਜੀਟਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ [[ਆਇਸ਼ਾ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਸਈਦ ਜਿਬਰਾਨ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=khuda mera bhi hai Archives |url=https://arynews.tv/en/tag/khuda-mera-bhi-hai/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211212018/https://arynews.tv/en/tag/khuda-mera-bhi-hai/ |archive-date=11 December 2020 |access-date=24 November 2020 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 April 2017 |title=Khuda Mera Bhi Hai: A game changer for Pakistan’s dramasphere |url=http://tribune.com.pk/article/48479/khuda-mera-bhi-hai-a-game-changer-for-pakistans-dramasphere |access-date=24 November 2020 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 January 2017 |title=Khuda Mera Bhi Hai, staring Aisha khan, has made many mistakes. |url=https://www.somethinghaute.com/medical-mistakes-khuda-mera-bhi-hai-making/ |access-date=24 November 2020 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=11 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211225413/https://www.somethinghaute.com/medical-mistakes-khuda-mera-bhi-hai-making/ |url-status=dead }}</ref> ਅਸਮਾ ਨੇ ਸੇਵੇਂਥ ਸਕਾਈ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਲਈ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਖਾਨੀ ਲਿਖੀ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੜੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਈ ਹੋਰ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=29 June 2018 |title=Khaani -a tale of love, obsession & revenge |url=https://nation.com.pk/29-Jun-2018/khaani-a-tale-of-love-obsession-revenge |access-date=24 November 2020 |website=The Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Khaani concludes on a high note {{!}} Instep {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565877-khaani-concludes-high-note |access-date=24 November 2020 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸਨਾ ਜਾਵੇਦ]] ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 February 2018 |title=It's Feroze Khan that people are falling in love with - Asma Nabeel |url=https://www.somethinghaute.com/feroze-khan-asma-nabeel/ |access-date=24 November 2020 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=9 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209052703/https://www.somethinghaute.com/feroze-khan-asma-nabeel/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=7 July 2018 |title=‘Khaani’ — the end of a new beginning |url=https://dailytimes.com.pk/264054/khaani-the-end-of-a-new-beginning/ |access-date=24 November 2020 |website=Daily Times |language=en-US |archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212052908/https://dailytimes.com.pk/264054/khaani-the-end-of-a-new-beginning/ |url-status=dead }}</ref> ਡਰਾਮੇ ਨੂੰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2019 ਵਿੱਚ ਛੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ<ref>{{Cite web |last=Viqas |first=Rumaisa |date=26 June 2019 |title=Drama Serial “Khaani” Gets Honored with 6 Nominations in Lux Style Awards 2019 |url=https://acenews.pk/drama-serial-khaani-gets-honored-with-6-nominations-in-lux-style-awards-2019/ |access-date=24 November 2020 |website=ACE NEWS |language=en-US |archive-date=9 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209184300/https://acenews.pk/drama-serial-khaani-gets-honored-with-6-nominations-in-lux-style-awards-2019/ |url-status=dead }}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਹਿਸਾਨ ਰਜ਼ਾ ਫਿਰਦੌਸੀ ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਮਾਨ ਜਾਓ ਨਾ ਲਿਖੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Asma Nabeel – Karachi Literature Festival |url=https://www.karachiliteraturefestival.com/speakers/asma-nabeel/ |access-date=24 November 2020 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mahmood |first=Zeeshan |date=7 February 2017 |title=Asma Nabeel talks about upcoming youth based rom-com 'Maan Jao Naa' |url=https://galaxylollywood.com/2017/02/07/maan-jao-naa/ |access-date=24 November 2020 |website=Galaxy Lollywood |language=en-US |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918073533/https://galaxylollywood.com/2017/02/07/maan-jao-naa/ |url-status=dead }}</ref> ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਹੈ। ਅਸਮਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ ਅਸਮਾ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੜੀ, ਡਰਾਮਾ ਦਮਸਾ ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Majid |first=Hurmat |date=2019-12-16 |title=Drama Review: Damsa - a Harrowing and Cautionary Tale - Hurmat Majid - Youlin Magazine |url=https://www.youlinmagazine.com/article/drama-review-damsa-a-harrowing-and-cautionary-tale/MTYyOQ== |access-date=2022-04-15 |website=www.youlinmagazine.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=NewsBytes |title=Writer Asma Nabeel on tackling child trafficking in Damsaa |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2022-04-15 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਉਸਦੀ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ''ਸੁਰਖ ਚਾਂਦਨੀ ਨੇ'' ਵੀ [[ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣਾ|ਤੇਜ਼ਾਬ ਹਮਲਿਆਂ]] ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Desk |first=Instep |title=Asad Siddiqui on essaying an antagonist in Surkh Chandni |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/528732-asad-siddiqui-on-essaying-an-antagonist-in-surkh-chandni |access-date=24 November 2020 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਕਹਾਣੀ [[ਸੁਹਾਈ ਅਲੀ ਅਬਰੋ|ਸੋਹਾਈ ਅਲੀ ਅਬਰੋ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਐਸਿਡ ਅਟੈਕ ਪੀੜਤ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Desk |first=H. I. P. |date=10 October 2018 |title=Khaani famed writer, Asma Nabeel, shares her struggle with cancer |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1155862 |access-date=24 November 2020 |website=HIP |language=en |archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208110633/https://www.hipinpakistan.com/news/1155862 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-01-08 |title=In Conversation with Ms. Asma Nabeel; A woman Of Many Talents |url=https://runwaypakistan.com/in-conversation-with-ms-asma-nabeel-a-woman-of-many-talents/ |access-date=2022-04-15 |website=Runway Pakistan |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਸਮਾ ਦੇ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ ''ਬੰਦੀ ਨੇ'' ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=12 September 2018 |title=Writer Asma Nabeel continues to fight against social evils with 'Baandi' {{!}} HUM TV - Watch Dramas Online |url=https://www.hum.tv/asma-nabeel-continues-to-fight-against-social-evils-with-baandi/ |access-date=24 November 2020 |language=en-US |archive-date=9 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209142058/https://www.hum.tv/asma-nabeel-continues-to-fight-against-social-evils-with-baandi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Baandi |url=https://www.hum.tv/dramas/baandi/ |access-date=24 November 2020 |language=en-US |archive-date=10 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210174449/https://www.hum.tv/dramas/baandi/ |url-status=dead }}</ref> ਅਸਮਾ ਕਰੂ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੀ ਸੀਓਓ ਵੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਜਿਸ ਨੇ ਆਸਮਾ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=8 January 2019 |title=In Conversation with Ms. Asma Nabeel; A woman Of Many Talents |url=https://runwaypakistan.com/in-conversation-with-ms-asma-nabeel-a-woman-of-many-talents/ |access-date=24 November 2020 |website=Runway Pakistan |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === * ''ਖਾਨੀ''<ref>{{Cite web |title=Khaani {{!}} News Updates from Pakistan {{!}} eTribune |url=http://tribune.com.pk/khaani |access-date=24 November 2020 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> * ''ਖੁਦਾ ਮੇਰਾ ਭੀ ਹੈ'' * ''ਬੰਦੀ''<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Maria |title=Yasir Hussain to play antagonist in Baandi |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/330573-yasir-hussain-to-play-antagonist-in-baandi |access-date=24 November 2020 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> * ''ਸੁਰਖ ਚਾਂਦਨੀ''<ref>{{Cite web |date=2019-08-12 |title=Five reasons why Surkh Chandni is a milestone of our drama industry |url=http://tribune.com.pk/article/86295/five-reasons-why-surkh-chandni-is-a-milestone-of-our-drama-industry |access-date=2022-04-15 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zafar |first=Hareem |date=25 June 2019 |title=Drama Review: Surkh Chandni - Hareem Zafar - Youlin Magazine |url=https://www.youlinmagazine.com/article/drama-review-surkh-chandni/MTQ5OQ== |access-date=24 November 2020 |website=www.youlinmagazine.com |language=en}}</ref> * ''ਦਮਸਾ''<ref>{{Cite web |last=Images Staff |date=13 April 2019 |title=Nadia Jamil pushes for a good timeslot for her child abuse drama Damsaa |url=https://images.dawn.com/news/1182376 |access-date=24 November 2020 |website=Images |language=en}}</ref> * ''ਪਿੰਜਰਾ''<ref>{{Cite web |last=Images Staff |date=18 September 2022 |title=Hadiqa Kiani, Omair Rana and Aashir Wajahat’s upcoming drama Pinjra is an ode to the late Asma Nabeel |url=https://images.dawn.com/news/1190863/hadiqa-kiani-omair-rana-and-aashir-wajahats-upcoming-drama-pinjra-is-an-ode-to-the-late-asma-nabeel |access-date=22 September 2022 |website=Dawn Images}}</ref> === ਫਿਲਮਾਂ === * ''ਮਨ ਜਾਉ ਨਾ''<ref>{{Cite web |last=Web Desk |title=Maan Jao Na trailer hints at a masala movie |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/247500-maan-jao-na-trailer-hints-at-a-masala-movie |access-date=24 November 2020 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] auf0p1q4cj1q6lh1p22sfwysvjrdl2c 0 160542 851362 846569 2026-11-03T20:10:22Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851362 wikitext text/x-wiki [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi with the Indian Contingent of Tokyo 2020 Paralympic Games, at his residence, in New Delhi on September 09, 2021 (3) (cropped).jpg|thumb|ਅਵਨੀ ਲੇਖਰਾ]] '''ਅਵਨੀ ਲੇਖਰਾ''' (ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪੈਰਾਲਿੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਪੈਰਾਲੰਪੀਅਨ]] ਅਤੇ ਰਾਈਫਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਟੋਕੀਓ 2020 ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ'' ਅਤੇ 50 ਮੀਟਰ ਰਾਈਫਲ 3 ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ'' ਜਿੱਤਿਆ। {{As of|2023|January}}, ਲੇਖਾਰਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ 1 ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਸਟੈਂਡਿੰਗ SH1 (ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੈਰਾ ਸਪੋਰਟ ਰੈਂਕਿੰਗ)<ref>{{Cite news|url=https://db.ipc-services.org/sdms/web/ranking/sh/pdf/type/WR/list/464|title=World Shooting Para Sport Rankings / Official World Rankings 2023|last=|first=|work=World Shooting Para Sport|access-date=|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182209/https://db.ipc-services.org/sdms/web/ranking/sh/pdf/type/WR/list/464|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ 1 ਅਤੇ [[2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ|2018 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/para-shooter-avani-lekhara-clinches-silver-india-stay-in-top-three-7240271/|title=Para shooter Avani Lekhara clinches silver; India stay in top three|last=|first=|work=Indian Express News|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thebridge.in/tags/Avani-Lekhara|title=Avani Lekhara|last=|first=|work=The Bridge News|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/shooting/para-world-cup-teenage-shooter-avani-lekhara-wins-10m-air-rifle-silver/articleshow/70399906.cms|title=Para World Cup: Teenage shooter Avani Lekhara wins 10m air rifle silver|last=|first=|work=Time of India News|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/avani-lekhara-wins-womens-10m-air-rifle-silver-medal-at-world-shooting-para-sport-world-cup-9449931.html|title=Avani Lekhara wins women's 10m air rifle silver medal at World Shooting Para Sport World Cup|last=|first=|work=Firstpost News|access-date=}}</ref> ਪੈਰਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਗੋਸਪੋਰਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-04-19 |title=Improvise, adapt, overcome: Indian para athletes' mantra for beating lockdown |url=https://www.espn.in/olympics/story/_/id/29033060/improvise-adapt-overcome-indian-para-athletes-mantra-beating-lockdown |access-date=2021-08-30 |website=ESPN |language=en}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-09-03 |title=Avani Lekhara becomes first Indian woman to win multiple medals at Paralympics |url=https://www.espn.in/olympics/story/_/id/32137873/avani-lekhara-wins-50m-rifle-3-positions-sh1-bronze-second-medal-tokyo-paralympics |access-date=2021-09-03 |website=ESPN |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਕ ਜੰਗਲਾਤ (ACF) ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=News Detail |url=http://dipr.rajasthan.gov.in/content/dipr/en/news-detail.224913.html# |access-date=2021-09-11 |website=dipr.rajasthan.gov.in}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਲੇਖਾਰਾ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/tokyo-paralympics-avani-lekhara-19-years-shooting-gold-medal-pm-modi-abhinav-bindra-1846937-2021-08-30|title=Truly special moment: India celebrates Avani Lekhara, the golden girl at Tokyo Paralympics|date=30 August 2021|work=[[India Today]]|access-date=30 August 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/shooter-avani-lekhara-becomes-first-indian-woman-to-win-gold-at-paralympics/article36173838.ece|title=Shooter Avani Lekhara becomes first Indian woman to win gold at Paralympics|date=30 August 2021|work=[[The Hindu]]|access-date=30 August 2021|agency=[[Press Trust of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Haq |first=Sana Noor |title=Avani Lekhara becomes first Indian woman to win Paralympic gold |url=https://www.cnn.com/2021/08/30/sport/avani-lekhara-tokyo-shooting-gold-spt-intl/index.html |access-date=2021-09-03 |website=CNN}}</ref> ਲੇਖਾਰਾ ਨੇ 2020 ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 249.6 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ, ਨੌਜਵਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਨੇ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Shooting athlete Avani Lekhara enters history books with gold |url=https://www.paralympic.org/feature/shooting-athlete-avani-lekhara-enters-history-books-gold |access-date=2021-09-03 |website=International Paralympic Committee |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਾਬਕਾ ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ [[ਅਭਿਨਵ ਬਿੰਦਰਾ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, 2015 ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-08-30 |title=India's first woman Paralympic gold medallist Avani Lekhara inspired by Abhinav Bindra's autobiography |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/avani-lekhara-inspired-by-abhinav-bindras-autobiography-7478442/ |access-date=2021-08-31 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 3 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 50 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੈਰਾਲੰਪੀਅਨ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Peter |first=Naveen |date=3 September 2021 |title=Shooter Avani Lekhara scripts history, becomes first Indian woman to win two Paralympics medals |url=https://olympics.com/en/news/avani-lekhara-shooting-bronze-medal-50m-rifle-3-position-sh1-tokyo-paralympics |access-date=2022-05-22 |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 September 2021 |title=Avani Lekhara becomes first Indian woman to win 2 Paralympic medals |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-paralympics/legend-at-19-avani-lekhara-becomes-first-indian-woman-to-win-2-paralympic-medals/articleshow/85890352.cms |access-date=2021-09-03 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2012 ਵਿੱਚ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਰਾਪਲੇਜੀਆ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਖੇਡ|ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, [[ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ]] ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਪਰ [[ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ|ਸ਼ੂਟਿੰਗ]] ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਜਨੂੰਨ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-58339652|title=Tokyo Paralympic 2020: Avani Lekhara wins historic gold for India in shooting|date=2021-08-30|work=BBC News|access-date=2021-08-30|language=en-GB}}</ref> ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ 3 ( [[ਜੈਪੁਰ]] ) ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Kartik |first=RJ |date=7 October 2021 |title=Avani Lekhara Interview |url=https://youtube.com/watch?v=DEbuzlM1Iqw&t=192s |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417205806/https://www.youtube.com/watch?v=DEbuzlM1Iqw&t=192s |archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 |website=YouTube |access-date=31 ਮਾਰਚ 2023 }}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * 2021 – [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ|ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-11-02 |title=National Sports Awards 2021: Neeraj Chopra, Lovlina Borgohain, Mithali Raj Among 9 Others to Get Khel Ratna |url=https://www.news18.com/news/sports/national-sports-awards-2021-neeraj-chopra-lovlina-borgohain-mithali-raj-among-9-others-to-get-khel-ratna-4396067.html |access-date=2021-11-02 |website=News18 |language=en}}</ref> * 2021 - ਯੰਗ ਇੰਡੀਅਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ - GQ ਇੰਡੀਆ * 2021 - ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਵੋਗ ਵੂਮੈਨ - ਵੋਗ ਮੈਗਜ਼ੀਨ * 2021 - ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ - ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਅਵਾਰਡ - ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ * 2022 - [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]]<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/padma-awards-2022-neeraj-chopra-avani-lekhara-gets-padma-shri-7741504/|title=Para champions, Neeraj Chopra, hockey star Vandana Katariya among Padma awardees|last=Sharma|first=Nitin|date=26 January 2022|access-date=26 January 2022|agency=Indian Express}}</ref> * 2022 - ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਫਿੱਕੀ FLO ਅਵਾਰਡ * 2022 - ਉਹ - ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਮਰ ਅਵਾਰਡ * 2022 - ਸਾਲ ਦਾ ਪੈਰਾ ਅਥਲੀਟ (ਮਹਿਲਾ) - ਸਪੋਰਟਸ ਸਟਾਰ * 2022 - ਬੀਬੀਸੀ ਇੰਡੀਆ ਚੇਂਜ ਮੇਕਰ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ 2021 * 2022 - BRICS CCI WE - Trailblazer 2022 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]] fyh08w7bhxjngnbp3e5h5ia3q79wz6z 0 160916 851503 835830 2026-11-04T08:19:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851503 wikitext text/x-wiki '''ਸਾਇਮਾ ਸਲੀਮ''' ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਨੇਤਰਹੀਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਔਰਤ]] ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ|ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2018-05-14 |title=Pakistan set to appoint its first blind judge |url=https://arynews.tv/en/pakistan-appoint-first-blind-judge-yousuf-saleem/ |access-date=2020-11-21 |website=ARY NEWS |language=en-US |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129093625/https://arynews.tv/en/pakistan-appoint-first-blind-judge-yousuf-saleem/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-11-22 |title=National Special Education Center Students Meet American Diplomat, Learn About Helen Keller and the Rights of the Disabled |url=https://pk.usembassy.gov/national-special-education-center-students-meet-american-diplomat-learn-helen-keller-rights-disabled/ |access-date=2020-11-21 |website=U.S. Embassy & Consulates in Pakistan |language=en-US |archive-date=2021-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210326194627/https://pk.usembassy.gov/national-special-education-center-students-meet-american-diplomat-learn-helen-keller-rights-disabled/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਜਨੇਵਾ]] ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਥਾਈ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Visually impaired lawyer sworn in as Pakistan's first blind judge |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/visually-impaired-lawyer-sworn-in-as-pakistan-s-first-blind-judge/story-k9o7K8MYFrAGXBkv6ux9RO.html |access-date=2020-11-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yousaf Saleem becomes first visually impaired judge in Pakistan. - Free Online Library |url=https://www.thefreelibrary.com/Yousaf+Saleem+becomes+first+visually+impaired+judge+in+Pakistan-a0578081348 |access-date=2020-11-21 |website=www.thefreelibrary.com}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਸਾਇਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ਟਰੱਸਟ, ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਾਇਮਾ ਨੇ ਕਿਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਐਮਫਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਫਸਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |last=southpunjabnews.com |title=CJP Nisar takes notice of blind lawyer's plea who dreamt of becoming judge |url=https://www.southpunjabnews.com/2018/04/cjp-nisar-takes-notice-of-blind-lawyers.html |access-date=2020-11-21 |website=South Punjab News}}</ref><ref>{{Cite web |last=citymediagroup |title=Yousaf Saleem: First blind Judge in the history of Pakistan {{!}} Shaoor Media Network |url=https://smni.tv/2018/05/14/yousaf-saleem-first-blind-judge-in-the-history-of-pakistan/ |access-date=2020-11-21 |language=en-US |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128212250/https://smni.tv/2018/05/14/yousaf-saleem-first-blind-judge-in-the-history-of-pakistan/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 300 ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2003-09-27 |title=Blind students win laurels in graduation |url=http://beta.dawn.com/news/117331/blind-students-win-laurels-in-graduation |access-date=2020-11-21 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-08-06 |title=Meet Yousaf Saleem, Pakistan's first Blind Civil Judge: Life, History and Achievements - daytimes.pk |url=https://www.daytimes.pk/yousaf-saleem-pakistans-first-blind-civil-judge-life-history-achievements-16116/ |access-date=2020-11-21 |website=Day times |language=en-US |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129013033/https://www.daytimes.pk/yousaf-saleem-pakistans-first-blind-civil-judge-life-history-achievements-16116/ |url-status=dead }}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਂਟਰਲ ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (CSS) ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 6ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Services of Pakistan's blind diplomat at permanent mission to UN laudable: PM Nawaz {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2016/01/26/services-of-pakistans-blind-diplomat-at-permanent-mission-to-un-laudable-pm-nawaz/ |access-date=2020-11-21 |website=www.pakistantoday.com.pk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Raj |date=2018-06-26 |title=Visually impaired lawyer Yousaf Saleem becomes Pakistan's first blind judge |url=https://www.indiatvnews.com/news/world-visually-impaired-lawyer-yousaf-saleem-becomes-pakistan-s-first-blind-judge-449624 |access-date=2020-11-21 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਜੌਰਜਟਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਾਰੇਨ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2022}} == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਸਾਇਮਾ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਆਰਪੀ (ਰੇਟੀਨਾਈਟਿਸ ਪਿਗਮੈਂਟੋਸਾ), ਇੱਕ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=News |first=Eurasia |date=2015-01-27 |title=The story of visually impaired diplomat from Pakistan - Saima Saleem |url=https://www.dispatchnewsdesk.com/story-blind-diplomat-pakistan-saima-saleem-serving-permanent-mission-united-nations-geneva/ |access-date=2020-11-21 |website=Новости ДНД Радио |language=en-US |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129013813/https://www.dispatchnewsdesk.com/story-blind-diplomat-pakistan-saima-saleem-serving-permanent-mission-united-nations-geneva/ |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਲਾਇਲਾਜ ਸੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਇਮਾ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਸਾਇਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehr, NOS, The News International |url=https://jang.com.pk/thenews/aug2008-weekly/nos-10-08-2008/she.htm |access-date=2020-11-21 |website=jang.com.pk}}</ref> ਸਾਇਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਯੂਸਫ਼ ਸਲੀਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨੇਤਰਹੀਣ ਜੱਜ ਬਣਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Chitral News |date=20 May 2018 |title=Pakistan's first ever blind judge |url=https://www.chitralnews.com/pakistan-set-appoint-first-ever-blind-judge/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119165736/https://chitralnews.com/pakistan-set-appoint-first-ever-blind-judge/ |archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2025 |access-date= |website=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhatia |first=Rupal |date=2018-06-28 |title=First ever blind judge in Pakistan |url=http://www.democracynewslive.com/world/first-ever-blind-judge-in-pakistan-496932 |access-date=2020-11-21 |website=www.democracynewslive.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226010441/https://democracynewslive.com/world/first-ever-blind-judge-in-pakistan-496932 |archive-date=2021-02-26 |url-status=dead}}</ref> ਸਾਇਮਾ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਕਿ ਨੇਤਰਹੀਣ ਵੀ ਹੈ, ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Yousuf Saleem sworn in as Pakistan's first visually impaired judge |url=http://tribune.com.pk/story/1743155/yousuf-saleem-sworn-pakistans-first-visually-impaired-judge |access-date=2020-11-21 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-06-26 |title=Defying odds, Pakistan's first blind judge sworn in |url=https://dailytimes.com.pk/258697/defying-odds-pakistans-first-blind-judge-sworn-in/ |access-date=2020-11-21 |website=Daily Times |language=en-US |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129033733/https://dailytimes.com.pk/258697/defying-odds-pakistans-first-blind-judge-sworn-in/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Pennews |title=Yousaf set to become first blind judge in Pakistan |url=https://www.pennews.net/international/2018/05/13/yousaf-set-to-become-first-blind-judge-in-pakistan |access-date=2020-11-21 |website=pennews }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸਾਇਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਿਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 2007 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਰਹੀ<ref>{{Cite web |title=Nawaz hails Pakistan's blind diplomat |url=https://www.thenews.com.pk/print/93858-Nawaz-hails-Pakistans-blind-diplomat |access-date=2020-11-21 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> == ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾ == ਜਦੋਂ ਸਾਇਮਾ ਨੇ CSS ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਫੈਡਰਲ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (FPSC) ਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, FPSC ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਇਮਾ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਏ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜਾਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇਤਰਹੀਣ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਾਇਮਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਇਮਾ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਇਮਾ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। FPSC ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਇਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੈਨਲ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ। ਸਾਇਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਪੈਨਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ?" ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਾਇਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Abdullah |first=Zahid |date=2019-12-02 |title=Time To Give The Blind A Seat At The Table |url=https://nayadaur.tv/2019/12/time-to-give-the-blind-a-seat-at-the-table/ |access-date=2020-11-21 |website=Naya Daur |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੈਨਲ ਨੇ ਸਾਇਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਨੂੰ ਅਪਵਾਦ ਵਜੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ CSS ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਇਮਾ 2009 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਈ 2012 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2012 ਤੱਕ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2010 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2010 ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Nolen Johnson highlights the life and achievements of Hellen Keller |url=https://thefortress.com.pk/nolen-johnson-highlights-the-life-and-achievements-of-hellen-keller/ |access-date=2020-11-21 |website=The Fortress |language=en-US |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129090730/https://thefortress.com.pk/nolen-johnson-highlights-the-life-and-achievements-of-hellen-keller/ |url-status=dead }}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਸਾਇਮਾ ਨੂੰ ਜੇਨੇਵਾ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਥਾਈ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੂਜੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਸੈਕਟਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Yousaf Saleem to become first visually impaired judge in Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/195237-yousaf-saleem-to-become-first-visually-impaired-judge-in-pakistan |access-date=2020-11-21 |website=www.geo.tv |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=CJP Takes Notice of Blind Lawyer Appeal – Abb Takk News |url=https://abbtakk.tv/en/cjp-takes-notice-of-blind-lawyer-appeal/ |access-date=2020-11-21 |language=en-US |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404075446/https://abbtakk.tv/en/cjp-takes-notice-of-blind-lawyer-appeal/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] mka3v34y60gnajdzlan7o403a18mwue 0 161630 851334 716130 2026-11-03T18:18:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851334 wikitext text/x-wiki '''ਅਲਕਾ ਸਾਦਤ''' ({{Lang-fa|الکا سادات}}, (ਜਨਮ 1988) ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ 25 ਮਿੰਟ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਹਾਫ ਵੈਲਿਊ ਲਾਈਫ'' ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਿਲਮ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਫਗਾਨ ਮਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰੋਇਆ ਸਾਦਤ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ 2004 ਤੋਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਇਆ ਫਿਲਮ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 March 2014 |title=Roya Sadat: 'She even changed her name to Sohrab, a boy's name' |url=http://www.huffingtonpost.com/entry/roya-sadat-she-even-chang_b_4897033.html?section=india |access-date=22 June 2016}}</ref> ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਕੈਮਰਾਮੈਨ, ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Alka Sadat |url=http://www.ieew.org/2013-ptb-students/alka-sadat |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817104632/http://www.ieew.org/2013-ptb-students/alka-sadat |archive-date=17 August 2016 |access-date=23 June 2016 |publisher=Empowering Women All Around the World – Economically, Socially, Politically}}</ref> ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਫਿਲਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ "ਮੁਸਲਿਮ ਵਰਲਡ: ਇੱਕ ਸ਼ਾਰਟ-ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ 32 ਫਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ।<ref name="Afghan">{{Cite web |date=27 March 2011 |title=Afghan Filmmaking on the Edge: Interview with Alka Sadat |url=http://www.womensvoicesnow.org/interview-with-alka-sadat |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625122536/http://www.womensvoicesnow.org/interview-with-alka-sadat |archive-date=2016-06-25 |access-date=7 June 2016 |publisher=Women's Voices Now}}</ref> ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁਣ ਤੱਕ 15 ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਗਲਪ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name="Page">{{Cite web |title=First International Women Film Festival-Herat |url=https://www.fidh.org/IMG/pdf/flyer_fest_film_herat.pdf |access-date=7 June 2016 |publisher=International Federation for Human Rights}}</ref> == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == ਅਲਕਾ ਸਾਦਤ ਦਾ ਜਨਮ 1988 ਵਿੱਚ [[ਹੇਰਾਤ]], ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>[http://www.womensvoicesnow.org/interview-with-alka-sadat Alka Sadat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625122536/http://www.womensvoicesnow.org/interview-with-alka-sadat|date=2016-06-25}}, womensvoicesnow.org, Retrieved 7 June 2016</ref> ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ 'ਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਲਕਾ ਸਾਦਤ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰੋਇਆ ਸਾਦਤ ਨੂੰ ਫਿਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਥ੍ਰੀ ਡਾਟਸ'' ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਇੱਕ 60 ਮਿੰਟ ਦੀ ਫਿਲਮ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="New">{{Cite web |year=2011 |title=Ways of Seeing: Rhetoric and Reality- Report on the 7 IAWRT Asian Women's Film Festival, Seminar and Exhibitions, India International Centre, New Delhi, March 5, 7 and 8, 2011 |url=http://www.nwmindia.org/images/articles_pdf/7_Report_on_the_7th_IAWRT_Asian_Women_s_Film_Festival_2011.pdf |access-date=7 June 2016 |publisher=Network of Women in Media, India |format=pdf |archive-date=16 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216092057/http://www.nwmindia.org/images/articles_pdf/7_Report_on_the_7th_IAWRT_Asian_Women_s_Film_Festival_2011.pdf |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਲਕਾ ਸਾਦਤ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਬੁਲ ਵਿਖੇ ਜਰਮਨ ਗੋਏਥੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ 14 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ।<ref name="Afghan" /> ''ਹਾਫ-ਵੈਲਿਊ ਲਾਈਫ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ 25 ਮਿੰਟ ਦੀ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ 2008 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਮਾਰੀਆ ਬਸ਼ੀਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਸ਼ੀਰ ਹੇਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਮਹਿਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੀ ਹੈ। ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੁੱਟਮਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲ-ਵਹੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।<ref name="Document">{{Cite web |title=Half-Value Life:A Documentary on Afghanistan's Only Female Prosecutor |url=http://muslima.globalfundforwomen.org/content/half-value-life |access-date=7 June 2016 |publisher=International Museum of Women (MUSLIMA) |archive-date=4 ਜੁਲਾਈ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704020244/http://muslima.globalfundforwomen.org/content/half-value-life |url-status=dead }}</ref><ref name="Elmasry">{{Cite web |last=Elmasry |first=Faiza |date=29 April 2013 |title=Exhibit Challenges Stereotypes of Muslim Women |url=http://www.voanews.com/content/exhibit-challenges-stereotypes-of-muslim-women/1650929.html |access-date=7 June 2016 |publisher=Voice of America News}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2013 ਦੇ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Alka Sadat |url=https://londonfeministfilmfestival.com/past-festivals/lfff2013/director-interviews/alka-sadat/ |access-date=23 June 2016 |publisher=London Feminist Film Festival.com |archive-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405161512/http://londonfeministfilmfestival.com/past-festivals/lfff2013/director-interviews/alka-sadat/ |url-status=dead }}</ref> ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, 2005 ਵਿੱਚ, ਸਾਦਤ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਬਕ ਪਯਾਮਾ ਅਤੇ ਰੋਯਾ ਫਿਲਮ ਹਾਊਸ ਲਈ ਫਿਲਮ ''ਵੀ ਆਰ ਪੋਸਟ-ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ'' ਬਣਾਈ।<ref>{{Cite web |title=We are Post Modernist |url=http://www.cultureunplugged.com/documentary/watch-online/play/10440/We-are-Post-Modernist |access-date=23 June 2016 |publisher=Cultureunplugged.com}}</ref> 2008-2009 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪੰਗੇਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਏ ਵੂਮੈਨ ਸਿੰਗਜ਼ ਇਨ ਦ ਡੇਜ਼ਰਟ'', ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Director:Alka Sadat at Women's Voices Now |url=http://www.womensvoicesnow.org/tags/director_alka_sadat |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808114126/http://www.womensvoicesnow.org/tags/director_alka_sadat |archive-date=8 August 2016 |access-date=23 June 2016 |publisher=Women's Voices Now}}</ref> ਸਾਦਾਤ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ "ਵੂਮੈਨਜ਼ ਵਾਇਸ ਨਾਓ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ<ref>{{Cite web |date=22 March 2011 |title=Women in the Muslim world, as captured on film:A Los Angeles screening samples contributions to an online film festival |url=http://articles.latimes.com/2011/mar/22/entertainment/la-et-muslim-women-films-20110322-1 |access-date=23 June 2016 |website=LA Times}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Alka_Sadat.jpg|right|thumb| ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਇਟਲੀ 2007]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 696ljt8d73423mle231erypbttljq0v 0 161985 851251 836288 2026-11-03T13:07:58Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851251 wikitext text/x-wiki '''ਅਮਰ ਖ਼ਾਨ''' ([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{lang-ur|{{Nastaliq|امر خان}}|label=[[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]}} ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref name="introduce">{{Cite web |last=Shirazi |first=Maria |date=February 2018 |title=Introducing Amar Khan |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/281870- |access-date=1 January 2019 |website=[[The News International]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFShirazi2018">Shirazi, Maria (February 2018). </cite></ref><ref>{{Cite web |last=NewsBytes |date=August 2018 |title=Mulk is a brave attempt, says Amar Khan |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/355471- |access-date=1 January 2019 |website=[[The News International]] |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2018 ਦੀ [[ਅਲੌਕਿਕ|ਸੁਪਰ ਨੈਚੁਰਲ]] ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬੇਲਾਪੁਰ ਕੀ ਦਯਾਨ ਵਿੱਚ ਨੀਲੋਫਰ (ਡੈਣ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।'' ਉਹ ਅੱਗੇ ''[[ਘੁੱਗੀ (ਡਰਾਮਾ)|ਘੁੱਗੀ]], '' ''ਦਿਲ-ਏ-ਬਰੇਹਮ, ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਤੇਂ'' ਅਤੇ ''ਦਿਲ-ਏ-ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ'' ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਵਜੋਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="praise">{{Cite web |last=Shirazi |first=Maria |date=July 2018 |title=Amar Khan |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/342437- |access-date=1 January 2019 |website=[[The News International]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ajaz |first=Mahwash |date=14 March 2018 |title=Believe in and work on your dreams: Amar Khan |url=https://dailytimes.com.pk/214826 |access-date=1 January 2019 |website=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]}}</ref> ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2017 ਦੀ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ''ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਨਮ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Lodhi |first=Annam |date=9 March 2018 |title=Amar Khan and the industry |url=https://www.thefridaytimes.com/tft/amar-khan-and-the-industry/ |access-date=28 January 2019 |website=[[The Friday Times]] |language=en-US |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411105800/https://www.thefridaytimes.com/2018/03/09/amar-khan-and-the-industry/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=NewsBytes |date=September 2018 |title=Amar Khan impressed by Badhaai Ho's intriguing trailer |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/368039- |access-date=1 January 2019 |website=The News International}}</ref> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਮਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਫਰੀਹਾ ਜਬੀਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੀਕਨਹਾਊਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="introduce" /> ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ।<ref name="introduce" /> 2018 ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ-ਕੁਦਰਤੀ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜੀ ''ਬੇਲਾਪੁਰ ਕੀ ਦਯਾਨ'' ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨੀਲੋਫਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਡੈਣ ਆਤਮਾ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੀਰੀਅਲ 20 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ [[ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦਕੀ|ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ]], ਸਾਰਾ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਰਫਾਨ ਖੁਸਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="belapur">{{Cite web |last=Zaheer |first=Komal |date=11 February 2018 |title=Amar Khan in 'Bellapur Ki Dayan' will leave you haunted! |url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/amar-khan-in-bellapur-ki-dayan-will-leave-you-haunted/ |access-date=1 January 2019 |website=[[Daily Pakistan]]}}</ref> ਸੀਰੀਅਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਉਭਰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="dpakistan">{{Cite web |title=Lux Style Award 2019 nominations revealed |url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/lux-style-award-2019-nominations-revealed/ |access-date=30 March 2019 |website=Daily Pakistan Global |language=en-US |archive-date=30 ਮਾਰਚ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330143406/https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/lux-style-award-2019-nominations-revealed/ |url-status=dead }}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == === ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਹਵਾਲੇ |- | 2022 | ''ਦਮ ਮਸਤਮ'' | ਆਲੀਆ ਸਿਕੰਦਰ | ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ/ਲੇਖਕ ਵੀ | |} === ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਨੋਟਸ ! ਹਵਾਲੇ |- | 2014 | ''ਅੱਕੜ ਬੱਕੜ'' | | |- | 2015 | ''ਦਰਦ-ਏ-ਦਿਲ'' | | |- | 2016 | ''ਆਜ਼ਾਦ ਮਾਸੀ'' | ਦਿੱਲੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਚਿਲਡਰਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | <ref name="introduce" /> |- | 2017 | ''ਕਾਲਾ ਬੁੱਧਵਾਰ'' | ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | <ref name="introduce" /> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] my1n7upvl39uplo6nl0e37v998ry8ug 0 162010 851475 806632 2026-11-04T05:07:57Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851475 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ'''<ref>{{Cite web |title=Meet Abhay Deol's on-screen wife - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/meet-abhay-deols-on-screen-wife/articleshow/59987391.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਬੁੱਧਦੇਵ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੀ ''ਅਨਵਰ ਕਾ ਅਜਬ ਕਿੱਸਾ'' ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Amrita has her hands full - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/amrita-has-her-hands-full/articleshow/65821094.cms |website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=25 September 2014 |title=Rom-com breezy after thriller with Nawazuddin Siddiqui: Bangla newbie Amrita Chatterjee |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/rom-com-breezy-after-thriller-with-nawazuddin-siddiqui-bangla-newbie-amrita-chatterjee/story-01Zbv8Mq3u7Dbp4zt7ZumO.html}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਾਠ ਭਵਨ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਸ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ (ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਦੋਵਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=অভয়ের স্ত্রীর চরিত্রে |url=https://www.anandabazar.com/supplementary/anandaplus/amrita-chattopadhyay-will-be-seen-as-wife-of-abhay-deol-1.667269}}</ref><ref>{{Cite web |last=এবেলা.ইন |first=শর্মিলা মাইতি |title=পূর্ণিমা চাঁদ, ঘরের ছাদ আর অমৃতার সঙ্গে বলিউড নায়ক |url=https://ebela.in/entertainment/amrita-chattopadhyay-speaks-about-her-moonlight-romance-with-bollywood-star-dgtl-1.660614}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 August 2018 |title=First poster of India's 1st ever multilingual film 'III Smoking Barrels' focussing on NE's woes out |url=http://www.uniindia.com/~/first-poster-of-india-s-1st-ever-multilingual-film-iii-smoking-barrels-focussing-on-ne-s-woes-out/India/news/1322763.html |access-date=22 September 2018 |publisher=Uniindia.com}}</ref> ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੁੱਧਦੇਬ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਅਨਵਰ ਕਾ ਅਜਬ ਕਿੱਸਾ'' ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://epaper.ebela.in/imageview_1985_1690854_4_71_01-08-2018_9_i_1_sf.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821160435/http://epaper.ebela.in/imageview_1985_1690854_4_71_01-08-2018_9_i_1_sf.html |archive-date=21 August 2018 |access-date=21 August 2018}}</ref> ਇਹ ਨਾਟਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title='Fireflies' take Kolkata by storm - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/fireflies-take-kolkata-by-storm/articleshow/57811187.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਜਾਨਲਾ ਦੀਏ ਬੋ ਪਾਲੋ'' ਅਤੇ ''ਮੇਹਰ ਅਲੀ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=The Telegraph, India, English News Paper |url=http://thetelegraph.4cplus.co.in/paper/2-24-22@03@2018-1001.html |website=thetelegraph.4cplus.co.in |access-date=2023-04-08 |archive-date=2024-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212104805/http://thetelegraph.4cplus.co.in/paper/2-24-22@03@2018-1001.html |url-status=dead }}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਅੱਖਰ |- | 2013 | ''ਅਨਵਰ ਕਾ ਅਜਬ ਕਿੱਸਾ'' | ਬੁੱਧਦੇਵ ਦਾਸਗੁਪਤਾ | ਨਫੀਸਾ |- | 2014 | ''ਜਨਾਲਾ ਦੀਏ ਬੋਉ ਪਾਲੋ''<ref>{{Cite web |title=Janla Diye Bou Palalo Movie Review {2.5/5}: Critic Review of Janla Diye Bou Palalo by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movie-reviews/janla-diye-bou-palalo/movie-review/44888198.cms |website=The Times of India}}</ref> | [[Aniket Chatterjee|ਅਨਿਕੇਤ ਚੈਟਰਜੀ]] | ਮਿਮੀ |- | 2014 | ''ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਾਲਿੰਗ<ref>{{Cite web |last=এবেলা.ইন |first=শর্মিলা মাইতি |title=পূর্ণিমা চাঁদ, ঘরের ছাদ আর অমৃতার সঙ্গে বলিউড নায়ক |url=https://ebela.in/entertainment/amrita-chattopadhyay-speaks-about-her-moonlight-romance-with-bollywood-star-dgtl-1.660614 |website=ebela.in |language=bn}}</ref>'' | ਮਾਣਕ ਭੌਮਿਕ | ਪੱਲਵੀ |- | 2015 | ''ਆਨਯੋ ਬਸੰਤੋ<ref>{{Cite web |title=ZEE Bangla Cinema Presents 'Onnyo Basanto' |url=http://www.zeebanglacinemaoriginals.com/onnyo-basanto/ |website=zeebanglacinemaoriginals.com}}</ref>'' | [[Aditi Roy|ਅਦਿਤੀ ਰਾਏ]] | ਤਨਿਸ੍ਥਾ |- | 2015 | ''ਭੇਂਗਚੀ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2022)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> | [[Krishanu Ganguly|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨੂ ਗਾਂਗੁਲੀ]] | ਆਲੀਆ |- | 2015 | ''ਲੋਡਸ਼ੈਡਿੰਗ<ref>{{Cite web |title=Loadshedding Movie Online - Watch Loadshedding Full Movie in HD on ZEE5 |url=https://www.zee5.com/movies/details/loadshedding/0-0-loadshedding |website=ZEE5}}</ref>'' | ਸੌਕਰਿਆ ਘੋਸਲ | ਪਾਪੀਆ (ਵੱਡਾ) |- | 2015 | ''ਮੇਹਰ ਆਲੀ<ref>{{Cite web |title=The team of the upcoming Bengali film Meher Ali consisting of Hiran Chatterjee and Amrita Chattopadhyay was present at the event Fireflie… &#124; Fashion, Saree, Bengali |url=https://www.pinterest.com/pin/437130707569140054/ |website=Pinterest}}</ref>'' | [[Arindam Dey|ਅਰਿੰਦਮ ਡੇ]] | ਰਿਆ |- | 2018 | ''III ਸਮੋਕਿੰਗ ਬੈਰਲ''<ref>{{Cite web |date=20 August 2018 |title=Watch - Trailer of India's first multilingual film 'III Smoking Barrels' released |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/watch-trailer-indias-first-multilingual-film-iii-smoking-barrels-released-1502675594.html |website=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}</ref> | ''ਸੰਜੀਬ ਡੇ'' | ਮੋਰਜੀਨਾ |- | 2019 | ''ਤੁਸ਼ਾਗਨੀ'' | ''[[Rana Banerjee|ਰਾਣਾ ਬੈਨਰਜੀ]]'' | ਅਤ੍ਰੇਯ |- | 2019 | ''ਆਹਾ ਰੇ''<ref>{{Cite web |title=Ranjan Ghosh happy with reactions to Ahaa Re - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/ranjan-ghosh-happy-with-reactions-to-ahaa-re/articleshow/68126726.cms |website=The Times of India}}</ref> | ਰੰਜਨ ਘੋਸ਼ | ਸ਼ਾਹਿਦਾ |- | 2022 | ''[[A Holy Conspiracy|ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼]]''<ref>{{Cite web |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/lifestyle/amrita-chattopadhyay-on-her-rewarding-experience-of-acting-in-a-holy-conspiracy/cid/1876706}}</ref> | [[Saibal Mitra|ਸੈਬਲ ਮਿੱਤਰਾ]] | ਰੇਸ਼ਮੀ ਮੇਰੀ ਮੱਲ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 17cpsuwkb8zbnjbibsadw6jfp747sq7 0 162269 851272 826078 2026-11-03T14:16:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851272 wikitext text/x-wiki '''ਮਰੀਅਮ ਆਫੀਫਾ ਅੰਸਾਰੀ''' ( [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ:]] मरियम अफीफा अंसारी, [[ਉਰਦੂ]] : مریم عفیفہ انصاری, ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ: ''ਮਰੀਅਮ 'ਆਫੀਫਾ ਅੰਸਾਰੀ'' ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਊਰੋਸਰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁਸਲਿਮ ਨਿਊਰੋਸਰਜਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=पहली मुस्लिम महिला न्यूरोसर्जन बनी डाॅ. मरियम अफीफा अंसारी, बताई अपनी जिंदगी की प्रेरक कहानी |url=https://www.jagran.com/news/national-dr-became-the-first-muslim-woman-neurosurgeon-maryam-afifa-ansari-batai-apni-zindagi-ki-prak-kahani-23219338.html |access-date=2022-11-27 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who is Dr Maryam Afifa Ansari? All Set To Be The First Muslim Female Neurosurgeon Of India - SheThePeople TV |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-is-dr-maryam-afifa-ansari-all-set-to-be-the-first-muslim-female-neurosurgeon-if-india/ |access-date=2022-11-27 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=भारत की पहली मुस्लिम महिला न्यूरोसर्जन बनीं मरियम अफीफा, डॉक्टर बनने का सपना हुआ पूरा |url=https://www.amarujala.com/shakti/dr-mariyam-afifa-ansari-become-first-muslim-female-neurosurgeon |access-date=2022-11-27 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-21 |title=Meet Dr Mariam Afifa Ansari, India's first female Muslim neurosurgeon from Hyderabad |url=https://www.timesnownews.com/viral/meet-dr-afifa-indias-first-muslim-female-muslim-neurosurgeon-from-hyderabad-article-95668552 |access-date=2022-11-27 |website=TimesNow |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=International |first=Asian News |date=2022-11-21 |title=MBBS pass out from Hyderabad becomes India's 1st female Muslim neurosurgeon |url=https://www.siasat.com/mbbs-pass-out-from-hyderabad-becomes-indias-1st-female-muslim-neurosurgeon-2462293/ |access-date=2022-11-27 |website=The Siasat Daily |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Success story of First female neurosurgeon from Muslim community |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/success-story-of-first-female-neurosurgeon-from-muslim-community20221121150834/ |access-date=2022-11-27 |website=ANI News |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=MuslimMirror |date=2021-01-11 |title=Dr. Maryam Afifa Ansari to become the youngest neurosurgeon from Muslim community |url=https://muslimmirror.com/eng/maryam-afifa-ansari-to-become-youngest-neurosurgeon-from-muslim-community/ |access-date=2022-11-27 |website=Muslim Mirror |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-21 |title=Success story of first Muslim female neurosurgeon in India - Asian News from UK |url=https://asianlite.com/2022/woman/success-story-of-first-muslim-female-neurosurgeon-in-india/ |access-date=2022-11-27 |language=en-US |archive-date=2022-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129072453/https://asianlite.com/2022/woman/success-story-of-first-muslim-female-neurosurgeon-in-india/ |url-status=dead }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਨੀਟ ਐਸਐਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 137ਵਾਂ ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} ਉਸਨੇ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਜਨਰਲ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-11-21 |title=Meet Dr Mariam Afifa Ansari, India's first female Muslim neurosurgeon from Hyderabad |url=https://www.timesnownews.com/viral/meet-dr-afifa-indias-first-muslim-female-muslim-neurosurgeon-from-hyderabad-article-95668552 |access-date=2022-11-29 |website=TimesNow |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਰਜਨਸ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Juber |date=2022-11-26 |title=Dr Mariam Afifa Ansari - India's First Female Muslim Neurosurgeon |url=https://www.britishmuslim-magazine.com/2022/11/dr-mariam-afifa-ansari-indias-first-female-muslim-neurosurgeon/ |access-date=2022-12-05 |website=British Muslim Magazine |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126181829/https://www.britishmuslim-magazine.com/2022/11/dr-mariam-afifa-ansari-indias-first-female-muslim-neurosurgeon/ |archive-date=2022-11-26 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bnbonhsdeiv40rx2br361g5e1c6slwp 0 162498 851304 833840 2026-11-03T16:12:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851304 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਿਤਾਲੀ ਮਾਯੇਕਰ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1996|9|11|df=yes}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2008—ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = | parents = | relatives = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮਿਤਾਲੀ ਮਾਯੇਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mitali Mayekar;''' ਜਨਮ: 11 ਸਤੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਰਾਠੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਬਿੱਲੂ'' ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Mitali Mayekar |url=https://marathimovieworld.com/profile/mitali-mayekar.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124160221/https://marathimovieworld.com/profile/mitali-mayekar.php |archive-date=2021-01-24 |access-date=2021-01-17 |website= |language=en-US }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਿਤਾਲੀ ਸਿਧਾਰਥ ਚੰਦੇਕਰ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ 24 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਗਏ।<ref>{{Cite web |date=2020-11-18 |title=Siddharth Chandekar And Mitali Mayekar To Have Destination Wedding In 2021; Deets Inside |url=https://www.filmibeat.com/marathi-movies/news/siddharth-chandekar-mitali-mayekar-to-have-a-destination-wedding-in-2021-deets-inside-306422.html |access-date=2021-01-17 |website= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-21 |title=Photos: Mitali Mayekar And Siddharth Chandekar's Pre-Wedding Festivities Begin With Their 'Kelvan' Ceremony |url=https://www.zee5.com/zee5news/photos-mitali-mayekar-and-siddharth-chandekars-pre-wedding-festivities-begin-with-their-kelvan-ceremony |access-date=2021-01-17 |website=[[ZEE5]] News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mitali Mayekar confirms marriage with beau Siddharth Chandekar, says 'Mr. and Mrs. next year!' - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/mitali-mayekar-confirms-marriage-with-beau-siddharth-chandekar-says-mr-and-mrs-next-year/articleshow/79259021.cms |access-date=2021-01-17 |website=[[The Times of India]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Siddharth Chandekar and Mitali Mayekar push back their wedding date to 2021 |url=https://www.cinestaan.com/articles/2020/sep/11/27042 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122030344/https://www.cinestaan.com/articles/2020/sep/11/27042 |archive-date=2021-01-22 |access-date=2021-01-17 |website= }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਿੱਲੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਦੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੰਭ, ਅਨੁਬੰਧ, ਭਾਗਲਕਸ਼ਮੀ, ਉਂਚ ਮਾਝਾ ਝੋਕਾ ਅਤੇ ਤੂ ਮਾਝਾ ਸੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਲੀਡ ਵਜੋਂ ''ਉਰਫੀ'' ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਫਰੈਸ਼ਰ'' ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਸਯਾਲੀ ਬੈਂਕਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਲਦਾਚੀ ਮੀ ਲੇਕ ਗਾ !'' ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |title=Mitali Mayekar Marathi Actress Biography Photos Age Wiki Date Of Birth Marriage |url=https://megamarathi.com/marathi-actress/mitali-mayekar-actress-biography/ |url-status=live |access-date=2021-01-17 |website=Mega Marathi |language=en-US}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਰੈਫ. |- | 2009 | ''ਬਿੱਲੂ'' | ਗੁੰਜਾ | <ref>{{Cite web |title=Irrfan Khan’s Billu Barber co-star Mitali Mayekar recollects memories of working with the former; says ‘I'm really glad for those days’ - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/irrfan-khans-billu-barber-co-star-mitali-mayekar-recollects-memories-of-working-with-the-former-says-im-really-glad-for-those-days/articleshow/75446822.cms |access-date=2021-01-17 |website=[[The Times of India]] |language=en}}</ref> |- | 2015 | ''ਉਰਫੀ'' | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ | <ref>{{Cite web |title=Urfi (2015) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director |url=https://www.cinestaan.com/movies/urfi-21450/cast-crew |access-date=2021-01-17 |website=Cinestaan |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122030903/https://www.cinestaan.com/movies/urfi-21450/cast-crew |url-status=dead }}</ref> |- | 2016 | ''ਯਾਰੀ ਦੋਸਤੀ'' | ਰਾਣੀ | <ref>{{Cite web |title=Yaari Dosti (2016) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director |url=https://www.cinestaan.com/movies/yaari-dosti-21496/cast-crew |access-date=2021-01-17 |website=Cinestaan |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121060050/https://www.cinestaan.com/movies/yaari-dosti-21496/cast-crew |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | ''ਆਮਿ ਬੇਫਿਕਰ'' | ਭਾਰਗਵੀ | <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Aamhi Befikar (2019) - Marathi Movie |url=https://marathistars.com/movies/aamhi-befikar-marathi-movie/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124153524/https://marathistars.com/movies/aamhi-befikar-marathi-movie/ |archive-date=2021-01-24 |access-date=2021-01-17 |website=Marathi Stars |language=en-US}}</ref> |- | ''ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੁਸਕਰਾਓ'' | 'ਚਲ ਪੁੜੇ' ਗੀਤ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ | <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=‘Smile Please’ Anthem: Urmila Matondkar, Sagarika Ghatge, Mahesh Manjrekar, etc Join Vikram Phadnis In ‘Chal Pudhe’ |url=https://www.spotboye.com/marathi/marathi-news/-smile-please-anthem-urmila-matondkar-sagarika-ghatge-mahesh-manjrekar-join-vikram-phadnis-in-chal-pudhe/5d2f172cd3d6f236bff410bd |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-17 |website=www.spotboye.com |language=en-US}}</ref> |- | 2021 | ''ਹੈਸ਼ਟੈਗ ਪ੍ਰੇਮ'' | ਸਾਨਿਕਾ ਕੁਲਕਰਨੀ | <ref>{{Cite web |date=2021-01-15 |title=मिताली-सुयशच्या प्रेमाला बहर; काय आहे त्यांचं ‘हॅशटॅग प्रेम’? |url=https://www.loksatta.com/manoranjan-news/new-marathi-movie-hashtag-prem-coming-soon-actor-suyash-tilak-and-mitali-mayekar-ssj-93-2380492/ |access-date=2021-01-17 |website=[[Loksatta]] |language=mr-IN}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://m.imdb.com/name/nm3453866/ ਮਿਤਾਲੀ ਮਯੇਕਰ] [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ|IMDb ']] ਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] nvql2m97thi9b45nh4ev2nk574acufy 0 162615 851245 771659 2026-11-03T12:40:53Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851245 wikitext text/x-wiki '''ਅਭਿਰਾਮੀ ਸੁਰੇਸ਼''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਜੌਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ) ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਉੱਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ''ਹੈਲੋ ਕੁਟੀਚਥਨ'' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ''Beware of Dogs'' (2014) ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਕਪਾ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੋਅ ''ਡੀਅਰ ਕਪਾ ਦੀ'' ਐਂਕਰਿੰਗ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਭਿਰਾਮੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ [[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸੁਰੇਸ਼]] ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡ ਅਮ੍ਰਿਤਮ ਗਮਾਇਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/young-female-musicians-are-rocking-the-charts/article7578673.ece|title=These young female musicians are winning ears and hearts with their music|last=M|first=Athira|date=25 August 2015|work=The Hindu}}</ref> ਉਹ ਵੀਲੌਗਿੰਗ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਅਮ੍ਰਿਤਮ ਗਾਮੇ - ਏਜੀ 'ਤੇ ਲੜੀ ''ਏਜੀ ਵਲੌਗਸ'' ਦੇ ਨਾਲ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੀਆਰ ਸੁਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਲੈਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਗਾਇਕਾ-ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸੁਰੇਸ਼|ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸੁਰੇਸ਼ ਹੈ]]। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਮਿਕਰੀ ਅਤੇ ਮੋਨੋਐਕਟ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ "ਕਦੇ ਵੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਖੁੰਝਾਉਂਦੀ ਸੀ"। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਰਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਮ ਗਾਮੇ ਦੇ ਬਣਨ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="TH">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/interview-with-actor-anchor-singer-abhirami-suresh/article7868829.ece|title=Essaying multiple roles|last=M.|first=Athira|date=12 November 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=25 February 2020}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ, ਆਮਿੰਡੋ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.asianetnews.com/biggboss/all-you-want-to-know-about-abhirami-suresh-new-contestant-in-bigg-boss-2-q6639e|title=ഇതാണ് അഭിരാമി സുരേഷ്; ബിഗ് ബോസിലെ പുതിയ മത്സരാര്‍ഥിയെ അറിയാം|last=Web team|date=23 February 2020|work=[[Asianet News]]|access-date=26 February 2020|language=ml}}</ref> ਅਭਿਰਾਮੀ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲਿੰਗ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/abhirami-suresh-glamorous-photos-343990/|title=പാട്ടിനൊപ്പം മോഡലിങ്ങിലും തിളങ്ങി അഭിരാമി സുരേഷ്; ചിത്രങ്ങൾ|last=Entertainment desk|date=15 February 2020|work=[[Indian Express Malayalam]]|access-date=27 February 2020|language=ml}}</ref> ਉਹ ਕੇਰਲ ਫੈਸ਼ਨ ਰਨਵੇ 2018 ਵਿੱਚ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵਨੀਤਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਕਵਰ ਪੇਜ 'ਤੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਨਯਕਾ, ਮਨੋਰਮਾ ਅਰੋਗਯਮ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] e7jkh2dq4nmiji8l80ntj6uny4mpry7 0 162820 851504 830889 2026-11-04T08:21:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851504 wikitext text/x-wiki '''"ਸਾਇਰਨ"''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Siren''') ਇੱਕ [[wiktionary:bimonthly|ਦੋ-ਮਾਸਿਕ]] [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|year=1998|title=Siren Magazine: Irresistibly Tempting for Lesbians|url=https://books.google.com/books?id=pIXgAAAAMAAJ&q=%22Siren%22+%22magazine%22+%22Canada%22+%22lesbian%22|journal=Feminist Bookstore News|volume=21|page=88}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ == ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1995 ਵਿੱਚ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Xtra20040902">Nancy Irwin, [http://archives.xtra.ca/Story.aspx?s=15181809 "The Siren’s last call"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706213846/http://archives.xtra.ca/Story.aspx?s=15181809|date=2011-07-06}}, ''[[Xtra!]]'', September 2, 2004.</ref><ref>{{Cite web |title=Canadian Gay and Lesbian Periodicals |url=http://library2.usask.ca/srsd/gaycanada/misc/period.htm |access-date=October 19, 2010 |website=University of Saskatchewan |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929161113/http://library2.usask.ca/srsd/gaycanada/misc/period.htm |archive-date=ਸਤੰਬਰ 29, 2011 |url-status=dead}}</ref> ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 1996 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਜਦੋਂ ਲੈਸਬੀਅਨ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਕੋਟਾ ਦਾ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>[[Antonia Zerbisias|Zerbisias, Antonia]] (December 9, 1996). "Gay press brings major advertisers out of the closet", ''Toronto Star'', p. E1.</ref> ਇਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਨਿਯਮਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਓਨਟਾਰੀਓ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਟ੍ਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Toward a Commission Policy on Gender Identity |url=http://www.ohrc.on.ca/en/resources/discussion_consultation/genderidentity?page=dfhh-Moving.html#fnB70 |access-date=October 19, 2010 |website=Ontario Human Rights Commission}}</ref> ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਡਾਈਕਸ ਐਨ' ਟਾਇਕਸ" ਆਦਿ।<ref>{{Cite web |last=Jacquelyne Luce |title=Making Choices/Taking Chances |url=http://www.bccewh.bc.ca/publications-resources/documents/makingchoices.pdf |access-date=October 19, 2010 |website=British Columbia Center of Excellence for Women's Health |archive-date=ਜੁਲਾਈ 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706165049/http://www.bccewh.bc.ca/publications-resources/documents/makingchoices.pdf |url-status=dead }}</ref> ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਲਾ ਕੈਵਨਾਘ, ਡੇਬਰਾ ਐਂਡਰਸਨ ਅਤੇ ਬਿਲੀ ਜੋ ਨਿਊਮੈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵਿੱਤੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ 2004 ਵਿੱਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Xtra20040902"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ]] kiclmebnjxpaoiny3bl0b0ijhsvnk68 0 162857 851515 750270 2026-11-04T11:21:36Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851515 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਆਂਸੂ ਝੀਲ | image = Melted Aansu Lake.JPG | caption = ਪਿਘਲੀ ਹੋਈ ਆਂਸੂ ਝੀਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[Kaghan Valley|Kaghan]], [[Manoor Valley]], [[Himalaya]] | coordinates = {{Coord|34|48|49.98|N|73|40|35.94|E|type:waterbody_region:PK|display=inline,title}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|4250|m|ft|sp=us}} | islands = | cities = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਆਂਸੂ ਝੀਲ''' (ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਹੰਝੂ ਝੀਲ), ਇੱਕ ਅੱਥਰੂ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ|ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ]] ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਗ਼ਾਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ansoo Lake - A tear-shaped lake in Pakistan |url=http://kgda.gkp.pk/product/ansoo-lake/ |access-date=13 October 2019 |website=kgda.gkp.pk |publisher=Kaghan Development Authority |archive-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013052355/http://kgda.gkp.pk/product/ansoo-lake/ |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਸਾਗਰ ਤਲ ਤੋਂ 4245 ਮੀਟਰ (13927 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ|ਹਿਮਾਲਿਆ ਰੇਂਜ]] ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਮਲਿਕਾ ਪਰਬਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਘਨ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ansoo Lake &#124; Pakistan Tourism Portal |url=https://paktourismportal.com/ansoo-lake/ |access-date=23 September 2022 |website=paktourismportal.com |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923081348/https://paktourismportal.com/ansoo-lake/ |url-status=dead }}</ref> ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ''ਆਂਸੂ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹੰਝੂ"। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਝੀਲ ਦੀ ਖੋਜ 1993 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Ansoo Lake discovered in 1993 |url=https://www.kptourism.com/attraction-single/5d20a6c3976f2023eefdb69f/show |access-date=13 October 2019 |website=kptourism.com |publisher=[[Tourism Corporation Khyber Pakhtunkhwa|TCKP]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਪਯਾਲਾ ਝੀਲ]] * [[ਸੈਫ਼ੁਲ ਮਲੂਕ ਝੀਲ|ਸੈਫੁਲ ਮੁਲਕ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ]] mvg6yeffze7m9b77bfyoiwsqp0wg2kb 0 162903 851497 838669 2026-11-04T07:32:38Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851497 wikitext text/x-wiki '''''ਆਂਗਨ''''' {{IPAc-en|ˈ|a:|ng|g|@|n}} (ਉਰਦੂ:آنگن ਯਾਨੀ ਵਿਹੜਾ) 1962 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਲਪਕਾਰ [[ਖ਼ਦੀਜਾ ਮਸਤੂਰ]] ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/335610/ahsan-khan-strikes-again-in-aangan/|title=Ahsan Khan strikes again in 'Aangan'|last=Adnan|first=Ally|date=21 December 2018|work=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|access-date=8 July 2021|location=[[Dallas]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=n.d. |title=Khadija Mastoor - Profile & Biography |url=https://www.rekhta.org/authors/khadija-mastoor/profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716163521/https://www.rekhta.org/authors/khadija-mastoor/profile |archive-date=16 July 2021 |access-date=16 July 2021 |website=[[Rekhta]]}}</ref> ਇਸਨੇ ਮਸਤੂਰ ਲਈ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ ਦਾ 1963 ਦਾ ਆਦਮਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇਹ 13 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੇਜ਼ੀ ਰੌਕਵੈਲ ਦੁਆਰਾ ''ਇਨਰ ਕੋਰਟਯਾਰਡ'' ਅਤੇ ''ਦ ਵੂਮੈਨ`ਜ਼ ਕੋਰਟਯਾਰਡ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 2000 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸੀ। <ref name=":0">{{Cite web |date=n.d. |title=The Women's Courtyard - Khadija Mastur |url=http://www.complete-review.com/reviews/urdu/masturk.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225013511/http://www.complete-review.com/reviews/urdu/masturk.htm |archive-date=25 February 2019 |access-date=23 August 2020 |website=complete-review.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2018-09-27 |title=Daisy Rockwell translates Khadijah Mastur's "Aangan" in English: The Women's Courtyard |url=https://www.oyeyeah.com/books/daisy-rockwell-translates-khadijah-masturs-aangan-english-womens-courtyard/ |access-date=2020-07-29 |website=Oyeyeah |language=en-US |archive-date=2018-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001222055/https://www.oyeyeah.com/books/daisy-rockwell-translates-khadijah-masturs-aangan-english-womens-courtyard/ |url-status=dead }}</ref> [[ਮਾਵਰਾ ਹੁਸੈਨ|ਮਾਵਰਾ ਹੋਕੇਨ]], ਅਹਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ, [[ਅਹਿਸਨ ਖਾਨ|ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸਜਲ ਅਲੀ]] ਅਭਿਨੀਤ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2018 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite web |last=Images Staff |date=16 November 2018 |title=Sonya Hussyn and Ahsan Khan's first look from Aangan is out |url=https://images.dawn.com/news/1181265 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116120455/https://images.dawn.com/news/1181265 |archive-date=16 November 2018 |access-date=29 July 2020 |website=[[Dawn Media Group|Dawn Images]] |language=en}}</ref> ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਾਰਨ ਇਹ 2019 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਬੈਸਟ ਸੈਲਰ ਬਣ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |last=Omair Alavi |date=December 29, 2019 |title=Pakistan's bestsellers that entertained readers in 2019 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/589570-bestsellers-that-entertained-readers-in-2019 |access-date=April 23, 2021 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਰੂਪਾਂਤਰ == [[ਮਾਵਰਾ ਹੁਸੈਨ|ਮਾਵਰਾ ਹੋਕੇਨ]], ਅਹਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ, [[ਅਹਿਸਨ ਖਾਨ|ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸਜਲ ਅਲੀ]] ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ 2018 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref name="Staff">{{Cite web |last=Images Staff |date=16 November 2018 |title=Sonya Hussyn and Ahsan Khan's first look from Aangan is out |url=https://images.dawn.com/news/1181265 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116120455/https://images.dawn.com/news/1181265 |archive-date=16 November 2018 |access-date=29 July 2020 |website=[[Dawn Media Group|Dawn Images]] |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFImages_Staff2018">Images Staff (16 November 2018). [https://images.dawn.com/news/1181265 "Sonya Hussyn and Ahsan Khan's first look from Aangan is out"]. ''[[ਡਾਨ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ|Dawn Images]]''. [https://web.archive.org/web/20181116120455/https://images.dawn.com/news/1181265 Archived] from the original on 16 November 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 July</span> 2020</span>.</cite></ref> [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ, ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ [[ਡੀਡੀ ਉਰਦੂ]] ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 2018 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Aangan #EP 01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ppwnGhAcw30 |publisher=DD Urdu}}</ref> <ref>{{Cite web |date=20 January 2014 |title=DD Urdu revamps itself with a bouquet of new programmes |url=https://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/terrestrial/dd-urdu-revamps-itself-with-a-bouquet-of-new-programmes-140120 |website=Indian Television Dot Com |language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਹਾਜਰਾ ਮਸਰੂਰ]] * ''[[ਪੀਰ-ਏ-ਕਾਮਿਲ]]'' * ''[[ਸ਼ਹਾਬ ਨਾਮਾ]]'' == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ]] gk1n59ujx6e6uui7zxlwbky9aw93dyl 0 163821 851523 751034 2026-11-04T11:55:28Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851523 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਮਾ ਨੂਰ-ਉਲ ਆਇਨ ਬੇਗ''' ({{lang-ur|{{nq|آئمہ بیگ}}}}; ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ 1995) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਗਾਇਕੀ|ਗਾਇਕ]] ਹੈ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਮਜ਼ਾਕ ਰਾਤ'' ਵਿੱਚ 2015 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਲਾਹੌਰ ਸੇ ਆਗੇ'' (2016) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ,<ref name="aim">{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1599479/4|title=I aim to be Pakistan’s first female composer: Aima Baig|date=3 January 2018|work=The Express Tribune|access-date=15 May 2018}}</ref> ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕਾਂ ਅਤੇ ''[[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ]]'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਤਮਘਾ-ਏ-ਫਖਰੇ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.brecorder.com/2019/08/26/519768|title=Aima Baig awarded with 'Tamgha-e-Fakhre-Imtiaz'|last=Asfia Afzal|date=26 August 2019|work=Business Recorder|access-date=27 August 2019}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬੇਗ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਉਮਾਨ|ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ [[ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ। ਉਹ ਚੌਥਾ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਕੋਮਲ ਬੇਗ ਉਸਦੀ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਇਮਾ ਬੇਗ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਸ਼ੌਕਤ ਖ਼ਾਨਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕੈਂਸਰ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="ispr">{{Cite news|url=https://okpakistan.com/aima-baig-2|title=Aima Baig|last=Yusra Askari|work=OK! Pakistan|access-date=11 March 2023}}</ref><ref name="rise">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/amp/209371|title=Charting the rise of Aima Baig|last=Ahmed Sarym|date=8 June 2017|work=[[The News International|The News]]|access-date=15 May 2018}}</ref> ਬੇਗ ਨੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਕਰੀਏਟਿਵ ਆਰਟਸ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਟੀਵੀ ਐਂਕਰ ਮੁਬਾਸ਼ਿਰ ਲੁਕਮਾਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ " ਸਮਰ ਵਾਈਨ " ਦਾ ਇੱਕ ਕਵਰ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੋਸਤ ਹੈ,<ref name="bftv">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/amp/562166|title=The new voice in town|last=Omair Alavi|date=20 November 2016|work=The News|access-date=16 September 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://okpakistan.com/aima-baig|title=Aima Baig|last=Haider Rifaat|work=OK! Pakistan|access-date=16 September 2020}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖੀ ਹੈ। <ref name="aim" /> <ref name="rise" /> ਉਸਨੇ 21 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਿਗਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੰਗਣੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਪਰੇ ਹਟ ਲਵ'' ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1186813|title=Everyone's favourite lovebirds Aima Baig and Shahbaz Shigri are engaged|date=20 March 2021|work=Dawn Images|access-date=21 March 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2311885/i|title=Inside Aima Baig, Shahbaz Shigri's grand engagement ceremony|date=24 July 2021|work=The Express Tribune|access-date=22 March 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2325568/n|title=No social media stunts: Aima Baig on her engagement to Shahbaz Shigri|date=20 October 2021|work=The Express Tribune|access-date=22 March 2022}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋੜਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1190885|title=Aima Baig breaks silence on controversy surrounding breakup with Shahbaz Shigri, calls it 'straight up bullying'|date=21 September 2022|work=Dawn Images|access-date=13 February 2023}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bm3bcfcsooac48yreipj2fd52t7rpyv 851524 851523 2026-11-04T11:55:30Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 851524 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਮਾ ਨੂਰ-ਉਲ ਆਇਨ ਬੇਗ''' ({{lang-ur|{{nq|آئمہ بیگ}}}}; ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ 1995) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਗਾਇਕੀ|ਗਾਇਕ]] ਹੈ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਮਜ਼ਾਕ ਰਾਤ'' ਵਿੱਚ 2015 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਲਾਹੌਰ ਸੇ ਆਗੇ'' (2016) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ,<ref name="aim">{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1599479/4|title=I aim to be Pakistan’s first female composer: Aima Baig|date=3 January 2018|work=The Express Tribune|access-date=15 May 2018}}</ref> ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕਾਂ ਅਤੇ ''[[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ]]'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਤਮਘਾ-ਏ-ਫਖਰੇ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.brecorder.com/2019/08/26/519768|title=Aima Baig awarded with 'Tamgha-e-Fakhre-Imtiaz'|last=Asfia Afzal|date=26 August 2019|work=Business Recorder|access-date=27 August 2019}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬੇਗ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਉਮਾਨ|ਓਮਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ [[ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ। ਉਹ ਚੌਥਾ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਕੋਮਲ ਬੇਗ ਉਸਦੀ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਇਮਾ ਬੇਗ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਸ਼ੌਕਤ ਖ਼ਾਨਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕੈਂਸਰ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="ispr">{{Cite news|url=https://okpakistan.com/aima-baig-2|title=Aima Baig|last=Yusra Askari|work=OK! Pakistan|access-date=11 March 2023}}</ref><ref name="rise">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/209371-Charting-the-rise-of-Aima-Baig|title=Charting the rise of Aima Baig|last=Ahmed Sarym|date=8 June 2017|work=[[The News International|The News]]|access-date=15 May 2018}}</ref> ਬੇਗ ਨੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਕਰੀਏਟਿਵ ਆਰਟਸ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਟੀਵੀ ਐਂਕਰ ਮੁਬਾਸ਼ਿਰ ਲੁਕਮਾਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ " ਸਮਰ ਵਾਈਨ " ਦਾ ਇੱਕ ਕਵਰ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੋਸਤ ਹੈ,<ref name="bftv">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562166-the-new-voice-town|title=The new voice in town|last=Omair Alavi|date=20 November 2016|work=The News|access-date=16 September 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://okpakistan.com/aima-baig|title=Aima Baig|last=Haider Rifaat|work=OK! Pakistan|access-date=16 September 2020}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖੀ ਹੈ। <ref name="aim" /> <ref name="rise" /> ਉਸਨੇ 21 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਿਗਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੰਗਣੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਪਰੇ ਹਟ ਲਵ'' ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1186813|title=Everyone's favourite lovebirds Aima Baig and Shahbaz Shigri are engaged|date=20 March 2021|work=Dawn Images|access-date=21 March 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2311885/i|title=Inside Aima Baig, Shahbaz Shigri's grand engagement ceremony|date=24 July 2021|work=The Express Tribune|access-date=22 March 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2325568/n|title=No social media stunts: Aima Baig on her engagement to Shahbaz Shigri|date=20 October 2021|work=The Express Tribune|access-date=22 March 2022}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋੜਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1190885|title=Aima Baig breaks silence on controversy surrounding breakup with Shahbaz Shigri, calls it 'straight up bullying'|date=21 September 2022|work=Dawn Images|access-date=13 February 2023}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] t8p4vlcdjdguo17c9unw6n8nut8mst2 0 163869 851320 785348 2026-11-03T17:28:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851320 wikitext text/x-wiki '''ਅਰਾਮ ਓਸਤਾਦੀਅਨ-ਬਿਨੈ''' ( {{Lang-fa|آرام‌ استادیان بینای}}, ਜਨਮ 3 ਨਵੰਬਰ 1985), ਇੱਕ ਡੈਨਿਸ਼ ਈਰਾਨੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿ ਸੋਲਫੁਲਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀ ਵਕੀਲ ਹੈ।<ref name="vogue">{{Cite web |last= |first= |date=October 20, 2021 |title="There still is a systemic bias that needs to be addressed": How one woman is making room for diverse talent |url=https://www.voguescandinavia.com/articles/aram-ostadian-binai-on-creating-the-soulfuls-mentorship |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]]}}</ref><ref name="femina">{{Cite web |last= |first= |date=March 22, 2022 |title=Aram har skabt et minoritetsfællesskab: "Vi går glip af så meget talent, når vi ikke tænker på diversitet" |url=https://www.femina.dk/agenda/samfund/aram-har-skabt-et-minoritetsfaellesskab-vi-gaar-glip-af-saa-meget-talent-naar-vi |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Femina (Denmark)]]}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਓਸਟੇਡੀਅਨ-ਬਿਨਈ ਦਾ ਜਨਮ 1985 ਵਿੱਚ [[ਤਹਿਰਾਨ]], [[ਈਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ।<ref name="elle">{{Cite web |last= |first= |date=April 26, 2022 |title=Aram Ostadian-Binai: "Så længe man bliver kaldt udlænding eller fremmed, er det svært at være helt sig selv" |url=https://www.elle.dk/agenda/identitet/aram-ostadian-binai-saa-laenge-man-bliver-kaldt-udlaending-eller-fremmed-er-det |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Elle (magazine)|Elle]]}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਓਸਤਾਦੀਅਨ-ਬਿਨੈ ਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ Aller Media ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਜੀਟਲ-ਸਿਰਫ਼ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ। <ref name="elle" /> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ The Soulfuls, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਰਚਨਾਤਮਕ ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਉੱਦਮਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name="vogue" /><ref name="femina" /><ref name="elle" /> ਓਸਤਾਦੀਅਨ-ਬਿਨੈ ਨੂੰ ELLE ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ 16 ਸਤੰਬਰ, 2022 ਨੂੰ ਵੌਇਸ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, <ref name="elleawards">{{Cite web |last= |first= |date=September 16, 2022 |title=ELLE Awards 2022: Se alle aftenens vindere |url=https://www.elle.dk/mode/elle-awards/elle-awards-2022-se-alle-aftenens-vindere |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Elle (magazine)|Elle]]}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਉਸੇ ਦਿਨ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਸਾ ਜੀਨਾ ਅਮੀਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੂਮੈਨ ਲਾਈਫ ਫਰੀਡਮ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref name="bbc">{{Cite web |last= |first= |date=October 26, 2022 |title=Iran protests: Police fire on Mahsa Amini mourners - witnesses |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63397159 |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[BBC]]}}</ref> ਉਸੇ ਦਿਨ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਸਾ ਜੀਨਾ ਅਮੀਨੀ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਓਸਤਾਦੀਅਨ-ਬਿਨਈ ਨੇ ਇੱਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਇਰਾਨ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। <ref name="ellecolumn">{{Cite web |last= |first= |date=September 23, 2022 |title=Aram Ostadian-Binai: "Vi skal slippe jerngrebet om kvinder og deres påklædning" |url=https://www.elle.dk/agenda/aram-ostadian-binai-vi-skal-slippe-jerngrebet-om-kvinder-og-deres-paaklaedning |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Elle (magazine)|Elle]]}}</ref> <ref name="elleinsta">{{Cite web |last= |first= |date=September 23, 2022 |title=Mens Aram Ostadian-Binai i fredags stod på scenen til ELLEawards for at modtage prisen for Årets Stemme for sit arbejde med at italesætte frihed og en mere retfærdig fremtid for alle unge kvinder uanset baggrund, mistede kurdisk-iranske Zhina Mahsa Amini sit liv på grund af sin påklædning |url=https://www.instagram.com/reel/Ci2eJKFjOj0/?igshid=YmMyMTA2M2Y%3D |access-date=January 1, 2023 |website=Instagram |publisher=}}</ref> ਲਿਮਟਿਡ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਮੀਰ ਤਾਗੀ, ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਬੋਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਮਿਲਾਦ ਅਹਿਮਦੀ (ਮਿਲਾਦ ਦਾ ਹਾਉਸ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਾਹ ਪਹਿਲਵੀ (ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮਹਾਰਾਣੀ), ਸ਼ੋਹਰੇਹ ਅਗਦਾਸ਼ਲੂ (ਅਦਾਕਾਰਾ) ਅਤੇ ਮਸੀਹ ਅਲੀਨੇਜਾਦ (ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ) ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="nazaninboniadi">{{Cite web |last= |first= |date=December 7, 2021 |title=Nazanin Boniadi Created a Dress That Symbolizes Freedom for Iranian Women |url=https://www.vogue.com/article/nazanin-boniadi-amir-taghi/amp |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]]}}</ref> <ref name="amirtaghi">{{Cite web |last= |first= |date= |title="The women around me have inspired everything I do. I am so proud to honor them not only today but every day." |url=https://www.instagram.com/p/Ca2Ym-au3xX/?igshid=YmMyMTA2M2Y%3D |access-date=January 1, 2023 |website=Instagram |publisher=}}</ref> ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਓਸਟੇਡੀਅਨ-ਬਿਨਈ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦਿਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਡੈਨਮਾਰਕ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਹਰ ਔਰਤ, ਚਾਹੇ ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਆਕਾਰ, ਉਮਰ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਸਕੇ।" <ref name="elleinsta" /> ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2022 ਦੇ ਪਤਝੜ ਦੌਰਾਨ ਵੂਮੈਨ ਲਾਈਫ ਫਰੀਡਮ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ, ਓਸਟੇਡੀਅਨ-ਬਿਨਈ ਨੇ ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਅਤੇ ਮਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="politiken">{{Cite web |last= |first= |date=November 7, 2022 |title=Ibyen tipper: Det iranske folk kæmper for frihed. Kom tættere på dem her |url=https://politiken.dk/ibyen/art9069542/Det-iranske-folk-k%C3%A6mper-for-frihed.-Kom-t%C3%A6ttere-p%C3%A5-dem-her |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Politiken]]}}</ref> <ref name="ansa">{{Cite web |last= |first= |date=December 12, 2022 |title=A Milano mostra d'arte itinerante a sostegno donne iraniane |url=https://www.ansa.it/lombardia/notizie/2022/12/12/a-milano-mostra-darte-itinerante-a-sostegno-donne-iraniane_04b45d07-c766-4147-ae4a-cf24a0f85100.html |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Agenzia Nazionale Stampa Associata]]}}</ref> ਓਸਟੇਡੀਅਨ-ਬਿਨਈ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਲਾਈਫ ਫਰੀਡਮ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। <ref name="ellecolumn" /> <ref name="vogueukraine">{{Cite web |last= |first= |date=November 9, 2022 |title=The genie is out of the bottle: women's confessions that help understand what's really happening in Iran |url=https://vogue.ua/article/vogueuainenglish/unleash-the-genie-women-s-confessions-that-help-understand-what-s-really-happening-in-iran-50472.html |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]]}}</ref> <ref name="drp3">{{Cite web |last= |first= |date=October 4, 2022 |title=God Morgen Danmark |url=https://www.dr.dk/lyd/p3/gomorgenp3/go-morgen-p3-2022-11-14 |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=Radio P3, [[DR (broadcaster)]]}}</ref> <ref name="denuafh">{{Cite web |last= |first= |date=October 4, 2022 |title=Om hvordan demonstrationerne udvikler sig i Iran efter endnu flere dødsfald |url=https://denuafhaengige.dk/morgen |access-date=January 1, 2023 |website= |publisher=Den Uafhængige, [[DR (broadcaster)]] |archive-date=ਜਨਵਰੀ 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101234406/https://denuafhaengige.dk/morgen |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] h4vgx22n15wocyg4b53qapgxc6l2e0f 0 164383 851443 846830 2026-11-04T02:45:38Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851443 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਲਸਨ''' (ਜਨਮ 1941), ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ,<ref name="MediaDiversified">{{Cite web |date=17 January 2019 |title=South Asian women in Britain: Finding a voice, 40 years on |url=https://mediadiversified.org/2019/01/17/south-asian-women-in-britain-finding-a-voice-40-years-on/ |access-date=13 September 2020 |website=[[Media Diversified]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਸਲ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="galdem">{{Cite web |last=Siddiqui |first=Sophia |date=30 October 2018 |title='Reclaiming our collective past': Amrit Wilson reflects on 40 years of anti-racist feminist work |url=https://gal-dem.com/collective-past-amrit-wilson-reflects-anti-racist-feminist-work/ |access-date=13 September 2020 |website=[[gal-dem]] |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918211810/https://gal-dem.com/collective-past-amrit-wilson-reflects-anti-racist-feminist-work/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ 1978 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫਾਈਡਿੰਗ ਏ ਵਾਇਸ: ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ'<ref>{{Cite journal|last=Wilson|first=Amrit|date=1 October 1978|title=A burning fever: the isolation of Asian women in Britain|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/030639687802000203|journal=[[Race & Class]]|volume=20|issue=2|pages=129–142|doi=10.1177/030639687802000203}}</ref> ਨੇ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਿਤਾਬ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="MediaDiversified" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ''ਡ੍ਰੀਮਜ਼, ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਸੰਘਰਸ਼: ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਔਰਤਾਂ'' (ਲੰਡਨ: ਪਲੂਟੋ ਪ੍ਰੈਸ, 2006), ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ''ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'',<ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://ceasefiremagazine.co.uk/author/amrit-wilson/ |access-date=13 September 2020}}</ref> ''ਮੀਡੀਆ ਵਿਭਿੰਨਤਾ'',<ref>{{Cite web |title=Category: Amrit Wilson |url=https://mediadiversified.org/category/amrit-wilson/ |access-date=13 September 2020 |website=Media Dversified}}</ref> ਓਪਨ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਸਮੇਤ ਆਊਟਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ <ref name="OD">{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://www.opendemocracy.net/en/author/amrit-wilson/ |website=Open Democracy}}</ref> ਅਤੇ ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'' ।<ref>{{Cite web |title=Speaker bios |url=https://www.ihrc.org.uk/wp-content/uploads/2017/12/IC2017speakerbios.pdf |publisher=Islamophobia Conference 2017: The Rise of Nativism}}</ref><ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://www.theguardian.com/profile/amrit-wilson}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਵਿਲਸਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਆਇਆ। ਉਹ 1974 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣੀ, ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਖਾੜਕੂ ਵਜੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref name="Donnell2002">{{Cite book|title=Companion to Contemporary Black British Culture|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-1-134-70025-7|editor-last=Alison Donnell|editor-link=Alison Donnell|pages=323–4|chapter=Seth, Roshan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=VfdpdZ9DwH0C&pg=PA323-4}}</ref> ਵਿਲਸਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫਾਈਡਿੰਗ ਏ ਵਾਇਸ: ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ'', ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ<ref>{{Cite web |last=Goodfellow |first=Maya |date=8 June 2019 |title=Review – Finding a Voice: Asian women in Britain |url=https://www.redpepper.org.uk/finding-a-voice-asian-women-in-britain/ |access-date=7 October 2020}}</ref> ਵਿਲਸਨ ਅਵਾਜ਼, ਯੂਕੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਮੂਹਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਓਡਬਲਯੂਏਏਡੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ (1978-82)।<ref name="galdem"/><ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://www.bl.uk/people/amrit-wilson |publisher=[[British Library]] |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415204451/https://www.bl.uk/people/amrit-wilson |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੈਕ, ਏਸ਼ੀਅਨ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਇਮਕਾਨ ਦੀ ਚੇਅਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸੋਲੀਡੈਰਿਟੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="OD"/><ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://strikeatimperial.net/amrit-wilson |access-date=13 September 2020 |website=The Strike at Imperial Typewriters |archive-date=15 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615224609/https://strikeatimperial.net/amrit-wilson |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਲੂਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼/ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://www.plutobooks.com/author/amrit-wilson/ |publisher=Pluto Press |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415204453/https://www.plutobooks.com/author/amrit-wilson/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7oty6chy85l79vo3n7fl04ggslibcme 851451 851443 2026-11-04T03:14:43Z Pkrs1 62805 undo error 851451 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਲਸਨ''' (ਜਨਮ 1941), ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ,<ref name="MediaDiversified">{{Cite web |date=17 January 2019 |title=South Asian women in Britain: Finding a voice, 40 years on |url=https://mediadiversified.org/2019/01/17/south-asian-women-in-britain-finding-a-voice-40-years-on/ |access-date=13 September 2020 |website=[[Media Diversified]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਸਲ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="galdem">{{Cite web |last=Siddiqui |first=Sophia |date=30 October 2018 |title='Reclaiming our collective past': Amrit Wilson reflects on 40 years of anti-racist feminist work |url=https://gal-dem.com/collective-past-amrit-wilson-reflects-anti-racist-feminist-work/ |access-date=13 September 2020 |website=[[gal-dem]] |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918211810/https://gal-dem.com/collective-past-amrit-wilson-reflects-anti-racist-feminist-work/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ 1978 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫਾਈਡਿੰਗ ਏ ਵਾਇਸ: ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ'' <ref>{{Cite journal|last=Wilson|first=Amrit|date=1 October 1978|title=A burning fever: the isolation of Asian women in Britain|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/030639687802000203|journal=[[Race & Class]]|volume=20|issue=2|pages=129–142|doi=10.1177/030639687802000203}}</ref> ਨੇ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਿਤਾਬ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="MediaDiversified" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ''ਡ੍ਰੀਮਜ਼, ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਸੰਘਰਸ਼: ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਔਰਤਾਂ'' (ਲੰਡਨ: ਪਲੂਟੋ ਪ੍ਰੈਸ, 2006), ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ''ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'',<ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://ceasefiremagazine.co.uk/author/amrit-wilson/ |access-date=13 September 2020}}</ref> ''ਮੀਡੀਆ ਵਿਭਿੰਨਤਾ'',<ref>{{Cite web |title=Category: Amrit Wilson |url=https://mediadiversified.org/category/amrit-wilson/ |access-date=13 September 2020 |website=Media Dversified}}</ref> ਓਪਨ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਸਮੇਤ ਆਊਟਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ <ref name="OD">{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://www.opendemocracy.net/en/author/amrit-wilson/ |website=Open Democracy}}</ref> ਅਤੇ ''[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]'' ।<ref>{{Cite web |title=Speaker bios |url=https://www.ihrc.org.uk/wp-content/uploads/2017/12/IC2017speakerbios.pdf |publisher=Islamophobia Conference 2017: The Rise of Nativism}}</ref><ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://www.theguardian.com/profile/amrit-wilson}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਵਿਲਸਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਆਇਆ। ਉਹ 1974 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣੀ, ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਖਾੜਕੂ ਵਜੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref name="Donnell2002">{{Cite book|title=Companion to Contemporary Black British Culture|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-1-134-70025-7|editor-last=Alison Donnell|editor-link=Alison Donnell|pages=323–4|chapter=Seth, Roshan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=VfdpdZ9DwH0C&pg=PA323-4}}</ref> ਵਿਲਸਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫਾਈਡਿੰਗ ਏ ਵਾਇਸ: ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ'', ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ<ref>{{Cite web |last=Goodfellow |first=Maya |date=8 June 2019 |title=Review – Finding a Voice: Asian women in Britain |url=https://www.redpepper.org.uk/finding-a-voice-asian-women-in-britain/ |access-date=7 October 2020}}</ref> ਵਿਲਸਨ ਅਵਾਜ਼, ਯੂਕੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਮੂਹਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਓਡਬਲਯੂਏਏਡੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ (1978-82)।<ref name="galdem"/><ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://www.bl.uk/people/amrit-wilson |publisher=[[British Library]] |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415204451/https://www.bl.uk/people/amrit-wilson |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੈਕ, ਏਸ਼ੀਅਨ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਇਮਕਾਨ ਦੀ ਚੇਅਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸੋਲੀਡੈਰਿਟੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="OD"/><ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://strikeatimperial.net/amrit-wilson |access-date=13 September 2020 |website=The Strike at Imperial Typewriters |archive-date=15 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210615224609/https://strikeatimperial.net/amrit-wilson |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਲੂਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼/ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Amrit Wilson |url=https://www.plutobooks.com/author/amrit-wilson/ |publisher=Pluto Press |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415204453/https://www.plutobooks.com/author/amrit-wilson/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5ci6i1ipjz73gp3drc40026cc6p7bbq 0 165046 851432 843158 2026-11-04T02:19:23Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851432 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬੇਹਟਾ ਸ਼ੇਖਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] ਦੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == Ambehta Shekhan {{Coord|29|38|55|N|77|37|16|E|}} ਗੁਣਕਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ambehta Sheikha |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Ambahta_Sheikha.html |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |access-date=2023-04-21 |archive-date=2023-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421015545/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Ambahta_Sheikha.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] ffotax2az368ickahc0rkyw1o7obe4n 0 165296 851473 786752 2026-11-04T04:59:42Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851473 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Amrita Gogoi | image = | caption = Gogoi in traditional Assamese dress | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Sivasagar]], [[Assam]], India | death_date = | death_place = | nationality = | education = | occupation = Actress | years_active = 2015–present | known_for = {{flatlist| *''[[Ahetuk]]'' *''[[Pratighaat (2019 film)|Pratighaat]]'' }} | height = | mother = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਗੋਗੋਈ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Amrita Gogoi- Film Music and Videos |url=http://www.filmiclub.com/person/amrita-gogoi-a1hcd0r |access-date=22 April 2016 |website=Filmiclub |archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107032158/http://www.filmiclub.com/person/amrita-gogoi-a1hcd0r |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ''ਅਹੇਤੁਕ'' ਨੂੰ2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" |ਕੁੰਜੀ | style="background:#FFFFCC;" |</img> | ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2015 | ''ਅਹੇਤੁਕ''<ref>{{Cite web |title=Amrita Gogoi |url=https://www.filmipop.com/celeb/amrita-gogoi-120747 |access-date=4 January 2017 |website=Filmipop.com}}</ref> | ਜੋਇਤਾ | ਬਾਣੀ ਦਾਸ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ''ਪ੍ਰੈਗ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਨੌਰਥ-ਈਸਟ 2015'' ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਔਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿੱਤੀ। |- | rowspan="3" | 2017 | ''ਕੋਂਵਰਪੁਰਰ ਕੋਂਵਰ'' | ਮੈਨਾ | ਰਾਜੇਸ਼ ਭੂਯਾਨ | |- | ''ਦੁਰ'' | ਪੂਜਾ | ਕੰਗਕਨ ਰਾਜਖੋਵਾ | |- | ''ਸੋਇਗਾਓਂੋਰ ਚੰਪਾ'' | ਚੰਪਾ | ਚੰਦਰ ਮੁਦੋਈ | |- | rowspan="2" | 2018 | ''ਨਿਜਾਨੋਰ ਗਾਨ''| {{unknown}} | ਮੁੰਨਾ ਅਹਿਮਦ | |- | ''ਇਪਰੇ ਹੀਪਾਰੇ''| {{unknown}} | ਪ੍ਰਣਬਜਯੋਤੀ ਭਰਲੀ | |- | rowspan="1" | 2019 | ''ਪ੍ਰਤਿਘਾਤ''|{{unknown}} | ਅਚਿੰਤ ਸੰਕਰ | |- | rowspan="1" | 2022 | ''ਰਾਈਨੋ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' | ਦੀਪਿਕਾ/ਪਰੀ | ਮਨੀ ਸਿਨਹਾ | |- |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === * ਪੈਦਲ ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ- ਬਾਬੂ ਬੋਰਹਾ * ਬੀਜੁ ਬੀਜੁ ਸੋਮ - ਦੀਕਸ਼ੂ ਸਰਮਾ * ਮਾਲੋਬਿਕਾ ਬੋਰੂਆ - ਦੀਕਸ਼ੂ ਸਰਮਾ == ਥੀਏਟਰ == ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਗੋਗੋਈ ਨੇ ਮੋਬਾਈਲ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2016 - 17 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ''ਹੇਂਗੁਲ ਥੀਏਟਰ'' ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੋਸੇਨਜੀਤ ਬੋਰਹਾ ਅਤੇ ਸਿਆਮੋਨਟਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। {| class="wikitable" !ਸੀਜ਼ਨ ! ਥੀਏਟਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2016 - 17 | ''ਹੇਂਗੁਲ ਥੀਏਟਰ''<ref>{{Cite web |date=5 June 2016 |title=Amrita Gogoi All Set For Her Theatre Debut |url=http://www.magicalassam.com/2016/06/amrita-gogoi-actress.html |access-date=23 July 2017 |website=Magicalassam.com}}</ref> | ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ |- |} == ਇਨਾਨ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ |- | 2015 | ਪ੍ਰਾਗ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ 2015 | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਔਰਤ | ''ਅਹੇਤੁਕ'' | {{Won}} |- | 2017 | ਪ੍ਰਾਗ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ 2017 | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਔਰਤ | ''ਦੁਰ'' | {{Nom}} |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|9740978}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] poloztkmdsmlvd4tz91h1xr2amkzbmb 0 165863 851249 678904 2026-11-03T13:01:01Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851249 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Amandeep Sandhu | native_name_lang = pa | native_name = ਅਮਨਦੀਪ ਸੰਧੂ | image = Amandeep Sandhu - B&W.jpg | image_size = 220px | caption = Amandeep Sandhu in 2013 | birth_date = 1973 | language = English | alma_mater = [[University of Hyderabad]] | genre = Novel }} '''ਅਮਨਦੀਪ''' {{Lang-pa|ਅਮਨਦੀਪ ਸੰਧੂ}}, ਜਨਮ 1973) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ''ਰੋਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ'' 2013 ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਗਲਪ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਲਿਟਰੇਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/anees-salim-bags-the-hindu-prize-for-best-fiction-2013/article5574489.ece|title=Anees Salim bags The Hindu Prize for Best Fiction 2013|last=Staff Reporter|date=2014-01-14|work=The Hindu|access-date=2019-11-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ 1973 ਵਿੱਚ [[ਰੁੜਕੇਲਾ]], ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |title=Amandeep Singh Sandhu |url=http://www.akademie-solitude.de/en/fellowship/fellows/amandeep-singh-sandhu~pe3546/ |access-date=2019-11-06 |website=Akademie Schloss Solitude |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106040745/http://www.akademie-solitude.de/en/fellowship/fellows/amandeep-singh-sandhu~pe3546/ |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |title=sikhchic.com {{!}} The Art and Culture of the Diaspora {{!}} Engaging With Life: Amandeep Singh Sandhu |url=http://sikhchic.com/article-detail.php?cat=11&id=2945 |access-date=2019-11-06 |website=sikhchic.com}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ 2-ਸਾਲ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਸਕਲੌਸ ਸੋਲੀਟਿਊਡ, ਸਟਟਗਾਰਟ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web |title=Amandeep Singh Sandhu |url=http://www.akademie-solitude.de/en/fellowship/fellows/amandeep-singh-sandhu~pe3546/ |access-date=2019-11-06 |website=Akademie Schloss Solitude |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106040745/http://www.akademie-solitude.de/en/fellowship/fellows/amandeep-singh-sandhu~pe3546/ |url-status=dead }}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2022-24 ਲਈ ਹੋਮੀ ਭਾਭਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=Tien |first=Veronica |date=2022-08-15 |title=India at 75 {{!}} Contributors A - G |url=https://pen.org/india-at-75-contributors-a-g/ |access-date=2023-01-06 |website=PEN America |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=List of Homi Bhabha Fellows |url=https://homibhabhafellowships.com/HomiBhabhaFellowsList.aspx |access-date=2023-01-06 |website=homibhabhafellowships.com}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲੇਖ ਦ ਕਾਰਾਵਾਨ <ref>{{Cite web |title=Amandeep Sandhu {{!}} The Caravan |url=https://caravanmagazine.in/author/783 |access-date=2021-02-06 |website=caravanmagazine.in}}</ref> ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=2020-04-22 |title=Lockdown Diaries: Punjab; standing between hunger and India by Amandeep Sandhu |url=https://www.hindustantimes.com/books/lockdown-diaries-punjab-standing-between-hunger-and-india-by-amandeep-sandhu/story-kpwZIjXpN1TQSfwhUhtppM.html |access-date=2021-02-06 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == === ਸੇਪੀਆ ਲੀਵਜ਼ (2008) === === ਰੋਲ ਆਫ਼ ਆਨਰ (2012) === === ਪੰਜਾਬ: ਫਾਲਟ ਲਾਈਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ (2019) === === ਬ੍ਰਾਵਾਡੋ ਟੁ ਫੀਅਰ ਟੂ ਅਬੈਂਡਨਮੈਂਟ (2020) === == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੇਖਕ]] eh4zsieb0iw0g6142fqaxy2ptq2qidh 0 166105 851464 766610 2026-11-04T04:38:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851464 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | other_name = | style = Indian Railways | type = [[ਜੰਕਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ]] | image = | image_caption = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ | address = ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ, ਪੁਤਲੀਘਰ ਰੋਡ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] | country = {{flagu|ਭਾਰਤ}} | coordinates = {{coord|31|37|58|N|74|52|02|E|display=inline}} | elevation = {{convert|233|m|ft}} | line = {{Plainlist| *ਅੰਬਾਲਾ-ਅਟਾਰੀ ਲਾਈਨ *ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਲਾਈਨ *ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਲਾਈਨ *ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਖੇਮ ਕਰਨ ਲਾਈਨ }} | structure = ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਤੇ | platform = 10 (8 ਵਪਾਰਕ + 1 ਮਾਲ + 1 ਮਿਲਟਰੀ ਬਲ ਅਤੇ ਪਾਰਸਲ) | tracks = 10 ਬ੍ਰੋਡ ਗੇਜ | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | opened = {{start date and age|1862}} | rebuilt = | electrified = 2003–04 | ADA = {{access icon|20px}} ਉਪਲਬਧ | code = {{Indian railway code | code = ASR | zone = [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ]] | division = {{rwd|Firozpur}} }} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] | status = ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ | former = | passengers = 100000 | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Punjab | map_dot_label = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੰਕਸ਼ਨ | mapframe = yes | mapframe-caption = ਨੇੜੇ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} | services = {{Adjacent stations|system=Indian Railways |line=Northern Railway zone|left=ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ|right=ਛੇਹਰਟਾ|type=[[ਅੰਬਾਲਾ–ਅਟਾਰੀ ਲਾਈਨ]] |line2=Northern Railway zone|left2=|right2=ਭਗਤਾਂਵਾਲਾ|type2=[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਖੇਮ ਕਰਨ ਲਾਈਨ]] |line3=Northern Railway zone|left3=|right3=ਵੇਰਕਾ|type3=[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਲਾਈਨ]]}} }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' (ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: '''ASR''') ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਅਸਤ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਸਿੰਦੇ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ 1865 ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ-ਲਾਹੌਰ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="timeline">{{Cite web |last=R. P. Saxena |title=Indian Railway History timeline |url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120714085533/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm |archive-date=14 July 2012 |access-date=2012-02-10 |publisher=[[IRFCA]]}}</ref> ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਅਟਾਰੀ ਸੈਕਸ਼ਨ 1862 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sind, Punjab and Delhi Railway |url=http://wiki.fibis.org/index.php/Sind,_Punjab_and_Delhi_Railway |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201194853/http://wiki.fibis.org/index.php/Sind%2C_Punjab_and_Delhi_Railway |archive-date=1 February 2014 |access-date=1 February 2014 |publisher=fibis}}</ref> {{Convert|78|km|mi|0|abbr=on}}-ਲੰਬੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਖੇਮ ਕਰਨ ਰੇਲਵੇ-ਲਾਈਨ [[ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਅਤੇ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਏ {{Convert|54|km|mi|0|abbr=on}}-ਲੰਬੀ ਲਾਈਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ [[ਰਾਵੀ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।<ref name="railwayroute">{{Cite web |title=Railway routes in Punjab |url=http://punjabdata.com/Railway-Routes-In-Punjab.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221200844/http://punjabdata.com/Railway-Routes-In-Punjab.aspx |archive-date=21 February 2014 |access-date=2 February 2014 |publisher=Punjab Data}}</ref> {{Convert|107|km|mi|0|abbr=on}} ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਰੂਟ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Railway routes in Punjab |url=http://punjabdata.com/Railway-Routes-In-Punjab.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221200844/http://punjabdata.com/Railway-Routes-In-Punjab.aspx |archive-date=21 February 2014 |access-date=2 February 2014 |publisher=Punjab Data}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20140221200844/http://punjabdata.com/Railway-Routes-In-Punjab.aspx "Railway routes in Punjab"]. Punjab Data. Archived from [http://punjabdata.com/Railway-Routes-In-Punjab.aspx the original] on 21 February 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 February</span> 2014</span>.</cite></ref> {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਲਾਈਨ 1884 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Chapter VII |url=http://punjabrevenue.nic.in/gaz_gdr16.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410022057/http://punjabrevenue.nic.in/gaz_gdr16.htm |archive-date=10 April 2009 |access-date=10 February 2014}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ {{Convert|233|m|ft}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੋਡ "ASR" ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 2016 ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ।<ref name="tribuneindia">{{Cite web |title=More funds, little else for region |url=http://www.tribuneindia.com/news/nation/more-funds-little-else-for-region/201417.html |access-date=24 March 2017 |publisher=tribuneindia.com |archive-date=11 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811223238/http://www.tribuneindia.com/news/nation/more-funds-little-else-for-region/201417.html |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਈਫਾਈ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਵੀ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="hindustantimes">{{Cite web |title=Railway police to install CCTV cameras at major stations in Punjab &#124; punjab &#124; Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/punjab/railway-police-to-install-cctv-cameras-at-major-stations-in-punjab-in-view-of-india-pak-tension/story-jsksj0Ow5iiXxQ2UnlRtfK.html |access-date=24 March 2017 |publisher=Hindustan Times}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਧਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="mid-day">{{Cite web |title=Rail budget: Prabhu quotes Atal Bihari Vajpayee, Harivansh Rai Bachchan and Buddha – News |url=http://www.mid-day.com/articles/rail-budget-prabhu-quotes-atal-bihari-vajpayee-harivansh-rai-bachchan-and-buddha/16988161 |access-date=24 March 2017 |publisher=mid-day.com}}</ref> ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਲਈ ਮੂਵਮੈਂਟ ਕੰਟਰੋਲ ਆਫਿਸ (MCO) PF ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਵਰਤੋਂ ਅਧੀਨ ਦਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ, 1(A), 1(B), 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ਅਤੇ 8। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੰ. 8 ਮਾਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੰ. 1(ਬੀ) ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਮਾਲ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ। == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕਰਨ ਤਹਿਤ ਫਗਵਾੜਾ-ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੈਕਟਰ ਦਾ 2003-04 ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=History of Electrification |url=http://irfca.org/docs/electrification-history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019225702/http://irfca.org/docs/electrification-history.html |archive-date=19 October 2013 |access-date=31 January 2014 |publisher=IRFCA}}</ref> == ਵਿਕਾਸ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ 6 ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ 8 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਅਸਤ ਰੇਲਵੇ ਟਰਮੀਨਸ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ 5 ਤੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਐਸਕੇਲੇਟਰ ਲਗਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 1 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋ ਹਨ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੰਬਰ 6 ਅਤੇ 7 ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੈ।<ref name="tribuneindia2">{{Cite web |title=Amritsar rly station first in Punjab to get Wi-Fi enabled |url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/amritsar-rly-station-first-in-punjab-to-get-wi-fi-enabled/310686.html |access-date=24 March 2017 |publisher=tribuneindia.com |archive-date=12 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812021111/http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/amritsar-rly-station-first-in-punjab-to-get-wi-fi-enabled/310686.html |url-status=dead }}</ref> == ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਖੇਮਕਰਨ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਰੇਲਵੇ ਵੱਲੋਂ ਪੱਟੀ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਤੱਕ ਨਵੀਂ ਰੇਲ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 80 ਕਿ.ਮੀ. ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗੀ।&nbsp;ਇਸ ਨਾਲ ਦੂਰੀ ਤਾਂ ਘਟੇਗੀ ਹੀ ਸਗੋਂ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਚੇਗਾ। ਇਸ ਰੂਟ 'ਤੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂਵਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਛੇਹਰਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਬੋਝ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਰੇਲਵੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਲਵੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ WDS-4 ਲੋਕੋਜ਼ ਅਤੇ ਬਰੇਕਡਾਊਨ ਕ੍ਰੇਨਾਂ ਅਤੇ ਬੋਗੀ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਓਵਰਹਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name="sheds">{{Cite web |title=Sheds and workshops |url=http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060822000313/http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html |archive-date=22 August 2006 |access-date=2 February 2014 |publisher=IRFCA}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * * {{Wikivoyage-inline|Amritsar}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ]] gyzfwo87hv8b1o4gedpbgytasj61730 0 166510 851289 677071 2026-11-03T15:22:07Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851289 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਅਯਾਨਮਬੱਕਮ ਝੀਲ | other_name = <!-- Images --> | image = | alt = | caption = | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = <!-- Stats --> | location = [[ਚੇਨਈ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]], [[ਭਾਰਤ]] | group = | coordinates = {{coord|13|6|21.13|N|80|8|30.05|E|region:IN_type:waterbody|display =inline,title}} | type = [[ਝੀਲ]] | etymology = | part_of = | inflow = | outflow = | catchment = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | basin_countries = | agency = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | area = {{convert|210|ਏਕੜ}} | depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | max-depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | residence_time = | shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | elevation = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | frozen = | islands = | cities = <!-- Map --> | reference = }} '''ਮੇਲ''' '''ਅਯਾਨਮਬੱਕਮ ਝੀਲ,''' [[ਚੇਨਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੇਨਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਇਲਾਕੇ '''<u>ਮੇਲ [[Ayanambakkam|ਅਯਾਨਮਬੱਕਮ]]</u>''' [[ਤਿਰੂਵਰਕਾਡੂ|ਤਿਰੂਵੇਰਕਾਡੂ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ 210 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ [[ਚੇਨਈ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ|ਚੇਨਈ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/encroached-portion-of-ayanambakkam-lake-retrieved/article7323770.ece|title=Encroached portion of Ayanambakkam lake retrieved|last=Lakshmi|first=K.|date=2015-06-17|work=The Hindu|access-date=2018-03-20|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੇਨਈ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 61k7au944eavp1vixx3nw08c7qred3r 0 166685 851373 677705 2026-11-03T21:10:25Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851373 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਅਸ਼ਟਾਮੁਡੀ ਝੀਲ | image = Ashtamudi_Kerala.jpg | caption = ਅਸ਼ਟਾਮੁਡੀ ਝੀਲ ਦਾ ਏਰਿਆਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ | alt = ਅਸ਼ਟਾਮੁਡੀ ਝੀਲ ਦਾ ਏਰਿਆਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਕੋਲੱਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਕੇਰਲ]] | pushpin_map = India Kerala | coordinates = {{coord|8|59|N|76|36|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}} | inflow = [[ਕਲਡਾ ਨਦੀ ]] | outflow = | catchment = {{convert|1700|km2|abbr=on}} | basin_countries = ਭਾਰਤ | length = | width = | area = {{convert|61.4|km2|abbr=on}} | depth = | max-depth = {{convert|6.4|m|ft|abbr=on}} | volume = {{convert|76000000000|km3|abbr=on}} | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|10|m|ft|abbr=on}} | islands = [[ਸੰਬਰਾਨੀ ਟਾਪੂ ,ਪ੍ਰਕੁੱਲਮ ]][[ਮੁਨਰੋ ਟਾਪੂ]]<br>[[ਚਾਵਰਾ ਥੇਕੁੰਭਗੋਮ]] | cities = [[Kollam Metropolitan Area|Kollam]] ''<small>(Metropolitan Area)</small>''<br>[[Kundara]] ''<small>(Census Town)</small>'' }} '''ਅਸ਼ਟਮੂਡੀ ਝੀਲ''' ( ''ਅਸ਼ਟਮੂਡੀ ਕਾਯਲ'' ), ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੇ [[ਕੋਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕੋਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਨਿਰਾਲਾ ਵੈਟਲੈਂਡ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਜੋ ਕੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਕਟੋਪਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ) ਵਾਟਰਬੋਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ [[ਵੇਮਬਨਾਡ ਝੀਲ|ਵੇਮਬਨਾਡ]] ਮੁਹਾਨੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ। ''ਅਸ਼ਟਮੂਡੀ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਅੱਠ ਵੇੜੀਆਂ' ( ''ਅਸ਼ਟ''&nbsp;: 'ਅੱਠ'; ''ਮੂਡੀ''&nbsp;: ਸਥਾਨਕ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਰੇਡਸ)। ਇਹ ਨਾਮ ਝੀਲ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਝੀਲ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਬੈਕਵਾਟਰਸ ਦਾ ਗੇਟਵੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਸਦੇ ਹਾਊਸਬੋਟ ਅਤੇ ਬੈਕਵਾਟਰ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। <ref name="back_water">{{Cite web |title=Ashtamudi Resort Kollam - Facilities |url=http://www.hotelskerala.com/ashtamudi/facilities.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602234840/http://www.hotelskerala.com/ashtamudi/facilities.htm |archive-date=2008-06-02 |access-date=2008-10-14}} Back water Retreat Ashtamudi</ref> <ref name="wwf_Ind">{{Cite web |title=Ashtamudi Lake - Overview |url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217210838/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm |archive-date=2007-12-17 |access-date=2007-11-20}} Ashtamudi Lake</ref> <ref name="kere_nis">{{Cite web |title=Ramsar cities in Kerala |url=http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721171629/http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |archive-date=2011-07-21 |access-date=2011-02-07}}</ref> ਅਸ਼ਟਮੂਡੀ ਵੈਟਲੈਂਡ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ [[ਜਲਗਾਹ|ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼]] ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਉਪਯੋਗਤਾ ਲਈ [[ਰਾਮਸਰ ਸਮਝੌਤਾ|ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ]] ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=The List of Wetlands of International Importance |url=http://www.ramsar.org/sitelist.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102104335/http://www.ramsar.org/sitelist.pdf |archive-date=2008-01-02 |access-date=2008-01-07 |publisher=The Secretariat of the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran, 1971) Rue Mauverney 28, CH-1196 Gland, Switzerland}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Ashtamudi-lake.jpg|left|thumb|250x250px| ਬੈਕਵਾਟਰਸ ਵਿੱਚ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹਾਊਸ ਬੋਟ]] [[ਤਸਵੀਰ:View_of_Kollam_City_from_Asramam_Adventure_Park.jpg|right|thumb| ਅਸ਼ਟਮੁਡੀ ਝੀਲ ਅਤੇ [[ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਕੋਲਮ]] ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:A_top_view_of_Ashtamudi_backwaters.jpg|right|thumb| ਅਸ਼ਟਮੁਡੀ ਬੈਕਵਾਟਰਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੁਇਲੋਨ ਜਾਂ ਕੋਲਮ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸ਼ਟਮੁਡੀ ਝੀਲ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਫੀਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੈ। [[ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ]] ਨੇ, 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 24 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ, ਚੀਨੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਲਈ ਪੰਜ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਕੁਇਲੋਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੀਆ (9ਵੀਂ ਸਦੀ), 1275 ਈ: ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮੈਂਡਰਿਨ, 1502 ਈ: ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਅਤੇ 1795 ਈ: ਵਿੱਚ ਡੱਚਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ। [[ਵੇਲੂ ਥੰਪੀ|ਵੇਲੂ ਥੰਪੀ ਨੂੰ]] ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>http://www.quilon.com/Html/history.htm Land of cashewnut</ref> == ਪਹੁੰਚ == [[ਕੁਇਲੋਨ|ਕੋਲਾਮ ਨੂੰ]] ਝੀਲ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ [[ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] ਤੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕੀ 71 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 47 (ਭਾਰਤ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 47]] (NH 47) ਝੀਲ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਇਲੋਨ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਤੋਂ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਸਬਿਆਂ ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਵੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ [[ਦੱਖਣੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ (ਭਾਰਤ)|ਦੱਖਣੀ ਰੇਲਵੇ]] ਨੈੱਟਵਰਕ ਕੁਇਲੋਨ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਕਿਸ਼ਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ [[ਅੱਲਾਪੁੜਾ|ਅਲੇਪੀ]] ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਬੈਕਵਾਟਰ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸ਼ਤੀ ਜੈੱਟੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ । <ref name="kaz_kut">http://www.kazhakuttom.com/kollam.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120611062344/http://www.kazhakuttom.com/kollam.htm|date=11 June 2012}} Kollam at a Glance</ref> ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਾਵੁਰ ਮੁਹਾਰਾ ਅਤੇ ਬੈਕਵਾਟਰ ਸਿਰਫ 21 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹਨ ਅਸ਼ਟਮੂਡੀ ਤੋਂ। == ਟੌਪੋਗ੍ਰਾਫੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Kallada_Bridge.jpg|right|thumb|200x200px| ਕਲਾਡਾ ਨਦੀ]] == ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਟਾਪੂ == [[ਤਸਵੀਰ:UninhabitedIslandinMunroe.JPG|right|thumb| ਮੁਨਰੋ ਆਈਲੈਂਡ ਕਲੱਸਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ, ਅਸ਼ਟਮੂਡੀ ਝੀਲ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ]] [[ਤਸਵੀਰ:SWTD_Boat_on_Ashtamudi_Lake,_Aug_2014.jpg|right|thumb| ਕੋਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਮੁਡੀ ਝੀਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚਲਦੀ ਬੇੜੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Kollam_boat_and_chinese_net.jpg|right|thumb| ਅਸ਼ਟਮੁਡੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਜਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਾਉਸਬੋਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਵਰਲਡ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਫੰਡ -ਇੰਡੀਆ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ [https://web.archive.org/web/20071217210838/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/ashtamudi_lake.cfm ਅਸ਼ਟਮੂਡੀ ਝੀਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 2lsfgodamebt4a4zw2whpipclnsj7ys 0 166748 851421 820823 2026-11-04T00:42:45Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851421 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ambika | image = Actress Ambika (cropped).JPG | birth_date = | birth_place = [[Kallara, Thiruvananthapuram]], [[Kerala]], [[India]] | years_active = 1978–1989 (as a leading actress)<br/> 1997–present (as a supporting artist) | spouse = {{marriage|Premkumar|1988|1996|reason=divorce}}<br/>{{marriage|[[Ravikanth (actor)|Ravikanth]]|2000|2002|reason=divorce}} | children = Ramkesav (b.1989)<br/>Rishikesh (b.1991) | parents = Kallara Kunjan Nair (father)<br/>Sarasamma (mother) | family = [[Radha (actress)|Radha]] (sister) | awards = Kalaimaamani (1984) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅੰਬਿਕਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਦੱਖਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਟੈਲੀ-ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ (ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਅਮਰੀਕਨ ਇੱਕ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ 1978 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ [[ਰਾਧਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਰਾਧਾ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅੰਬਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਾਲਾਰਾ [[ਪਿੰਡ]] (ਕਲਾਰਾ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ) ਵਿੱਚ ਕਰੁਨਾਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਸਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕਾਲਾਰਾ ਸਰਸਾਮਾ 2014 ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨੇਤਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, [[ਰਾਧਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਰਾਧਾ]] ਅਤੇ ਮੱਲਿਕਾ, ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਕੁਮਾਰ ਮੈਨਨ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਐਨਆਰਆਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ 1996 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਵੀਕਾਂਤ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਨਾਲ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ambika profile |url=http://www.kerala9.com/profile/ambika |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070959/http://www.kerala9.com/profile/ambika |archive-date=4 March 2016 |access-date=2014-11-16 |website=Kerala9}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮ ''ਸੀਥਾ'' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਪਰ ''ਨੀਲਥਾਮਾਰਾ'' (ਜੋ ਕਿ 2009 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ) ਅਤੇ ''ਲੇਜਾਵਤੀ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਲਿਆਲਮ,<ref>{{Cite web |title=Ambika |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14991455&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@&tabId=3 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140615102453/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14991455&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@&tabId=3 |archive-date=15 June 2014 |access-date=14 June 2014 |website=Manorama Online}}</ref> ਸਗੋਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} ਕੇ. ਭਾਗਿਆਰਾਜ ਨੇ ਅੰਬਿਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅੰਧਾ 7 ਨਾਟਕਲ'' (1981) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਲ ਹਸਨ, [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]], ਵਿਜੇਕਾਂਤ, ਸਤਿਆਰਾਜ, ਮਾਮੂਟੀ, [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], ਦਿਲੀਪ, ਸ਼ੰਕਰ, [[ਐਨ.ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ|ਐਨਟੀ ਰਾਮਾ ਰਾਓ]], ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਰਾਜੂ, ਡਾਕਟਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਅਤੇ [[ਚਿਰੰਜੀਵੀ|ਚਿਰੰਜੇ]] ਨਾਲ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} 1986 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ''ਰਾਜਵਿਂਤੇ ਮਾਕਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਰੁਪਥਮ ਨੂਟੰਡੂ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ, ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ''ਕਾਕੀ ਸੱਤਾਈ'' (1985) ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ''ਕਢਲ ਪੈਰੀਸੂ'' (1987) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ [[ਰਾਧਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਰਾਧਾ]] ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਨੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} ਤਲਾਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1997 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਮ ਰਾਜੂ ਦੇ ਨਾਲ ''ਸਤਿਆਰਾਜ'' ਅਤੇ ''ਸਿਮਹਦਾ ਮਾਰੀ'', ''ਮਾਂ ਨੰਨਾਕੂ ਪੇਲੀ'' ਦੇ ਨਾਲ, ਪੇਰੀਆ ਮਾਨੁਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਕਰਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ''ਮਾਰੀਆਧਾਈ'' (2009) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਕਾਂਤ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ [[ਰਾਧਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਰਾਧਾ]] ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਝ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਸ ਨੇ ਕਈ [[ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਨੂੰ ਜੱਜ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ''ਮੇਡੁੱਲਾ ਓਬਲਾਂਗਟਾ'' (2014) ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। === ਮਲਿਆਲਮ === == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == === ਸੀਰੀਅਲ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ ! ਭਾਸ਼ਾ |- | | ''ਦਾਗੁਦੂ ਮੂਥਾਲੁ'' | | | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |- | 1998 | ''ਕੁਡੰਬਮ'' | | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2002-2003 | ''ਅਗਨਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼'' | | ਈਟੀਵੀ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |- | 2003 | ''ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ'' | | ਕੈਰਾਲੀ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="3" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2004 | ''ਜਾਲਮ'' | | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ |- | 2005 | ''ਕੂਡਮ ਥੇਡੀ'' | | |- | 2007-2008 | ''ਬ੍ਰਿੰਦਾਵਨਮ'' | | ਜੈਮਿਨੀ ਟੀ.ਵੀ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |- | 2011 | ''ਕਨਾਲਪੂਵੁ'' | | ਜੀਵਨ ਟੀ.ਵੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | rowspan="2" | 2012 | ''ਪ੍ਰੀਤਿਅੰਦਾ'' | | ਸਟਾਰ ਸੁਵਰਨਾ | [[ਕੰਨੜ]] |- | ''ਸ਼੍ਰੀਪਦਮਨਾਭਮ'' | | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="2" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2013-2014 | ''ਆਕਾਸ਼ਿਕਲ'' | ਸੁਜਾਤਾ | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ |- | 2013-2014 | ''ਸਾਰੇ ਗਾਮਾ ਗਾਮਾ ਗਾਮਾ'' | | ਪੁਥੁਯੁਗਮ ਟੀ.ਵੀ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2014 | ''ਜੀਵਿਤ ਗਣਮ'' | | | rowspan="2" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2017 | ''ਅਪਰਿਚਿਤਾ'' | ਭੈਰਵੀ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ |- | 2018-2020 | <nowiki><i id="mwCWw">ਨਿਆਗੀ</i></nowiki> | ਸਰਗੁਣਮ | rowspan="2" | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="6" | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2020 | ''ਚਿਤਿ ੨'' | ਸਰਗੁਣਮ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ) |- | 2020-2021 | ''ਤਿਰੁਮਤੀ ਹਿਟਲਰ'' | ਜੈਅੰਮਾ | [[ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ|ਜ਼ੀ ਤਮਿਲ]] |- | 2021 | ''ਵੇਲਮਲ'' | | ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ |- | 2021 | <nowiki><i id="mwCYs">ਅੰਬੇ ਵਾ</i></nowiki> | ਜਾਨਕੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ) | rowspan="2" | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ |- | 2021–ਮੌਜੂਦਾ | <nowiki><i id="mwCZM">ਅਰੁਵੀ</i></nowiki> | ਸਰਸਵਤੀ |- | 2022–ਮੌਜੂਦਾ | ''ਪਦਮਾਵਤੀ ਕਲਿਆਣਮ'' | ਬ੍ਰਹਮਾਭਿਕਾ ਦੇਵੀ | ਈਟੀਵੀ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] |- | 2023 | ''ਮਲਾਰ'' | ਸਰਸਵਤੀ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਪ੍ਰੋਮੋ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਓ | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |} === ਸ਼ੋਅਜ਼ === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Channel !Language |- | |''Suvarna Thaarangal'' | | |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |2009 |''Chennai Silks Ad'' |Actress | - |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- | rowspan="2" |2011 |''Kerala's Favourite Film Actor'' | rowspan="5" |Judge |ACV | rowspan="3" |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |''Vivel Big Break'' |Surya TV |- |2012 |''Veruthe Alla Bharya season 2'' |Mazhavil Manorama |- | rowspan="4" |2013 |''Jodi Number one season 6'' |Vijay TV |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |''Bharthakkankarude Sradhakku'' | rowspan="2" |Asianet | rowspan="10" |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |''Vartha Prabhatham'' |Herself |- |''Page 3'' |Herself |Kappa TV |- |2014 |''Veruthe Alla Bharya season 3'' |Judge |Mazhavil Manorama |- |2014 |''Star Jam'' |Herself |Kappa TV |- |2016 |''Uggram Ujjwalam Season 2'' |Judge |Mazhavil Manorama |- |2016–2017 |''Malayali Veetamma'' |Judge | rowspan="3" |Flowers |- |2016 |''Comedy Super Nite'' |Herself |- |2017 |''Comedy Super Nite Season 2'' | rowspan="2" |Herself |- |2017 |''Lal Salam'' |Amrita TV |- |2017 |''Dancing Khilladies'' |Judge |[[ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ|Zee Tamil]] |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |2017 |''Majaa Talkies'' |Herself |Colors Kannada |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |- |2017 |''Zee Dance League'' |Judge |[[ਜ਼ੀ ਤਾਮਿਲ|Zee Tamil]] |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |2018 |''Alitho Saradaga'' |Herself |E TV |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] |- |2019 |''Lolluppa'' |Judge |Sun TV |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |2019 |''Thakarppan Comedy'' |Herself |Mazhavil Manorama |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |2019 |''Andha Naal Nyabagam'' | |Angel TV | rowspan="2" |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |2020 |''Vanakkam Tamizha'' |Herself |Sun TV |- |2021 |''Red Carpet'' |Mentor |Amrita TV |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |2021 |''Vanakkam Tamizha'' |Herself |Sun TV |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |2021 |''Poova Thalaiya'' |Participant |Sun TV |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |2021 |''Rajaparvai'' |Herself |Sun TV |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |- |2022 |''Nayakane Ulakam Mega Event'' |Herself |Flowers |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |2022 |''Oru Chiri Iruchiri Bumber Chiri Aaghosham'' |Herself |Mazhavil Manorama |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |2022 |''Comedy Stars Season 3 '' |Judge |Asianet |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |2023-Present |''Drama Juniors''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/rajisha-vijayan-to-grace-the-premiere-of-drama-juniors-heres-the-teaser/articleshow/97526878.cms?from=mdr|title=Rajisha Vijayan to grace the premiere of 'Drama Juniors'; here's the teaser|date=February 2023|work=The Times of India}}</ref> |Judge |Zee Keralam |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |2023 |''Parayam Nedam'' |Participant |Amrita TV |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0024302|Ambika}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Ambika%20S&limit=112 Ambika at MSN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406110410/https://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Ambika%20S&limit=112 |date=2023-04-06 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] tittbwriba45bi64wdw0qyp6jxgt9je 0 166777 851331 710221 2026-11-03T18:04:48Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851331 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਅਰੇਕੇਰੇ | other_name = <!-- Images --> | image = | alt = | caption = | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = <!-- Stats --> | location = [[ਬੰਗਲੋਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | group = | coordinates = {{coord|12.882988|77.598108|region:IN_type:waterbody|display =inline,title}} | type = [[lਝੀਲ]] | etymology = | part_of = | inflow = | outflow = | catchment = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | basin_countries = | agency = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | area = {{convert|25|acres|km2}} | depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | max-depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | residence_time = | shore = {{convert|3|km|mi}} | elevation = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | frozen = | islands = | cities = <!-- Map --> | pushpin_map = India Bangalore#India | reference = }} '''ਅਰੇਕੇਰੇ ਝੀਲ''' [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਰੇਕੇਰੇ - [[ਹੁਲਿਮਾਵੁ|ਹੁਲੀਮਾਵੂ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 37 ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ, <ref>{{Cite web |date=3 May 2015 |title=Our Lake Warriors: A small army of people in Bangaluru is waging war to protect lakes |url=http://www.thenewsminute.com/article/our-lake-warriors-small-army-people-bengaluru-waging-war-protect-lakes |access-date=19 September 2016 |website=The News Minute |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923150544/http://www.thenewsminute.com/article/our-lake-warriors-small-army-people-bengaluru-waging-war-protect-lakes |url-status=dead }}</ref> ਝੀਲ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਬੈਨਰਘੱਟਾ ਰੋਡ]] ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੀਡੀਏ ਅੱਸੀ ਫੁੱਟ ਰੋਡ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਲੇਆਉਟ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੁਲੀਮਾਵੂ ਮੇਨ ਰੋਡ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬੀ .ਬੀ .ਐਮ .ਪੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਝੀਲ ਦਾ ਘੇਰਾ ਲਗਭਗ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸੀ। == ਅਰੇਕੇਰੇ ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਟਰੱਸਟ (ANIT) == 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲੋਰ ਡੇਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥੋਰਟੀ (ਬੰਗਲੋਰ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ) ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ 16 ਹੋਰ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਕੇਰੇ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੀ-ਸਿਲਟਿੰਗ, ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ, ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਲਗਾਉਣਾ, ਕਾਊਂਟਰ ਬੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਇਨਲੇਟ ਅਤੇ ਆਊਟਲੈਟਸ, ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਸਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਬੈਠਣ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ । <ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/dec/14/BDA-Points-at-BWSSB-for-Polluting-Lakes-857351.html|title=BDA Points at BWSSB for Polluting Lakes|last=Yacoob|first=Mohammed|date=14 December 2015|access-date=22 September 2016|publisher=The New Indian Express}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲੌਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] e3tyhxeogzv927gb026i7io94795pvr 0 167327 851407 679410 2026-11-03T23:42:11Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851407 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:AmbazariLake.JPG|right|thumb| ਅੰਬਾਜ਼ਰੀ ਝੀਲ]] '''ਅੰਬਾਜ਼ਾਰੀ ਝੀਲ''' ( [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਵਿੱਚ : अंबाझरी तलाव) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਦੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਗਪੁਰ ਦੀਆਂ 11 ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਨਾਗਪੁਰ ਦੀ [[ਨਾਗ ਨਦੀ]] ਇਸ ਝੀਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਭੌਂਸਲੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਸਾਲ 1870 ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਝੀਲ VNIT ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਬਾਜ਼ਾਰੀ ਨਾਮ "ਅੰਬਾ" ਦਾ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਵਿੱਚ " [[ਅੰਬ|ਅੰਬਾ]] " ਹੈ। 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਝੀਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਝੀਲ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਸੰਦ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। == ਬਾਗ == ਝੀਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ '''ਅੰਬਾਜ਼ਾਰੀ ਗਾਰਡਨ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਗ 1958 ਵਿੱਚ 18 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Pics of Ambazari lake |url=http://www.hoparoundindia.com/maharashtra/nagpur-attractions-history-of/ambazari-lake.aspx}}</ref> ਇਹ ਸਥਾਨ ਨਾਗਪੁਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗੀਤਕ ਫੁਹਾਰਾ, ਬਗੀਚਾ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਇਹ ਜੋੜੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਸਪੀਕਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਜਿਮ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=TripAdvisor link |url=http://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g662323-d2009008-Reviews-Ambazari_Lake_and_Garden-Nagpur_Maharashtra.html}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] izxvl5eqoyq2bu8yvhtxv50sehtaqtb 0 167613 851332 742618 2026-11-03T18:08:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851332 wikitext text/x-wiki {{Short description|Body of water in kanpur}} {{About|a lake in Kanpur|other uses|Motijheel (disambiguation)}} {{distinguish|text=[[Motijheel]], an area in [[Dhaka]]}} {{Infobox body of water | name =ਮੋਤੀ ਝੀਲ | image = | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | pushpin_map = Uttar Pradesh | pushpin_map_alt = Location of Moti Jheel in Uttar Pradesh | location = [[ਕਾਨਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਾਨਪੁਰ]] | coords = {{Coord|26.4761|N|80.314055|E|type:landmark|display=title,inline}} | lake_type = [[ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਝੀਲ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = India | length = {{convert|600|m|abbr=on}} | width = {{convert|105|m|abbr=on}} | area = | depth = | max-depth = {{convert|32|ft|abbr=on}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|130|ft|abbr=on}} | islands = | cities = [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਕਲਿਯਾਨਪੁਰ, ਕਾਨਪੁਰ|ਕਲਿਯਾਨਪੁਰ]] | frozen = }} '''ਮੋਤੀ ਝੀਲ''' [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਦੇ [[Benajhabar|ਬੇਨਝਬਰ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ [[ਭੰਡਾਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Moti Jheel |url=http://www.mapsofindia.com/kanpur/places-of-interest/moti-jheel.html |access-date=26 April 2010 |publisher=Maps of India}}</ref> <ref>[[Moti Jheel#Si|Silas, p. 132]]</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਕਮਲਾ ਰਿਟਰੀਟ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਹਲਚਲ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੇ " [[ਪੂਰਬ]] ਦਾ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। <ref name="ha">[[Moti Jheel#Ha|Singh, p. 24]]</ref> ''ਮੋਤੀ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ [[ਮੋਤੀ]] ਅਤੇ ''ਝੀਲ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ [[ਝੀਲ]], ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਮੋਤੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ [[ਫੇਫੜਾ|ਫੇਫੜੇ]] ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Motijheel kanpur - Reviews, Photos - Moti Jheel |url=https://www.tripadvisor.in/ShowUserReviews-g667805-d4088519-r350971438-Moti_Jheel-Kanpur_Uttar_Pradesh.html}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਆਇਤਾਕਾਰ ਝੀਲ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਨੇ, ਕਾਨਪੁਰ ਵਾਟਰਵਰਕਸ ਦੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ [[ਭੰਡਾਰ]] ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੇਪਟਿਕ ਟੈਂਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪਡ ਬਗੀਚਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿਲਡਰਨ ਪਾਰਕ ਸੀ। <ref name="ha">[[Moti Jheel#Ha|Singh, p. 24]]</ref> <ref>{{Cite web |title=Moti Jheel |url=http://www.india9.com/i9show/Moti-Jheel-19836.htm |publisher=India9 |access-date=2023-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516073743/https://www.india9.com/i9show/Moti-Jheel-19836.htm |archive-date=2023-05-16 |url-status=dead}}</ref> <ref>[[Moti Jheel#Na|Singh, p. 157]]</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਪਾਸੇ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਹਸਪਤਾਲ]] ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ [[ਕਾਨਪੁਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ]] (ਕਾਨਪੁਰ [[ਨਗਰ ਨਿਗਮ]] ) ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ]] (ਕੇਡੀਏ) ਦਾ [[ਵਾਟਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ]] ਹੈ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ == '''ਦਫਤਰ''' * ਕਾਨਪੁਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਟਾਊਨ ਹਾਲ * ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ '''ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਥਾਨ''' * ਲਾਜਪਤ ਭਵਨ * ਝੀਲ * ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ * ਬਾਗ * ਜਾਪਾਨੀ ਬਾਗ * ਮੌਸਮੀ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ == ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ == ਮਾਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਮੋਤੀ ਝੀਲ ਬੱਸ ਸਟਾਪ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਟਾਂ ਲਈ [[ਕਾਨਪੁਰ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਬੱਸ ਸੇਵਾ|ਸਿਟੀ ਬੱਸਾਂ]] ਫੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਰਾਵਤਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਰਾਵਤਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਕਾਨਪੁਰ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਕਾਨਪੁਰ ਸੈਂਟਰਲ]] ਹੈ ਜੋ ਮੋਤੀ ਝੀਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। [[ਕਾਨਪੁਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਮੁਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। == ਨੋਟਸ == {{Reflist}} == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite book|title=Kanpur: a study in urban geography|last=Singh|first=Harihar|publisher=Indrasini Devi|year=1972|ref=Ha}} * {{Cite book|title=Planning & development of an industrial town: a study of Kanpur|last=Singh|first=Surendra Nath|publisher=Mittal Publications|year=1990|isbn=81-7099-241-9|ref=Na}} * {{Cite book|title=Discover India by Rail|last=Silas|first=Sandeep|publisher=Sterling Publishers|year=2005|isbn=81-207-2939-0|chapter=44. Manchester of the East: Kanpur|ref=Si|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gL7pGaL3vooC&q=moti+jheel+kanpur&pg=PT151}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://wikimapia.org/246240/Moti-Jheel-and-Park ਮੋਤੀ-ਝੀਲ ਅਤੇ] ''ਵਿਕੀਮਪਿਆ'' ਵਿਖੇ ਪਾਰਕ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] p3jmw6jwh10a9oj1b94tr7p2ou9zu66 0 167623 851385 842391 2026-11-03T22:16:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851385 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam}} '''ਰਿਹੰਦ ਡੈਮ,''' ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਗੋਵਿੰਦ ਬੱਲਭ ਪੰਤ ਸਾਗਰ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡੈਮ ਹੈ। ਰਿਹੰਦ ਡੈਮ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ [[ਗੋਵਿੰਦ ਬੱਲਭ ਪੰਤ ਸਾਗਰ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਰਿਹੰਦ ਡੈਮ ਇੱਕ ਕੰਕਰੀਟ [[ਗ੍ਰੈਵਿਟੀ ਡੈਮ|ਗਰੈਵਿਟੀ ਡੈਮ]] ਹੈ ਜੋ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੋਨਭੱਦਰ|ਸੋਨਭੱਦਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[ਪਿਪਰੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Rihand Dam |url=http://www.india9.com/i9show/Rihand-Dam-44802.htm |access-date=5 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924042538/http://www.india9.com/i9show/Rihand-Dam-44802.htm |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015 |url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਦਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਖੇਤਰ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ [[ਸੋਨ ਦਰਿਆ|ਸੋਨ ਨਦੀ]] ਦੀ ਸਹਾਇਕ [[ਰਿਹੰਦ ਨਦੀ|ਨਦੀ ਰਿਹੰਦ ਨਦੀ]] 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਡੈਮ ਦਾ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਗੋਵਿੰਦ ਬੱਲਭ ਪੰਤ ਸਾਗਰ]] [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਝੀਲ ਹੈ। ਰਿਹੰਦ ਡੈਮ 934.45 ਮੀਟਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਕੰਕਰੀਟ ਗਰੈਵਿਟੀ ਡੈਮ ਹੈ। ਡੈਮ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਉਚਾਈ 91.46 ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1954-62 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੈਮ ਵਿੱਚ 61 ਸੁਤੰਤਰ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜੋੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਵਰਹਾਊਸ ਡੈਮ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਨਿਰਧਾਰਨ == ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਪਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡੈਮ ਦੇ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੰਗਰੌਲੀ, ਵਿੰਡਿਆਚਲ, ਰਿਹੰਦ, ਅਨਪਰਾ ਅਤੇ ਸਾਸਨ ਸੁਪਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਣੂਕੂਟ ਥਰਮਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੋਲਾ-ਚਾਲਿਤ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਹ ਦੇ ਡੰਪਾਂ (ਕੁਝ ਭੰਡਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ) ਤੋਂ ਉੱਚ ਖਾਰੀਤਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਖਿਰਕਾਰ ਇਸ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਾਰੀਤਾ ਅਤੇ pH ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਉੱਚ ਖਾਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Rihand_Dam,_Renukoot_1.jpg|left|thumb|300x300px| ਰਿਹੰਦ ਡੈਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] == ਡੈਮ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Jawaharlal_Nehru_at_Rihand_Dam.jpg|right|thumb| ਰਿਹੰਦ ਡੈਮ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]]]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸਨ। <ref name=":5">{{Cite web |date=2003-09-18 |title=The Dammed ~ Water Wants: A History of India's Dams {{!}} Wide Angle {{!}} PBS |url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/the-dammed-water-wants-a-history-of-indias-dams/3098/ |access-date=2020-04-27 |website=Wide Angle}}</ref> ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ "ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖੇਤੀ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ 75,000 ਮੀਲ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" <ref name=":5" /> ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਰਥਿਕ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। 1963 ਵਿੱਚ [[ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ ਡੈਮ|ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ]] ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਡੈਮ ਨੂੰ "ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੰਦਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ" ਕਿਹਾ। <ref name=":5" /> ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ, ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਇਹਨਾਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਆਰਥਿਕ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਡੈਮ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰੇਣੂਕੂਟ, ਜਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਢੁਕਵੀਂ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਪਰ ਖੇਤੀ ਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਨਭੱਦਰ ਕੋਲਾ, ਸਲ, ਬਾਂਸ, ਖੀਰ ਅਤੇ ਸਲਾਲ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ। ਰਿਹੰਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਦਰਸਾਏਗਾ। <ref name=":0">{{Cite journal|last=Singh|first=Satyajit Kumar|date=1985|title=From the Dam to the Ghettos: The Victims of the Rihand Dam|url=https://archive.org/details/economic-political-weekly_1985-09-28_20_39/page/1643|journal=Economic and Political Weekly|volume=20|issue=39|pages=1643–1644|issn=0012-9976|jstor=4374864}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == {{Stack|{{Portal|India|Water|Renewable energy}}}} * [[ਐਲਗਲ ਖਿੜ]] * [[ਮਿੱਟੀ pH]] * [[ਕੈਸ਼ਨ-ਐਕਸਚੇਂਜ ਸਮਰੱਥਾ]] * [[ਸੋਡੀਅਮ ਸੋਖਣ ਅਨੁਪਾਤ]] * [[ਬਕਾਇਆ ਸੋਡੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਇੰਡੈਕਸ|RSC ਸੂਚਕਾਂਕ]] * [[ਸੋਡਾ ਝੀਲ]] * [[ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖਾਰੇਪਣ]] * [[ਨਰਮਦਾ ਬਚਾਉ ਅੰਦੋਲਨ|ਨਰਮਦਾ ਬਚਾਓ ਅੰਦੋਲਨ]] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭੰਡਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] kauikda3vg29q8omppemufsoes5fery 0 167666 851430 680437 2026-11-04T02:08:12Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851430 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਗਰ''' ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਫਲੋਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Phalodi Tehsil - Jodhpur |url=http://www.census2011.co.in/data/subdistrict/567-phalodi-jodhpur-rajasthan.html |website=Census 101}}</ref> 2011 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਗਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 348 ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 180 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 168 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 62 ਘਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ]] ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ambadkar Nagar Population - Jodhpur, Rajasthan |url=http://www.census2011.co.in/data/village/84058-ambadkar-nagar-rajasthan.html |website=Census 101}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] mt5650s36y01ikbxs4udf36451oe5k7 0 168020 851257 681444 2026-11-03T13:39:45Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851257 wikitext text/x-wiki '''ਅਮਰਪੁਰਾ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। == ਟਿਕਾਣਾ == ਇਹ 24 ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ&nbsp;ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ 24 km ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਰਤਨਪੁਰਾ, ਭੂਵਾਰੀ, ਚਿਮਨਪੁਰਾ, ਮੁੰਡੀਬਾੜੀ, ਬਾਸ ਰਾਡਸਾਨਾ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। == ਆਬਾਦੀ == 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, <ref>{{Cite web |title=Satellite Image of Amarpura Village in Rajgarh, Rajasthan |url=http://www.satelliteimages.in/rajasthan/Rajgarh/Churu/a/amarpura/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025345/http://www.satelliteimages.in/rajasthan/Rajgarh/Churu/a/amarpura/ |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 August 2013}}</ref> ਇੱਥੇ 1335 ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 682 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 653 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੂਰੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 8gnpyrls09ohfy470vtn5haldrkqv83 0 168517 851517 741948 2026-11-04T11:35:56Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851517 wikitext text/x-wiki {{short description|Lake in Western China}} {{redirect-distinguish|Ayding|Aiding}} {{Infobox lake | name = ਆਇਡਿੰਗ ਝੀਲ | native_name = {{native name list |tag1=ug-Arab|name1=ئايدىڭكۆل |tag2=ug-Cyrl|name2=Айдиңкөл |tag3=ug-Latn|name3=Aydingköl}} | image = Aydingkol1.jpg | caption = Stele at Aydingkol | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਟਰਫਾਨ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ]], [[ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਉਈਗਰ ਆਟੋਨੋਮਸ ਰੀਜਨ]] |pushpin_map= China Xinjiang Bayingolin | coords = {{coord|42|39|27|N|89|16|14|E|type:waterbody_region:CN_source:ruwiki|display=inline,title}} | type = | etymology = ''Moon Lake'' in Uyghur | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = China | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|-154|m|ft|abbr=on}} | islands = | cities = | frozen = }} [[ਤਸਵੀਰ:The_Lowest_Point_on_Chinese_Land.jpg|right|thumb| ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਚਾਈ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸਮਾਰਕ।]] '''ਆਇਡਿੰਗਕੋਲ''' ( [[ਉਇਗ਼ੁਰ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਇਗ਼ੁਰ]] : {{Lang|ug-Arab|ئايدىڭكۆل}}, {{Lang|ug-Cyrl|Айдиңкөл}}, {{Lang|ug-Latn|Aydingköl}} ), '''ਆਇਡਿੰਗਕੁਲ''' (ਮੰਗੋਲ) ਜਾਂ '''ਆਇਡਿੰਗ''' ( {{Lang-zh|c=艾丁湖|p=Àidīng Hú}} ) [[ਟਰਪਨ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ|ਤਰਪਾਨ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ]], [[ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ|ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਉਈਗਰ ਆਟੋਨੋਮਸ ਰੀਜਨ]], [[ਚੀਨ|ਪੀਆਰ ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਝੀਲ]] ਹੈ। [[ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ|ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ]] ਤੋਂ 154 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ, ਇਹ [[ਚੀਨ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਬਿੰਦੂ]] ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/cambridgehandboo0000mack|title=The Cambridge handbook of contemporary China|last=Mackerras|first=Colin|last2=Yorke, Amanda|publisher=Cambridge University Press|year=1991|isbn=0-521-38755-8|page=[https://archive.org/details/cambridgehandboo0000mack/page/192 192]|quote=+Aydingkol.|access-date=2008-06-04|url-access=registration}}</ref> ਇਹ ਝੀਲ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l8FxS9SgIacC&q=%2BAydingkol&pg=PA4|title=Green China: Seeking Ecological Alternatives|last=Murray|first=Geoffrey|last2=Cook, Ian G.|publisher=Routledge|year=2002|isbn=0-7007-1703-X|page=4|access-date=2008-06-04}}</ref> ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਇਡਿੰਗ ਝੀਲ ਨੂੰ ''ਜੂਏਲੂਓਵਨ'' (觉洛浣) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਇਘੁਰ ਤੋਂ ਆਏ ਨਾਮ ''ਅਇਡਿੰਗਕੋਲ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਚੰਨ ਝੀਲ", ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਲੂਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == ਇਹ ਝੀਲ ਤਰਪਾਨ [[ਹਿੰਟਰਲੈਂਡ|ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, [[ਤੁਰਪਾਨ|ਤਰਪਾਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ, ਝੀਲ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣੀ ਸਪੇਨ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਝੀਲ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 200 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ 249 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਓਰੋਜਨੀ]] ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਗਭਗ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੰਦਰਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। 1948 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਝੀਲ ਦਾ [[ਡਰੇਨੇਜ ਬੇਸਿਨ|ਬੇਸਿਨ]] ਇੱਕ ਵਾਰ [[ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ]] ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂਰਕ [[ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ|ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ]] ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ [[ਸਿੰਚਾਈ]] ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ|ਖੇਤੀ]] ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁਦਰਤੀ [[ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 1958 ਤੱਕ ਝੀਲ ਸਿਰਫ 22 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਜਿਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਲਗਭਗ 0.8 ਮੀਟਰ ਸੀ। 2000 ਤੱਕ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਝੀਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕ [[ਨਮਕ ਪੈਨ (ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ)|ਖਾਰਾ]] ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ [[ਗਾਦ|ਗਾਦ ਦੀ]] [[ਦਲਦਲ]] ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸੀ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਦੇ ਸਮੇਂ, [[ਮਿਰਾਜ|ਮਿਰਜ਼ੇ]] ਅਕਸਰ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਚੀਨ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] njju9zt90lnsfua1olnbgycq4ai48zv 0 168978 851468 724519 2026-11-04T04:44:07Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851468 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' 6 ਅਤੇ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1709 ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੇ [[ਜੋਤੀ-ਜੋਤ|ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ]] ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਵੇਂ [[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਦੀਆਂ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਲੜਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ == 29 ਮਾਰਚ 1709 ਨੂੰ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਮੌਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ। ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਓਹਰੀ, ਇੱਕ ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਰਾਮੂ ਮੱਲ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮੂ ਮੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/sikhreferenceboo0000dila/page/n1/mode/2up|title=The Sikh reference book|last=Harajindara Siṅgha Dilagīra|date=1997|isbn=9780969596424|pages=341 and 632}}</ref> <ref name="Crystal">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ilZJDQAAQBAJ&dq=Aslam+Khan+Amritsar&pg=PT108|title=Golden Crystals|last=Ranjit Singh|year=2013|isbn=9789351130482|pages=217}}</ref> ਰਾਮੂ ਇੰਨਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮੂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਚੂਹੜ ਮੱਲ ਭੜਕ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਇੰਨਾ ਹਮਲਾਵਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। <ref name="Encyclopedia" /> ਚੂਹੜ ਨੇ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਪੱਟੀ, ਪੰਜਾਬ|ਪੱਟੀ]] ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰ ਸਹਾਇ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਹਰ ਮੁਗ਼ਲ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਡੇਰੇ ਲਾਏ। ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਸਨ। <ref name="Amritsar">Baghat, Darsha (1709) Var Amritsar Ki</ref> == ਲੜਾਈ == ਹਰਿ ਸਹਾਇ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਿੱਖ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਕਈ ਸੱਯਦ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਮਾਰੇ ਗਏ। <ref name="Medival">{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.533691/page/n233/mode/2up?q=sahai|title=Historians Of Medieval India|last=Mohibbul Hasan|year=1968|pages=213–214}}</ref> ਹਰ ਸਹਾਇ ਨੂੰ [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ|ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ]] ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। <ref name="Encyclopedia">{{Cite book|url=https://archive.org/details/sikhreferenceboo0000dila/page/n1/mode/2up|title=The Sikh reference book|last=Harajindara Siṅgha Dilagīra|date=1997|isbn=9780969596424|pages=341 and 632}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHarajindara_Siṅgha_Dilagīra1997">Harajindara Siṅgha Dilagīra (1997). [[iarchive:sikhreferenceboo0000dila/page/n1/mode/2up|''The Sikh reference book'']]. pp.&nbsp;341 and 632. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780969596424|<bdi>9780969596424</bdi>]].</cite></ref> ਫਿਰ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਦੇਵਾ ਜੱਟ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਜੰਗੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ। <ref name="Medival" /> 12 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਚੌਧਰੀ ਦੇਵਾ ਜੱਟ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। <ref name="Gandhi1999">{{Cite book|url=https://archive.org/details/SikhsInTheEighteenthCentury/page/89/mode/2up?q=rauni|title=Sikhs In The Eighteenth Century|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Singh Bros.|year=1999|isbn=9788172052171|pages=87}}</ref> <ref name="Short">{{Cite book|url=https://archive.org/details/AShortHistoryOfTheSikhs-Volume1/page/n121/mode/2up?q=sahai|title=A Short History Of The Sikhs - Volume 1|last=Teja Singh and Ganda Singh|publisher=Orient Longmans|year=1950|pages=112–113}}</ref> == ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ == ਜਦੋਂ ਅਸਲਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋ ਪਿਆ। ਅਸਲਮ ਨੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ|ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ ਨੇ]] ਅਸਲਮ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਤੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਫਿਰ ਗਿਆ ਹੈ! ਨਾਨਕ ਦਾ ਘਰ ਸਦੀਵੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਉਠਾਈ ਹੈ।" <ref name="Amritsar">Baghat, Darsha (1709) Var Amritsar Ki</ref> ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਅਮੀਰ ਸਨ। <ref name="Encyclopedia">{{Cite book|url=https://archive.org/details/sikhreferenceboo0000dila/page/n1/mode/2up|title=The Sikh reference book|last=Harajindara Siṅgha Dilagīra|date=1997|isbn=9780969596424|pages=341 and 632}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHarajindara_Siṅgha_Dilagīra1997">Harajindara Siṅgha Dilagīra (1997). [[iarchive:sikhreferenceboo0000dila/page/n1/mode/2up|''The Sikh reference book'']]. pp.&nbsp;341 and 632. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780969596424|<bdi>9780969596424</bdi>]].</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਨਿਹੰਗ]] * ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] 3ufl4euy0edvxhv5m49v16vjxyz3la4 0 168990 851470 684319 2026-11-04T04:52:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851470 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' 24 ਨਵੰਬਰ 1798 ਨੂੰ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ [[ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤਹਿਤ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। == ਘਟਨਾ == 24 ਨਵੰਬਰ 1798 ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ 1765 ਤੋਂ [[ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ|ਭੰਗੀ]] ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਉੱਪਰ ਆਰਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਨੇ 10,000 ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜੀ, "... ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਸਬਕ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ। ." ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ 500 ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਾਹੌਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਗਸ਼ਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਪਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖ 2,000 ਵਾਧੂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲ਼ੇ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 500 ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। <ref name="Gupta">{{Cite book|url=https://archive.org/details/HistoryOfTheSikhsVol.VTheSikhLionOfLahoremaharajaRanjitSingh/page/n27/mode/2up|title=History Of The Sikhs Vol. V The Sikh Lion of Lahore (Maharaja Ranjit Singh, 1799-1839)|last=Hari Ram Gupta|date=1991|isbn=9788121505406|pages=16}}</ref> <ref name="Gandhi1999">{{Cite book|url=https://archive.org/details/SikhsInTheEighteenthCentury/page/589/mode/2up|title=Sikhs In The Eighteenth Century|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Singh Bros.|year=1999|isbn=9788172052171|pages=586}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fg4CBAAAQBAJ&dq=24+november+1798+Sikhs&pg=PT66|title=Empire of the Sikhs|last=Patwant Singh and Jyoti M. Rai|year=2008|isbn=9780720613711}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TzRuAAAAMAAJ&q=24+november+zaman+shah|title=Rise of the Sikh Power and Maharaja Ranjeet Singh|last=Sohan Singh Seetal|publisher=Dhanpat Rai|year=1971|pages=509}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਨਿਹੰਗ]] * ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ m0gp4ab5e42subsh73k5cw3n5us65py 0 169057 851282 684533 2026-11-03T14:49:52Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851282 wikitext text/x-wiki ਉਸਤਾਦ '''ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ''' ( pronounced [əˈmiːr xaːn] ; 15 ਅਗਸਤ 1912 <ref name="Misra-1981">{{Cite book|url=https://www.indianculture.gov.in/great-masters-hindustani-music|title=Great masters of Hindustani music|last=Misra|first=Susheela|date=1981|publisher=Hem Publishers|chapter=Ustad Amir Khan|access-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619124237/https://www.indianculture.gov.in/great-masters-hindustani-music|archive-date=19 June 2021|via=Indian Culture Portal}}</ref> – 13 ਫਰਵਰੀ 1974) <ref name="TheHindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/article145736.ece|title=Immortal maestro (Ustad Amir Khan)|last=Banerjee|first=Meena|date=4 March 2010|work=The Hindu (newspaper)|access-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704154737/http://www.thehindu.com/arts/article145736.ece|archive-date=4 July 2014|location=Chennai, India}}</ref> <ref name="ITC">[http://www.itcsra.org/TributeMaestro.aspx?Tributeid=6 Amir Khan - Tribute to a Maestro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820234954/http://www.itcsra.org/TributeMaestro.aspx?Tributeid=6|date=20 August 2018}} ITC Sangeet Research Academy website, Retrieved 20 August 2018</ref> [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ। <ref name="TOI">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Opinion/Speaking_Tree/Stirring_Compassion_of_Cosmic_Vibration/articleshow/1955005.cms|title=Stirring Compassion of Cosmic Vibration|last=Chawla|first=Bindu|date=26 April 2007|work=The Times Of India|access-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903015911/https://timesofindia.indiatimes.com/Opinion/Speaking_Tree/Stirring_Compassion_of_Cosmic_Vibration/articleshow/1955005.cms|archive-date=3 September 2018}}</ref> <ref name="ITC" /> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲਾਨੌਰ, [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="Saxena-1974">{{Cite journal|last=Saxena|first=Sushil Kumar|date=1974|title=Ustad Ameer Khan: The Man and his Art|url=https://www.indianculture.gov.in/ustad-ameer-khan-man-and-his-art|journal=Journal of the Sangeet Natak Akademi|issue=31|page=8|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619124311/https://www.indianculture.gov.in/ustad-ameer-khan-man-and-his-art|archive-date=19 June 2021|access-date=18 June 2021|via=Indian Culture Portal}}</ref> <ref name="Misra-1981">{{Cite book|url=https://www.indianculture.gov.in/great-masters-hindustani-music|title=Great masters of Hindustani music|last=Misra|first=Susheela|date=1981|publisher=Hem Publishers|chapter=Ustad Amir Khan|access-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619124237/https://www.indianculture.gov.in/great-masters-hindustani-music|archive-date=19 June 2021|via=Indian Culture Portal}}</ref> <ref name="Grove">{{Cite web |last=Wade |first=Bonnie C. |last2=Kaur |first2=Inderjit N. |year=2018 |title=Khan, Amir |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.48875 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619124324/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000048875 |archive-date=19 June 2021 |access-date=17 June 2021 |website=[[Grove Music Online]] |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.48875 |isbn=9781561592630}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼ਾਹਮੀਰ ਖ਼ਾਨ, ਭਿੰਡੀਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਅਤੇ [[ਵੀਣਾ]] ਵਾਦਕ, ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਹੋਲਕਰਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ, ਚੰਗੇ ਖ਼ਾਨ, [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਬਹਾਦੁਰਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ]] ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਮੀਰ ਅਲੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਬਸ਼ੀਰ ਸੀ, ਜੋ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਦੇ ਇੰਦੌਰ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਲਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੇਰੂਖੰਡ ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੋਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦੌਰ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਾਕਾਇਦਾ [[ਮਹਿਫ਼ਲ|ਮਹਿਫ਼]]<nowiki/>ਲਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ। <ref name="Misra-1981" /> ਉਸਨੇ [[ਤਬਲਾ]] ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਮਾਮੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖੀਆਂ, ਜੋ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸੀ। ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ 1934 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਦਰਜਨ 78-rpm ਰਿਕਾਰਡ (ਤਵੇ) ਕਰਵਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, 1936 ਵਿਚ ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਚੱਕਰਧਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ 15 ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨੇ [[ਠੁਮਰੀ]] ਗਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਠੁਮਰੀ ਵੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੀ ਰਿਹਾ। 1937 ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਨ ਕੁਝ ਸਮਾਂ [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਪਰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। == ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ == ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿਖਿਅਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹੀਦ ਖ਼ਾਨ ( ''ਵਿਲੰਬਿਤ'' ਟੈਂਪੋ), ਰਜਬ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ( ''ਤਾਨ'' ) ਅਤੇ ਅਮਾਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ (ਮੇਰੂਖੰਡ) ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ''ਗਾਇਕੀ'' ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ। <ref name="ITC">[http://www.itcsra.org/TributeMaestro.aspx?Tributeid=6 Amir Khan - Tribute to a Maestro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820234954/http://www.itcsra.org/TributeMaestro.aspx?Tributeid=6|date=20 August 2018}} ITC Sangeet Research Academy website, Retrieved 20 August 2018</ref> ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰੁਪਦ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜ਼ਾਇਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸੰਯੋਜਨ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਲੋਕ-ਪਸੰਦ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਿਆਇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧ, ਲਗਭਗ ਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਦੀ, ਉੱਚੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਅੜਿਆ ਰਿਹਾ। <ref name="Misra-1981">{{Cite book|url=https://www.indianculture.gov.in/great-masters-hindustani-music|title=Great masters of Hindustani music|last=Misra|first=Susheela|date=1981|publisher=Hem Publishers|chapter=Ustad Amir Khan|access-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619124237/https://www.indianculture.gov.in/great-masters-hindustani-music|archive-date=19 June 2021|via=Indian Culture Portal}}</ref> ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਤਿੰਨ-ਅਸ਼ਟਵ ਰੇਂਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬੈਰੀਟੋਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਗਲੇ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੀਮਾਵਾਂ ਸਨ ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੂਖੰਡੀ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ''ਬੋਲ-ਅਲਾਪ ਦੀ'' ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ''ਅਤਿ-ਵਿਲੰਬਿਤ ਲਯ'' (ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਰਫਤਾਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਹਜ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ''ਬਧਾਤ'' (ਪ੍ਰਗਤੀ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, <ref>{{Cite journal|last=Thomas W. Ross|date=Spring–Summer 1993|title=Forgotten Patterns: "Mirkhand" and Amir Khan|journal=Asian Music|publisher=University of Texas Press|volume=24|issue=2|pages=89–109|doi=10.2307/834468|jstor=834468}}</ref> ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜਾਵਟ, ''ਤਾਨਾਂ'' ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ''ਬੋਲ-ਤਾਨਾਂ'' ਦੇ ਨਾਲ "ਤੈਰਦੇ" ''ਸਰਗਮਾਂ ਨੂੰ'' ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ [[ਰਾਗ|ਰਾਗ ਦੀ]] ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਣਪਛਾਤੀ ਹਰਕਤਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਮੱਧਯਾਲ'' ਜਾਂ ''ਦ੍ਰਤ ਲਯ'' (ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਟੈਂਪੋ) ਛੋਟਾ ਖਿਆਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰੁਬਾਈਦਾਰ ਤਰਾਨਾ। ਉਸਨੇ ਤਰਾਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਦੇ ਦਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲਨੁਮਾ [[ਬੰਦਿਸ਼|ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ]] ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੂਖੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੂਖੰਡੀ ''ਅਲਾਪ'' ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਰਕਰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰੂਖੰਡੀ ਅੰਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। <ref>{{Cite web |last=Ibrahim Ali |title=The Swara Aspect of Gayaki (Analysis of Ustad Amir Khan's Vocal Style) |url=https://sites.google.com/site/amirkhanikhayal/4-theswaraaspectofgayaki |access-date=20 August 2018}}</ref> ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ''ਗਮਕ ਦਾ'' ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਨਸਾਹਿਬ ਅਕਸਰ ''[[ਤਾਲ (ਸੰਗੀਤ)|ਤਾਲ]]'' ਝੂਮਰਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਤੋਂ ਸਧਾਰਨ ''ਥੀਕਾ'' (ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਲਾ ਸਟਰੋਕ ਜੋ ''ਤਾਲ ਨੂੰ'' ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ [[ਤੰਬੂਰਾ|ਤਾਨਪੁਰਾ]] ਅਤੇ ਤਬਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਅਤੇ ਤਰਾਨੇ ਗਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਸਹਿਜ ਸ਼ਾਂਤ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ|ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀ]] ਸੰਗਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਲਗਭਗ ਕਦੇ ਸਾਰੰਗੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/11/25/stories/2005112501720200.htm|title=Pleasing only in parts|last=Jitendra Pratap|date=25 November 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20060921082245/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/11/25/stories/2005112501720200.htm|archive-date=21 September 2006|location=Chennai, India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912]] 2ynpa5bmgczppu059ar2yyon3ch6b25 0 169447 851500 685614 2026-11-04T07:52:10Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851500 wikitext text/x-wiki '''''ਆਂਧਰਾ ਭੂਮੀ''''' (ਅਨੁਵਾਦ: [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਆਂਧਰਾ]] ਦੀ ਧਰਤੀ) ਇੱਕ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਵਿਜੈਵਾੜਾ|ਵਿਜੇਵਾੜਾ]], [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], ਰਾਜਮਹੇਂਦਰਵਰਮ, ਅਨੰਤਪੁਰ, [[ਕਰੀਮਨਗਰ]], ਨੇਲੋਰ, ਆਦਿ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਡੇਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਡੀਸੀਐਚਐਲ) ਕੋਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://www.deccanchronicle.com/about-us |access-date=2020-09-07 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1960 ਵਿੱਚ ''ਡੇਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xRy_QIaFrboC&q=Andhra+Bhoomi+newspaper&pg=PA76|title=Regionalism in India: A Study of Telangana|last=Reddy|first=Gaddam Ram|last2=Sharma|first2=B. A. V.|date=1979|publisher=Concept Publishing Company|page=76|access-date=21 May 2015}}</ref> ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-11/news/42942170_1_dchl-deccan-chronicle-holdings-ltd-financial-chronicle|title=Deccan Chronicle Holdings reports negative networth|date=11 October 2013|access-date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305093951/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-11/news/42942170_1_dchl-deccan-chronicle-holdings-ltd-financial-chronicle|archive-date=5 March 2016|publisher=economictimes.indiatimes.com}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਆਂਧਰਾ ਭੂਮੀ ਸਚਿਤਰਾ ਵਾਰਾ ਪੱਤਰਿਕਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 3,65,794 ਦੇ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ) ਦੇ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡੇਕਨ ਕ੍ਰੋਨਿਕਲ ਦਾ ਤੇਲਗੂ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਟੀ. ਵੈਂਕਟਰਾਮੀ ਰੈੱਡੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ [[T. Subbirami Reddy|ਟੀ. ਸੁਬਿਰਾਮੀ ਰੈੱਡੀ]] ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2012}} == ਹਵਾਲੇ == lcieltm3kr9bqk2f1phtvr69w9kw2ah 0 169690 851348 686242 2026-11-03T19:23:35Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851348 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|name=ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਦਾ ਹੇਰੋਨ|native_name=Ἥρων|image=Hero of Alexandria.png|caption=ਹੇਰੋਨ ਦਾ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਜਰਮਨ ਚਿੱਤਰਣ|citizenship=[[ਅਲੈਗਜੈਂਡਰੀਆ]], [[ਰੋਮਨ ਮਿਸਰ]]|known_for=''[[ਏਓਲਿਪਾਈਲ]]'' <br/> [[ਹੇਰੋਨ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾ]] <br/> [[ਹੇਰੋਨ ਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ]] <br/> [[ਵਿਕਰੇਤਾ ਮਸ਼ੀਨ]]|field=ਗਣਿਤ <br/> ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ <br/> ਨਿਊਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਦਾ ਹੀਰੋ''' ( {{IPAc-en|ˈ|h|ɪər|oʊ}} ; Greek, ''Hērōn hò Alexandreús'', ਜਿਸਨੂੰ '''ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਦਾ ਹੇਰੋਨ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ {{IPAc-en|ˈ|h|ɛr|ən}} ; fl. 60 ਈ.) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ, ਜੋ ਰੋਮਨ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref name="Dictionary of Scientific Biography">{{Cite book|title=The Hutchinson dictionary of scientific biography|last=Research Machines plc.|publisher=Helicon Publishing|year=2004|location=Abingdon, Oxon|page=546|quote='''Hero of Alexandria (lived c. ''AD'' 60)''' Greek mathematician, engineer and the greatest experimentalist of antiquity}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਹੇਲੇਨਿਸਟਿਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੈ। <ref>Marie Boas, "Hero's Pneumatica: A Study of Its Transmission and Influence", Isis, Vol. 40, No. 1 (Feb., 1949), p. 38 and supra</ref> ਹੇਰੋਨ ਨੇ ਇੱਕ [[ਭਾਫ਼ ਦਾ ਇੰਜਣ|ਭਾਫ਼-ਸੰਚਾਲਿਤ ਯੰਤਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ''ਏਓਲਿਪਾਈਲ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਹੀਰੋ ਇੰਜਣ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਢਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[ਪੌਣਚੱਕੀ|ਵਿੰਡ ਵ੍ਹੀਲ]] ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ [[ਪੌਣ ਊਰਜਾ|ਹਵਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। <ref name="Drachmann">A.G. Drachmann, "Heron's Windmill", ''Centaurus'', 7 (1961), pp. 145–151</ref> <ref name="Lohrmann 10f.">Dietrich Lohrmann, "Von der östlichen zur westlichen Windmühle", ''Archiv für Kulturgeschichte'', Vol. 77, Issue 1 (1995), pp. 1–30 (10f.)</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਐਟਮਿਸਟਾਂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ''ਮਕੈਨਿਕਸ'' ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੈਂਟੋਗ੍ਰਾਫ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UmBnVMA5ri4C|title=Distinguished Figures in Mechanism and Machine Science: Their Contributions and Legacies|last=Ceccarelli|first=Marco|date=2007|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|isbn=978-1-4020-6366-4|page=230}}</ref> ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕਟੇਸੀਬੀਅਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਸਨ। qpd1sqbi075s39ejiutkppahrkw3se8 0 169698 851402 741939 2026-11-03T23:24:58Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851402 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ਅੰਨਾਬਾ | native_name = عنّابة | native_name_lang = ar | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | motto = | image_skyline = Annaba 2020.png | image_caption = ਅੰਨਾਬਾ `ਤੇ ਇੱਕ ਝਾਤ | image_map = Dz - 23 - Annaba.svg | mapsize = 180px | map_caption = ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਅੰਨਾਬਾ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾਬਾ ਦੀ ਸਥਿੱਤੀ | image_seal = | pushpin_map = Algeria#Africa | pushpin_label_position = left | pushpin_relief = yes | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = ਅਲਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤੀ | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ਅਲਜੀਰੀਆ}} | subdivision_type1 = [[Provinces of Algeria|ਸੂਬਾ]] | subdivision_name1 = [[ਅੰਨਾਬਾ ਸੂਬਾ]] | subdivision_type2 = [[ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਅੰਨਾਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title1 = ਮੇਅਰ | leader_name1 = Aymen Fri | established_title = | established_date = | area_magnitude = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 49 | population_as_of = 2019 | population_footnotes = <ref name="pop"/> | population_note = | population_total = 464,740 | population_metro = | population_density_km2 = auto | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | coordinates = {{coord|36|54|N|7|46|E|region:DZ_type:city|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = 3 | postal_code_type = Postal code | postal_code = 23000 | area_code = | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Mediterranean climate#Hot-summer mediterranean climate|Csa]] | website = | footnotes = }} '''ਅੰਨਾਬਾ''' ( {{Lang-ar|عنّابة}}, "ਜੂਜੂਬਸ ਦਾ ਸਥਾਨ"<ref name="elanabi">{{Cite web |title=www.el-annabi.com |url=http://www.el-annabi.com/IMG/article_PDF/article_a7.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808175851/http://www.el-annabi.com/IMG/article_PDF/article_a7.pdf |archive-date=8 August 2016 |access-date=12 April 2012}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ '''ਬੋਨ''', '''ਬੋਨਾ''' ਅਤੇ '''ਬੋਨੇ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, [[ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ|ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ]] ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ, [[ਅਲਜੀਰੀਆ]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅੰਨਾਬਾ ਛੋਟੀ ਸੇਬੌਸ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।ਇਹ ਅੰਨਾਬਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲਗਭਗ 464,740 (2019) ਅਤੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲ ਲਈ 1,000,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਅੰਨਾਬਾ ਅਲਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ<ref name="pop">{{Cite web |title=2008 census |url=http://www.ons.dz/collections/w23_p1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721112810/http://www.ons.dz/collections/w23_p1.pdf |archive-date=21 July 2011}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zPz9FHXJVLUC&pg=PA231|title=The Report: Algeria 2008|date=2008|publisher=Oxford Business Group|isbn=9781902339092|page=231|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ftFbCQAAQBAJ&pg=PA81|title=Historical Dictionary of Algeria|last=Naylor|first=Phillip C.|date=2015-05-07|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780810879195|language=en}}</ref> ਅੰਨਾਬਾ ਇੱਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੰਨਾਬਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲਜੀਰੀਅਨ ਤੱਟਰੇਖਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਹਿਰਾਨ|ਓਰਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਲ-ਜਜ਼ਾਇਰ|ਅਲਜੀਅਰਜ਼]] ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਦਯੋਗ, ਆਵਾਜਾਈ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ।<ref>{{Cite web |title=ANVREDET |url=http://www.anvredet.org.dz/Annaba.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216105118/http://www.anvredet.org.dz/Annaba.pdf |archive-date=16 February 2016 |access-date=31 December 2016}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] onzepm5vppquoq59t5j8iud02fpdxio 0 169992 851248 849889 2026-11-03T12:58:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851248 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ | type = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ| ਵਿਭਾਗ]] | seal = | seal_width = | seal_caption = | logo = | logo_caption = | formed = {{Start date and age|df=yes|1854|10|01}} | preceding1 = | jurisdiction = | headquarters = ਡਾਕ ਭਵਨ, [[ਸੰਸਦ ਮਾਰਗ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | coordinates = <!-- {{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}} --> | motto = | employees = 416,083 (ਮਾਰਚ 2021)<ref>{{cite web |title=Annual Report 2020-21 |url=https://www.indiapost.gov.in/VAS/DOP_PDFFiles/AnnualReportEng2020-21.pdf|website=India Post |access-date=9 October 2021}}</ref> | budget = {{INRConvert|20820.02|c}} (2022–23) | minister1_name = ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ | chief1_name = ਵਿਨੀਤ ਪਾਂਡੇ | chief1_position = ਸੈਕਰੇਟਰੀ | chief2_name = ਆਲੋਕ ਸ਼ਰਮਾ | chief2_position = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ, ਸੰਚਾਰ ਮਹਿਕਮਾ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | child1_agency = ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ | keydocument1 = [https://www.indiapost.gov.in/VAS/DOP_RTI/TheIndianPostOfficeAct1898.pdf The Indian Post Office Act, 1898] | website = {{URL|https://www.indiapost.gov.in/}} | map = | map_size = | map_caption = A | footnotes = | embed = | parent_agency_type = | agency_id = | public_protector = | deputy = }} '''ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ''' ('''ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ''') ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਡਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। [[ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼]] ਨੇ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ 1766 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ "ਕੰਪਨੀ ਮੇਲ" ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜੀ|ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ]] ਦੁਆਰਾ 1854 ਵਿੱਚ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Das, M. N.; Das, M. M. (1958). "Dalhousie and the Reform of the Postal System". Indian History Congress. 21 (21): 488–495. JSTOR 44145245.}}</ref> ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਇਕਸਾਰ ਡਾਕ ਦਰਾਂ (ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸਰਵਿਸ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਐਕਟ 1854 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ 1837 ਦੇ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕਘਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Administration of Postal System |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/135431/9/09_chapter%204.pdf}}</ref> ਡਾਕਘਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੀ ਆਰਡਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਬੱਚਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ (ਪੀ.ਐਲ.ਆਈ.) ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ (ਆਰ.ਪੀ.ਐਲ.ਆਈ.) ਦੇ ਤਹਿਤ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਹ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਯੋਜਨਾ]] (MGNREGS) ਉਜਰਤਾਂ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 154,965 ਡਾਕਘਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ (ਮਾਰਚ 2017 ਤੱਕ), ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਾਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ 23 ਡਾਕ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਸਰਕਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਚੀਫ ਪੋਸਟਮਾਸਟਰ ਜਨਰਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸਰਕਲ ਨੂੰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ ਪੋਸਟਮਾਸਟਰ ਜਨਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਯੂਨਿਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ(1858-1947) === {{Multiple image|direction=vertical|image1=Indian postal service. Educational card, late 19th or early 20th century.jpg|caption1=ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਰਡ, ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਸਟਲ ਸਰਵਿਸ, 18-19ਵੀਂ ਸਦੀ|image2=Red Scinde Dawk stamp.jpg|caption2=1850 ਦੀ ਸਿੰਧ ਡਾਕ ਮੋਹਰ}}ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1858 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਤਾਜ ਤੱਕ ਤਬਦੀਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡਾਕ ਅਤੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ<ref>{{Cite web |title=India Post: In letter and spirit |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20170821-indian-postal-services-icons-modern-india-independence-day-1028886-2017-08-11 |access-date=2023-05-30 |website=India Today |language=en}}</ref> * ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਸੇਵਿੰਗਜ਼ ਬੈਂਕ ਐਕਟ, 1873, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ 28 ਜਨਵਰੀ 1873 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ 1881 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1882 ਨੂੰ, ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਸੇਵਿੰਗਜ਼ ਬੈਂਕ (POSBs) ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ (ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)। ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੀਮਤ ਸੀ; ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ, ਕਲਕੱਤਾ ਜਾਂ ਹਾਵੜਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ POSBs ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=THE GOVERNMENT SAVINGS BANKS ACT, 1873 |url=https://dea.gov.in/sites/default/files/POSB_ACT_0.pdf}}</ref> * ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ 1 ਫਰਵਰੀ 1884 ਨੂੰ ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Post Office Schemes and Services |url=https://revexpo.com/review/post-office-schemes-and-services/ |access-date=2023-05-30 |website=Get true reviews for the products here |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਐਕਟ, 1885<ref>{{Cite web |title=THE INDIAN TELEGRAPH ACT, 1885 |url=https://dot.gov.in/sites/default/files/the_indian_telegraph_act_1985_pdf.pdf}}</ref> * ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਐਕਟ, 1898, 22 ਮਾਰਚ 1898 ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ 1 ਜੁਲਾਈ 1898 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ 1882 ਦੇ ਐਕਟ III ਅਤੇ 1896 ਦੇ ਐਕਟ XVI ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=THE INDIAN POST OFFICE ACT, 1898 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2329/1/A1898-06.pdf}}</ref> * ਇੰਡੀਅਨ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਐਕਟ, 1933<ref>{{Cite web |title=THE INDIAN WIRELESS TELEGRAPHY ACT, 1933 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2396/1/A1933-17.pdf}}</ref> ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਏਅਰਮੇਲ ਫਲਾਈਟ 18 ਫਰਵਰੀ 1911 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਹੈਨਰੀ ਪੇਕੇਟ, ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਪਾਇਲਟ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਨੈਨੀ ਤੱਕ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਦੇ ਪਾਰ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (11 ਮੀਲ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ 27 ਮਿੰਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ 15 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (33 ਪੌਂਡ) ਡਾਕ (ਲਗਭਗ 6,000 ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਡ) ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ; ਏਅਰਮੇਲ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਨੇ ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]], [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ [[ਡਲ ਝੀਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲੋਟਿੰਗ ਡਾਕਘਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Srinagar Gets Floating Post Office |url=https://travel.siliconindia.com/travel-article/Srinagar-Gets-Floating-Post-Office-aid-232.html |access-date=2023-05-30 |website=siliconindia |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530120711/https://travel.siliconindia.com/travel-article/Srinagar-Gets-Floating-Post-Office-aid-232.html |archive-date=2023-05-30 |url-status=dead}}</ref> ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨੀ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਭਾਗ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਬਣਾ ਲਈ। [[ਚੀਨ]] ਦੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ ਦੇ [[ਤਿੱਬਤ]] ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਲਹਾਸਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/telegramstonepal194243|title=1942-43 Karuna Ratna Tuladhar Telegrams from Lhasa to Kathmandu|date=1942}}</ref> ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਵਿਭਾਗ 1914 ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪਰ 1 ਜਨਵਰੀ 1985 ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੰਡੇ ਗਏ। === ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ === 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰੇਟ ਹੈ; ਇਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਰਕਲ ਦਫਤਰ, ਖੇਤਰੀ ਦਫਤਰ, ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਦਫਤਰ, ਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰ, ਸਬ-ਡਾਕ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾ ਦਫਤਰ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1959 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ "ਮਦਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਵਾ" ਦਾ ਮਾਟੋ ਅਪਣਾਇਆ; ਇਸਨੇ ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਗੋ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਡਾਕਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 23,344 ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। 2016 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 155,015 ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 90% ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Post Office Network |url=https://www.indiapost.gov.in/VAS/Pages/AboutUs/PostOfficeNetwork.aspx |access-date=2023-05-30 |website=www.indiapost.gov.in}}</ref> == ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == === ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਿਪਕਣਯੋਗ ਟਿਕਟ === {{multiple image|direction=horizontal|image1=Stamps issued on 01-10-1854 in India( All the stamps of four value issued in clarge form).jpg|caption1=ਪਹਿਲੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਿਕਟ|image2=1866 Bombay to London 28 days.jpg|caption2=ਛੇ ਆਨੇ ਦੀ ਟਿਕਟ, 1866}}ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਚਿਪਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਜੁਲਾਈ 1852 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਾਰਟਲ ਫਰੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ "ਸਿੰਧ ਡਾਕਸ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2009-10-27 |title=Scinde District Dawks |url=http://www.geocities.com/mjshah.geo/scinde/scinde.html |access-date=2023-05-30 |website=web.archive.org |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027143019/http://www.geocities.com/mjshah.geo/scinde/scinde.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ਇਹ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ, 1⁄2-ਆਨਾ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨਾਲ, ਜੂਨ 1866 ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਸਟੈਂਪਾਂ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1854 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। === ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:British-era_letter_box_in_Shimla,_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:British-era_letter_box_in_Shimla,_India.jpg|thumb|ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਦਾ ਡਾਕ ਬਕਸਾ, [[ਸ਼ਿਮਲਾ]]]] ਡਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀ ਗਈ ਡਾਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ, 1854 ਅਤੇ 1866 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1871 ਤੱਕ ਚੌਗਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਡਾਕਘਰ ਐਕਟ, 1866 (XIV) ਨੇ 1 ਮਈ 1866 ਤੱਕ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਡਾਕ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। 1863 ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪ ਨੂੰ "ਸਟੀਮਰ" ਡਾਕ ਲਈ ਘੱਟ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ (ਛੇ ਆਨਾ, ਅੱਠ ਪਾਈ)। ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਾਕ ਲਈ ਵੀ ਘੱਟ ਦਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 1854 ਵਿਚ [[ਸਪੇਨ]] ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਟੈਂਪਾਂ ਛਾਪੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ 1866 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ 'ਤੇ "ਸੇਵਾ" ਅਤੇ ਮਾਲ ਟਿਕਟਾਂ 'ਤੇ "ਸੇਵਾ ਡਾਕ ਟਿਕਟ" ਨੂੰ ਓਵਰਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Design Evolution of United States Postal Stamps |url=http://chronicle.uspcs.org/pdf/Chronicle_168/6204.pdf |access-date=2023-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418140826/http://chronicle.uspcs.org/pdf/Chronicle_168/6204.pdf |archive-date=2025-04-18 |url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਡਾਕ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੁਝ "ਸੇਵਾ ਡਾਕ" ਓਵਰਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਚਾਰ-ਆਨਾ ਅਤੇ ਛੇ-ਆਨਾ-ਅੱਠ-ਪਾਈ ਸਟੈਂਪਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 1866 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਨਵੀਆਂ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟੈਂਪਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ-ਬਿੱਲ ਰੈਵੇਨਿਊ ਸਟੈਂਪ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ "ਡਾਕ" ਨੂੰ ਓਵਰਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਕੇ ਆਰਜ਼ੀ ਛੇ-ਆਨਾ ਸਟੈਂਪਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਏਅਰਮੇਲ ਸਟੈਂਪ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Provisional Stamps |url=http://www.linns.com/howto/refresher/provisional_20040621/refreshercourse.asp |access-date=2023-05-30 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625081608/http://www.linns.com/howto/refresher/provisional_20040621/refreshercourse.asp |url-status=dead }}</ref> === ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ === [[ਤਸਵੀਰ:1947_India_Flag_3½_annas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1947_India_Flag_3%C2%BD_annas.jpg|thumb|200x200px|ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੀ<ref name="SS">Souvenir sheet of the ''Independence'' series of stamps, Indian Posts, 1948</ref>]] [[ਤਸਵੀਰ:India_1947_Ashoka_Lions_1_and_half_annas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_1947_Ashoka_Lions_1_and_half_annas.jpg|thumb|197x197px|ਦੂਜੀ ਟਿਕਟ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੀ<ref name="Phil2">''India Postage Stamps 1947–1988''.(1989) Philately branch, Department of Posts, India.</ref><ref name="SS2">Souvenir sheet of the ''Independence'' series of stamps, Indian Posts, 1948</ref>]] ਭਾਰਤ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਨੀਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 21 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਨਵੀਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਅਰੇ, ਜੈ ਹਿੰਦ ("ਭਾਰਤ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ") ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਡੇਢ ਆਨਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ 15 ਅਗਸਤ 1948 ਨੂੰ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲੜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੂ]], [[ਬੋਧੀ]], [[ਮੁਸਲਮਾਨ]], [[ਸਿੱਖ]] ਅਤੇ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਮੰਦਰ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅੰਕ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਣਰਾਜ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਰਾਜ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 1955 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ-ਅਤੇ-ਵਿਕਾਸ ਥੀਮ, 1957 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ 1965 ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਲ. ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ "ਭਾਰਤ ਡਾਕ" ਨੂੰ 1962 ਵਿੱਚ "''भारत INDIA''" ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਿੰਨ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ (ਦਸੰਬਰ 1962 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1963 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਟੈਂਪ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਛਾਪੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬਰਮਾ]] (ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ), [[ਨੇਪਾਲ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]], [[ਭੂਟਾਨ]], [[ਪੁਰਤਗਾਲ]] ਅਤੇ [[ਇਥੋਪੀਆ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਬਾਰੇ ਛੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਲੜੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੱਤਵੀਂ ਲੜੀ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ, 1986 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ 1983 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, 770 ਸਟੈਂਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। == ਪਿਨ ਕੋਡ == ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ (ਪਿੰਨ ਕੋਡ) ਇੱਕ ਛੇ-ਅੰਕ ਦਾ ਡਾਕ ਕੋਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਨ ਸਿਸਟਮ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਭੀਕਾਜੀ ਵੇਲੰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਹ 15 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਡਾਕ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਆਰਮੀ ਡਾਕ ਸੇਵਾ (APS905898) ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=What is Pin code, Pin code Definition, Pin code News |url=https://www.business-standard.com/about/what-is-pin-code |access-date=2023-05-30 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref> ਪਿੰਨ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: * ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਜ਼ੋਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅੰਕ ਸਬ-ਜ਼ੋਨ (ਜਾਂ ਪੋਸਟਲ ਸਰਕਲ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਇੱਕ ਲੜੀਬੱਧ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਅੰਕ ਸੇਵਾ ਰੂਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਆਖਰੀ ਦੋ ਅੰਕ ਡਿਲੀਵਰੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪਤੇ ਲਈ ਪਿੰਨ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Find Pin Code |url=https://www.indiapost.gov.in/VAS/Pages/findpincode.aspx |access-date=2023-05-30 |website=www.indiapost.gov.in}}</ref> 2014 ਤੱਕ, ਆਰਮੀ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 154,725 ਡਾਕਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ 19,101 ਪਿੰਨ ਹਨ। == ਸੇਵਾਵਾਂ == * ਡਾਕ ਦੀ ਰਸੀਦ ਲਈ ਪੋਸਟ ਬਾਕਸ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਬੈਗ * ਸਪੀਡ ਪੋਸਟ * ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਸਬੂਤ ਲਈ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ * ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਏ.ਟੀ.ਐਮ * RMS (ਰੇਲਵੇ ਮੇਲ ਸੇਵਾ) * ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ (POPSK) * ਆਧਾਰ ਨਾਮਾਂਕਣ ਅਤੇ ਅੱਪਡੇਟ * ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਅਨ * ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ * ਬਚਤ ਬੈਂਕ (SB/RD/TD/MIS/SCSS/PPF/SSA) * ਬਚਤ ਨਕਦ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ. * ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਪੇਮੈਂਟਸ ਬੈਂਕ (IPPB) == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{official website|http://www.indiapost.gov.in}} * {{Commons category|Post of India|ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ}} i4t56rpiqj0mrv6k5k9zl2c5juowob7 0 170287 851267 830357 2026-11-03T14:13:10Z ~2026-58700-97 62821 /* ਪੁਸਤਕਾਂ */ 851267 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = 27 ਅਗਸਤ 1972 | birth_place = , ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | occupation = ਸ਼ਾਇਰਾ | years_active = }} '''ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ''' (ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ 1972) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਵਿਤਰੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਰੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਔਰਤ ਦੇ ਅਵਚੇਤਨ ਮੰਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹਈਆ ਕੀਤੇ ਹਨ । ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਲਈ ਖੰਭ ਅਤੇ ਮੌਲਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਮੁਹਈਆ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਉਹ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੋ ਮਾਡਲ ਹਨ- ਪਹਿਲਾ ਮਾਡਲ ਜੋ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਉਹ ਵਿਮਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦੂਸਰਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟੀ ਮਾਡਲ ਹੈ ,ਜੋ ਵਿਮਨ ਇੰਪਾਵਰਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਉਸਦੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਹੁ ਪਰਤੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== * ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਪੌਣ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ਪਤਨ (ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ) (ਅਨੁਵਾਦ) * ਧੁੱਪ ਛਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਰੰਗ (ਚੋਣਵੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ) * ਭੁੱਖ (ਕਨੂਤ ਹਾਮਸੁਨ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਦ ਲਾਸਟ ਗਰਲ (ਨਾਦੀਆ ਮੁਰਾਦ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਛੇ ਟਕੇ ਤੇ ਚੰਨ (ਸਮਰਸੈੱਟ ਮਾਮ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਅਣਕਹੀ ਪੀੜ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਤ (ਡੋਰਿਸ ਲੇਸਿੰਗ, ਅਨੁਵਾਦ) *ਹਿਜਰ ਦਾ ਸੇਕ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)<,ref>{{Cite web |title=ਨਾਰੀ ਮਨ ਦੇ ਝਰੋਖਿਆਂ ’ਚੋਂ ਦਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/life-seen-through-the-windows-of-the-female-mind/ |access-date=2025-12-09 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] sil3y36qwtg6gh5rqt9pmclmp9kjj4x 851269 851267 2026-11-03T14:14:41Z ~2026-58700-97 62821 /* ਪੁਸਤਕਾਂ */ 851269 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = 27 ਅਗਸਤ 1972 | birth_place = , ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | occupation = ਸ਼ਾਇਰਾ | years_active = }} '''ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ''' (ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ 1972) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਵਿਤਰੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਰੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਔਰਤ ਦੇ ਅਵਚੇਤਨ ਮੰਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹਈਆ ਕੀਤੇ ਹਨ । ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਲਈ ਖੰਭ ਅਤੇ ਮੌਲਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਮੁਹਈਆ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਉਹ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੋ ਮਾਡਲ ਹਨ- ਪਹਿਲਾ ਮਾਡਲ ਜੋ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਉਹ ਵਿਮਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦੂਸਰਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟੀ ਮਾਡਲ ਹੈ ,ਜੋ ਵਿਮਨ ਇੰਪਾਵਰਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਉਸਦੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਹੁ ਪਰਤੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== * ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਪੌਣ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ਪਤਨ (ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ) (ਅਨੁਵਾਦ) * ਧੁੱਪ ਛਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਰੰਗ (ਚੋਣਵੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ) * ਭੁੱਖ (ਕਨੂਤ ਹਾਮਸੁਨ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਦ ਲਾਸਟ ਗਰਲ (ਨਾਦੀਆ ਮੁਰਾਦ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਛੇ ਟਕੇ ਤੇ ਚੰਨ (ਸਮਰਸੈੱਟ ਮਾਮ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਅਣਕਹੀ ਪੀੜ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਤ (ਡੋਰਿਸ ਲੇਸਿੰਗ, ਅਨੁਵਾਦ) *ਹਿਜਰ ਦਾ ਸੇਕ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)<,ref>{{Cite web |title=ਨਾਰੀ ਮਨ ਦੇ ਝਰੋਖਿਆਂ ’ਚੋਂ ਦਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/life-seen-through-the-windows-of-the-female-mind/ |access-date=2025-12-09 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] 65fyi4p9g0y2d9sum79jewlq080488i 851271 851269 2026-11-03T14:15:48Z ~2026-58700-97 62821 /* ਪੁਸਤਕਾਂ */ 851271 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = 27 ਅਗਸਤ 1972 | birth_place = , ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | occupation = ਸ਼ਾਇਰਾ | years_active = }} '''ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ''' (ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ 1972) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਵਿਤਰੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਰੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਔਰਤ ਦੇ ਅਵਚੇਤਨ ਮੰਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹਈਆ ਕੀਤੇ ਹਨ । ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਲਈ ਖੰਭ ਅਤੇ ਮੌਲਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਮੁਹਈਆ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਉਹ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੋ ਮਾਡਲ ਹਨ- ਪਹਿਲਾ ਮਾਡਲ ਜੋ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਉਹ ਵਿਮਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦੂਸਰਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟੀ ਮਾਡਲ ਹੈ ,ਜੋ ਵਿਮਨ ਇੰਪਾਵਰਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਉਸਦੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਹੁ ਪਰਤੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== * ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਪੌਣ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ਪਤਨ (ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ) (ਅਨੁਵਾਦ) * ਧੁੱਪ ਛਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਰੰਗ (ਚੋਣਵੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ) * ਭੁੱਖ (ਕਨੂਤ ਹਾਮਸੁਨ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਦ ਲਾਸਟ ਗਰਲ (ਨਾਦੀਆ ਮੁਰਾਦ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਛੇ ਟਕੇ ਤੇ ਚੰਨ (ਸਮਰਸੈੱਟ ਮਾਮ, ਅਨੁਵਾਦ) * ਅਣਕਹੀ ਪੀੜ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ਇਸ਼ਕ ਨਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਤ (ਡੋਰਿਸ ਲੇਸਿੰਗ, ਅਨੁਵਾਦ) *ਹਿਜਰ ਦਾ ਸੇਕ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)<,ref>{{Cite web |title=ਨਾਰੀ ਮਨ ਦੇ ਝਰੋਖਿਆਂ ’ਚੋਂ ਦਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/life-seen-through-the-windows-of-the-female-mind/ |access-date=2025-12-09 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] hpnt1y53bvpbj7kxjm5gc09l2oaq5sn 0 170403 851288 830204 2026-11-03T15:16:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851288 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ''' ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੀ SUV ਹੈ ਜੋ 2002 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਵਾਹਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਡਲ ਸੀ। ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੀ ਇਨ-ਹਾਊਸ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਪਿਤ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ ਮੋਟਰਿੰਗ'' ਤੋਂ "ਕਾਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ" ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ "ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਐਸਯੂਵੀ" ਅਤੇ "ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਤੋਂ। ਦੇ <nowiki><i id="mwFg">ਪਹੀਏ</i></nowiki> . <ref>{{Cite web |date= |title=Mahindra Scorpio Suv & Pik-up Range Launched in Brazil |url=http://www.newsgaze.com/24-mahindra_scorpio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080405064828/http://www.newsgaze.com/24-mahindra_scorpio.html |archive-date=5 April 2008 |access-date=20 October 2018}}</ref> == ਵਿਕਾਸ == 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਇੱਕ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵਿਲੀਸ ਜੀਪਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਾਮੂਲੀ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। 1996 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਨਾਲ SUV ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਕਿਉਂਕਿ M&M ਕੋਲ ਅਜਿਹੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਟੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਪਵਨ ਗੋਇਨਕਾ ਅਤੇ ਐਲਨ ਦੁਰਾਂਤੇ ਵਰਗੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ। ਨਵੀਂ ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ SUV ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਸਟਮ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਲਾਗਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਚੋਣ। ਸੋਰਸਿੰਗ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੁਰਜ਼ੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਬੈਜ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਪਨੀ 600 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ($120 ਮਿਲੀਅਨ), <ref>{{Cite web |title=The Surface To Air Company |url=http://www.businessworld.in/bw/2011_01_15_The_Surface_To_Air_Company.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116215357/http://www.businessworld.in/bw/2011_01_15_The_Surface_To_Air_Company.html |archive-date=16 January 2011 |access-date=29 January 2011}}</ref> ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਕੀਕਤ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਪਲਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਅੰਤਮ ਉਤਪਾਦ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲੱਗੇ। 2002 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਲਾਗਤ 550 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=29 June 2002 |title=The Hindu Business Line : Rs 20-cr ad spend to add sting to Scorpio |url=http://www.thehindubusinessline.in/2002/06/29/stories/2002062901670400.htm |access-date=3 September 2011 |publisher=Thehindubusinessline.in}}</ref> === mHawk ਇੰਜਣ === mHawk ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ ਇੱਕ VTG-ਟਰਬੋਚਾਰਜਡ ਅਤੇ ਇੰਟਰਕੂਲਡ ਚਾਰ-ਸਿਲੰਡਰ ਹੈ ਜੋ 2.2-ਲੀਟਰ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 85 ਹੈ&nbsp;ਮਿਲੀਮੀਟਰ × 96&nbsp;mm (3.35 in x 3.78 in) ਸਿਲੰਡਰ ਬੋਰ ਅਤੇ ਪਿਸਟਨ ਸਟ੍ਰੋਕ। ਇੰਜਣ {{Convert|140|PS|bhp kW|0|abbr=on}} ਦੀ ਪਾਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ {{Convert|320|Nm|lbft|0|abbr=on}} ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦਾ ਟਾਰਕ। ਸੋਲਨੋਇਡ ਇੰਜੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੋਸ਼ ਕਾਮਨ-ਰੇਲ ਡਾਇਰੈਕਟ-ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। mHawk ਚੇਨ-ਚਾਲਿਤ ਓਵਰਹੈੱਡ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਲੈਸ਼ ਐਡਜਸਟਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ; ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਦਾ ਕੰਪਰੈਸ਼ਨ ε=16.5…18.5 ਹੈ।<gallery widths="200" heights="134"> File:Mahindra Bilbao- 08 Marzo 30.jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ ਪਿਕਅੱਪ (ਪ੍ਰੀ-ਫੇਸਲਿਫਟ) </gallery> == ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (2002) == {{Infobox automobile|name=First generation|image=[[File:Mahindra Scorpio (first generation) (front), Kuala Lumpur.jpg|300x200px|Mahindra_Scorpio_(first_generation)_(front),_Kuala_Lumpur]]|caption=|aka=Mahindra Goa|manufacturer=[[Mahindra & Mahindra Limited]]|production=June 2002 – present|assembly=[[Maharashtra]], [[India]]<ref>{{cite web |url=http://www.mahindra.com/OurBusinesses/automotive_domestic_manufacturingplant_NASIK.htm |title=Mahindra Corporate |publisher=Mahindra.com |date=8 February 1981 |accessdate=24 October 2009 |archive-date=2 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102022207/http://mahindra.com/OurBusinesses/automotive_domestic_manufacturingplant_NASIK.htm |url-status=dead }}</ref><br />[[Bavarian Auto Group|BAG]], [[Egypt]]<ref>{{cite web|url=http://www.bag-eg.com/ |title=Bavarian Auto Group |publisher=Bag-eg.com |date=9 April 2010 |accessdate=3 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100722001005/http://www.bag-eg.com/ |archivedate=22 July 2010 }}</ref><br />[[Nordex Uruguay|Nordex]], [[Montevideo]], [[Uruguay]]|engine=2.1L ''[[Sequential injection|MPI]] [[Renault]]'' [[Straight-4|I4]] [[petrol engine|petrol]]<br />2.2L ''[[Sequential injection|MPI mHawk Turbo]]'' [[Straight-4|I4]] [[petrol engine|petrol]]<ref>{{cite web |last=Chauhan |first=Yatharth |url=https://www.cartoq.com/10-things-you-dont-know-about-the-mahindra-scorpio-suv/ |title=Mahindra Scorpio curiosity |publisher=Cartoq.com |date=29 July 2018 |accessdate=20 October 2018 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />2.2L ''[[mhawk|mHawk]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<br />2.5L ''[[PSA XD|XD3TE TDI]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<br />2.5L ''[[PSA XD|XD3TE CRDe]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<br />2.6L ''[[PSA XD|TDI]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<br />2.6L ''[[common rail|TDI CRDe]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/auto/mahindra-scorpio-2-6-crde/articleshow/4284755.cms |title=New Mahindra Scorpio 2.6 CRDe common rail |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=19 March 2009 |accessdate=20 October 2018}}</ref>|transmission={{unbulleted list | 5/6-speed [[manual transmission|manual]] | 6-speed [[automatic transmission|automatic]] [[Drivetrain Systems International|DSI]] }}|wheelbase={{convert|105.5|in|mm|0|abbr=on}}|length={{convert|176.9|in|mm|0|abbr=on}}|width={{convert|71.5|in|mm|0|abbr=on}}|height={{convert|77.8|in|mm|0|abbr=on}}|weight={{convert|4012|lb|abbr=on}} (2WD)<br />{{convert|4230|lb|abbr=on}} (4WD)}} === ਪ੍ਰੀ-ਫੇਸਲਿਫਟ (2002-2006) === ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 20 ਜੂਨ 2002 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀਟਾਂ, ਰੀਅਰ ਸੈਂਟਰ ਆਰਮਰੇਸਟ, ਡੁਅਲ-ਟੋਨ ਬਾਹਰੀ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਮੂਲੀ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਅਪਡੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<gallery widths="250" heights="150"> File:Mahindra Scorpio (first generation) (rear), Kuala Lumpur.jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਪ੍ਰੀ-ਫੇਸਲਿਫਟ (ਰੀਅਰ) </gallery>ਇਹ ਵਾਹਨ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਗੋਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://breuberg-neustadt.de/mahitreff/pdf/Presse_FRA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060309/http://breuberg-neustadt.de/mahitreff/pdf/Presse_FRA.pdf |archive-date=27 February 2019 |access-date=26 February 2019}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਗਏ ਸਕਾਰਪੀਓਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਭਾਈਵਾਲ ਨਾਲ ਕਿੱਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |date=2006-03-14 |title=INDIA: Mahindra & Mahindra to make Scorpio SUV in Russia |url=https://www.just-auto.com/news/mahindra-mahindra-to-make-scorpio-suv-in-russia_id73460.aspx |access-date=2020-08-24 |website=www.just-auto.com |archive-date=2021-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509091241/https://www.just-auto.com/news/mahindra-mahindra-to-make-scorpio-suv-in-russia_id73460.aspx |url-status=dead }}</ref> === ਪਹਿਲੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (2006-2009) === <gallery widths="200" heights="134"> File:Mahindra Scorpio GLX 2.5 CRDe 4WD 2009 (13827489254).jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਪਹਿਲੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਸਾਹਮਣੇ) </gallery>ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫੇਸਲਿਫਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਆਲ-ਨਿਊ ਸਕਾਰਪੀਓ ਹੈ। [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਐਕਸਪੋ 2006 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਇੱਕ CRDe ਇੰਜਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸਕਾਰਪੀਓ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਕਾਰਪੀਓ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਹਨ, [[ਫੋਰਡ ਮੋਟਰ ਕੰਪਨੀ|ਫੋਰਡ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਰੁਣ ਜੁਆਰਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸੀਨੀਅਰ, ਪਵਨ ਗੋਇਨਕਾ, ਜੀ.ਐਮ. ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੇ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਕਾਰਪੀਓ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਜੂਨ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 21 ਸਤੰਬਰ 2008 ਨੂੰ, ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂੰ 6-ਸਪੀਡ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਦੂਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (2009-2014) === <gallery widths="230" heights="135"> File:Mahindra Goa 5door in Avellino.JPG| ਮਹਿੰਦਰਾ ਗੋਆ 5-ਦਰਵਾਜ਼ਾ (ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਮਾਡਲ; ਸਾਹਮਣੇ) </gallery>ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਦੂਜਾ ਫੇਸਲਿਫਟ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਲਾਈਟ ਹਾਊਸਿੰਗ, ਬੋਨਟ ਅਤੇ ਬੰਪਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਟਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<gallery widths="230" heights="135"> File:Mahindra Scorpio GLX in Punakha.JPG| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦੂਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਰੀਅਰ) </gallery>14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਨੂੰ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ 2008 SAE ਵਰਲਡ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕਾਰਪੀਓ SUV ਦੇ ਇੱਕ ਡੀਜ਼ਲ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |last=Wojdyla |first=Ben |date=14 April 2008 |title=Indian Mahindra Scorpio Diesel-Electric Hybrid SUV: First Pictures Of First Indian Hybrid - 2008 SAE |url=http://jalopnik.com/379332/indian-mahindra-scorpio-diesel+electric-hybrid-suv-first-pictures-of-first-indian-hybrid |access-date=24 October 2009 |publisher=Jalopnik}}</ref> ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ ਨੂੰ 2009 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਪਿਕ-ਅੱਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ABS ਬ੍ਰੇਕ ਅਤੇ ਏਅਰਬੈਗਸ ਮੌਜੂਦਾ 2 ਸਟਾਰ ANCAP ਰੇਟਿੰਗ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ। 2012 ਮਾਡਲ ਨੇ ਸੰਭਾਵਿਤ 16 ਵਿੱਚੋਂ 6.6 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ 3-ਸਿਤਾਰਾ ANCAP ਰੇਟਿੰਗ ਮਿਲੀ। <ref>{{Cite web |title=Crash Test Results Mahindra Pickup 2012 |url=http://www.ancap.com.au/pdf/470.PDF |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/6HTRfkGrm?url=http://www.ancap.com.au/pdf/470.PDF |archive-date=18 June 2013 |access-date=18 June 2013 |publisher=Australasian New Car Assessment Program |format=PDF}}</ref><gallery widths="200" heights="134"> File:Mahindra Scorpio.jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦੂਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਸਾਹਮਣੇ) File:PNP MAHINDRA SCORPIO POLICE CAR.jpg|ਫਿਲੀਪੀਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ (ਦੂਜਾ ਫੇਸਲਿਫਟ) </gallery> === ਤੀਜਾ ਫੇਸਲਿਫਟ (2014–2022) === ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੇ 25 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫੇਸਲਿਫਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਫਰੰਟ ਅਤੇ ਰੀਅਰ ਫਾਸੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref name="thecarwallpapers.com">{{Cite web |title=Angry Young SUV – Mahindra Scorpio 2014 Facelift |url=http://www.thecarwallpapers.com/angry-young-suv-mahindra-scorpio-2014-facelift |access-date=28 September 2014 |website=thecarwallpapers.com |publisher=theCARwallpapers.com |archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2014 |archive-url=https://archive.today/20140928151056/http://www.thecarwallpapers.com/angry-young-suv-mahindra-scorpio-2014-facelift |url-status=dead }}</ref> ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਵੇਰੀਐਂਟ 2015 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕਾਰਪੀਓ S11 ਦੇ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 2018 ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<gallery widths="220" heights="147"> File:My Scorpio.jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਤੀਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਸਾਹਮਣੇ) File:Mahindra Scorpio 2014.JPG|ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਤੀਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਰੀਅਰ) </gallery> === ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਕਲਾਸਿਕ (2022–ਮੌਜੂਦਾ) === ਮੌਜੂਦਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸਕਾਰਪੀਓ "ਸਕਾਰਪੀਓ ਕਲਾਸਿਕ" ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਦੋ ਵੇਰੀਐਂਟਸ ਜੋ ਕਿ S ਅਤੇ S11 ਹੈ, ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ 19 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਪੀਓ ਕਲਾਸਿਕ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ <ref name="autocarindia.com"> {{Cite web |title=Mahindra Scorpio Classic Launched at 11.99 lakh |url=https://www.autocarindia.com/car-news/mahindra-scorpio-classic-launched-at-rs-1199-lakh-425462 |access-date=21 August 2022 |website=autocarindia.com |publisher=Autocar India}}</ref> ਨਵਾਂ ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਵਿਨ ਪੀਕਸ ਲੋਗੋ, ਸਪੋਰਟ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਲਈ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਗੋ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। === ਸੁਰੱਖਿਆ === ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਕਾਰਪੀਓ ਬਿਨਾਂ ਏਅਰਬੈਗ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ABS ਦੇ 2016 ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ NCAP ( ਲਾਤੀਨੀ NCAP 2013 ਦੇ ਸਮਾਨ) ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ 0 ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ 2 ਸਟਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। == ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (Z101; 2022) == {{Infobox automobile|name=Second generation|image=|caption=2022 Mahindra Scorpio-N|aka=|manufacturer=[[Mahindra & Mahindra Limited]]|production=June 2022 – present|assembly=[[Chakan, Maharashtra|Chakan]], [[Maharashtra]], [[India]]|engine={{ubl | '''[[Petrol engine|Petrol]]:''' | 2.0&nbsp;L ''mStallion'' [[Straight-four engine|I4]] [[Turbocharger|turbo]] | '''[[Diesel engine|Diesel]]:''' | 2.2&nbsp;L ''mHawk'' I4 [[Turbodiesel|turbo]] }}|transmission={{unbulleted list | 6-speed [[manual transmission|manual]] | 6-speed [[automatic transmission|automatic]] }}|wheelbase={{convert|108.3|in|mm|0|abbr=on}}|length={{convert|183.5|in|mm|0|abbr=on}}|width={{convert|75.4|in|mm|0|abbr=on}}|height={{convert|72.9|in|mm|0|abbr=on}} (R17)<br />{{convert|73.1|in|mm|0|abbr=on}} (R18)|weight={{ubl | '''[[Petrol engine|Petrol]]:''' |{{convert|5533.6|lb|kg|0|abbr=on}} 2WD | '''[[Diesel engine|Diesel]]:''' |{{convert|5665.8|lb|kg|0|abbr=on}} 2WD |{{convert|5886.3|lb|kg|0|abbr=on}} 4WD }}}} ਸਕਾਰਪੀਓ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ 27 ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date= |title=New Gen Mahindra Scorpio N Revealed India Launch on June 27 |url=https://www.carandbike.com/news/new-gen-mahindra-scorpio-n-revealed-india-launch-on-june-27-2994007 |access-date=21 May 2022 |publisher=car&bike}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ "N" ਬੈਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਕਾਰਪੀਓ-ਐਨ ਹੈ। ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸੁਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੀਂ SUV ਦਾ ਆਕਾਰ ਇਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅਵਤਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਲ ਮੋਟਰ ਦੇ ਦੋ ਵੇਰੀਐਂਟ 2.2 ਲੀਟਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਸਪੀਰੇਟਿਡ ਅਤੇ 2.0-ਲੀਟਰ ਟਰਬੋਚਾਰਜਡ ਹਨ। ਡੀਜ਼ਲ ਪਾਵਰਟ੍ਰੇਨ ਦੋ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ {{Convert|132|PS|hp kW|0|abbr=on}} ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਮੰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਾਵਰ ਅਤੇ {{Convert|300|Nm|lbft kgm|0|abbr=on}} ਟਾਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ {{Convert|175|PS|kW hp|0|abbr=on}} ਪਾਵਰ ਅਤੇ {{Convert|400|Nm|lbft kgm|0|abbr=on}} ਟਾਰਕ। ਪੈਟਰੋਲ ਪਾਵਰਟ੍ਰੇਨ {{Convert|203|PS|hp kW|0|abbr=on}} ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗੀ ਪਾਵਰ ਅਤੇ {{Convert|370|Nm|lbft kgm|0|abbr=on}} ਟਾਰਕ। SUV ਸ਼ਿਫਟ ਆਨ-ਫਲਾਈ 4-ਵ੍ਹੀਲ ਡਰਾਈਵ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਵੀ ਲੈਸ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Kaushik |first=Chhavi |date=2022-06-27 |title=2022 Mahindra Scorpio N Prices, Engines, Seating Options & All Details |url=https://www.indiacarnews.com/news/new-2022-mahindra-scorpio-n-prices-engines-seating-options-all-details-52768/ |access-date=2022-09-16 |website=India Car News |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170817/https://www.indiacarnews.com/news/new-2022-mahindra-scorpio-n-prices-engines-seating-options-all-details-52768/ |archive-date=2022-09-20 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mahindra Scorpio N Price - Images, Colours & Reviews |url=https://www.carwale.com/mahindra-cars/scorpio/ |access-date=2022-09-16 |website=CarWale |language=en}}</ref> ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੋਗ ਲੈਂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਡੀਆਰਐਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕਾਰਪੀਓ-ਐਨ ਨੂੰ 6- ਅਤੇ 7-ਸੀਟ ਲੇਆਉਟ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਡਿਊਲ-ਜ਼ੋਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਕੰਟਰੋਲ, 4xplor-4x4 ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਨਰੂਫ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਨੀ ਆਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ 8-ਇੰਚ ਦਾ ਇੰਫੋਟੇਨਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਹੋਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |last=Kaushik |first=Chhavi |date=2022-06-27 |title=2022 Mahindra Scorpio N Prices, Engines, Seating Options & All Details |url=https://www.indiacarnews.com/news/new-2022-mahindra-scorpio-n-prices-engines-seating-options-all-details-52768/ |access-date=2022-09-16 |website=India Car News |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170817/https://www.indiacarnews.com/news/new-2022-mahindra-scorpio-n-prices-engines-seating-options-all-details-52768/ |archive-date=2022-09-20 |url-status=dead}}</ref> === ਸੁਰੱਖਿਆ === ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ-ਐਨ H2 2022 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗਲੋਬਲ NCAP ਵਿੱਚ 5 ਸਟਾਰ ਬਾਲਗ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 3 ਸਟਾਰ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {| class="wikitable" align="left" |+2022 ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ-ਐਨ RHD (2 ਏਅਰਬੈਗ) | colspan="2" | '''ਗਲੋਬਲ NCAP ਸਕੋਰ''' (H2 2022) |- | ਬਾਲਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਿਤਾਰੇ |{{Rating|5|5}}</img>{{Rating|5|5}}</img>{{Rating|5|5}}</img>{{Rating|5|5}}</img>{{Rating|5|5}}</img> |- | ਬਾਲਗ ਕਿੱਤਾਕਾਰ ਸਕੋਰ | 29.25/34.00 |- | ਬਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਤਾਰੇ |{{Rating|3|5}}</img>{{Rating|3|5}}</img>{{Rating|3|5}}</img>{{Rating|3|5}}</img>{{Rating|3|5}}</img> |- | ਬੱਚੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਕੋਰ | 28.93/49.00 |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *  Cars portal == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Official website |url=https://auto.mahindra.com/suv/scorpio |access-date=5 July 2022}} * {{Cite web |title=All New Scorpiro N |url=https://stories.parkplus.io/the-new-mahindra-scorpion/ |access-date=5 March 2023 |archive-date=13 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313072334/https://stories.parkplus.io/the-new-mahindra-scorpion/ |url-status=dead }} jenti4mox67yjxllpjvb1kxm34xsyeu 0 170430 851287 741935 2026-11-03T15:16:32Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851287 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਅਯਾਕੇ ਕੁਮੂ, ਅਯਾਕੁਮ, ਅਯਾਕੁਮ | image = River Deltas, Lake Ayakum, Tibet.JPG | caption = ਅਯਾਕੁਮ ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਦੋ ਨਦੀ ਡੈਲਟਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ]] | coordinates = {{coord|37|33|N|89|23|E|region:CN_type:waterbody_source:kolossus-zhwiki|display=inline,title}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | frozen = | islands = | cities = }} [[Category:Articles using infobox body of water without alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] '''ਅਯਾਕੁਮ ਝੀਲ''' ( {{Lang-zh|阿雅克库木湖}} ; Uyghur ) [[ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜ|ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜਾਂ]] ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ]] ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ।<ref name="Earth Observatory">{{Cite web |title=River Deltas, Lake Ayakum, Tibet |url=http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=50500 |publisher=NASA}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਠਾਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦਿਆਂ [[ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ|ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ]] ਅਤੇ [[ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣੀ|ਬਰਫ਼]] ਪਿਘਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ [[ਮਿਕਾਂਗ ਦਰਿਆ|ਮੇਕਾਂਗ]] ਅਤੇ [[ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ|ਯਾਂਗਜ਼ੇ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦਿਆਂ ਖਾਰੇ ਝੀਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਯਾਕੁਮ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Earth Observatory" /> ਝੀਲ ਛੋਟੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ- ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ ਵਹਾਅ ਕਾਰਨ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Lake Ayakkum |url=https://eros.usgs.gov/media-gallery/image-of-the-week/lake-ayakkum |publisher=USGS}}</ref> ਇਹ ਝੀਲ ਇੱਕ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] bs8cnfqsbabfx2wq79khjn0fempow5e 0 171189 851244 741922 2026-11-03T12:34:12Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851244 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਅਬੰਤ ਝੀਲ | image = Bolu Abant Tabiat Parkı Havadan Görünüm Sonbahar - Türkiye.jpg | caption = ਬੋਲੂ ਅਬੰਤ ਨੇਚਰ ਪਾਰਕ ਏਰੀਅਲ ਵਿਊ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਬੋਲੂ ਸੂਬਾ]], ਤੁਰਕੀ | coordinates = {{coord|40|36|N|31|16|E|region:TR_type:waterbody|display=inline,title}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = ਤੁਰਕੀ | length = | width = | area = {{convert|1.28|km2|mi2|abbr=on}} | depth = | max-depth = {{convert|18|m|ft|abbr=on}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1328|m|ft|abbr=on}} | islands = | cities = | frozen = }} [[Category:Articles using infobox body of water without alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] '''ਝੀਲ ਅਬੰਤ''' Turkish: Abant Gölü ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਅਨਾਤੋਲੀਆ|ਐਨਾਟੋਲੀਆ]] ਵਿੱਚ [[ਤੁਰਕੀ]] ਦੇ [[ਬੋਲੂ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬੋਲੂ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ [[ਝੀਲ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੇ [[ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ 1,328 ਮੀਟਰ (4,357 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ। [[ਬੋਲੂ]] ਦੀ [[ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੂਬੇ|ਸੂਬਾਈ]] ਸੀਟ ਤੋਂ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (20 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] - [[ਅੰਕਾਰਾ]] ਮੋਟਰਵੇਅ [[ਓਟੋਯੋਲ 4|O.4]] [[ਯੂਰਪੀ ਰੂਟ E80|(ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਰੂਟ E80]] ) ਜਾਂ [[Mount Bolu|ਮਾਊਂਟ ਬੋਲੂ]] ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਾਈਵੇਅ [[ਸਟੇਟ ਰੋਡ D.100 (ਤੁਰਕੀ)|D.100]] ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ, ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ)। ਅਬੰਤ ਝੀਲ ਇੱਕ [[ਕੁਦਰਤ ਪਾਰਕ|ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਰਕ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bolu - Abant Lake |url=https://www.ktb.gov.tr/EN-99813/bolu---abant-lake.html |access-date=2022-06-29 |website=www.ktb.gov.tr}}</ref> ਝੀਲ {{Convert|1.28|km2|mi2|abbr=on}} ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਸਥਾਨ {{Convert|18|m|ft|abbr=on}} ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਹੋਟਲ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬੇ [[ਮੁਦਰਨੁ|ਮੁਦੁਰਨੂ]], 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਪਰਿਵਾਰਕ [[ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ (ਰਿਹਾਇਸ਼)|ਗੈਸਟ ਹਾਊਸਾਂ]] ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, 8 ਕਿਮੀ (5.0 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਬੋਲੂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ, [[ਅਬੈਂਟ ਇਜ਼ੇਟ ਬੇਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਹੈ। [[ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਾਲਾ ਪਾਈਨ|ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਲੈਕ ਪਾਈਨ]], [[ਸਕਾਟਸ ਪਾਈਨ]], [[ਬਲੂਤ|ਓਕਸ]], [[ਸੁਆਹ ਦਾ ਰੁੱਖ|ਐਸ਼]], [[ਹਾਰਨਬੀਮ]], [[ਵਿਲੋ]], [[ਜੂਨੀਪਰ]], [[ਤਾਮਰਿਸਕ|ਟੈਮਰਿਸਕ]], [[ਹੇਜ਼ਲ]], [[ਆਮ ਮੇਡਲਰ]], ਅਤੇ [[Arbutus unedo|ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦਰਖਤਾਂ]] ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ [[ਸੂਰ|ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ]], [[ਪਤਝੜ ਹਿਰਨ|ਫੇਲੋ ਡੇ]], [[ਰੋਅ ਹਿਰਨ|ਰੋਏ]] ਹਨ।, [[ਲਾਲ ਹਿਰਨ]], [[ਭੂਰਾ ਰਿੱਛ|ਭੂਰੇ ਰਿੱਛ]], [[ਬਘਿਆੜ]], [[ਲਾਲ ਲੂੰਬੜੀ]], [[ਗਿੱਦੜ]], ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ [[ਖਰਗੋਸ਼]], ਜੋ ਕਿ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਝੀਲ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਝੀਲ [[ਸਾਲਮੋ ਅਬੈਂਟਿਕਸ|ਅਬੈਂਟ ਟਰਾਊਟ]] ''ਸਲਮੋ ਅਬੈਂਟਿਕਸ'' ਦੁਆਰਾ ਆਬਾਦ ਹੈ, [[ਭੂਰੇ ਟਰਾਊਟ|ਟਰਾਊਟ]] ਦੀ ਇੱਕ (ਉਪ) ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜੋ ਸਿਰਫ ਇਸ ਝੀਲ ਲਈ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 June 2022 |title=Abant Gölü Tabiat Parkı - Bolu |url=https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/bolu/gezilecekyer/abant-golu |website=Türkiye Kültür Portalı}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] jhem49czjxf0iq81e86mch7wlr31tf5 0 171243 851426 844252 2026-11-04T01:28:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851426 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |ਲੇਹ (ਨਦੀਨ) |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Cirsium_arvense_with_Bees_Richard_Bartz.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cirsium_arvense_with_Bees_Richard_Bartz.jpg|frameless]] |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Cirsium arvense'' |} '''ਲੇਹ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਨਾਮ: '''Cirsium arvense''') ਅਸਟਰੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ [[ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਾ|ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ [[ਯੂਰਪ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ [[ਏਸ਼ੀਆ]], ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੱਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=shZIxwabdBcC&pg=PA1|title=The Nature, Ecology, and Control of Canada Thistle|last=Hodgson|first=Jesse M.|publisher=Agricultural Research Service, U.S. Dept. of Agriculture|year=1968|page=1}}</ref><ref name="jncc">Joint Nature Conservation Committee: [http://www.jncc.gov.uk/default.aspx?page=3316&SpeciesID=26769&type=species ''Cirsium arvense''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090811064030/http://www.jncc.gov.uk/default.aspx?page=3316&SpeciesID=26769&type=species|date=2009-08-11}}</ref><ref>http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200023656 Flora of China, <big>丝路蓟</big> si lu ji, ''Cirsium arvense'' (Linnaeus) Scopoli]</ref><ref>[http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=cirsium+arvense Altervista Flora Italiana, Cardo dei campi comune, Acker-Kratzdistel, åkertistel, ''Cirsium arvense'' (L.) Scop.] includes photos and distribution maps</ref> ਇਸਦੇ ਜੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਥਿਸਟਲ ਹੈ।<ref name="bsbi">Botanical Society of Britain and Ireland [http://www.bsbi.org.uk/html/database.html Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808051058/http://bsbi.org.uk/html/database.html|date=2007-08-08}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਥਿਸਟਲ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਥਿਸਟਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200023656 Flora of North America, Canada or creeping or field thistle, Chardon du Canada ou des champs, cirse des champs, ''Cirsium arvense'' (Linnaeus) Scopoli]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nda.nebraska.gov/plant/noxious_weeds/pdf/canada.pdf |title=Nebraska Department of Agriculture Noxious Weed Program |access-date=2023-06-21 |archive-date=2022-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119043336/https://nda.nebraska.gov/plant/noxious_weeds/pdf/canada.pdf |url-status=dead }}</ref> ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਾੜੀ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦਾ [[ਨਦੀਨ]] ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਕਰਕੇ ਕਣਕ, ਛੋਲੇ, ਜੌੰ, ਬਾਗਾਂ ਜਾਂ ਫਾਲਤੂ ਪਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਵਰਣਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Cirsium_arvense_-_põldohakas.jpg|thumb| ਫਲਾਵਰ ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਥਿਸਟਲ]] ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਥਿਸਟਲ 150cm ਤੱਕ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਦੀਵੀ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਸੰਘਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਕਲੋਨਲ ਕਲੋਨੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਧ ਰਹੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਮਤ ਵਧੀਆਂ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite journal|last=MOORE|first=R. J.|date=1975-10-01|title=THE BIOLOGY OF CANADIAN WEEDS.: 13. Cirsium arvense (L.) Scop.|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-plant-science_1975-10_55_4/page/n164|journal=Canadian Journal of Plant Science|volume=55|issue=4|pages=1033–1048|doi=10.4141/cjps75-163|issn=0008-4220}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਰੂਡਰਲ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੈ।<ref>[https://books.google.com/books?id=uK9R7N-QaJMC&q=arvense p80]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਟਾਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤੇ === ਤਣੇ 30-150 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ, ਪਤਲਾ ਹਰਾ, ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ,<ref name=":1">{{Cite journal|last=Donald|first=William|date=1994|title=The Biology of Canada Thistle (Cirsium arvense)|url=http://www.ars.usda.gov/sp2UserFiles/Place/50701000/cswq-0193-donald.pdf|journal=Weed Science|volume=6|access-date=2016-07-14}}</ref> ਨਿਰਵਿਘਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ (ਕੋਈ ਟ੍ਰਾਈਕੋਮ ਜਾਂ ਗਲੂਕਸਨ ਨਹੀਂ), ਜਿਆਦਾਤਰ ਤਿੱਖੇ ਖੰਭਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਤਣੇ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਅਤੇ ਕਲੇਸਿੰਗ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡਿਕਰੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਪੱਤਾ|ਪੱਤੇ]] ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਂਟੇਦਾਰ, ਲੋਬਡ ਅਤੇ 15-20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 2-3 cm ਚੌੜਾ (ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਛੋਟਾ) ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{Gallery|Cirsium arvense - pappus (aka).jpg|Pappus of ''Cirsium arvense''|Thistle with cuckoo spit.jpeg|A creeping thistle with a "[[cuckoo spit]]"}} ਬੀਜ ਗੋਲਡਫਿੰਚ ਅਤੇ ਲਿਨੇਟ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੋਜਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੋਰ ਫਿੰਚਾਂ ਲਈ। <ref>Cramp, S., & Perrins, C. M. (1994). ''The Birds of the Western Palearctic. Vol. VIII: Crows to Finches''. Oxford University Press, Oxford.</ref> ਕ੍ਰੀਪਿੰਗ ਥਿਸਟਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੇਪੀਡੋਪਟੇਰਾ ਦੀਆਂ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀ ਲੇਡੀ ਬਟਰਫਲਾਈ ਅਤੇ ਇੰਗ੍ਰੇਲਡ [[ਪਤੰਗਾ|ਮੋਥ]] ਅਤੇ [[ਐਫਿਡ|ਐਫੀਡਜ਼]] ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref>Finnish Lepidoptera [http://www.funet.fi/pub/sci/bio/life/plants/magnoliophyta/magnoliophytina/magnoliopsida/asteraceae/cirsium/index.html#arvense ''Cirsium arvense'']</ref> <ref>The Ecology of Commanster: [http://popgen.unimaas.nl/~jlindsey/commanster/Plants/Flowers/SuFlowers/Cirsium.arvense.html ''Cirsium arvense''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070826201927/http://popgen.unimaas.nl/~jlindsey/commanster/Plants/Flowers/SuFlowers/Cirsium.arvense.html|date=2007-08-26}}</ref> <ref>Ecological Flora of the British Isles: [http://www.ecoflora.co.uk/search_phytinsect.php?plant_no=1691180600 Phytophagous Insects for ''Cirsium arvense''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305200031/http://www.ecoflora.co.uk/search_phytinsect.php?plant_no=1691180600 |date=2016-03-05 }}</ref> ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ, ਪਤੰਗੇ, ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਬੀਟਲ <ref>{{Cite journal|last=El-Sayed|first=A. M.|last2=Byers|first2=J. A.|last3=Manning|first3=L. M.|last4=Jürgens|first4=A.|last5=Mitchell|first5=V. J.|last6=Suckling|first6=D. M.|date=June 2008|title=Floral scent of Canada thistle and its potential as a generic insect attractant|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-entomology_2008-06_101_3/page/720|journal=Journal of Economic Entomology|volume=101|issue=3|pages=720–727|doi=10.1603/0022-0493(2008)101[720:FSOCTA]2.0.CO;2|issn=0022-0493|pmid=18613571|doi-access=free}}</ref> (ਸਧਾਰਨ ਪਰਾਗਣ ਸਿੰਡਰੋਮ ) ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite journal|last=Van Der Kooi|first=C. J.|last2=Pen|first2=I.|last3=Staal|first3=M.|last4=Stavenga|first4=D. G.|last5=Elzenga|first5=J. T. M.|year=2015|title=Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers|url=https://www.researchgate.net/publication/273158762|journal=Plant Biology|volume=18|issue=1|pages=56–62|doi=10.1111/plb.12328|pmid=25754608}}</ref> == ਇੱਕ ਬੂਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਤੀ == ਸਪੀਸੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਨਦੀਨ|ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜੱਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਵੀਡ੍ਸ ਐਕਟ 1959 ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ "ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਬੂਟੀ" ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>DEFRA: [http://www.defra.gov.uk/farm/wildlife/weeds/weedsidentify.htm Identification of injurious weeds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626023904/http://www.defra.gov.uk/farm/wildlife/weeds/weedsidentify.htm|date=2007-06-26}}</ref> ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਧੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ [[ਘੁਸਪੈਠੀਆ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ|ਹਮਲਾਵਰ ਸਪੀਸੀਜ਼]] ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਨਾਜ|ਅਨਾਜ ਦੀ]] ਫਸਲ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ. ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਬੂਟੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]], [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]], [[ਆਇਰਲੈਂਡ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਪੌਦੇ, ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਭਾਗਾਂ (ਭਾਵ, ਬੀਜ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਯਾਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਪਤ ਲਈ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ, ਲੇਹ (''C. arvense)'' ਨੂੰ Weed Seeds Order 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਦੀਨ ਬੀਜ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਬੀਜ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.gazette.gc.ca/archives/p1/2005/2005-02-26/pdf/g1-13909.pdf Weed Seeds Order 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321012542/http://www.gazette.gc.ca/archives/p1/2005/2005-02-26/pdf/g1-13909.pdf|date=2012-03-21}}, Canada Gazette Part I, Vol. 139, No. 9</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ]] mv1ouvqdj9r1y6e7113gomf4gbleddt 0 171272 851509 698518 2026-11-04T09:21:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851509 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ | image = Sikandar Raza 2022.jpg | caption = ਰਜ਼ਾ [[2022 ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਦੌਰਾਨ | country = ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ | fullname = ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ ਬੱਟ | birth_date = {{Birth date and age|1986|4|24|df=yes}} | birth_place = [[ਸਿਆਲਕੋਟ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | batting = ਸੱਜਾ-ਹੱਥ | bowling = ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ | nickname = | role = [[ਆਲ-ਰਾਊਂਡਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਆਲ-ਰਾਊਂਡਰ]] | family = | international = true | internationalspan = 2013–ਵਰਤਮਾਨ | testcap = 89 | testdebutdate = 3 ਸਤੰਬਰ | testdebutyear = 2013 | testdebutagainst = ਪਾਕਿਸਤਾਨ | lasttestdate = 10 ਮਾਰਚ | lasttestyear = 2021 | lasttestagainst = ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ | odicap = 116 | odidebutdate = 3 ਮਈ | odidebutyear = 2013 | odidebutagainst = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ | lastodidate = 20 ਜੂਨ | lastodiyear = 2023 | lastodiagainst = ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ | odishirt = 24 | T20Idebutdate = 11 ਮਈ | T20Idebutyear = 2013 | T20Idebutagainst = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ | T20Icap = 36 | lastT20Idate = 6 ਨਵੰਬਰ | lastT20Iyear = 2022 | lastT20Iagainst = ਭਾਰਤ | T20Ishirt = 24 | club1 = ਨਾਰਦਰਨਜ਼{{efn|ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਟੀਮਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਹੈ.}} | year1 = {{nowrap|2006/07–2008/09}} | club2 = ਸਾਊਦਰਨ ਰਾਕਸ | year2 = 2009/10–2010/11 | club3 = ਮੈਸ਼ੋਨਲੈਂਡ ਈਗਲਜ਼ | year3 = 2011/12–2016/17 | club4 = ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਵਾਈਕਿੰਗਜ਼ | year4 = 2017–2018 | club5 = ਮੈਟਾਬੇਲਲੈਂਡ ਟਸਕਰਸ | year5 = 2017/18–2019/20 | club6 = ਸਾਊਦਰਨ ਰਾਕਸ | year6 = 2020/21–2021/22 <!--READ THE NOTE AT THE TOP OF THE LIST --> <!-- WE CAN'T INCLUDE ALL OF HIS TEAMS --> <!-- SO ONLY TEAMS HE PLAYED FOR IN MORE THAN ONE SEASON PLEASE --> | columns = 4 | column1 = [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] | matches1 = 17 | runs1 = 1,187 | bat avg1 = 35.96 | 100s/50s1 = 1/8 | top score1 = 127 | deliveries1 = 2,657 | wickets1 = 34 | bowl avg1 = 42.38 | fivefor1 = 2 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 7/113 | catches/stumpings1 = 5/– | column2 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] | matches2 = 130 | runs2 = 3,764 | bat avg2 = 36.19 | 100s/50s2 = 7/20 | top score2 = 141 | deliveries2 = 4,112 | wickets2 = 76 | bowl avg2 = 44.56 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 3/21 | catches/stumpings2 = 51/– | column3 = [[ਟਵੰਟੀ-20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਟੀ-20ਆਈ]] | matches3 = 66 | runs3 = 1,259 | bat avg3 = 20.98 | 100s/50s3 = 0/6 | top score3 = 87 | deliveries3 = 846 | wickets3 = 38 | bowl avg3 = 26.65 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 4/8 | catches/stumpings3 = 28/– | column4 = [[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|FC]] | matches4 = 66 | runs4 = 4363 | bat avg4 = 37.29 | 100s/50s4 = 7/23 | top score4 = 226 | deliveries4 = 4,982 | wickets4 = 77 | bowl avg4 = 35.55 | fivefor4 = 2 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 7/113 | catches/stumpings4 = 51/– | date = 18 ਜੂਨ 2023 | source = http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/player/299572.html ESPN Cricinfo }} '''ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ ਬੱਟ''' ( {{Lang-pa|سکندر رضا}} ; ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੂਲ ਦਾ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਆਫ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Sikandar Raza Profile - Cricket Player Zimbabwe {{!}} Stats, Records, Video |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/sikandar-raza-299572 |access-date=2023-04-03 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ==ਨੋਟ== {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20230404065750/http://www.brmtaylor.com/players/players.php?biography=sikandar-raza-butt-2 BRMTaylor Profile] *{{cricinfo|id=299572}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] 89wyvoolrgsfsuafirdlf5xtcoop72e 0 171473 851293 741941 2026-11-03T15:35:20Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851293 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਅਰਚੇਕ ਝੀਲ | other_name = Erçek Gölü <br> Արճակ լիճ | image = Erchek Lake.jpg | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਵਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਤੁਰਕੀ]] | coordinates = {{coord|38.67|N|43.57|E|type:waterbody_region:TR|display=inline,title}} | type = [[soda lake]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = ਤੁਰਕੀ | length = {{convert|16|km|mi}} | width = {{convert|11|km|mi}} | area = {{convert|106.2|km²|sqmi|abbr=on}}{{sfn|Duman|Çiçek|2012|p=246}} | depth = {{convert|18.45|m|ft}}{{sfn|Duman|Çiçek|2012|p=246}} | max-depth = {{convert|40|m|ft}}{{sfn|Duman|Çiçek|2012|p=247}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1,803|m|ft}}{{sfn|Duman|Çiçek|2012|p=246}} | islands = | cities = }} '''ਅਰਚੇਕ''' '''ਝੀਲ''' ( {{Lang-tr|Erçek Gölü}}, {{Lang-hy|Արճակ լիճ}}, {{Lang-ku|Gola Erçekê}} ) ਪੂਰਬੀ [[ਤੁਰਕੀ]] ਵਿੱਚ [[ਵਾਨ|ਵੈਨ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਐਂਡੋਰਹੀਕ]] [[ਲੂਣੀ ਝੀਲ|ਲੂਣ ਝੀਲ]] ਹੈ, ਲਗਭਗ {{Convert|30|km|mi}} [[ਲੇਕ ਵਾਨ|ਵੈਨ ਝੀਲ]] ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ। ਇਹ ਝੀਲ ਲਗਭਗ {{Convert|1,803|m|ft}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|106.2|sqkm|sqmi}} ਅਤੇ {{Convert|18.45|m|ft}} ਦੀ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ। {{Sfn|Duman|Çiçek|2012}} ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਪਥਰੀਲੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਢਲਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।{{Sfn|BirdLife Factsheet|2015}} ਝੀਲ ਅਰਸੇਕ [[ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀ|ਜਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ]] ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।{{Sfn|BirdLife Factsheet|2015}} 2000 ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਵਿੱਚ 18 ਤੋਂ 39 [[ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ]] [[ਚਿੱਟੇ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਬਤਖ|ਚਿੱਟੇ ਸਿਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਤਖਾਂ]] ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਜਨਨ ਜੋੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।{{Sfn|BirdLife Factsheet|2015}} ਝੀਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਕੈਂਟਿਸ਼ ਪਲਾਵਰ]] (75-85 ਜੋੜੇ) ਅਤੇ [[ਵੱਡਾ ਸੈਂਡਪਲੋਵਰ|ਵੱਡੇ ਸੈਂਡਪਲੋਵਰ]] (10-15 ਜੋੜੇ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਸੁਰਖ਼ਾਬ|ਰੱਡੀ ਸ਼ੈਲਡਕ]], [[ਆਮ shelduck|ਆਮ ਸ਼ੈਲਡਕ]], [[ਕਾਲੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਗਰੀਬ|ਕਾਲੇ-ਨੇਕ ਗ੍ਰੇਬ]], [[ਪਾਈਡ ਐਵੋਕੇਟ]] ਅਤੇ [[ਗੁਲ-ਬਿਲ ਟਰਨ|ਗੁੱਲ-ਬਿਲਡ ਟਰਨ]] ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{Sfn|BirdLife Factsheet|2015}} 2020 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਝੀਲ ਵਿੱਚ 177 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 71 ਉੱਥੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=Gefährdete Blauracke in Wan gesichtet |url=https://anfdeutsch.com/Oekologie/gefaehrdete-blauracke-in-wan-gesichtet-19145 |access-date=2020-05-15 |website=ANF News |language=de}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਸਰੋਤ == * {{Citation |last=Duman |first=Neşe |title=Erçek Gölü Havzasinin Jeomorfolojs ve Gölün Oluşumu |date=2012 |url=http://www.sosyalarastirmalar.com/cilt5/cilt5sayi20_pdf/3_cografya/duman_nese.pdf |work=Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi [Journal of International Social Research] |volume=5 |issue=20 |pages=246–260 |trans-title=The Geomorphology of Lake Erçek Basin and the Formation of the Lake |issn=1307-9581 |access-date=23 November 2015 |last2=Çiçek |first2=İhsan}} * {{Cite web |title=BirdLife International (2015) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Erçek Lake |url=http://www.birdlife.org/datazone/sites/index.html?action=SitHTMDetails.asp&sid=773&m=0 |access-date=23 November 2015 |website=BirdLife International |ref={{harvid|BirdLife Factsheet|2015}}}} == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == * {{Citation |last=Behçet |first=L. |title=Van-Erçek Turna-Bostaniçi Göllerinin Sucul Florası |work=Turkish Journal of Botany |volume=18 |issue=2 |year=1984 |trans-title=Aquatic Flora of the Van-Erçek and Turna-Bostaniçi Lakes |last2=Atlan |first2=Y.}} * {{Citation |last=Sarı |first=M. |title=Erçek Gölünün Batımetrik Özelliklerinin Belirlenmesi |year=1998 |trans-title=Determination of the Bathymetric Features of Lake Erçek |publisher=Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu, Yer Deniz Atmosfer Bilimleri ve Çevre Araştırma Grubu |last2=İpek |first2=İ.Ş.}} *   *   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 25phdf813oc1og3le5ghbgyq0t1zrc1 0 171952 851309 707347 2026-11-03T16:40:51Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851309 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Son_River_Arwal_Bihar.jpg|thumb| ਸੋਨ ਨਦੀ ਅਰਵਲ ਬਿਹਾਰ]] '''ਅਰਵਲ''' ਕਸਬਾ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਬਿਹਾਰ|ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਅਰਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਨਕਸਲੀ-ਮਾਓਵਾਦੀ ਬਗਾਵਤ|ਨਕਸਲਵਾਦ]] ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੋ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਭਾਵ ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਅਤੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ। ਅਰਵਲ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 588,000 ਹੈ। ਅਰਵਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਰਵਲ ਸ਼ਹਿਰ [[ਸੋਨ ਦਰਿਆ|ਸੋਨ ਨਦੀ]] ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਹੈ। == ਭਾਸ਼ਾ == ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਉਰਦੂ]] ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਮਾਗਹੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਘੀ]] ਹੈ। <ref name="About">{{Cite web |title=About District - Arwal |url=http://arwal.bih.nic.in/about_district.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331234203/http://arwal.bih.nic.in/about_district.htm |archive-date=31 March 2016 |access-date=27 May 2019}}</ref> ਅਰਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਝੋਨਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਏਥੋਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹਨ। ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[ਸੋਨ ਦਰਿਆ|ਸੋਨ ਨਦੀ ਦੇ]] ਪਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ 9,742 ਲੱਖ <ref>{{Cite web |title=<br/> '''Notice''': Undefined variable: Post in '''/Opt/Lampp/Htdocs/Zhouyong/Icas.co.in/List.PHP''' on line '''29'''<br/> |url=http://spsc.co.in/OnGoingProjects.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224251/http://spsc.co.in/OnGoingProjects.aspx |archive-date=3 March 2016 |access-date=12 December 2011}}</ref> ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਰਵਲ ਤੋਂ ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਹਿਰ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਹੈ। ਕੁੜਤਾ, ਵੰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਰਪੀ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, [[ਨਹਿਰ|ਨਹਿਰਾਂ]] ਦੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Arwal Sahar bridge on Sone to come soon |url=http://jaibihar.com/new-arwal-sahar-bridge-on-sone-to-come-soon/1275/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081215043754/http://jaibihar.com/new-arwal-sahar-bridge-on-sone-to-come-soon/1275/ |archive-date=15 December 2008 |access-date=10 March 2009 |publisher=Jai Bihar}}</ref> == ਆਬਾਦੀ == ਅਰਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ <ref>{{Cite web |title=District Population :: Official Website of Arwal District, Bihar |url=http://arwal.bih.nic.in/dpopulation.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116162750/http://arwal.bih.nic.in/dpopulation.htm |archive-date=16 November 2016 |access-date=11 October 2016}}</ref> {| class="wikitable" ! ! ਆਬਾਦੀ ! ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਆਬਾਦੀ |- | ਨਰ | 363497 ਹੈ | 243163 ਹੈ |- | ਔਰਤ | 337346 ਹੈ | 157276 |- | '''ਕੁੱਲ''' | 700843 ਹੈ | 400439 ਹੈ |- |} == ਆਵਾਜਾਈ == NH 33 ਅਰਵਲ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਸ਼ਰੀਫ ਅਤੇ ਫਰੱਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। NH 139 ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਨੂੰ [[ਪਟਨਾ]] ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਅਰਵਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਹਾਨਾਬਾਦ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == * [[ਤਾਰਿਕ ਅਨਵਰ]], ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] 3q6ya7totug4sq87j99q9jtzw9x0p7m 0 171989 851490 839189 2026-11-04T06:44:30Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851490 wikitext text/x-wiki {{Use British English|date=September 2012}} {{Use dmy dates|date=December 2020}} {{Infobox settlement | name = ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] | settlement_type = [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | total_type = ਕੁੱਲ | native_name = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' |type=shape |id=Q15465 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |type2=line|id2=Q1162|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ }} | map_alt = | map_caption = ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ | coordinates = {{coord|28.61037|N|95.047531|E|type:adm3rd_source:itwiki|display=title,inline}} | coor_pinpoint = ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = ਸਥਾਪਨਾ | established_date = | seat_type = ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | seat = [[ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ]] | parts_type = [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ|ਤਹਿਸੀਲਾਂ]] | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 6188 | area_footnotes = | population_as_of = 2011 | population_total = 35,320 | population_footnotes = <ref name=districtcensus>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/district.php |title= District Census 2011 |publisher=Census2011.co.in }}</ref> | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਜਨਗਣਨਾ | demographics1_title1 = ਸਾਖਰਤਾ | demographics1_info1 = 60.0%<ref name=districtcensus /> | demographics1_title2 = ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ | demographics1_info2 = 891<ref name=districtcensus /> | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|http://uppersiang.nic.in/}} | official_name = | image_skyline = TsitA.jpg | image_caption = ਸੀਤਾਪੁਰੀ ਝੀਲ }} '''ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ''' ( ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ) [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ( [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|640]] ਵਿੱਚੋਂ)। <ref name="distcensus">{{Cite web |year=2011 |title=District Census 2011 |url=http://www.census2011.co.in/district.php |access-date=2011-09-30 |publisher=Census2011.co.in}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇੱਥੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਆਦਿ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਮੈਂਪਾ, ਖੰਬਾ ਕਬੀਲਾ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਤਿੱਬਤੀ ਰਾਜ ਪੋਵੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਿੱਬਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 'ਲੁਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ' ਜਾਂ ਬੇਯੂਲ ( Standard Tibetan ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ) ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਚੇ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਦਮਾ ਬਕੋਡ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੇਮਾ ਕੋਦ, ਪੇਮਾਕੋ ਅਤੇ ਪੇਮਾਕੋ) ਨਾਮਕ ਇਹਨਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਫਿਰਦੌਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੌਂਗ ਲਾ ਪਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆਇਆ ਸੀ। ), ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਲੋਟਸ ਐਰੇ'। 1914 ਦੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ [[ਮੈਕਮੋਹਨ ਰੇਖਾ|ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ]] ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1999 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="Statoids">{{Cite web |last=Law |first=Gwillim |date=25 September 2011 |title=Districts of India |url=http://www.statoids.com/yin.html |access-date=2011-10-11 |website=Statoids}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ {{Convert|6118|km2}} ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।, <ref name="Reference Annual">{{Cite book|title=India 2010: A Reference Annual|url=https://archive.org/details/nlsiu.01.2.ind.24174|publisher=Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]]|year=2010|isbn=978-81-230-1617-7|editor-last=Srivastava, Dayawanti|edition=54th|location=New Delhi, India|pages=[https://archive.org/details/nlsiu.01.2.ind.24174/page/1113 1113]|chapter=States and Union Territories: Arunachal Pradesh: Government|editor-last2=others|display-editors=1}}</ref> == ਆਵਾਜਾਈ == ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] [[ਆਲੋ]] ਆਲੌਂਗ ਤੋਂ 119 ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਏਥੋਂ ਪਿੰਡ ਗੇਕੂ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਤੋਂ ਸਿਆਂਗ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਵਲ੍ਹ ਜਾਣ ਲਈ ਦੋ ਪੁਲ ਹਨ, (ਗਾਂਧੀ ਬ੍ਰਿਜ਼) (ਨੋਬੋ ਬ੍ਰਿਜ਼) [[ਮੈਕਮੋਹਨ ਰੇਖਾ|ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਜੇਨਗਰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਫਰੰਟੀਅਰ ਹਾਈਵੇਅ ਤੋਂ ਮਾਗੋ- ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਵੰਡ == ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਹਨ: ਟੂਟਿੰਗ-ਇੰਗਕਿਓਂਗ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] ਅਤੇ ਮਾਰਿਯਾਂਗ-ਗੇਕੂ। ਦੋਵੇਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪੂਰਬੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। <ref name="ceo1">{{Cite web |title=Assembly Constituencies allocation w.r.t District and Parliamentary Constituencies |url=http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813085549/http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm |archive-date=13 August 2011 |access-date=21 March 2011 |publisher=Chief Electoral Officer, Arunachal Pradesh website}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Upper_Siang_district.png|thumb|360x360px| ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ <ref name=":0">{{Cite web |title=Collectrate, System of Administration |url=https://uppersiang.nic.in/collectrate/ |access-date=2021-07-28 |website=District Upper Siang, Government of Arunachal Pradesh |publisher=Developed and hosted by National Informatics Centre, Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India}}</ref>]] ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]], ਜੇਂਗਿੰਗ, ਮਾਰਿਯਾਂਗ, ਗੇਕੂ, ਕਾਟਨ, ਮੋਪੋਮ, ਟੂਟਿੰਗ, ਗੇਲਿੰਗ, ਸਿੰਗਾ, ਪੈਲਿੰਗ, ਮਿਗਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name=":0">{{Cite web |title=Collectrate, System of Administration |url=https://uppersiang.nic.in/collectrate/ |access-date=2021-07-28 |website=District Upper Siang, Government of Arunachal Pradesh |publisher=Developed and hosted by National Informatics Centre, Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://uppersiang.nic.in/collectrate/ "Collectrate, System of Administration"]. </cite></ref>{{Bar box|title=Religions in Upper Siang district (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=C-16 Population By Religion – Arunachal Pradesh|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref>|titlebar=#FCD116|left1=Religion|right1=Percent|float=left|bars={{bar percent|[[Donyi-Polo]]|red|59.36}} {{bar percent|[[Christianity in Arunachal Pradesh|Christianity]]|dodgerblue|15.98}} {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|14.90}} {{bar percent|[[Buddhism]]|yellow|7.30}} {{bar percent|[[Islam]]|green|1.16}} {{bar percent|Other or not stated|black|1.30}}}} == ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ == ਇਥੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਆਦੀ, ਇੱਕ [[ਸੀਨੋ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਚੀਨ-ਤਿੱਬਤੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 140,000 ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਸ਼ਾਂਗਲਾ ਅਤੇ ਖੰਪਾ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬੋਡਿਸ਼ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [[ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ|ਤਿੱਬਤੀ]] ਅਤੇ [[ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ|ਲਾਤੀਨੀ ਦੋਵਾਂ ਲਿਪੀਆਂ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="ethnoadi">{{Cite encyclopedia|editor=M. Paul Lewis|encyclopedia=Ethnologue: Languages of the World|title=Adi: A language of India|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=adi|access-date=2011-09-28|edition=16th|year=2009|publisher=SIL International|location=Dallas, Texas}}</ref> 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ 72.01% ਆਦਿ, 6.54% ਭੋਟੀਆ, 4.44% [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]], 3.93% [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], 1.91% [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ]], 1.78% [[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਾਮੀ]], 1.42% [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਤੇ 1.25% ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ।<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> ==ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ == #ਪੁਗਿੰਗ #ਮੋਇੰਗ #ਮੋਸਿੰਗ #ਰਾਮ ਸਿੰਗ #ਕੋਮਕਾਰ #ਜਾਨਬੋ #ਬੋਮਡੋ == ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ == # [[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]], ਟਿਊਟਿੰਗ<ref>{{Cite web |title=STATE BANK OF INDIA, TUTING |url=https://bankifscmicrbranchdetails.c12.in/page.php?ifsc=SBIN0017091 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> #[[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]], ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ<ref>{{Cite web |title=STATE BANK OF INDIA, YINGKIONG |url=https://bankifscmicrbranchdetails.c12.in/page.php?ifsc=SBIN0007228 |access-date=15 ਜੁਲਾਈ 2023 |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714061352/https://bankifscmicrbranchdetails.c12.in/page.php?ifsc=SBIN0007228 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] bxp9s59mrcg1kzjk5a2tu0ae5n2pyoi 0 172778 851345 758525 2026-11-03T19:08:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851345 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਅਲਿਸਟੇਅਰ ਕੈਂਪਬੈਲ | image = | caption = | country = ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ | fullname = ਅਲਿਸਟੇਅਰ ਡਗਲਸ ਰੌਸ ਕੈਂਪਬੈਲ | birth_date = {{Birth date and age|1972|9|23|df=yes}} | birth_place = [[ਹਰਾਰੇ|ਸੈਲਿਸਬਰੀ]], [[ਰੋਡੇਸ਼ੀਆ]] | batting = ਖੱਬੀ-ਬਾਂਹ | bowling = ਸੱਜੀ-ਬਾਂਹ | international = true | internationalspan = 1992–2003 | testdebutdate = 18 ਅਕਤੂਬਰ | testdebutyear = 1992 | testdebutagainst = ਭਾਰਤ | testcap = 4 | lasttestdate = 16 ਨਵੰਬਰ | lasttestyear = 2002 | lasttestagainst = ਪਾਕਿਸਤਾਨ | odidebutdate = 29 ਫਰਵਰੀ | odidebutyear = 1992 | odidebutagainst = ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ | odicap = 22 | lastodidate = 12 ਮਾਰਚ | lastodiyear = 2003 | lastodiagainst = ਕੀਨੀਆ | columns = 4 | column1 = [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] | matches1 = 60 | runs1 = 2,858 | bat avg1 = 27.21 | 100s/50s1 = 2/18 | top score1 = 103 | deliveries1 = 66 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 60/– | column2 = [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]] | matches2 = 188 | runs2 = 5,185 | bat avg2 = 30.50 | 100s/50s2 = 7/30 | top score2 = 131[[ਨਾਟ ਆਊਟ|*]] | deliveries2 = 509 | wickets2 = 12 | bowl avg2 = 36.16 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 2/20 | catches/stumpings2 = 76/– | column3 = [[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|FC]] | matches3 = 129 | runs3 = 6,701 | bat avg3 = 33.84 | 100s/50s3 = 11/38 | top score3 = 196 | deliveries3 = 1,737 | wickets3 = 22 | bowl avg3 = 45.63 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 4/82 | catches/stumpings3 = 133/– | column4 = [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|LA]] | matches4 = 248 | runs4 = 7,098 | bat avg4 = 33.16 | 100s/50s4 = 9/43 | top score4 = 131* | deliveries4 = 842 | wickets4 = 24 | bowl avg4 = 29.83 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 3/19 | catches/stumpings4 = 95/– | date = 10 ਜੁਲਾਈ | year = 2017 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/55301.html ESPNcricinfo }} '''ਅਲਿਸਟੇਅਰ ਡਗਲਸ ਰੌਸ ਕੈਂਪਬੈਲ''' ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਅਤੇ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ (ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1972)ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੁਮੈਂਟੇਟਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 60 ਮੈਚ ਖੇਡੇ, 21 ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 188 [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ]] ਵੀ ਖੇਡੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 86 ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਸੈਲਿਸਬਰੀ (ਹੁਣ [[ਹਰਾਰੇ]] ) ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਈਗਲਸਵੇਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਓਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਸਟ ਕਲਾਸ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼, ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਪਰ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਓਪਨਰ ਖਿਡਾਰੀ ਕੀਤੀ। [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ]] ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੂੰ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 1992 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਾਸਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲਈ। 1993-94 ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਉਸਨੇ [[ਵਸੀਮ ਅਕਰਮ]] ਅਤੇ [[ਵਕਾਰ ਯੂਨਿਸ]] ਦੇ ਵਿਰੁਧ 3 ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਬਣਾਏ। ਸਾਲ 1994 ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 99 ਦੇ ਸਕੋਰ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਰਵਿੰਦਰ ਪੁਸ਼ਪਕੁਮਾਰਾ ਤੋਂ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ। 5000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਔਸਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵਨਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਕੈਂਪਬੈਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਲ 2000 ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 38.40 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 960 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ 7 ਸੈਂਕੜਿਆਂ 'ਚੋਂ 2 ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁਧ ਬਣੇ ਸਨ। === ਕਪਤਾਨੀ === ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1998-99 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਜ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1999 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਸੁਪਰ ਸਿਕਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 3 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 'ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕਪਤਾਨੀ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। 1998 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਈਸੀਸੀ ਨਾਕਆਊਟ ਟਰਾਫੀ (ਹੁਣ ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਉਸ ਵਿੱਚ, ਕੈਂਪਬੈਲ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। === ਕਪਤਾਨੀ ਦੇ ਬਾਅਦ === 2003 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਚੁਣੇ ਨਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਮਾਰਕ ਵਰਮੂਲੇਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮੈਚ ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮੈਚ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ, ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ। == ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਬਾਅਦ == ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੋਣ ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, <ref>{{Cite web |title=Where are they now? Zimbabwe’s 1992 World Cup win over England |url=https://www.thecricketpaper.com/features-and-columns/1273/where-are-they-now-zimbabwes-1992-world-cup-win-over-england/ |access-date=3 April 2021 |website=The Cricket Paper |archive-date=24 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624215834/https://www.thecricketpaper.com/features-and-columns/1273/where-are-they-now-zimbabwes-1992-world-cup-win-over-england/ |url-status=dead }}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 2011 ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[Wilfred Mukondiwa|ਵਿਲਫ੍ਰੇਡ ਮੁਕੋਂਡੀਵਾ]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Campbell appointed ZC managing director |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/815675.html |access-date=2 January 2015 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਪ੍ਰੋਸਪਰ ਉਤਸੇਆ ਨੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਨਸਲਵਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Utseya lays racism allegations against Campbell |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/900175.html |access-date=16 July 2015 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ <ref>{{Cite web |title=Alistair Campbell quits Zimbabwe Cricket role |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/931971.html |access-date=22 October 2015 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{cricinfo|id=55301}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8ouxg0pehabrgszml67f0xk4gyh94cg 0 173121 851275 767857 2026-11-03T14:24:28Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851275 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ | native_name = अमिताभ ठाकुर | native_name_lang = hi | image = | image_size = | caption = ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1968|06|16}} | birth_place = [[ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ]], [[ਬਿਹਾਰ]], ਭਾਰਤ) | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | alma_mater = [[ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ]], ([[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਬੀ ਟੈਕ]]]), [[ਆਈਆਈਐੱਮ ਲਖਨਊ]] | occupation = ਸੇਵਾਮੁਕਤ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ|ਆਈਪੀਐੱਸ]] | known_for = *ਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੋ *[[ਆਜ਼ਾਦ ਅਧਿਕਾਰ ਸੈਨਾ]] | height = 1.65 m | party = ਅਧਿਕਾਰ ਸੈਨਾ (2022) | spouse = {{marriage| ਡਾ [[ਨੂਤਨ ਠਾਕੁਰ]]|1993}} | children = {{hlist|ਤਨਾਇਆ ਠਾਕੁਰ | ਆਦਿਤਿਆ ਠਾਕੁਰ}} | father = ਤਪੇਸ਼ਵਰ ਨਾਰਾਇਣ ਠਾਕੁਰ | mother = ਮਾਧੁਰੀ ਬਾਲਾ | relatives = {{unbulleted list |ਅਵਿਨਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ (ਭਰਾ)}} | website = ਪਾਰਟੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [http://adhikarsena.in], ਪਾਰਟੀ ਮਾਊਥਪੀਸ [http://adhikarpatrika.in] | module4 = }} '''ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ''', ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ 1992 ਬੈਚ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇਡਰ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ]] (ਆਈਪੀਐਸ) ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ]], ਐਡਵੋਕੇਟ/ਕਾਰਕੁਨ [[ਨੂਤਨ ਠਾਕੁਰ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ [[ਆਜ਼ਾਦ ਅਧਿਕਾਰ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ।<ref>{{cite web |title=UP ਦੇ ਸਾਬਕਾ IPS ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਧਿਕਾਰ ਸੈਨਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ |url=https://www.rediff.com/news/report/uttar-pradesh-ex-ips-officer-amitabh-thakur- names-new-party-adhikar-sena-but-suggestions-welcome/20210827.htm |work=Rediff}}</ref><ref>{ {cite web|url=https://www.etvbharat.com/english/national/bharat/retired-ips-officer-amitabh-thakur-floats-political-party-adhikar-sena/na20220625163330009009160%7Ctitle=Retiabhmit{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Officer ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ 'ਅਧਿਕਾਰ ਸੈਨਾ'|work=ETV ਭਾਰਤ}</ref> ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1968 ਨੂੰ [[ਮੁਜ਼ੱਫਰਪੁਰ]], [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿੱਚ ਤਪੇਸ਼ਵਰ ਨਰਾਇਣ ਠਾਕੁਰ, ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਮਾਧੁਰੀ ਬਾਲਾ, ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="HT_stranger_2015">{{ਨਿਊਜ਼ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿਓ|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/up-top-cop-amitbah-thakur-is-no-stranger-to-controversies/article1-1369008.aspx|archive-url=https:// web.archive.org/web/20150714112122/http://www.hindustantimes.com/india-news/up-top-cop-amitbah-thakur-is-no-stranger-to-controversies/article1-1369008.aspx|url-status=dead|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2015|title=ਮੁਅੱਤਲ ਯੂਪੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਜਨਬੀ ਨਹੀਂ|date=2015-07-14|ਅਖਬਾਰ=ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਬੋਕਾਰੋ ਸਟੀਲ ਸਿਟੀ]] ਅਜੋਕੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] (ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ) ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ]], ਨੰਬਰ-1, ਬੋਕਾਰੋ ਸਟੀਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1983 ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ। ਉਸਨੇ 1985 ਵਿੱਚ [[ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ [[ਬੀ. ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ [[ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ।<ref name="IT_suffered">[http://indiatoday.intoday.in/gallery/bureaucrats-who-suffered -at-the-hands-of-political-class/6/8008.html ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ: ਬਾਰ-ਬਾਰ ਤਬਾਦਲੇ ਜਾਂ ਪਲਮ ਪੋਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿਆਸੀ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ], ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ</ref> ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਨ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (FPM) ਦੀ ਡਿਗਰੀ [[IIM ਲਖਨਊ]] ਤੋਂ, [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ]] (PHd) ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਜੋ ਉਸਨੇ [[UP Police]] ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਥੀਸਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਪੁਲਿਸ ਕੈਰੀਅਰ == ਬੀ ਟੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਠਾਕੁਰ ਨੇ [[ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇਮਤਿਹਾਨ]] ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਮਾਲ ਸੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਸਾਲ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਲਿਸ ਕੈਰੀਅਰ 1992 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਾਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੀਲਡ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਝੜਪ [[ਯੋਗੀ ਆਦਿਤਿਆਨਾਥ]] ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ, ਲਲਿਤਪੁਰ, ਦੇਵਰੀਆ, ਗੋਂਡਾ, ਬਸਤੀ, ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਨਗਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ, ਬਲੀਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਗੰਜ ਸਮੇਤ ਯੂਪੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 10 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ (ਭਾਰਤ)|ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ]] (SP) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਵਿਜੀਲੈਂਸ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕੈਡਮੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ SP ਦੇ ਰੈਂਕ ਤੋਂ [[ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ]] (IG) ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।, ਕਿਉਂਕਿ ਡੀ.ਆਈ.ਜੀ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਰੇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਾਰਨ ਰੋਕੀ ਗਈ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਨੂਤਨ ਠਾਕੁਰ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ|IAS]] ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |date=26 March 2021 |title=ਸਮੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ IPS ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ ਲਈ ਭਾਈ IAS अविनाश कुमार ने शेयर की कविता |url=https://www.aajtak.in/india/news/story/ias -ਅਵਿਨਾਸ਼-ਕੁਮਾਰ-ਸਮਰਪਿਤ-ਕਵਿਤਾ-ਉਸ-ਦੇ-ਭਰਾ-ਇਪਸ-ਅਮਿਤਾਭ-ਠਾਕੁਰ-ਓਵਰ-ਉਸ-ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ-ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ-1228364-2021-03-26 |work=Aaj Tak }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=ਝਾਰਖੰਡ ਖ਼ਬਰਾਂ: ਜਦੋਂਰਨ ਰਿਟਾਇਰ ਕੀਤੇ IPS ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਭਾਈ ਆਈਏਐਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲਿਖੀ ਮਾਰਿਕ ਕਵਿਤਾ-'ਮਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਫਿਰ...' |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/jharkhand/ranchi /ias-avinash-kumar-brother-of-ips-amitabh-thakur-who-forcely-retireed-writes-a-poen-on-facebook/articleshow/81692796.cms |work=Rediff}}</ref> ਅਮਿਤਾਭ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ - ਇੱਕ ਧੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤਨਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਿਆ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਲਾਅ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਨਾਇਆ ਨੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਪਟਨਾ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਦਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Ms। ਤਨਯਾ ਠਾਕੁਰ |url=https://www.snuchennai.edu.in/ms-tanaya-thakur/ |work=ਸ਼ਿਵ ਨਾਦਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |access-date=2023-08-06 |archive-date=2023-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602151808/https://www.snuchennai.edu.in/ms-tanaya-thakur/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/first-year-law-student-tanaya-thakur-and-her- ਭਰਾ-ਆਦਿਤਿਆ-ਠਾਕੁਰ-ਦੇ-ਬੱਚੇ-ਅਪ-ਕੇਡਰ-ਆਈਪੀਐਸ-ਅਧਿਕਾਰੀ-ਅਮਿਤਾਭ-ਅਤੇ-ਸਮਾਜਿਕ-ਕਾਰਕੁਨ-ਨੂਤਨ-ਨੇ-ਮੁੱਖ-ਮੰਤਰੀ-ਅਖਿਲੇਸ਼-ਯਾਦਵ ਨੂੰ-ਆਪਣੇ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ-ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ- /articleshow/17505720.cms|title=ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲਾਅ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਤਨਾਇਆ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਆਦਿਤਿਆ|date=6 ਦਸੰਬਰ 2012|work=Times of India}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] hheqbrphys3l5xdy5mv6szcdkh1nzrs 0 174505 851512 707896 2026-11-04T09:44:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851512 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸਿੰਕੁਰਿਮ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = File:A view of Sinquerim Beach near Panaji, Goa (December 2018).jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Goa#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਗੋਆ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|15.50267|N|73.766925|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਗੋਆ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਉੱਤਰੀ ਗੋਆ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = GA | website = {{URL|goa.gov.in}} | footnotes = }} '''ਸਿੰਕੁਰਿਮ''' [[ਬਾਰਦੇਜ਼|ਬਾਰਦੇਜ਼ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਉੱਤਰ ਗੋਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਉੱਤਰੀ ਗੋਆ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਬੀਚ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। == ਸਥਾਨਕ ਆਕਰਸ਼ਣ == ਸਿੰਕੁਰਿਮ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਬੀਚ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>[http://www.goatourism.gov.in/destinations/beaches/126-beaches-in-north-goa Beaches in North Goa]</ref> == ਟਿਕਾਣਾ == ਇਹ [[ਪਣਜੀ]] ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਕੈਰਾਮਬੋਲਿਮ]] ਵਿਖੇ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ [[ਡੈਬੋਲਿਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਦਾਬੋਲਿਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20200324074247/https://www.india9.com/i9show/Sinquerim-49678.htm Sinquerim ਬਾਰੇ] * [https://web.archive.org/web/20200324074258/https://www.india9.com/i9show/Sinquerim-Beach-15355.htm Sinquerim ਬੀਚ ਬਾਰੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਆ ਦੇ ਬੀਚ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਗੋਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 2uwp7uogdlvz245kcur6iycbkzhf2j0 0 174897 851398 843155 2026-11-03T23:06:23Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851398 wikitext text/x-wiki [[File:Palace of Nations Geneva 20102014 02.jpg|thumb|[[ਜਨੇਵਾ]] ([[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]]) ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{in lang|fr}} François Modoux, "La Suisse engagera 300 millions pour rénover le Palais des Nations", ''[[Le Temps]]'', Friday 28 June 2013, p. 9.</ref>]] ਇੱਕ '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ''', ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ '''ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ''' ਜਾਂ ਇੱਕ '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ [[ਸੰਸਥਾ]] ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ [[ਸੰਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]], ਸੇਵ ਦ ਚਿਲਡਰਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਅਤੇ [[ਨਾਟੋ]]।<ref>{{cite web|url=http://legal.un.org/avl/ha/ario/ario.html|title=Articles on the Responsibility of International Organisations|website=legal.un.org|access-date=2019-08-21}}</ref><ref>{{cite journal|last=Bouwhuis|first=Stephen|date=2012-01-01|title=The International Law Commission's Definition of International Organizations|url=https://brill.com/view/journals/iolr/9/2/article-p451_5.xml|journal=International Organizations Law Review|language=en|volume=9|issue=2|pages=451–465|doi=10.1163/15723747-00902004|issn=1572-3747}}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ|ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ]] ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਫਰਮਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Koremenos |first1=Barbara |last2=Lipson |first2=Charles |last3=Snidal |first3=Duncan |date=2001 |title=The Rational Design of International Institutions |url=https://www.jstor.org/stable/3078615 |journal=International Organization |volume=55 |issue=4 |pages=761–799 |doi=10.1162/002081801317193592 |issn=0020-8183 |jstor=3078615 |s2cid=41593236}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਕਾਈਆਂ (ਰਾਜਾਂ ਸਮੇਤ) ਨਿਗਰਾਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://www.peacepalacelibrary.nl/research-guides/international-organisations-and-relations/international-organizations/|title=International Organizations - Research Guide International Law {{!}} Peace Palace Library|language=en-US|access-date=2019-08-21|archive-date=13 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513060037/https://peacepalacelibrary.nl/research-guides/international-organisations-and-relations/international-organizations/|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸਮੂਹ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last1=Simmons |first1=Beth |url=https://scholar.harvard.edu/bsimmons/publications/international-organizations-and-institutions |title=International Organizations and Institutions |last2=Martin |first2=Lisa |date=2002 |work=Handbook of International Relations. Thousand |publisher=Sage Publications |year=2002 |location=Thousand Oaks, CA |pages=94 |access-date=2023-09-17 |archive-date=2023-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602195044/https://scholar.harvard.edu/bsimmons/publications/international-organizations-and-institutions |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Duffield |first=John |date=2007 |title=What Are International Institutions? |url=https://doi.org/10.1111/j.1468-2486.2007.00643.x |journal=International Studies Review |volume=9 |issue=1 |pages=1–22 |doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00643.x |issn=1521-9488 |s2cid=29990247}}</ref><ref name=":0" /> ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (ਯੂ.ਐਨ.), ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਐਂਡ ਕੋ-ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਇਨ ਯੂਰੋਪ (ਓਐਸਸੀਈ), ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਟਲਮੈਂਟਸ (ਬੀਆਈਐਸ), ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ਼ ਯੂਰਪ (ਸੀਓਈ), [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੇਬਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]] (ਆਈਐਲਓ) ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਪੁਲਿਸ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਟਰਪੋਲ)।<ref>"[https://www.un.org/members/intergovorg.shtml Intergovernmental organizations having received a standing invitation to participate as observers in the sessions and the work of the General Assembly and maintaining permanent offices at Headquarters]." United Nations Department of Public Information, [[United Nations Secretariat]].</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.thegeneralknowledge.in/2015/03/headquarters-of-international.html Headquarters of International Organisation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313215519/http://www.thegeneralknowledge.in/2015/03/headquarters-of-international.html |date=2017-03-13 }} List of International Organisation and their Headquarters * [http://legal.un.org/avl/ha/ario/ario.html Procedural history and related documents] on the 'Articles on the Responsibility of International Organizations'' in the [http://legal.un.org/avl/historicarchives.html Historic Archives] of the [[United Nations Audiovisual Library of International Law]] * [https://web.archive.org/web/20141228214550/http://snn.co.in/world-news.html World News related documents] on the World News related documents * [https://web.archive.org/web/20120722070858/http://library.stanford.edu/depts/jonsson/collections/intl/igosearch.html IGO Search]: IGO/NGO google custom search engine built by the [https://web.archive.org/web/20080807171534/http://wikis.ala.org/godort/ Govt Documents Round Table (GODORT)] of the American Library Association. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] 4vcktoedkx3jxge2o7huzyte10k7bsc 0 175522 851399 770862 2026-11-03T23:12:37Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851399 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਅੰਦਰਾਸ਼ ਗੇਰੇਵਿਚ | image = Andras Gerevich in 2008.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | native_name = András Gerevich | native_name_lang = [[ਹੰਗਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ]] | caption = 2008 ਵਿੱਚ ਗੇਰੇਵਿਚ | birth_name = ਅੰਦਰਾਸ਼ ਟਿਬੋਰ ਗੇਰੇਵਿਚ | birth_date = {{Birth date and age|1976|12|4|df=y}} | birth_place = [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ]], [[ਹੰਗਰੀ]] | employer = {{Cslist|ਮੈਕਡਾਨੀਅਲ ਕਾਲਜ ਬੁਦਾਪੈਸਤ (2014–present)|ਬੁਦਾਪੈਸਤ ਮੈਟ੍ਰੋਪੋਲਿਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2015–present)}} | occupation = {{Cslist|ਕਵੀ|ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ|ਅਨੁਵਾਦਕ|ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ}} | language = {{Cslist|[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]<ref name=Hiding>{{cite interview |author-mask=András Gerevich|subject-link=András Gerevich |interviewer=ਗਬ੍ਰਿਏਲਾ ਜੁਰੇ|title=I am not hiding|trans-title=ਮੈਂ ਲੁਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ|publisher=Hungarian Literature Online |location=Budapest|url=https://hlo.hu/interview/i_am_not_hiding.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231155841/https://hlo.hu/interview/i_am_not_hiding.html |date=8 ਨਵੰਬਰ 2006|archive-date=31 ਦਸੰਬਰ 2022|accessdate=2 ਸਤੰਬਰ 2023|language=en}}</ref>|[[ਹੰਗਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਹੰਗਰੀਆਈ]]}} | education = {{Cslist|ਏਓਟਵੋਸ ਲੋਰਾਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਐਮ.ਏ.)|[[ਡਾਰਟਮਾਊਥ ਕਾਲਜ]] (ਐਮ.ਏ.ਐਲ.ਐਸ.)|ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਸਕੂਲ, ਇੰਗਲੈਂਡ (ਐਮ.ਐਫ਼.ਏ.)}} |years_active = 1997–ਵਰਤਮਾਨ | website = {{URL|andrasgerevich.com/}} }} '''ਅੰਦਰਾਸ਼ ਟਿਬੋਰ ਗੇਰੇਵਿਚ''' ({{IPA-hu|ˈɒndraːʃ ˈtibor ˈɡɛrɛvit͡ʃ}}; ਜਨਮ 4 ਦਿਸੰਬਰ 1976){{efn|name=trans|ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ [[wikt:ɒ|"ɒ"]] ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧੁਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰਾਸ਼, ਆਓਨਦਰਾਸ਼, ਆਂਦਰਾਸ਼, ਓਂਦਰਾਸ਼, ਔਨਦਰਾਸ਼ ਆਦਿ।}}, ਇੱਕ ਹੰਗਰੀਆਈ ਕਵੀ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਬੁਦਾਪੈਸਤ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਤੇ ਮੈਕਡਨੀਅਲ ਕਾਲਜ ਬੁਦਾਪੈਸਤ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।<ref>{{cite interview |author-mask=András Gerevich|subject-link=András Gerevich |interviewer=ਬੁਦਾਪੈਸਤ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |title=Ő is nálunk tanít: Gerevich András|url=https://www.metropolitan.hu/o-is-nalunk-tanit-gerevich-andras|trans-title=ਇਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਅੰਦਰਾਸ਼ ਗੇਰੇਵਿਚ|date=24 ਮਾਰਚ 2020 |access-date=12 ਦਸੰਬਰ 2022 |work=ਬੁਦਾਪੈਸਤ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130223914/https://www.metropolitan.hu/o-is-nalunk-tanit-gerevich-andras |archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2022 |language=hu|location=ਬੁਦਾਪੈਸਤ }}</ref> ਇਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ {{lang|hu|Átadom a pórázt}} (ਮੈਂ ਪੱਟਾ ਸੌਂਪ ਦੇਵਾਂਗਾ) 1997 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਸਦੀ ਤੀਜੀ ਕਿਤਾਬ, {{lang|hu|Barátok}} (ਦੋਸਤ){{efn|name=Friends|ਹੰਗਰੀਆਈ ਵਿੱਚ [[wikt:barát|'barátok']] (ਬਾਰਾਤੋਕ) ਸ਼ਬਦ "ਦੋਸਤ" ਅਤੇ "ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡਜ਼" ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਲੇਖ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Friends>{{cite web |url=https://hlo.hu/zoom/queer-hungarian-literature-on-a-path-out-of-isolation.html |title=Queer Hungarian Literature: On a Path Out of Isolation |trans-title=ਕੁਇਅਰ ਹੰਗੇਰੀਆਈ ਸਾਹਿਤ: ਨਵੇਕਲ਼ਾਪਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਮਾਰਗ 'ਤੇ|last=ਕੱਸਾਈ |first=ਜ਼ਿਗਮੋਂਡ |date=30 June 2023 |website=Hungarian Literature Online |access-date=6 ਜੁਲਾਈ 2023 |quote=After his first book of poems was published in 1997, he released Férfiak (“Men”) in 2005 and Barátok (implying both “Friends” and “Boyfriends”) in 2009. |trans-quote=1997 ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਫ਼ੇਰਫ਼ਿਯਆਓਕ ("ਮਰਦ") ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਤੋਕ (ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਮਤਲਬ ਦੋਵੇਂ "ਦੋਸਤ" ਅਤੇ "ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ") ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। |archive-date=5 ਜੁਲਾਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705201828/https://hlo.hu/zoom/queer-hungarian-literature-on-a-path-out-of-isolation.html |url-status=live |language=en }}</ref>}} (2009), ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ {{lang|hu|Különös gyümölcs}} (ਅਜੀਬ ਫਲ), [[ਸੇਮਸ ਹੇਨੀ]] ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਰਹਿ 1997 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਫ਼ਰੈਂਕ ਓ'ਹਾਰਾ, ਚਾਰਲਸ ਬਰਨਸਟੀਨ, ਅਤੇ ਜੇਰੀਕੋ ਬ੍ਰਾਊਨ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੰਗਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ [[ਗੇਅ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਗੇਅ ਕਵੀ" ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite interview|author-mask=András Gerevich|subject-link=András Gerevich|interviewer=ਬੋਰੋਕਾ ਪਾਰਾਸਕਾ |title=A gyönyör az, ami. Semmi mélyebb. Gerevich András|trans-title=ਸੁੰਦਰਤਾ ਜੋ ਹੈ ਉਹੀ ਹੈ. ਕੁਝ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਨਹੀਂ। ਅੰਦਰਾਸ਼ ਗੇਰੇਵਿਚ |date=18 ਅਕਤੂਬਰ 2006 |publisher=Ahet |location=[[ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ]] |url=http://www.ahet.ro/interju/kultura/a-gyonyor-az-ami.-semmi-melyebb.-gerevich-andras-325-45.html|accessdate=1 ਮਈ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080526094234/http://ahet.ro/interju/kultura/a-gyonyor-az-ami.-semmi-melyebb.-gerevich-andras-325-45.html# |archivedate=26 ਮਈ 2008|language=hu|quote=Régóta tudom magamról, hogy meleg vagyok, a környezetem, családom, barátaim ezt szintén régóta tudják. Az, hogy a kötetemnek ez az egyik témája, már egy sokkal kisebb lépés, biztos háttérrel. A versekben az emberek közötti kapcsolatok minőségén és tartalmán van a hangsúly, nem a homoszexualitáson |trans-quote=ਮੈਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਗੇਅ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਥ ਮੇਰੀ ਸੈਂਚੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਠੋਸ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਕਦਮ ਹੈ. ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।}}</ref><ref name=Friends/> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਗੇਰੇਵਿਚ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ]], ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ 4 ਦਸੰਬਰ 1976 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=Age1>{{Cite web|url=https://kultura.hu/irodalom-archivum-gerevich-andras/|title=Gerevich András borostyán színben|trans-title=ਐਂਬਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਾਸ਼ ਗੇਰੇਵਿਚ|date=11 ਦਸੰਬਰ 2008|access-date=22 ਅਗਸਤ 2023|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822033157/https://kultura.hu/irodalom-archivum-gerevich-andras/|url-status=live|website=Kultúra}}</ref> ਇਸ ਦਾ ਬਚਪਣ ਬੁਦਾਪੈਸਤ, [[ਡਬਲਿਨ]] ਅਤੇ [[ਵਿਆਨਾ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਇਸਨੇ ''ਅਲਟੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਐਂਡ ਅਮਰੀਕਨ ਸਟੱਡੀਜ਼'' ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ''ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ'' 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ''[[ਡਾਰਟਮਾਊਥ ਕਾਲਜ]]'' ਵਿੱਚ [[ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ]] ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ [[ਯੂ.ਕੇ.]] ਵਿੱਚ ''ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਕੂਲ'' ਤੋਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ [[ਗੇਅ]] ਹੈ।<ref name=Hiding/><ref name=Friends/> 2004 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ]] ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਪੋਇਟਰੀ ਬਾਇ ਪੋਸਟ'' ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਇਹ 2006 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹੰਗਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ''ਜੋਸੇਫ਼ ਓਤਿਲਾ ਸਰਕਲ'' ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।  ਇਸਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ''ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਮ'', ''ਕ੍ਰੋਮਾ'' ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਕਲੇਮੈਂਟਿਸ: ਦ ਐਮਐਲਐਸ ਜਰਨਲ'' ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸਨੇ ਕਈ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। ==ਹਵਾਲੇ== {{notes}} {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੰਗਰੀਆਈ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] izb1s8d0hxisw3henwvsl6vjl6raq66 0 175980 851335 715793 2026-11-03T18:24:20Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851335 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area|name=ਅਲਕਾਤਰਾਜ਼ ਟਾਪੂ|iucn_category=|photo=Alcatraz 2021.jpg|photo_caption=[[ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਖਾੜੀ]] ਤੋਂ ਅਲਕਾਤਰਾਜ਼ ਟਾਪੂ|map=United States San Francisco#California#USA|map_width=225|location=[[ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਖਾੜੀ]], [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਅਮਰੀਕਾ|nearest_city=[[ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]], ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ|coordinates={{coord|37|49|36|N|122|25|22|W|region:US-CA_type:isle|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|established={{Start date and age|1934}}|visitation_num=|visitation_year=|governing_body=[[ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ ਸੇਵਾ]]|website=[https://www.nps.gov/alca/ Alcatraz Island]|embedded={{Infobox NRHP | embed=yes | name =Alcatraz | nrhp_type = nhld | nocat = yes | image = Alcatraz Island Flowers.jpg | caption = The Social Hall, destroyed by fire during the Native American occupation. | area = {{Convert|47|acre}}<ref name="nris"/> | built =1847 | architect= U.S. Army, Bureau of Prisons; U.S. Army | architecture= Mission/Spanish Revival | designated_nrhp_type= January 17, 1986<ref name="nhlsum"/> | added = June 23, 1976<ref name="nris"/> | refnum=76000209<ref name="nris"/> }}}} '''ਅਲਕਾਤਰਾਜ਼ ਟਾਪੂ''' {{Convert|1.25|mi}} ਖੇਤਰਫਲ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ। ਇਹ ਟਾਪੂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਟਹਾਊਸ, ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1934 ਵਿੱਚ, ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਜੇਲ੍ਹ, [[ਅਲਕਾਤਰਾਜ਼ ਸੰਘੀ ਸਜ਼ਾ|ਅਲਕਾਤਰਾਜ਼ ਫੈਡਰਲ ਪੈਨਟੈਂਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਾਪੂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੇ ਬਚਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੇਲ੍ਹ ਅਮਰੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਨਾਮ ਬਣ ਗਈ। <ref name="Odier">{{Cite book|url=https://archive.org/details/rockhistoryofalc0000odie|title=The Rock: A History of Alcatraz: The Fort/The Prison|last=Odier|first=Odier|publisher=L'Image Odier|year=1982|isbn=0-9611632-0-8|url-access=registration}}</ref> ਬਦਨਾਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜੇਲ੍ਹ 1963 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਟਾਪੂ ਹੁਣ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 1969 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਟਾਪੂ 'ਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ - ਨਿਵਾਸੀ|ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀਆਂ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ 19 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਤੋਂ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਆਈਐਮ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ। 1972 ਵਿੱਚ, ਅਲਕਾਟਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੀਕ੍ਰੀਏਸ਼ਨ ਏਰੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੈਂਡਮਾਰਕ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ, ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੀਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ ਏਰੀਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਟਾਪੂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਸਰਵਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਲਾਨੀ [[ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫ਼ੈਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ|ਸਾਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫੈਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ]] ਅਤੇ ਫਿਸ਼ਰਮੈਨ ਵਾਰਫ, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਪੀਅਰ 33 ਤੋਂ ਫੈਰੀ ਰਾਈਡ ਦੁਆਰਾ ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੌਰਨਬਲੋਅਰ ਕਰੂਜ਼, ਅਲਕਾਤਰਾਜ਼ ਕਰੂਜ਼ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਿਸ਼ਤੀ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹੈ। ਅਲਕਾਟਰਾਜ਼ ਟਾਪੂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੰਘੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਓਪਰੇਟਿੰਗ [[ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ|ਲਾਈਟਹਾਊਸ]], ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੌਜੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ, ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਪੂਲ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕਲੋਨੀ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੱਛਮੀ ਗੁੱਲ, ਕੋਰਮੋਰੈਂਟਸ, ਅਤੇ ਈਗਰੇਟਸ )। ਅਲਕਾਟਰਾਜ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ 1971 ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਟਾਪੂ {{Convert|1675|ft}} ਮਾਪਦਾ ਹੈ। {{Convert|590|ft}} ਅਤੇ {{Convert|135|ft}} ਮੱਧ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ। <ref name="docu">{{Cite web |year=1971 |title=This Is An Alcatraz Documentary (Part 1) |url=https://www.youtube.com/watch?v=fqHBkasgNgE |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003040651/http://www.youtube.com/watch?v=fqHBkasgNgE |archive-date=2012-10-03 |access-date=August 30, 2012 |publisher=Narrated by [[Howard Duff]] |url-status=bot: unknown }}</ref> ਟਾਪੂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ {{Convert|22|acre}} ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਨ ਸੈਲਹਾਊਸ, ਡਾਇਨਿੰਗ ਹਾਲ, ਲਾਈਟਹਾਊਸ, ਵਾਰਡਨ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਹਾਲ ਦੇ ਖੰਡਰ, ਪਰੇਡ ਗਰਾਊਂਡ, ਬਿਲਡਿੰਗ 64, ਵਾਟਰ ਟਾਵਰ, ਨਿਊ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਮਾਡਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਅਤੇ ਰੀਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ ਯਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਹਿਰ]] jkv0p6uhn4uenn19d2qlr9cn8m2feqw 0 176331 851516 822805 2026-11-04T11:29:19Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851516 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | honorific_prefix = | name = ਆਇਕਾ ਖ਼ਾਨ | honorific_suffix = | image = <!-- just the pagename, without the File:/Image: prefix or [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = <!-- only use if different than name --> | birth_date = {{birth date and age|1995|05|14}} | birth_place = ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | nationality = ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਅਮਰੀਕਨ | education = ਕੂਪਰ ਯੂਨੀਅਨ | alma_mater = | known_for = | notable_works = | style = | movement = | spouse = | awards = <!-- {{awd|award|year|title|role|name}} (optional) --> | elected = | patrons = | memorials = | website = {{URL|https://www.ayqakhan.com/}} | module = }} '''ਆਇਕਾ ਖ਼ਾਨ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਜੀਵਨ == ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਹੈ ਜੋ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। <ref name="Brooks">{{Cite web |last=Brooks |first=Katherine |date=19 January 2016 |title=A Young Artist Wants To Give South Asian Women The Spotlight They Deserve |url=http://www.huffingtonpost.com/entry/ayqa-khan-south-asian-artist_us_569d6c21e4b00f3e9862ab98 |access-date=9 March 2017 |website=Huffington Post}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ। <ref name="Mire">{{Cite news|url=https://www.villagevoice.com/2017/05/12/muslim-artists-celebrate-mothers-day-diversity-and-family-in-america/|title=Muslim Artists Celebrate Mother’s Day, Diversity, and Family In America {{!}} Village Voice|last=Mire|first=Muna|date=12 May 2017|access-date=11 October 2017|archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011182243/https://www.villagevoice.com/2017/05/12/muslim-artists-celebrate-mothers-day-diversity-and-family-in-america/|url-status=dead}}</ref> ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫੈਦ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ''ਐਲੂਰ'' ਨਾਲ 2018 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਲਈ ਦੋ ਘੰਟੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਪਏ ਸਨ।" <ref name="Abelman">{{Cite news|url=https://www.allure.com/story/why-i-stopped-removing-all-my-body-hair|title=Why I Used to Remove ALL of My Body Hair|last=Abelman|first=Devon|date=18 May 2017|work=Allure|access-date=18 June 2019|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਤੱਕ ਅਣਚਾਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। <ref name="Abelman" /> 2016 ਅਤੇ 2017 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਲ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਹਟਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। <ref name="Macmillen">{{Cite news|url=https://www.allure.com/story/womens-arm-hair-portraits|title=We Shot 14 Beautiful Portraits of Women's Arm Hair|last=Macmillen|first=Hayley|date=9 May 2018|work=Allure|access-date=18 June 2019|language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜਕ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। <ref name="Gupta">{{Cite web |last=Gupta |first=Prachi |date=11 January 2019 |title=Can We Not Do 'Januhairy,' Please? |url=https://jezebel.com/can-we-not-do-januhairy-please-1831655143 |access-date=18 June 2019 |website=Jezebel}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਤੱਕ ਅਣਚਾਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ == === ਸੋਲੋ === * 2016 - ''ਡੁੱਬਣਾ'' - ਕੂਪਰ ਯੂਨੀਅਨ, ਮੈਨਹਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ<ref>{{Cite web |title=Submerging |url=http://cooper.edu/events-and-exhibitions/exhibitions/submerging |access-date=9 March 2017 |website=cooper.edu |publisher=The Cooper Union |language=en |archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201090718/http://cooper.edu/events-and-exhibitions/exhibitions/submerging |url-status=dead }}</ref> <ref name="McGarrigle">{{Cite web |last=McGarrigle |first=Lia |date=15 August 2016 |title=Five Questions With Ayqa Khan |url=https://amuse-i-d.vice.com/five-questions-with-ayqa-khan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312073516/https://amuse-i-d.vice.com/five-questions-with-ayqa-khan/ |archive-date=12 March 2017 |access-date=9 March 2017 |publisher=Amuse}}</ref> * 2016 - ''ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਰਾਤ ਘਰ ਲੈ ਜਾਓ'' - Alt ਸਪੇਸ, ਬਰੁਕਲਿਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ <ref name="Kane">{{Cite news|url=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/28743/1/the-art-space-opening-up-the-real-world-for-young-creatives|title=The art space opening up the real world for young creatives|last=Kane|first=Ashleigh|date=7 December 2015|work=Dazed|access-date=9 March 2017|language=en}}</ref> === ਸਮੂਹ === * 2018 - ''ਤੀਜਾ ਮੁਸਲਿਮ'' - SOMArts, ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ <ref name="TrykowskiKini">{{Cite news|url=https://www.vice.com/en_ca/article/pamd7z/a-new-exhibit-explores-the-art-and-identity-of-queer-muslims|title=A New Exhibit Explores the Art and Identity of Queer Muslims|last=Trykowski|first=Tyler|date=8 February 2018|work=Vice|access-date=18 June 2019|last2=Kini|first2=Aditi Natasha}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] gwxvx8t84iyiy6n6kg9bhaj9mcrndvu 0 176953 851246 848127 2026-11-03T12:46:50Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851246 wikitext text/x-wiki '''ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮਲਹਾਨ''' (ਜਨਮ 24 ਮਈ, 1997), '''ਫੁਕਰਾ ਇੰਸਾਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate In JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran |language=en}}</ref> [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਯੂਟਿਊਬਰ]], ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-rs-1-5-lakh-gets-stolen-while-travelling-reveals-i-carried-such-a-huge-amount-of-cash-for-the-first-time-in-my-life/articleshow/104632559.cms|title=Abhishek Malhan’s Rs 1.5 lakh gets stolen while travelling; reveals, “I carried such a huge amount of cash for the first time in my life”|date=2023-10-23|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ [[ਯੂਟਿਊਬ|YouTube]] ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ OTT ਸੀਜ਼ਨ 2'' ਅਤੇ ''ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms|title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...'|date=2023-11-03|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਮਈ, 1997 ਨੂੰ ਪੀਤਮ ਪੁਰਾ, [[ਦਿੱਲੀ]] <ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> ਵਿੱਚ ਵਿਨੈ ਮਲਹਾਨ ਅਤੇ ਡਿੰਪਲ ਮਲਹਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says ‘Main Toh Darr Gayi’ |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਲੈਂਸਰ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ]] ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।, <ref>{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Fukra Insaan Aka Abhishek Malhan's Interesting Educational Qualifications |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/bigg-boss-ott-2-contestant-abhishek-malhan-fukra-insaan-educational-qualifications-youtube-channels-355972.html?story=1}}</ref>ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਸ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨੋਨੂ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਭਾਂਣਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਰੀ ਪਸ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਜੀਜੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰਸ਼ ਗੁਪਤਾ ਹੈ == ਕੈਰੀਅਰ == 2019 ਵਿੱਚ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਬੀਸਟ ਅਤੇ KSI ਵਰਗੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ [[ਯੂਟਿਊਬ|YouTube]] ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਚੈਨਲ ਰੀਅਲ ਲਾਈਫ (IRL) ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਕੈਰੀਮਿਨਾਟੀ|ਕੈਰੀਮਿਨਾਤੀ]], ਸਾਬਕਾ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ]] ਪਹਿਲਵਾਨ [[ਦ ਗਰੇਟ ਖਲੀ|ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਖਲੀ]], ਅਤੇ ਪੁਨੀਤ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18 |language=en}}</ref> <ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref> YouTube 'ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਡਿਜੀਟਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਓਟੀਟੀ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਪ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms|title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..."|date=2023-09-23|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms|title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new...|date=2023-09-06|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ-ਹੋਸਟ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms|title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode|date=2023-11-05|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |title='Love is at the heart of it all, and I can't wait to explore it' -Abhishek Malhan on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiaforums.com/article/love-is-at-the-heart-of-it-all-and-i-cant-wait-to-explore-it-abhishek-malhan-on-temptation-island-in_201986 |access-date=2023-11-07 |website=India Forums |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara On Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸਦੇ YouTube ਚੈਨਲ 'ਤੇ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|Netflix]] ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਵਾਈਵਲ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਸਦੀ ਬਹੁਮੁਖਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name=":3">{{Citation |title=Survival Game Show With @FukraInsaan {{!}} Kaala Paani {{!}} Netflix India |url=https://www.youtube.com/watch?v=TH_Ddx3ecvI |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਿਸਟਰ ਬਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਸਫਾਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਦਮ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=2023-08-04 |title=Who Is Abhishek Malhan? Know All About This Famous YouTuber Who Became the First Finalist of BB OTT Season 2 {{!}} 📺 LatestLY |url=https://www.latestly.com/entertainment/tv/who-is-abhishek-malhan-know-all-about-this-famous-youtuber-who-became-the-first-finalist-of-bb-ott-season-2-5314315.html |access-date=2023-11-09 |website=LatestLY |language=en}}</ref> ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਓਟੀਟੀ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਲਵਿਸ਼ ਯਾਦਵ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਟਕਰਾਅ, 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ। <ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/elvish-yadav-puts-across-a-stern-warning-against-abhishek-malhan-latter-writes-i-actually-want-elvish-bhai-to-clear-this-air-about-negative-pr/articleshow/104049412.cms|title=Elvish Yadav puts across a stern warning against Abhishek Malhan; latter writes "I actually want Elvish Bhai to clear this air about negative PR"|date=2023-09-29|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |title=एल्विश यादव को लेकर विवाद की अटकलों पर अभिषेक मल्हान बोले- कोई चांटा मारे तो 2 मिनट लगता है वापस मारने में |url=https://www.livehindustan.com/entertainment/story-abhishek-malhan-on-elvish-yadav-negative-pr-controversy-says-2-minute-lagte-hain-koi-thapad-mar-rha-to-use-vapas-marne-main-8846588.html |access-date=2023-11-07 |website=Hindustan |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-09-29 |title=Abhishek Malhan Calls Elvish Yadav 'Bhai', Urges Him To Clarify 'Negative PR' Comment |url=https://www.news18.com/entertainment/television/abhishek-malhan-calls-elvish-yadav-bhai-urges-him-to-clarify-negative-pr-comment-8596702.html |access-date=2023-11-07 |website=News18 |language=en}}</ref>, ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਵਜੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ <ref>{{Cite web |title=एल्विश यादव और अभिषेक मल्हन के बीच हो गई सुलह? फिर शुरू हुआ भाईचारा |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/web-series/latest/elvish-yadav-and-abhishek-malhan-will-be-seen-together-in-temptation-island-india/articleshow/104902028.cms |access-date=2023-11-07 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bagla |first=Aakruti |date=2023-11-02 |title=Amid controversy, Elvish Yadav to reunite with Bigg Boss OTT 2 contestant Abhishek Malhan in Temptation Island India |url=https://www.bollywoodbubble.com/tv/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-is-the-new-hottie-to-enter-temptation-island-india/ |access-date=2023-11-07 |website=Bollywood Bubble |language=en-US}}</ref> ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਸਮਗਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਵਾਦ ਇੱਕ TikTok ਵੀਡੀਓ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਧੂਪ ਸਟਿੱਕ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਗਣੇਸ਼|ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਗਣੇਸ਼]] <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=YouTuber Abhishek Malhan Insults Lord Ganesha in Recent Video, Faces Backlash |url=https://www.news18.com/viral/youtuber-abhishek-malhan-insults-lord-ganesha-in-recent-video-faces-backlash-8605496.html |access-date=2023-11-08 |website=News18 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=YouTuber Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan Faces Wrath After ‘Disrespecting’ Lord Ganesha; Internet Says ‘Joke Went Too Far’ {{!}} Viral Video |url=https://english.jagran.com/viral/youtuber-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-faces-wrath-after-disrespecting-lord-ganesha-internet-says-joke-went-too-far-watch-viral-video-10105432 |access-date=2023-11-08 |website=English Jagran |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112631/https://english.jagran.com/viral/youtuber-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-faces-wrath-after-disrespecting-lord-ganesha-internet-says-joke-went-too-far-watch-viral-video-10105432 |archive-date=2023-11-08 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.koimoi.com/television/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-brutally-attacked-abused-for-hurting-religious-sentiments-as-he-does-this-in-front-of-lord-ganesha-netizens-troll-fukra-insaan-video-ke-liye-kal-ko-ye-tati/|title=Bigg Boss OTT 2 Fame Abhishek Malhan Brutally Attacked & Abused For Hurting Religious Sentiments As He Does This In Front Of Lord Ganesha, Netizens Troll Fukra Insaan, “Video Ke Liye Kal Ko Ye Ta*ti Bhi Kha Lega!”|work=Koimoi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://lehren.com/entertainment/ott/abhishek-malhan-is-facing-backlash-on-social-media/180391/|title=Former OTT Bigg Boss Contestant Abhishek Malhan Is Facing Backlash On Social Media For Insulting Religious|work=Lehren}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੀਡੀਓ ਇੱਕ TikTok ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Me being a Lord Ganesha Bhakt all my life I see people trying to portray me negative with a 3-4 years back TikTok video |url=https://twitter.com/AbhishekMalhan4/status/1710355187758752097?lang=en |access-date=2023-11-10 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਮਲਹਾਨ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮਲਹਾਨ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਯੂਟਿਊਬਰ ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=2023-07-15 |title=Falaq Naaz's mom reacts after Abhishek Malhan's brother roasts their family: ‘Isse pata chal jaata hai aap kya hain’ |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/bigg-boss-ott-2-falaq-naaz-mom-on-abhishek-malhan-brother-roasting-their-family-101689413043454.html |access-date=2023-11-10 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhans-sister-prerna-updates-about-her-brothers-health-writes-he-is-quite-unwell-and-probably-admitted-in-the-hospital/articleshow/102701236.cms|title=Bigg Boss OTT 2: Abhishek Malhan's sister Prerna updates about her brother's health, writes "He is quite unwell and probably admitted in the hospital"|date=2023-08-13|work=The Times of India|access-date=2023-11-10|issn=0971-8257}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਡਿੰਪਲ ਮਲਹਾਨ, ਇੱਕ YouTuber ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2023-11-10 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan receives THIS expensive gift from Manisha Rani |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-receives-this-expensive-gift-from-manisha-rani-1257576 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110120237/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-receives-this-expensive-gift-from-manisha-rani-1257576 |url-status=dead }}</ref> ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਨੈ ਮਲਹਾਨ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਸੂਝ ਨਾਲ ਪੂਰਕ ਹੈ, ਨੇ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। === ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ !{{Abbr|Ref(s)|References}} |- | rowspan="2" |2023 |''ਬਿੱਗ ਬੌਸ OTT (ਹਿੰਦੀ ਸੀਜ਼ਨ 2)'' |ਆਪੇ |ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ |<ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ'' |ਮਹਿਮਾਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ |ਐਪੀਸੋਡ 3 ਅਤੇ 4 |<ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਕਲਾਕਾਰ !ਸੰਗੀਤ ਲੇਬਲ !{{Abbr|Ref(s)|References}} |- | rowspan="4" |2021 |''ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' | rowspan="3" |ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੈਪਰ |Drvn & Parth |ਫੁਕਰਾ ਇੰਸਾਨ |<ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv |language=en}}</ref> |- |''ਤੁਮ ਮੇਰੇ'' |ਪਾਗਲਦੀਪ | rowspan="8" |ਮਲਹਨ ਰਿਕਾਰਡਸ |<ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref> |- |''ਉੱਚੀ ਉੱਡਦੀ ਹੈ'' | rowspan="2" | |<ref name=":2" /> |- |''ਸੁਪਨੇ ਲੈਣ ਵਾਲਾ'' | rowspan="6" |ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ | |- | rowspan="4" |2022 |''ਰਾਂਝਾ'' |ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ | |- |''ਨਕਲੀ ਪਿਆਰ'' | rowspan="4" | |<ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' - FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> |- |''ਮੇਮ ਗੀਤ'' |<ref>{{Citation |title=MEME SONG - Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> |- |''ਫਲੈਕਸ'' |<ref>{{Citation |title=FLEX - FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |language=en |access-date=2023-11-08}}</ref> |- | rowspan="5" |2023 |''ਅਖਿਯਾਨ'' | |- |''ਅਰਸਾ'' |ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੈਪਰ |ਅਮਿਤ ਮਿਰਸ਼ਾ |ਵੋਇਲਾ! ਡਿਜੀ |<ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''ਦੀਨ ਤੇ ਰਾਤ'' | rowspan="2" |ਅਦਾਕਾਰ |ਕੇਕਾਰਤਿਕ ਮਲਹੋਤਰਾ |ਮਲਹਨ ਰਿਕਾਰਡਸ |<ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |language=en-GB |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref> |- |''ਜੁਦਾਈਆਣ'' |ਤਨਵੀਰ ਇਵਾਨ |DMF ਪਲੇ |<ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go On Long Driv |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''ਨੂਰੀ'' |ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੈਪਰ |ਕੋਮਲ ਸੋਹੀ |ਮਲਹਨ ਰਿਕਾਰਡਸ ਅਤੇ ਇੰਡੀ ਰਿਕਾਰਡਸ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms|title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse|date=2023-10-13|work=The Times of India|access-date=2023-11-07|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref> |} === ਵੈੱਬ ਸ਼ੋਅ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ !{{Abbr|Ref(s)|References}} |- | rowspan="3" |2023 |''ਠੁਗੇਸ਼ ਸ਼ੋਅ'' |ਮਹਿਮਾਨ |ਗਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰੀਕ੍ਰਮ; ਭਰਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਮਲਹਾਨ ਨਾਲ |<ref>{{Citation |title=TRIGGERED INSAAN & FUKRA INSAAN ON THUGESH SHOW! S01E03 @triggeredinsaan @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=iGGiksqehYc |language=en |access-date=2023-11-10}}</ref> |- |''ਸ਼੍ਰੀ ਫੈਸੂ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਗੱਡੀ'' |ਮਹਿਮਾਨ |ਗਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰੀਕ੍ਰਮ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms|title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...'|date=2023-11-03|work=The Times of India|access-date=2023-11-10|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-07 |title=BB OTT 2's Abhishek Malhan Teases Faisal Shaikh Over His 'Girlfriend' On Long Drive With Mr. Faisu |url=https://www.news18.com/entertainment/television/bb-ott-2s-abhishek-malhan-teases-faisal-shaikh-over-his-girlfriend-on-long-drive-with-mr-faisu-8651878.html |access-date=2023-11-10 |website=News18 |language=en}}</ref> |- |''ਸਰਵਾਈਵਲ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ |ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਇੰਡੀਆ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ |<ref>{{Citation |title=Survival Game Show With @FukraInsaan {{!}} Kaala Paani {{!}} Netflix India |url=https://www.youtube.com/watch?v=TH_Ddx3ecvI |language=en |access-date=2023-11-10}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}} {{Authority control}} n2h4lf6tumfdvk5zxkpz5qlgetdksxd 0 177962 851306 831957 2026-11-03T16:23:44Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851306 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Aleppomusic.jpg|thumb|[[ਹਲਬ|ਅਲੇਪੋ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ।]] '''ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ''' ({{Lang-ar|الموسيقى العربية|al-mūsīqā al-ʿarabīyyah}}) ਇਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ [[ਵਿਧਾ|ਸ਼ੈਲੀਆਂ]] ਵਾਲਾ [[ਅਰਬ ਜਗਤ|ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ]] ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ [[ਅਮੀਰ]] ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ]] ਹੈ। ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਕਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ==== ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੌਰ ==== ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਰਬ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੌਧਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ, ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ [[ਸਾਜ਼|ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ]] ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="Socio-cultural">[https://books.google.com/books?id=S6gwlvp61s4C&dq=arabic+preislamic+music&pg=PA1 '' Amnon Shiloah, Music in the World of Islam: A Socio-cultural Study, Wayne State University Press, 2000'']</ref> [[ਯਮਨ]] ਵਿੱਚ, ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਰਬ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਬਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Jahili">[http://www.khaledtrm.net/?p=74 ''Singing in the Jahili period'' – khaledtrm.net] {{In lang|ar}}</ref><ref name="Cultural History">[https://books.google.com/books?id=QYIoAQAAQBAJ&dq=yemen+preislamic+music&pg=PA60 "Sharron Gu, A Cultural History of the Arabic Language"]</ref> ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ, [[ਹਿਜਾਜ਼|ਹੇਜਾਜ਼]] ਦੇ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਸਲ ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਯਮਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਦਰਾਮੀ ਟਕਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Cultural History" /> ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਰਬੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਪੁਰਾਤਨ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ<ref>{{Cite web |title=The Early Middle East [ushistory.org] |url=https://www.ushistory.org/civ/4.asp |access-date=2023-04-02 |website=www.ushistory.org}}</ref> ਸੰਗੀਤ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ 5ਵੀਂ ਅਤੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਰਬ ਕਵੀ — ''ਸ਼ੁਆਰਾ' ਅਲ-ਜਾਹਿਲੀਆ'' ( [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] : شعراء الجاهلية ) ਜਾਂ "ਜਾਹਿਲੀ ਕਵੀ", ਭਾਵ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਦੇ ਕਵੀ" ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਨ—ਉੱਚ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name="Jahili" /> == ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਧੁਨੀ ਅਤੇ [[ਲੈਅ|ਤਾਲ]] 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦੇ ਉਲਟ। ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੌਲੀਫੋਨਿਕ ਹਨ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਹੋਮੋਫੋਨਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Arabianm.html "Arabian music" on the on-line edition of The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, at www.encyclopedia.com]</ref> ਹਬੀਬ ਹਸਨ ਤੂਮਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ:<ref>Touma (1996), p.xix-xx.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Ernst_Rudolph_The_Musician.jpg|thumb|ਰੂਡੋਲਫ ਅਰਨਸਟ ਦੁਆਰਾ ''ਸੰਗੀਤਕਾਰ'' ।]] == ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:MuslimMusiciansAtTheCourtOfRoger.JPG|thumb|[[ਪਾਲੇਰਮੋ|ਪਲੇਰਮੋ]], [[ਸਿਚੀਲੀਆ|ਸਿਸਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅਰਬੀ ਪੇਂਟਿੰਗ।]] ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਸਾਜ਼|ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ]] ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Sachs260">{{Citation |last=Sachs |first=Curt |title=The History of Musical Instruments |page=260 |year=1940 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-45265-4}}</ref><ref name="Farmer" /> ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਲ੍ਯੁਟ (ਇੱਕ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਜਿਸਦੀ ਗਰਦਨ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲ ਸਰੀਰ ਜਿਸਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚਪਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਹੋਏ ਅੰਡੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਓਡ ਰਿਬੇਕ (''[[ਰਬਾਬ]]'' ਤੋਂ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਪੂਰਵਜ, ਕਿਤਾਰਾ ਤੋਂ ਗਿਟਾਰ ਦਾ, ਨਕਰੇਹ ਤੋਂ ਨੇਕਰ, ''[[ਡਫ਼|ਅਲ-ਡੱਫ]]'' ਤੋਂ ਅਦੂਫ, ''ਅਲ-ਬੁਕ'' ਤੋਂ ਅਲਬੋਕਾ, ਅਲ-ਨਫ਼ੀਰ ਤੋਂ ਅਨਾਫਿਲ, ''ਅਲ-ਸ਼ੱਬਾਬਾ'' ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੰਸਰੀ, ਅਲ-ਤਾਬਲ ਤੋਂ ਅਤਾਬਲ (ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਸ ਡਰੱਮ, ''ਅਲ-ਤਿਨਬਲ'' ਤੋਂ ਅਤੰਬਲ, ਬਾਲਬਨ, ''ਕਸਤਾਨ'' ਤੋਂ ਕਾਸਟਨੇਟ, ਅਤੇ ਸੁੰਜ ਅਲ-ਸੁਫ਼ਰ ਤੋਂ ਸੋਨਾਜਸ ਡੀ ਅਜ਼ੋਫਰ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Farmer">{{Harvard citation no brackets|Farmer|1988}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Farmer|1988}}</ref> ਅਰਬੀ [[ਰਬਾਬ]], ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੁਕੀਲੀ ਬੇਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਝੁਕਿਆ ਤਾਰ ਯੰਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਝੁਕਿਆ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਬੇਕ, ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਲਾਈਰਾ ਅਤੇ ਵਾਇਲਿਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=rabab (musical instrument) – Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/487848/rabab |access-date=17 August 2013 |publisher=Britannica.com}}</ref><ref>{{Citation |last=Encyclopædia Britannica |title=lira |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/343204/lira |year=2009 |publisher=[[Encyclopædia Britannica Online]] |access-date=20 February 2009}}</ref> ਅਰਬ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਔਡ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲਯੁਟ ਇੱਕ ਪੂਰਵਜ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ʿūd {{!}} musical instrument |url=https://www.britannica.com/art/ud |access-date=6 April 2019 |website=[[Encyclopedia Britannica]]}}</ref> [ਅਸਫਲ ਤਸਦੀਕ] ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਗਿਟਾਰ ਦੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਟਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਚਾਰ-ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਆਊਟ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੂਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਈਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book|location=Blaydon on Tyne}}</ref> ਆਧੁਨਿਕ ਗਿਟਾਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪੂਰਵਜ ਗਿਟਾਰ ਮੋਰਿਸਕਾ (ਮੂਰਿਸ਼ ਗਿਟਾਰ) ਹੈ ਜੋ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗਿਟਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸ਼ੰਕੂ ਬੋਰ ਸਾਜਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ੇਲਾਮੀ (''ਜ਼ੁਲਾਮੀ'' ਤੋਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Harvard citation no brackets|Farmer|1988|p=140}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Farmer|1988}}</ref> ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਗਾਡਾ ਬੋਗਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਰਬ ਕਾਵਿਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਯੂਰਪੀਅਨ "ਦਰਬਾਰੀ ਪਿਆਰ ਕਵਿਤਾ" ਉੱਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਈਵਰਿਸਟੇ ਲੇਵੀ-ਪ੍ਰੋਵੈਂਕਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਕੁਇਟੇਨ ਦੇ ਵਿਲੀਅਮ 9 ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਤਰਾਂ ਅਰਬੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਅੰਡੇਲੂਸੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਵਾਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਮੱਧਯੁਗੀ ਇਸਤਵਾਨ ਫਰੈਂਕ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਅਰਬੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਖਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਦੇ ਮੁੜ ਲਿਖਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਨ।<ref name="Beech1992">{{Cite journal|last=Beech|first=George T.|year=1992|title=Troubadour Contacts with Muslim Spain and Knowledge of Arabic : New Evidence Concerning William IX of Aquitaine|journal=Romania|volume=113|issue=449|pages=14–26|doi=10.3406/roma.1992.2180}}</ref> ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿ ਟ੍ਰੌਬਾਡੌਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਲੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਰਿਕਨਕੁਇਸਟਾ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ [[ਮੂਰ|ਮੂਰਿਸ਼]] ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਰਾਮੋਨ ਮੇਨੇਂਡੇਜ਼ ਪਿਡਲ ਅਤੇ [[ਇਦਰੀਸ ਸ਼ਾਹ]] ਨੇ ਜੇਤੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਾਰਜ ਟੀ. ਬੀਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜਾਈ ਹੈ ਜੋ ਵਿਲੀਅਮ ਨੇ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਬੀਚ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਲੀਅਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਅਰਬੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਸਨ।<ref name="Beech1992">{{Cite journal|last=Beech|first=George T.|year=1992|title=Troubadour Contacts with Muslim Spain and Knowledge of Arabic : New Evidence Concerning William IX of Aquitaine|journal=Romania|volume=113|issue=449|pages=14–26|doi=10.3406/roma.1992.2180}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBeech1992">Beech, George T. (1992). "Troubadour Contacts with Muslim Spain and Knowledge of Arabic : New Evidence Concerning William IX of Aquitaine". ''Romania''. '''113''' (449): <span class="nowrap">14–</span>26. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.3406/roma.1992.2180|10.3406/roma.1992.2180]].</cite></ref> ਦੂਸਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕਿ ਵਿਲੀਅਮ ਨੇ ਟ੍ਰੌਬਾਡੌਰਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਦੇ "ਗੀਤ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ"। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਰੇਜ਼ੋ ਦੀ ਸੋਲਫੇਜ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਗੁਇਡੋ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਲਾਤੀਨੀ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਰਬੀ ਮੂਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="McNaught">{{Cite journal|last=McNaught|first=W. G.|year=1893|title=The History and Uses of the Sol-fa Syllables|url=https://books.google.com/books?id=nNYPAAAAYAAJ&pg=PA35|journal=Proceedings of the Musical Association|publisher=Novello, Ewer and Co.|volume=19|pages=35–51|doi=10.1093/jrma/19.1.35|issn=0958-8442}}</ref> ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸੋਲਫੇਜ ਅੱਖਰ (do, re, mi, fa, sol, la, ti′) ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਸੰਜਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ''ਦੁਰ-ਏ-ਮੁਫਾਸਲ'' (′ ਵੱਖਰੇ ਮੋਤੀ "′ (Dal, ra, mim, fa, sad, lamʼ) ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨਿਨਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ''ਥੀਸੋਰਸ ਲਿੰਗੂਰਮ ਓਰੀਐਂਟਲਮ'' (1680) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਕੋਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਈ ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref name="Miller1973">{{Citation |last=Miller |first=Samuel D. |title=Guido d'Arezzo: Medieval Musician and Educator |date=Autumn 1973 |work=Journal of Research in Music Education |volume=21 |issue=3 |pages=239–45 |doi=10.2307/3345093 |jstor=3345093}}</ref> ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਜ ਫਾਰਮਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਕੇਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਰਬੀ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਭਜਨ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਬਰਾਬਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਨ।<ref>{{Harvard citation no brackets|Farmer|1988}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://aghaniyt.com/mb3/a-brief-history-of-arab-music/aghaniyt ਅਰਬ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ - ਵੀਡੀਓ] * [http://anas.ghrab.tn/en/histoire/ ਅਰਬੀ ਟੈਕਸਟ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226042650/http://anas.ghrab.tn/en/histoire/|date=26 December 2019}}< * [https://blogs.harvard.edu/loebmusic/2017/09/05/arabic-78-rpm-records-collection-a-newly-catalogued-treasure/ ਹਾਰਵਰਡ ਲੋਏਬ ਸੰਗੀਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਖੇ ਅਰਬੀ 78 RPM ਰਿਕਾਰਡ ਸੰਗ੍ਰਹਿ] * [http://maqamworld.com/en/index.php ਮਕਮ ਸੰਸਾਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ]] dsg1jwjfaq1q11ll3d0ywlz9a3g8zxc 0 179408 851434 729471 2026-11-04T02:30:59Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851434 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ammu Abhirami | image = Ammu Abhirami (cropped).png | caption = Ammu Abhirami in an interview promoting ''[[Asuran (2019 film)|Asuran]]'', 2019 | other_names = Ammu, Abhi | birth_name = Abhirami K | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2000|3|16}} | birth_place = [[Chennai]], [[Tamil Nadu]] | nationality = [[India]]n | occupation = [[Actress]] | years_active = 2016–present | known_for = ''[[Ratsasan]]''<br/>''[[Asuran (2019 film)|Asuran]]'' }} '''ਅਭਿਰਾਮੀ ਕੇ ਸੁੰਦਰ''' (ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 2000) ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਅੰਮੂ ਅਭਿਰਾਮੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਵਿਜੈ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜੇ]] ਦੇ ਨਾਲ 2017 ਦੀ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫ਼ਿਲਮ ''ਬੈਰਵਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ''ਰਾਤਾਸਨ'' (2018), ''ਥੰਬੀ'' (2019) ਅਤੇ ''ਅਸੁਰਨ'' (2019) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਕੋਮਾਲੀ ਸੀਜ਼ਨ 3 ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਕੂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਰਨਰ ਅੱਪ ਹੈ।'' == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਅਭਿਰਾਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਾਊਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਹੋਮ ਮੇਕਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਭਿਰਾਮੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ''ਬੈਰਵਾ'' (2017), ''ਐਨ ਅਲੋਦਾ ਸੇਰੁਪਾ ਕਾਨੋਮ'' (2017) ਅਤੇ ''ਥੀਰਨ ਅਧੀਗਰਮ ਓਂਡਰੂ'' (2017) ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=''ராட்சசனோட வெற்றிக்கு அதுதான் காரணம்..!'' - 'அம்மு' அபிராமி |url=https://cinema.vikatan.com/tamil-cinema/144418-ratsasan-fame-actress-abhirami-interview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928233451/https://cinema.vikatan.com/tamil-cinema/144418-ratsasan-fame-actress-abhirami-interview |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=Vikatan}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜੋ ''ਰਤਸਾਸਨ'' ਵਿੱਚ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਤੇਲਗੂ ਰੀਮੇਕ, ''ਰਾਕਸ਼ਸੁਦੂ'' (2019) ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਲਮਕੋਂਡਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਅਨੁਪਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=24 March 2019 |title=Ammu Abhirami To Reprise Her Original Role From Ratsasan In The Telugu Remake |url=https://silverscreen.in/news/ammu-abhirami-to-reprise-her-original-role-from-ratsasan-in-the-telugu-remake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928233457/https://silverscreen.in/news/ammu-abhirami-to-reprise-her-original-role-from-ratsasan-in-the-telugu-remake/ |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019}}</ref> ਉਹ ''ਥੁਪੱਕੀ ਮੁਨਈ'' (2018) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਜਿਸ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 December 2018 |title=Thuppakki Munai movie review: Vikram Prabhu shines as a no-nonsense cop in this largely watchable film |url=https://www.firstpost.com/entertainment/thuppakki-munai-movie-review-vikram-prabhu-shines-as-a-no-nonsense-cop-in-this-largely-watchable-film-5728851.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928233455/https://www.firstpost.com/entertainment/thuppakki-munai-movie-review-vikram-prabhu-shines-as-a-no-nonsense-cop-in-this-largely-watchable-film-5728851.html |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=Firstpost}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੇਤਰੀਮਾਰਨ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ''ਅਸੁਰਨ'' (2019) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ। ਅੰਮੂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਐਸ. ਥਾਨੂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ''ਥੁਪੱਕੀ ਮੁਨਈ'' (2018) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿਹਾਤੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਮਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Ammu Abhirrami has an update on Dhanush's Asuran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ammu-abhirrami-has-an-update-on-dhanushs-asuran/articleshow/71271131.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926215815/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ammu-abhirrami-has-an-update-on-dhanushs-asuran/articleshow/71271131.cms |archive-date=26 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 September 2019 |title=Ammu Abhirami about Dhanush and Vetrimaran's Asuran |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/ammu-abhirami-about-dhanush-and-vetrimarans-asuran.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928233448/https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/ammu-abhirami-about-dhanush-and-vetrimarans-asuran.html |archive-date=28 September 2019 |access-date=28 September 2019 |website=Behindwoods}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ammu Abhirami's next after Rakshasudu is Dhanush's Asuran! |url=https://www.in.com/entertainment/regional/ammu-abhiramis-next-after-rakshasudu-is-dhanushs-asuran-500311.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928233452/https://www.in.com/entertainment/regional/ammu-abhiramis-next-after-rakshasudu-is-dhanushs-asuran-500311.htm |archive-date=28 September 2019 |website=in.com}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === * ''ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਹਨ।'' {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ ! class="unsortable" | ਰੈਫ. |- | rowspan="3" | 2017 | ''ਬੈਰਾਵਾ'' | ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ | rowspan="2" | ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਭੂਮਿਕਾ | |- | ''ਏਨ ਅਲੋਦਾ ਸਰੂਪਾ ਕਾਨੋਮ'' | ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਦੋਸਤ | |- | ''ਤੇਰੰ ਅਧਿਗਾਰਾਮ ਓਂਦਰੁ ॥'' | ਥੇਰਨ ਦੀ ਭੈਣ | | |- | rowspan="3" |2018 | ''ਥਾਣਾ ਸਰੰਧਾ ਕੂਟਮ'' | ਅਜ਼ਗੁ ਮਾਥੀ | | |- | ''ਰਤਸਾਸਨ'' | ਅੰਮੂ | | |- | ''ਥੁਪੱਕੀ ਮੁਨਾਈ'' | ਮੰਜਲ ਨਾਇਕੀ | | |- | rowspan="3" |2019 | ''ਰਾਕਸ਼ਸੁਦੂ'' | ਸਿਰੀ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫਿਲਮ | |- | ''ਅਸੁਰਨ'' | ਮਾਰਿਅਮਲ (ਮਾਰੀ) | | |- | ''ਥੰਬੀ'' | ਜਵਾਨ ਪਾਰਵਤੀ | | |- | rowspan="1" |2020 | ''ਅਡਵੀ'' | ਵਾਲੀ | | <ref name="D">{{Cite web |last=Subramanian |first=Anupama |date=8 February 2020 |title=Adavi review: What happens when a great DOP becomes a DIR |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/080220/adavi-review-what-happens-when-a-great-dop-becomes-a-dir.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228090053/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/080220/adavi-review-what-happens-when-a-great-dop-becomes-a-dir.html |archive-date=28 December 2020 |access-date=29 December 2020 |website=Deccan Chronicle}}</ref> |- | rowspan="3" | 2021 | ''FCUK: ਪਿਤਾ ਚਿੱਟੀ ਉਮਾ ਕਾਰਤਿਕ'' | ਉਮਾ | ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ |<ref>{{Cite web |date=29 December 2020 |title=Ammu Abhirami's first look from Telugu film 'FCUK' released |url=https://www.thenewsminute.com/article/ammu-abhirami-s-first-look-telugu-film-fcuk-released-140470 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075359/https://www.thenewsminute.com/article/ammu-abhirami-s-first-look-telugu-film-fcuk-released-140470 |archive-date=15 November 2021 |access-date=20 April 2022 |website=The News Minute}}</ref> |- | ''ਨਵਰਾਸਾ'' | ਜਵਾਨ ਵਹੀਦਾ | [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|Netflix]] ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼; ਖੰਡ: ''ਇਨੀਮਾਈ'' |<ref>{{Cite web |title=Netflix's Navarasa: Tamil Cinema comes together for Mani Ratnam's 'thank you' to the industry |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/oct/28/netflixnavarasa-tamil-cinema-comes-together-for-mani-ratnams-thank-you-to-the-industry-21005.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101004914/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/oct/28/netflixnavarasa-tamil-cinema-comes-together-for-mani-ratnams-thank-you-to-the-industry-21005.html |archive-date=1 November 2020 |access-date=29 October 2020 |website=[[Cinema Express]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/mani-ratnam-netflix-anthology-navarasa-tamil-film-industry-6906505/|title=Mani Ratnam and Jayendra Panchapakesan bankroll Navarasa to support Kollywood|date=28 October 2020|work=[[The Indian Express]]|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031002225/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/mani-ratnam-netflix-anthology-navarasa-tamil-film-industry-6906505/|archive-date=31 October 2020}}</ref> |- | ''ਨਰੱਪਾ'' | ਕੰਨੰਮਾ | ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ | |- | rowspan="4" | 2022 | ''ਯਾਨੈ'' | ਸੇਲਵੀ (ਪੱਪਾ) | | |- | ''ਬੈਟਰੀ'' | ਆਸ਼ਾ | | |- | ''ਕਾਰੀ'' | ਸੇਠੂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ | | |- | ''ਰਣਸਥਲੀ'' | ਈਸ਼ਵਰੀ | ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ | |- | rowspan="6" | 2023 | ''ਠੰਡਾਤੀ'' | ਨੌਜਵਾਨ ਥੰਗਾਪੋਨੂੰ | | |- | ''ਬਾਬਾ ਕਾਲੀ ਭੇਡ'' | ਨੀਲਾ | | |- | ''ਵਨ ਮੂੰਡਰੁ॥'' | ਸਵਾਤੀ | | |- | ਕੰਨਗੀ | ਕਾਲੈ | | |- | ''ਜਿਗਿਰਿ ਦੋਸਤੁ'' | ਟੀ.ਬੀ.ਏ | | |- | ''ਸ਼ੈਤਾਨ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗੁਪਤ ਏਜੰਟ'' | ਵਿਜਯਾ | ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ | |- | 2024 | ''ਨਿਰੰਗਲ ਮੂੰਡਰੁ'' | 2024 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਲੀਜ਼ |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਪਲੇਟਫਾਰਮ ! ਨੋਟਸ |- | 2008-2009 | ਤਾਮਿਲ ਪੇਸੂ ਥੰਗਾ ਕਾਸੂ | ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ | ਮੱਕਲ ਟੀ.ਵੀ | style="background: lightgreen;" | ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਿੱਤਿਆ |- | 2008-2009 | ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ | ਲੰਗਰ | ਮੱਕਲ ਟੀ.ਵੀ | |- | 2022 | ''ਕੋਮਾਲੀ ਸੀਜ਼ਨ 3 ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਕੂ'' | ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ | ਸਟਾਰ ਵਿਜੇ | style="background:#7FFFD4;" | '''ਦੂਜਾ ਰਨਰ ਅੱਪ''' |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਕੰਪੋਜ਼ਰ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਪਲੇਟਫਾਰਮ ! ਨੋਟਸ |- | rowspan="2" | 2022 | ''ਕਰਾਕੀ'' | ਐਡੀ ਕ੍ਰਿਜ਼ | rowspan="3" | ਤਾਮਿਲ | ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ | |- | ''ਪੋਗਧੇ'' | ਸੀ. ਸੱਤਿਆ | 2 ਰਿਕਾਰਡ ਟਿਊਨ ਕਰੋ | |- | 2023 | ''ਓਨੁਮਿਲਾ ਰਾਸਥੀ'' | ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਥ ॥ | ਸੋਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੱਖਣੀ | ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਵੀਡੀਓ |} == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | 2019 | MGR - ਸਿਵਾਜੀ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ | ਅਸੁਰਨ |{{Won}} | |- | rowspan="2" | 2020 | JFW- ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਲਾ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ | ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਤਮਿਲ | rowspan="7" | ''ਅਸੁਰਨ''|| {{Won}} |<ref>{{Cite web |date=19 April 2020 |title=Jyothika, Aishwarya Rajesh, Manju Warrier and More! Here is The Complete Winners List of JFW Movie Awards 2020! |url=https://jfwonline.com/article/jyothika-aishwarya-rajesh-manju-warrier-and-more-here-is-the-complete-winners-list-of-jfw-movie-awards-2020/4/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304215820/https://jfwonline.com/article/jyothika-aishwarya-rajesh-manju-warrier-and-more-here-is-the-complete-winners-list-of-jfw-movie-awards-2020/4/ |archive-date=4 March 2022 |access-date=4 March 2022 |website=jfwonline.com}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=9103143|name=Abhirami}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 75qzyytwt2e9mxy3nl0w4h50xkn7yjt 0 179631 851270 821832 2026-11-03T14:15:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851270 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਮਿਤਾ ਬੈਜੂ | image = | caption = | birth_name = ਮਮਿਤਾ ਬੈਜੂ | birth_date = {{birth date and age|2000|06|22|df=y}} | birth_place = ਕੇਰਲ | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | alma_mater = | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰ]] | years_active = 2017–ਵਰਤਮਾਨ }} '''ਮਮਿਤਾ ਬੈਜੂ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ''ਸਰਵੋਪਰੀ ਪਾਲਕਰਨ'' ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਜਾਵਾ'' (2021) ਵਿੱਚ ਅਲਫੋਂਸਾ, ''ਖੋ-ਖੋ'' (2021) ਵਿੱਚ ਅੰਜੂ, ''ਸੁਪਰ ਸ਼ਰਨਿਆ'' (2022) ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ''ਪ੍ਰਣਯਾ ਵਿਲਾਸਮ'' (2023) ਵਿੱਚ ਗੋਪਿਕਾ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=ആന്റണി |first=സീന |date=15 January 2022 |title=അനശ്വര ശരിക്കും തേച്ചോ?: മറുപടി പറഞ്ഞ് മമിത ബൈജു; അഭിമുഖം |trans-title=Did Anaswara really ditch you?: Mamitha Baiju reacts; Interview |url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2022/01/15/interview-with-mamitha-baiju.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506103007/https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2022/01/15/interview-with-mamitha-baiju.html |archive-date=6 May 2022 |access-date=15 January 2022 |website=Manorama Online |language=ml}}</ref><ref name=".6">{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/operation-java-fame-mamitha-baiju-exclusive-interview/articleshow/83026095.cms|title='ഇതൊരു പുതിയ അനുഭവമാണ്, അതൊരുപാട് ആസ്വദിക്കുന്നുണ്ട്'; തീയേറ്ററിൽ വെച്ചുണ്ടായ സംഭവം മറക്കാനാവില്ല!; മനസ് തുറന്ന് താരസുന്ദരി!|last=MB|first=Anandha|work=Samayam|access-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506105638/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/operation-java-fame-mamitha-baiju-exclusive-interview/articleshow/83026095.cms|archive-date=6 May 2022|language=ml|trans-title=This is a new experience; Won't forget that theatre incident; Mamitha opens up}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਮਮਿਤਾ ਬੈਜੂ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਕੋਟਾਯਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਿਡੰਗੂਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Antony |first=Seena |date=16 January 2022 |title=Super Sharanya' is a milestone in my career: Mamita Baiju |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2022/01/16/super-sharanya-mamita-baiju-interview.html |access-date=6 May 2022 |website=On Manorama}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਡਾ. ਬੈਜੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਬੈਜੂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮਿਧੁਨ ਬੈਜੂ ਹੈ।<ref name=".1">{{Cite news|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/05/21/chat-with-mamitha-baiju-operation-java-actress.html|title=ഹണീബിയിൽ ആസിഫിന്റെ അനിയത്തി, ജാവയിലെ അൽഫോൻസ; ഈ പ്ലസ് ടുക്കാരി|last=ശ്രീലേഖ|first=ആർ.ബി.|date=21 May 2021|work=ManoramaOnline|access-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506100353/https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2021/05/21/chat-with-mamitha-baiju-operation-java-actress.html|archive-date=6 May 2022|language=ml|trans-title=Asif's sister in Honeybee, Alphonsa in Java; This plus two student...}}</ref> ਮਮਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੈਰੀ ਮਾਉਂਟ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਕਟਾਚੀਰਾ ਅਤੇ ਐਨਐਸਐਸ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਕਿਡੰਗੂਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਕੋਚੀ]] ਦੇ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਕਾਲਜ ਤੋਂ [[ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੀ.ਐਸਸੀ]] ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Basith |date=25 December 2021 |title=ക്രിസ്മസിന് ഫുഡാണ് മെയിൻ; മമിത ബൈജു പറയുന്നു |trans-title= |url=https://www.twentyfournews.com/2021/12/25/mamitha-baiju-interview.html |access-date=6 May 2022 |website=Twenty Four News |language=ml |archive-url=https://web.archive.org/web/20260409214702/https://www.twentyfournews.com/2021/12/25/mamitha-baiju-interview.html |archive-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |url-status=dead}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#ffc" | {{Dagger}} | ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |} * ''ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਵਿੱਚ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹੋਰ ਨੋਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।'' {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref.|Reference}} |- | rowspan="2" | 2017 | ''ਸਰ੍ਵੋਪਰਿ ਪਾਲਕਕਰਨ'' | ਰਾਜੀ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ | <ref name="Name">{{Cite web |last=രഘുനാഥ്‌ |first=രശ്മി |date=21 June 2021 |title=ഹെഡ്മിസ്ട്രസ് പറഞ്ഞു; ഇപ്പോള്‍ തന്നെ അഞ്ചാറ് നമിതയുണ്ട്, മമിത മതി |trans-title=Headmistress said; There are enough Namithas, Mamitha is fine |url=https://archives.mathrubhumi.com/movies-music/interview/mamitha-baiju-actress-interview-operation-java-kho-kho-cinema-1.5767889 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506101334/https://archives.mathrubhumi.com/movies-music/interview/mamitha-baiju-actress-interview-operation-java-kho-kho-cinema-1.5767889 |archive-date=6 May 2022 |access-date=13 December 2021 |website=Mathrubhmi |language=ml}}</ref> |- | ''ਹਨੀ ਬੀ 2: ਜਸ਼ਨ'' | ਸਿਸੀਲੀ ਥੰਬੀ ਐਂਟਨੀ | | <ref>{{Cite web |last=Joas |first=Ammu |date=25 February 2022 |title='ജനിച്ച അന്നുതന്നെ തേപ്പു കിട്ടിയ ആളാണ് ഞാൻ': മമിതയെ വിട്ടുപോകാത്ത 'തേപ്പ്': പ്രേക്ഷകരുടെ ചങ്ക്ഗേൾ |trans-title= |url=https://www.vanitha.in/celluloid/celebrity-interview/mamitha-baiju-funny-cool-chat.html |access-date=6 May 2022 |website=Vanitha |language=ml}}</ref> |- | rowspan="4" | ''2018'' | ''ਡਾਕਿਨੀ'' | ਆਰਥੀ | | <ref name=".03">{{Cite web |last=പാലക്കാപറമ്പിൽ |first=ബിന്ദു |date=1 June 2021 |title=അൽഫോൻസയും അഞ്ജുവും വഴിത്തിരിവായി |trans-title=Alphonsa and Anju were breakthroughs |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=560425 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506101828/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=560425 |archive-date=6 May 2022 |access-date=6 June 2021 |website=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref> |- | ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ'' | ਚਿਤ੍ਰਾ | | <ref>{{Cite web |last=Subramanian |first=Anupama |date=25 March 2018 |title=New technology in Krishnam to curb piracy |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/250318/new-technology-in-krishnam-to-curb-piracy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506103736/https://www.deccanchronicle.com/amp/entertainment/kollywood/250318/new-technology-in-krishnam-to-curb-piracy.html |archive-date=6 May 2022 |access-date=6 May 2022 |website=Deccan Chronicle}}</ref> |- | ''ਵਰਥਨ'' | ਸੈਂਡਰਾ | | |- | ''ਸਕੂਲ ਡਾਇਰੀ'' | ਇੰਦੂ | | <ref>{{Cite web |last=Vetticad |first=Anna M. M. |date=21 May 2018 |title=School Diary movie review: What's M.G. Sreekumar doing lending his name to this non-film? |url=https://www.firstpost.com/entertainment/school-diary-movie-review-whats-m-g-sreekumar-doing-lending-his-name-to-this-non-film-4476737.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506104305/https://www.firstpost.com/entertainment/school-diary-movie-review-whats-m-g-sreekumar-doing-lending-his-name-to-this-non-film-4476737.html |archive-date=6 May 2022 |access-date=6 May 2022 |website=First Post}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | ''ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਥਾਨਕ ਕਹਾਣੀ'' | ਦੇਵਿਕਾ | | <ref>{{Cite web |last=Shrijith |first=Sajin |date=15 January 2019 |title=Directing has been my long-cherished dream |url=https://m.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/jan/15/directing-has-been-my-long-cherished-dream-9636.amp |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506104559/https://m.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/jan/15/directing-has-been-my-long-cherished-dream-9636.amp |archive-date=6 May 2022 |access-date=6 May 2022 |website=Cinema Express}}</ref> |- | ''ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ'' | ਸੁਹਾਰਾ | | <ref name=".04">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamitha-baiju-plays-the-team-captain-in-rajisha-starrer-kho-kho/articleshow/80750243.cms|title=Mamitha Baiju plays the team captain in Rajisha-starrer 'Kho Kho'|last=Soman|first=Deepa|date=8 February 2021|work=The Times of India|access-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506100823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamitha-baiju-plays-the-team-captain-in-rajisha-starrer-kho-kho/articleshow/80750243.cms|archive-date=6 May 2022|language=en}}</ref> |- | 2020 | ''ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ'' | ਕੋਚੂਮੋਲ | | <ref>{{Cite web |last=ആനന്ദ് രാജ് |first=എസ് |date=12 January 2022 |title='സൂപ്പർ മമിത'; ഓപ്പറേഷൻ ജാവ, സൂപ്പർ ശരണ്യ എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ തിളങ്ങിയ മമിത ബൈജു സംസാരിക്കുന്നു |trans-title='Super Mamitha'; Interview with Mamitha Baiju of Operation Java and Super Sharanya fame |url=https://www.madhyamam.com/kudumbam/special-stories/mamitha-baiju-interview-908201 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506105122/https://www.madhyamam.com/kudumbam/special-stories/mamitha-baiju-interview-908201 |archive-date=6 May 2022 |access-date=12 January 2022 |website=Madhyamam |language=ml}}</ref> |- | rowspan="3" | 2021 | ''ਰੰਗ ਪਦਮ'' | ਸ਼ਾਲਿਨੀ | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | |- | ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ Java'' | ਅਲਫੋਂਸਾ | | |- | ''ਖੋ ਖੋ'' | ਅੰਜੂ | | <ref name=":0">{{Cite web |last=Sidhardha |first=Sanjith |date=11 December 2020 |title=Mamitha Baiju plays the team captain in Rajisha-starrer 'Kho Kho' |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamitha-baiju-to-play-a-kho-kho-team-captain-in-rajisha-starrer/articleshow/79678366.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506105450/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mamitha-baiju-to-play-a-kho-kho-team-captain-in-rajisha-starrer/articleshow/79678366.cms?from=mdr |archive-date=6 May 2022 |access-date=12 January 2022 |website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 | ''ਰੰਡੂ'' | ਕੁੰਜੂਮੋਲ | | <ref>{{Cite web |last=Babu |first=Ajith |date=8 January 2022 |title='Randu' movie review: A significant story of our times |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/2022/01/08/randu-movie-review-vishnu-unnikrishnan.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506113441/https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/2022/01/08/randu-movie-review-vishnu-unnikrishnan.html |archive-date=6 May 2022 |access-date=6 May 2022 |website=On Manorama}}</ref> |- | ''ਸੁਪਰ ਸ਼ਰਨਿਆ'' | ਸੋਨਾ ਥਾਮਸ | | <ref>{{Cite web |date=8 January 2022 |title='ശരണ്യ സൂപ്പർ ആണെങ്കിൽ സോന പൊളി ആണ്, അപാരമായ സ്ക്രീൻ പ്രെസൻസ്'; മമിതയ്ക്ക് കൈയ്യടി, പ്രശംസ! |trans-title=If Sharanya is superb, Sona is fabulous, What a great screen presence; Applauses to Mamitha |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-mamitha-baiju-gets-appreciate-for-her-performance-in-super-sharanya-malayalam-movie/articleshow/88774387.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506110227/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-mamitha-baiju-gets-appreciate-for-her-performance-in-super-sharanya-malayalam-movie/articleshow/88774387.cms |archive-date=6 May 2022 |access-date=6 May 2022 |website=Samayam |language=ml}}</ref> |- | rowspan="2" | 2023 | ''ਪ੍ਰਣਯਾ ਵਿਲਾਸਮ'' | ਗੋਪਿਕਾ | | <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/pranaya-vilasam-release-date-anaswara-rajan-starrer-to-hit-the-big-screens-on-this-date/articleshow/97479159.cms|title=‘Pranaya Vilasam’ release date: Anaswara Rajan starrer to hit the big screens on THIS date|work=The Times of India|access-date=11 April 2023|issn=0971-8257}}</ref> |- | ''ਰਾਮਚੰਦਰ ਬੌਸ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ'' | ਸੋਫੀਆ | | <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/nivin-paulys-film-with-haneef-adeni-titled-ramachandra-boss-and-co/article67060357.ece|title=Nivin Pauly’s film with Haneef Adeni titled ‘Ramachandra Boss and Co’|date=9 July 2023|work=The Hindu|access-date=20 July 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |-| {{TBA}} || {{Pending film|Premalu}} | ਰੀਨੂ | ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ | <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/naslen-mamitha-baijus-rom-com-titled-premalu-first-look-out/articleshow/105647639.cms?from=mdr|title=Naslen-Mamitha Baiju’s rom-com titled ‘Premalu’, first look out!|date=2023-12-01|work=The Times of India|access-date=2023-12-01|issn=0971-8257}}</ref> |-| {{TBA}} || {{Pending film|Rebel}} || {{TBA}} | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫਿਲਮ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ | <ref>{{Cite web |title=Filming of GV Prakash’s ‘Rebel’ wrapped up |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/filming-of-gv-prakashs-rebel-wrapped-up/article67374998.ece |access-date=12 November 2023 |website=The Hindu}}</ref> |} == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | 2020 | ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ''ਖੋ ਖੋ''||{{Won}} |<ref>{{Cite news|url=http://englisharchives.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/movie-1.5998393|title=Kerala Film Critics Awards: Prithviraj, Biju Menon share best actor award|date=13 September 2021|work=Mathrubhumi News|access-date=13 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506103420/http://englisharchives.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/movie-1.5998393|archive-date=6 May 2022}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm10310964}} * [https://en.msidb.org/qSearch.php?q=mamitha%20baiju Mamitha Baiju at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240205172148/https://en.msidb.org/qSearch.php?q=mamitha%20baiju |date=2024-02-05 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m0mx887yjjz5unobzbcnqlunavhbpe9 0 181633 851378 796792 2026-11-03T21:34:43Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851378 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ | native_name = | native_name_a = | native_name_r = | type = ਕਮਿਸ਼ਨ | seal = | seal_size = | seal_caption = | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = | image_size = | image_caption = | formed = 1993 | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding1 = | jurisdiction = [[ਅਸਾਮ ਸਰਕਾਰ]] | headquarters = ਗੁਹਾਟੀ-6, ਅਸਾਮ<ref name="asw ref2">{{cite web |title=GOVERNMENT OF ASSAM |url=https://socialwelfare.assam.gov.in/portlet-innerpage/women-commission |website=GOVERNMENT OF ASSAM |access-date=10 January 2022 |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324205854/https://socialwelfare.assam.gov.in/portlet-innerpage/women-commission |url-status=dead }}</ref><ref name="asw ref1">{{cite web |title=Assam State Commission for Women |url=http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Assam |website=Assam State Commission for Women |access-date=10 January 2022}}</ref> | region_code = | coordinates = | employees = | budget = | minister1_name = | minister1_pfo = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | keydocument1 = | keydocument2 = | keydocument3 = | website = {{Official website|http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Assam}} {{Official website|https://socialwelfare.assam.gov.in/portlet-innerpage/women-commission}} | footnotes = }} '''[[ਅਸਾਮ]] ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ,''' ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ|ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਗਠਿਤ, ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਸਾਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਅਰਧ-ਨਿਆਂਇਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ == ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦਰਪੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ।<ref name="scw ref1">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/india/report-why-national-and-state-women-s-commissions-are-important-and-should-be-held-accountable-2217939|title=Why National and State Women’s Commissions are important and should be held accountable|last=Rajagopalan|first=Swarna|date=30 May 2016|access-date=9 January 2022|publisher=dnaindia.com}}</ref> ਕਮਿਸ਼ਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀਃ * ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ। * ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਖਲ ਦੇ ਕੇ ਲਿੰਗ ਅਧਾਰਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ। * ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਕਰਨਾ। * ਕਮਿਸ਼ਨ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਦੇ-ਅਧਾਰਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="asw ref4">{{Cite news|url=https://nenow.in/guwahati/assam-state-commission-for-women-launches-official-website-facebook-page-twitter-handle.html|title=Assam State Commission for Women launches official website, Facebook page, Twitter handle|date=31 January 2021|access-date=10 January 2022|publisher=nenow.in}}</ref><ref name="asw ref3">{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-city/assam-state-commission-for-women-ascw-launches-website-522863|title=Assam State Commission for Women (ASCW) launches website www.sentinelassam.com/guwahati-city/assam-state-commission-for-women-ascw-launches-website-522863|date=1 February 2021|access-date=10 January 2022|publisher=sentinelassam.com}}</ref> == ਰਚਨਾ == ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ, ਇੱਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ 4 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਾਲੁਕਦਾਰ ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣਗੇ। == ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ == [[ਕੌਮੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://socialwelfare.assam.gov.in/portlet-innerpage/women-commission ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240227152948/https://socialwelfare.assam.gov.in/portlet-innerpage/women-commission |date=2024-02-27 }} * [http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Assam ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ]] 4iv7iked6yjdf30ya9k0czckx19edt3 0 183044 851508 843123 2026-11-04T09:14:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851508 wikitext text/x-wiki '''ਸਾਹਿਰਾ ਕਾਜ਼ਮੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sahira Kazmi;''' ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1950) ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੰਗੀਨ ਲੜੀ ''ਪਰਚਾਇਆਂ'' (1976) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਅਤੇ ਕਲਟ-ਕਲਾਸਿਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਲੜੀ ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'' (1987) ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ''ਨਿਜਾਤ'' (1993) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Bisma |date=2015-03-13 |title=Old but not forgotten: Top 10 Pakistani dramas to re-watch now |url=http://www.dawn.com/news/1169324 |access-date=2020-11-25 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਉਜ਼ਮਾ ਗਿਲਾਨੀ, ਰੂਹੀ ਬਾਨੋ, [[ਤਾਹਿਰਾ ਨਕਵੀ]] ਅਤੇ [[ਖਾਲਿਦਾ ਰਿਆਸਤ]] ਦੇ ਨਾਲ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2020-04-05 |title=PTV's golden age |url=http://tribune.com.pk/story/2191564/6-ptvs-golden-age |access-date=2020-11-25 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਕਾਜ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1950 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ (ਤਾਜੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਜ਼ੇਬ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/almost-too-tender/article25453799.ece|title=Why Nandita Das' 'Manto' is an important document|last=Phukan|first=Vikram|date=2018-11-09|work=The Hindu|access-date=2020-11-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ali |first=Rashid Nazir |date=27 September 2014 |title=The Kazmi Family |url=https://reviewit.pk/the-kazmi-family/ |access-date=2020-11-25 |website=Reviewit.pk |language=en-US}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 1951 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bali |first=Karan |date=2016-02-28 |title=Manto to Shyam — 'Lahore, Amritsar and Rawalpindi are all where they used to be' |url=http://www.dawn.com/news/1241165 |access-date=2020-11-25 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਸਾਹਿਰਾ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉੱਦਮੀ ਸਰਨੇਮ ਅੰਸਾਰੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਰਾ ਅੰਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਰ ਅੰਸਾਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਸਾਹਿਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web |last=editor2 |date=2016-04-12 |title=Exclusive Interview With Sahira Kazmi And Rahat Kazmi |url=https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/ |access-date=2020-11-25 |website=Home - ARY NEWS |language=en-US |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144114/https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/ |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਹਿਰਾ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ''ਕੁਰਬਤੇਨ ਔਰ ਫਾਸਲੇ'' (1974) ਸੀ, ਜੋ [[ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] ਦੇ ਨਾਵਲ ''[[ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ (ਨਾਵਲ)|ਫਾਦਰਜ਼ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ਼|ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ]] ਦੇ ਨਾਵਲ ''[[ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ|<nowiki/>'ਦਿ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਏ ਲੇਡੀ' '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ''ਪਰਚਾਇਯਾਨ'' (1976), ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਹੋਰ ਲੜੀ ''ਤੀਸਰਾ ਕਿਨਾਰਾ'' ( 1980)।<ref name="en.dailypakistan.com.pk">{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Classic TV serials Dhoop Kinare, Taanhaiyaan to be aired in Saudi Arabia |url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/classic-tv-serials-dhoop-kinare-taanhaiyaan-to-be-aired-in-saudi-arabia/ |access-date=2020-11-25 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}</ref> ਸਾਹਿਰਾ ''ਪਰਚਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ,'' ਅਤੇ ''ਤੀਸਰਾ ਕਿਨਾਰਾ'' ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Special Report, NOS, The News International |url=https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/spr.htm |access-date=2020-11-25 |website=jang.com.pk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jangnews |date= |title=Sahira and Rahat Kazmi |url=https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/instep/mainarticle.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210132405/https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/instep/mainarticle.asp |archive-date=2020-12-10 |access-date= |website= |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-09-09 |title=I took retakes just to hug Rahat Kazmi, says Iffat Omar |url=https://www.24newshd.tv/09-Sep-2020/i-took-retakes-just-to-hug-rahat-kazmi-says-iffat-omar |access-date=2020-11-25 |website=24 News HD |language=en |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207030654/https://www.24newshd.tv/09-Sep-2020/i-took-retakes-just-to-hug-rahat-kazmi-says-iffat-omar |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਰਾ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੜੀਵਾਰ ''ਹਵਾ ਕੇ ਨਾਮ ਦੀ'' ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਮੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਹਿਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰਾਚੀ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Shoaib |date=2017-07-03 |title=Today's dramas don't depict the society we belong to, says Amjad Islam Amjad |url=https://images.dawn.com/news/1177926 |access-date=2020-11-25 |website=Images |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web |last=Alavi |first=Omair |date=2020-04-07 |title=Pakistani Dramas On Youtube To Make Your Isolation More Bearable! |url=https://www.edition.pk/news/1015365 |access-date=2020-11-25 |website=Edition.pk |language=en |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207190946/https://www.edition.pk/news/1015365 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-05-22 |title=Pakistani dramas that once appealed to every group have now glued themselves to feminist issues only |url=https://nation.com.pk/22-May-2017/pakistani-dramas-that-once-appealed-to-every-age-group-have-now-glued-themselves-to-feminist-issues-only |access-date=2020-11-25 |website=The Nation |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਰਾਮੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਤਪੀਸ਼'', ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'', ''ਖਲੀਜ'', ''ਆਹਤ'', ''ਹਵਾ ਕੀ ਬੇਟੀ'', ''ਨਿਜਾਤ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ੈਬੁਨਿਸਾ'', ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'' (1987), ਹਸੀਨਾ ਮੋਇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮਰੀਨਾ ਖਾਨ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title="I was the kind of girl that I portrayed in most of my plays." {{!}} Instep {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562854-girl-portrayed-plays-interview-haseena-moin |access-date=2020-11-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Meenakshi Sinha |date=Jan 3, 2010 |title=Dhoop Kinare, Tanhaiyaan still remembered fondly - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/Dhoop-Kinare-Tanhaiyaan-still-remembered-fondly/articleshow/5406009.cms |access-date=2020-11-25 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਡਰਾਮਾ ਸਾਹਿਰਾ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Must watch 10 Pakistani dramas of the yesteryear! |url=https://www.thenews.com.pk/latest/420224-10-blockbuster-pakistani-dramas |access-date=2020-11-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-04-24 |title=Our Remake Of The Classic Drama "Dhoop Kinare" |url=https://niche.com.pk/our-remake-of-the-classic-drama-dhoop-kinare/ |access-date=2020-11-25 |website=Niche |language=en-US}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਲੜੀ ਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-08-07 |title=In Conversation with Marina Khan |url=https://www.thefridaytimes.com/in-conversation-with-marina-khan/ |access-date=2020-11-25 |website=The Friday Times |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 February 2020 |title=Sajid Hassan reveals he was never paid for Dhoop Kinare {{!}} SAMAA |url=https://www.samaa.tv/entertainment/2020/02/sajid-hassan-reveals-he-was-never-paid-for-dhoop-kinare/ |access-date=2020-11-25 |website=Samaa TV |language=en-US}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਖੇਡਣ ਲਈ, ਲੜੀ ਦਾ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Classic Pakistani drama 'Dhoop Kinare' ready to air in Saudi Arabia |url=https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/ |access-date=2020-11-25 |website=News Box |language=en-US |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207134954/https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/ |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਕਦਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-06-25 |title=Dhoop Kinare to air in Saudi Arabia with Arabic dubbing |url=https://www.somethinghaute.com/dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-with-arabic-dubbing/ |access-date=2020-11-25 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=2020-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208070821/https://www.somethinghaute.com/dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-with-arabic-dubbing/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Popular PTV drama Dhoop Kinare to air in Saudi Arabia |url=https://www.geo.tv/latest/233056-popular-ptv-drama-dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia |access-date=2020-11-25 |website=www.geo.tv |language=en-US}}</ref> ਫੈਡਰਲ ਸੂਚਨਾ ਮੰਤਰੀ ਫਵਾਦ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਿੰਗਡਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰੇਗਾ।<ref>{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Zoya Nasir shares a fun fact as 'Dhoop Kinare' heads to Saudi Arabia |url=https://arynews.tv/en/zoya-nasir-fun-fact-dhoop-kinare/ |access-date=2020-11-25 |website=ARY NEWS |language=en-US |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209101129/https://arynews.tv/en/zoya-nasir-fun-fact-dhoop-kinare/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ali |first=Arshad |date=2019-04-05 |title=Classic Pakistani play, Dhoop Kinare, to on air in Saudi Arabia |url=https://khybernews.tv/classic-pakistani-play-dhoop-kinaray-to-on-air-in-saudi-arabia/ |access-date=2020-11-25 |website=Khyber News -Official Website |language=en-US}}</ref> ਅਰਬ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਸਾਊਦੀ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਲਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਬਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ, ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-07-19 |title=Nothing lost in translation: Two more Pakistani serials to enthrall Saudi Arabia |url=https://arab.news/499zp |access-date=2020-11-25 |website=Arab News PK |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-25 |title=Arabic version of 'Dhoop Kinare' ready for airing in Saudi Arabia |url=http://tribune.com.pk/story/2250047/arabic-version-dhoop-kinare-ready-airing-saudi-arabia |access-date=2020-11-25 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ਸਾਹਿਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਟਕ ''ਤਪਸ਼'' ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ''ਆਹਤ'', ''ਨਿਜਾਤ'', ''ਹਵਾ ਕੀ ਬੇਟੀ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ੈਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੇ'' ਗਰੀਬੀ, ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Events in Lahore: TOWN TALK {{!}} Shehr {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/573196-town-talk |access-date=2020-11-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209063816/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/573196-town-talk |url-status=dead }}</ref> 1993 ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ''<nowiki/>'ਤੁਮ ਸੇ ਕਹਿਣਾ ਥਾ''' ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹੋ'' ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇੱਕ ਨਾਟਕ।<ref>{{Cite web |date=2010-10-18 |title='The actor woke up and realised she never wanted to act' |url=http://tribune.com.pk/story/64217/the-actor-woke-up-and-realised-she-never-wanted-to-act |access-date=2020-11-25 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ਸਾਹਿਰਾ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਰੋਜ਼ੀ'' ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਮੂਈਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਮੋਈਨ ਅਖ਼ਤਰ]] ਅਤੇ ''ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਸਾਲ ਕਾ'', ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ [[ਅਤੀਕਾ ਓਧੋ|ਅਤੀਕਾ ਓਢੋ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਕੈਸੇ ਕਹੂੰ ਦਾ'' ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਮਰੀਨਾ ਖ਼ਾਨ|ਮਰੀਨਾ ਖਾਨ]] ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Where is Marrina Khan? - Dr. Dushka H. Saiyid - Youlin Magazine |url=https://www.youlinmagazine.com/article/where-is-marrina-khan/MzE2 |access-date=2020-11-25 |website=www.youlinmagazine.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-11-17 |title=Eleven ignored dramas of Marina Khan |url=https://nation.com.pk/17-Nov-2017/eleven-ignored-dramas-of-marina-khan |access-date=2020-11-25 |website=The Nation |language=en}}</ref> ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ "ਦੇਖਾ ਨਾ ਥਾ ਕਭੀ ਹਮ ਨਾ ਇਹ ਸਮਾਨ" ਗੀਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਇਕ ਆਲਮਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕ [[ਐਲਨ ਫ਼ਕੀਰ|ਐਲਨ ਫਕੀਰ]] ਅਤੇ ਪੌਪ ਸਟਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਸ਼ੇਹਕੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਇੱਕ ਗੀਤ "ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਜੋ ਭੀ ਡੂਬ ਗਿਆ" ਵੀ ਲਿਆਇਆ। ਗੀਤ ਵਿੱਚ [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Dawnnews |date=8 March 2017 |title=Sahira Kazmi |url=https://aurora.dawn.com/news/1141859 |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਕਈ ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Once Upon A Time... |url=https://newslinemagazine.com/magazine/once-upon-a-time/ |access-date=2020-11-25 |website=Newsline |language=en |archive-date=2024-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123035303/https://newslinemagazine.com/magazine/once-upon-a-time/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ali Kazmi shooting with 'Game of Thrones' director {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2016/05/08/ali-kazmi-shooting-with-game-of-thrones-director/ |access-date=2020-11-25 |website=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਸਾਹਿਰਾ ਕਾਜ਼ਮੀ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਿਦਾ ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਲੀ ਕਾਜ਼ਮੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Most Talented Pakistani Drama Actor Siblings Nida Kazmi And Ali Kazmi's Latest Pictures With Their Families |url=https://www.healthfasiondesk.com/most-talented-pakistani-drama-actor-siblings-nida-kazmi-and-ali-kazmis-latest-pictures-with-their-families/ |access-date=2020-11-25 |website=Health Fashion |language=en-US |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207032954/https://www.healthfasiondesk.com/most-talented-pakistani-drama-actor-siblings-nida-kazmi-and-ali-kazmis-latest-pictures-with-their-families/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-11-20 |title=Rahat Kazmi had a proud moment that moved Ali Kazmi to tears. |url=https://www.fuchsiamagazine.com/2016/11/20/rahat-kazmi-ali-kazmi-the-dreamer-who-didnt-just-dream-part-2/ |access-date=2020-11-25 |website=FUCHSIA |language=en-US |archive-date=2020-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208115800/https://www.fuchsiamagazine.com/2016/11/20/rahat-kazmi-ali-kazmi-the-dreamer-who-didnt-just-dream-part-2/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Sahira Kazmi Archives |url=https://www.arydigital.tv/videos/tag/sahira-kazmi/ |access-date=2020-11-25 |website=Watch Latest Episodes of ARY Digital |language=en-US |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206163027/https://www.arydigital.tv/videos/tag/sahira-kazmi/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="LadiesForumPublications">{{Cite book|title=Women's Year Book of Pakistan - Volume 4|publisher=Ladies Forum Publications|page=258}}</ref> * 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 1982 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 1984 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 1986 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 1988 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'' ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite journal|date=2000|title=نگار ایوارڈز سال 1988|journal=[[Nigar (magazine)| Nigar Weekly]]|language=ur|volume=Golden Jubilee Number|page=297}}</ref> * 1990 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ''ਹਵਾ ਕੀ ਬੇਟੀ'' ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite journal|date=2000|title=نگار ایوارڈز برائے سال 1990|journal=[[Nigar (magazine)| Nigar Weekly]]|language=ur|volume=Golden Jubilee Number|page=297}}</ref> * 2012 ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਰਾ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਤਨਾਂ ਲਈ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ === * ''ਖਲੀਜ'' (1986) * ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'' (1987)<ref>{{Cite web |title=Dhoop Kinaray {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/tag/dhoop-kinaray/ |access-date=2020-11-25 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=NewsBytes |title=Classic Pakistani play, Dhoop Kinare, to air in Saudi Arabia this June |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/453789-classic-pakistani-play-dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-this-june |access-date=2020-11-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> * ''ਤਾਪਿਸ਼'' (1989) * ''ਹਵਾ ਕੀ ਬੇਟੀ'' (1990)<ref>{{Cite web |last=Web Desk |date=2020-08-13 |title=Our content was once glorious |url=https://thefinancialdaily.com/our-content-was-once-glorious/ |access-date=2020-11-25 |website=The Financial Daily |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207084410/https://thefinancialdaily.com/our-content-was-once-glorious/ |archive-date=2020-12-07 |url-status=dead}}</ref> * ''ਆਹਤ'' (1991) * ''ਨਿਜਾਤ'' (1993) * ''ਰੋਜ਼ੀ'' (1993—ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ) * ''ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕੈ ਸਾਲ ਕਾ'' (1995) * ''ਤੁਮ ਸੇ ਕਹਿਣਾ ਥਾ'' (1995) * ''ਕੈਸੇ ਕਹੂੰ'' (1999) * ''ਜ਼ੈਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ'' (2000) == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|3893250}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] 5w1te2wlbj6fj28nl78y05uxcl42lsu 0 183172 851521 761536 2026-11-04T11:49:48Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851521 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਨਾ ਆਸਿਫ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aina Asif;''' ਜਨਮ 01 ਸਤੰਬਰ 2009) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਰਦੂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਇਨਾ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ''ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ''ਹਮ ਤੁਮ'' (2022) ਵਿੱਚ ਮਲੀਹਾ, ''ਪਿੰਜਰਾ'' (2022) ਵਿੱਚ ਅਬੀਰ, ''ਬੇਬੀ ਬਾਜੀ'' (2023) ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ''ਮਯੀ ਰੀ'' (2023) ਵਿੱਚ ਕੁਰਰਤ-ਉਲ-ਆਈਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।<ref name="DawnImages">{{Cite web |last= |date=14 July 2023 |title=Upcoming drama Mayi Ri breaks free from conventions and targets child marriage |url=https://images.dawn.com/news/1191925 |access-date=2023-07-30 |website=Images |publisher=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓ ''ਏ ਐਚ ਫਿਲਮਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਇਟਰਨਲ ਸੇਰੇਨੇਡ" ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਇਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ, ਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਮੇਮਨ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Aina Asif reveals she belongs to the Kutchi Memon community {{!}} Dialogue Pakistan |url=https://www.dialoguepakistan.com/en/life-style/aina-asif-reveals-she-belongs-to-the-kutchi-memon-community |access-date=2024-01-14 |website=DialoguePakistan |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਸਿਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2021 ਵਿੱਚ ਅੰਜੁਮ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਦੀ ''ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ,'' ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਮਾਇਆ ਅਲੀ]] ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name="pen">{{Cite web |date=26 April 2022 |title='Adam Sultan will never be forgotten': Aina Asif pens note for her 'favourite soldier' Ahad Raza Mir |url=https://images.dawn.com/news/1189995 |access-date=28 July 2023 |website=Images |publisher=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਸਪੈਸ਼ਲ ''ਹਮ ਤੁਮ'' ਵਿੱਚ ਅਹਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ ਅਤੇ ਜੁਨੈਦ ਖਾਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੋਮਬੋਇਸ਼ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Batool |first=Maisooma |date=6 April 2022 |title=Hum Tum Kicks Off With Great Promise And Progressive Characters |url=https://galaxylollywood.com/2022/04/06/hum-tum-kicks-off-with-great-promise-and-progressive-characters/ |access-date=2023-07-30 |website=Galaxy Lollywood |archive-date=2023-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728080910/https://galaxylollywood.com/2022/04/06/hum-tum-kicks-off-with-great-promise-and-progressive-characters/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ [[ਅਸਮਾ ਨਬੀਲ]] ਦੇ ''ਪਿੰਜਰਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਅਤੇ ਚਲਾਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ [[ਹਦੀਕ਼ਾ ਕਿਆਨੀ|ਹਦੀਕਾ ਕੀਨੀ]] ਅਤੇ ਓਮੇਰ ਰਾਣਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Chughtai |first=Izma Azeem |date=15 October 2022 |title=From 'Pinjra' to 'Jannat Se Agaye': 5 TV dramas for the fall |url=https://tribune.com.pk/story/2381698/from-pinjra-to-jannat-se-agaye-5-tv-dramas-for-the-fall |access-date=2023-07-30 |website=[[The Express Tribune]]}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Pinjra Review |url=https://magtheweekly.com/detail/16746-pinjra |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129193300/https://magtheweekly.com/detail/16746-pinjra |archive-date=29 November 2022 |access-date=2023-07-30 |website=Magazine - The Weekly}}</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸੇਜਾ ਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਬੇਬੀ ਬਾਜੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਮੀਨਾ ਅਹਿਮਦ]], ਮੁਨੱਵਰ ਸਈਦ, ਸਈਦ ਤੂਬਾ ਅਨਵਰ ਅਤੇ [[ਜਾਵੇਰੀਆ ਸਾਊਦ|ਜਵੇਰੀਆ ਸਾਊਦ]] ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/1101518/the-story-of-baby-baji-is-a-bit-hard-to-comprehend/|title=The story of 'Baby Baji' is a bit hard to comprehend|last=Khan|first=Bushra Zafar|date=8 June 2023|work=The Daily Times|access-date=2023-07-30}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਫ਼ਹਦ ਮੁਸਤਫ਼ਾ|ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] ਦੀ ''ਮੇਈ ਰੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬਾਲ ਵਿਆਹ|ਬਾਲ ਦੁਲਹਨ]] ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|13628999}} * {{Instagram|ainaasifofficial}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2008]] ne91hpxecn3ytrdgyodmyil61w7fnyl 0 183798 851423 759698 2026-11-04T01:06:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851423 wikitext text/x-wiki '''ਲੀਜ਼ਾ ਬੇਰੀ ''' (ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ, 1979) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਤੇ ਦ ਕਲੋਨੀ, ਨੌਰਥਪੋਲਃ ਓਪਨ ਫਾਰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ, ਕੰਬੈਟ ਹਸਪਤਾਲ, ਬੈਡ ਬਲੱਡ, ਸ਼ੈਡੋਹੰਟਰਸ: ਦ ਮੋਰਟਲ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ, 19-2 ਅਤੇ ਸੁਪਰਨੈਚੁਰਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। (ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ, 1979) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ' ਤੇ ਦਿ ''ਕਲੋਨੀ'', ਨੌਰਥਪੋਲਃ ਓਪਨ ਫਾਰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ, ਕੰਬੈਟ ਹਸਪਤਾਲ, ਬੈਡ ਬਲੱਡ, ਸ਼ੈਡੋਹੰਟਰਸਃ ਦਿ ਮੋਰਟਲ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਸ, ਅਤੇ ਸੁਪਰਨੈਚੁਰਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬੇਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਚਮੰਡ ਹਿੱਲ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="say">{{Cite web |date=2012 |title=SayWhatNews Lisa Berry |url=http://www.saywhatnews.com/Lisa_Berry.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805140925/http://www.saywhatnews.com/Lisa_Berry.html |archive-date=2020-08-05 |publisher=saywhatnews.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਰੈਂਡੋਲਫ ਅਕੈਡਮੀ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, 2004 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਕੇ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref name="alumni">{{Cite web |date=2020 |title=Alumni of the month - Lisa Berry - Class of 2004 |url=https://www.randolphcollege.ca/alumni-1/lisa-berry |publisher=randolphcollege.ca}}</ref><ref name="arts">{{Cite web |date=2012 |title=Interview with Lisa Berry and Dion Johnstone |url=https://www.theartsguild.com/2012/07/30/interview-with-lisa-berry-dion-johnstone/ |publisher=theartsguild.com}}</ref>ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮੇਕ-ਅੱਪ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="nbc">{{Cite web |date=2018 |title=Actress Lisa Berry talks success of Supernatural |url=https://www.nbc15.com/content/news/Lisa-Berry-Interview-501680881.html |publisher=nbc15.com}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 2012 ਵਿੱਚ, ਬੇਰੀ ਨੇ ਸਾਇੰਸ-ਫਾਈ ਥ੍ਰਿਲਰ ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨਿਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨਿਸਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੇ 2012 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀ''ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ''. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼.) ਵਿੱਚ "ਬੈਸਟ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਸਟ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ" ਜਿੱਤੀ।<ref name="antiviral">{{Cite web |date=2012 |title=Antiviral Directed by Brandon Cronenberg |url=https://www.shudder.com/movies/watch/antiviral/7872d2ae39d2864c |publisher=shudder.com}}</ref><ref name="aff">{{Cite web |date=2012 |title=Antiviral |url=https://www.filmaffinity.com/us/film684326.html |publisher=filmaffinity.com}}</ref>ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ, ਲੀਜ਼ਾ ਬੇਰੀ ਨੇ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਫਿਲਮ ਦ ''ਕਲੋਨੀ'' ਵਿੱਚ ਲਾਰੈਂਸ ਫਿਸ਼ਬਰਨ ਅਤੇ ਬਿਲ ਪੈਕਸਟਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="colony">{{Cite web |date=2013 |title=The Colony |url=https://www.radiotimes.com/film/crsr9v/the-colony/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160907232935/https://www.radiotimes.com/film/crsr9v/the-colony/ |archive-date=2016-09-07 |publisher=radiotimes.com}}</ref><ref name="flix">{{Cite web |date=2013 |title=Film Profile: The Colony |url=https://nextfilm.uk/film/The_Colony_2013 |publisher=nextfilm.uk |access-date=2024-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329190507/https://nextfilm.uk/film/The_Colony_2013 |archive-date=2024-03-29 |url-status=dead}}</ref> ਬੇਰੀ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ 2011 ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਡ਼ੀਵਾਰ ਕੰਬੈਟ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਪਾਮ ਐਵਰਵੁੱਡ, ਆਰ ਐਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ 2015 ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੋ ਸਟ੍ਰੇਂਜਰ ਥਾਨ ਲਵ, ਅਤੇ ਨੌਰਥਪੋਲਃ ਓਪਨ ਫਾਰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="wing">{{Cite web |date=2020 |title=Lisa Berry loves her Sci-fi |url=https://www.wingmanmagazine.com/lisa-berry-interview/ |publisher=wingmanmagazine.com}}</ref><ref name="No">{{Cite web |date=2015 |title=No Stranger Than Love Trailor |url=https://www.movie-list.com/trailers/nostrangerthanlove |publisher=movie-list.com |access-date=2024-03-29 |archive-date=2024-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329190507/https://www.movie-list.com/trailers/nostrangerthanlove |url-status=dead }}</ref><ref name="NP2">{{Cite web |date=2015 |title=North Pole 2: Open For Christmas |url=https://digiguide.tv/programme/Film/Northpole-2-Open-for-Christmas/1221453/ |publisher=digiguide.tv}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਬੇਰੀ ''ਸਲੈਸ਼ਰ'' ਦੇ ਅੱਠ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਟੈਕਟਿਵ ਰੌਬਰਟਾ ਹੈਨਸਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2015-2020 ਤੋਂ, ਬੇਰੀ ਦੀ ਬਿਲੀ ਦ ਰੀਪਰ (ਅਤੇ ਮੌਤ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੇਨਸਨ ਐਕਲੇਸ ਅਤੇ ਜੈਰੇਡ ਪੈਡਲੇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਪਰਨੈਚੁਰਲ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।<ref name="nerd">{{Cite web |date=2018 |title=Interview: Part One with Lisa Berry on 'Supernatural' and Convention Life |url=https://www.nerdsandbeyond.com/2018/06/18/interview-part-one-with-lisa-berry-on-supernatural-and-convention-life/ |publisher=nerdsandbeyond.com}}</ref> ਬੇਰੀ ਨਿਨਟੈਂਡੋ ਵਾਈ, ਵਾਲਮਾਰਟ ਅਤੇ ਕਵੇਕਰ ਓਟਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name="wing"/> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == * ਟ੍ਰੇਲਬਲੇਜ਼ਰ ਅਵਾਰਡ, ਰੀਲ ਵਰਲਡ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਬੈਸਟ ਐਨਸੈਬਲ ਡੋਰਾ ਮਾਵੋਰ ਮੂਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ 'ਟੂ ਕਿਲ ਏ ਮੌਕਿੰਗਬਰਡ' ਦੇ ਯੰਗ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਲਈ। * ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ। * ਬੇਰੀ ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕਾਸਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 2012 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ "ਬੈਸਟ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਸਟ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ" ਜਿੱਤੀ ਸੀ। * ਆਰਸੀਪੀਏ ਐਲੂਮਨੀ ਆਫ਼ ਡਿਸਟਿੰਕਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ 2017 == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] eg100f0q0f2flilkrezouw1dfeqqeqb 0 184228 851522 806388 2026-11-04T11:52:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851522 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | honorific_prefix = | name = ਸੇਸੀਲੀਆ ਕਨਸੇਪਸੀਓਨ ਅਲਵਾਰੇਜ਼ | honorific_suffix = | image = <!-- just the pagename, without the File:/Image: prefix or [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|1950|04|15|mf=yes}} | birth_place = ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | nationality = American | education = | alma_mater = | known_for = | notable_works = | style = | movement = | spouse = | awards = <!-- {{awd|award|year|title|role|name}} (optional) --> | elected = | patrons = | memorials = | website = {{URL|http://www.ceciliaalvarez.com/}} | module = | native_name = | native_name_lang = }} '''ਸੇਸੀਲੀਆ ਅਲਵਾਰੇਜ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Cecilia Alvarez;''' ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1950) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਚਿਕਾਨਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਤੇ [[ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ [[ਨਾਰੀਵਾਦ]], ਗਰੀਬੀ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇਲ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Daughters of Immigration: Cecilia Alvarez, Tatiana Garmendia, and Blanca Santander {{!}} M. Rosetta Hunter Art Gallery |url=https://artgallery.seattlecentral.edu/daughters-of-immigration |access-date=2020-03-31 |website=artgallery.seattlecentral.edu}}</ref> ਅਲਵੇਰੇਜ਼ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ''ਲਾਸ ਕੁਆਟਸ ਡਿਏਗੋ ਨੂੰ'' ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Winter/Spring 2001: ''So to Speak'' |url=http://www.gmu.edu/org/sts/winterspring2001.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20050313230932/http://www.gmu.edu/org/sts/winterspring2001.htm |archive-date=March 13, 2005}}</ref> ਅਲਵਾਰੇਜ਼ ਨੇ ਰਿਗੋਬਰਟੋ ਗੋਂਜ਼ਾਲੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ [[ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ|ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ]] ''ਐਂਟੋਨੀਓਜ਼ ਕਾਰਡ ਨੂੰ'' ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/antonioscard00gonz|title=Antonio's Card / La Tarjeta de Antonio|last=González|first=Rigoberto|publisher=CBP|others=illustrated by Cecilia Alvarez|year=2005|isbn=978-0-89239-204-9|url-access=registration}}</ref> ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਮੈਕਸੀਕਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ,<ref name=":6">{{Cite web |last=Puga |first=Kristina |date=2012-05-22 |title="Faces" tell a story at The Mexican Museum |url=https://nbclatino.com/2012/05/22/faces-tell-a-story-at-the-mexican-museum/ |access-date=2020-03-31 |website=NBC Latino |language=en |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612233001/http://nbclatino.com/2012/05/22/faces-tell-a-story-at-the-mexican-museum/ |url-status=dead }}</ref> ਸੀਏਟਲ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਕੈਸਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":3">{{Cite web |date=2004 |title=Cecilia Alvarez {{!}} Complete Resume |url=http://chicanolatino.evergreen.edu/artists/cecilia_alvarez/resume.php |access-date=March 23, 2015 |website=Evergreen State College Library |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402124128/http://chicanolatino.evergreen.edu/artists/cecilia_alvarez/resume.php |url-status=dead }}</ref> == ਕਲਾ == ਅਲਵਾਰੇਜ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਵੱਡੀ ਜਨਤਕ ਕਲਾਕਾਰੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":4">{{Cite web |title=Chicana Artist : Cecilia Alvarez |url=http://www.ceciliaalvarez.com/ |access-date=2017-03-31 |website=www.ceciliaalvarez.com |language=en}}</ref> ਅਲਵਾਰੇਜ਼ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Freese|first=Lauren M.|date=2013|title=Frida Kahlo and Chicana Self-Portraiture: Maya Gonzalez, Yreina D. Cervantez, and Cecilia Alvarez|url=https://iro.uiowa.edu/esploro/outputs/graduate/Frida-Kahlo-and-Chicana-self-portraiture-Maya/9983776900802771|journal=Theses and Dissertations|publisher=University of Iowa|doi=10.17077/etd.iw6kmyzl|access-date=March 18, 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਅਧਿਕਾਰ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਅਲਵਾਰੇਜ਼ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_62IjQ-XQScC&q=alvarez+chicano+art&pg=PA42|title=Latinas in the United States: A Historical Encyclopedia|publisher=Indiana University Press|year=2007|isbn=978-0-253-11169-2|editor-last=Ruiz|editor-first=Vicki L.|pages=42–43|access-date=March 6, 2016}}</ref> ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਵੈਤ ਅਤੇ ਚਿਕਾਨਾ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਚੁਟਕਲੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਸੰਗੀਤ, ਟਾਇਲ ਲਗਾਉਣਾ, ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।"<ref>{{Cite web |title=Latina/o Art: Gender in Art |url=http://www.umich.edu/~ac213/student_projects06/hataumcd/ |access-date=March 5, 2016 |website=www.umich.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229230020/http://www.umich.edu/~ac213/student_projects06/hataumcd/ |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 29, 2016 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਵਰਤੀ ਵਰਤੋਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name=":5">{{Cite web |last=Puga |first=Kristina |date=May 22, 2012 |title="Faces" tell a story at The Mexican Museum |url=http://nbclatino.com/2012/05/22/faces-tell-a-story-at-the-mexican-museum/ |access-date=March 5, 2016 |website=NBC Latino |archive-date=ਜੁਲਾਈ 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150727085557/http://nbclatino.com/2012/05/22/faces-tell-a-story-at-the-mexican-museum/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Chicano & Latino Artists of the Pacific Northwest at Evergreen {{!}} Home |url=http://archives.evergreen.edu/chicanolatino/home.php |access-date=2020-10-10 |website=archives.evergreen.edu}}</ref> == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ == * ''ਲਾਸ ਕੁਆਟਸ ਡਿਏਗੋ'', 1979 * ''ਲਾ ਟਾਇਰਾ ਸਾਂਤਾ'', 1983 * ''ਸੀ ਤੇ ਪੁਏਡੇ ਪਾਸਰ ਏ ਟੀ'', 1992 == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] fno1ku0p78k2q2qp6h2zkjf37rqa8o9 0 184488 851300 838242 2026-11-03T15:57:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851300 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Maria Memon;''' {{lang-ur|{{Nastaliq|ماریہ میمن}}}}) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਿਊਜ਼ਕਾਸਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਆਰਵਾਈ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="JP">[http://www.journalismpakistan.com/ary-news-presenter-maria-memon-contracts-coronavirus ARY News presenter Maria Memon contracts coronavirus]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Journalism Pakistan website, Published 31 May 2020, Retrieved 15 December 2020</ref> ਨਿਊਜ਼ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਹਮਦਰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣੀ, ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ARY ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਬਿਊਰੋ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।<ref name="hip">{{Cite web |date=4 November 2015 |title=Before joining the media, Maria Memon and her journey to News @3 |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1148257 |access-date=15 December 2020 |website=Hip In Pakistan website |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105065242/https://www.hipinpakistan.com/news/1148257 |url-status=dead }}</ref> ਮਾਰੀਆ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ [[ਨਜਮ ਸੇਠੀ]] ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਸ਼ੋਅ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਫੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Newsline">{{Cite journal|last=Nazia Bilal|date=January 2014|title=Profile: Maria Memon|url=https://newslinemagazine.com/magazine/profile-maria-memon/|journal=Newsline (Monthly Magazine)|access-date=15 December 2020|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129201717/https://newslinemagazine.com/magazine/profile-maria-memon/|url-status=dead}}</ref> ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਹਸਨ ਨਿਸਾਰ ਅਤੇ ਸੋਹੇਲ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ''ਮੇਰੈ ਮੁਤਾਬੀਕ'' ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 2015 ਤੱਕ ਜੀਓ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਨੇ ਵੀ 2015 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ-ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਨਵੇਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਚੈਨਲ ਬੋਲ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੱਡ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਏਆਰਵਾਈ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ। ਉਸਨੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ''ਟਿਕ ਟੋਕ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ [[ਲੌਲੀਵੁੱਡ|ਲਾਲੀਵੁੱਡ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਅਹਿਸਨ ਖਾਨ|ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੋਹੀਉਦੀਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ਟਿਕ ਟੌਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੌਇਸ-ਓਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1398079|title=Movie review: Tick Tock|last=Sana Malik|date=31 March 2018|work=Dawn (newspaper)|access-date=15 December 2020}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mahnoor M. Farooqui|date=April 2018|title=All in Good Time|url=https://newslinemagazine.com/magazine/all-in-good-time/|journal=Newsline (Monthly Magazine)|access-date=15 December 2020|archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918125028/https://newslinemagazine.com/magazine/all-in-good-time/|url-status=dead}}</ref> ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਐਂਕਰ/ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਫਰਕ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਭਖਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ CNN ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ GEO TV ਦੁਆਰਾ 2011 ਵਿੱਚ [[ਅਟਲਾਂਟਾ]], ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗਰੀਬ ਬਿਮਾਰ ਬੱਚਿਆਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸਵਾਤ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਕੇਪੀਕੇ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈਡੀਪੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਵਾਤ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਦਾਤਾ ਦਰਬਾਰ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਲਾਹੌਰ ਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਲਾਈਵ ਇਨਫੀਲਡ ਬੁਲੇਟਿਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਹਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ 'ਜੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਘੰਟੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀਕੈਂਡ ਦੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>[https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Maria-Memon/754 Maria Memon on Pride Of Pakistan website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240227230938/https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Maria-Memon/754 |date=2024-02-27 }} Retrieved 15 December 2020</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] c6klqtgw9lw04zyu6so9j6eeon12m6t 0 184935 851360 845114 2026-11-03T19:59:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851360 wikitext text/x-wiki '''ਰਫੀਆ ਓਬੈਦ ਘੁਬਾਸ਼''' ਇੱਕ ਦੁਬਈ ਦੇ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ ਜੋ ਅਰਬ ਨੈਟਵਰਕ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਰਬ ਖਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dr. Rafia Ghubash |url=https://www.globalthinkersforum.org/people/dr-rafia-ghubash/ |access-date=30 October 2021 |website=globalthinkersforum.org |publisher=Global Thinkers Forum i}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਘੁਬਾਸ਼ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ, ਯੂਏਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਅਲ ਐਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref name="Museum">{{Cite web |title=The Founder |url=http://womenmuseumuae.com/eng/?page_id=908 |access-date=30 October 2021 |website=womenmuseumuae.com |publisher=YoutubeFacebookTwitter The Women’s Museum at Bait Al Banat}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।<ref name="Arabian">{{Cite news|url=https://www.arabianbusiness.com/lists/399588-100mostpowerfularabs201886dr-rafia-ghubash|title=Rafia Ghubash - 100 Most Powerful Arabs 2018|work=Arabian Business|access-date=30 October 2021|publisher=ITP Media}}</ref><ref>{{Cite web |last=Healthigo.com |title=Rafia obaid saeed ghubash {{!}} Psychiatrist {{!}} Book Doctor Appointment Dubai,UAE |url=https://www.healthigo.com/doctor/rafia-obaid-saeed-ghubash-hgdxbd041015 |access-date=2022-11-24 |website=Healthigo |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205929/https://www.healthigo.com/doctor/rafia-obaid-saeed-ghubash-hgdxbd041015 |archive-date=2022-11-24 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ 2000-2009 ਦੌਰਾਨ [[ਬਹਿਰੀਨ]] ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਖਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=207967|title=Local News Global genetics forum opens|date=February 7, 2008|publisher=Gulf Daily News|access-date=ਮਾਰਚ 31, 2024|archive-date=ਜੂਨ 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609104431/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=207967|url-status=deviated|archivedate=ਜੂਨ 9, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609104431/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=207967}}</ref> ਉਹ ਅਰਬ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਡਾ. ਰਫੀਆ ਅਰਬ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵੁਮੈਨਜ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref>{{Cite web |title=All About the Women's Museum Dubai - MyBayut |url=https://www.bayut.com/mybayut/womens-museum-dubai/ |access-date=2022-11-24 |website=A blog about homes, trends, tips & life in the UAE {{!}} MyBayut |language=en-US |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205936/https://www.bayut.com/mybayut/womens-museum-dubai/ |url-status=dead }}</ref> ਘੁਬਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਫਿਊਚਰ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਊਂਸਲਰ ਬਣਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Prof. Dr. Rafia Obaid Ghubash |url=https://www.worldfuturecouncil.org/p/rafia-ghubash/ |access-date=2022-11-24 |website=World Future Council |language=en-US |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205928/https://www.worldfuturecouncil.org/p/rafia-ghubash/ |url-status=deviated |archivedate=2022-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124205928/https://www.worldfuturecouncil.org/p/rafia-ghubash/ }}</ref> ਸੰਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ''ਬੈਤ ਅਲ ਬਨਾਟ'' (ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਘਰ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Al Nowais |first=Shireena |title=Class of '71: the first female Emirati psychiatrist who founded museum dedicated to women |url=https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/2021/11/23/class-of-71-the-first-female-emirati-psychiatrist-who-founded-museum-dedicated-to-women/ |access-date=4 December 2021 |website=www.thenationalnews.com |publisher=The National}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wQu4CwAAQBAJ&pg=PA183|title=Modernity and the Museum in the Arabian Peninsula|last=Exell|first=Karen|date=2016|publisher=Routledge|isbn=9781317279013|page=183|access-date=30 October 2021}}</ref> ਡਾ. ਰਫੀਆ ਘੋਬਾਸ਼ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਮਹਿਲਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=ITP Media Group |url=https://www.itp.com/press-rooms/arab-woman-awards-uae-2017-winners-announced}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਹਮਦਾਨ ਅਵਾਰਡ-2003-2004<ref>{{Cite web |title=Dr. Rafiaa Ebeid Ghobash - Sheikh Hamdan Bin Rashid Al Maktoum Award for Medical Sciences - HMA |url=http://hmaward.org.ae/profile.php?id=251 |access-date=2022-11-24 |website=hmaward.org.ae |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205928/http://hmaward.org.ae/profile.php?id=251 |url-status=dead }}</ref> * ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ-ਸਿੱਖਿਆ ਅਵਾਰਡ-ਡਾਟਾਮੈਟਿਕਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ-2002 * ਖ਼ਲਾਫ਼ ਅਹਿਮਦ ਅਲ ਹਬਤੂਰ ਲਾਈਫ਼ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ-2014 <ref>{{Cite web |title=Khaleej Times |url=https://www.khaleejtimes.com/article/1st-khalaf-al-habtoor-lifetime-award-for-dr-rafia-ghubash}}</ref> * ਸਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਅਰਬ ਔਰਤ-2015 <ref>{{Cite web |last=Boardman |first=Beatrice |date=2015-12-07 |title=Arab Woman Awards UAE Announces 2015 Winners |url=https://khaleejmadame.com/arab-woman-awards-uae-announces-2015-winners/ |access-date=2022-11-24 |website=Khaleej Madame |language=en-US |archive-date=2022-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124205929/https://khaleejmadame.com/arab-woman-awards-uae-announces-2015-winners/ |url-status=deviated |archivedate=2022-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221124205929/https://khaleejmadame.com/arab-woman-awards-uae-announces-2015-winners/ }}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == * ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਦਾ "ਹਜ਼ਰ ਬਾਦ ਰਹੀਲ": ਉਸ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਭਰਾ ਡਾ. ਹੁਸੈਨ ਘੋਬਸ਼ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ-ਕਲੇਮਤ ਕੁਵੈਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ <ref name="مكتبة كلمات">{{Cite web |title=مكتبة كلمات |url=https://kalemat.com/ |access-date=2022-11-24 |website=مكتبة كلمات |language=en}}</ref> * ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮਰਹੂਮ ਕਵੀ ਓਸ਼ਾ ਬਿੰਤ ਹੁਸੈਨ ਲੂਟਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ-ਸਵੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ [1]<ref name="مكتبة كلمات" /> * ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਐਨ ਅਮੀਰਾਤ ਵੂਮਨ "ਸੰਨ 2018 ਵਿੱਚ ਮਰੀਅਮ ਸੁਲਤਾਨ ਲੂਟਾ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ-ਮਹਿਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ <ref>{{Cite web |title=كتاب موسوعة المرأة الإماراتية |url=https://altibrah.ae/book/25650 |access-date=2022-11-24 |website=التبراة : عالم الكتب |language=ar}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r2aqs0tgblhvg44t2kje6qkpvkfixvc 0 185144 851314 765125 2026-11-03T17:00:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851314 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਨੀਰਾ ਸਵਾਰ''' (ਅਰਬੀ: منيرة سوار; ਜਨਮ 1975) ਇੱਕ ਬਹਿਰੀਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਜਰੀਆ 2015 ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਨਾਵਲ ਲਈ ਕਟਾਰਾ ਇਨਾਮ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਮੁਨੀਰਾ ਸਵਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਹਿਰੀਨ]] ਵਿੱਚ 1975 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2015 |title=Muneera Swar |url=https://www.arabicfiction.org/en/Muneera-Swar-nadwa2015 |access-date=2021-06-22 |website=International Prize for Arabic Fiction}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2015 |title=منيرة سوار |url=https://www.kataranovels.com/novelist/منيرة-سوار/ |access-date=2021-06-22 |website=Katara Prize for Arabic Novel |language=ar}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਹਿਰੀਨੀ ਲੇਖਕ ਅਕੀਲ ਸਾਵਰ ਹੈ।[2] ਉਸ ਨੇ ਬਹਿਰੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name=":0" /> ਸੰਨ 2006 ਵਿੱਚ, ਸਵਰ ਨੇ ਜੋ ਫਰੌਸਟ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਸੁਪਰਨੈਨੀ ਦਾ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":0" /> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਗਲਪ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਨਿਸਾ ਅਲ ਮੁਟਾ, 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2015-07-15 |title=منيرة السوار: أردت أن أضغط قلمي على وجع الاختلاف عن الآخر |url=http://akhbarak.net/news/6889537/articles/19268020/%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D8%AA-%D8%A3%D9%86-%D8%A3%D8%B6%D8%BA%D8%B7-%D9%82%D9%84%D9%85%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%88%D8%AC%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%B9%D9%86 |access-date=2021-06-22 |website=Akhbarak |language=ar |archive-date=2021-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622211957/https://akhbarak.net/news/6889537/articles/19268020/%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D8%AA-%D8%A3%D9%86-%D8%A3%D8%B6%D8%BA%D8%B7-%D9%82%D9%84%D9%85%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%88%D8%AC%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%B9%D9%86 |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /> ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, ''ਹੁਸੈਨ ਅਲ-ਮੈਸੇਂਜਰ'', 2012 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਨਾਵਲ ਲਈ ਉਦਘਾਟਨੀ ਕਟਾਰਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਬਹਿਰੀਨੀ ਕੰਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-10-11 |title=Katara Prize for Arabic Novel winners to be named tomorrow |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/11/10/2016/Katara-Prize-for-Arabic-Novel-winners-to-be-named-tomorrow |access-date=2021-06-22 |website=The Peninsula}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-06-11 |title=Honoring Munera Swar |url=https://culture.gov.bh/en/events/past_events/Name,12289,en.php |access-date=2021-06-22 |website=Bahrain Authority for Culture and Antiquities |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211523/https://culture.gov.bh/en/events/past_events/Name,12289,en.php |archive-date=2021-06-24 |url-status=dead}}</ref> ਜਰੀਆ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟਿਸਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Courtisane : roman / Muneera Swar ; traduit de l'arabe par Stéphanie el Badawi. |url=https://library.ccq.edu.qa/search?/aAyto%2C+John/aayto+john/-3%2C-1%2C0%2CE/frameset&FF=abadawi+stephanie&1%2C2%2C |access-date=2021-06-22 |website=Community College of Qatar |language=fr}}</ref> ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਵਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * 2015, ਅਰਬੀ ਨਾਵਲ ਲਈ ਕਟਾਰਾ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] 7133sxoti4cqw6szcpgsz94d48ehlh4 0 186408 851336 840204 2026-11-03T18:30:33Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851336 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = ਅਲਜਿਕ | altname = Algonquian–Ritwan<br/>Algonquian–Wiyot–Yurok | region = ਉੱਤਰੀ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] | familycolor = Algic | family = ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ | protoname = [[ਪੁਰਾਣੀ-ਅਲਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੁਰਾਣੀ-ਅਲਜਿਕ]] | child1 = ''[[ਊਈਯੋਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਊਈਯੋਤ ]]'' {{extinct}} | child2 = ''[[ਪੁਅਲੀਕੑਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੁਰੋਕ]]'' {{extinct}} | child3 = ਅੱਲਗੌਂਕੀਅਨ | map = Algic_map_no_borders.svg | mapcaption = ਜਿੱਥੇ ਅੱਲਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। | iso5 = aql | glotto = algi1248 | glottorefname = Algic | notes = † - ਭਾਸ਼ਾ ਜਿਹੜੀ ਖਤਮ ਹੋਈ। | ancestor = [[ਪੁਰਾਣੀ-ਅੱਜਿਕ]] | glottoname = }} ਅੱਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Algic languages) [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ।<ref name="Berman1984">{{Cite journal|last=Berman|first=Howard|date=July 1984|title=Proto-Algonquian-Ritwan Verbal Roots|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_1984-07_50_3/page/335|journal=[[International Journal of American Linguistics]]|volume=50|issue=3|pages=335–342|doi=10.1086/465840|issn=0020-7071}}</ref><ref>{{Cite book|title=California Indian languages|url=https://archive.org/details/californiaindian0000goll|last=Golla|first=Victor|date=20 September 2011|isbn=9780520949522|location=Berkeley|pages=[https://archive.org/details/californiaindian0000goll/page/61 61]|oclc=755008853}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਐਲਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [[ਅੱਲਗੌਂਕੀ(ਅਨ)]]<nowiki/>ਉਪ-ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।ਇਹ [[ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ]] [[ਰੌਕੀ ਪਹਾੜ|ਰੌਕੀ ਪਹਾਡ਼]] ਤੋਂ [[ਅੱਦਲਾਂਦਿਜ ਕੈਨੇਡਾ]] ਤੱਕ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੋਰ [[ਅੱਲਜਿਕ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ]] ਦੀਆਂ [[ਯੂਰੋਕ]] 'ਤੇ [[ਊਈਯੋਤ]] ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [[ਪ੍ਰੋਟੋ-ਅੱਲਜੀ]] ਤੋਂ ਅਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ [[ਪਰੋਟੋ-ਭਾਸ਼ਾ|ਪ੍ਰੋਟੋ-ਭਾਸ਼ਾ]] ੭,੦੦੦ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। [[ਪ੍ਰੋਟੋ-ਅੱਲਗੌਂਕੀ(ਅਨ)]] ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ [[ਊਈਯੋਤ]] ਅਤੇ [[ਯੁਰੋਕ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ]] 2c9yoea093v41bji63v5hpsvn4xsvh8 0 187974 851243 831828 2026-11-03T12:27:13Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851243 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਅਬੋਹਰ ਜੰਕਸ਼ਨ | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] [[junction station]] | image = | caption = | address = Station Rd, [[Abohar]], [[Fazilka district]], [[Punjab, India|Punjab]] | country = India | coordinates = {{Coord|30.1393|N| 74.1951|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|185.78|m|ft}} | owned = [[Indian Railways]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = Bathinda–Sri Ganganagar line <br/> Abohar–Fazilka line | platforms = 2 | tracks = 3 nos {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]] | structure = Standard on ground | parking = Yes | bicycle = | accessible = [[Wheelchair ramp]] <br/> Wheelchair available | status = Functioning | code = {{Indian railway code | code = ABS | division = {{rwd|Ambala}} }} | opened = 1892 | electrified = ਹਾਂ | former = | passengers = 5662 per day | pass_system = | pass_year = 2018 | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = ਅਬੋਹਰ ਜੰਕਸ਼ਨ | map_caption = Location in Punjab | map_size = 280 }} '''[[ਅਬੋਹਰ]] ਜੰਕਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬੋਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ : ABS ਹੈ। ਅਬੋਹਰ ਸਟੇਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਬੋਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਬੋਹਰ [[ਤਹਿਸੀਲ]] ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Abohar railway station |url=https://indiarailinfo.com/station/map/abohar-junction-abs/2103#st |access-date=24 September 2020 |publisher=indiarailinfo.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Administrative setup of Fazilka district |url=https://fazilka.nic.in/tehsil/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124003546/https://fazilka.nic.in/tehsil/ |archive-date=24 November 2020 |access-date=24 September 2020 |website= |publisher=Fazilka district official website}}</ref> == ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚਿੱਤਰ == == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਅਬੋਹਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ {{Convert|185.78|m|ft}} ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ 1892 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ, {{Track gauge|5ft6in|lk=on}}, 7676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ, ਬਠਿੰਡਾ-ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਲਾਈਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Abohar Train Station |url=http://www.totaltraininfo.com/station/ABS/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614054816/http://www.totaltraininfo.com:80/station/ABS/ |archive-date=14 June 2017 |access-date=24 September 2020 |website=Total Train Info}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Abohar Trains Schedule and station information |url=https://www.goibibo.com/trains/abohar-railway-station-abs/ |archive-url= |archive-date= |access-date=24 September 2020 |website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> == ਬਿਜਲੀਕਰਨ == ਅਬੋਹਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ D. M. U. ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Passenger amenities details of Abohar railway station as on 31/03/2018 |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=ABS |access-date=24 September 2020 |website=Rail Drishti |archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119153324/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=ABS |url-status=dead }}</ref> ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ ਬੀਜੀ ਬਠਿੰਡਾ-ਅਬੋਹਰ-ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾ ਨਗਰ ਲਾਈਨ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Electrification of rly tracks in the pipeline |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/electrification-of-rly-tracks-in-the-pipeline-540428 |access-date=24 September 2020 |website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]}}</ref> == ਸਹੂਲਤਾਂ == ਅਬੋਹਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 6 ਬੁਕਿੰਗ ਤਾਕੀਆਂ, ਇੱਕ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਜਨਤਕ ਪਖਾਨੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਬੈਠਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪਨਾਹ ਖੇਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਅਪਾਹਜਾਂ ਲਈ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦੀ ਵੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਓਵਰਬ੍ਰਿਜ (F.O.B) ਹੈ।<ref name=":0"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=ABS&locname=ABOHAR%20JN. ਅਬੋਹਰ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119153325/https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=ABS&locname=ABOHAR%20JN. |date=2025-01-19 }} {{Railway stations in the Punjab, India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] mwp2lb0zmj437g60jzftol0rg0ottmq 0 189356 851510 835839 2026-11-04T09:28:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851510 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਿਤਾਰਾ ਬਰੂਜ ਅਕਬਰ | image = Sitara Brooj Akbar.jpg | caption = ਅਕਬਰ ਨੇ ਪੀਵਾਈਐਫ ਦੇ ਯੁਵਾ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|2000|2|10|df=yes}} | birth_place = [[ਰਬਵਾਹ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | education = ਰੂਬੇਨ ਕਾਲਜ, [[ਆਕਸਫੋਰਡ]] | occupation = ਕੈਂਸਰ ਖੋਜ {{!}} ਜਵਾਨ ਰਾਜਦੂਤ | years_active = 2005-ਵਰਤਮਾਨ | known_for = ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਐਂਟੀ-ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1468169/sitara-brooj-skys-limit/|title=Sitara Brooj: When sky's the limit - The Express Tribune|date=28 July 2017|publisher=}}</ref> | relatives = [[ਕ਼ਮਰ ਮੁਨੀਰ ਅਕਬਰ]] | website = }} '''ਸਿਤਾਰਾ ਬਰੂਜ ਅਕਬਰ''' ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਐਨਐਚਐਸ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਂਸਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sitara Akbar |url=https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar |access-date=2023-07-23 |website=www.oncology.ox.ac.uk |language=en |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723132345/https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-07-23 |title=Sitara Akbar — Department of Oncology |url=https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723132351/https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar |archive-date=23 July 2023 |access-date=2023-09-13}}</ref> ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਸਰਟੀਫਾਈਡ ਐਂਟੀ ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ (CAMS) ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2017-08-12 |title=Sharjah wonder girl Sitara sets another record |url=https://gulfnews.com/uae/education/sharjah-wonder-girl-sitara-sets-another-record-1.2072348 |access-date=2024-04-08 |website=gulfnews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sitara Brooj Akbar Youngest "Anti Money Laundering Specialist" In The World - Special Interview - UrduPoint Video |url=https://www.urdupoint.com/videos/sitara-brooj-akbar-youngest.html |access-date=2024-04-08 |website=UrduPoint |language=en}}</ref> ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ|ਆਈਲੈਟਸ]] ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 9/9 ਬੈਂਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Khaishgi |first=Amna Ehtesham |date=2015-07-20 |title=Young academic record-breaker struggles to find university place |url=https://www.thenationalnews.com/uae/education/young-academic-record-breaker-struggles-to-find-university-place-1.12973 |access-date=2024-04-08 |website=The National |language=en}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਾਈਟਸ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/star-student-sitara-a-teen-icon-like-malala/articleshow/17273752.cms|title="Star student Sitara: A teen icon like Malala"|last=SFatah|first=Sonaya|date=17 Feb 2019}}</ref><ref>{{Cite web |last=Times |first=Rabwah |date=2011-11-18 |title=Pakistan: Age is no barrier to learning |url=https://www.rabwah.net/pakistan-age-is-no-barrier-to-learning/ |access-date=2024-04-08 |website=Rabwah Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-07-21 |title=Prodigy could go to university, but should she? |url=https://www.thenationalnews.com/opinion/prodigy-could-go-to-university-but-should-she-1.11613 |access-date=2024-04-08 |website=The National |language=en}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਸਿਤਾਰਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇਮਤਿਹਾਨ (css) ਦੀ ਉਮਰ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2020-10-22 |title=Dubai-based prodigy has new dream: Becoming youngest Pakistani to sit for public service exams |url=https://arab.news/gd8pb |access-date=2024-04-08 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਸਿਤਾਰਾ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਫੋਰਮ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2015-09-11 |title=O’levels at the age of 11, Sitara Brooj Akbar – Thats record breaking !! - Talent Pakistan Modeling Agency |url=https://www.talentpakistan.com/sitara-brooj-akbar/ |access-date=2024-04-08 |language=en-US |archive-date=2024-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303182654/https://www.talentpakistan.com/sitara-brooj-akbar/ |url-status=dead }}</ref> == ਮਾਨਤਾ == ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ<ref>{{Cite web |date=2016-05-21 |title=The fault in our star |url=https://nation.com.pk/21-May-2016/the-fault-in-our-star |access-date=2024-04-08 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: * ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਚਿਲਡਰਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * ਕਲਾਮਾਰ ਦਾ ਦੇਸ਼, ਸਵੀਡਨ ਅਵਾਰਡ * ਨਜ਼ਾਰੀਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * UAE ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਸ਼ੀਲਡ * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਐਕਟਿਵ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ * ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਦੁਬਈ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਪਹਿਚਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਵਾਰਡ * ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਸਦੀ ਫੋਰਮ ਤੋਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸਿਤਾਰਾ ਬਰੁਜ ਅਕਬਰ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 2000 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਰਬਵਾਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ[[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] 5 ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਅਹਿਮਦੀਆ|ਅਹਿਮਦੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=21 May 2016 |title=The fault in our star |url=https://nation.com.pk/featured/21-May-2016/the-fault-in-our-star |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108140817/https://nation.com.pk/featured/21-May-2016/the-fault-in-our-star |archive-date=8 November 2020 |access-date=2023-08-11}}</ref> ਉਹ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਬਈ ਲਈ ਯੁਵਾ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Young female prodigy appointed Youth Ambassador for PYF |url=http://www.gulftoday.ae/portal/b609f5a2-c32d-4200-a174-4707925c9163.aspx |website=www.gulftoday.ae |access-date=2024-08-26 |archive-date=2019-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228224249/http://gulftoday.ae/portal/b609f5a2-c32d-4200-a174-4707925c9163.aspx |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਖੋਜ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=13 December 2011 |title=Pakistani girl sets new world record in O levels |url=http://www.dawn.com/2011/12/13/Pakistani-girl-set-new-world-record-in-o-levels.html |access-date=14 March 2012 |publisher=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |last=FIA |date=2012-11-16 |title=Sitara Brooj Akbar |url=https://www.incpak.com/personalities/sitara-brooj-akbar/ |access-date=2024-04-08 |website=INCPak |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ 5 ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਓ ਲੈਵਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ। ਉਸ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਏ ਲੈਵਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੁਆਰਾ 2011 ਵਿੱਚ [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (IELTS)]] ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 7 ਬੈਂਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Chowrangi |url=https://www.chowrangi.pk/ |access-date=2023-08-11 |website=Chowrangi |language=en-US}}</ref> ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਈਲੈਟਸ ਵਿੱਚ 9 ਵਿੱਚੋਂ 9 ਬੈਂਡ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਪੀਕਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2021-05-05 |title=Advanced learning: The bright-eyed future |url=https://tribune.com.pk/story/302768/advanced-learning-the-bright-eyed-future |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505222604/https://tribune.com.pk/story/302768/advanced-learning-the-bright-eyed-future |archive-date=5 May 2021 |access-date=2023-08-11}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-08-23 |title=Sitara Brooj Akbar Self-taught 15-year-old genius to mentor |url=https://alrasub.com/sitara-brooj-akbar-self-taught-15-year-old-genius-to-mentor-schoolchildren/ |access-date=2024-04-08 |language=en-US}}</ref> ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Sitara Akbar |url=https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar |access-date=2023-07-23 |website=www.oncology.ox.ac.uk |language=en |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723132345/https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar "Sitara Akbar"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. </cite></ref><ref>{{Cite web |date=2023-07-23 |title=Sitara Akbar — Department of Oncology |url=https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723132351/https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar |archive-date=23 July 2023 |access-date=2023-09-13}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20230723132351/https://www.oncology.ox.ac.uk/team/sitara-akbar "Sitara Akbar — Department of Oncology"]. </cite></ref> === ਜਰਮਨੀ === ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਸਿਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਵਸੀਮ ਬੱਟ ਤੋਂ ਹਾਈਡਲਬਰਗ ਲਈ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੇਅਰ ਸਟੈਫਨੀ ਜੈਨਸਨ ਅਤੇ ਐਮਐਨਏ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਫੋਹਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਸਿਤਾਰਾ ਨੂੰ ਹਾਈਡਲਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੈਂਸਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੁੰਡਸਟੈਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਫੋਹਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਸੰਸਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/C3i3L5LojtF/?igsh=MWk1NzlrNmZjOHNuNA== |access-date=2024-02-23 |website=www.instagram.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sitara Brooj Akbar {{!}} PrideOfPakistan.com |url=https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Sitara-Brooj-Akbar/341 |access-date=2024-04-08 |website=www.prideofpakistan.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227235720/https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Sitara-Brooj-Akbar/341 |archive-date=2024-02-27 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category inline}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੱਚੇ]] h7jzm58hxkj8nop6vr73hyrg7ezpwbf 0 189440 851511 767991 2026-11-04T09:29:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851511 wikitext text/x-wiki '''ਸਿਦਰਾ ਹਮਦ''' (ਜਨਮ 3 ਦਸੰਬਰ 1986) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Players: Sidra Hamad |url=http://bwfbadminton.com/player/72028/sidra-hamad |access-date=12 November 2016 |website=bwfbadminton.com |publisher=[[Badminton World Federation]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sidra Hamad Full Profile |url=http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/biography.aspx?id=2A2B5BE4-0C9F-476E-B0CC-E0C0032DE3BF |access-date=12 November 2016 |website=bwf.tournamentsoftware.com |publisher=[[Badminton World Federation]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ 2016 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=XII South Asian Games |url=http://www.sports.gov.pk/Participation/12th_SA_Games.html |access-date=16 December 2019 |website=www.sports.gov.pk |publisher=[[Pakistan Sports Board]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 February 2016 |title=South Asian Games : Ruthvika Shivani Upset PV Sindhu To Win Gold |url=http://xtratime.in/south-asian-games-ruthvika-shivani-upset-pv-sindhu-to-win-gold/ |access-date=16 December 2019 |website=xtratime.in}}</ref> ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/159018-Rizwan-Palwasha-win-badminton-titles|title=Rizwan, Palwasha win badminton titles|work=www.thenews.com.pk|access-date=12 November 2016|publisher=[[The News International]]}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ === ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#FFAAAA" | align="center" | 2016 | align="left" | ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਹਾਲ SAI-SAG ਸੈਂਟਰ,<br /> [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], [[ਭਾਰਤ]] | align="left" |{{flagicon|PAK}} [[ਖਿਜ਼ਰਾ ਰਸ਼ੀਦ]] | align="left" |{{Flagicon|IND}} [[ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ]]<br />{{Flagicon|IND}} [[ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਪੋਨੰਪਾ]] | align="left" | 9-21, 3-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|alt=Bronze|ਕਾਂਸੀ]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} === BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ/ਸੀਰੀਜ਼ === ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2016 | align="left" | ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{Flagicon|PAK}} [[ਖਿਜ਼ਰਾ ਰਸ਼ੀਦ]] | align="left" |{{Flagicon|PAK}} [[ਪਲਵਾਸ਼ਾ ਬਸ਼ੀਰ]]<br />{{Flagicon|PAK}} [[ਸਾਇਮਾ ਮੰਜ਼ੂਰ|ਸਾਇਮਾ ਮਨਜ਼ੂਰ]] | align="left" | 21–13, 11–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} ਬੀਡਬਲਿਊਐੱਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} ਬੀਡਬਲਿਊਐੱਫ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ : {{Color box|#E9E9E9|border=darkgray}} ਬੀਡਬਲਿਊਐੱਫ ਫਿਊਚਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਖਿਡਾਰੀ]] mtcwv054doiaqhy04lb6cuimi13uz7w 0 189490 851349 811287 2026-11-03T19:29:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851349 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼}} {| class="wikitable" |+ !ਥਾਟ !ਬਿਲਾਵਲ |- |'''ਜਾਤੀ''' |'''ਸ਼ਾਡਵ-ਸਮਪੂਰਣ''' |- |'''ਸੁਰ''' |'''ਅਰੋਹ 'ਚ ਮਧ੍ਯਮ ਵਰਜਤ ਤੇ''' '''ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ ,''' |- |'''ਵਾਦੀ''' |'''ਧੈਵਤ (ਧ)''' |- |'''ਸੰਵਾਦੀ''' |'''ਗੰਧਾਰ(ਗ)''' |- |'''ਸਮਾਂ''' | '''ਦਿਨ ਕਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ(4 ਵਜੇ ਤੋਂ 8 ਵਜੇ ਤੱਕ)''' |- |'''ਅਰੋਹ''' |'''ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ''' |- |'''ਅਵਰੋਹ''' |'''ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ, ਧ <u>ਨੀ</u> ਧ ਪ, ਮ ਗ ਰੇ ਸ''' |- |'''ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਾਗ''' |'''ਦੇਵਗਿਰੀ ਬਿਲਾਵਲ''' '''ਸ਼ੁਕਲਾ ਬਿਲਾਵਲ''' '''ਕਾਕੁਭ ਬਿਲਾਵਲ''' |} ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ ਦਾ ਤਫ਼ਸੀਲੀ ਬਿਓਰਾ'''-''' * ਇਹ ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। * ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ ਦਾ ਨਾਂ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਇਹ ਇਕ ਉਤ੍ਰਾਂਗ੍ਵਾਦੀ ਰਾਗ ਹੈ। * ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਂਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਦ ਮਤਲਬ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਲਗਦੇ ਹਨ। * ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਕ੍ਰ(ਟੇਢੇ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਰੋਹ 'ਚ ਮਧ੍ਯਮ(ਮ) ਵਰਜਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਜਾਤੀ ਸ਼ਾਡਵ-ਵਕ੍ਰ ਸੰਪੂਰਨ ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਧ ਹੈ ਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਸੁਰ ਗ ਹੈ। * ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਹੈ। * ਇਸ ਦਾ ਸੁਭਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਉਤਸਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਇਸ ਰਾਗ 'ਚ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਗਦੇ ਹਨ। * ਸਿਰਫ ਅਵਰੋਹ 'ਚ ਥੋੜਾ ਕੋਮਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '''ਅਰੋਹ :- ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ''' '''ਅਵਰੋਹ:- ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ, ਧ <u>ਨੀ</u> ਧ ਪ, ਮ ਗ ਰੇ ਸ''' '''ਪਕੜ :- ਗ ਰੇ,ਗ ਪ, ਮ ਗ ਮ ਰੇ, ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ''' ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ ਤੇ ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਏ ਸੁਰ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਗ ਬਿਲਾਵਲ - ਸ ਗ ਰੇ ਗ ਮ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ- ਸ ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ਨੀ ਧ ਪ, ਧ <u>ਨੀ</u> ਧ ਪ, ਮ ਗ ਰੇ ਸ ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ ਦਾ ਅਲਾਪ :- * ਸ ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ * ਗ ਪ ਮ ਗ ਰੇ, ਗ ਪ ਧ <u>ਨੀ</u> ਧ ਪ, ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਸ - * ਗ ਪ ਧ <u>ਨੀ</u> ਧ <u>ਨੀ</u> ਧ ਪ, ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ - - ਰੇੰ ਸੰ --ਸੰ ਨੀ ਧ <u>ਨੀ</u> ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ ਸ '''<u>ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ 'ਚ ਕੁੱਛ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ:-</u>''' {| class="wikitable" |+ !ਗੀਤ !ਸੰਗੀਤਕਾਰ/ ਗੀਤਕਾਰ !ਗਾਇਕ/ ਗਾਇਕਾ !ਫਿਲਮ/ਸਾਲ |- |ਭੋਰ ਆਈ ਗਿਆ ਅੰਧਿਆਰਾ |ਮਦਨ ਮੋਹਨ/ ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ |[[ਮੰਨਾ ਡੇ]] ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ੰਕਰ |ਬਾਵਰਚੀ/1972 |- |ਦਿਲ ਹੈ ਛੋਟਾ ਸਾ ਛੋਟੀ ਸੀ ਆਸ਼ਾ |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]]/ ਮਨੀ ਰਤ੍ਨਮ |ਮਿਨ੍ਮਿਨੀ |ਰੋਜਾ/1992 |- |ਸਾਰੇ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗ ਮ ਕੋ ਲੇਕਰ ਗਾਤੇ ਚਲੇੰ |ਆਰ.ਡੀ.ਬਰਮਨ/ ਗੁਲਜ਼ਾਰ |ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ/ਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇ |ਪਰਿਚਏ/1972 |- |ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਵਾਬ ਹੈ |ਸਲਿਲ ਚੋਧਰੀ/ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ/ਪ੍ਰੇਮ ਧਵਨ |ਮੁਕੇਸ਼ |ਜਾਗਤੇ ਰਹੋ/1956 |- |ਜਨ ਗਣ ਮਨ |ਰਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ | -- | ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੌਮੀ ਗੀਤ ਹੈ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਰਾਗ ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ 'ਚ ਨਹੀਂ ਏ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੀਵ੍ਰ ਮ ਲਗਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਗੋਡ ਸਾਰੰਗ ਵੀ ਝਲਕਦਾ ਹੈ |}   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ]] == ਸੁਭਾਅ == ਥਾਟਃ [[ਬਿਲਾਵਲ (ਥਾਟ)|ਬਿਲਾਵਲ]] === ਅਰੋਹ, ਅਵਰੋਹ ਅਤੇ ਪਕੜ === [[ਅਰੋਹਣਾ|ਅਰੋਹ-]] ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ- ਸੰ ਨੀ ਧ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ ਪਕੜ-ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਗ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਸਾਂ === ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਵਾਦੀ === ਵਾਦੀ- [https://tanarang.com/raag-alhaiya-bilawal/ ਧੈਵਤ] ਸੰਵਾਦੀ- [https://tanarang.com/raag-alhaiya-bilawal/ ਗੰਧਾਰ] ਕੋਮਲ ਸੁਰ ਨੀ (ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ) ਵਰਜਿਤ ਸਵਰਃ ਅਰੋਹਾ ਵਿੱਚ ਮ === ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ === ਅਲਹਾਈਆ ਬਿਲਾਵਲ ਨੂੰ ਬਿਲਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ ਨੂੱ ਬਿਲਾਵਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[[ਬਿਲਾਵਲ]], [[Shuddha Bilawal|ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ]], [[Devgiri Bilawal|ਦੇਵਗਿਰੀ ਬਿਲਾਵਲ]], [[Shukla Bilawal|ਸ਼ੁਕਲਾ ਬਿਲਾਵਲ]], ਕਾਕੂਭ ਬਿਲਾਵਲ === ਸਮਾਂ === [https://tanarang.com/raag-alhaiya-bilawal/ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਹਾਰ (ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ)] === ਰਾਸ। === ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ (ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ) । == ਸੁਭਾਅ == ਥਾਟਃ [[ਬਿਲਾਵਲ (ਥਾਟ)|ਬਿਲਾਵਲ]] === ਅਰੋਹ, ਅਵਰੋਹ ਅਤੇ ਪਕੜ === [[ਅਰੋਹਣਾ|ਅਰੋਹ-]] ਸ ਰੇ ਗ ਪ ਧ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ- ਸੰ ਨੀ ਧ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ ਪਕੜ-ਗ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਰੇ ਗ ਪ ਮ ਗ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਸਾਂ === ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਵਾਦੀ === ਵਾਦੀ- [https://tanarang.com/raag-alhaiya-bilawal/ ਧੈਵਤ] ਸੰਵਾਦੀ- [https://tanarang.com/raag-alhaiya-bilawal/ ਗੰਧਾਰ] ਕੋਮਲ ਸੁਰ ਨੀ (ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ) ਵਰਜਿਤ ਸਵਰਃ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮ === ਸਬੰਧਤ ਰਾਗ === ਅਲਹਾਈਆ ਬਿਲਾਵਲ ਨੂੰ ਬਿਲਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ ਨੂੱ ਬਿਲਾਵਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[[ਬਿਲਾਵਲ]], [[Shuddha Bilawal|ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ]], [[Devgiri Bilawal|ਦੇਵਗਿਰੀ ਬਿਲਾਵਲ]], [[Shukla Bilawal|ਸ਼ੁਕਲਾ ਬਿਲਾਵਲ]], ਕਾਕੂਭ ਬਿਲਾਵਲ === ਸਮਾਂ === [https://tanarang.com/raag-alhaiya-bilawal/ ਦਿਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਹਾਰ (ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ)] === ਰਸ। === ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ (ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ) । 2zsu3cxezntvjhycw7p444gpyheuikn 0 189960 851395 770121 2026-11-03T22:56:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851395 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ਰੇਬਾ ਹੋਰੇ | birth_date = 1926 | death_date = 2008 | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | alma_mater = [[ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ]], [[ਕਲਕੱਤਾ]] | spouse = [[ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ]] | children = ਚੰਦਨਾ ਹੋਰੇ }} '''ਰੇਬਾ ਹੋਰੇ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਮੀਡੀਆ, ਤੇਲ ਦੇ ਰੰਗ, ਪੇਸਟਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟੇਰਾਕੋਟਾ ਤੱਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Light of Spring, Debovasha দেবভাষা, Kolkata, 3 March to 8 March |url=https://stayhappening.com/e/light-of-spring-E2ISTGVIVHC |access-date=2021-03-26 |website=stayhappening.com |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸੁਭਾਵਿਕ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=contemporaryart-india |url=http://www.contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php |access-date=2021-03-26 |website=www.contemporaryart-india.com |archive-date=2021-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926214027/http://contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨ == ਰੇਬਾ ਨੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1948 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1951 ਤੋਂ ਸੇਂਟ ਜੌਹਨਜ਼ ਡਾਇਓਸੇਸਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਹੋਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Light of Spring, Debovasha দেবভাষা, Kolkata, 3 March to 8 March |url=https://stayhappening.com/e/light-of-spring-E2ISTGVIVHC |access-date=2021-03-26 |website=stayhappening.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://stayhappening.com/e/light-of-spring-E2ISTGVIVHC "Light of Spring, Debovasha দেবভাষা, Kolkata, 3 March to 8 March"]. ''stayhappening.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 March</span> 2021</span>.</cite></ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2018-11-15 |title=The Seagull Foundation for the Arts |url=http://www.seagullindia.com/wordpress1/seagull-art/ |access-date=2021-03-26 |website=The Seagull Foundation for the Arts |language=en-US}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹੋਰੇ ਦੀ ਮੌਤ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੇਠ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/colour-me-red-106092301043_1.html|title=Colour me red|last=Gupta|first=Gargi|date=2006-09-23|work=Business Standard India|access-date=2021-03-26}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == {{External media|title=Artworks|image1=[http://www.seagullindia.com/exhibitions/portfolio/reba-hore/#&gid=1&pid=2 "Head 3"]|image2=[http://www.seagullindia.com/exhibitions/portfolio/reba-hore/#&gid=1&pid=12 "Seated" (1992)]|image3=[http://www.seagullindia.com/exhibitions/portfolio/reba-hore/#&gid=1&pid=16 "Mourning Group"]}} ਰੇਬਾ ਹੋਰੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਉਤੇਜਕ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਤਸਾਹ ਉਸ ਦੇ ਵਿਹਡ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] ਦੇ ਲੋਕ ਜੋਸ਼ ਜਿੰਨੇ ਸਰਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਅਕਾਲ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੀਡ਼੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=contemporaryart-india |url=http://www.contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php |access-date=2021-03-26 |website=www.contemporaryart-india.com |archive-date=2021-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926214027/http://contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php "contemporaryart-india"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926214027/http://contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php |date=2021-09-26 }}. ''www.contemporaryart-india.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 March</span> 2021</span>.</cite></ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਚਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਨੁੱਖੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਸਮਝ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਟਾਪੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ'। ਹੋਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਰਣਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮਾਹਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਰੰਗਦਾਰ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਰਦਰੇ ਅਤੇ ਸਵੈਚਲਿਤ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=contemporaryart-india |url=http://www.contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php |access-date=2021-03-26 |website=www.contemporaryart-india.com |archive-date=2021-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926214027/http://contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php "contemporaryart-india"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926214027/http://contemporaryart-india.com/Reba_Hore.php |date=2021-09-26 }}. ''www.contemporaryart-india.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 March</span> 2021</span>.</cite></ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ == * ਸੀਗਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਰਟਸ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] * ਬਿਰਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] * [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] * ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] * ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਦੂਤਾਵਾਸ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] f77s84dvsei4dyfmbcium1nr8v37pv3 0 190774 851492 785014 2026-11-04T07:00:42Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851492 wikitext text/x-wiki '''ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ''' (10 ਅਗਸਤ 1855 –16 ਮਾਰਚ 1946) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਗਾਇਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਰਲੱਭ [[ਰਾਗ|ਰਾਗਾਂ]], [[ਬੰਦਿਸ਼|ਰਚਨਾਵਾਂ]],ਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਤਕਨੀਕਾਂ]] ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਣ ਲਈ, ਪੁਨਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਣ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰਬੁਵਾ ਬਖਲੇ, [[ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ]], ਅਤੇ [[ਮੋਗੂਬਾਈ ਕੁਰਦੀਕਰ]] ਵਰਗੇ ਚੇਲੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ 1855 ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਟੋਂਕ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਉਨਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। === ਵੰਸ਼ === ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵਾਮੀ ਹਰੀਦਾਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨਾਥ ਵਿਸ਼ਵੰਭਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਯੁੱਗ]] ਦੌਰਾਨ [[ਇਸਲਾਮ]] ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਾਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ ਗੋਤਰ ਦੇ ਗੌਡ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। === ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਿਯਾ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਦੀ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਖਾਨ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜਹਾਂਗੀਰ (ਜੈਪੁਰ ਦੇ), ਨੇ ਉਸਨੂੰ 5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ 8 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਖਿਆਲ ਸਿਖਾਇਆ। ਖਾਨ 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਛੇ ਘੰਟੇ ਪੱਲਟੇ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਾਲਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। === ਰੁਕਾਵਟ === ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖਾਨ ਨੇ 30 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਸੁਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੈਪੁਰ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ। === ਯਾਤਰਾਵਾਂ === ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਪਟਨਾ]], [[ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], [[ਨੇਪਾਲ]] ਅਤੇ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਬੜੌਦਾ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। === ਕੋਲਹਾਪੁਰ (1895 - 1922) === ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਸ਼ਾਹੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਕੋਲਹਾਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। === ਮੁੰਬਈ === 1922 ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਕਈ [[ਮਹਿਫ਼ਲ|ਮਹਿਫਿਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਬਾਲਗੰਧਰਵ ਵਰਗੇ 'ਨਾਟਯ ਸੰਗੀਤ' ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 16 ਮਾਰਚ 1946 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ੂਦੀਨ ਖਾਨ ਸਾਹਬ ਨੇ ਦਸਿਆ ਹੈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ''ਮਾਈ ਲਾਈਫ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਮਲਨ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਉਰਮਿਲਾ ਭਿਰਡੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਥੀਮਾ, ਕੋਲਕਾਤਾ, 2000 ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਸੰਗੀਤਕਾਰੀ == === ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ === ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਨੇ ਕਈ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਨਟ ਕਾਮੋਦ'', ''ਭੂਪ ਨਟ'', ''ਕੌਂਸੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ'', ''ਸੰਪੂਰਣ ਮਾਲਕੌਂਸ'', ''ਬਸੰਤੀ ਕੇਦਾਰ'', ''ਸ਼ੁੱਧ ਨਟ'', ''ਮਾਲਵੀ'', ''ਸਾਵਨੀ ਕਲਿਆਣ'', ''ਧਵਲਾਸ਼੍ਰੀ'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਉੱਤਰੀ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀਆਂ [[ਹਵੇਲੀ|ਹਵੇਲੀਆਂ]] ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਖਾਨਸਾਹਬ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ। ''ਹਵੇਲੀ ਸੰਗੀਤ'' ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ, ਖਾਨਸਾਹਬ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਵ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬੰਦਿਸ਼|ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀ]] ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ''ਰਾਗ ਬਸੰਤੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ'' ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਬਣਾਇਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ''ਰਾਗ ਨਾਇਕੀ ਕਨੜਾ'' [[ਬੰਦਿਸ਼]] "ਮੇਰੋ ਪਿਆ ਰਸੀਆ" ਅਤੇ ਬਿਹਾਗਦਾ [[ਬੰਦਿਸ਼]] "ਏ ਪਿਆਰੀ ਪਗ ਮੋਰੀ" ਸਨ। "ਖਾਨ ਸਾਹਬ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।" === ਵਿਦਿਆਰਥੀ === ਖਾਨਸਾਹਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੇਲੇ ਅਜ਼ਮਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈਦਰ ਖਾਨ , ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਜੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ੂਦੀਨ ਖਾਨਸਾਹਬ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਾਨਸਾਹਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਲੇ ਸਨ ਤਾਨੀਬਾਈ ਘੋਰਪੜੇ, ਭਾਸਕਰਬੂਵਾ ਬਖਲੇ, [[ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ]], [[ਮੋਗੂਬਾਈ ਕੁਰਦੀਕਰ]], ਗੋਵਿੰਦਰਾਓ ਸ਼ਾਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਅਤੇ ਗੁਲੂਭਾਈ ਜਸਦਾਨਵਾਲਾ। ==== ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ==== ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਸੀਰੂਦੀਨ "ਬਦੇਜੀ" ਖਾਨ (1886 – 1966), ਸਿਹਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾ ਸਕੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੰਜੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਜੀ ਖਾਨ ਨੇ 1935 ਵਿੱਚ ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੰਜੀ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 1937 ਵਿੱਚ (ਮਾਰਚ 1937 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ) ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਭੂਰਜੀ ਖਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਗਾਯਕੀ]] 'ਤੇ ਗਿਆ। ਵਾਮਨਰਾਓ ਸਡੋਲੀਕਰ, ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ ਅਤੇ ਧੋਂਦੂਤਾਈ ਕੁਲਕਰਨੀ ਭੂਰਜੀ ਖਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਗਜਾਨਨ-ਬੂਵਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੈਦਰ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਗੂਬਾਈ ਕੁਰਦੀਕਰ, ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਜਾਧਵ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਥਨ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਾਮਨ ਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨਾਥਨ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਪਰ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ 1946 ਵਿੱਚ ਨੱਥਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮੋਗੀਬਾਈ ਕੁਰਦੀਕਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਧੀ [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਆਮੋਣਕਰ|ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਮੋਨਕਰ]], ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਾਮਨਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਮੰਜੇਸ਼ਵਰ, [[ਪਦਮਾ ਤਲਵਾਕਰ|ਪਦਮਾ ਤਲਵਲਕਰ]] ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਵਿਰਾਸਤ == === ਵਿਦਿਆਰਥੀ === ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਹੈਦਰ ਖਾਨ, ਛੋਟਾ ਭਰਾ * ਭਾਸਕਰਬੁਵਾ ਬਖਲੇ * ਗੋਵਿੰਦਬੂਵਾ ਸ਼ਾਲੀਗ੍ਰਾਮ * ਗੋਵਿੰਦਰਾਓ ਟੇਂਬੇ * ਵਾਮਨਰਾਓ ਸਡੋਲੀਕਰ * ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਦਾਸ ਜਰੀਵਾਲਾ * ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਸਰਨਾਇਕ * ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਖਾਨ, [[ਸਾਰੰਗੀ|ਸਾਰੰਗੀਆ]] * ਕਮਰੂਦੀਨ "ਨਾਥਨ" ਖਾਨ, ਭਤੀਜਾ (ਹੈਦਰ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) * ਨਸੀਰੂਦੀਨ "ਬਦੇਜੀ" ਖਾਨ, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ * ਬਦਰੂਦੀਨ "ਮੰਜੀ" ਖਾਨ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪੁੱਤਰ * ਸ਼ਮਸੁਦੀਨ "ਭੁਰਜੀ" ਖਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ * [[ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ]] * [[ਮੋਗੂਬਾਈ ਕੁਰਦੀਕਰ]] * ਗੁਲੂਭਾਈ ਜਸਦਾਨਵਾਲਾ * ਤਨੀਬਾਈ ਘੋਰਪੜੇ "ਘੋਰਪਦੇਬਾਈ" * ਲੀਲਾਬਾਈ ਸ਼ਿਰਗਾਂਵਕਰ * [[ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਣੀ ਪਟੇਲ]] * "ਬਾਬਾ" ਅਜ਼ੀਜ਼ੂਦੀਨ ਖਾਨ, ਪੋਤਾ (ਭੁਰਜੀ ਖਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) * ਨਿਵਰਤਿਬੁਵਾ ਸਰਨਾਇਕ === ਰਾਗ === ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਨੇ ਕਈ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰਜੀਵਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਰਾਗ ਸੰਪੂਰਨ ਮਾਲਕੌਂਸ * ਰਾਗ ਬਸੰਤੀ ਕੇਦਾਰ, [[ਰਾਗ ਬਸੰਤ|ਬਸੰਤ]] ਅਤੇ [[ਕੇਦਾਰ (ਰਾਗ)|ਕੇਦਾਰ]] ਦਾ ਜੋੜ ਰਾਗ * ਰਾਗ ਸਾਵਣੀ ਨਟ, ਸਾਵਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਟ ਦਾ ਜੋੜ ਰਾਗ। * ਰਾਗ ਸਾਵਨੀ ਕਲਿਆਣ, ਸਾਵਨੀ ਅਤੇ [[ਯਮਨ ਰਾਗ|ਯਮਨ]] ਦਾ ਜੋੜ ਰਾਗ। * ਰਾਗ ਭੂਪ ਨਟ, ਭੂਪਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਟ ਦਾ ਜੋੜ ਰਾਗ। * ਰਾਗ ਪਟ ਬਿਹਾਗ, ਪਟਦੀਪ ਅਤੇ ਬਿਹਾਗ ਦਾ ਜੋੜ ਰਾਗ। * ਰਾਗ ਡਗੁਰੀ * ਰਾਗ ਗੋਧਾਨੀ * ਰਾਗ ਗੌੜ ਲਲਿਤ * ਰਾਗ ਉਨਿਆਰੀ === ਰਚਨਾਵਾਂ === ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲਾਂ, ਧਰੁਪਦਾਂ ਅਤੇ ਧਮਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਜੈਪੁਰ-ਅਤਰੌਲੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਾਗਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite journal|last=Kunte|first=Keshavchaitanya|date=2024|journal=Anahad Lok|volume=10|issue=19|pages=368-373}}</ref> * ਰਾਗ ਮਾਲੀਗੌੜਾ ਖਿਆਲ ਮੱਧਯਾਲ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ, "ਦਰਸਾ ਸਰਸਾ ਦੇਤਾ ਦੁਖਾ ਬਿਸਰਣਾ ਕੋ." * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਬਰਾਰੀ ਖਿਆਲ, "ਕੈਸੇ ਕਰਾ ਆਊਣ ਰੇ।" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਬਰਾਰੀ ਖਿਆਲ, "ਸੋ ਜਾਨਾ ਰੇ ਮੇਹਰਬਾਨਾ।" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਵਿਹੰਗ ਖਿਆਲ, [https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=5104 "ਆਲੀ ਤੈ ਕੀਨੀ ਮੋਸੋ ਆਜਾ ਨਾਇ ਚਤੁਰਾਈ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110175657/https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=5104 |date=2024-11-10 }} * ਵਿਲੰਬਿਤ ਆੜਾ ਚੌਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿਆਣ ਖਿਆਲ, [https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=6381 "ਅਲੀ ਮੋਹੇ ਮਾਨਵਣਾ ਪਿਆਰਾ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110175605/https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=6381 |date=2024-11-10 }} * ਰਾਗ ਖੇਮ ਕਲਿਆਣ ਖਿਆਲ ਵਿਲੰਬਿਤ ਇਕਵਈ ਵਿੱਚ, [https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=4601 "ਬਾਲਮਾਵਾ ਤੁਮਾ ਬਿਨਾ ਰੈਨਾ ਦੀਨਾ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110175702/https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=4601 |date=2024-11-10 }} * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਜੈਤ ਕਲਿਆਣ ਖਿਆਲ, "ਏ ਸਮਝਾ ਮਨਾ।" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਹੇਮ ਨਾਟ ਖਿਆਲ, "ਰੇ ਕਰਤਾਰਾ [[ਅੱਲਾਹ|ਕਰਿਮਾ]]।" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸ਼ੰਕਰਾ ਖਿਆਲ, [https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=6369 "ਅਨਾਹਤ ਨਾਦ ਕੋ ਭੇਦਾ ਨ ਪਾਯੋ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110175609/https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=6369 |date=2024-11-10 }} * ਰਾਗ ਡਗੁਰਿ ਖਿਆਲ ਵਿਲੰਬਿਤ ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ, "ਆਲੀ ਰੀ ਬੀਰਾ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਮੋਹਣਾ]]।" * ਝਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਜੈਜੈਵੰਤੀ ਖਿਆਲ, [https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=4767 "ਏ ਅਲੀ ਪਿਆਰਿਆ ਮੇਰੇ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110175716/https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=4767 |date=2024-11-10 }} * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸਿੰਧੂਰਾ ਖਿਆਲ, "ਆਲੀ ਰੀ ਮੇਰੇ ਆਏ ਪਿਆਰਾ।" * ਰਾਗ ਸੋਰਠ ਖਿਆਲ ਝਪਤਾਲ ਵਿੱਚ, "ਸਾਖੀ ਬਿਨੁ ਪਾਈਐ ਹੋਰ ਜੀਆ ਕਾਲ ਨਾਹੀ॥" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤਿਨਤਾਲ ਵਿੱਚ [[ਦੇਸ਼ (ਰਾਗ)|ਰਾਗ ਦੇਸ਼]] ਖਿਆਲ, [https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=6388 "ਸਾਖੀ ਮੋਹਨਾ ਰਾਧਾ ਮੋਹਨੀ ਦਰੀ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110175653/https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=6388 |date=2024-11-10 }} * ਆੜਾ ਚੌਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਝਿੰਝੋਟੀ ਖਿਆਲ, "ਏਰੀ ਆਲੀ ਭਾਗਾ ਜਾਗੇ।" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਾਲਕੌਂਸ ਖਿਆਲ, "ਏ ਮਨ ਰਬਾ ਸਾਇ।" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਜਾਂ ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਕੌਸ਼ੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ (ਨਾਇਕੀ-ਅੰਗਾ)]], [https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=3632 "ਆਲੀ ਰੀ ਜਾਏ ਕਹੋ।"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110175636/https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=3632 |date=2024-11-10 }} * ਝਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਖਿਆਲ, "ਮੁਬਾਰਕ ਹੋ।" * ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਭੰਕਰ ਖਿਆਲ, "ਏਕ ਹੀ ਹਰਨੇ [[ਸ਼ਿਵ|ਹਰ]] ਕੇ" * ਝਪਟਲਾ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਾਲਵੀ ਖਿਆਲ, [https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=4407 "ਅੰਗ ਸੁਗੰਧਾ ਰੰਗਾ ਰੂਪ ਕੋ॥"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110175726/https://www.swarganga.org/bandish_details.php?id=4407 |date=2024-11-10 }} * ਰਾਗ ਗੌੜ ਲਲਿਤ ਖਿਆਲ ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ, "ਸਬਾ ਰਸਿਕਾ ਆਨਾ ਮਿਲੇ।" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਉਨਿਆਰੀ ਖਿਆਲ, "ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਰਾਮ ਰਹੇ ਮਨਭਾਵਨਾ।" * ਰਾਗ ਹੁਸੈਨੀ ਕਨੜਾ ਖਿਆਲ ਵਿਲੰਬੀਰ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ, "ਨਿਰਾਕਾਰ ਕਰਤਾ।" * ਝਪਟਲਾ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਕੁਕੁਭ ਬਿਲਾਵਲ ਖਿਆਲ, "ਧਨਾ ਆਜਾ ਦੁਲਹਾ।" * ਵਿਲੰਬਿਤ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਪਟਮੰਜਰੀ ਖਿਆਲ, "ਬੈਣ ਅੰਕਾ ਮੋਰੀ।" * ਰਾਗ ਖੰਬਾਵਤੀ ਖਿਆਲ ਮੱਧਯ ਤੀਨਤਾਲ ਵਿੱਚ, "ਏਰਿ ਮਾਈ ਪੀਆ ਅਜਾਹੂਂ ਨ ਆਏ।" === ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ === ''ਸਲਾਨਾ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ'' ਹਰ ਸਾਲ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਧਾਰਵਾੜ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ === ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੇ ਡਰੋਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਅੜੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਖਾਨ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਨ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। === ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ === 2007 ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਭੂਰਜੀ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਧੋਂਦੂਤਾਈ ਕੁਲਕਰਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਨਮਿਤਾ ਦੇਵੀਦਿਆਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ, ''ਦ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਰੂਮ'' ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ। <ref name="TheHindu1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/ambassadors-of-their-art/article2275595.ece|title=Ambassadors of their art|date=23 September 2007|work=The Hindu newspaper|access-date=15 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525194601/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/ambassadors-of-their-art/article2275595.ece|archive-date=25 May 2023}}</ref> == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * ''ਖਾਨਸਾਹਬ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ'', (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ੂਦੀਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ)। ਅਮਲਨ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਉਰਮਿਲਾ ਭਿਰਡੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਥੀਮਾ, 2000. . * [https://books.google.com/books?id=-EkDt0Gboe8C&pg=PA40 ਅਲਾਦੀਆ ਖਾਨ] ''ਬਿਟਵੀਨ ਟੂ ਤਾਨਪੁਰਾ'', ਵਾਮਨ ਹਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਪਾਪੂਲਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1989।{{ISBN|0-86132-226-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-86132-226-6|0-86132-226-6]], {{ISBN|978-0-86132-226-8}} . ''ਪੰਨਾ 40'' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1855]] cb17b8au0kimaweesci3p0kw0qzp0yj 0 190775 851238 829599 2026-11-03T11:59:34Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851238 wikitext text/x-wiki '''ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ''' (1871–1949) [[ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਨਾ|ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਗਾਇਕ]] ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1949 ਵਿੱਚ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੈਰਾਨਾ|ਕਿਰਾਨਾ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 1871 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਰਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਜੋ 1857 ਵਿੱਚ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ]] ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇ [[ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ|ਰੁਦਰ-ਵੀਣਾ]], [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਹਨ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਸਿੱਖੀ ਸੀ। ਲਗਭਗ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸਤਾਦ ਲੰਡੇ ਹੈਦਰ ਬਖਸ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਮੀਆਂ ਬੰਦੇ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਸਟਰ ਸਨ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ [[ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ]] ਨਾਲ [[ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਨਾ|ਕਿਰਾਣਾ ਘਰਾਣਾ]] ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੀ ਭੈਣ ਗਫੂਰਾਨ ਬੀਬੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਨੇ ਗਫ਼ੂਰਾਨ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਤਾਰਾਬਾਈ ਮਾਨੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੀ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ''ਬੇਹਰੇ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ'' (ਬੋਲੇ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਉਸਤਾਦ ਹਾਫਿਜ਼ੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1946 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਫਿਜ਼ੁੱਲਾ ਦੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਵਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। == ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕਰੀਅਰ == ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਚੋਂ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ ਓਹ ਹਨ ਰਾਗ ਪਟਦੀਪ, [[ਮੁਲਤਾਨੀ (ਰਾਗ)|ਮੁਲਤਾਨੀ]], ਅਤੇ [[ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ|ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ]] [[ਤਬਲਾ|ਤਬਲੇ ਦੀ ਸੰਗਤ]] ਚਤੁਰ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਮੱਟੂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਖਾਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ 2 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 1947 ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ। <blockquote>"ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਇੱਕ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਨਤਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆਉਹ ਹਨ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਝੁਕਾਅ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਇਕਾਂਤ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ 'ਤੇ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।" </blockquote> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1871 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਕੈਰਾਨਾ|ਕਿਰਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="ITC">{{Cite web |title=Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan |url=https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170212202033/https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 |archive-date=12 February 2017 |access-date=5 August 2025 |website=Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website}}</ref> ਕਿਰਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ 1857 ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਸਨ ਰੁਦਰਵੀਣਾ, [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਅਤੇ ਵੋਕਲ-ਕਿਰਾਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਮਿੱਠੀ, ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ।<ref name="IndianExpress">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375/|title=The others who left Kairana, many decades ago (Abdul Wahid Khan)|last=Sanghamitra Mazumdar|date=27 June 2016|work=The Indian Express newspaper|access-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20160731212313/http://indianexpress.com:80/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375|archive-date=31 July 2016}}</ref> ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁੱਲ ਮਾਜਿਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਗਾਣਾ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਵਜਾਉਣੀ ਸਿੱਖੀ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]] ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਸਟਰ [[ਉਸਤਾਦ ਬੰਦੇ ਅਲੀ ਖਾਨ|ਬੰਦੇ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਚੇਲੇ ਉਸਤਾਦ ਲੰਗੜੇ ਹੈਦਰ ਬਖਸ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="ITC">{{Cite web |title=Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan |url=https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170212202033/https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 |archive-date=12 February 2017 |access-date=5 August 2025 |website=Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20170212202033/https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 "Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan"]. ''Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website''. Archived from [https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 the original] on 12 February 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 August</span> 2025</span>.</cite></ref> ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁੱਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="IndianExpress">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375/|title=The others who left Kairana, many decades ago (Abdul Wahid Khan)|last=Sanghamitra Mazumdar|date=27 June 2016|work=The Indian Express newspaper|access-date=5 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20160731212313/http://indianexpress.com:80/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375|archive-date=31 July 2016}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSanghamitra_Mazumdar2016">Sanghamitra Mazumdar (27 June 2016). [https://web.archive.org/web/20160731212313/http://indianexpress.com:80/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375 "The others who left Kairana, many decades ago (Abdul Wahid Khan)"]. ''The Indian Express newspaper''. Archived from [https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375/ the original] on 31 July 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 August</span> 2025</span>.</cite></ref> [[ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ]] ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁੱਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੀ ਭੈਣ ਗਫੂਰਾਨ ਬੀਬੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਵਿਗੜ ਗਏ ਜਦੋਂ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਨੇ ਗਫੂਰਾਨ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਤਾਰਾਬਾਈ ਮਾਨੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੀ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ''ਬੇਹਰੇ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ'' (ਬੌਲ਼ੇ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸਤਾਦ ਹਾਫਿਜ਼ੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1946 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਫਿਜ਼ੁੱਲਾ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਸਾਰੰਗੀ]] ਵਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="ITC">{{Cite web |title=Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan |url=https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170212202033/https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 |archive-date=12 February 2017 |access-date=5 August 2025 |website=Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20170212202033/https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 "Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan"]. ''Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website''. Archived from [https://www.itcsra.org/TreasurePast.aspx?TreasuresId=14 the original] on 12 February 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 August</span> 2025</span>.</cite></ref> == ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 1949 ਵਿੱਚ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਜੈਚੰਦ ਭੱਟ (ਖਿਆਲ ਗਾਇਕ), ਸੁਰੇਸ਼ਬਾਬੂ ਮਾਨੇ, ਹੀਰਾਬਾਈ ਬੜੋਦੇਕਰ, [[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ]], ਸਰਸਵਤੀਬਾਈ ਰਾਣੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ, ਸੁਖਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਰਾਮ ਨਰਾਇਣ, ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ [[ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਅਮੀਰ ਖਾਨ]] 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਰਸਮੀ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਨੇ ''ਵਿਲੰਬਿਤ ਖਿਆਲ ਨੂੰ'' ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ''ਅਤੀ ਵਿਲੰਬਿਤ'' ਗਾਇਕੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 20 ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਵਧਾ ਕੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਕਿਰਾਣਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1871]] 27hqmkngorj9jfvqaw8jmg7mprt1v4l 0 191034 851495 775576 2026-11-04T07:18:21Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851495 wikitext text/x-wiki '''ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ''' ('''ਅੱਲ੍ਹਾਹੂ''') ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਉਚਾਰਨ (ਧਿਕਰ) ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਰੱਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ({{Langx|ar|الله}}) ''ਅੱਲਾਹੂ ਅੱਲਾਹੁ ਅੱਲਾਹੂ ਸ਼ਬਦ'' ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ਬਦ ਹੱਕ(ਸੱਚ) ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।। ਸੂਫੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ [[ਅਬੂ ਬਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ [[ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸਿਲਸਿਲਾ|ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਧੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ''ਅੱਲ੍ਹਾਹੂ ਅੱਲ੍ਹਾਹੂ'' 400 ਜਾਂ 600 ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ" [[ਉਰਦੂ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] [[ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ|ਭਗਤੀ]] [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀਆਂ]] ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ। == ਸ਼ਬਦ-ਸਾਧਨ == "ਹੂ" ਪਿਛੇਤਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਨ ਵਾਲਾ ਨਾਮਾਤਰ ਹੈ ( i`rab ) ''-u'' (ḍamm) ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਵਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਅੱਲ੍ਹਾਹੁ'' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੋਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ''ਅੱਲ੍ਹਾਹੂ ਅੱਲਾਹੁ ਅੱਲਾਹ ਨੂੰ'' /al:a:hual:a ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। :hual:a:h/ (''[[ਤਕਬੀਰ|ਅੱਲ੍ਹਾਹੂ ਅਕਬਰ]]'' ਵਾਕੰਸ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ਜਿੱਥੇ ''-u''ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੂਫੀ ਉਚਾਰਨ ਵਿੱਚ, ''-ਉ'' ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ [[ਨਾਂਵ ਵਾਕੰਸ਼]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਚਾਰਨ ਦਾ ਅਰਥ "ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੱਕ "ਸੱਚ" ਲਈ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ "ਰੱਬ ਤੇ ਹੈ। ਰੱਬ ਹੈ। ਰੱਬ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।" ਇੱਕ [[ਨਾਅਤ]] ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: "ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀਆ ਪਾਈਆਂ ਪੁਕਾਰਨ ਆਕਾ ਆਯਾਨ ਭਰਨ"। == ਕੱਵਾਲੀ == "ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕੱਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੱਵਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇੱਕੋ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, "ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ" ਜੋ ਸਾਬਰੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੀ 1978 ਦੀ ਐਲਬਮ ''ਕੱਵਾਲੀ 'ਤੇ ਸੁਣਾਈ ਦੇਂਦੀ ਹੈ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ'' ਉਸ ਗੀਤ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਜੋ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਜਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੱਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੱਵਾਲ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। 1991 ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਸੰਕਲਨ ਵੀਡੀਓ 'ਤੇ ਬਹਾਉਦੀਨ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ " ਤਾਜਦਾਰ-ਏ-ਹਰਮ, ਭਾਗ 2" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਿੰਨੋਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬੋਲ ਸਾਂਝੇ ਹਨ)। ਗੀਤ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਨੂੰ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]], [[ਮਾਸਟਰ ਸਲੀਮ]], ਫੈਜ਼ ਅਲੀ ਫੈਜ਼, ਅਤੇ [[ਨੂਰਾਂ ਭੈਣਾਂ|ਨੂਰਾਂ ਸਿਸਟਰਸ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਕੱਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੀਤ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ ''ਅਲ-ਮੁਆਲੀਮ'' (2003) ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਸਾਮੀ ਯੂਸਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਸੰਸਕਰਣ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਨਸ਼ੀਦ ਸਮੂਹ ਰਾਏਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Citation |last=TheLebai Malang |title=Raihan = Allahu |date=2011-11-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=MMQTEBYtU2c |access-date=2019-05-23}}</ref> ਇਹ ਸੂਫੀ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਲਮਾਨ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਕ ਬੈਂਡ [[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|ਜੂਨੂਨ]] ਦਾ ਸੀ। ''[[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)]]'' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, "ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ" ਨੂੰ [[ਅਲੀ ਜ਼ਾਫ਼ਰ|ਅਲੀ ਜ਼ਫ਼ਰ]] ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਸਈਨ ਤੁਫੈਲ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਸੀ। ''[[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਭਾਰਤ )|ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਇੰਡੀਆ)]]'' ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, "ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ" ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਹਿਤੇਸ਼ ਸੋਨਿਕ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ [[ਨੂਰਾਂ ਭੈਣਾਂ|ਨੂਰਾਂ ਸਿਸਟਰਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Citation |last=Coke Studio India |title=Allah Hoo - Hitesh Sonik feat Jyoti Nooran & Sultana Nooran, Coke Studio @ MTV Season 2 |date=2012-07-14 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pt0nqbSJiEE |access-date=2019-05-23}}</ref> "ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ" ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੂਲ [[ਨਾਅਤ|ਨਾਤ]] ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਮੌਲਾਨਾ ਸਈਅਦ ਹਸਨ ਇਮਦਾਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ]] 9wihyg29wh6w3ajri1tpvoh1hwhk7d6 0 191436 851393 776157 2026-11-03T22:48:29Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851393 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Andaman_nicobar_76.jpg|thumb|{{Center|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਕਸ਼ਾ}}]] '''ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ''' ''([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Andaman Islands)'' ਇੱਕ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 200 ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ [[ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ਦੇ ਅਯਾਰਵਾਦੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 130 km (81 mi) ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ|ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਡੇਮਾਨ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ]] ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਾਗਰ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੀਮਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਾਪੂ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ]] ਸਮੂਹ, [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੋਕੋ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਪੇਰਿਸ ਟਾਪੂ [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ਦੇ [[ਯਾਂਗੋਨ ਖੇਤਰ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ, ਅੰਡੇਮਾਨੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, [[ਜਾਰਵਾ ਕਬੀਲਾ|ਜ਼ਾਰਾਵਾ]] ਅਤੇ [[ਸੈਂਟੇਨਲੀ ਕਬੀਲਾ|ਸੈਂਟੀਨੇਲੀਜ਼]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ।<ref name="trained_news.au">{{Cite news|url=https://www.news.com.au/travel/travel-updates/incidents/police-faceoff-with-sentinelese-tribe-as-they-struggle-to-recover-slain-missionarys-body/news-story/a88d3780059939a5e11ebcfb556327ac|title=Police face-off with Sentinelese tribe as they struggle to recover slain missionary's body|date=26 November 2018|work=News.com.au|access-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126034539/https://www.news.com.au/travel/travel-updates/incidents/police-faceoff-with-sentinelese-tribe-as-they-struggle-to-recover-slain-missionarys-body/news-story/a88d3780059939a5e11ebcfb556327ac|archive-date=26 November 2018}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਿਟਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਸੈਂਟੀਨੇਲ ਆਈਲੈਂਡ ਸਮੇਤ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸੈਂਟੀਨੇਲੀਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਤੱਟ ਰੱਖਿਅਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Andaman & Nicobar |url=http://www.andaman.gov.in/web/guest/indigenous-tribes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611075752/http://www.and.nic.in/archives/andaman/tribes.php |archive-date=11 June 2016 |access-date=13 February 2017 |website=The Internet Archive |publisher=A&N Administration}}</ref> == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ == ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੀਪ-ਸਮੂਹ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਰਮੀ ਅਰਾਕਾਨ ਯੋਮਾ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਦੀਪ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 325 ਟਾਪੂ ਹਨ ਜੋ 6,408 km2 (2,474 sq mi)<ref name="Planning Commission Report2">{{cite book|title=Andaman and Nicobar Islands Development Report|series=State Development Report series|author=Planning Commission of India|edition=illustrated|publisher=Academic Foundation|year=2008|isbn=978-81-7188-652-4|url=https://books.google.com/books?id=ujf2N5O4iKgC|access-date=15 November 2015|archive-date=9 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151209011823/https://books.google.com/books?id=ujf2N5O4iKgC|url-status=live}}</ref> ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, [1] ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਦੇ ਤੱਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਾਗਰ]] ਦੇ ਨਾਲ।<ref name="olivierblaise">{{Cite journal|last=Blaise, Olivier|title=Andaman Islands, India|url=http://www.picturetank.com/___/series/ff5d5b4d962b08bc130471b877292c58/en/Andaman_Isl.,_India_(1).html|publisher=PictureTank|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715083143/http://www.picturetank.com/___/series/ff5d5b4d962b08bc130471b877292c58/en/Andaman_Isl.,_India_(1).html|archive-date=15 July 2011|access-date=16 November 2008}}</ref> ਉੱਤਰੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ ਬਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ 285 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (177 ਮੀਲ) ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਬਰਮੀ ਟਾਪੂ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਕੋਕੋ ਟਾਪੂਆਂ ਸਮੇਤ। ਦਸ ਡਿਗਰੀ ਚੈਨਲ ਅੰਡੇਮਾਨ ਨੂੰ [[ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ|ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ]] ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤਰੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ {{Convert|732|m|abbr=on}} ਤੇ ਸੈਡਲ ਪੀਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਟ ਜੂਰਾਸਿਕ ਤੋਂ ਅਰਲੀ ਈਓਸੀਨ ਓਫੀਓਲਾਈਟਸ ਅਤੇ [[ਤਲਛਟੀ ਚਟਾਨ|ਤਲਛਟ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ]] (ਅਰਗੀਲੇਸੀਅਸ ਅਤੇ ਐਲਗਲ ਚੂਨੇ ਪੱਥਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡੂੰਘੇ ਨੁਕਸ ਅਤੇ ਅਲਟਰਾਮਫਿਕ [[ਆਤਸ਼ੀ ਚਟਾਨ|ਅਗਨੀ]] ਘੁਸਪੈਠ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜਦੇ ਹਨ। ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਹਨ।<ref name="tsu">Chakrabarti, P.; Nag, A.; Dutta, S. B.; Dasgupta, S. and Gupta, N. (2006) ''[https://books.google.com/books?id=5gEBfvCBclUC&pg=PA42 S & T Input: Earthquake and Tsunami Effects...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151209011823/https://books.google.com/books?id=5gEBfvCBclUC&pg=PA42|date=9 December 2015}}'', page 43. Chapter 5 in S. M. Ramasamy et al. (eds.), ''Geomatics in Tsunami'', New India Publishing. {{ISBN|81-89422-31-6}}</ref> ਇੱਥੇ ਦੋ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਨਾਰਕੌਂਡਮ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਬੈਰਨ ਆਈਲੈਂਡ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਬਸਾਲਟ|ਬੇਸਾਲਟ]] ਅਤੇ ਐਂਡੀਸਾਈਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੈਰਨ ਟਾਪੂ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੌਤਾ ਸਰਗਰਮ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਫਟਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੂ-ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Andaman Tourism – Science Centre |url=https://www.andamantourism.gov.in/capital.php |access-date=1 May 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Volcanism Program – Barren Island |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=260010 |access-date=1 May 2023}}</ref> == ਜਲਵਾਯੂ == ਜਲਵਾਯੂ ਸਮਾਨ ਵਿਥਕਾਰ ਦੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿੱਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਗਿੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। == ਫਲੋਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Shaheed_Island,_Andamans,_Tropical_forest.jpg|thumb| ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ, ਸ਼ਹੀਦ ਟਾਪੂ]] [[ਤਸਵੀਰ:Havelock_Island,_Mangrove_trees_in_tropical_sea,_Andaman_Islands.jpg|thumb| ਬੀਚ, ਹੈਵਲੌਕ ਆਈਲੈਂਡ 'ਤੇ ਮੈਂਗਰੋਵ ਦੇ ਰੁੱਖ]] ਮੱਧ ਅੰਡੇਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਗਿੱਲੀ ਸਦਾਬਹਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਬਨਸਪਤੀ ਤੱਟ 'ਤੇ [[ਜਵਾਰੀ ਬੇਲਾ|ਮੈਂਗਰੋਵਜ਼]] ਦੇ ਨਾਲ, ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਬਰਮਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਬਰਸਾਤੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੰਗਲ ਸਦਾਬਹਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਅੰਡੇਮਾਨ, ਮੱਧ ਅੰਡੇਮਾਨ, [[ਬਾਰਾਟਾਂਗ ਟਾਪੂ|ਬਾਰਾਤੰਗ]] ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਐਪੀਫਾਈਟਿਕ ਬਨਸਪਤੀ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਫਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਰਕਿਡਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੌਗਿੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਆਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਹਨ। ਲਿਟਲ ਅੰਡੇਮਾਨ, ਨਾਰਕੌਂਡਮ, ਉੱਤਰੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅੰਡੇਮਾਨ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਬਰਸਾਤੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੱਟ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਚੂਹਿਆਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। == ਸਰਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Aberdeen_Bazar,_Port_Blair.JPG|thumb| ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ]] [[ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ]] ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ ਸੰਘ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅੰਡੇਮਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨਿਕੋਬਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} tneqnu6bgijg3k6apburohy54mhhh4o 0 191453 851364 811293 2026-11-03T20:16:26Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851364 wikitext text/x-wiki {{Indian classical music}} ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਵਰੋਹਣ, ਅਵਰੋਹਣਮ ਜਾਂ ਅਵਰੋਹ, ਕਿਸੇ ਵੀ [[ਰਾਗ]] ਦਾ ਉਤਰਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਸੁਰ ਉੱਪਰਲੇ ਪਿਚ ਯਾਨੀ ਤਾਰ ਸ਼ਡਜ ਜਾਂ ਸੰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੀ ਪਿੱਚ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟੇਢੇ (ਵਕਰ) ਢੰਗ ਨਾਲ। == ਉਦਾਹਰਣਾਂ == [[ਆਸਾਵਰੀ]]-[[ਥਾਟ]] ਦੇ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਦੇ ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਰੇ -ਪ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰੇੰ ਨੀ ਸ <u>ਧ</u> -<u>ਨੀ</u> ਪ -ਮ ਪ <u>ਗ</u> -ਮ ਰੇ ਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ। ਮਲਹਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ 15ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਮਯਾਮਾਲਵਗੌਲਾ ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ, ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ ਧ ਪ ਮ ਗ ਰੇ ਸ। ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ [[ਸੁਰ|ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ]] ਵੇਖੋ। ਰਾਗ ਸਹਾਨਾ ਵਿੱਚ,ਜਿਹੜਾ ਕਿ 28ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ ਨੀ ਧ ਪ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਗ ਰੇ ਸ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਹਨ (ਦੱਤੂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਰਾਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਹਾਨਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰਾਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ]] == ਉਦਾਹਰਣਾਂ == ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ [[ਆਸਾਵਰੀ]]-[[ਥਾਟ|ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ]] ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਰੇ-ਪ ਹਨ, ਦਾ ਅਵਰੋਹ ਰੇਂ <u>ਨੀ</u> ਸੰ <u>ਧ</u> <u>ਨੀ</u> ਪ, ਮ ਪ <u>ਗ</u> ਮ ਰੇ ਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਮਲਹਾਰੀ]] ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ 15ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਮਯਾਮਾਲਵਗੌਲਾ ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ, ਦਾ ਅਵਰੋਹ ਸ ਧ''1 ਪ ਮ1 ਗ 2 ਰੇ 1 ਸ'' ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ [[ਸੁਰ|ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ]] ਵੇਖੋ। [[ਸਹਾਨਾ (ਰਾਗ)|ਸਾਹਾਨਾ]] ਵਿੱਚ, 28ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ [[ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ ਰਾਗ|ਹਰਿਕੰਭੋਜੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ, ਅਵਰੋਹ ''S ਨੀ 2 ਧ 2 ਪ ਮ 1 ਗ 3 ਮ 1 ਰੇ 2 ਗ 3 ਰੇ 2 ਸ'' ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਦੱਤੂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਰਾਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਹਾਨਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰਾਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। hycgv3u8bwns25wjbay2it2z7kr0xd1 0 191587 851448 818945 2026-11-04T03:01:54Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851448 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ''' ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਰਾਗ]] ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਮ 7 ਤੋਂ 10 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਥਿਊਰੀ == ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ - ਸ਼ਡਜ (ਸ), ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰ (ਗ), ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ),ਤੀਵ੍ਰ ਮਧਿਅਮ(ਮ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪ)। ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਡਵ/ਔਡਵ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/a-ragas-journey-appealing-amritavarshini/article3262431.ece?ref=relatedNews|title=A Raga's Journey — Appealing Amritavarshini|last=Mani|first=Charulatha|date=30 March 2012|work=The Hindu}}</ref> === ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ === ਅਰੋਹ - (ਚੜਾਈ) ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ- (ਉਤਾਰ) ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ === ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ === ਵਾਦੀਃ ਪੰਚਮ (ਪ) ਸੰਵਾਦੀਃ ਸ਼ਡਜ (ਸ) === ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਨ === ਪਕੜ : ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ (ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ ਚਲਨ : ਸ੍ਗ੍ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗਸ, ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਨੀ, ਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ) , ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਪਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ ,ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ ,ਸ ਗਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪ ਨੀ ਸ, ਪ ਨੀ ਸੰ ਗੰਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸੰ ,ਨੀਸੰ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸ === ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ === ਥਾਟ - [[ਕਲਿਆਣ (ਥਾਟ)|ਕਲਿਆਣ]] ਇਹ ਰਾਗ ਕਰਨਾਟਕਿ ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 66ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਥਾ ਚਿੱਤਰਮਬਾਡ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਥ ਕਲਿਆਣੀ, ਗਮਾਨਾਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਸਮਾਂ (ਟਾਈਮ) === ਸੁਰਲਿਪੀ ਸੰਕੇਤ ਲਈ ਨਾਮਕਰਣ : ਧ(ਮੰਦਰ)<u>ਨੀ(ਮੰਦਰ)</u>ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ <u>ਰੇ</u> ਰੇ <u>ਗ</u> ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)<u>ਧ</u> ਧ <u>ਨੀ</u> ਸੰ <u>ਰੇ</u> ਰੇ ਪ, ਰੇ ਸ ( ਪ ਤੋਂ ਰੇ ਸ ਤਕ ਮੀੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਨਾ == ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ == * ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ * ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ * ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) * ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ * ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ * ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) * ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ * ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ == ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ == * ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ * ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ * ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) * ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ * ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ * ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) * ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ * ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://oceanofragas.com/ocean_htmlpages/Amritvarshini.html ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ]] pufsk0zo9weu50po4dru84w19ar9g8c 851449 851448 2026-11-04T03:11:25Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851449 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ''' ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਰਾਗ]] ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਮ 7 ਤੋਂ 10 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਥਿਊਰੀ == ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ - ਸ਼ਡਜ (ਸ), ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰ (ਗ), ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ),ਤੀਵ੍ਰ ਮਧਿਅਮ(ਮ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪ)। ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਡਵ/ਔਡਵ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/a-ragas-journey-appealing-amritavarshini/article3262431.ece?ref=relatedNews|title=A Raga's Journey — Appealing Amritavarshini|last=Mani|first=Charulatha|date=30 March 2012|work=The Hindu}}</ref> === ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ === ਅਰੋਹ - (ਚੜਾਈ) ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ- (ਉਤਾਰ) ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ === ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ === ਵਾਦੀਃ ਪੰਚਮ (ਪ) ਸੰਵਾਦੀਃ ਸ਼ਡਜ (ਸ) === ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਨ === ਪਕੜ : ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ (ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ ਚਲਨ : ਸ੍ਗ੍ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗਸ, ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਨੀ, ਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ) , ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਪਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ ,ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਸ ਗਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪ ਨੀ ਸ, ਪ ਨੀ ਸੰ ਗੰਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸੰ ,ਨੀਸੰ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸ === ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ === ਥਾਟ - [[ਕਲਿਆਣ (ਥਾਟ)|ਕਲਿਆਣ]] ਇਹ ਰਾਗ ਕਰਨਾਟਕਿ ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 66ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਥਾ ਚਿੱਤਰਮਬਾਡ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਥ ਕਲਿਆਣੀ, ਗਮਾਨਾਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਸਮਾਂ (ਟਾਈਮ) === ਸੁਰਲਿਪੀ ਸੰਕੇਤ ਲਈ ਨਾਮਕਰਣ : ਧ(ਮੰਦਰ)<u>ਨੀ(ਮੰਦਰ)</u>ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ <u>ਰੇ</u> ਰੇ <u>ਗ</u> ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)<u>ਧ</u> ਧ <u>ਨੀ</u> ਸੰ <u>ਰੇ</u> ਰੇ ਪ, ਰੇ ਸ ( ਪ ਤੋਂ ਰੇ ਸ ਤਕ ਮੀੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਨਾ == ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ == * ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ * ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ * ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) * ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ * ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ * ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) * ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ * ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ == ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ == * ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ * ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ * ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) * ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ * ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ * ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) * ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ * ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://oceanofragas.com/ocean_htmlpages/Amritvarshini.html ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ]] equy8agu9xblt88vtgopyoc9vnxozvl 851454 851449 2026-11-04T03:21:13Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851454 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ''' ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਰਾਗ]] ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਮ 7 ਤੋਂ 10 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਥਿਊਰੀ == ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ - ਸ਼ਡਜ (ਸ), ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰ (ਗ), ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ),ਤੀਵ੍ਰ ਮਧਿਅਮ(ਮ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪ)। ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਡਵ/ਔਡਵ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/a-ragas-journey-appealing-amritavarshini/article3262431.ece?ref=relatedNews|title=A Raga's Journey — Appealing Amritavarshini|last=Mani|first=Charulatha|date=30 March 2012|work=The Hindu}}</ref> === ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ === ਅਰੋਹ - (ਚੜਾਈ) ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ- (ਉਤਾਰ) ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ === ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ === ਵਾਦੀਃ ਪੰਚਮ (ਪ) ਸੰਵਾਦੀਃ ਸ਼ਡਜ (ਸ) === ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਨ === ਪਕੜ : ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ (ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ ਚਲਨ : ਸ੍ਗ੍ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗਸ, ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਨੀ, ਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ) , ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਪਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਸ ਗਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪ ਨੀ ਸ, ਪ ਨੀ ਸੰ ਗੰਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸੰ ,ਨੀਸੰ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸ === ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ === ਥਾਟ - [[ਕਲਿਆਣ (ਥਾਟ)|ਕਲਿਆਣ]] ਇਹ ਰਾਗ ਕਰਨਾਟਕਿ ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 66ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਥਾ ਚਿੱਤਰਮਬਾਡ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਥ ਕਲਿਆਣੀ, ਗਮਾਨਾਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਸਮਾਂ (ਟਾਈਮ) === ਸੁਰਲਿਪੀ ਸੰਕੇਤ ਲਈ ਨਾਮਕਰਣ : ਧ(ਮੰਦਰ)<u>ਨੀ(ਮੰਦਰ)</u>ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ <u>ਰੇ</u> ਰੇ <u>ਗ</u> ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)<u>ਧ</u> ਧ <u>ਨੀ</u> ਸੰ <u>ਰੇ</u> ਰੇ ਪ, ਰੇ ਸ ( ਪ ਤੋਂ ਰੇ ਸ ਤਕ ਮੀੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਨਾ == ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ == * ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ * ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ * ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) * ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ * ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ * ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) * ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ * ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ == ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ == * ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ * ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ * ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) * ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ * ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ * ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) * ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ * ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://oceanofragas.com/ocean_htmlpages/Amritvarshini.html ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ]] k13tfldd2fqidvot0b68r3c9vg992zq 851457 851454 2026-11-04T03:42:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851457 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ''' ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਰਾਗ]] ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਮ 7 ਤੋਂ 10 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਥਿਊਰੀ == ਰਾਗ ਦੇ ਅਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੁਰ ਲਗਦੇ ਹਨ - ਸ਼ਡਜ (ਸ), ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਾਰ (ਗ), ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨੀ),ਤੀਵ੍ਰ ਮਧਿਅਮ(ਮ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪ)। ਰਿਸ਼ਭ(ਰੇ) ਅਤੇ ਧੈਵਤ(ਧ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਡਵ/ਔਡਵ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/a-ragas-journey-appealing-amritavarshini/article3262431.ece?ref=relatedNews|title=A Raga's Journey — Appealing Amritavarshini|last=Mani|first=Charulatha|date=30 March 2012|work=The Hindu}}</ref> === ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ === ਅਰੋਹ - (ਚੜਾਈ) ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ ਸੰ ਅਵਰੋਹ- (ਉਤਾਰ) ਸੰ ਨੀ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ === ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ === ਵਾਦੀਃ ਪੰਚਮ (ਪ) ਸੰਵਾਦੀਃ ਸ਼ਡਜ (ਸ) === ਪਕੜ ਜਾਂ ਚਲਨ === ਪਕੜ : ਸ ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਨੀ (ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ) ਗ ਸ ਚਲਨ : ਸ੍ਗ੍ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗਸ, ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਨੀ, ਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ), ਗਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪਪਨੀਪਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਸ ਗਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਪ ਨੀ ਸ, ਪ ਨੀ ਸੰ ਗੰਮੰ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸੰ ,ਨੀਸੰ ਪ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਗ, ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)ਸ === ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ === ਥਾਟ - [[ਕਲਿਆਣ (ਥਾਟ)|ਕਲਿਆਣ]] ਇਹ ਰਾਗ ਕਰਨਾਟਕਿ ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 66ਵੇਂ ਮੇਲਕਾਰਥਾ ਚਿੱਤਰਮਬਾਡ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਮੇਲਕਾਰਥ ਕਲਿਆਣੀ, ਗਮਾਨਾਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਸਮਾਂ (ਟਾਈਮ) === ਸੁਰਲਿਪੀ ਸੰਕੇਤ ਲਈ ਨਾਮਕਰਣ : ਧ(ਮੰਦਰ)<u>ਨੀ(ਮੰਦਰ)</u>ਨੀ(ਮੰਦਰ)ਸ <u>ਰੇ</u> ਰੇ <u>ਗ</u> ਗ ਮ(ਤੀਵ੍ਰ)<u>ਧ</u> ਧ <u>ਨੀ</u> ਸੰ <u>ਰੇ</u> ਰੇ ਪ, ਰੇ ਸ ( ਪ ਤੋਂ ਰੇ ਸ ਤਕ ਮੀੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਨਾ == ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ == * ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ * ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ * ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) * ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ * ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ * ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) * ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ * ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ == ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ == * ਤੂੰਗਾਥਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੰਡੂ (ਅਗਨੀਨਕਸ਼ਤਰਮ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ, ਜਾਨਕੀ * ਵਨਿਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ (ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਅਲਯਾਮ) (ਤਾਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕ-ਐਸ. ਪੀ. ਬੀ., ਜਾਨਕੀ * ਮਲਾਇਕੋਰੂ ਦੇਵਨੇ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲਯਾਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ) * ਉਨਾਥੂ ਕਲਾਈ (ਸਸਾਨਮ) (ਤਮਿਲ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਬਾਲਭਾਰਤੀ, ਗਾਇਕ-ਕੇ. ਐੱਸ. ਚਿਤਰਾ * ਕਥਿਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ (ਮੱਲੂ ਵੀਤੀ ਮਾਇਨਰ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਃ ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ * ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ (ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ) (ਤਮਿਲਃ ਸੰਗੀਤਕਾਰਃ ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ, ਗਾਇਕਃ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ) * ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਆਡ਼ਾ ਵੰਥਾਲ (ਪਾੱਟਮ ਭਾਰਤੁਮ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਐਮ. ਐਸ. ਵੀ., ਗਾਇਕਾ-ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਟੀ. ਐਮ. ਐਸ * ਇਪੋਥੇਨਾ ਥੇਵਾਈ (ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ) ਸੰਗੀਤਕਾਰ-ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਗਾਇਕਾ-ਲੇਖਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://oceanofragas.com/ocean_htmlpages/Amritvarshini.html ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ]] rjkurq04aj4slum87tqdetq0gvkku9r 0 191707 851340 776906 2026-11-03T18:50:41Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851340 wikitext text/x-wiki '''ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ''' ( [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{Langx|ur|{{Nastaliq|علامہ اقبال بین الاقوامی/انترراشٹری ہوائی اڈا}}}}, {{Airport codes|LHE|OPLA}} [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਜਿਨਾਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ, [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ|ਡਾ. ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ]] ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟਰਮੀਨਲ ਹਨ: ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਟਰਮੀਨਲ, [[ਹੱਜ]] ਟਰਮੀਨਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਗੋ ਟਰਮੀਨਲ। ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਲਗਭਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 &nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹਟ ਕੇ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Allama Iqbal International Airport, Lahore {{!}} www.lahoreairport.com |url=http://www.lahoreairport.com.pk/About/About-History.aspx |access-date=2020-10-14 |website=www.lahoreairport.com.pk}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਦੇ ਵੇਲ਼ੇ ਵਾਲਟਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਮੁੱਖ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ (ਪੀਆਈਏ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਜੈੱਟ ਜਹਾਜ਼, ਬੋਇੰਗ 720 ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵਾਲਟਨ ਏਅਰਪੋਰਟ ਅਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1962 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Allama Iqbal International Airport, Lahore {{!}} www.lahoreairport.com |url=http://www.lahoreairport.com.pk/About/About-History.aspx |access-date=2020-10-14 |website=www.lahoreairport.com.pk}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.lahoreairport.com.pk/About/About-History.aspx "Allama Iqbal International Airport, Lahore | www.lahoreairport.com"]. </cite></ref> ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਬੋਇੰਗ 747 ਤੱਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਨਵੇਅ ਅਤੇ ਏਪਰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। <ref>{{Cite web |title=Thanks For Your Vote of Confidence – PIA Advertisement – History of PIA – Forum |url=http://www.historyofpia.com/forums/viewtopic.php?f=1&t=18765 |access-date=17 February 2019 |website=Historyofpia.com}}</ref> ਪੀਆਈਏ ਨੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਦੇ ਰਾਹੀਂ [[ਦੁਬਈ]] ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ]] ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Webarchive template wayback links]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ]] 9xtphbeucsyox7lweabv84e198zhd3q 0 192003 851408 823047 2026-11-03T23:45:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851408 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਲਮੀਆ ਅੱਬਾਸ ਅਮਾਰਾ | image = Jawad Saleem - Lamea 1949.jpg | caption = 1949 ਵਿੱਚ ਲਮੀਆ ਅੱਬਾਸ ਅਮਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ। ਚਿੱਤਰਕਾਰ: [[ਜਵਾਦ ਸਲੀਮ]] | birth_name = | birth_date = {{Birth year|1929}} | birth_place = [[ਬਗ਼ਦਾਦ]], [[ਇਰਾਕ]] | death_date = {{death date and given age|2021|6|18|92|df=y}} | death_place = [[ਸਾਂ ਡੀਗੋ]], [[ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਜ]] | monuments = | nationality = ਇਰਾਕੀ | occupation = ਕਵੀ | known_for = | relatives = | awards = }} '''ਲਾਮੀਆ ਅੱਬਾਸ ਅਮਰਾ''' ( {{Langx|ar|لميعة عباس عمارة}} ), ਕਈ ਵਾਰ '''ਲਮੀਆ ਅੱਬਾਸ ਅਮਰਾ''' ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ; 1929 – 18 ਜੂਨ 2021) ਇੱਕ ਇਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਮੋਢੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਸਤੀ ਸੀ। == ਨਾਮ == ਲਾਮੀਆ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਬਾਸ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਮਾਰਾ ਉਸਦੇ ਦਾਦੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1929 ਵਿੱਚ [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਡੇਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=18 June 2021 |title=كتبت عن مشاعر المرأة بجرأة.. الموت يغيب أيقونة الشعر العراقي لميعة عباس عمارة |url=https://www.aljazeera.net/news/cultureandart/2021/6/18/الموت-يغيب-الشاعرة-العراقية-لميعة |website=aljazeera.net |language=ar}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਬਾਯਾਨ ਬਾਰ ਮਨੂ ਸੀ,<ref name="jadaliyya">{{Cite web |date=17 October 2015 |title=مقابلة مع الشاعرة العراقية لميعة عباس عمارة |url=https://www.jadaliyya.com/Details/32602 |website=jadaliyya.com |language=ar}}</ref> ਜਦ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਾਦਾ ਸ਼ੇਖ ਅਮਾਰਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਾਚਾ ਜ਼ਹਰੂਨ ਅਮਾਰਾ (ਮੌਤ 1929) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ,<ref>{{Cite web |date=18 June 2021 |title=وفاة الشاعرة العراقية لميعة عباس عمارة عن عمر ناهز 92 عاماً |url=https://alwatannews.net/article/947161/Life-Style/وفاة-الشاعرة-العراقية-لميعة-عباس-عمارة-عن-عمر-ناهز-92-عاما |website=alwatannews.net |language=ar |access-date=18 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620144650/https://alwatannews.net/article/947161/Life-Style/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%B2-92-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7 |archive-date=20 ਜੂਨ 2021 |url-status=dead}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ [[:ar:عبد الرزاق عبد الواحد|ਅਬਦੁਲ ਰਜ਼ਾਕ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ]] (1930–2015) ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ।<ref name="jadaliyya" /> ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਰੱਬੀ ਦਖਿਲ ਏਡਨ ਦੀ ਸਿਸਟਰ, ਮਾਂਡੂਆ ਪੁਜਾਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਟੀਚਰਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ 1963 ਅਤੇ 1975 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਏਕ ਸਿਨੋਦ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਅਤੇ 1973 ਅਤੇ 1975 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੀ ਇਰਾਕ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਅਤੇ ਬਗ਼ਦਾਦ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=17 October 2015 |title=مقابلة مع الشاعرة العراقية لميعة عباس عمارة |url=https://www.jadaliyya.com/Details/32602 |website=jadaliyya.com |language=ar}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Arabic-language sources (ar)]]</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] kv9ki4j6asg3fo5plcdm1ac561dv4bs 0 192041 851356 842074 2026-11-03T19:43:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851356 wikitext text/x-wiki '''ਰਜਨੀ ਸੇਖੜੀ ਸਿੱਬਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rajni Sekhri Sibal''') 1986 ਬੈਚ ਦੀ ਹਰਿਆਣਾ ਕੇਡਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/woman-ias-didnt-give-in-to-inld-pressure/articleshow/18067942.cms|title=Woman IAS didn't give in to INLD pressure|date=2013-01-18|work=The Times of India|access-date=2023-09-05|issn=0971-8257}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬੋਰਡ ( [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਜ਼ਾਮਨੀ ਅਤੇ ਵਟਾਂਦਰਾ ਬੋਰਡ|SEBI]] ) ਅਤੇ EXIM (ਐਕਸਪੋਰਟ-ਇੰਪੋਰਟ) ਬੈਂਕ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਾਹਰੀ ਨਿਗਰਾਨ (IEM) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-ias-officer-rajni-sekhri-sibal-to-unveil-her-next-book-a-virtual-fiction20201223135416/|title=Former IAS officer Rajni Sekhri Sibal to unveil her next book, a virtual fiction|date=23 December 2020|work=ANI News|access-date=18 ਦਸੰਬਰ 2024|archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122031858/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-ias-officer-rajni-sekhri-sibal-to-unveil-her-next-book-a-virtual-fiction20201223135416/|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 1986 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਟਾਪਰ ਬਣੀ। <ref>{{Cite web |last=Bloomsbury.Domain.Store.Site |title=Rajni Sekhri Sibal: Bloomsbury Publishing (IN) |url=https://www.bloomsbury.com/in/author/rajni-sekhri-sibal/#:~:text=Rajni%20Sekhri%20Sibal%20is%20an,Home%20Affairs,%20Government%20of%20India. |access-date=2023-09-05 |website=www.bloomsbury.com |language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਸੇਵਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-08-21 |title=Best IAS Officer in India - PWOnlyIAS |url=https://pwonlyias.com/best-ias-officer-in-india/ |access-date=2023-09-12 |website=pwonlyias.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826061704/https://pwonlyias.com/best-ias-officer-in-india/ |archive-date=2023-08-26 |url-status=dead}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/rajni-sekhri-sibal-appointed-dg-of-govt-entrepreneurship-inst-117091401588_1.html|title=Rajni Sekhri Sibal appointed DG of govt entrepreneurship inst.|date=14 September 2017|work=Business Standard}}</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਂਟਰਪ੍ਰੈਨਿਓਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸਮਾਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Rajni Sekhri Sibal appointed DG of govt entrepreneurship inst. {{!}} Kalvimalar - News |url=https://kalvimalar.dinamalar.com/news-details.asp?id=25956&cat=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905100146/https://kalvimalar.dinamalar.com/news-details.asp?id=25956&cat=1 |archive-date=September 5, 2023 |access-date=2023-09-05 |website=[[Dinamalar]]}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ]] [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ]] ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-03-05 |title=Rajni Sekhri Sibal IAS appointed Secretary- Fisheries Department, GoI {{!}} Indian Bureaucracy is an Exclusive News Portal |url=https://www.indianbureaucracy.com/rajni-sekhri-sibal-ias-appointed-secretary-fisheries-department-goi/ |access-date=2023-09-05 |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Ms. Rajni Sekhri Sibal, IAS {{!}} Department of Fisheries, GoI |url=https://www.dof.gov.in/whos-who/ms-rajni-sekhri-sibal-ias |access-date=2023-09-05 |website=www.dof.gov.in |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905101039/https://www.dof.gov.in/whos-who/ms-rajni-sekhri-sibal-ias |url-status=dead }}</ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪੇਟੀਐਮ ਪੇਮੈਂਟਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/vijay-shekhar-sharma-steps-down-from-board-of-paytm-payments-bank-ltd-419007-2024-02-26#:~:text=Kumar%20Garg%2C%20and-,retd%20IAS%20Rajni%20Sekhri%20Sibal%20have%20joined%20the%20Board%20as%20Independent%20Directors.%C2%A0,-%22Vijay%20Shekhar%20Sharma|title=Vijay Shekhar Sharma resigns as Paytm Payments Bank Chairman|date=26 February 2024|work=Business Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Announcement under Regulation 30 (LODR)-Press Release / Media Release |url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/0cf14b0d-2344-4904-91a7-ae05d5dccbce.pdf |website=BSE Limited |access-date=2024-12-18 |archive-date=2024-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305081819/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/0cf14b0d-2344-4904-91a7-ae05d5dccbce.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ == 2002 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਜੇਬੀਟੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਘੁਟਾਲੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=Feb 27, 2016 |title=Rajni Sekhri Sibal back in CMO |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/rajni-sekhri-sibal-back-in-cmo-201534}}</ref> ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ 1999-2000 ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਭਰਤੀ, ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਬਲ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਸੀਬੀਆਈ]] ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |date=2015-10-02 |title=List of Best Bureaucrats in India You Should Know |url=https://www.civilsdaily.com/5-amazingly-badass-bureaucrats-you-would-be-proud-to-know-part-2/ |access-date=2023-09-12 |language=en-US}}</ref> ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਮੇਤ 55 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਬਲ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ, ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 16, 2013 |title=Lone heroine against 55 'villains' |url=https://www.tribuneindia.com/2013/20130117/haryana.htm}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == ਸਿੱਬਲ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ: ਕਲਾਉਡਜ਼ ਐਂਡ ਐਂਡ ਬਿਓਂਡ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਸ਼ਬਦ, <ref>{{Cite web |last=bloomsbury.com |title=Fragrant Words |url=https://www.bloomsbury.com/in/fragrant-words-9789388912792/ |access-date=2023-09-05 |website=Bloomsbury |language=en}}</ref> ਕਾਮਾਧੇਨੂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ? , ਦ ਹਾਉਂਟਿੰਗ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਅਸਰੀਰੀ,<ref>{{Cite web |title=Former IAS officer Rajni Sekhri Sibal to unveil her next book, a virtual fiction |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-ias-officer-rajni-sekhri-sibal-to-unveil-her-next-book-a-virtual-fiction20201223135416/ |access-date=2024-12-18 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122031858/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-ias-officer-rajni-sekhri-sibal-to-unveil-her-next-book-a-virtual-fiction20201223135416/ |url-status=dead }}</ref> ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title='The Guru – Guru Nanak's Saakhis' review: The compassionate, courageous and undeterred 'Guru' |url=https://www.theweek.in/review/books/2023/04/17/the-guru-guru-nanaks-saakhis-review-the-compassionate-courageous-and-undeterred-guru.html |access-date=2023-09-05 |website=The Week |language=en |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905104818/https://www.theweek.in/review/books/2023/04/17/the-guru-guru-nanaks-saakhis-review-the-compassionate-courageous-and-undeterred-guru.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ]] 1rondcxtahqekyze5u6275uq4iiahn7 0 193039 851273 782077 2026-11-03T14:18:29Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851273 wikitext text/x-wiki   [[ਸੂਬੇਦਾਰ]] '''ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦਾ ਜੂਨੀਅਰ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਪੰਘਾਲ ਨੇ 2019 ਏਆਈਬੀਏ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਫਲਾਈਵੇਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ [[2018]] ਦੀਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਪੰਘਾਲ ਨੇ 52 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਲੀਟ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਪੰਘਲ ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਮਗਾ ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਓਲੰਪਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸ਼ਖੋਬਿਦਿਨ ਜੋਇਰੋਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/tokyo-olympics-boxer-amit-panghal-top-seeded-in-52kg-simranjit-4th-in-60kg-weight-category-1825984-2021-07-09|title=Tokyo Olympics: Boxer Amit Panghal top-seeded in 52kg, Simranjit 4th in 60kg weight category|date=9 July 2021|work=India Today|access-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803080507/https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/tokyo-olympics-boxer-amit-panghal-top-seeded-in-52kg-simranjit-4th-in-60kg-weight-category-1825984-2021-07-09|archive-date=3 August 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 May 2021 |title=Asian Boxing Championships: Amit Panghal takes home silver after losing to world champion Shakhobidin Zoirov |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/amit-panghal-settles-for-silver-medal-at-asian-boxing-championships-shakhobidin-zoirov-1809204-2021-05-31 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803075005/https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/amit-panghal-settles-for-silver-medal-at-asian-boxing-championships-shakhobidin-zoirov-1809204-2021-05-31 |archive-date=3 August 2021 |access-date=3 August 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਨੂੰ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਰੋਹਤਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਇਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਘਾਲ ਮਾਇਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਅਜੈ ਪੰਘਲ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੈ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਨੇ ਅਮਿਤ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਸਰ ਛੋਟੂਰਾਮ ਬਾਕਸਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="tribune">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/haryana/jco-from-rohtak-makes-it-to-commonwealth-games/555882.html|title=JCO from Rohtak makes it to Commonwealth Games|last=Dhawan|first=Sunit|date=11 March 2018|work=The Tribune|access-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101359/http://www.tribuneindia.com/news/haryana/jco-from-rohtak-makes-it-to-commonwealth-games/555882.html|archive-date=2 April 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/commonwealth-games-2018-boxer-amit-panghal-could-win-medal-at-gold-coast-after-breakthrough-year-4405729.html|title=Commonwealth Games 2018: Boxer Amit Panghal could win medal at Gold Coast after breakthrough year|date=26 March 2018|work=Firstpost|access-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921072958/https://www.firstpost.com/sports/commonwealth-games-2018-boxer-amit-panghal-could-win-medal-at-gold-coast-after-breakthrough-year-4405729.html|archive-date=21 September 2019}}</ref> ਮਾਰਚ 2018 ਤੱਕ ਪੰਘਾਲ ਇੱਕ [[ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ|ਜੂਨੀਅਰ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਧਿਕਾਰੀ]] (ਜੇ. ਸੀ. ਓ.) ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="tribune">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/haryana/jco-from-rohtak-makes-it-to-commonwealth-games/555882.html|title=JCO from Rohtak makes it to Commonwealth Games|last=Dhawan|first=Sunit|date=11 March 2018|work=The Tribune|access-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101359/http://www.tribuneindia.com/news/haryana/jco-from-rohtak-makes-it-to-commonwealth-games/555882.html|archive-date=2 April 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDhawan2018">Dhawan, Sunit (11 March 2018). [http://www.tribuneindia.com/news/haryana/jco-from-rohtak-makes-it-to-commonwealth-games/555882.html "JCO from Rohtak makes it to Commonwealth Games"]. ''The Tribune''. [https://web.archive.org/web/20180402101359/http://www.tribuneindia.com/news/haryana/jco-from-rohtak-makes-it-to-commonwealth-games/555882.html Archived] from the original on 2 April 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 April</span> 2018</span>.</cite></ref> ਉਹ 22ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਮਹਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="timesofindia">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/inter-services-meet-loss-changed-panghal-coach/articleshow/71229358.cms|title=Inter-Services meet loss changed Panghal: Coach|last=Dutt|first=Tushar|date=21 September 2019|work=The Times of India|access-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004125255/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/inter-services-meet-loss-changed-panghal-coach/articleshow/71229358.cms|archive-date=4 October 2019|language=en}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == ਅਮਿਤ ਪੰਘਾਲ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/ignored-for-sports-award-panghal-says-he-feels-demotivated-in-olympic-year/story-4VpOgC1AUL1BvqA9i86dGK.html|title=Ignored for Sports Award, Panghal says he feels demotivated in Olympic year|last=Roy|first=Avishek|date=21 August 2020|work=Hindustan Times|access-date=26 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626110721/https://www.hindustantimes.com/other-sports/ignored-for-sports-award-panghal-says-he-feels-demotivated-in-olympic-year/story-4VpOgC1AUL1BvqA9i86dGK.html|archive-date=26 June 2023|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{BoxRec|name=Amit Panghal}} * {{Olympics.com profile|amit-panghal|Amit Panghal}} * {{Olympics.com profile|amit-amit|Amit Amit}} * [https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/amit-amit_1550233 ਅਮਿਤ ਅਮਿਤ] ਨੇ ਪੈਰਿਸ 2024 ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ[[2024 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ|ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ 2024]] * {{Olympedia|name=Amit}} * {{2022 Commonwealth Games profile|00039054|Amit}} {{Footer Commonwealth Champions Flyweight}}{{Asian Games Champions Boxing Light Flyweight}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਹਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] s0pfexpzafbtx0bn7v6sn5of1ziahzf 0 193358 851299 848131 2026-11-03T15:53:19Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851299 wikitext text/x-wiki   '''ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ 8,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ [[ਨੋਇਡਾ]] ਤੋਂ ਕਰਨਲ ਸੰਜੀਵ ਵਾਜਪਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਆ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ, ਨੋਇਡਾ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਊਂਟੇਨੀਅਰਿੰਗ, ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ। == ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਵੀ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਮਨਾਸਲੂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਾਕਾਲੂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ 3 ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ 22 ਮਈ 2016 ਨੂੰ ਇਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 14 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਭੁਪੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ]] [[ਸਪੀਤੀ ਵਾਦੀ|ਸਪਿਤੀ ਘਾਟੀ]] ਵਿੱਚ {{Convert|6180|m|ft|abbr=off}} ਉੱਚੀ ਇੱਕ ਬੇਨਾਮ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ|ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਮ ਪਰਬਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਪਾਸੰਗ ਨੋਰਬੂ ਸ਼ੇਰਪਾ ਅਤੇ ਲਕਪਾ ਸ਼ੇਰਪਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੋ ਓਯੂ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |title=Climb Cho Oyu |url=https://www.adventureconsultants.com/expeditions/8000m-peaks/cho-oyu/ |website=Adventure Consultants |language=en}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਾਊਂਟ ਚੋ ਓਯੂ, ਤਿੱਬਤ (ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ 8,000 ਮੀਟਰ ਚੋਟੀ ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ {{Convert|22000|ft|m|abbr=off}} ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵਿਸ ਸਾਹਸੀ [https://olivierracine.ch/ ਓਲੀਵੀਅਰ ਰੇਸੀਨ] ਉਸ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਆਇਆ। <ref>{{Cite web |last=Benavides |first=Angela |date=2021-03-24 |title=Former 16-Year-Old Everest Summiter Returns For No-O2 Ascent » Explorersweb |url=https://explorersweb.com/former-youngest-everest-summiter-returns-for-a-no-o2-ascent/ |access-date=2024-01-17 |website=Explorersweb}}</ref> ਅਰਜੁਨ ਵਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿਚ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2023-04-21 |title=Mt Annapurna expedition {{!}} Rescued climber back: Were exhausted, no proper arrangements |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/mt-annapurna-expedition-rescued-climber-back-were-exhausted-no-proper-arrangements-8567913/ |access-date=2023-05-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ਸਮਿਟ == * 2010: [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] (8,849 ਮੀਟਰ) * 2011: ਮਨਾਸਲੂ (8,163 ਮੀਟਰ) * 2011: ਲਹੋਤਸੇ (8,516 ਮੀਟਰ) * 2016: ਚੋ ਓਯੂ (8,188 ਮੀਟਰ) * 2016: ਮਕਾਲੂ (8,485 ਮੀਟਰ) * 2018: [[ਕੰਚਨਜੰਗਾ|ਕੰਗਚਨਜੰਗਾ]] (8,586 ਮੀਟਰ) * 2023: ਅੰਨਪੂਰਨਾ (ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ) (8,091 ਮੀਟਰ) * 2024: ਸ਼ਿਸ਼ਪੰਗਮਾ (8,027 ਮੀਟਰ) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Indian mountaineers}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] 4sklqetqcg659zu4y8f01z6kujoft11 0 193648 851266 846792 2026-11-03T14:12:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851266 wikitext text/x-wiki {{For|the fashion photographer|Amit Khanna (photographer)}} {{Infobox person | name = Amit Khanna | image = Amit-Khanna-FICCI-Frames-2018.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1951|3|1}}<ref name=rifa>{{cite book|last=Bhushan|first=Ravi|title=Reference India: Volume 3|year=1995|publisher=Rifacimento International}}</ref> | birth_place = [[Delhi]], India | nationality = Indian | occupation = Film producer, lyricist, author, media executive | years_active = 1971 - present | known_for = Founder trustee of the [[Mumbai Academy of the Moving Image]] | notable_works = [[Gudia (1997 film)|''Gudia'']], ''[[Sardari Begum]]'', [[Bhairavi (film)|''Bhairavi'']] | mother = Hem Khanna | father = Jawaharlal Khanna | awards = 3 [[National Film Awards]] | website = {{URL|amitkhanna.in}} }} '''ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ''' ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ। ਖੰਨਾ ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਦਿ ਮੂਵਿੰਗ ਇਮੇਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਟਰੱਸਟੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। <ref name="43rdawardPDF">{{Cite web |title=43rd National Film Awards |url=https://www.dff.gov.in/images/Documents/74_43rdNfacatalogue.pdf |access-date=25 May 2020 |publisher=Directorate of Film Festivals}}</ref> <ref name="44thawardPDF">{{Cite web |title=44th National Film Awards |url=https://www.dff.gov.in/images/Documents/73_44thNfacatalogue.pdf |access-date=25 May 2020 |publisher=Directorate of Film Festivals}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |title=High achievers |url=http://www.oldcolumban.net/achievers.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226125705/http://www.oldcolumban.net/achievers.html |archive-date=2012-02-26 |publisher=St. Columbia Alumni Association}}</ref> ਉਹ ਸੇਂਟ ਕੋਲੰਬਾ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਥੀਏਟਰ, ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੰਨਾ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਦੀ ਨਵਕੇਤਨ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨਪਸੰਦ, ''ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕਾ ਘਰ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ੀਸ਼'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਖੰਨਾ ਨੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਈ ਫਿਲਮੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਅੱਸੀ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪਲੱਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਿਲਾਇੰਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪਲੱਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ''ਟੈਂਪਸ'' ਅਤੇ ''ਟੇਕ-2'' ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ ਫਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੰਪੋਰਟ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਗਿਲਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਦਿ ਮੂਵਿੰਗ ਇਮੇਜ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। == ਸੰਸਥਾਵਾਂ == ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਸਥਾਈ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ (ਫਿੱਕੀ), ਨਾਸਕਾਮ, ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ (ਸੀਆਈਆਈ), ਅਤੇ ਈਸੀਓ ਲਈ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Organisation ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |Ref |- !1981 |EC member |Film Federation of India (FFI) |Apex body of the Indian film industry. | |- !1982 |Member |Radio & TV Advertising Practitioners Association | | |- !1984 |Member |Indian Documentary Producers Association (IDPA) | | |- !1985-2000 |Vice President |Association of Motion Picture &amp;amp; TV Program Producers |For 17 years. | |- !1988-1990 |Governing Council member |[[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|Film and Television Institute of India]], Pune | | |- !1988-1990 |Film Import Selection Committee member |[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|Govt. of India]] | | |- !1989-2000 |Managing Director & Group Editor |PLUS Channel |India’s first integrated media entertainment conglomerate. | |- !1990-1994 |Western Panel member |Central Board of Film Certification | | |- !1990-1994 |Appraisal Committee member |Ministry of Environment &amp;amp; Forest, Govt. of India | | |- !1992-1995 |Director |DSJ Communications | | |- !1994-1996 |Governing Council member |Satyajit Ray Film and Television Institute, Kolkata | | |- !1997-2000 |Advisory group member |Ministry of I&amp;amp;B, Govt. of India | | |- !1999 |Export Forum member |Ministry of I&B | | |- !1999-2000 |Member |Indian Broadcasting Foundation | | |- !1999-2003 |Advisory board director |Whistling Woods International film school, Mumbai | | |- !1999-2003 |National EC member, Entertainment Committee |FICCI | | |- !1999-2010 | |US-India Business Alliance | | |- !2000-2010 |Chairman, Convergence Committee |FICCI | | |- !2000-2012 |Media committee member |US-India Business Council | | |- !2000-2015 |Chairman |Reliance Entertainment | | |- !2001 |Member |Indian Performing Rights Society | | |- !2001-2004 | |All India Film Producers Council | | |- !2001-2015 |President |Earth Communications Office India Association |An environmental NGO. | |- !2002 |Member, Expert Group of GATS |[[ਵਣਜ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|Ministry of Commerce]], Govt. of India | | |- !2005 |Member, Prime Minister's Committee |Information, Communication & Entertainment (ICE) | | |- !2005-2013 |EC member |National committee of Media & Entertainment, CII | | |- !2005-2015 |Director |Reliance Big TV | | |- !2005-2015 |Director |Reliance MediaWorks | | |- ! | |Indo European Centre | | |- ! |Founder trustee |Mumbai Academy of the Moving Image | | |- ! |Service Council member |[[:fr:Forum d'Avignon|Forum d'Avignon]], Paris | | |- ! |President |Producers Guild of India |For three terms. | |} == ਲਿਖਤਾਂ == ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Book /newspaper /mag ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |Ref |- !1969-1971 |Editor |''Tempus'' |Monthly magazine | |- !1982 |Editor & features writer |''Take 2'' |Entertainment weekly | |- !1987-1989 |Editorial Advisor |''Probe India'' | | |- !1990-1992 | |''Business Plus'' |Video news magazine | |- !1990-1992 | |''People Plus'' |Video news magazine | |- !1990-1992 | |''Bollywood Plus'' |Video news magazine | |- !1990-2000 |Syndicate features writer |''Plus Newsbank'' | | |- !1995-1997 |Online Singapore | | | |- !1998-2015 |Features writer |''[[ਆਊਟਲੁੱਕ|Outlook]]'' | |<ref>{{Cite web |title=Articles by Amit Khanna |url=https://www.outlookindia.com/author/amit-khanna/8969 |access-date=2021-07-19 |website=outlookindia.com |archive-date=2021-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025053705/https://www.outlookindia.com/author/amit-khanna/8969 |url-status=dead}}</ref> |- !1993–1997 |Syndicated columnist |(various national dailies) |Column name: Media Musing | |- !1997-2000 |Editorial Adviser |''[[ਦਿ ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਟਾਈਮਜ਼|The Economic Times]]'' | | |- !1999-2000 |Columnist |''The Economic Times'' |Column name: Enterprise | |- !2002-2010 |Columnist |''Business Standard'' |Column name: Freeze Frame |<ref>{{Cite web |last=Khanna |first=Amit |date=Jan 28, 2013 |title=Amit Khanna: Blockbuster times |url=https://www.business-standard.com/article/technology/amit-khanna-blockbuster-times-104092201049_1.html |access-date=December 28, 2023 |website=Business Standard}}</ref> |- !Jan 2013 |Author |''Anant Raag'' (''Infinite Verse'') |Anthology of poetry, published by HarperCollins | |- !Dec 2019 |Author |''Words Sounds Images: History of Media and Entertainment in India'' |Publisher: HarperCollins | |- !2017–present |Columnist |<nowiki><i id="mwAfA">The Wire</i></nowiki> | |<ref>{{Cite web |title=Amit Khanna |url=https://thewire.in/author/amit-khanna |access-date=2021-07-19 |website=The Wire}}</ref> |- !2018–present |Columnist |<nowiki><i id="mwAfw">Open</i></nowiki> | |<ref>{{Cite web |title=Amit Khanna |url=https://openthemagazine.com/author/amit-khanna/ |access-date=2021-07-19 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref> |- !2018–present |Columnist |''Bloomberg Quint'' | |<ref>{{Cite web |title=Amit Khanna |url=https://www.bloombergquint.com/author/548249/amit-khanna |access-date=2021-07-19 |website=BloombergQuint |language=en |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022003220/https://www.bloombergquint.com/author/548249/amit-khanna |url-status=dead }}</ref> |- ! |Co-author |''Encyclopedia of Bollywood'' |Publisher: [[ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ|Encyclopædia Britannica]] | |- ! | |''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|The Times of India]]'' | | |- ! | |''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|Hindustan Times]]'' | | |- ! | |<nowiki><i id="mwAjA">DNA</i></nowiki> | | |- ! |Features writer |''The Illustrated Weekly of India'' | | |- ! |Features writer |''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ|India Today]]'' | | |- ! |Features writer |''Filmfare'' | | |- ! |Features writer |''Show Time'' | | |- ! |Features writer |''Super Cinema'' | | |} == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == ਖੰਨਾ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਦੀ ਨਵਕੇਤਨ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1989 ਵਿੱਚ ਖੰਨਾ ਨੇ ਪਲੱਸ ਚੈਨਲ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਇਵੈਂਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਲੱਸ ਫਿਲਮਜ਼ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤੇ। 1996 ਵਿੱਚ ਖੰਨਾ ਨੇ 44ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ : ''ਗੁਡੀਆ'' ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ''[[ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ]]'' ਲਈ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ। ਪਲੱਸ ਚੈਨਲ ਨੇ ਗੱਦ ਅਤੇ ਛੰਦ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਡੀਓ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |References |- ! rowspan="2" |1973 |''Shareef Budmaash'' |Executive producer | | |- |''Heera Panna'' |production executive | | |- !1974 |''Ishq Ishq Ishq'' |Executive producer | | |- ! rowspan="3" |1976 |<nowiki><i id="mwAqY">Bullet</i></nowiki> |Business executive and production controller | | |- |<nowiki><i id="mwAq0">Chalte Chalte</i></nowiki> |Lyricist | | |- |<nowiki><i id="mwArQ">Jaaneman</i></nowiki> |Business executive and production controller | | |- !1977 |<nowiki><i id="mwArw">Swami</i></nowiki> |Lyricist | | |- !1978 |<nowiki><i id="mwAsQ">Des Pardes</i></nowiki> |Executive producer and lyricist | | |- ! rowspan="4" |1980 |''Man Pasand'' |Producer and lyricist | | |- |''Lootmaar'' |Executive producer | | |- |''Saboot'' |Lyricist, EP and lyricist | | |- |<nowiki><i id="mwAuE">Guest House</i></nowiki> |Lyricist | | |- ! rowspan="2" |1982 |''Shiv Charan'' |Lyricist | | |- |<nowiki><i id="mwAvA">Star</i></nowiki> |Lyricist | | |- ! rowspan="3" |1984 |''Sheeshay Ka Ghar'' |Director, writer | | |- |''[[ਸਾਰੰਸ਼|Saaransh]]'' |Dialogue | | |- |''Purana Mandir'' |Lyricist | | |- ! rowspan="2" |1986 |''Aashiana'' |Director | | |- |<nowiki><i id="mwAxM">Avinash</i></nowiki> |Lyricist | | |- !1988 |''Shesh'' |Director | | |- !1990 |''Awwal Number'' |Lyricist | | |- !1994 |''1942: A Love Story'' |Script consultant | | |- ! rowspan="6" |1996 |''Aur Ek Prem Kahani'' |Producer | | |- |<nowiki><i id="mwAzk">Bhairavi</i></nowiki> |Producer | | |- |''Is Raat Ki Subah Nahin'' |Executive producer | | |- |''Laalchee'' |Producer | | |- |''[[ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ|Sardari Begum]]'' |Executive producer | | |- |''Papa Kahte Hain'' |Producer | | |- ! rowspan="6" |1997 |''Do Rahain'' |Producer | | |- |''Gudgudee'' |Executive producer | | |- |<nowiki><i id="mwA2g">Saaz</i></nowiki> |Producer | | |- |<nowiki><i id="mwA28">Gudia</i></nowiki> |Producer | | |- |''Agnichakra'' |Lyricist | | |- |''Chakkar Pe Chakkar'' |Story | | |- !2007 |<nowiki><i id="mwA4U">Hattrick</i></nowiki> |Lyricist | | |- !2010 |''Malik Ek'' |Lyricist | | |} === ਟੀਵੀ ਲੜੀ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ ! class="unsortable" | ਹਵਾਲੇ |- ! rowspan="3" | 1986 | ''ਬੁਨੀਆਦ'' | ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- | ''ਛਪਤੇ ਛਪਤੇ'' | ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- | ''ਆਪੇ ਆਪੇ'' | ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- ! rowspan="2" | 1995 | ''ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੂੰਹ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ | |- | ''ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- ! 1995-97 | ''ਸਵਾਭਿਮਾਨ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | ਐਪੀਸੋਡ #1.1 ਤੋਂ 1.498 | |- ! rowspan="2" | 1996 | ''ਬਦਲਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- | ''ਮੁਮਕਿਨ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- ! rowspan="4" | 1997 | ''ਅਜੀਬ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- | ''ਪਲਟਨ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- | ''ਕਭੀ ਕਭੀ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | | |- | ''ਸਬ ਗੋਲਮਾਲ ਹੈ'' | ਨਿਰਮਾਤਾ | | |} ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੰਨਾ ਨੇ [[ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ]], ਰਾਜੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ ਅਤੇ [[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ]] ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੰਨਾ ਨੇ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨਾਜ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ੋਹੇਬ ਹਸਨ, [[ਸ਼ੈਰੋਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰ|ਸ਼ੈਰਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰ]], [[ਸਲਮਾ ਆਗਾ]], [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]], [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਸਫ਼ਾਕਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਫਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਏ ਲਗਭਗ 200 ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਬੋਲ ਵੀ ਲਿਖੇ। 1984 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ''ਯੰਗ ਤਰੰਗ'' ਲਈ ਤਿੰਨ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ''ਬੁਨੀਆਦ'' (1986), ''ਦੇਖ ਭਾਈ ਦੇਖ'' (1993) ਅਤੇ ''ਸਵਾਭਿਮਾਨ'' (1995) ਸਮੇਤ ਦਸ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਥੀਮ ਗੀਤ ਲਈ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। === ਹੋਰ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ! class="unsortable" | ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ/ਐਪੀਸੋਡ ! class="unsortable" | ਹਵਾਲੇ |- ! 1985 | ਨੌਜਵਾਨ ਤਰੰਗ | ਡਾਇਰੈਕਟਰ | ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ | ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ | |- ! 1996 | ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸਦੀ | ਸਵੈ | ਦਸਤਾਵੇਜ਼ | 'ਐਂਡ ਦਿ ਸ਼ੋਅ ਗੋਜ਼ ਆਨ: ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਪਟਰ' | |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'', ''ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ'', ''ਵੈਰਾਇਟੀ'' ਅਤੇ ''ਦ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਨੇ'' ਖੰਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗੈਸਟ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰ (1985, 1989 ਅਤੇ 1993) ਭਾਰਤੀ ਪੈਨੋਰਮਾ (ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ) ਦੇ ਚੋਣ ਪੈਨਲ 'ਤੇ ਸੀ। {| class="wikitable sortable" !Year !Award !Organiser /festival ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |Ref |- !1976 |Uttar Pradesh Film Journalist Association Award |UP Film Journalist Association | | |- !1979 |Cinegoers Award | | | |- !1980 |Bengal Film Journalists' Association Award |Bengal Film Journalists Association | | |- !1981 |Uttar Pradesh Film Journalist Association Award |UP Film Journalist Association | | |- !1986 |Lions Club Award |Lions Club | | |- !1987 |Lifetime Achievement Award for Television |Uptron | | |- !1995 |Leadership Award |Indian Film Festival of Houston | | |- !1996 |National Film Award - Best Lyrics |Govt. of India |For ''Bhairavi'' | |- !1996 |National Film Award - Best Hindi Film |Govt. of India |For <nowiki><i id="mwBGk">Gudia</i></nowiki> | |- !1997 |National Film Award - Best Urdu Film |Govt. of India |For ''[[ਸਰਦਾਰੀ ਬੇਗਮ|Sardari Begum]]'' | |- !1997 |TV Personality of the Year Award |Time magazine | | |- !2010 |Leadership Award |Indian Film Festival of Los Angeles (IFFLA) | | |- !2010 |Masterbrand Lifetime Achievement Award |CMO Council | | |- !2015 |Lifetime Achievement award for contribution to film and television |Norway Bollywood Festival | | |- !2017 |Film Critics Council Lifetime Award | | | |- !2017 |PR Council of India Lifetime | | | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.amitkhanna.in/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519153117/http://amitkhanna.in/ |date=2022-05-19 }} * [[imdbname:0002695|ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ]] [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ|IMDb]] ਵਿਖੇ * ਦਿ ਵਾਇਰ ਵਿਖੇ [https://thewire.in/author/amit-khanna ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ] * [https://www.dailyo.in/user/1037/amitkhanna ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ] ਡੇਲੀ ਓ * ਓਪਨ ਵਿੱਚ [https://openthemagazine.com/author/amit-khanna/ ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ] (ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ) * [[ਜੈਪੁਰ ਸਾਹਿਤ ਸੰਮੇਲਨ|ਜੈਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ [https://jaipurliteraturefestival.org/speaker/amit-khanna-3017 ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ] * ਕੌਟਿਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ [https://kautik18.com/festival-people/ ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਸਰਕਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿਖੇ [https://filmcriticscircle.com/members/ ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ] * ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿਖੇ [http://producersguildindia.com/Home/Presidents ਅਮਿਤ ਖੰਨਾ] {{National Film Award Best Lyrics}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7tcuk9cdtl3fv1tguuiicwhj6d81d4s 0 194016 851247 809873 2026-11-03T12:53:58Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851247 wikitext text/x-wiki    ਅਭੇਰੀ (ਉਚਾਰਨ ਅਭੇਰੀ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਰਾਗ]] ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਰਾਗ (''ਜਨਕ'') ''[[ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ (ਰਾਗਮ)|ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ]]'' ਹੈ, ਜੋ 72 ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 22ਵਾਂ ਹੈ। ''[[ਭੀਮਪਲਾਸੀ|ਰਾਗ ਅਭੇਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]]'' ਦੇ ਰਾਗ ''''[[ਭੀਮਪਲਾਸੀ]]'''' (ਜਾਂ ਭੀਮਪਲਾਸ) ਅਤੇ ਰਾਗ''[[ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ|ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ]]'' ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। == ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Udayaravichandrika_scale.svg|right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਨਾਲ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਪੈਮਾਨਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Kharaharapriya_scale.svg|right|thumb|300x300px|C ਉੱਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਨਾਲ ਉਤਰਦਾ ਪੈਮਾਨਾ]] ਅਭੇਰੀ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ [[ਰਾਗ]] ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ''[[ਸੁਰ|ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ]]'' ਵੇਖੋ): * ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਗ2 ਮ1 ਪ ਨੀ2 ਸੰ [a] * ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ2 ਧ2 ਪ ਮ1 ਗ2 ਰੇ2 ਸ [b] [[File:Abheri.wav|thumb|ਅਭੇਰੀ]] ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸੁਰ ਹਨ ਚੱਥੂਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਸਾਧਾਰਣ ਗੰਧਾਰਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਮ, ਚੱਥੂਸ਼ਰਤੀ ਧੈਵਤਮ ਅਤੇ ਕੈਸਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ। ਅਭੇਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ''ਭਾਸੰਗਾ'' ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (''ਭਾਸੰਗਾ'' ਰਾਗ ਉਹ ਰਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਸੁਰ ਜੋ ਮੂਲ ਮੇਲਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ''ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ'' ਰਾਗ ਦੇ ਕੁਝ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ (ਧ1) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਗ ''[[ਨਟਭੈਰਵੀ ਰਾਗ|ਨਟਭੈਰਵੀ]]'' ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧ1, ''ਸ਼ੁੱਧ ਧੈਵਤਮ'', ਧ2 ਦੀ ਥਾਂ (ਬਾਹਰੀ ਸੁਰ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਰਾਗ]] [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ]] ਵਿੱਚ ਗੰਧਾਰਮ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਭਾਵ ਕੋਮਲ ਗਂਧਾਰਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ [[ਗੰਧਾਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਅੰਤਰ ਇੱਕ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ == * [[ਤਿਆਗਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ ''ਨਾਗੁਮੋਮੁ ਗਨਾਲੇਨੀ'' * ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ''ਭਜਾਰੇ ਰੇ ਮਾਨਸ'', ''ਗੋਕੁਲਾ ਨੀਲਯਾ ਕ੍ਰਿਪਲਯਾ''ਮੈਸੂਰ ਵਾਸੂਦੇਵਚਾਰੀਆ * ਕੰਧਾ ਮੁਰੂਗਾ ਵਰੁਵਾਏ, [[ਪਿਥੁਕੁਲੀ ਮੁਰਗਦਾਸ|ਪਿਥੁਕੁਲੀ ਮੁਰੂਗਾਦਾਸ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨ * [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਪ੍ਰਸੰਨਾ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਮੁਰਲੀਆ ਨਾਦਵਾ ਕੇਲੀ, ''ਕਰੇਵਰੁ ਬਾ ਮਨੇਗੇ'' * ''ਅੰਬੀਗਾ ਨਾ ਨਿੰਨਾ ਨਾਂਬੀਡੇ'', ''ਈਚਾਰੀਕੇ ਈਚਾਰੀਕੇ'', ਕਟਿਆਲਲੀ ਕਾਰਾਵਿਤਾਨੋ ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ * ''ਪਾਵਮਨ ਜਗਾਡਾ ਪ੍ਰਾਣ'' ਵਿਜੈ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾਵਿਜੈ ਦਾਸਾ * ਅੰਗਲਾਦੋਲੂ ਰਾਮਾਨਦੀਦਾ- (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭੀਮਪਲਾਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਨਕ ਦਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੇ ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।- (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੀਮਪਲਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਨਕ ਦਾਸਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੋ ਛੋਟੇ ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। * ਸੰਧਮ ਤੋਂ ''ਵੇਰਲ ਵੈਲੀ'' ਸਿੰਫਨੀ ਕਪਿਲਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਮਿਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈਕਪਿਲਾਰ * ਵਿਨਭੇਰੀ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ * ''ਈਸ਼ਵਰੀ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ''-[[Muthaiah Bhagavatar|ਮੁਥਈਆ ਭਾਗਵਤਾਰ]] == ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ == === ਭਾਸ਼ਾਃ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] === {| class="wikitable" ! style="background:#ADFF2F" |ਗੀਤ. ! style="background:#ADFF2F" |ਫ਼ਿਲਮ ! style="background:#ADFF2F" |ਸਾਲ. ! style="background:#ADFF2F" |ਸੰਗੀਤਕਾਰ ! style="background:#ADFF2F" |ਗਾਇਕ |- |ਯਾਨਾਈ ਥਾਂਧਮ ਪੋਲ |ਅਮਰਾਕਾਵੀ |1952 |ਜੀ. ਰਾਮਨਾਥਨ, ਟੀ. ਏ. ਕਲਿਆਣਮ |ਐਮ. ਕੇ. ਤਿਆਗਰਾਜ ਭਾਗਵਤਰ, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ]] |- |ਥੰਗਾ ਨੀਲਵਿਲ |ਤਿਰੂਮਾਨਮ |1958 |ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਸੁਬੱਈਆ ਨਾਇਡੂ, ਟੀ. ਜੀ. ਲਿੰਗੱਪਾ |ਏ. ਐਮ. ਰਾਜਾ, ਜੱਕੀ[[ਜਿੱਕੀ|ਜਿਕੀ]] |- |ਵਾਰੀ ਨੀ ਵਾਰੀ |ਮੰਥਿਰੀ ਕੁਮਾਰੀ |1950 | rowspan="2" |ਜੀ. ਰਾਮਨਾਥਨ |ਥਿਰੂਚੀ ਲੋਗਨਾਥਨ, [[ਜਿੱਕੀ|ਜਿਕੀ]] |- |ਕੰਨਨ ਮਨਾਨਿਲਈ |ਦੇਵਥਿਨ ਦੇਵਮ |1962 | rowspan="2" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਸਿੰਗਾਰਾਵੇਲਨ ਦੇਵਾ |ਕੰਜਮ ਸਲੰਗਾਈ |1962 |ਐੱਸ. ਐੱਮ. ਸੁਬੱਈਆ ਨਾਇਡੂ |- |ਕੁੰਗੁਮਮ ਪਿਰਾਨਥਾਥੂ ਮਰਾਥੀਲਾ |ਪੈਟੋੰਡਰੂ ਕੇਟਨ |1971 |ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ |ਪੀ. ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|ਪੀ. ਸੁਸੀਲਾ]] |- |ਇਸਾਈ ਤਾਮਿਲ |ਤਿਰੂਵਿਲਾਇਆਡਲ |1965 | rowspan="4" |ਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨ |ਟੀ. ਆਰ. ਮਹਾਲਿੰਗਮ |- |ਕਦਲਾਗੀ |ਤਿਰੂਵਰੂਚੇਲਵਰ |1967 |ਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, ਮਾਸਟਰ ਮਹਾਰਾਜਨ |- |ਗੰਗਾਈ ਕਰਾਈ ਥੋਟਮ |ਵਨਮਬਾਦੀ |1963 | rowspan="6" |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|ਪੀ. ਸੁਸੀਲਾ]] |- |ਕੋਮਾਥਾ ਇੰਗਲ ਕੁਲਮਾਥਾ |ਸਰਸਵਤੀ ਸਬਥਮ |1966 |- |ਵੇਲੋਡੂ ਵਿਲਾਇਆਡਮ ਮੁਰੂਗਈਆ |ਚਿਤਰੰਗੀ |1964 |ਵੇਧਾ |- |ਰਾਧਾਈਅਨ ਨੇਂਜਾਮੇ |ਕਨੀਮੁਥੂ ਪਾੱਪਾ |1972 |ਟੀ. ਵੀ. ਰਾਜੂ (ਕ੍ਰੈਡਿਟਸ ਓਨਲੀ) |- |ਨਾਲਾਮਾ ਨਾਲਾਮਾ |ਇਵਾਲ ਓਰੂ ਪੌਰਨਾਮੀ |1986 |ਟੀ. ਕੇ. ਰਾਮਮੂਰਤੀ |- |ਪਜਾਮੁਥਿਰ ਸੋਲਾਈਲੀ |ਕੁਝੰਡਾਇਅਮ ਦੇਵਾਮਮ |1965 | rowspan="3" |ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ |- |ਰਾਗੰਗਲ ਪਥਿਨਾਰੂ |ਥਿਲੂ ਮੁਲੂ |1981 |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ |- |ਪੂ ਮਲਾਇਲ |ਊਟੀ ਵਰਈ ਉਰਵੂ |1967 | rowspan="2" |ਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ]] |- |ਮਲਾਰਥਮ ਮਲਾਰਦਾ |ਪਾਸਮਲਾਰ |1961 | rowspan="2" |ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ-ਰਾਮਮੂਰਤੀ |- |ਥੰਡਰਲ ਉਰੰਗਿਆ ਪੋਧੁਮ |ਪੇਟਰਾ ਮਗਨਾਈ ਵਿਤਰਾ ਅੰਨਾਈ |1958 |ਏ ਐਮ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪੀ ਸੁਸ਼ੀਲਾ |- |ਅਨਬੂ ਮੇਗੈਮ |ਐਂਗਾਮਾ ਸਪਥਮ |1974 |ਵਿਜੈ ਭਾਸਕਰ | rowspan="2" |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ]] |- |ਵਨੀਲ ਵਾਜ਼ੂਮ |ਉਰੁਵੰਗਲ ਮਾਰਲਮ |1983 |ਐੱਸ. ਵੀ. ਰਮਨਨ |- |ਕੁਈਲ ਕਾਵਿਕੁਇਲੇ |ਕਵਿਕੁਇਲ | rowspan="2" |1977 | rowspan="27" |ਇਲਯਾਰਾਜਾ | rowspan="4" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਚੰਦੂਰਾ ਪੂਵ |16 ਵੈਆਥਿਨਿਲ |- |ਵਸੰਤਾ ਕਾਲਾ ਕੋਲੰਗਲ |ਤਿਆਗਮ |1978 |- |ਜੀਵਨ ਦਾ ਜੀਵਨ |ਕਾਧਲ ਓਵੀਅਮ |1982 |- |ਚਿੰਨਾ ਚਿਰੂ ਵਾਯਥਿਲ |ਮੀਂਦਮ ਕੋਕਿਲਾ |1981 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], ਐਸ. ਪੀ. ਸੈਲਜਾ |- |ਮੇਗਾਮ ਕਰੁਕੁਥੂ |ਆਨੰਦ ਰਾਗਮ |1982 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], ਐਸ. ਜਾਨਕੀ[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਵੇਲੱਕੂ ਵੇਚਾ |ਮੁੰਡਨਾਈ ਮੁਡੀਚੂ |1983 |ਇਲੈਅਰਾਜਾ, ਐਸ. ਜਾਨਕੀ[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਐਂਗੇ ਐਥਨ ਕਾਦਲੀ (ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ ਵੀ ਹੈ) |ਏਨਾਕੁਲ ਓਰੁਵਨ |1984 |ਐੱਸ ਪੀ ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ |- |ਪੂਵੇ ਪੂਚੁਡਵਾ |ਪੂਵ ਪੂਚੂਡਾ ਵਾ |1985 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]] (1) [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] (2) |- |ਵੇਲ੍ਲੀ ਗੋਲੂਸੂ |ਪੋਂਗੀ ਵਰੂਮ ਕਾਵੇਰੀ |1989 |ਅਰੁਣਮੋਝੀ, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] |- |ਕਾਲੀਦਾਸਨ ਕੰਨਦਾਸਨ |ਸੂਰਾਕੋੱਟਈ ਸਿੰਗਾਕੁੱਟੀ | |ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ]] |- |ਪੂਨਕਾਵੀਅਮ (ਚਰਨਮ ਵਿੱਚ ਨਟਭੈਰਵੀ) |ਕਰਪੁਰਾ ਮੁੱਲਾਈ |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|ਪੀ. ਸੁਸੀਲਾ]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] |- |ਸੰਗਤਮਿਜ਼ ਕਵੀਏ (ਰਾਗਮਾਲਿਕਾਃ ਅਭੇਰੀ, [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ]], ਸੁਮਨੇਸਾ ਰੰਜਨੀਆ) |ਮਨਾਥਿਲ ਉਰੁਥੀ ਵੈਂਡਮ |1987 | rowspan="2" |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] |- |ਕੁਈਲ ਕੁਇਲ |ਐਨ ਬੋਮੁਕੁੱਟੀ ਅਮਾਵੁਕ੍ਕੂ |1988 |- |ਦੇਵਾਧਾਈ ਪੋਲੋਰੂ |ਗੋਪੁਰਾ ਵਾਸਾਲੀਲੇ |1991 |ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਮਨੋ, ਦੀਪਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਸੁਰੇਂਦਰ |- |ਐਨਾਈ ਥੋਟੂ |ਉਨਾ ਨੇਨਾਚੇਨ ਪੱਟੂ ਪਡੀਚੇਨ |1992 |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਸਵਰਨਲਤਾ[[ਸਵਰਨਲਥਾ|ਸਵਰਨਾਲਥਾ]] |- |ਮਾਇਲਾਡਮ ਥੋਪੀਲ |ਚਿੰਨਾ ਪਸੰਗਾ ਨਾਂਗਾ |1992 |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀ[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਓਰੇਲਮ ਉਨ ਪੱਟੂਥਨ |ਓਰੇਲਮ ਉਨ ਪੱਟੂ |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], [[ਸਵਰਨਲਥਾ|ਸਵਰਨਾਲਥਾ]] (ਪਾਠੋਸ) |- |ਐਨ ਪੈਟੂ ਐਨ ਪੈਟੂ |ਪੂਮਨੀ |1996 |ਇਲਯਾਰਾਜਾ |- |ਪੁੰਨਾਈਵਾਨਾ ਪੋਂਗੁਇਲੀ |ਸੇਵੰਤੀ |1994 | rowspan="2" |ਅਰੁਣਮੋਝੀ, ਸਵਰਨਲਤਾ[[ਸਵਰਨਲਥਾ|ਸਵਰਨਾਲਥਾ]] |- |ਉਰੂਕੂ |ਕੁੰਮੀ ਪਾਤੂ |1999 |- |ਕੰਨੇ ਯੇਨ ਕਨਮਾਨੀਏ |ਕਵਿਤਾਈ ਪਾਦੁਮ ਅਲੈਗਲ |1990 |ਮਾਨੋ, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] |- |ਉਨ ਮਨਸਾਈਲੇ ਪੱਟੂਥਾਨ |ਪਾਂਡੀ ਨੱਟੂ ਥੰਗਮ |1989 | rowspan="6" |ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] |- |ਪੂਵੇਂਡ੍ਰਮ ਪੋਨ ਐਂਡਰਮ |ਧੁਰੂਵਾ ਨੱਚਥੀਰਾਮ | |- |ਗੁਰੂਵਾਯੁਰੱਪਾ |ਪੁਧੂ ਪੁਧੂ ਅਰਥੰਗਲ |1989 |- |ਮੁਥਥਾਮਿਜ਼ੇ ਮੁਥਾਮਿਜ਼ੇ |ਰਮਨ ਅਬਦੁੱਲਾ |1997 |- |ਕੁੰਭਭਿਸੇਖਮ ਕੋਇਲੀਕੂ |ਵੀਰਾ ਤਲੱਟੂ |1998 |- |ਮੇਧੁਵਾ ਮੇਦੁਵਾ |ਅੰਨਾਨਗਰ ਮੁਧਲ ਥੇਰੂ |1988 |ਚੰਦਰਬੋਸ |- |ਸਰਵਾਨਾ ਪੋਇਕਾਇਲ |ਪੋਰਮਾਈ |1980 |S.D.Sekar |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], B.S.Sasirekha |- |ਥਨੀਮਾਈਲੇ |ਸੱਤਮ ਓਰੂ ਇਰੁਤਰਈ |1981 | rowspan="2" |ਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼ |ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਸੁਰੇਂਦਰ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀ[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਵੇਨੀਲਾ ਮੁਗਲਮ ਪਾਦੂਥੂ |ਜਯੋਤੀ ਮਲਾਰ |1986 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ]] |- |ਪੂਵ ਨੀ ਯਾਰ ਸੋਲੀ |ਥਾਨੀਆਥਾ ਥਗਮ | |ਏ. ਏ. ਰਾਜ |ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਕੰਨੋਡੂ ਕਾਨਬਦੇਲਮ | rowspan="2" |ਜੀਂਸ | rowspan="2" |1998 | rowspan="5" |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ]] |- |ਕੋਲੰਬਸ (ਮੱਧਮਾਵਤੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਭੇਰੀ) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |- |ਤਨਿਏ ਤਾਨਿਏ |ਰੰਗੀਲਾ |1995 |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਮੁਪ੍ਪਧੂ ਨਿਮੀਡਮ |ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ |2003 |ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ |- |ਸਾਹਨਾ |ਸ਼ਿਵਾਜੀਃ ਦ ਬੌਸ |2007 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਚਿਨਮਈ]], [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |- |ਪਥਿਨੇਤੂ ਵਾਯਧੂ |ਸੂਰੀਅਨ |1992 | rowspan="3" |ਦੇਵਾ |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀ[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਸੇਮਪੱਟੂ ਪੂਵ |ਪੁਰਸ਼ ਲਕਸ਼ਣਮ |1993 |ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] |- |ਉਨ ਮਾਰਬੀਲੇ ਵਿਜ਼ੀ ਮੂਡੀ (ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਤੂਨੇ) |ਨਿਨੈਥੇਨ ਵੰਧਈ |1998 |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] ਅਤੇ ਕੋਰਸ |- |ਪੂਥੀਰੁੱਕਮ ਵਨਮੇ |ਪੁਧਯਾਲ | rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|ਹਰੀਹਰਨ]], ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਨ[[ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਾਨ|ਉਮਾ ਰਮਨਨ]] |- |ਵਰਈ ਐਨ ਥੋਜ਼ੀਏ |ਅਰਸੀਆਲ |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬੀ. ਚਰਨ, ਹਰੀਨੀ, [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]] |- |ਮਲਾਰੇ ਓਰੂ ਵਰਥਾਈ |ਪੂਮਾਗਲ ਉਰੋਵਲਮ |1999 |ਸ਼ਿਵ |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|ਹਰੀਹਰਨ]], ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ |- |ਸੋਲਾਮਾਲੇ |ਪੂਵ ਉਨੱਕਾਗਾ |1996 | rowspan="2" |ਐਸ. ਏ. ਰਾਜਕੁਮਾਰ |ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ, ਸੁਜਾਤਾ, ਸੁਨੰਦਾ |- |ਰਾਸ ਰਾਸ ਉਨਾ ਵਾਚੁਰੂਕੇਨ |ਮਾਨਸਥਾਨ |2004 |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|ਹਰੀਹਰਨ]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] |- |ਓਰੂ ਵਰਥਾ ਕੇੱਕਾ |ਆਯਾ |2005 |ਭਾਰਦਵਾਜ |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|ਕੇ. ਕੇ.]] |- |ਪੁਧੂ ਕਦਲ |ਪੁਧੁਕੋੱਟਈਲੀਰੁੰਧੂ ਸਰਵਨਨ |2004 | rowspan="2" |ਯੁਵਨ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਜਾ |ਰੰਜੀਤ, [[ਚਿਨਮਈ]] |- |ਐਂਗੇਯੋ ਪਾਰਥਾ |ਯਾਰਦੀ ਨੀ ਮੋਹਿਨੀ |2008 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]] |- |ਉਨਾਕੁਲ ਨਾਨੇ |ਪਚਾਇਕਿਲੀ ਮੁਥੁਚਾਰਮ | rowspan="2" |2007 |ਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜ |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|ਬੰਬੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀ]] |- |ਓਰੂ ਮੁਰਾਈ ਪਾਰਕੁਮਬੋਥੀ ਥੋਲੈਂਥੇਨ |ਪੁਲੀ ਵਰੁਧੂ |ਸ੍ਰੀਕਾਂਤ ਦੇਵਾ |ਮਧੂ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਅਨੀਤਾ ਕਾਰਤੀਕੇਯਨ |- |ਕਾਨਾ ਕਾਂਗਿਰੇਨ |ਆਨੰਦ ਥਾਂਡਾਵਮ |2009 |ਜੀ. ਵੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]], ਵਿਨੀਤਾ, ਉਲੁਵਿਸੁ ਸੰਤੋਸ਼ਨ ਸੁਆਰੇਜ |- |ਯੂਰੀਅਰ ਯੂਰੀਅਰ |ਏਲਾਮੇ ਐਨ ਕਾਦਲੀ |1994 | rowspan="2" |ਐਮ. ਐਮ. ਕੀਰਵਾਨੀ |ਮਾਨੋ, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] |- |ਯਾ ਯਾਧਵਾ |ਦੇਵਰਾਗਮ |1996 |ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ]] |- |ਨੀ ਕੋਰਿਨਲ |180 |2011 |ਸ਼ਰੇਥ |ਕਾਰਤਿਕ, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ]] |- |ਕੋਂਜਮ ਥੇਨਕਾਸੀ (ਨੱਤਈ ਵਿੱਚ ਚਰਣਮ) |ਥੇਨਕਾਸੀ ਪੱਟਨਮ |2002 |ਸੁਰੇਸ਼ ਪੀਟਰਜ਼ |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ]], ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ |- |ਕੰਨੰਮਾ |ਇਸਪਾਡੇ ਰਾਜਾਵੁਮ ਇਦਯਾ ਰਾਣੀਅਮ |2019 |ਸੈਮ ਸੀ. ਐਸ. |ਅਨਿਰੁਧ ਰਵੀਚੰਦਰ |} === ਭਾਸ਼ਾਃ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] === ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਰਾਗ ਭੀਮਪਲਾਸੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਅਭੇਰੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" ! style="background:#f4a860" |ਗੀਤ. ! style="background:#c2e7ff" |ਫ਼ਿਲਮ ! style="background:#c2e7a3" |ਸੰਗੀਤਕਾਰ ! style="background:#00ffff" |ਗਾਇਕ |- |"ਬੀਨਾ ਮਧੁਰ ਮਧੁਰ ਕੱਛੂ ਬੋਲ" |ਰਾਮ ਰਾਜ (1943 ਫ਼ਿਲਮ) |ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਓ ਵਿਆਸ |[[ਸਰਸਵਤੀ ਰਾਣੇ]] |- |"ਦੁਨੀਆ ਸੇ ਜੀ ਘਾਬਰਾ ਗਯਾ" |ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ (1953 ਫ਼ਿਲਮ) |[[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)]] |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ]] |- |ਯੇ ਨਾ ਥੀ ਹਮਾਰੀ ਕਿਸਮਤ |[[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ (1954 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ (ਫ਼ਿਲਮ)]] |[[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)]] |[[ਸੁਰੱਈਆ|ਸੁੱਰਇਆ]] |- |'ਖਿਲਤੇ ਹੈਂ ਗੁਲ ਜਹਾਂ " |ਸ਼ਰਮੀਲੀ |[[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] |[[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚਾੰਦ |ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ |[[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |ਮਨ ਮੋਰ ਹੁਆ ਮਤਵਾਲਾ |ਅਫ਼ਸਰ (1948 ਫ਼ਿਲਮ) |[[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]] |[[ਸੁਰੱਈਆ|ਸੁੱਰਇਆ]] |- |ਤੁਮ੍ਹਹੀ ਨੇ ਮੁਝਕੋ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੱਖਿਆ |ਮਨਮੋਹਨ (ਫ਼ਿਲਮ) |ਅਸ਼ੋਕ ਘੋਸ਼ |[[ਸੁਰੇਂਦਰ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਸੁਰੇਂਦਰ (ਅਦਾਕਾਰ)]] ਅਤੇ [[ਬੀਬੋ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਬਿੱਬੋ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)]] |- |ਝੰਨਕਾਰ ਪਾਯਿਲਿਆ ਕੀ ਤੋਸੇ ਬਿਨਤੀ ਕਰੇ |ਨਾਗ ਦੇਵਤਾ (1962 ਫ਼ਿਲਮ) |ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] |- |ਏਰੀ ਮੇਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਵਾਨੀ |ਨੌਬਹਾਰ (1952 ਫ਼ਿਲਮ) |ਰੌਸ਼ਨ (ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸੀਕੀ ਹੈ'' |ਅਨਾਰਕਲੀ |ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |ਮੇਰੇ ਮਨ ਕਾ ਬਾਵਰਾ ਪੰਛੀ |ਅਮਰਦੀਪ (1958 ਫ਼ਿਲਮ) |ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |ਓ ਨਿਰਦਾਈ ਪ੍ਰੀਤਮ |ਸਤ੍ਰੀ (1961 ਫ਼ਿਲਮ) |ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |ਆਜ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਸਖੀ ਬਾਂਸੁਰੀ ਬਜਾਯੇ ਕੋਈ |ਆਨ. |[[ਨੌਸ਼ਾਦ]] |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ ਕੋਰਸ |- |ਤੇਰੇ ਸਦਕੇ ਬਲਮ |ਅਮਰ (1954 ਫ਼ਿਲਮ) |[[ਨੌਸ਼ਾਦ]] |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |ਕੁੱਛ ਦਿਲ ਨੇ ਕਹਾ |ਅਨੁਪਮਾ (1966 ਫ਼ਿਲਮ) |[[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |ਆ ਨੀਲੇ ਗਗਨ ਤਲੇ ਪਿਆ |ਬਾਦਸ਼ਾਹ (1954 ਫ਼ਿਲਮ) |ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] |- |ਮਾਸੂਮ ਚੇਹਰਾ |ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ (1962 ਫ਼ਿਲਮ) |ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |''ਨੈਨੋ ਮੇਂ ਬਦਰਾ ਛਾਏ'' |ਮੇਰਾ ਸਾਇਆ |[[ਮਦਨ ਮੋਹਨ]] |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |ਨਗਮਾ-ਓ-ਸ਼ੇਰ ਕੀ ਸੌਗਾਤ |ਗਜ਼ਲ (1964 ਫ਼ਿਲਮ) |[[ਮਦਨ ਮੋਹਨ]] |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਸਮਯੇ ਓ ਧੀਰੇ ਚਲੋ" |[[ਰੁਦਾਲੀ (1993 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰੁਦਾਲੀ]] |[[ਭੂਪੇਨ ਹਾਜ਼ਰਿਕਾ|ਭੁਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ]] |[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] |- |"ਮੈਨੇ ਚਾਂਦ ਔਰ ਸਿਤਾਰੋਂ ਕੀ" |ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ (1956 ਫ਼ਿਲਮ) |ਦੱਤਾ ਨਾਇਕ |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |ਮੈਂ ਗ਼ਰੀਬੋਂ ਕਾ ਦਿਲ |ਆਬੇ-ਹਯਾਤ (1955 ਫ਼ਿਲਮ) |ਸਰਦਾਰ ਮਲਿਕ |[[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] |- |ਦਿਲ ਕੇ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ |ਦਾਦਾ (1979 ਫ਼ਿਲਮ) |[[ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ]] |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]] |- |''ਹਮ ਕਥਾ ਸੁਨਾਤੇ'' (ਲਵ ਕੁਸ਼ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ) |ਲਵ ਕੁਸ਼ |[[ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ]] |[[ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]], ਹੇਮਲਾਥਾ |- |''ਕਾਨ੍ਹਾ ਰੇ ਥੋੜਾ ਸਾ ਪਿਆਰ ਦੇ'' (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਸ ਲੀਲਾ) |ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ |[[ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ]] |[[ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]] ਅਤੇ ਕੋਰਸ |- |ਦਿਲ ਮੇਂ ਤੁਝੇ ਬਿੱਠਕੇ |ਫ਼ਕੀਰਾ |[[ਰਵਿੰਦਰ ਜੈਨ]] |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |''ਬੋਲੇ ਮੋਰਾ ਕੰਗਨਾ'' |ਬੰਦੀਸ਼ |ਆਨੰਦ-ਮਿਲਿੰਦ |[[ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ]] ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ |- |''ਤੂੰ ਚੀਜ਼ ਬੜੀ ਹੈ ਮਸਤ ਮਸਤ'' |ਮੋਹਰਾ |ਵਿਜੂ ਸ਼ਾਹ |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]] ਅਤੇ [[ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]] |- |ਏਲੀ ਰੇ ਏਲੀ |ਯਾਦੇਨ (2001 ਫ਼ਿਲਮ) |[[ਅਨੂੰ ਮਲਿਕ|ਅਨੂ ਮਲਿਕ]] |[[ਹੇਮਾ ਸਰਦੇਸਾਈ]] ਅਤੇ [[ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ]] ਅਤੇ [[ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]] |- |ਤੁਮ ਮਿਲੇ ਦਿਲ ਦੀ ਖ਼ਿਲੈ |ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ |ਏਮ ਏਮ ਕਿਰਵਾਨੀ (ਏ. ਮਾਰਗਾਥਾਮਨੀ (ਏ. ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਕਰੀਮ) |ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ, [[ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ]] |- |ਏ ਅਜਨਬੀ |ਦਿਲ ਸੇ.. |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]] |- |ਗੁਜਾਰਿਸ਼ |ਗਜਨੀ |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |[[ਜਾਵੇਦ ਅਲੀ]] |- |ਜੀਆ ਰੇ |[[ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ|ਜਬ ਤਕ ਹੈਂ ਜਾਨ]] |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |[[ਨੀਤੀ ਮੋਹਨ]] |- |ਕਭੀ ਕਭੀ ਅਦਿਤੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) |ਤੂੰ ਜਾਣ... ਯਾ ਜਾਨੀ ਨਾ |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |ਰਸ਼ੀਦ ਅਲੀ |- |ਸ਼ੱਬਾ ਸ਼ੱਬਾ |ਦਾਊਦ (ਫ਼ਿਲਮ) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |[[ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ]] ਅਤੇ ਸਵਰਨਲਤਾ[[ਸਵਰਨਲਥਾ|ਸਵਰਨਾਲਥਾ]] |- |ਕਿਸਮਤ ਸੇ ਤੁਮ |ਪੋਕਰ |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |[[ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ]] ਅਤੇ [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ]] |- |ਰਾਧਾ ਨੇ ਕਿਹਾ |[[ਲਗਾਨ]] |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] |- |ਜੀਆ |ਗੁੰਡੇ |ਸੋਹੇਲ ਸੇਨ |[[ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |- |ਗਲਤੀ ਸੇ ਗਲਤੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ) |ਜੱਗਾ ਜਾਸੂਸ |ਪ੍ਰੀਤਮ ਚੱਕਰਵਰਤੀ |ਅਮਿਤ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੁਭੰਸ਼ੂ ਕੇਸ਼ਰਾਵਨੀ |} === ਭਾਸ਼ਾਃ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] === {| class="wikitable" !ਗੀਤ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਸਾਲ. !ਸੰਗੀਤਕਾਰ !ਗਾਇਕ !ਬੋਲ |- |ਆਕਾਸ਼ਵੇ ਬਿਲਾਲੀ ਮੇਲੇ |ਨਿਆਏਵੇ ਦੇਵਰੂ |1971 |ਰਾਜਨ-ਨਾਗੇਂਦਰ |ਪੀ. ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ |ਚੀ. ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ |- |ਆਸੀਆ ਭਵ ਓਲਵੀਨਾ ਜੀਵਾ |ਮੰਗਲਾ ਭਾਗਿਆ | |ਰਾਜਨ-ਨਾਗੇਂਦਰ |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ |ਵਿਜੈਨਰਸਮਿਹਾ |- |ਕੰਗਾਲੂ ਵੰਦਾਨੇ ਹੈਲਵ | | | |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀ[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] | |- |ਵਿਰਾਹਾ ਨੂਰੂ ਨੂਰੂ ਤਰਾਹਾ |ਐਡਕਾਲੂ ਗੁੱਡਾਡਾ ਮੇਲੇ | | |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ]] | |- |ਬੈਨੀਗੰਡੂ ਐਲੇ ਐਲੀਡ |ਪ੍ਰੇਮਦਾ ਕਾਨਿਕੇ |1976 |ਉਪੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ |ਰਾਜਕੁਮਾਰ |ਚੀ. ਉਦੈਸ਼ੰਕਰ |- |ਕਰੁਣਾਦਾ ਥਾਈ ਸਦਾ ਚਿਨਮਈ |ਨਾਨੂ ਨੰਨਾ ਹੇਂਡੀ |1985 |ਸ਼ੰਕਰ-ਗਣੇਸ਼ |ਐੱਸ ਪੀ ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ |ਹਮਸਲੇਖਾ |} === ਐਲਬਮ === {| class="wikitable" !ਗੀਤ. !ਭਾਸ਼ਾ !ਐਲਬਮ !ਸੰਗੀਤਕਾਰ !ਗੀਤਕਾਰ !ਗਾਇਕ !ਆਡੀਓ ਲੇਬਲ/ਲਾਇਸੈਂਸ |- |ਵੇਰਲ ਵੈਲੀ | rowspan="3" |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] |ਸੰਧਮ |ਰਾਜਨ ਸੋਮਸੁੰਦਰਮ |ਕਪਿਲਰ (ਕੁਰੰਤੋਕਾਈ 18) |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|ਬੰਬੇ ਜੈਸ਼੍ਰੀ]] |ਰਾਜਨ ਸੋਮਸੁੰਦਰਮ |- |ਉਲਮ ਉਰੁਗੁਥਾਈਆ ਮੁਰੂਗਾ | rowspan="2" |ਲਾਰਡ ਮੁਰੂਗਾ ਟੀ. ਐਮ. ਸੌਂਡਰ ਰੀਵਾਈਵਲ | rowspan="2" |ਐਮ ਐਸ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ | rowspan="2" |ਵਾਲੀਆ | rowspan="2" |ਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ | rowspan="2" |[[ਸਾਰੇਗਾਮਾ]] |- |ਅਜ਼ਾਗੇਂਦਰ ਸੋਲੱਕੂ ਮੁਰੂਗਾ |- |ਸੁਵਕਸ਼ੋਜਾ ਕੁੰਭਮ |[[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] |ਸ਼ਾਰਦਾ ਭੁਜੰਗਮ |ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ |ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ |[[ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ (ਗਾਇਕਾ)|ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ]] |ਪੀ. ਐੱਮ. ਆਡੀਓਜ਼ |- |ਪਾਲਿਸੇਨ੍ਨਨੂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ |[[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] |ਪਾਲਿਸੇਨ੍ਨਨੂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ |ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ |ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ |[[ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ (ਗਾਇਕਾ)|ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ]] |ਪੀ. ਐੱਮ. ਆਡੀਓਜ਼ |- |ਪ੍ਰਬੰਧਨ |ਮਲਿਆਲਮ |ਹਿਰਦੈਮ | | | | |- |ਘਾਨਾ ਸੁੰਦਰਾ |[[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] |ਜਗਨਨਾਥ ਭਗਤੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ |ਸੀਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰਥ |ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾਸ |ਅਭਿਲਿਪਸਾ ਪਾਂਡਾ |ਟਾਈਮਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਰੂਹਾਨੀ |} == ਇਸ ਰਾਗਮ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਐਲਬਮਾਂ == ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਐੱਲ. ਸ਼ੰਕਰ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ''ਰਾਗਾ ਅਭੇਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। == ਸਬੰਧਤ ਰਾਗਮ == ਇਹ ਭਾਗ ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਭੇਰੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ ''ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ'' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 3 ਹੋਰ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ, ਮੋਹਨਕਲਿਆਣੀ, ਕੇਦਾਰਗੌਲਾ ਅਤੇ ਅਰਭੀ (ਜੇ ਅਸੀਂ ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ-ਅਧਾਰਤ ਸਕੇਲ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ) । ''ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ'', ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਡਜਮ'' ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਨੋਟ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਜਨਯਾ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਸਿਰਫ ਉਹ ਨੋਟ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦੋਵਾਂ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ''ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ'' ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਲਈ ਸੰਕਰਾਭਰਣਮ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ। ਅਭੇਰੀ ਦੀ ਕਰਨਾਟਕ-ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਅਤੇ [[ਭੀਮਪਲਾਸੀ|ਭੀਮਪਾਲਸੀ]] ਨਾਲ ਨੇਡ਼ਲੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਕੀ ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==   * ਰਾਗਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਨੋਟਸ == {{Notelist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ]] == ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ == {| class="wikitable" ! style="background:#ADFF2F" |Song ! style="background:#ADFF2F" |Movie ! style="background:#ADFF2F" |Year ! style="background:#ADFF2F" |Composer ! style="background:#ADFF2F" |Singer |- |Yaanai Thandham Pole |Amarakavi |1952 |G. Ramanathan, T. A. Kalyanam |M. K. Thyagaraja Bhagavathar, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ|P. Leela]] |- |Thanga Nilavil |Thirumanam |1958 |S. M. Subbaiah Naidu, T. G. Lingappa |A. M. Rajah, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Vaarai Nee Vaarai |Manthiri Kumari |1950 | rowspan="2" |G. Ramanathan |Thiruchi Loganathan, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Kannan Mananilayai |Deivathin Deivam |1962 | rowspan="2" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Singaravelane Deva |Konjum Salangai |1962 |S. M. Subbaiah Naidu |- |Kungumam Piranthathu Marathila |Paattondru Ketten |1971 |[[ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ|C. Ramchandra]] |P. B. Sreenivas, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Isai Thamizh |Thiruvilaiyadal |1965 | rowspan="4" |K. V. Mahadevan |T. R. Mahalingam |- |Kadhalaagi |Thiruvarutchelvar |1967 |T. M. Soundararajan, Master Maharajan |- |Gangai Karai Thottam |Vanambadi |1963 | rowspan="5" |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Komatha Engal Kulamatha |Saraswati Sabatham |1966 |- |Velodu Vilaiyaadum Murugaiyaa |Chitrangi |1964 |Vedha |- |Radhaiyin Nenjame |Kanimuthu Paappa |1972 |T. V. Raju (Credits Only) |- |Pazhamuthir Solaiyilae |Kuzhandaiyum Deivamum |1965 | rowspan="3" |M. S. Viswanathan |- |Raagangal Pathinaaru |Thillu Mullu |1981 |S. P. Balasubrahmanyam |- |Poo Malaiyil |Ooty Varai Uravu |1967 | rowspan="2" |T. M. Soundararajan, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Malarnthum Malaradha |Pasamalar |1961 | rowspan="2" |Viswanathan–Ramamoorthy |- |Thendral Urangiya Podhum |Petra Maganai Vitra Annai |1958 |A M Rajah & P Susheela |- |Anbu Megame |Engamma Sapatham |1974 |Vijaya Bhaskar | rowspan="2" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Vanil Vazhum |Uruvangal Maralam |1983 |S. V. Ramanan |- |Kuyile Kavikuyile |Kavikkuyil | rowspan="2" |1977 | rowspan="27" |Illayaraja | rowspan="4" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Chendoora Poove |16 Vayathinile |- |Vasantha Kaala Kolangal |Thyagam |1978 |- |Naatham En Jeevanae |Kaadhal Oviyam |1982 |- |Chinna Chiru Vayathil |Meendum Kokila |1981 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], S. P. Sailaja |- |Megam Karukkuthu |Anandha Ragam |1982 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Velakku Vetcha |Mundhanai Mudichu |1983 |Illayaraja, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Engey Enthan Kadhali (also has Kharaharapriya) |Enakkul Oruvan |1984 |S P Balasubrahmanyam |- |Poovae Poochudava |Poove Poochooda Vaa |1985 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]](ver 1), [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] (ver 2) |- |Velli Golusu |Pongi Varum Kaveri |1989 |Arunmozhi, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kallidasan Kannadasan |Soorakottai Singakutty | |P. Jayachandran, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Poonkaaviyam (Natbhairavi in Charanam) |Karpoora Mullai |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Sangathamizh Kaviye (Ragamalika: Abheri, [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|Bageshri]], Sumanesa Ranjani) |Manathil Uruthi Vendum |1987 | rowspan="2" |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kuyile Kuyile |En Bommukutty Ammavukku |1988 |- |Dhevadhai Poloru |Gopura Vasalile |1991 |Malaysia Vasudevan, Mano, Deepan Chakravarthy, S. N. Surendar |- |Ennai Thottu |Unna Nenachen Pattu Padichen |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Mayilaadum Thoppil |Chinna Pasanga Naanga |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Orellam Un Pattuthan |Orellam Un Pattu |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]](Pathos) |- |En Paattu En Paattu |Poomani |1996 |Illayaraja |- |Punnaivana Ponguiyile |Sevanthi |1994 | rowspan="2" |Arunmozhi, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Oorukku |Kummi Paattu |1999 |- |Kanne Yen Kanmaniye |Kavithai Paadum Alaigal |1990 |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Unn Manasile Paattuthaan |Paandi Nattu Thangam |1989 | rowspan="6" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Poovendrum Ponne Endrum |Dhuruva Natchathiram | |- |Guruvayurappa |Pudhu Pudhu Arthangal |1989 |- |Muththamizhe Muththamizhe |Raman Abdullah |1997 |- |Kumbhabhisekham Koyiluku |Veera Thalattu |1998 |- |Medhuva Meduva |Annanagar Mudhal Theru |1988 |Chandrabose |- |Saravana Poikayil |Poramai |1980 |S.D.Sekar |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], B.S.Sasirekha |- |Thanimayile |Sattam Oru Iruttarai |1981 | rowspan="2" |Shankar–Ganesh |S. N. Surendar, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Vennila Mugham Paduthu |Jyothi Malar |1986 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Poove Nee Yaar Solli |Thaniyatha Thagam | |A. A. Raj |Malaysia Vasudevan, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Kannodu Kaanbadhellam | rowspan="2" |Jeans | rowspan="2" |1998 | rowspan="5" |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]] |- |Columbus (more Abheri than Madhyamavati) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Taniye Taniye |Rangeela |1995 |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Muppadhu Nimidam |Parasuram |2003 |P. Unnikrishnan, Sujatha Mohan |- |Sahana |Sivaji: The Boss |2007 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]], [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]], [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Pathinettu Vayadhu |Suriyan |1992 | rowspan="3" |Deva |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Sempattu Poove |Purusha Lakshanam |1993 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Un Marbile Vizhi Moodi(Reused Tune) |Ninaithen Vandhai |1998 |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] & chorus |- |Poothirukkum Vaname |Pudhayal | rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |Vidyasagar |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਾਨ|Uma Ramanan]] |- |Varai En Thozhiyae |Arasiyal |S. P. B. Charan, Harini,[[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]] |- |Malare Oru Varthai |Poomagal Oorvalam |1999 |Siva |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], Sujatha Mohan |- |Sollamalae |Poove Unakkaga |1996 | rowspan="2" |S. A. Rajkumar |P. Jayachandran, Sujatha, Sunandha |- |Raasa Raasa Unna Vachuruken |Maanasthan |2004 |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Oru Vaartha Kekka |Ayya |2005 |Bharadwaj |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ|Sadhana Sargam]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|KK]] |- |Pudhu Kadhal |Pudhukottaiyilirundhu Saravanan |2004 | rowspan="2" |Yuvan Shankar Raja |Ranjith, [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]] |- |Engeyo Paartha |Yaaradi Nee Mohini |2008 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]] |- |Unakkul Naane |Pachaikili Muthucharam | rowspan="2" |2007 |Harris Jayaraj |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|Bombay Jayashri]] |- |Oru Murai Parkumbothey Tholainthen |Puli Varudhu |Srikanth Deva |Madhu Balakrishnan, Anitha Karthikeyan |- |Kana Kaangiren |Ananda Thandavam |2009 |G. V. Prakash Kumar |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]], Vinita, Uluwissu Santhoshan Suarez |- |Uyire Uyire |Ellame En Kadhali |1994 | rowspan="2" |M. M. Keeravani |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Ya Ya Yadhava |Devaraagam |1996 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chitra]] |- |Nee Korinal |180 |2011 |Sharreth |Karthik, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ|Shweta Mohan]] |- |Konjam Thenkasi(Charanam in Nattai) |Thenkasi Pattanam |2002 |Suresh Peters |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K.S. Chitra]], Srinivas, Sriram |- |Kannamma |Ispade Rajavum Idhaya Raniyum |2019 |Sam C. S. |Anirudh Ravichander |} {| class="wikitable" ! style="background:#ADFF2F" |Song ! style="background:#ADFF2F" |Movie ! style="background:#ADFF2F" |Year ! style="background:#ADFF2F" |Composer ! style="background:#ADFF2F" |Singer |- |Yaanai Thandham Pole |Amarakavi |1952 |G. Ramanathan, T. A. Kalyanam |M. K. Thyagaraja Bhagavathar, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ|P. Leela]] |- |Thanga Nilavil |Thirumanam |1958 |S. M. Subbaiah Naidu, T. G. Lingappa |A. M. Rajah, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Vaarai Nee Vaarai |Manthiri Kumari |1950 | rowspan="2" |G. Ramanathan |Thiruchi Loganathan, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Kannan Mananilayai |Deivathin Deivam |1962 | rowspan="2" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Singaravelane Deva |Konjum Salangai |1962 |S. M. Subbaiah Naidu |- |Kungumam Piranthathu Marathila |Paattondru Ketten |1971 |[[ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ|C. Ramchandra]] |P. B. Sreenivas, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Isai Thamizh |Thiruvilaiyadal |1965 | rowspan="4" |K. V. Mahadevan |T. R. Mahalingam |- |Kadhalaagi |Thiruvarutchelvar |1967 |T. M. Soundararajan, Master Maharajan |- |Gangai Karai Thottam |Vanambadi |1963 | rowspan="5" |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Komatha Engal Kulamatha |Saraswati Sabatham |1966 |- |Velodu Vilaiyaadum Murugaiyaa |Chitrangi |1964 |Vedha |- |Radhaiyin Nenjame |Kanimuthu Paappa |1972 |T. V. Raju (Credits Only) |- |Pazhamuthir Solaiyilae |Kuzhandaiyum Deivamum |1965 | rowspan="3" |M. S. Viswanathan |- |Raagangal Pathinaaru |Thillu Mullu |1981 |S. P. Balasubrahmanyam |- |Poo Malaiyil |Ooty Varai Uravu |1967 | rowspan="2" |T. M. Soundararajan, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Malarnthum Malaradha |Pasamalar |1961 | rowspan="2" |Viswanathan–Ramamoorthy |- |Thendral Urangiya Podhum |Petra Maganai Vitra Annai |1958 |A M Rajah & P Susheela |- |Anbu Megame |Engamma Sapatham |1974 |Vijaya Bhaskar | rowspan="2" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Vanil Vazhum |Uruvangal Maralam |1983 |S. V. Ramanan |- |Kuyile Kavikuyile |Kavikkuyil | rowspan="2" |1977 | rowspan="27" |Illayaraja | rowspan="4" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Chendoora Poove |16 Vayathinile |- |Vasantha Kaala Kolangal |Thyagam |1978 |- |Naatham En Jeevanae |Kaadhal Oviyam |1982 |- |Chinna Chiru Vayathil |Meendum Kokila |1981 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], S. P. Sailaja |- |Megam Karukkuthu |Anandha Ragam |1982 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Velakku Vetcha |Mundhanai Mudichu |1983 |Illayaraja, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Engey Enthan Kadhali (also has Kharaharapriya) |Enakkul Oruvan |1984 |S P Balasubrahmanyam |- |Poovae Poochudava |Poove Poochooda Vaa |1985 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]](ver 1), [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] (ver 2) |- |Velli Golusu |Pongi Varum Kaveri |1989 |Arunmozhi, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kallidasan Kannadasan |Soorakottai Singakutty | |P. Jayachandran, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Poonkaaviyam (Natbhairavi in Charanam) |Karpoora Mullai |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Sangathamizh Kaviye (Ragamalika: Abheri, [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|Bageshri]], Sumanesa Ranjani) |Manathil Uruthi Vendum |1987 | rowspan="2" |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kuyile Kuyile |En Bommukutty Ammavukku |1988 |- |Dhevadhai Poloru |Gopura Vasalile |1991 |Malaysia Vasudevan, Mano, Deepan Chakravarthy, S. N. Surendar |- |Ennai Thottu |Unna Nenachen Pattu Padichen |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Mayilaadum Thoppil |Chinna Pasanga Naanga |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Orellam Un Pattuthan |Orellam Un Pattu |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]](Pathos) |- |En Paattu En Paattu |Poomani |1996 |Illayaraja |- |Punnaivana Ponguiyile |Sevanthi |1994 | rowspan="2" |Arunmozhi, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Oorukku |Kummi Paattu |1999 |- |Kanne Yen Kanmaniye |Kavithai Paadum Alaigal |1990 |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Unn Manasile Paattuthaan |Paandi Nattu Thangam |1989 | rowspan="6" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Poovendrum Ponne Endrum |Dhuruva Natchathiram | |- |Guruvayurappa |Pudhu Pudhu Arthangal |1989 |- |Muththamizhe Muththamizhe |Raman Abdullah |1997 |- |Kumbhabhisekham Koyiluku |Veera Thalattu |1998 |- |Medhuva Meduva |Annanagar Mudhal Theru |1988 |Chandrabose |- |Saravana Poikayil |Poramai |1980 |S.D.Sekar |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], B.S.Sasirekha |- |Thanimayile |Sattam Oru Iruttarai |1981 | rowspan="2" |Shankar–Ganesh |S. N. Surendar, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Vennila Mugham Paduthu |Jyothi Malar |1986 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Poove Nee Yaar Solli |Thaniyatha Thagam | |A. A. Raj |Malaysia Vasudevan, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Kannodu Kaanbadhellam | rowspan="2" |Jeans | rowspan="2" |1998 | rowspan="5" |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]] |- |Columbus (more Abheri than Madhyamavati) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Taniye Taniye |Rangeela |1995 |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Muppadhu Nimidam |Parasuram |2003 |P. Unnikrishnan, Sujatha Mohan |- |Sahana |Sivaji: The Boss |2007 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]], [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]], [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Pathinettu Vayadhu |Suriyan |1992 | rowspan="3" |Deva |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Sempattu Poove |Purusha Lakshanam |1993 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Un Marbile Vizhi Moodi(Reused Tune) |Ninaithen Vandhai |1998 |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] & chorus |- |Poothirukkum Vaname |Pudhayal | rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |Vidyasagar |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਾਨ|Uma Ramanan]] |- |Varai En Thozhiyae |Arasiyal |S. P. B. Charan, Harini,[[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]] |- |Malare Oru Varthai |Poomagal Oorvalam |1999 |Siva |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], Sujatha Mohan |- |Sollamalae |Poove Unakkaga |1996 | rowspan="2" |S. A. Rajkumar |P. Jayachandran, Sujatha, Sunandha |- |Raasa Raasa Unna Vachuruken |Maanasthan |2004 |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Oru Vaartha Kekka |Ayya |2005 |Bharadwaj |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ|Sadhana Sargam]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|KK]] |- |Pudhu Kadhal |Pudhukottaiyilirundhu Saravanan |2004 | rowspan="2" |Yuvan Shankar Raja |Ranjith, [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]] |- |Engeyo Paartha |Yaaradi Nee Mohini |2008 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]] |- |Unakkul Naane |Pachaikili Muthucharam | rowspan="2" |2007 |Harris Jayaraj |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|Bombay Jayashri]] |- |Oru Murai Parkumbothey Tholainthen |Puli Varudhu |Srikanth Deva |Madhu Balakrishnan, Anitha Karthikeyan |- |Kana Kaangiren |Ananda Thandavam |2009 |G. V. Prakash Kumar |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]], Vinita, Uluwissu Santhoshan Suarez |- |Uyire Uyire |Ellame En Kadhali |1994 | rowspan="2" |M. M. Keeravani |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Ya Ya Yadhava |Devaraagam |1996 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chitra]] |- |Nee Korinal |180 |2011 |Sharreth |Karthik, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ|Shweta Mohan]] |- |Konjam Thenkasi(Charanam in Nattai) |Thenkasi Pattanam |2002 |Suresh Peters |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K.S. Chitra]], Srinivas, Sriram |- |Kannamma |Ispade Rajavum Idhaya Raniyum |2019 |Sam C. S. |Anirudh Ravichander |} {| class="wikitable" ! style="background:#ADFF2F" |Song ! style="background:#ADFF2F" |Movie ! style="background:#ADFF2F" |Year ! style="background:#ADFF2F" |Composer ! style="background:#ADFF2F" |Singer |- |Yaanai Thandham Pole |Amarakavi |1952 |G. Ramanathan, T. A. Kalyanam |M. K. Thyagaraja Bhagavathar, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ|P. Leela]] |- |Thanga Nilavil |Thirumanam |1958 |S. M. Subbaiah Naidu, T. G. Lingappa |A. M. Rajah, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Vaarai Nee Vaarai |Manthiri Kumari |1950 | rowspan="2" |G. Ramanathan |Thiruchi Loganathan, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Kannan Mananilayai |Deivathin Deivam |1962 | rowspan="2" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Singaravelane Deva |Konjum Salangai |1962 |S. M. Subbaiah Naidu |- |Kungumam Piranthathu Marathila |Paattondru Ketten |1971 |[[ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ|C. Ramchandra]] |P. B. Sreenivas, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Isai Thamizh |Thiruvilaiyadal |1965 | rowspan="4" |K. V. Mahadevan |T. R. Mahalingam |- |Kadhalaagi |Thiruvarutchelvar |1967 |T. M. Soundararajan, Master Maharajan |- |Gangai Karai Thottam |Vanambadi |1963 | rowspan="5" |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Komatha Engal Kulamatha |Saraswati Sabatham |1966 |- |Velodu Vilaiyaadum Murugaiyaa |Chitrangi |1964 |Vedha |- |Radhaiyin Nenjame |Kanimuthu Paappa |1972 |T. V. Raju (Credits Only) |- |Pazhamuthir Solaiyilae |Kuzhandaiyum Deivamum |1965 | rowspan="3" |M. S. Viswanathan |- |Raagangal Pathinaaru |Thillu Mullu |1981 |S. P. Balasubrahmanyam |- |Poo Malaiyil |Ooty Varai Uravu |1967 | rowspan="2" |T. M. Soundararajan, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Malarnthum Malaradha |Pasamalar |1961 | rowspan="2" |Viswanathan–Ramamoorthy |- |Thendral Urangiya Podhum |Petra Maganai Vitra Annai |1958 |A M Rajah & P Susheela |- |Anbu Megame |Engamma Sapatham |1974 |Vijaya Bhaskar | rowspan="2" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Vanil Vazhum |Uruvangal Maralam |1983 |S. V. Ramanan |- |Kuyile Kavikuyile |Kavikkuyil | rowspan="2" |1977 | rowspan="27" |Illayaraja | rowspan="4" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Chendoora Poove |16 Vayathinile |- |Vasantha Kaala Kolangal |Thyagam |1978 |- |Naatham En Jeevanae |Kaadhal Oviyam |1982 |- |Chinna Chiru Vayathil |Meendum Kokila |1981 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], S. P. Sailaja |- |Megam Karukkuthu |Anandha Ragam |1982 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Velakku Vetcha |Mundhanai Mudichu |1983 |Illayaraja, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Engey Enthan Kadhali (also has Kharaharapriya) |Enakkul Oruvan |1984 |S P Balasubrahmanyam |- |Poovae Poochudava |Poove Poochooda Vaa |1985 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]](ver 1), [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] (ver 2) |- |Velli Golusu |Pongi Varum Kaveri |1989 |Arunmozhi, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kallidasan Kannadasan |Soorakottai Singakutty | |P. Jayachandran, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Poonkaaviyam (Natbhairavi in Charanam) |Karpoora Mullai |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Sangathamizh Kaviye (Ragamalika: Abheri, [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|Bageshri]], Sumanesa Ranjani) |Manathil Uruthi Vendum |1987 | rowspan="2" |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kuyile Kuyile |En Bommukutty Ammavukku |1988 |- |Dhevadhai Poloru |Gopura Vasalile |1991 |Malaysia Vasudevan, Mano, Deepan Chakravarthy, S. N. Surendar |- |Ennai Thottu |Unna Nenachen Pattu Padichen |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Mayilaadum Thoppil |Chinna Pasanga Naanga |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Orellam Un Pattuthan |Orellam Un Pattu |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]](Pathos) |- |En Paattu En Paattu |Poomani |1996 |Illayaraja |- |Punnaivana Ponguiyile |Sevanthi |1994 | rowspan="2" |Arunmozhi, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Oorukku |Kummi Paattu |1999 |- |Kanne Yen Kanmaniye |Kavithai Paadum Alaigal |1990 |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Unn Manasile Paattuthaan |Paandi Nattu Thangam |1989 | rowspan="6" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Poovendrum Ponne Endrum |Dhuruva Natchathiram | |- |Guruvayurappa |Pudhu Pudhu Arthangal |1989 |- |Muththamizhe Muththamizhe |Raman Abdullah |1997 |- |Kumbhabhisekham Koyiluku |Veera Thalattu |1998 |- |Medhuva Meduva |Annanagar Mudhal Theru |1988 |Chandrabose |- |Saravana Poikayil |Poramai |1980 |S.D.Sekar |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], B.S.Sasirekha |- |Thanimayile |Sattam Oru Iruttarai |1981 | rowspan="2" |Shankar–Ganesh |S. N. Surendar, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Vennila Mugham Paduthu |Jyothi Malar |1986 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Poove Nee Yaar Solli |Thaniyatha Thagam | |A. A. Raj |Malaysia Vasudevan, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Kannodu Kaanbadhellam | rowspan="2" |Jeans | rowspan="2" |1998 | rowspan="5" |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]] |- |Columbus (more Abheri than Madhyamavati) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Taniye Taniye |Rangeela |1995 |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Muppadhu Nimidam |Parasuram |2003 |P. Unnikrishnan, Sujatha Mohan |- |Sahana |Sivaji: The Boss |2007 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]], [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]], [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Pathinettu Vayadhu |Suriyan |1992 | rowspan="3" |Deva |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Sempattu Poove |Purusha Lakshanam |1993 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Un Marbile Vizhi Moodi(Reused Tune) |Ninaithen Vandhai |1998 |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] & chorus |- |Poothirukkum Vaname |Pudhayal | rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |Vidyasagar |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਾਨ|Uma Ramanan]] |- |Varai En Thozhiyae |Arasiyal |S. P. B. Charan, Harini,[[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]] |- |Malare Oru Varthai |Poomagal Oorvalam |1999 |Siva |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], Sujatha Mohan |- |Sollamalae |Poove Unakkaga |1996 | rowspan="2" |S. A. Rajkumar |P. Jayachandran, Sujatha, Sunandha |- |Raasa Raasa Unna Vachuruken |Maanasthan |2004 |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Oru Vaartha Kekka |Ayya |2005 |Bharadwaj |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ|Sadhana Sargam]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|KK]] |- |Pudhu Kadhal |Pudhukottaiyilirundhu Saravanan |2004 | rowspan="2" |Yuvan Shankar Raja |Ranjith, [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]] |- |Engeyo Paartha |Yaaradi Nee Mohini |2008 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]] |- |Unakkul Naane |Pachaikili Muthucharam | rowspan="2" |2007 |Harris Jayaraj |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|Bombay Jayashri]] |- |Oru Murai Parkumbothey Tholainthen |Puli Varudhu |Srikanth Deva |Madhu Balakrishnan, Anitha Karthikeyan |- |Kana Kaangiren |Ananda Thandavam |2009 |G. V. Prakash Kumar |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]], Vinita, Uluwissu Santhoshan Suarez |- |Uyire Uyire |Ellame En Kadhali |1994 | rowspan="2" |M. M. Keeravani |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Ya Ya Yadhava |Devaraagam |1996 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chitra]] |- |Nee Korinal |180 |2011 |Sharreth |Karthik, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ|Shweta Mohan]] |- |Konjam Thenkasi(Charanam in Nattai) |Thenkasi Pattanam |2002 |Suresh Peters |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K.S. Chitra]], Srinivas, Sriram |- |Kannamma |Ispade Rajavum Idhaya Raniyum |2019 |Sam C. S. |Anirudh Ravichander |} {| class="wikitable" ! style="background:#ADFF2F" |Song ! style="background:#ADFF2F" |Movie ! style="background:#ADFF2F" |Year ! style="background:#ADFF2F" |Composer ! style="background:#ADFF2F" |Singer |- |Yaanai Thandham Pole |Amarakavi |1952 |G. Ramanathan, T. A. Kalyanam |M. K. Thyagaraja Bhagavathar, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ|P. Leela]] |- |Thanga Nilavil |Thirumanam |1958 |S. M. Subbaiah Naidu, T. G. Lingappa |A. M. Rajah, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Vaarai Nee Vaarai |Manthiri Kumari |1950 | rowspan="2" |G. Ramanathan |Thiruchi Loganathan, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Kannan Mananilayai |Deivathin Deivam |1962 | rowspan="2" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Singaravelane Deva |Konjum Salangai |1962 |S. M. Subbaiah Naidu |- |Kungumam Piranthathu Marathila |Paattondru Ketten |1971 |[[ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ|C. Ramchandra]] |P. B. Sreenivas, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Isai Thamizh |Thiruvilaiyadal |1965 | rowspan="4" |K. V. Mahadevan |T. R. Mahalingam |- |Kadhalaagi |Thiruvarutchelvar |1967 |T. M. Soundararajan, Master Maharajan |- |Gangai Karai Thottam |Vanambadi |1963 | rowspan="5" |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Komatha Engal Kulamatha |Saraswati Sabatham |1966 |- |Velodu Vilaiyaadum Murugaiyaa |Chitrangi |1964 |Vedha |- |Radhaiyin Nenjame |Kanimuthu Paappa |1972 |T. V. Raju (Credits Only) |- |Pazhamuthir Solaiyilae |Kuzhandaiyum Deivamum |1965 | rowspan="3" |M. S. Viswanathan |- |Raagangal Pathinaaru |Thillu Mullu |1981 |S. P. Balasubrahmanyam |- |Poo Malaiyil |Ooty Varai Uravu |1967 | rowspan="2" |T. M. Soundararajan, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Malarnthum Malaradha |Pasamalar |1961 | rowspan="2" |Viswanathan–Ramamoorthy |- |Thendral Urangiya Podhum |Petra Maganai Vitra Annai |1958 |A M Rajah & P Susheela |- |Anbu Megame |Engamma Sapatham |1974 |Vijaya Bhaskar | rowspan="2" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Vanil Vazhum |Uruvangal Maralam |1983 |S. V. Ramanan |- |Kuyile Kavikuyile |Kavikkuyil | rowspan="2" |1977 | rowspan="27" |Illayaraja | rowspan="4" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Chendoora Poove |16 Vayathinile |- |Vasantha Kaala Kolangal |Thyagam |1978 |- |Naatham En Jeevanae |Kaadhal Oviyam |1982 |- |Chinna Chiru Vayathil |Meendum Kokila |1981 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], S. P. Sailaja |- |Megam Karukkuthu |Anandha Ragam |1982 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Velakku Vetcha |Mundhanai Mudichu |1983 |Illayaraja, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Engey Enthan Kadhali (also has Kharaharapriya) |Enakkul Oruvan |1984 |S P Balasubrahmanyam |- |Poovae Poochudava |Poove Poochooda Vaa |1985 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]](ver 1), [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] (ver 2) |- |Velli Golusu |Pongi Varum Kaveri |1989 |Arunmozhi, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kallidasan Kannadasan |Soorakottai Singakutty | |P. Jayachandran, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Poonkaaviyam (Natbhairavi in Charanam) |Karpoora Mullai |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Sangathamizh Kaviye (Ragamalika: Abheri, [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|Bageshri]], Sumanesa Ranjani) |Manathil Uruthi Vendum |1987 | rowspan="2" |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kuyile Kuyile |En Bommukutty Ammavukku |1988 |- |Dhevadhai Poloru |Gopura Vasalile |1991 |Malaysia Vasudevan, Mano, Deepan Chakravarthy, S. N. Surendar |- |Ennai Thottu |Unna Nenachen Pattu Padichen |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Mayilaadum Thoppil |Chinna Pasanga Naanga |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Orellam Un Pattuthan |Orellam Un Pattu |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]](Pathos) |- |En Paattu En Paattu |Poomani |1996 |Illayaraja |- |Punnaivana Ponguiyile |Sevanthi |1994 | rowspan="2" |Arunmozhi, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Oorukku |Kummi Paattu |1999 |- |Kanne Yen Kanmaniye |Kavithai Paadum Alaigal |1990 |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Unn Manasile Paattuthaan |Paandi Nattu Thangam |1989 | rowspan="6" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Poovendrum Ponne Endrum |Dhuruva Natchathiram | |- |Guruvayurappa |Pudhu Pudhu Arthangal |1989 |- |Muththamizhe Muththamizhe |Raman Abdullah |1997 |- |Kumbhabhisekham Koyiluku |Veera Thalattu |1998 |- |Medhuva Meduva |Annanagar Mudhal Theru |1988 |Chandrabose |- |Saravana Poikayil |Poramai |1980 |S.D.Sekar |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], B.S.Sasirekha |- |Thanimayile |Sattam Oru Iruttarai |1981 | rowspan="2" |Shankar–Ganesh |S. N. Surendar, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Vennila Mugham Paduthu |Jyothi Malar |1986 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Poove Nee Yaar Solli |Thaniyatha Thagam | |A. A. Raj |Malaysia Vasudevan, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Kannodu Kaanbadhellam | rowspan="2" |Jeans | rowspan="2" |1998 | rowspan="5" |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]] |- |Columbus (more Abheri than Madhyamavati) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Taniye Taniye |Rangeela |1995 |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Muppadhu Nimidam |Parasuram |2003 |P. Unnikrishnan, Sujatha Mohan |- |Sahana |Sivaji: The Boss |2007 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]], [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]], [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Pathinettu Vayadhu |Suriyan |1992 | rowspan="3" |Deva |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Sempattu Poove |Purusha Lakshanam |1993 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Un Marbile Vizhi Moodi(Reused Tune) |Ninaithen Vandhai |1998 |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] & chorus |- |Poothirukkum Vaname |Pudhayal | rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |Vidyasagar |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਾਨ|Uma Ramanan]] |- |Varai En Thozhiyae |Arasiyal |S. P. B. Charan, Harini,[[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]] |- |Malare Oru Varthai |Poomagal Oorvalam |1999 |Siva |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], Sujatha Mohan |- |Sollamalae |Poove Unakkaga |1996 | rowspan="2" |S. A. Rajkumar |P. Jayachandran, Sujatha, Sunandha |- |Raasa Raasa Unna Vachuruken |Maanasthan |2004 |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Oru Vaartha Kekka |Ayya |2005 |Bharadwaj |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ|Sadhana Sargam]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|KK]] |- |Pudhu Kadhal |Pudhukottaiyilirundhu Saravanan |2004 | rowspan="2" |Yuvan Shankar Raja |Ranjith, [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]] |- |Engeyo Paartha |Yaaradi Nee Mohini |2008 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]] |- |Unakkul Naane |Pachaikili Muthucharam | rowspan="2" |2007 |Harris Jayaraj |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|Bombay Jayashri]] |- |Oru Murai Parkumbothey Tholainthen |Puli Varudhu |Srikanth Deva |Madhu Balakrishnan, Anitha Karthikeyan |- |Kana Kaangiren |Ananda Thandavam |2009 |G. V. Prakash Kumar |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]], Vinita, Uluwissu Santhoshan Suarez |- |Uyire Uyire |Ellame En Kadhali |1994 | rowspan="2" |M. M. Keeravani |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Ya Ya Yadhava |Devaraagam |1996 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chitra]] |- |Nee Korinal |180 |2011 |Sharreth |Karthik, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ|Shweta Mohan]] |- |Konjam Thenkasi(Charanam in Nattai) |Thenkasi Pattanam |2002 |Suresh Peters |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K.S. Chitra]], Srinivas, Sriram |- |Kannamma |Ispade Rajavum Idhaya Raniyum |2019 |Sam C. S. |Anirudh Ravichander |} {| class="wikitable" ! style="background:#ADFF2F" |Song ! style="background:#ADFF2F" |Movie ! style="background:#ADFF2F" |Year ! style="background:#ADFF2F" |Composer ! style="background:#ADFF2F" |Singer |- |Yaanai Thandham Pole |Amarakavi |1952 |G. Ramanathan, T. A. Kalyanam |M. K. Thyagaraja Bhagavathar, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ|P. Leela]] |- |Thanga Nilavil |Thirumanam |1958 |S. M. Subbaiah Naidu, T. G. Lingappa |A. M. Rajah, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Vaarai Nee Vaarai |Manthiri Kumari |1950 | rowspan="2" |G. Ramanathan |Thiruchi Loganathan, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Kannan Mananilayai |Deivathin Deivam |1962 | rowspan="2" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Singaravelane Deva |Konjum Salangai |1962 |S. M. Subbaiah Naidu |- |Kungumam Piranthathu Marathila |Paattondru Ketten |1971 |[[ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ|C. Ramchandra]] |P. B. Sreenivas, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Isai Thamizh |Thiruvilaiyadal |1965 | rowspan="4" |K. V. Mahadevan |T. R. Mahalingam |- |Kadhalaagi |Thiruvarutchelvar |1967 |T. M. Soundararajan, Master Maharajan |- |Gangai Karai Thottam |Vanambadi |1963 | rowspan="5" |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Komatha Engal Kulamatha |Saraswati Sabatham |1966 |- |Velodu Vilaiyaadum Murugaiyaa |Chitrangi |1964 |Vedha |- |Radhaiyin Nenjame |Kanimuthu Paappa |1972 |T. V. Raju (Credits Only) |- |Pazhamuthir Solaiyilae |Kuzhandaiyum Deivamum |1965 | rowspan="3" |M. S. Viswanathan |- |Raagangal Pathinaaru |Thillu Mullu |1981 |S. P. Balasubrahmanyam |- |Poo Malaiyil |Ooty Varai Uravu |1967 | rowspan="2" |T. M. Soundararajan, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Malarnthum Malaradha |Pasamalar |1961 | rowspan="2" |Viswanathan–Ramamoorthy |- |Thendral Urangiya Podhum |Petra Maganai Vitra Annai |1958 |A M Rajah & P Susheela |- |Anbu Megame |Engamma Sapatham |1974 |Vijaya Bhaskar | rowspan="2" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Vanil Vazhum |Uruvangal Maralam |1983 |S. V. Ramanan |- |Kuyile Kavikuyile |Kavikkuyil | rowspan="2" |1977 | rowspan="27" |Illayaraja | rowspan="4" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Chendoora Poove |16 Vayathinile |- |Vasantha Kaala Kolangal |Thyagam |1978 |- |Naatham En Jeevanae |Kaadhal Oviyam |1982 |- |Chinna Chiru Vayathil |Meendum Kokila |1981 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], S. P. Sailaja |- |Megam Karukkuthu |Anandha Ragam |1982 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Velakku Vetcha |Mundhanai Mudichu |1983 |Illayaraja, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Engey Enthan Kadhali (also has Kharaharapriya) |Enakkul Oruvan |1984 |S P Balasubrahmanyam |- |Poovae Poochudava |Poove Poochooda Vaa |1985 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]](ver 1), [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] (ver 2) |- |Velli Golusu |Pongi Varum Kaveri |1989 |Arunmozhi, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kallidasan Kannadasan |Soorakottai Singakutty | |P. Jayachandran, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Poonkaaviyam (Natbhairavi in Charanam) |Karpoora Mullai |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Sangathamizh Kaviye (Ragamalika: Abheri, [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|Bageshri]], Sumanesa Ranjani) |Manathil Uruthi Vendum |1987 | rowspan="2" |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kuyile Kuyile |En Bommukutty Ammavukku |1988 |- |Dhevadhai Poloru |Gopura Vasalile |1991 |Malaysia Vasudevan, Mano, Deepan Chakravarthy, S. N. Surendar |- |Ennai Thottu |Unna Nenachen Pattu Padichen |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Mayilaadum Thoppil |Chinna Pasanga Naanga |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Orellam Un Pattuthan |Orellam Un Pattu |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]](Pathos) |- |En Paattu En Paattu |Poomani |1996 |Illayaraja |- |Punnaivana Ponguiyile |Sevanthi |1994 | rowspan="2" |Arunmozhi, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Oorukku |Kummi Paattu |1999 |- |Kanne Yen Kanmaniye |Kavithai Paadum Alaigal |1990 |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Unn Manasile Paattuthaan |Paandi Nattu Thangam |1989 | rowspan="6" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Poovendrum Ponne Endrum |Dhuruva Natchathiram | |- |Guruvayurappa |Pudhu Pudhu Arthangal |1989 |- |Muththamizhe Muththamizhe |Raman Abdullah |1997 |- |Kumbhabhisekham Koyiluku |Veera Thalattu |1998 |- |Medhuva Meduva |Annanagar Mudhal Theru |1988 |Chandrabose |- |Saravana Poikayil |Poramai |1980 |S.D.Sekar |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], B.S.Sasirekha |- |Thanimayile |Sattam Oru Iruttarai |1981 | rowspan="2" |Shankar–Ganesh |S. N. Surendar, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Vennila Mugham Paduthu |Jyothi Malar |1986 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Poove Nee Yaar Solli |Thaniyatha Thagam | |A. A. Raj |Malaysia Vasudevan, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Kannodu Kaanbadhellam | rowspan="2" |Jeans | rowspan="2" |1998 | rowspan="5" |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]] |- |Columbus (more Abheri than Madhyamavati) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Taniye Taniye |Rangeela |1995 |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Muppadhu Nimidam |Parasuram |2003 |P. Unnikrishnan, Sujatha Mohan |- |Sahana |Sivaji: The Boss |2007 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]], [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]], [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Pathinettu Vayadhu |Suriyan |1992 | rowspan="3" |Deva |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Sempattu Poove |Purusha Lakshanam |1993 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Un Marbile Vizhi Moodi(Reused Tune) |Ninaithen Vandhai |1998 |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] & chorus |- |Poothirukkum Vaname |Pudhayal | rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |Vidyasagar |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਾਨ|Uma Ramanan]] |- |Varai En Thozhiyae |Arasiyal |S. P. B. Charan, Harini,[[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]] |- |Malare Oru Varthai |Poomagal Oorvalam |1999 |Siva |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], Sujatha Mohan |- |Sollamalae |Poove Unakkaga |1996 | rowspan="2" |S. A. Rajkumar |P. Jayachandran, Sujatha, Sunandha |- |Raasa Raasa Unna Vachuruken |Maanasthan |2004 |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Oru Vaartha Kekka |Ayya |2005 |Bharadwaj |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ|Sadhana Sargam]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|KK]] |- |Pudhu Kadhal |Pudhukottaiyilirundhu Saravanan |2004 | rowspan="2" |Yuvan Shankar Raja |Ranjith, [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]] |- |Engeyo Paartha |Yaaradi Nee Mohini |2008 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]] |- |Unakkul Naane |Pachaikili Muthucharam | rowspan="2" |2007 |Harris Jayaraj |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|Bombay Jayashri]] |- |Oru Murai Parkumbothey Tholainthen |Puli Varudhu |Srikanth Deva |Madhu Balakrishnan, Anitha Karthikeyan |- |Kana Kaangiren |Ananda Thandavam |2009 |G. V. Prakash Kumar |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]], Vinita, Uluwissu Santhoshan Suarez |- |Uyire Uyire |Ellame En Kadhali |1994 | rowspan="2" |M. M. Keeravani |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Ya Ya Yadhava |Devaraagam |1996 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chitra]] |- |Nee Korinal |180 |2011 |Sharreth |Karthik, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ|Shweta Mohan]] |- |Konjam Thenkasi(Charanam in Nattai) |Thenkasi Pattanam |2002 |Suresh Peters |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K.S. Chitra]], Srinivas, Sriram |- |Kannamma |Ispade Rajavum Idhaya Raniyum |2019 |Sam C. S. |Anirudh Ravichander |} {| class="wikitable" ! style="background:#ADFF2F" |Song ! style="background:#ADFF2F" |Movie ! style="background:#ADFF2F" |Year ! style="background:#ADFF2F" |Composer ! style="background:#ADFF2F" |Singer |- |Yaanai Thandham Pole |Amarakavi |1952 |G. Ramanathan, T. A. Kalyanam |M. K. Thyagaraja Bhagavathar, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ|P. Leela]] |- |Thanga Nilavil |Thirumanam |1958 |S. M. Subbaiah Naidu, T. G. Lingappa |A. M. Rajah, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Vaarai Nee Vaarai |Manthiri Kumari |1950 | rowspan="2" |G. Ramanathan |Thiruchi Loganathan, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Kannan Mananilayai |Deivathin Deivam |1962 | rowspan="2" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Singaravelane Deva |Konjum Salangai |1962 |S. M. Subbaiah Naidu |- |Kungumam Piranthathu Marathila |Paattondru Ketten |1971 |[[ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ|C. Ramchandra]] |P. B. Sreenivas, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Isai Thamizh |Thiruvilaiyadal |1965 | rowspan="4" |K. V. Mahadevan |T. R. Mahalingam |- |Kadhalaagi |Thiruvarutchelvar |1967 |T. M. Soundararajan, Master Maharajan |- |Gangai Karai Thottam |Vanambadi |1963 | rowspan="5" |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Komatha Engal Kulamatha |Saraswati Sabatham |1966 |- |Velodu Vilaiyaadum Murugaiyaa |Chitrangi |1964 |Vedha |- |Radhaiyin Nenjame |Kanimuthu Paappa |1972 |T. V. Raju (Credits Only) |- |Pazhamuthir Solaiyilae |Kuzhandaiyum Deivamum |1965 | rowspan="3" |M. S. Viswanathan |- |Raagangal Pathinaaru |Thillu Mullu |1981 |S. P. Balasubrahmanyam |- |Poo Malaiyil |Ooty Varai Uravu |1967 | rowspan="2" |T. M. Soundararajan, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Malarnthum Malaradha |Pasamalar |1961 | rowspan="2" |Viswanathan–Ramamoorthy |- |Thendral Urangiya Podhum |Petra Maganai Vitra Annai |1958 |A M Rajah & P Susheela |- |Anbu Megame |Engamma Sapatham |1974 |Vijaya Bhaskar | rowspan="2" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Vanil Vazhum |Uruvangal Maralam |1983 |S. V. Ramanan |- |Kuyile Kavikuyile |Kavikkuyil | rowspan="2" |1977 | rowspan="27" |Illayaraja | rowspan="4" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Chendoora Poove |16 Vayathinile |- |Vasantha Kaala Kolangal |Thyagam |1978 |- |Naatham En Jeevanae |Kaadhal Oviyam |1982 |- |Chinna Chiru Vayathil |Meendum Kokila |1981 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], S. P. Sailaja |- |Megam Karukkuthu |Anandha Ragam |1982 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Velakku Vetcha |Mundhanai Mudichu |1983 |Illayaraja, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Engey Enthan Kadhali (also has Kharaharapriya) |Enakkul Oruvan |1984 |S P Balasubrahmanyam |- |Poovae Poochudava |Poove Poochooda Vaa |1985 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]](ver 1), [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] (ver 2) |- |Velli Golusu |Pongi Varum Kaveri |1989 |Arunmozhi, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kallidasan Kannadasan |Soorakottai Singakutty | |P. Jayachandran, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Poonkaaviyam (Natbhairavi in Charanam) |Karpoora Mullai |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Sangathamizh Kaviye (Ragamalika: Abheri, [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|Bageshri]], Sumanesa Ranjani) |Manathil Uruthi Vendum |1987 | rowspan="2" |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kuyile Kuyile |En Bommukutty Ammavukku |1988 |- |Dhevadhai Poloru |Gopura Vasalile |1991 |Malaysia Vasudevan, Mano, Deepan Chakravarthy, S. N. Surendar |- |Ennai Thottu |Unna Nenachen Pattu Padichen |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Mayilaadum Thoppil |Chinna Pasanga Naanga |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Orellam Un Pattuthan |Orellam Un Pattu |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]](Pathos) |- |En Paattu En Paattu |Poomani |1996 |Illayaraja |- |Punnaivana Ponguiyile |Sevanthi |1994 | rowspan="2" |Arunmozhi, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Oorukku |Kummi Paattu |1999 |- |Kanne Yen Kanmaniye |Kavithai Paadum Alaigal |1990 |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Unn Manasile Paattuthaan |Paandi Nattu Thangam |1989 | rowspan="6" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Poovendrum Ponne Endrum |Dhuruva Natchathiram | |- |Guruvayurappa |Pudhu Pudhu Arthangal |1989 |- |Muththamizhe Muththamizhe |Raman Abdullah |1997 |- |Kumbhabhisekham Koyiluku |Veera Thalattu |1998 |- |Medhuva Meduva |Annanagar Mudhal Theru |1988 |Chandrabose |- |Saravana Poikayil |Poramai |1980 |S.D.Sekar |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], B.S.Sasirekha |- |Thanimayile |Sattam Oru Iruttarai |1981 | rowspan="2" |Shankar–Ganesh |S. N. Surendar, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Vennila Mugham Paduthu |Jyothi Malar |1986 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Poove Nee Yaar Solli |Thaniyatha Thagam | |A. A. Raj |Malaysia Vasudevan, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Kannodu Kaanbadhellam | rowspan="2" |Jeans | rowspan="2" |1998 | rowspan="5" |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]] |- |Columbus (more Abheri than Madhyamavati) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Taniye Taniye |Rangeela |1995 |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Muppadhu Nimidam |Parasuram |2003 |P. Unnikrishnan, Sujatha Mohan |- |Sahana |Sivaji: The Boss |2007 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]], [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]], [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Pathinettu Vayadhu |Suriyan |1992 | rowspan="3" |Deva |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Sempattu Poove |Purusha Lakshanam |1993 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Un Marbile Vizhi Moodi(Reused Tune) |Ninaithen Vandhai |1998 |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] & chorus |- |Poothirukkum Vaname |Pudhayal | rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |Vidyasagar |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਾਨ|Uma Ramanan]] |- |Varai En Thozhiyae |Arasiyal |S. P. B. Charan, Harini,[[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]] |- |Malare Oru Varthai |Poomagal Oorvalam |1999 |Siva |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], Sujatha Mohan |- |Sollamalae |Poove Unakkaga |1996 | rowspan="2" |S. A. Rajkumar |P. Jayachandran, Sujatha, Sunandha |- |Raasa Raasa Unna Vachuruken |Maanasthan |2004 |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Oru Vaartha Kekka |Ayya |2005 |Bharadwaj |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ|Sadhana Sargam]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|KK]] |- |Pudhu Kadhal |Pudhukottaiyilirundhu Saravanan |2004 | rowspan="2" |Yuvan Shankar Raja |Ranjith, [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]] |- |Engeyo Paartha |Yaaradi Nee Mohini |2008 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]] |- |Unakkul Naane |Pachaikili Muthucharam | rowspan="2" |2007 |Harris Jayaraj |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|Bombay Jayashri]] |- |Oru Murai Parkumbothey Tholainthen |Puli Varudhu |Srikanth Deva |Madhu Balakrishnan, Anitha Karthikeyan |- |Kana Kaangiren |Ananda Thandavam |2009 |G. V. Prakash Kumar |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]], Vinita, Uluwissu Santhoshan Suarez |- |Uyire Uyire |Ellame En Kadhali |1994 | rowspan="2" |M. M. Keeravani |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Ya Ya Yadhava |Devaraagam |1996 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chitra]] |- |Nee Korinal |180 |2011 |Sharreth |Karthik, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ|Shweta Mohan]] |- |Konjam Thenkasi(Charanam in Nattai) |Thenkasi Pattanam |2002 |Suresh Peters |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K.S. Chitra]], Srinivas, Sriram |- |Kannamma |Ispade Rajavum Idhaya Raniyum |2019 |Sam C. S. |Anirudh Ravichander |} {| class="wikitable" ! style="background:#ADFF2F" |Song ! style="background:#ADFF2F" |Movie ! style="background:#ADFF2F" |Year ! style="background:#ADFF2F" |Composer ! style="background:#ADFF2F" |Singer |- |Yaanai Thandham Pole |Amarakavi |1952 |G. Ramanathan, T. A. Kalyanam |M. K. Thyagaraja Bhagavathar, [[ਪੀ. ਲੀਲਾ|P. Leela]] |- |Thanga Nilavil |Thirumanam |1958 |S. M. Subbaiah Naidu, T. G. Lingappa |A. M. Rajah, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Vaarai Nee Vaarai |Manthiri Kumari |1950 | rowspan="2" |G. Ramanathan |Thiruchi Loganathan, [[ਜਿੱਕੀ|Jikki]] |- |Kannan Mananilayai |Deivathin Deivam |1962 | rowspan="2" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Singaravelane Deva |Konjum Salangai |1962 |S. M. Subbaiah Naidu |- |Kungumam Piranthathu Marathila |Paattondru Ketten |1971 |[[ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ|C. Ramchandra]] |P. B. Sreenivas, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Isai Thamizh |Thiruvilaiyadal |1965 | rowspan="4" |K. V. Mahadevan |T. R. Mahalingam |- |Kadhalaagi |Thiruvarutchelvar |1967 |T. M. Soundararajan, Master Maharajan |- |Gangai Karai Thottam |Vanambadi |1963 | rowspan="5" |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]] |- |Komatha Engal Kulamatha |Saraswati Sabatham |1966 |- |Velodu Vilaiyaadum Murugaiyaa |Chitrangi |1964 |Vedha |- |Radhaiyin Nenjame |Kanimuthu Paappa |1972 |T. V. Raju (Credits Only) |- |Pazhamuthir Solaiyilae |Kuzhandaiyum Deivamum |1965 | rowspan="3" |M. S. Viswanathan |- |Raagangal Pathinaaru |Thillu Mullu |1981 |S. P. Balasubrahmanyam |- |Poo Malaiyil |Ooty Varai Uravu |1967 | rowspan="2" |T. M. Soundararajan, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Malarnthum Malaradha |Pasamalar |1961 | rowspan="2" |Viswanathan–Ramamoorthy |- |Thendral Urangiya Podhum |Petra Maganai Vitra Annai |1958 |A M Rajah & P Susheela |- |Anbu Megame |Engamma Sapatham |1974 |Vijaya Bhaskar | rowspan="2" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Vanil Vazhum |Uruvangal Maralam |1983 |S. V. Ramanan |- |Kuyile Kavikuyile |Kavikkuyil | rowspan="2" |1977 | rowspan="27" |Illayaraja | rowspan="4" |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Chendoora Poove |16 Vayathinile |- |Vasantha Kaala Kolangal |Thyagam |1978 |- |Naatham En Jeevanae |Kaadhal Oviyam |1982 |- |Chinna Chiru Vayathil |Meendum Kokila |1981 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], S. P. Sailaja |- |Megam Karukkuthu |Anandha Ragam |1982 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Velakku Vetcha |Mundhanai Mudichu |1983 |Illayaraja, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Engey Enthan Kadhali (also has Kharaharapriya) |Enakkul Oruvan |1984 |S P Balasubrahmanyam |- |Poovae Poochudava |Poove Poochooda Vaa |1985 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]](ver 1), [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] (ver 2) |- |Velli Golusu |Pongi Varum Kaveri |1989 |Arunmozhi, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kallidasan Kannadasan |Soorakottai Singakutty | |P. Jayachandran, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Susheela]] |- |Poonkaaviyam (Natbhairavi in Charanam) |Karpoora Mullai |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ|P. Suseela]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Sangathamizh Kaviye (Ragamalika: Abheri, [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|Bageshri]], Sumanesa Ranjani) |Manathil Uruthi Vendum |1987 | rowspan="2" |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Kuyile Kuyile |En Bommukutty Ammavukku |1988 |- |Dhevadhai Poloru |Gopura Vasalile |1991 |Malaysia Vasudevan, Mano, Deepan Chakravarthy, S. N. Surendar |- |Ennai Thottu |Unna Nenachen Pattu Padichen |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Mayilaadum Thoppil |Chinna Pasanga Naanga |1992 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Orellam Un Pattuthan |Orellam Un Pattu |1991 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]](Pathos) |- |En Paattu En Paattu |Poomani |1996 |Illayaraja |- |Punnaivana Ponguiyile |Sevanthi |1994 | rowspan="2" |Arunmozhi, [[ਸਵਰਨਲਥਾ|Swarnalatha]] |- |Oorukku |Kummi Paattu |1999 |- |Kanne Yen Kanmaniye |Kavithai Paadum Alaigal |1990 |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Unn Manasile Paattuthaan |Paandi Nattu Thangam |1989 | rowspan="6" |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Poovendrum Ponne Endrum |Dhuruva Natchathiram | |- |Guruvayurappa |Pudhu Pudhu Arthangal |1989 |- |Muththamizhe Muththamizhe |Raman Abdullah |1997 |- |Kumbhabhisekham Koyiluku |Veera Thalattu |1998 |- |Medhuva Meduva |Annanagar Mudhal Theru |1988 |Chandrabose |- |Saravana Poikayil |Poramai |1980 |S.D.Sekar |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], B.S.Sasirekha |- |Thanimayile |Sattam Oru Iruttarai |1981 | rowspan="2" |Shankar–Ganesh |S. N. Surendar, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Vennila Mugham Paduthu |Jyothi Malar |1986 |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|K. J. Yesudas]], [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ|Vani Jairam]] |- |Poove Nee Yaar Solli |Thaniyatha Thagam | |A. A. Raj |Malaysia Vasudevan, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Kannodu Kaanbadhellam | rowspan="2" |Jeans | rowspan="2" |1998 | rowspan="5" |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]] |- |Columbus (more Abheri than Madhyamavati) |[[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Taniye Taniye |Rangeela |1995 |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Muppadhu Nimidam |Parasuram |2003 |P. Unnikrishnan, Sujatha Mohan |- |Sahana |Sivaji: The Boss |2007 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]], [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]], [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|A. R. Rahman]] |- |Pathinettu Vayadhu |Suriyan |1992 | rowspan="3" |Deva |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ|S. Janaki]] |- |Sempattu Poove |Purusha Lakshanam |1993 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Un Marbile Vizhi Moodi(Reused Tune) |Ninaithen Vandhai |1998 |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] & chorus |- |Poothirukkum Vaname |Pudhayal | rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |Vidyasagar |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਉਮਾ ਰਾਮਾਨਾਨ|Uma Ramanan]] |- |Varai En Thozhiyae |Arasiyal |S. P. B. Charan, Harini,[[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]] |- |Malare Oru Varthai |Poomagal Oorvalam |1999 |Siva |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], Sujatha Mohan |- |Sollamalae |Poove Unakkaga |1996 | rowspan="2" |S. A. Rajkumar |P. Jayachandran, Sujatha, Sunandha |- |Raasa Raasa Unna Vachuruken |Maanasthan |2004 |[[ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )|Hariharan]], [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Oru Vaartha Kekka |Ayya |2005 |Bharadwaj |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ|Sadhana Sargam]], [[ਕੇ ਕੇ (ਗਾਇਕ)|KK]] |- |Pudhu Kadhal |Pudhukottaiyilirundhu Saravanan |2004 | rowspan="2" |Yuvan Shankar Raja |Ranjith, [[ਚਿਨਮਈ|Chinmayi]] |- |Engeyo Paartha |Yaaradi Nee Mohini |2008 |[[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|Udit Narayan]] |- |Unakkul Naane |Pachaikili Muthucharam | rowspan="2" |2007 |Harris Jayaraj |[[ਬੰਬੇ ਜੈਯਾਸ਼੍ਰੀ|Bombay Jayashri]] |- |Oru Murai Parkumbothey Tholainthen |Puli Varudhu |Srikanth Deva |Madhu Balakrishnan, Anitha Karthikeyan |- |Kana Kaangiren |Ananda Thandavam |2009 |G. V. Prakash Kumar |[[ਨਿਤਿਆਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵਨ|Nithyashree Mahadevan]], [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ|Shubha Mudgal]], Vinita, Uluwissu Santhoshan Suarez |- |Uyire Uyire |Ellame En Kadhali |1994 | rowspan="2" |M. M. Keeravani |Mano, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chithra]] |- |Ya Ya Yadhava |Devaraagam |1996 |S. P. Balasubrahmanyam, [[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K. S. Chitra]] |- |Nee Korinal |180 |2011 |Sharreth |Karthik, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ|Shweta Mohan]] |- |Konjam Thenkasi(Charanam in Nattai) |Thenkasi Pattanam |2002 |Suresh Peters |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|K.S. Chitra]], Srinivas, Sriram |- |Kannamma |Ispade Rajavum Idhaya Raniyum |2019 |Sam C. S. |Anirudh Ravichander |} fj3rjqd7rfx37kt64p4ea3vwuj88c74 0 194108 851333 788416 2026-11-03T18:11:52Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851333 wikitext text/x-wiki '''ਅਲ-ਨਾਸਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Al-Nassr Football Club;''' ਅਰਬੀ: نادي النصر لكرة القدم) [[ਰਿਆਧ]], ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਕਲੱਬ ਹੈ। ਇਹ ਕਲੱਬ ਸਾਊਦੀ ਪ੍ਰੋ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਸਿਖਰਲਾ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਅਲ-ਨਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਾਊਦੀ ਲੀਗਾਂ ਦੇ ਹਰ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਲ-ਨਸਰ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਖੇਡ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਹੈਂਡਬਾਲ]], [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]], ਈ-ਸਪੋਰਟਸ, [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹਨ। ਅਲ-ਨਸਰ ਨੇ ਕਈ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 28<ref name="auto">{{Cite web |title=Al-Nassr FC Trophies |url=http://www.alnassrfc.com/trophies |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207045055/http://www.alnassrfc.com/trophies |archive-date=7 December 2014 |access-date=4 December 2014 |publisher=Al-Nassr FC}}</ref> ਅਧਿਕਾਰਤ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਘਰੇਲੂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਂ ਵਾਰ ਸਾਊਦੀ ਪ੍ਰੋ ਲੀਗ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਕੱਪ ਖਿਤਾਬ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਾਊਦੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕੱਪ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਦੋ ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਕਲੱਬ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੱਪ ਜੇਤੂ ਕੱਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਡਬਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਅਲ-ਨਸਰ ਨੇ ਦੋ ਜੀਸੀਸੀ ਕਲੱਬ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਕਲੱਬ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਲੱਬ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਲ-ਹਿਲਾਲ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਰਿਆਧ ਡਰਬੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮੈਚ ਹੈ। ਅਲ-ਨਸਰ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਸੁਪਰਸਟਾਰ [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੋ ਰੋਨਾਲਡੋ]]<ref>{{Cite web |date=2024-01-04 |title=Cristiano Ronaldo's trailblazing year in Saudi Arabia: A blend of football brilliance and cultural integration |url=https://saudigazette.com.sa/article/639338 |access-date=2024-09-23 |website=Saudigazette |language=English}}</ref> ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਨਾਲਡੋ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੀਗ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਊਦੀ ਪ੍ਰੋ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੰਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਲ-ਨਸਰ ਨੇ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਮਾਜੇਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਲ-ਨਸਰ ਦਾ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਲੱਬ ਦੇ ਯੁਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਊਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਕਲੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਭੰਕਰ "ਨਾਈਟ" ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਜਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਈਟਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। 2024 ਤੱਕ ਅਲ-ਨਸਰ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ €144 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਿਡਾਰੀ == *  [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੋ ਰੋਨਾਲਡੋ]] == ਹਵਾਲੇ == se7a3sff602s59i7zljua8z6ova9mb1 0 194270 851458 812248 2026-11-04T03:52:50Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851458 wikitext text/x-wiki    ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ ਰਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ''[[ਸੁਰ|ਸੁਰਾਂ]]'' ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗਮ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ''ਰਾਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ'' ਮੀਂਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ (ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਸ਼ਬਦਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਰਸ਼ਿਨੀਃ ਭਾਵ ਉਹ ਜੋ ਫੁਹਾਰ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ, ਆਨੰਦਾਮਰੁਤਕਰਸ਼ਿਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਰਾਗ ਗਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਏਟਯਾਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। == ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Amritavarshini_scale.svg|right|thumb|300x300px|ਸੀ 'ਤੇ ''ਸ਼ਡਜਮ'' ਦੇ ਨਾਲ ''ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ'' ਸਕੇਲ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਰਿਸ਼ਭਮ'' ਅਤੇ ''ਧੈਵਤਮ'' ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਸਕੇਲ (ਔਡਵ-ਔਡਵ ਰਾਗਮ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ [[ਸੁਰ|ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰ]] ਵੇਖੋ): * ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਗ3 ਮ2 ਪ ਨੀ3 [a]  * ਅਵਰੋਹਣਃ ਨੀ3 ਪ ਮ2 ਗ3 ਸ [b] ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਸ਼ਾਦਜਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਪੰਚਮ ਅਤੇ ''ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ'' ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ 66ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ''ਚਿੱਤਰਮਬਾਡ਼ੀ'' ਦਾ ਇੱਕ ਜਨਯ ਰਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''[[ਰਾਗ ਕਲਿਆਨ|ਕਲਿਆਣੀ]]'', ਗਮਨਾਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵੰਬਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਰਿਸ਼ਭਮ'' ਅਤੇ ''ਧੈਵਤਮ'' ਦੋਵੇਂ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਮਾਨਾ 39ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਝਾਲਾਵਰਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[File:Amritavarshini.wav|thumb|ਤੰਬੂਰਾ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਲਈ ਅਰੋਹਣਮ ਅਤੇ ਅਰੋਹਣਮ]] == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਰਾਗ ਦੇ ਸਮਰੂਪ ਅਤੇ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਪੈਮਾਨੇ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲਾਪ, ਵਿਆਪਕ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ''ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ'' ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਹਨ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਰਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀ [https://www.youtube.com/watch?v=n53TLiOYG0I ਆਨੰਦਮ੍ਰਿਤ ਕਾਰਸ਼ਿਨੀ] ਹੈ।ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ _ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ * ਡੰਡਪਾਨੀ ਦੇਸੀਕਰ ਦੇ ''ਐਨਾਈ ਨੀ ਮਾਰਵਾਟੇ'' * ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੇ ''ਸਰਸਿਰੁਹਾਨਯਾਨੇ'' (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਲਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) * ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ ''ਸਰਸੀਜਸਾਨੀ'' * ਵਾਦੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ''ਵਾਣੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣੀ'' * ''ਈਸਬੈਕੂ ਇੱਦੂ'' ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸਾ * ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ ਆਨੰਦਾਮਰੁਤਾਕਰਸ਼ਿਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ (ਅੱਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ) * ਪੁਨੀਤਾਸਰੀ ਦੇ ਆਦਿ ਵਰੁਵਾਈ ਗੁਹਾਨ * ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ''ਸਿੱਧੀ ਨਾਇਕੇਨਾ'' * ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਬ੍ਰਹਮੇਂਦਰ ਦੀ 'ਸਥੀਰਤਾ ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਰੇ' * ''ਅਦਿਨੇੱਪਾਡੀਓ ਨਾਦਾਨਮ'', ਅਗਿਆਤ * ''ਸੁਧਾਮਈ ਸੁਧਾਨੀਦੀ''-ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਅੰਨੀ ਮੰਤਰਮੁਲੀ ਇੰਦੇ ਅਵਾਹਿੰਚੇਨੂ ਨੂੰ ''ਅਮ੍ਰਟਾਵਰਸ਼ੀਨੀ'' ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ == === ਭਾਸ਼ਾਃ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] === {| class="wikitable" !ਗੀਤ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਸੰਗੀਤਕਾਰ !ਗਾਇਕ (ਸੰਗੀਤ) |- |ਅਜ਼ਾਗੀਆ ਮੇਗੰਗਲ |ਗੰਗਾ ਗੌਰੀ | rowspan="2" |ਐਮ. ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ |[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਸ਼ਿਵਗਾਮੀ ਅਦਾ ਵੰਧਾਲ |ਪੈਟਮ ਭਾਰਤਮਮ |ਟੀ. ਐਮ. ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ, [[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ]] |- |ਤੂੰਗਾਧਾ ਵਿਜ਼ੀਗਲ ਰੇਂਡੂ |ਅਗਨੀ ਨੱਚਥੀਰਾਮ | rowspan="5" |ਇਲੈਅਰਾਜਾ |[[K.J. Yesudas|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], ਐਸ. ਜਾਨਕੀ[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਕਾਥੀਰੁੰਥਾ ਮੱਲੀ ਮੱਲੀ |ਮੱਲੂ ਵੈਟੀ ਮਾਈਨਰ |[[ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ]] |- |ਮਜ਼ਾਈਕੂ ਓਰੂ ਦੇਵਨੀ |ਸ੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰਾਰ |[[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]] |- |ਇਪੋਥੂ ਏਨਾ ਥੇਵਾਈ |ਮੱਕਲ ਅੱਚੀ |ਲੇਖਕਾ |- |ਵਾਨੀਨ ਦੇਵੀ ਵਰੁਗਾ |ਓਰੁਵਰ ਵਾਜ਼ੂਮ ਆਲਯਮ | rowspan="2" |ਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, ਐੱਸ ਜਾਨਕੀ[[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] |- |ਕੁਥੁਵਿਲਾਕਾਗਾ |ਕੂਲੀਕਰਨ |ਟੀ. ਰਾਜਿੰਦਰ |- |ਪੁਥੀਆ ਕਲਾਈ |ਸਾਸਨਾਮ |ਬਾਲਾਬਾਰਥੀ |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿਤਰਾ]] |- |ਮੇਲਾ ਸਿਰੀਥਾਈ |ਕਲਿਆਣ ਸਮਯਾਲ ਸਾਧਮ |ਅਰੋਰਾ |ਹਰੀਚਰਣ, [[ਚਿਨਮਈ]] |- |ਨੰਤਨਾ ਨੰਤਨਾ |ਨੀਨੈਥਲ |ਵਿਜੇ ਐਂਟਨੀ |[[ਸਾਧਨਾ ਸਰਗਮ]], ਰਾਹੁਲ ਨਾਂਬੀਅਰਰਾਹੁਲ ਨੰਬੀਅਰ |- |ਯਨੂਆਇਰ |ਅੰਨਾਥੇ | rowspan="2" |ਡੀ. ਇਮਾਨ |[[ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ|ਕੇ. ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ]] (ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸਿਡ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ (ਪੁਰਸ਼ ਸੰਸਕਰਨ) |- |ਐਨੀ ਯਾਰਾਨੀ |ਉਡਨਪੀਰਾਪੇ |[[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ]] |- |ਨੀ ਨੀ |ਆਨੰਧਪੁਰਥੂ ਵੀਡੂ |ਰਮੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ |ਵਿਨੀਤ, [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ]], ਰਿਤਿਕਾ, ਮਾਸਟਰ ਆਰੀਅਨ |} === ਭਾਸ਼ਾਃ [[ਮਲਿਆਲਮ]] === * ਜਲਕਾਮ ਤੋਂ '''ਓਰੂ ਦਲਮ ਮਾਤ੍ਰਮ''<nowiki/>', ਐਮ ਜੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ * '''ਮਾਨਮ ਪੋਨ ਮਾਨਮ''<nowiki/>' ਤੋਂ 'ਇਦਵੇਲੱਕੂ ਸੇਸ਼ਮ', ਰਵਿੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ * 'ਮਾਝਾ' ਤੋਂ '''ਆਸ਼ਧਮ ਪਾਦੰਬੋਲ''<nowiki/>', ਰਵਿੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ * 'ਕਾਵੇਰੀ' ਦੀ '''ਨੀਲਾ ਲੋਹੀਤਾ ਹਿਤਕਾਰੀਨੀ''<nowiki/>', ਜਿਸ ਨੂੰ ਐੱਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ। * ਦੇਵੀ ਨੀ ਐਨ ਪੋਨ ਵੀਨਾ ਨਾਦਮ 'ਓਰੂ ਮੁਥਮ ਮਨੀ ਮੁਥਮ' ਤੋਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਵਿੰਦਰਨ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ। * ਇਸ਼ਤਾਮਨੂ ਪੱਖੇ ਤੋਂ ਵਿਲੀਕਾਤਿਰੁੰਨਾਲਮ ਵਿਰੁਨਿਨੇਟਮ ਦੀ ਅਨੁਪਲਵੀ, ਜੀ ਦੇਵਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ * ਧਰੁਵਾਸੰਗਮ ਤੋਂ ''ਸ਼ਾਰਤਕਲਾ ਮੇਘਮ'' ਦੀ ਪੱਲਵੀ, ਰਵਿੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ * ਜੀ. ਦੇਵਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਯੂਰ ਸਦਾਸ਼ਿਵਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ, ਸੇਤੁਬੰਧਨਮ ਤੋਂ ਕਸ੍ਤੂਰੀ ਗਾਂਧੀਕਲ ਵਿੱਚ ਚਰਣਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇਆਇਰੂਰ ਸਦਾਸ਼ਿਵਨ * ਪੋਨ੍ਨਾਪੁਰਮ ਕੋਟਟਾ ਤੋਂ ''ਆਦਿ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ'' ਦੀ ਪੱਲਵੀ, ਜੀ ਦੇਵਰਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪੀ. ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਤੇ [[ਪੀ. ਲੀਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ === ਭਾਸ਼ਾਃ [[ਕੰਨੜ|ਕੰਨਡ਼]] === * ਦੇਵਰਾ ਗੁਡ਼ੀ ਤੋਂ ਚੇਲੁਵੇਆ ਅੰਡਾਡਾ ਮੋਗਕੇ, ਰਾਜਨ-ਨਾਗੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆਐੱਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ * 'ਮੁਗ੍ਧਾ ਮਾਨਵ' ਤੋਂ ''ਨਾਗੁਵੇ ਸਨੇਹਦਾ ਹਾਡੂ'', ਵਿਜੈ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ * ਰਮੇਸ਼ ਨਾਇਡੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਆਨੰਦਭੈਰਵੀ ਦੀ ''ਚੈਤਰਾਡਾ ਕੁਸੁਮੰਜਲੀ'', ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ (ਅਨੂਪਲਵੀ ਅਤੇ ਚਰਣਮ) ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਾਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਮੁਤਿਨਾ ਹਾਰਾ ਤੋਂ ''ਦੇਵਰੂ ਬੇਸੇਦਾ ਪ੍ਰੇਮਦਾ ਹਰਾ'' ਦਾ ਚਰਣਮ, ਹਮਸਲੇਖਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਐਮ ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ * 'ਅਵੇਸ਼ਾ' ਤੋਂ 'ਵੀਰਾਹੇ ਥਵਾਰੀਹੇ', ਹਮਸਲੇਖਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, [[ਐੱਸ. ਜਾਨਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ === ਭਾਸ਼ਾਃ ਤੇਲਗੂ === * ਸਵਾਤੀ ਕਿਰਨਮ ਤੋਂ ''ਅਨਾਤੀ ਨੀਆਰਾ ਹਰਾ'', ਕੇ. ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ * ''ਜੀਵਨ ਵਾਹਿਨੀ'', ਗੰਗੋਤਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ, ਜੋ ਐਮ. ਐਮ. ਕੀਰਵਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਐਮ. ਐਮ ਕੀਰਾਵਾਨੀ, ਗੰਗਾ, ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਰਧਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। * ਘਰਸ਼ਾਨਾ ਤੋਂ ''ਕੁਰੀਸੇਨੂ ਵਿਰਿਜਾਲੂਲ'' (ਪੁਰਾਣੀ), ਇਲੈਅਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਐਸ. ਪੀ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ, [[ਵਾਣੀ ਜੈਰਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ == ਰਾਗ ਸਬੰਧ == === ''ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ'' === ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਸੁਰ ਜਦੋਂ ''ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ'' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ 1 ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ, [[ਕਰਨਾਟਕਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ|ਕਰਨਾਟਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਵੇਰੀ]] ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ''ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ'', ਰਾਗ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਡਜਮ'' ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੁਰ ਆਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਭੇਦਮ ਵੇਖੋ। === ਸਕੇਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ === * ''[[ਹੰਸਾਧਵਨੀ ਰਾਗਮ|ਹਮਸਾਦਵਾਨੀ]]'' ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ'' ਦੀ ਥਾਂ ''ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ'' ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵੇਖੋ * ਗੰਭੀਰਨਾਤ ਇੱਕ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ'' ਦੀ ਥਾਂ ''ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਯਮ'' ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵੇਖੋ <div align="center"> {| class="wikitable" style="text-align:center" !ਰਾਗਮ !ਸ਼੍ਰੁਤਿ ਟੋਨਿਕ<br /> !ਸੀ. ! !ਡੀ. ! !ਈ. !ਐੱਫ. ! !ਜੀ. ! !ਏ. ! !ਬੀ. !ਸੀ. |- |''ਅਮ੍ਰਟਾਵਰਸ਼ੀਨੀ'' |ਸੀ. |ਸ | | | |ਗ₃ | |'''ਮ₂''' |ਪ | | | |ਨੀ₃ |ਸ |- |''[[ਹੰਸਾਧਵਨੀ ਰਾਗਮ|ਹਮਸਾਦਵਾਨੀ]]'' |ਸੀ. |ਸ | |ਰੇ2 | |ਗ3 | | |ਪ | | | |ਨੀ₃ |ਸ |- |''ਗੰਭੀਰਾਨਾਟਾ'' |ਸੀ. | width="25px" |ਸ | width="15px" | | width="15px" | | width="15px" | | width="25px" |ਗ₃ | width="25px" |'''ਮ₁''' | width="15px" | | width="25px" |ਪ | width="15px" | | width="15px" | | width="15px" | | width="25px" |ਨੀ₃ | width="25px" |ਸ |} </div> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==  {{Notelist|30em}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ]] == ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ == ਅਮ੍ਰਤਾਵਰਸ਼ਿਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰੂਪ ਅਤੇ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ(ਔਡਵ) ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ''ਅਮ੍ਰਤਾਵਰਸ਼ਿਨੀ'' ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ-ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀ [https://www.youtube.com/watch?v=n53TLiOYG0I ਆਨੰਦਮ੍ਰਿਤ ਕਾਰਸ਼ਿਨੀ] ਹੈ। * ਡੰਡਪਾਨੀ ਦੇਸੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਬੰਦਿਸ਼-''ਐਨਾਈ ਨੀ ਮਾਰਵਾਟੇ'' * ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੇ ''ਸਰਸਿਰੁਹਾਨਯਾਨੇ'' (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਲਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) * ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ - ''ਸਰਸੀਜਸਾਨੀ'' * ਵਾਦੀਰਾਜਾ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ -''ਵਾਣੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣੀ'' * ਪੁਰੰਦਰਾ ਦਾਸਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ -''ਈਸਬੈਕੂ ਇੱਦੂ'' * ਮੁਥੂਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ ਆਨੰਦਾਮਰੁਤਾਕਰਸ਼ਿਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ (ਅੱਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਸ਼ਿਨੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ) * ਪੁਨੀਤਾਸਰੀ ਦੇ ਆਦਿ ਵਰੁਵਾਈ ਗੁਹਾਨ * [[ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ''ਸਿੱਧੀ ਨਾਇਕੇਨਾ'' * ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਬ੍ਰਹਮੇਂ ਦਰ ਦੀ 'ਸਥੀਰਤਾ ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਰੇ' * ''ਅਦਿਨੇੱਪਾਡੀਓ ਨਾਦਾਨਮ'', ਅਗਿਆਤ * ''ਸੁਧਾਮਈ ਸੁਧਾਨੀਦੀ''-ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਤਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੰਨਾਮਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਅੰਨੀ ਮੰਤਰਮੁਲੀ ਇੰਦੇ ਅਵਾਹਿੰਚੇਨੂ ਨੂੰ ''ਅਮ੍ਰਟਾਵਰਸ਼ੀਨੀ'' ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। kd3q5qxr70fzwgcyco7lcqwfsrfrnhk 0 194427 851339 838974 2026-11-03T18:45:04Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851339 wikitext text/x-wiki ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਨੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਿਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ, '''ਅਲਾਪਨਾ (ਅਲਾਪ)''' [[ਮਨੋਧਰਮਾ|ਮਨੋਧਰਮਮ]], ਜਾਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਮੁੱਕ [[ਰਾਗ]] (ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੇਲ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ 'ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਗ 'ਚ ਰਚੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਲਾਪਨਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬੋਲਣਾ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨਾ, ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣਾ, ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ"। ਇਹ ਰਾਗਮ ਤਾਨਮ ਪੱਲਵੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕਿ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਰਾਗ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2007-07-04 |title=Ragam Tanam Pallavi |url=http://www.chennaionline.com/musicnew/CarnaticMusic/174th.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20070704203949/http://www.chennaionline.com/musicnew/CarnaticMusic/174th.asp |archive-date=4 July 2007 |access-date=2020-08-31}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == [[File:Kiravani-L_Ramakrishnan.ogg|right|thumb|250x250px|ਕਿਰਵਾਨੀ ਰਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਲਾਪਨਾ]] ਰਾਗ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਲਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਢਾਂਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਜਿਸ ਨੂੰ "ਰਾਗ ਲਕਸ਼ਣਮ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਾਪਨਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸੇ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਰਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਸਂਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਰਾਗ ਦੇ ਸਹੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਚੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਾਪਨਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲਯ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਟੈਂਪੋ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਲਾਪਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਲਾਪਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਗਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਗ ਜਾਂ ਧੁਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।<ref name="Wolf1999">{{Cite journal|last=Wolf|first=R.|year=1999|title=untitled|journal=Asian Music|volume=30|issue=1|pages=199–203|doi=10.2307/834271|jstor=834271}}</ref> ਇਹ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੀਤਾ ਜਾਨ ਵਾਲਾ ਸੁਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਗ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="RoyalCarpetGlossary-R">{{Cite web |title=Royal Carpet: Glossary of Carnatic Terms R |url=https://karnatik.com/glossr.shtml |access-date=2020-08-31 |website=karnatik.com}}</ref><ref name="Nettl1974">{{Cite journal|last=Nettl|first=Bruno|author-link=Bruno Nettl|year=1974|title=Thoughts On Improvisation: A Comparative Approach|journal=[[Musical Quarterly]]|volume=LX|pages=9–12|doi=10.1093/mq/LX.1.1}}</ref> ਆਲਾਪਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਕਲਾਕਾਰ ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Nettl1974" /> ਇੱਕ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਲਾਪਨਾ 45 ਮਿੰਟ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਛਲੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਇਕੱਠੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲਾਪਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਗਾਇਕ ਦੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਇੱਕ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਦੁਆਰਾ ਛਾਇਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਿਨਵਾਦਕ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{fact|date=July 2020}} ਰਾਗ ਅਲਾਪਨਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈਃ ਅਕਸ਼ਿਪਥਿਕਾ, ਰਾਗਵਰਧਿਨੀ ਅਤੇ ਮਗਰੀਨੀ। == ਰਾਗ ਅਲਾਪਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ == === ਅਕਸ਼ੀਪਥਿਕਾ === ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਅਕਸ਼ੀਪਥਿਕਾ ਆਲਾਪਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ [[ਰਾਗ]] (ਸੰਗੀਤਕ ਢੰਗ) ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਰਾਗਵਰਧਿਨੀ]] ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਸ਼ੀਪਥਿਕਾ ਰਾਗ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਚਲੇ ਸੁਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਗਤੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਅਲਾਪਨਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮੰਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਮ ਜਾਂ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। === ਰਾਗਵਰਧਿਨੀ === [[ਰਾਗ]] ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੇ ਆਲਾਪਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੁਰ ਜਾਂ ਸਵਰ 'ਤੇ ਰੁਕਦੇ ਹੋਏ ਰਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। === ਮਾਗਾਰਿਨੀ === ਮਾਗਰਿਨੀ ਅਲਾਪਨਾ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰ [[ਰਾਗ]] ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਅੰਸ਼ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਰਾਗ ਅਲਾਪਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ == === ਅਕਸ਼ੀਪਥਿਕਾ === ਕਰਨਾਟਕਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਅਕਸ਼ੀਪਥਿਕਾ ਆਲਾਪਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ [[ਰਾਗ|ਅਮੁਕ ਰਾਗ]] (ਸੰਗੀਤਕ ਢੰਗ) ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮੁਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਰਾਗਵਰਧਿਨੀ]] ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਸ਼ੀਪਥਿਕਾ ਰਾਗ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਚਲੇ ਸੁਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਗਤੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ। ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਗ ਅਲਾਪਨਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮੰਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਮ ਜਾਂ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ]] k89siglfhq6bjbyc9v1bm92isc5q6hi 0 194465 851397 792027 2026-11-03T23:00:32Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851397 wikitext text/x-wiki {{cleanup infobox}} {{Infobox award|name=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਲੇਰ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ|image=International Women of Courage Awards.jpg|image_upright=1.3|alt=ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਜਾਂ ਪਰਸਪੈਕਸ ਬਲਾਕ|caption=|awarded_for=|presenter=[[ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਭਾਗ]]|date=<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} -->|location=[[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ..]]|country=ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|reward=|year=ਸਾਲਾਨਾ {{ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|2007}} ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ|year2=|website=https://www.state.gov/secretary-of-states-international-women-of-courage-award/}} ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਕਰੇਜ਼ ਅਵਾਰਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂ ਐਸ ਯੂ.ਐੱਸ. ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਬਹਾਦੁਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਮਤ, ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ]] ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 2007 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਕੋਂਡੋਲੀਜ਼ਾ ਰਾਈਸ ਦੁਆਰਾ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] 'ਤੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Perkins, Dan (May 2007). [http://www.diversityinbusiness.com/dib2007/dib20703/News_SecRiceAwards.htm "U.S. Secretary of State Salutes 10 International Women of Courage{{Spaced en dash}}The Women Were Nominated by U.S. Embassies for Their Exceptional Courage and Leadership in Advocating for Women's Rights and Advancement"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140422232926/http://www.diversityinbusiness.com/dib2007/dib20703/News_SecRiceAwards.htm|date=April 22, 2014}}. Diversityinbusiness.com. Retrieved March 9, 2012.</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Secretary's International Women of Courage Award |url=https://2009-2017.state.gov/s/gwi/iwoc/index.htm |publisher=United States Department of State}}</ref> ਹਰੇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2021}}2021 ਤੱਕ, ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਗਭਗ 75 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 155 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ == == 2007 == ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਰੂਥ ਹੈਲਪਰਿਨ-ਕਾਦਰੀ[3] ਬਾਬਵੇ ਦੀ ਜੈਨੀਫਰ ਲੁਈਸ ਵਿਲੀਅਮਸ[4] ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੀਤੀ ਮੁਸਦਾਹ ਮੁਲੀਆ[4] ਲਾਤਵੀਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ੇ ਜੌਨਲਕਸਨੇ[4] ਸਾਮੀਆ ਅਲ-ਅਮੌਦੀ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ[4] ਮਾਲਦੀਵ ਦੀ ਮਾਰੀਆ ਅਹਿਮਦ ਦੀਦੀ[4] ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਸੁਸਾਨਾ ਟ੍ਰਿਮਾਰਕੋ ਡੀ ਵੇਰੋਨ[4] ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕੀ[4] ਇਰਾਕ ਦੇ ਸੁੰਦਸ ਅੱਬਾਸ[4] ਇਰਾਕ ਦੇ ਸ਼ਥਾ ਅਬਦੁਲ ਰਜ਼ਾਕ ਅਬੂਸੀ[4] ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੈਰੀ ਅਕਰਮੀ[4] ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦਾ ਗ੍ਰੇਸ ਪਦਾਕਾ == 2008 == ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੂਰਯਾ ਪਕਜ਼ਾਦ[5] ਫਿਜੀ ਦਾ ਵਿਰਿਸੀਲਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ[5] ਇਰਾਕ ਦੇ ਈਮਾਨ ਅਲ-ਗੋਬਰੀ[5] ਕੋਸੋਵੋ ਦੇ ਵਾਲਦੇਤੇ ਇਦਰੀਜ਼ੀ[5] ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਬੇਗਮ ਜਾਨ[5] ਫਲਸਤੀਨੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਨਿਬਾਲ ਥਵਾਬਤੇਹ[5] ਪੈਰਾਗੁਏ ਦੀ ਸਿੰਥੀਆ ਬੈਂਡਲਿਨ[5] ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਫਰਾਹਿਓ ਫਰਾਹ ਇਬਰਾਹਿਮ[5] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://2009-2017.state.gov/s/gwi/iwoc/index.htm ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ] * 2010 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਕਰੇਜ਼ ਅਵਾਰਡਜ਼, ਯੂਐਸ ਸਟੇਟ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਫੋਟੋਸਟ੍ਰੀਮ ਫਲਿਕਰ ਪੀ * [https://www.flickr.com/photos/statephotos/sets/72157626102097647/with/5511069080/ 2011 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਕਰੇਜ਼ ਅਵਾਰਡਜ਼, ਯੂਐਸ ਸਟੇਟ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਫੋਟੋਸਟ੍ਰੀਮ ਫਲਿਕਰ ਤੇ] == ਹਵਾਲੇ == 9vfjfwhg2jiteffwh2qf3hfhu9i5zfd 0 194480 851286 816102 2026-11-03T15:09:52Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851286 wikitext text/x-wiki    '''ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਕਲਿਆਣੀ''' ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ (ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪੈਮਾਨਾ) ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ [[ਰਾਗ]] ਹੈ I ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-08-10 |title=Bengaluru composer creating new ragas |url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-your-bond-with-bengaluru/bengaluru-composer-creating-new-ragas-1018393.html |access-date=2023-01-13 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref>[kn]<ref>{{Cite web |last=Pinto |first=Arun |date=2023-01-19 |title=Sri Tyagaraja - a New Raga in Carnatic Music by Mahesh Mahadev |url=https://newskarnataka.com/karnataka/bengaluru/sri-tyagaraja-a-new-raga-in-carnatic-music-by-mahesh-mahadev/19012023 |access-date=2023-01-24 |website=News Karnataka |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2021-07-17 |title=Amritha Kalyani - A Raga created by Mahesh Mahadev |url=https://maheshmahadev.com/amritha-kalyani-raga/ |access-date=2023-01-21 |language=en-US}}</ref> ਇਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ 72ਵੀਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 65ਵੇਂ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਰਾਗਾ ਮੇਚਾਕਲਿਆਨੀ ਦਾ ਜਨਯ ਰਾਗ ਹੈ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{Citation |title=Achyutam Keshavam in Raga Amritha Kalyani & Nada Kalyani created by Mahesh Mahadev |url=https://www.youtube.com/watch?v=qn0PJhytpZ4 |language=en |access-date=2023-01-21}}</ref> ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਲਿਡੀਅਨ ਢੰਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਨੋਟ ਨੂੰ ਅਰੋਹ (ਚਡ਼੍ਹਨ) ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਿਆਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-07-17 |title=Amritha Kalyani - A Raga created by Mahesh Mahadev |url=https://maheshmahadev.com/amritha-kalyani-raga/ |access-date=2023-01-21 |language=en-US}}</ref> == ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Kalyani_scale.gif|thumb|300x300px|ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨਾ ''ਕਲਿਆਣੀ'' ਸਕੇਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਡਜਮ ਸੀ 'ਤੇ ਹੈ।]] ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਕਲਿਆਣੀ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪ ਰਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰੋਹ(ਚਡ਼੍ਹਨ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭਮ ਅਤੇ ਧੈਵਤਮ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗਮ (ਜਾਂ ਔਡਵ ਰਾਗਮ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਕੇਲ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਰੋਹਣ-ਅਵਰੋਹਣ (ਚਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। * ਆਰੋਹਣਃ ਸ ਗ3 ਮ2 ਪ ਨੀ3 ਸੰ [a] * ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ ਨੀ3 ਧ2 ਪ ਮ2 ਗ3 ਰੇ2 ਸ [b] ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਹਨ ਸ਼ਡਜਮ, ਚਤੁਸ਼ਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ, ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰਮ, ਪ੍ਰਤੀ ਮੱਧਮਮ, ਚਤੁਸ਼ਰੂਤੀ ਧੈਵਤਮ, ਅਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕਾਕਲੀ ਨਿਸ਼ਾਦਮ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਚਤੁਸ਼ਰੂਤੀ ਰਿਸ਼ਭਮ ਅਤੇ ਚਤੁਸ਼ਰੂਤੀ ਧੈਵਤਮ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਡਵ-ਸੰਪੂਰਨਾ ਰਾਗ ਹੈ। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਰਚਨਾ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ : '''ਅਚਯੁਤਮ ਕੇਸ਼ਵਮ'''-ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, [[ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ (ਗਾਇਕਾ)|ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ <ref name=":2">{{Citation |title=Achyutam Keshavam in Raga Amritha Kalyani & Nada Kalyani created by Mahesh Mahadev |url=https://www.youtube.com/watch?v=qn0PJhytpZ4 |language=en |access-date=2023-01-21}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2021-07-17 |title=Amritha Kalyani - A Raga created by Mahesh Mahadev |url=https://maheshmahadev.com/amritha-kalyani-raga/ |access-date=2023-01-21 |language=en-US}}</ref> '''ਰਾਗਪ੍ਰਵਾਹਮ'''-ਗਣੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ <ref>{{Citation |title=Ragapravaham Episode - 1 - Amritha Kalyani |url=https://www.youtube.com/watch?v=sxF105-4NIA |language=en |access-date=2023-01-21}}</ref> == ਨੋਟਸ == {{Notelist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ]] == ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ == ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ - '''ਅਚਯੁਤਮ ਕੇਸ਼ਵਮ'''-ਮਹੇਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, [[ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੀ (ਗਾਇਕਾ)|ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਿਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ <ref name=":2">{{Citation |title=Achyutam Keshavam in Raga Amritha Kalyani & Nada Kalyani created by Mahesh Mahadev |date=27 February 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=qn0PJhytpZ4 |language=en |access-date=2023-01-21}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2021-07-17 |title=Amritha Kalyani - A Raga created by Mahesh Mahadev |url=https://maheshmahadev.com/amritha-kalyani-raga/ |access-date=2023-01-21 |language=en-US}}</ref> '''ਰਾਗਪ੍ਰਵਾਹਮ'''-ਗਣੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ <ref>{{Citation |title=Ragapravaham Episode - 1 - Amritha Kalyani |date=12 August 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=sxF105-4NIA |language=en |access-date=2023-01-21}}</ref> 1g5vieazx45eoj0l8nahhdozymjpkct 0 194537 851350 794383 2026-11-03T19:34:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851350 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਯੋਕੋ ਓਨੋ | image = ਮੈਕਸ ਐਮਐਮ ਕਨਫਰੈਂਸੀਆ ਯੋਕੋ ਓਨੋ (ਕਰਾਪਡ).jpg | caption = 2016 ਵਿੱਚ ਓਨੋ | native_name = {{ਨੋਬੋਲਡ|{{lang|ja|小野 洋子}}{{br}}{{lang|ja|オノ・ヨーコ}}}} | other_names = ਯੋਕੋ ਓਨੋ ਲੈਨਨ | birth_date = {{ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1933|2|18}} | birth_place = [[ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ]] | death_date = | death_place = | alma_mater = [[ਗਾਕੁਸ਼ੁਇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] <br> [[ਸਾਰਾਹ ਲਾਰੈਂਸ ਕਾਲਜ]] | occupation = {{hlist|ਕਲਾਕਾਰ|ਗਾਇਕ|ਗੀਤਕਾਰ|ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ}} | spouse = {{ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੂਚੀ| * {{ਵਿਆਹ|[[ਤੋਸ਼ੀ ਇਚਿਆਨਾਗੀ]]|1956|1962|ਕਾਰਨ=ਤਲਾਕ}} * {{ਵਿਆਹ|[[ਐਂਥਨੀ ਕੌਕਸ (ਨਿਰਮਾਤਾ)|ਐਂਥਨੀ ਕੌਕਸ]]|1962|1963|ਅੰਤ={{abbr|ann.|annulled}}}}<br />{{ਵਿਆਹ||1963|1969|ਕਾਰਨ=ਤਲਾਕ}} * {{ਵਿਆਹ|[[ਜੌਨ ਲੈਨਨ]]|1969|1980|ਕਾਰਨ=[[ਜੌਨ ਲੈਨਨ ਦਾ ਕਤਲ|ਮੌਤ]]}} }} | children = 2, [[ਸੀਨ ਓਨੋ ਲੈਨਨ]] ਸਮੇਤ | module = {{ਜਾਣਕਾਰੀਬਾਕਸ ਸੰਗੀਤਕ ਕਲਾਕਾਰ|embed=yes | ਪਿਛੋਕੜ = solo_singer | years_active = 1961–2021 | ਸ਼ੈਲੀ = {{hlist|[[Avant-garde music|Avant-garde]]|[[ਨਵ-ਦਾਦਾ]]|[[ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਸੰਗੀਤ|ਡਾਊਨਟਾਊਨ]]|[[ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ]]|[[ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸੰਗੀਤ|ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ]]|[[ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ|ਰੌਕ]]|[[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]]|[[ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ|ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ]]|[[ਸ਼ੋਰ ਸੰਗੀਤ|ਸ਼ੋਰ]]|[[ਸਾਰ ਸੰਗੀਤ|ਸਾਰ]]}} | ਯੰਤਰ = {{hlist|ਵੋਕਲ|ਪਰਕਸ਼ਨ|ਪਿਆਨੋ|ਕੀਬੋਰਡ}} | ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ = [[ਯੋਕੋ ਓਨੋ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ|ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ]] | ਲੇਬਲ = {{hlist|[[ਐਪਲ ਰਿਕਾਰਡਸ|ਐਪਲ]]|[[ਜੈਫਨ ਰਿਕਾਰਡਸ|ਜੈਫਨ]]|[[ਪੋਲੀਡੋਰ ਰਿਕਾਰਡਸ|ਪੋਲੀਡੋਰ]]|[[ਰਾਇਕੋਡਿਸਕ]]|[[ਟਵਿਸਟਡ ਰਿਕਾਰਡਸ (ਯੂ.ਐਸ.)|ਟਵਿਸਟਡ]]|[[ਮੈਨੀਮਲ ਵਿਨਾਇਲ]]|[[ਐਸਟ੍ਰਲਵਰਕਸ]]|ਚਾਈਮੇਰਾ|[[ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ]]}} | ਪਾਸਟ_ਮੈਂਬਰ_ਆਫ = [[ਪਲਾਸਟਿਕ ਓਨੋ ਬੈਂਡ]] | ਵੈੱਬਸਾਈਟ = {{URL|imaginepeace.com}} }} | signature = ਯੋਕੋ ਓਨੋ ਦੇ ਦਸਤਖਤ, ਬਿਲਬੋਰਡ ਓਪਨ ਲੈਟਰ 2016.png }} '''ਯੋਕੋ ਓਨੋ''' (ਜਪਾਨੀਃ ¥ ¥ Фину, ਰੋਮਾਨੀਕਰਨ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਤਾਕਾਨਾ ਵਿੱਚ ਓਨੋ ਯੋਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ, 1933) ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਕਲਾਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਓਨੋ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਨ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਲੂਕਸਸ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਦ ਬੀਟਲਜ਼|ਬੀਟਲਜ਼]] ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੌਹਨ ਲੈਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਓਨੋ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਡ਼ੀ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰੇਗੀ। ਜੋਡ਼ੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਨੀਮੂਨ ਨੂੰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਤੇ ਲੈਨਨ ਵਿਆਹੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ 8 ਦਸੰਬਰ, 1980 ਨੂੰ ਜੋਡ਼ੇ ਦੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਡਕੋਟਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸੀਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਨੋ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਲੈਨਨ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਓਨੋ ਬੈਂਡ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਵਾਂਟ-ਗਾਰਡ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ-ਟਾਪਿੰਗ ਐਲਬਮ ਡਬਲ ਫੈਂਟਸੀ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੈਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲ ਦੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਯੂਐਸ ਡਾਂਸ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਨੰਬਰ ਇਕ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ''[[ਬਿਲਬੋਰਡ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)|ਬਿਲਬੋਰਡ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ 11 ਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਡਾਂਸ ਕਲੱਬ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite magazine|title=Greatest of All Time Top Dance Club Artists : Page 1|url=https://www.billboard.com/charts/greatest-top-dance-club-artists|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707003540/http://www.billboard.com/charts/greatest-top-dance-club-artists|archive-date=July 7, 2017}}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਓਨੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਆਈਕਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਲਵਿਸ ਕੋਸਟੇਲੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੋਕੋ ਓਨੋ, ਬੀ-52, ਸੋਨਿਕ ਯੂਥ ਅਤੇ ਮੈਰੀਡਿਥ ਮੋਂਕ ਨੂੰ ਹਰ ਆਦਮੀ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਐਲਬਮ ਦੇ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ "ਵਾਕਿੰਗ ਆਨ ਥਿਨ ਆਈਸ" ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਸਕਰਣ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।<ref name="allmusic">{{Cite web |title=Yoko Ono – Charts & Awards – Billboard Singles |url=https://www.allmusic.com/artist/yoko-ono-p19685/charts-awards/billboard-singles |access-date=January 12, 2014 |website=[[AllMusic]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Meredith Monk: Songs That Defy Time and Country {{!}} New Sounds {{!}} Hand-picked music, genre free |url=https://www.newsounds.org/story/meredith-monk-portal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107054742/https://www.newsounds.org/story/meredith-monk-portal/ |archive-date=November 7, 2021 |access-date=2021-11-07 |website=newsounds |language=en}}</ref> ਲੈਨਨ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਓਨੋ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਮੈਨਹੈਟਨ|ਮੈਨਹੱਟਨ]] ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਫੀਲਡਜ਼ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਮੇਜਿਨ ਪੀਸ ਟਾਵਰ, ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸੈਤਾਮਾ ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਲੈਨਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (ਜੋ 2010 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ) ਲਈ ਫੰਡ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |date=2021-05-06 |title=Strawberry Fields |url=https://www.centralpark.com/api/content/859e12ac-e06e-5b68-9da1-c91f65c467a2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202193612/https://www.centralpark.com/things-to-do/attractions/strawberry-fields/ |archive-date=December 2, 2020 |access-date=2021-11-07 |website=www.centralpark.com |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ono |first=Yoko |title=IMAGINE PEACE TOWER |url=http://imaginepeacetower.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101003210434/http://imaginepeacetower.com/ |archive-date=October 3, 2010 |access-date=2021-11-07 |website=IMAGINE PEACE TOWER |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=John Lennon Museum |url=https://www.japanvisitor.com/japan-city-guides/japan-museums/john-lennon-museum |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107054751/https://www.japanvisitor.com/japan-city-guides/japan-museums/john-lennon-museum |archive-date=November 7, 2021 |access-date=November 7, 2021 |website=JapanVisitor Japan Travel Guide}}</ref> ਉਸਨੇ ਜਪਾਨ ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਵਿੱਚ ਕਲਾ, [[ਅਮਨ|ਸ਼ਾਂਤੀ]] ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਰਾਹਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Vozick-Levinson|first=Simon|last2=Vozick-Levinson|first2=Simon|date=2011-03-18|title=Yoko Ono Talks Japan Disaster and Relief Concert|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/yoko-ono-talks-japan-disaster-and-relief-concert-186294/|magazine=Rolling Stone|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107054739/https://www.rollingstone.com/music/music-news/yoko-ono-talks-japan-disaster-and-relief-concert-186294/|archive-date=November 7, 2021|access-date=2021-11-07}}</ref><ref>{{Cite web |title=¥5 Million New Year's Gift from Yoko Ono to Ondoy Victims {{!}} Philippine Embassy – Tokyo, Japan |url=https://tokyo.philembassy.net/02events/%c2%a55-million-new-years-gift-from-yoko-ono-to-ondoy-victims/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107054746/https://tokyo.philembassy.net/02events/%C2%A55-million-new-years-gift-from-yoko-ono-to-ondoy-victims/ |archive-date=November 7, 2021 |access-date=2021-11-07 |language=en-US}}</ref> ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋ ਸਾਲਾ $50,000 ਲੈਨਨਨੋ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਰੇਨਰ ਹਿਲਡੇਬਰਾਂਟ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਆਰਟਿਸਟਸ ਅਗੇਂਸਟ ਫ੍ਰੈਕਿੰਗ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Yoko Ono Awarded Germany's Highest Human Rights Medal |url=https://www.artlyst.com/news/yoko-ono-awarded-germanys-highest-human-rights-medal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211107054740/https://www.artlyst.com/news/yoko-ono-awarded-germanys-highest-human-rights-medal/ |archive-date=November 7, 2021 |access-date=2021-11-07 |website=Artlyst |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Waxman|first=Olivia B.|date=2012-08-31|title=The Celebrity Campaign Against Fracking: How Yoko Ono and Sean Lennon Rallied an Outcry|url=https://entertainment.time.com/2012/08/31/yoko-ono-sean-lennon/|magazine=Time|language=en-US|issn=0040-781X|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107054739/https://entertainment.time.com/2012/08/31/yoko-ono-sean-lennon/|archive-date=November 7, 2021|access-date=2021-11-07}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਓਨੋ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ, 1933 ਨੂੰ ਟੋਕੀਓ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਓਨੋ (¥ ¥ ̃, ਓਨੋ ਈਸਕੋ (1911-1999) ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਈਸੁਕੇ ਓਨੋ (ਕਟ੍ਟਡ, ਓਨੋ ਈਸੁਕੇ) ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Isoko Ono |url=https://www.myheritage.nl/names/isoko_ono |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113093017/https://www.myheritage.nl/names/isoko_ono |archive-date=January 13, 2022 |access-date=2022-02-07 |website=Myheritage.nl}}</ref><ref name="allmusicB">{{Cite web |title=Yoko Ono: biography |url=https://www.allmusic.com/artist/yoko-ono-mn0000521704/biography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130101749/http://www.allmusic.com/artist/yoko-ono-mn0000521704/biography |archive-date=January 30, 2014 |access-date=February 1, 2014 |publisher=AllMusic}}</ref> ਇਸੋਕੋ ਦਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਨਾ ਜ਼ੇਨਜੀਰੋ ਯਾਸੁਦਾ (¥ ¥ Â Â ¥ ̃ Â ̃ ¥ Ã Â Ã ¥ ¶ Â ¶ ¥ ʻ Â ¬ Â ʻ ¥ ′ Â à Â ē Â ʼ Â Î Â ਷਼੍ਿੱਿੱਿ਼ਿ਼ਿੀ਼ਿ਼਼ਿ਼ੀ਼ਿੀਿ਼ਿਿ਼ਿੱਚ ਯਾਸੁਦਾ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਜ਼ੈਬਾਤਸੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਈਸੁਕੇ [[ਸੈਮੂਰਾਈ|ਸਮੁਰਾਈ]] ਯੋਧਾ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਇਆ ਸੀ।<ref name="Stan">{{Cite web |last=Haven |first=Cynthia |date=December 19, 2008 |title=Yoko Ono to speak at Stanford, Stanford Report |url=http://news.stanford.edu/news/2009/january7/yoko-010709.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112012256/http://news.stanford.edu/news/2009/january7/yoko-010709.html |archive-date=November 12, 2013 |publisher=Stanford University}}</ref> ਯੋਕੋ ਦਾ [[ਕਾਂਜੀ (ਲਿਪੀ)|ਕਾਂਜੀ]] ਅਨੁਵਾਦ (ਫੀਫ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੱਚਾ" <ref name="allmusicB" /> ਓਨੋ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਈਸੁਕੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਯੋਕੋਹਾਮਾ ਸਪੈਸੀ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="sayle">Murray Sayle, [http://www.jpri.org/publications/occasionalpapers/op18.html "The Importance of Yoko Ono"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221150020/http://www.jpri.org/publications/occasionalpapers/op18.html|date=December 21, 2007}}, JPRI Occasional Paper No. 18, Japan Policy Research Institute, November 2000.</ref> ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਓਨੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।<ref name="allmusic" /> ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕੀਸੁਕ ਦਾ ਜਨਮ ਦਸੰਬਰ 1936 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ 1937 ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਪਾਨ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਓਨੋ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਗਾਕੁਸ਼ੁਇਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੀਅਰਜ਼ ਸਕੂਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਜੋ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="sayle" /> ਓਨੋ ਨੂੰ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ 12 ਜਾਂ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਿਆਨੋ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MH231">{{Harvard citation no brackets|Munroe|Ono|Hendricks|Altshuler|2000}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ [[ਕਬੁਕੀ]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਮੀਸੇਨ, ਕੋਟੋ, ਓਟਸੁਜ਼ੁਮੀ, ਕੋਟਸੁਜ਼ੁਮੀ ਅਤੇ ਨਾਗੌਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜਪਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਕੋਰ ਪਡ਼੍ਹ ਸਕਦੀ ਸੀ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2022}} ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਨ 1940 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਈਸੁਕੇ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਇੰਡੋਚਾਈਨਾ ਦੇ [[ਹਨੋਈ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਪਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਓਨੋ ਨੂੰ ਮਿਤਸੁਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਈਸਾਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਕੇਈਮੇਈ ਗਾਕੁਏਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਅਤੇ 9 ਮਾਰਚ, 1945 ਦੀ ਅੱਗ-ਬੰਬਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਬੰਬਾਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਅਜ਼ਾਬੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੰਕਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਓਨੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰੁਇਜ਼ਾਵਾ ਪਹਾਡ਼ੀ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਗਈ।<ref name="sayle" /> ਟੋਕੀਓ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ-ਓਨੋ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਨੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ "ਹਮਲਾਵਰ" ਰਵੱਈਆ ਅਤੇ "ਬਾਹਰੀ" ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਲਿਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ 60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (130 ਪੌਂਡ) ਚਾਵਲ ਲਈ ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਨਿਰਮਿਤ [[ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨ]] ਦਾ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ।<ref name="sayle" /> ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਓਨੋ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹਨੋਈ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਕੈਂਪ ਦੇ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਓਨੋ ਨੇ ਐਮੀ ਗੁੱਡਮੈਨ ਨੂੰ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਨਾਓ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ! 16 ਅਕਤੂਬਰ, 2007 ਨੂੰ, ਕਿ "ਉਹ ਫ੍ਰੈਂਚ ਇੰਡੋਚਾਈਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮ ਹੈ.... ਸੈਗੋਨ ਵਿੱਚ. ਉਹ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ"।<ref>{{Cite web |last=Goodman |first=Amy |date=October 16, 2007 |title=EXCLUSIVE: Yoko Ono on the New Imagine Peace Tower in Iceland, Art & Politics, the Peace Movement, Government Surveillance and the Murder of John Lennon |url=http://www.democracynow.org/2007/10/16/exclusive_yoko_ono_on_the_new |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222184454/http://www.democracynow.org/2007/10/16/exclusive_yoko_ono_on_the_new |archive-date=February 22, 2014 |access-date=February 25, 2014 |website=[[Democracy Now!]]}}</ref> 1945 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਨੋ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਕਾਰਸਡੇਲ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਡਟਾਊਨ ਮੈਨਹੱਟਨ ਤੋਂ 25 ਮੀਲ (40 ) ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1946 ਤੱਕ, ਗਾਕੁਸ਼ੂਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਓਨੋ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟੋਕੀਓ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਸਥਿਤ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਓਨੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਕੀਹਿਤੋ ਦਾ ਸਹਿਪਾਠੀ ਪਾਇਆ।<ref name="allmusicB" /><ref name="Stan" /> 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਲਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] e42kqjstdjaww0ydrfaup3tz7u1uuck 0 194560 851283 850920 2026-11-03T14:55:52Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851283 wikitext text/x-wiki {{cleanup infobox}} {{tone}} {{multiple issues|ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸਭ ਭਾਗਾਂ ਉੱਪਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ}} {{Infobox person | name = ਅਮੀਲੀਆ ਈਅਰਹਾਰਟ | image = ਅਮੇਲੀਆ ਈਅਰਹਾਰਟ ਆਪਣੀ ਲੌਕਹੀਡ ਮਾਡਲ 10-ਈ ਇਲੈਕਟਰਾ ਦੀ ਨੱਕ ਹੇਠ ਖੜ੍ਹੀ, ਛੋਟੀ (ਫਸਲੀ ਹੋਈ).jpg | caption = ਮਾਰਚ 1937 ਨੂੰ [[ਓਕਲੈਂਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ [[ਲਾਕਹੀਡ ਮਾਡਲ 10-ਈ ਇਲੈਕਟਰਾ]] ਦੇ ਨੱਕ ਹੇਠ ਈਅਰਹਾਰਟ, ਆਪਣੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਦੁਨੀਆ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। | birth_name = ਅਮੇਲੀਆ ਮੈਰੀ ਈਅਰਹਾਰਟ | birth_date = {{ਜਨਮ ਮਿਤੀ|1897|07|24}} | birth_place = [[ਐਚੀਸਨ, ਕੈਨਸਸ]], ਯੂ.ਐੱਸ. | disappeared_date = {{ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਉਮਰ|1937|7|2|1897|7|24}} | disappeared_place = [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ]], [[ਲਾਏ]], [[ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਨਿਊ ਗਿਨੀ]] ਤੋਂ [[ਹਾਉਲੈਂਡ ਟਾਪੂ]] ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ | disappeared_status = [[ਮੌਤ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ| ''ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ'' ਮ੍ਰਿਤਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]]{{sfn|ਵੈਨ ਪੈਲਟ|2005|p=205}}<br />{{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ|1939|1|5|1897|07|24}} | occupation = {{ਫਲੈਟਲਿਸਟ| * ਐਵੀਏਟਰ * ਲੇਖਕ }} | known_for = ਕਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਇਕੱਲੇ ਉੱਡਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। | spouse = {{ਵਿਆਹ|[[ਜਾਰਜ ਪੀ. ਪੁਟਨਮ]]|7 ਫਰਵਰੀ, 1931}} | awards = {{ubl|[[ਡਿਸਟਿੰਗੁਇਸ਼ਡ ਫਲਾਇੰਗ ਕਰਾਸ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡਿਸਟਿੰਗੁਇਸ਼ਡ ਫਲਾਇੰਗ ਕਰਾਸ]]|[[ਲੀਜਨ ਡੀ'ਆਨਰ]]|[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ]]|[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ]]}} | website = {{ਅਧਿਕਾਰਤ URL}} | signature = ਅਮੇਲੀਆ ਈਅਰਹਾਰਟ ਦੇ ਦਸਤਖਤ.svg | signature_size = 200px }} ਅਮੇਲੀਆ ਮੈਰੀ ਈਅਰਹਾਰਟ (/ˈɛərhɑːrt/ AIR-hart; ਜਨਮ 24 ਜੁਲਾਈ, 1897; ਲਾਪਤਾ 2 ਜੁਲਾਈ, 1937; ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਲਾਨ 5 ਜਨਵਰੀ, 1939) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਵਾਜ਼ ਮੋਢੀ ਸੀ। 2 ਜੁਲਾਈ, 1937 ਨੂੰ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ, ਈਅਰਹਾਰਟ ਨੇ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਇਕੱਲੇ ਨਾਨ-ਸਟਾਪ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ।[2] ਉਹ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਉਡਾਣ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ, ਦ ਨਾਈਨਟੀ-ਨਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।[3] ਈਅਰਹਾਰਟ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਐਚੀਸਨ, ਕੈਨਸਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਹਸਿਕ ਕੰਮਾ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਓਹਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਉਡਾਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1928 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਯਾਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ। 1932 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਨ-ਸਟਾਪ ਸੋਲੋ ਟ੍ਰਾਂਸਐਟਲਾਂਟਿਕ ਉਡਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਫਲਾਇੰਗ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[4] 1935 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਏਅਰੋਨੌਟਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਰੀਅਰ ਕੌਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਪਰਡੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਸੋਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਕ ਸੀ।[5][6] ਉਹ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਪਾਇਨੀਅਰ ਏਵੀਏਟਰ ਚਾਰਲਸ ਲਿੰਡਬਰਗ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਐਲੇਨੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ। 1937 ਵਿੱਚ, ਲਾਕਹੀਡ ਮਾਡਲ 10-ਈ ਇਲੈਕਟਰਾ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਚੱਕਰਵਾਤੀ ਉਡਾਣ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ, ਈਅਰਹਾਰਟ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨੇਵੀਗੇਟਰ ਫਰੈੱਡ ਨੂਨਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹਾਉਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਲੇ, ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਉਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਲੈਂਡ ਸਟਾਪ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਈਂਧਨ ਭਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਉਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਈਂਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। [7] ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਨੂਨਨ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਈਅਰਹਾਰਟ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਈਅਰਹਾਰਟ ਦੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਸੁਭਾਅ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਨਤਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਡਾਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਾਰੇ ਅਟਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਕਥਿਤ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਈਅਰਹਾਰਟ ਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਯੂਐਸ ਏਅਰਮੇਲ ਸਟੈਂਪ, ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਇੱਕ ਪੁਲ, ਇੱਕ ਕਾਰਗੋ ਜਹਾਜ਼, ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਭਰਨ ਵਾਲਾ ਡੈਮ, ਇੱਕ ਪਲੇਹਾਊਸ, ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਗ੍ਰਹਿ, ਗ੍ਰਹਿ ਕੋਰੋਨਾ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਖੋਜੇ ਗਏ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਟੋਏ ਵੀ ਹਨ। ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਈਅਰਹਾਰਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਫਲਾਇੰਗ ਦੀ 51 ਹੀਰੋਜ਼ ਆਫ਼ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।[8] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} === ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਕੰਮ === {{Refbegin}} * {{cite book|last=Backus|first=Jean L.|title=Letters from Amelia, 1901–1937|year=1982|publisher=Beacon Press|isbn=978-0-8070-6702-4|url=https://archive.org/details/lettersfromameli00amel}} * {{cite book|last=Blau|first=Melinda|title=Whatever Happened to Amelia Earhart?|year=1977|publisher=Contemporary Perspectives|isbn=978-0-8172-1057-1}} * {{cite book|last1=Bryan|first1=C. D. B.|title=The National Air and Space Museum|date=1979|publisher=Abrams|location=New York|isbn=978-0-8109-0666-2|edition=1st|url=https://archive.org/details/internationalair00brya}} * {{cite book|last=Butler|first=Susan|title=East to the Dawn: The Life of Amelia Earhart|year=1997|publisher=Da Capo Press|isbn=978-0-201-31144-0|url=https://archive.org/details/easttodawnlifeof00butl}} * {{cite web |last=Chater |first=Eric H. |date=July 25, 1937 |title=Letter to M. E. Griffin |url=https://tighar.org/Projects/Earhart/Archives/Documents/Chater_Report.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110114757/https://tighar.org/Projects/Earhart/Archives/Documents/Chater_Report.html |archive-date=November 10, 2017 |access-date=November 9, 2017 |location=Lae, New Guinea}} * {{cite book|last=Cochran|first=Jacqueline|title=Stars at Noon|url=https://archive.org/details/starsatnoon00coch|url-access=registration|location=Boston|publisher=Little, Brown and Company|year=1954}} * {{cite letter|last=Collopy|first=James A.|date=August 28, 1937|subject=Amelia Earhart|recipient=Civil Aviation Board|location=Lae, New Guinea|url=https://tighar.org/Projects/Earhart/Archives/Documents/Collopy_Letter.html|access-date=December 2, 2017}} * {{cite book|last1=Corn|first1=Joseph J.|title=The winged gospel: America's romance with aviation, 1900–1950.|url=https://archive.org/details/wingedgospelamer00corn|url-access=registration|date=1983|publisher=Oxford Univ. Pr.|location=New York|isbn=978-0-19-503356-4}} * {{cite book|last=Earhart|first=Amelia|title=The Fun of It|url=https://books.google.com/books?id=OVeXAwAAQBAJ|date=1932|publisher=Chicago Review Press|isbn=978-0-89733-658-1|access-date=October 16, 2017|archive-date=January 12, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112001639/https://books.google.com/books?id=OVeXAwAAQBAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Earhart|first=Amelia|title=Last Flight|url=https://archive.org/details/lastflight0000amel_p4n5|edition=1st|year=1937|publisher=Harcourt, Brace and Company}} * {{cite book|last=Fleming|first=Candace|title=Amelia Lost: The Life and Disappearance of Amelia Earhart|year=2011|publisher=Schwartz & Wade Books|isbn=978-0-375-84198-9|url=https://archive.org/details/amelialostlifean00flem}} * {{cite book|last=Garst|first=Shannon|title=Amelia Earhart: Heroine of the Skies|url=https://archive.org/details/ameliaearharther0000gars|year=1947|publisher=Julian Messner, Inc.|location=New York}} * {{cite book|last=Gillespie|first=Ric|title=Finding Amelia: The True Story of the Earhart Disappearance|url=https://archive.org/details/findingameliatru0000gill|year=2006|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-59114-319-2}} * {{cite journal|last=Glines|first=C.V.|date=July 1997|title='Lady Lindy': The Remarkable Life of Amelia Earhart|url=http://www.historynet.com/lady-lindy-the-remarkable-life-of-amelia-earhart-july-97-aviation-history-feature.htm|journal=Aviation History|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017203558/http://www.historynet.com/lady-lindy-the-remarkable-life-of-amelia-earhart-july-97-aviation-history-feature.htm|archive-date=October 17, 2017|access-date=October 17, 2017|url-status=live}} * {{cite book|last1=Goldstein|first1=Donald M.|last2=Dillon|first2=Katherine V.|title=Amelia: The Centennial Biography of an Aviation Pioneer|url=https://archive.org/details/ameliacentennial0000gold|url-access=registration|year=1997|publisher=Brassey's|isbn=978-1-57488-134-9}} * {{cite book|last=Grooch|first=William Stephen|title=Skyway to Asia|url=https://archive.org/details/skywaytoasia0000groo|url-access=registration|location=New York|publisher=Longmans, Green and Co.|year=1936}} * {{cite journal|last1=Hamill|first1=Pete|date=September 1976|title=Leather and Pearls: The Cult of Amelia Earhart|journal=Ms.}} * {{cite book|last1=Haynsworth|first1=Leslie|last2=Toomey|first2=David|title=Amelia Earhart's daughters: the wild and glorious story of American women aviators from World War II to the dawn of the space age|url=https://archive.org/details/ameliaearhartsda00hayn|year=1998|publisher=Perennial|location=New York|isbn=978-0-380-72984-5|edition=1st Perennial}} * {{cite book|last=Jessen|first=Gene Nora|title=The Powder Puff Derby of 1929: The First All Women's Transcontinental Air Race|year=2002|publisher=Sourcebooks|isbn=978-1-57071-769-7|url=https://archive.org/details/powderpuffderbyo00gene}} * {{cite book|last=Kerby|first=Mona|title=Amelia Earhart: Courage in the Sky|url=https://archive.org/details/ameliaearhartcou0000kerb_l5v0|year=1990|publisher=Viking|isbn=978-0-670-83024-4}} * {{cite book|last1=King|first1=Thomas F.|last2=Jacobson|first2=Randall S.|last3=Burns|first3=Karen R.|last4=Spading|first4=Kenton|title=Amelia Earhart's shoes: is the mystery solved?|date=2001|publisher=AltaMira Press|location=Walnut Creek, California|isbn=978-0-7591-0130-2|url=https://archive.org/details/ameliaearhartssh00thom}} * {{cite book|last=Lauber|first=Patricia|title=Lost Star: The Story of Amelia Earhart|url=https://archive.org/details/loststarstoryof00laub|year=1989|publisher=Scholastic|isbn=978-0-590-41159-2}} * {{cite book|last1=Leder|first1=Jane|title=Amelia Earhart: opposing viewpoints|date=1989|publisher=Greenhaven Press|location=San Diego, Calif.|isbn=978-0-89908-070-3|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ameliaearhartopp0000lede}} * {{cite book|last1=Long|first1=Elgen M.|last2=Long|first2=Marie K.|title=Amelia Earhart: The Mystery Solved|url=https://archive.org/details/ameliaearhart00elge|url-access=registration|year=1999|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-7432-0217-6}} * {{cite book|last=Lovell|first=Mary S.|title=The Sound of Wings: The Life of Amelia Earhart|url=https://archive.org/details/isbn_9780312587338|url-access=registration|year=1989|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4668-6648-5}} * Lubben, Kristen and Erin Barnett. ''Amelia Earhart: Image and Icon''. New York: International Center of Photography, 2007. {{ISBN|978-3-86521-407-2}}. * {{cite journal|last1=Marshall|first1=Patti|date=January 2007|title=Neta Snook|url=http://www.historynet.com/anita-neta-snook.htm|journal=Aviation History|volume=17|issue=3|pages=21–22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017203601/http://www.historynet.com/anita-neta-snook.htm|archive-date=October 17, 2017|access-date=October 17, 2017|url-status=live}} * {{cite book|last1=Morey|first1=Eileen|title=Amelia Earhart|date=1995|publisher=Lucent Books|location=San Diego, CA|isbn=978-1-56006-065-9|url=https://archive.org/details/isbn_9781560060659}} * <cite id=refMorrissey1992>Morrissey, Muriel Earhart. ''Amelia Earhart''. Santa Barbara, California: Bellerophon Books, 1992. {{ISBN|0-88388-044-X}}.</cite> * {{cite book|last=Morrissey|first=Muriel Earhart|title=Courage is the Price: The Biography of Amelia Earhart|year=1963|publisher=McCormick-Armstrong, Pub. Division}} * {{cite book|last=Oakes|first=Claudia M.|title=United States women in aviation, 1930–1939|year=1985|publisher=Smithsonian Institution Press|isbn=978-0-87474-709-6}} * {{cite book|last1=Parsons|first1=Bill|title=The challenge of the Atlantic: a photo-illustrated history of early aviation in Harbour Grace, Nfld.|url=https://archive.org/details/challengeofatlan0000pars|date=1983|publisher=Robinson-Blackmore|location=St. John's, Newfoundland, Canada|isbn=978-0-920884-06-5}} * {{cite book|last=Pearce|first=Carol A.|title=Amelia Earhart|year=1988|publisher=Facts on File|isbn=978-0-8160-1520-7|url=https://archive.org/details/ameliaearhart00pear}} * Pellegrino, Anne Holtgren. ''World Flight: The Amelia Trail''. Ames, Iowa: The Iowa State University Press, 1971. {{ISBN|0-8138-1760-9}}. * {{cite book|last1=Post|first1=Wiley|last2=Gatty|first2=Harold|title=Around the world in eight days: the flight of the Winnie Mae|year=1931|publisher=Rand, McNally & Company}} * ''The Radio Amateur's Handbook''. West Hartford, Connecticut: American Radio Relay League, 1945. No ISBN. * {{cite book|last1=Randolph|first1=Blythe|title=Amelia Earhart|date=1987|publisher=F. Watts|location=New York|isbn=978-0-531-10331-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ameliaearhart0000rand}} * {{cite book|last=Regis|first=Margaret|title=When Our Mothers Went to War: An Illustrated History of Women in World War II|url=https://archive.org/details/whenourmotherswe0000regi|year=2008|publisher=NavPublishing|isbn=978-1-879932-05-0}} * {{cite book|last=Rich|first=Doris L.|title=Amelia Earhart: A Biography|url=https://archive.org/details/ameliaearhartbio00dori|url-access=registration|year=1989|publisher=Smithsonian Institution Press|location=Washington, DC|isbn=978-1-56098-725-3}} * {{cite book|last1=Safford|first1=Laurance F.|title=Earhart's flight into yesterday: the facts without the fiction|url=https://archive.org/details/earhartsflightin0000saff|date=2003|publisher=Paladwr Press|location=McLean, Va.|isbn=978-1-888962-20-8}} * <cite id=refSaffordetal2003>Safford, Laurance F. with Cameron A. Warren and Robert R. Payne. ''Earhart's Flight into Yesterday: The Facts Without the Fiction'', McLean, Virginia: Paladwr Press, 2003. {{ISBN|1-888962-20-8}}.</cite> * {{cite book|last1=Sloate|first1=Susan|title=Amelia Earhart: challenging the skies|date=1990|publisher=Fawcett Columbine|location=New York|isbn=978-0-449-90396-4|edition=1st|url=https://archive.org/details/ameliaearhartcha00sloa}} * {{cite journal|last=Strippel|first=Richard G.|date=November 1995|title=Researching Amelia: A detailed summary for the serious researcher into the disappearance of Amelia Earhart|journal=Air Classics|volume=31|issue=11}} * {{cite book|last=Thames|first=Richard|title=Amelia Earhart|location=New York|publisher=Franklin Watts|year=1989|isbn=978-0-531-10851-2|url=https://archive.org/details/ameliaearhart00tame}} * {{cite book|last1=Van Pelt|first1=Lori|title=Amelia Earhart: the sky's no limit|date=2005|publisher=Forge|location=New York|isbn=978-0-7653-1061-3|edition=1.|url=https://archive.org/details/ameliaearhartsky0000vanp}} * {{cite journal|last1=Van Pelt|first1=Lori|date=March 2008|title=Amelia's Autogiro Adventures|journal=Aviation History}} {{Refend}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == {{Refbegin}} * {{Cite book|last=Barker|first=Ralph|title=Great Mysteries of the Air|publisher=[[Macmillan Inc.|Macmillan]]|year=1967|location=New York|oclc=1613696}} * {{Cite book|last=Briand|first=Paul L.|url=https://archive.org/details/daughterofskysto0000bria|title=Daughter of the Sky: The Story of Amelia Earhart|date=1960|publisher=[[Duell, Sloan and Pearce]]|location=New York|oclc=684691|ol=5793861M}} * {{Cite book|last=Brink|first=Randall|url=https://archive.org/details/loststarsearchfo0000brin|title=Lost Star: The Search for Amelia Earhart|date=1994|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|isbn=978-0-393-02683-2|location=New York}} * {{Cite book|last=O'Connor|first=Richard|url=https://archive.org/details/wingedlegendstor0000ocon|title=Winged Legend: The Story of Amelia Earhart|date=1971|publisher=[[Arthur Barker Limited]]|isbn=978-0-213-00413-2|location=London}} * {{Cite book|last=Cady|first=Barbara|title=They Changed the World: 200 Icons Who Have Made a Difference|url=https://archive.org/details/icons200menwomen0000cady|date=2003|publisher=[[Black Dog & Leventhal Publishers]]|isbn=978-1-579-12328-4|location=New York}} * {{Cite book|last1=Chapman|first1=Sally Putnam|title=Whistled Like a Bird: The Untold Story of Dorothy Putnam, George Putnam and Amelia Earhart|url=https://archive.org/details/whistledlikebird0000chap|last2=Mansfield|first2=Stephanie|date=1997|publisher=[[Warner Books]]|isbn=978-0-446-52055-3|location=New York, NY}} * {{Cite book|last1=Cochran|first1=Jacqueline|url=https://archive.org/details/jackiecochranaut0000coch|title=Jackie Cochran: The Autobiography of the Greatest Woman Pilot in Aviation History|last2=Brinley|first2=Maryann Bucknum|date=1987|publisher=[[Bantam Books]]|isbn=978-0-553-05211-4|location=Toronto; New York}} * {{Cite book|last1=Devine|first1=Thomas E.|url=https://books.google.com/books?id=KfDuT1UmVNoC|title=Eyewitness: The Amelia Earhart Incident|last2=Daley|first2=Richard M.|date=1987|publisher=Renaissance House|isbn=978-0-939650-48-4|location=Frederick, CO}} * {{Cite book|last=Goodridge|first=Walt F. J.|url=https://books.google.com/books?id=mzsyEAAAQBAJ|title=Amelia Earhart on Saipan Tour Booklet|date=2017|publisher=Walt F. J. Goodridge|isbn=978-1-5489-9290-3|location=Saipan, Marshall Islands}} * {{Cite magazine|last=Hoverstein|first=Paul|date=June 2007|title=An American Obsession|magazine=[[Air & Space/Smithsonian]]|volume=22|issue=2|pages=20–23|issn=0886-2257}} * {{Cite book|last=Landsburg|first=Alan|url=https://archive.org/details/insearchofmissin00alan|title=In Search of Missing Persons|date=1978|publisher=[[Bantam Books]]|isbn=978-0-553-11459-1|location=New York}} * {{Cite book|last1=Loomis|first1=Vincent V.|title=Amelia Earhart, the Final Story|url=https://archive.org/details/ameliaearhartfin00loom|last2=Ethell|first2=Jeffrey L.|date=1985|publisher=[[Random House]]|isbn=978-0-394-53191-5|location=New York}} * Moolman, Valerie. ''Women Aloft'' (The Epic of Flight series). Alexandria, Virginia: Time-Life Books, 1981. {{ISBN|0-8094-3287-0}}.{{Cite book|last=Moolman|first=Valerie|url=https://archive.org/details/epicofflightwome0000vale|title=Women Aloft|date=1981|publisher=[[Time-Life Books]]|isbn=978-0-8094-3287-5|series=The Epic of Flight|location=Alexandria, Va}} * {{Cite magazine|last=O'Leary|first=Michael|title=The Earhart Discovery: Fact or Fiction?|magazine=Air Classics|volume=28|issue=8}} * {{Cite book|last1=Reuther|first1=Ronald T.|url=https://books.google.com/books?id=nd0Ciei_IYoC|title=Oakland Aviation|last2=Larkins|first2=William T.|date=2008|publisher=[[Arcadia Publishing]]|isbn=978-0-7385-5600-0|series=Images of America|location=Charleston, SC}} * {{Cite book|last=Turner|first=Mary|title=The Women's Century: A Celebration of Changing Roles, 1900-2000|url=https://archive.org/details/womenscenturycel0000turn|date=2003|publisher=[[U.S. National Archives|National Archives]]|isbn=978-1-903365-51-9|location=Kew, Richmond|oclc=ocm54874082}} * {{Cite book|last=Wright|first=Monte D.|title=Most Probable Position: A History of Aerial Navigation to 1941|date=1972|publisher=[[University Press of Kansas]]|isbn=978-0-7006-0092-2|location=Lawrence}} {{Refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Amelia Earhart}}{{Wikisource author|Amelia Earhart}}{{Wikiquote|Amelia Earhart}} * [https://web.archive.org/web/20080105204349/http://www.ameliaearhart.com/ The Official Website of Amelia Earhart (The Family of Amelia Earhart)] * [http://www.ameliaearhartmuseum.org/ Amelia Earhart Birthplace Museum] * Papers :* [https://www.archives.gov/news/topics/earhart Records Relating to Amelia Earhart] – [[National Archives and Records Administration|National Archives]] :* [http://www.lib.purdue.edu/spcol/aearhart/ George Palmer Putnam Collection of Amelia Earhart Papers] at [[Purdue University]] Libraries :* [http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/wright:@field(DOCID+@lit(wright002423)) General Correspondence: Earhart, Amelia, 1932–1934], The Wilbur and Orville Wright {{National Women's Hall of Fame|1970–1979}} {{Aviation accidents and incidents in 1937}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Webarchive template wayback links]] susaghockze0yxu6b3p9tsf6c8xglax 0 194938 851344 793555 2026-11-03T19:03:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851344 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=ਮੱਛੀ ਫਿੰਗਰ ਸੈਂਡਵਿਚ|image=Fish finger sandwich at The Fox Inn public house at Finchingfield, Essex, England.jpg|image_size=250px|caption=|alternate_name=|country=[[ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ]]|region=|creator=|course=|served=|main_ingredient=[[ਬਰੈੱਡ]], [[Butter|ਬਟਰ/ਚਟਣੀਆਂ]], [[ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ]]|variations=|calories=|other=}} '''ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ ਸੈਂਡਵਿਚ''' [[ਸੈਂਡਵਿਚ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਲਾਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੱਕੀਆਂ ਜਾਂ ਬਰੈੱਡ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇੱਕ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਹੈ।<ref>{{Citation |last=Susan Smillie |title=Is this the perfect fish finger sandwich? |date=5 June 2007 |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/wordofmouth/2007/jun/05/thefishfingersandwich |work=[[The Observer]]}}</ref><ref>{{Citation |last=Gill Holcombe |title=Eating and Cheating |year=2010 |chapter=The Ultimate Fish Finger Sandwich |chapter-url=https://books.google.com/books?id=vadMcDsvKD0C&pg=PT72 |publisher=Hachette UK |isbn=978-1-84894-670-5}}</ref> ਸੈਂਡਵਿਚ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਰਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਾਰਟਰ, ਮੇਅਨੀਜ਼ ਜਾਂ ਕੈਚੱਪ ਵਰਗੀ ਸਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਸ਼ੈੱਫ ਜੈਮੀ ਓਲੀਵਰ ਨੇ ਸੈਂਡਵਿਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ: "ਇੱਕ ਸ਼ੈੱਫ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ ਬੱਟੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ - ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕੀ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Citation |last=Jamie Oliver |title=Fantastic fish finger buttie |url=http://www.jamieoliver.com/recipes/fish-recipes/fantastic-fish-finger-buttie |work=Happy Days with the Naked Chef |page=39 |author-link=Jamie Oliver}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ ਸੈਂਡਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਬਿੱਲਜ਼, ਕਰਬਿਸ਼ਰ ਅਤੇ ਮਾਲਟ ਅਤੇ ਲਿਓਨ ।<ref>{{Citation |last=Alice Tate |title=Britain's best fish finger sandwiches |date=21 September 2015 |url=https://www.telegraph.co.uk/food-and-drink/features/britains-best-fish-finger-sandwiches/ |work=[[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]]}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਬਰਡਜ਼ ਆਈ ਨੇ ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ ਸੈਂਡਵਿਚ ਅਵਾਰਡਸ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਮਾਰਕ ਹਿਕਸ ਦੇ ਟ੍ਰਾਮਸ਼ੈੱਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਐਂਟਰੀ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਇਨਾਮ ਸਨ। ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਗ ਵਾਲੇਸ, ਜੈਨੀਫਰ ਬੈਡਲੋ, ਜ਼ੈਂਥੇ ਕਲੇ, ਪੀਟਰ ਲੈਕ ਅਤੇ ਡੈਨੀ ਕਿੰਗਸਟਨ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੈਪਟਨ ਬਰਡਸੇ ਨੇ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕੀਤਾ। ਜੇਤੂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੋਰਟ ਇਸਹਾਕ ਦੇ ਚੈਪਲ ਕੈਫੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ ਲੈਨਿਯਨ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੈਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਟਾਰਟਰ ਸਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਨਕੋ ਵਿੱਚ ਹੇਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਗੈਬਰੀਏਲ ਸੈਂਡਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਨਤਕ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਪਰ, ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ, ਸਮੋਕਡ ਪਪਰਿਕਾ ਮੇਅਨੀਜ਼, ਰਾਕੇਟ ਅਤੇ ਵਸਾਬੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਰਸਤੀ ਬਾਪ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=Jen Bedloe |title=Where can you find the best fish finger sandwich in the UK? |url=https://www.deliciousmagazine.co.uk/where-can-you-find-the-best-fish-finger-sandwich-in-the-uk/ |work=Delicious |year=2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260619014700/https://www.deliciousmagazine.co.uk/where-can-you-find-the-best-fish-finger-sandwich-in-the-uk/ |access-date=2025-03-05 |archive-date=2026-06-19 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation |title=The Fish Finger Sandwich Awards |url=https://www.birdseye.co.uk/our-brands/fish-finger-sandwich-awards |year=2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824034602/https://www.birdseye.co.uk/our-brands/fish-finger-sandwich-awards |publisher=Birds Eye |access-date=23 August 2018 |archive-date=24 August 2018}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਫਾਈਲਟ-ਓ-ਫਿਸ਼ ਸੈਂਡਵਿਚ, 1962 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=H7OcUn3tF2g ਬਰਡਜ਼ ਆਈ ਫਿਸ਼ ਫਿੰਗਰ ਸੈਂਡਵਿਚ ਅਵਾਰਡ 2017] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] h958aoko2c71kbyq53492hdty6mzoiu 0 195108 851365 841365 2026-11-03T20:23:21Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851365 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Asgari Bai | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = 25 August 1918 | birth_place = [[Bijawar]], [[Chhatarpur]] | origin = [[Chhatarpur district]], [[Madhya Pradesh]], [[India]] | death_date = {{death date|df=yes|2006|8|9}} (aged 87) | death_place = [[Tikamgarh]], Madhya Pradesh | genre = [[Hindustani classical music]], <br>[[Mewati Gharana]] | occupation = [[classical music|Classical]] [[Vocalist]] | years_active = 1937–2005 | label = | website = }} '''ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ''' (25 ਅਗਸਤ 1918-9 ਅਗਸਤ 2006) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਧਰੁਪਦ]] ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref name="dnaindia.com">{{Cite web |title=Dhrupad singer Asgari Bai dead |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1046252 |access-date=2020-01-16 |publisher=DNA Newspaper}}</ref> ਉਹ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਤਾਨਸੇਨ ਸਨਮਾਨ, ਅਕੈਡਮੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਰ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-08-10 |title=In a male bastion, Asgari Bai held her own tune |url=http://www.indianexpress.com/news/In-a-male-bastion,-Asgari-Bai-held-her-own-tune/10304/ |access-date=2020-01-16 |publisher=Indian Express}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਬੀਜਾਵਰ, ਛਤਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ, ਬਿਜਾਵਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਬਲਾਇਤ ਬੀਬੀ, ਅਜੈਗਡ਼੍ਹ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref name="dnaindia.com"/> ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਨਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ ਨਾਲ [[ਟੀਕਮਗੜ੍ਹ|ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ]] ਆ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਤਾਲੀਮ ਉਸਤਾਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖਾਨ, ਗੋਹਦ, ਭਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਟੱਲੇਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਓਰਛਾ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇਸ ਉਹਦੇ ਤੇ ਰਹੀ। <ref name="dnaindia.com"/> ਉਸ ਨੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿੱਲ ਮੈਨੇਜਰ ਚਿਮਨ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਚਾਰ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਜ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਆਖਰਕਾਰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ "ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਮਾਂਡ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ [[ਰਾਗ]] ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਆਖਿਆ" ਅਤੇ [[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਾਬੂਲਾਲ ਗੌਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਖਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਢਵਾ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 9 ਅਗਸਤ 2006 ਨੂੰ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ। <ref name="dnaindia.com"/>ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਉਸ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਾਨਸੇਨ ਸਨਮਾਨ, 1986 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚੋਂ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। <ref name="dnaindia.com"/> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ''ਅਸ਼ਗਰੀ ਬਾਈ'' (1998) ਪ੍ਰੀਤੀ ਚੰਦਰੀਆਣੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਐਸ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਰੁਪਦ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=26 November 2009 |title=Film on R.D. Burman releases on DVD |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/film-on-r-d-burman-releases-on-dvd/story-KId1Yy6foweCWnNHOUMwjK.html |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਬੀਜਾਵਰ, ਛਤਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ, ਬੀਜਾਵਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਬਲਾਇਤ ਬੀਬੀ, ਅਜੈਗਡ਼੍ਹ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।<ref name="dnaindia.com"/> ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਨਜ਼ੀਰਾ ਬੇਗਮ ਨਾਲ [[ਟੀਕਮਗੜ੍ਹ|ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ]] ਆ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਉਸਤਾਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖਾਨ, ਗੋਹਦ, ਭਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਅਧੀਨ, ਅਸਗਰ ਬਾਈ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਓਰਛਾ ਰਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਓਥੋਂ ਦੀ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕਾ ਰਹੀ।<ref name="dnaindia.com"/><ref name="central">{{Cite news|url=http://www.centralchronicle.com/20060319/1903103.htm|title=Dhrupad artiste Asgari Bai hospitalised|date=March 19, 2006|work=Central Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313111408/http://www.centralchronicle.com/20060319/1903103.htm|archive-date=13 March 2007}}</ref> ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿੱਲ ਮੈਨੇਜਰ ਚਿਮਨ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆਂ ਸਨ।<ref name="central"/> ਹਾਲਾਂਕਿ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਚਾਰ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣਾ ਰਿਆਜ਼ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ। ਆਖਰਕਾਰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ "ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਮਾਂਡ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ [[ਰਾਗ]] ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਆਖਿਆ" ਅਤੇ [[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ।<ref name="telegraph">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-vagaries-of-cultural-memory/cid/1024388|title=Asgari Bai's Death Reveals, Yet Again, That The Tradition Of High Classicism Has Ended In India|last=Somak Ghoshal|date=4 December 2006|work=The Telegraph}} </ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/19960815-fame-proved-fleeting-for-doyenne-of-hindustani-classical-music-asghari-bai-834405-1996-08-14|title=Fame proved fleeting for doyenne of Hindustani classical music Asghari Bai|date=15 August 1996|work=India Today}}</ref> ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਾਬੂਲਾਲ ਗੌਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਬਰ ਬਣਾਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਢਵਾ ਲਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite news|url=https://m.rediff.com/news/jan/18bai.htm|title=In desperation, dhrupad legend Asghari Bai wants to return her Padma Shri|date=1996|work=Rediff.com}}</ref><ref name="telegraph"/><ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050803/asp/nation/story_5067699.asp|title=Award return over son fear|last=Rasheed Kidwai|date=3 August 2005|work=The Telegraph|access-date=20 ਮਾਰਚ 2026|archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130203133104/http://www.telegraphindia.com/1050803/asp/nation/story_5067699.asp|url-status=bot: unknown}}</ref> ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 9 ਅਗਸਤ 2006 ਨੂੰ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ।<ref name="dnaindia.com"/> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.oneindia.com/2006/08/10/asgari-laid-to-rest-1155229509.html|title=Asgari laid to rest|date=10 August 2006|work=One India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ * [[iarchive:dni.ncaa.IGNCA-696-UM|ਆਈਜੀਐੱਨਸੀਏ ਦੁਆਰਾ ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਃ ਵਾਲੀਅਮ I-IV]] * [https://web.archive.org/web/20120205210442/http://www.telegraphindia.com/1050803/asp/nation/story_5067699.asp ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]] ay9pe9dyoctrtg7o4wx4q1hjfkfcudx 0 195112 851401 824286 2026-11-03T23:18:45Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851401 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ | image = Smt. Annapurna Devi assumed charge as the Union Minister for Women and Child development, in New Delhi on June 11, 2024 (cropped).jpg | caption = ਦੇਵੀ ਜੂਨ 2024 ਵਿੱਚ | birth_date = {{birth date and age|1970|02|02|df=yes}} | birth_place = [[ਅਜਮੇਰੀ]], [[ਬਿਹਾਰ]], ਭਾਰਤ (ਵਰਤਮਾਨ [[ਝਾਰਖੰਡ]]) | residence = {{ubl|11, ਤੀਨ ਮੂਰਤੀ ਲੇਨ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]]}} | death_date = | death_place = | office = [[Ministry of Women and Child Development|Union Minister of Women & Child Development]] | term_start = 10 ਜੂਨ 2024 | predecessor = [[ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਜ਼ੁਬਿਨ ਇਰਾਨੀ]] | primeminister = [[ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ]] | minister1 = [[ਧਰਮੇਂਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ]] | office1 = [[Minister of Education (India)|Union Minister of State for Education]] | termstart1 = 7 ਜੁਲਾਈ 2021 | termend1 = 10 ਜੂਨ 2024 | predecessor1 = [[ਸੰਜੇ ਸ਼ਾਮਰਾਓ ਧੋਤਰੇ]] | successor1 = [[Sukanta Majumdar]]<br>[[Jayant Chaudhary]] | primeminister1 = ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | otherparty = [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ]] | alma_mater = [[ਰਾਂਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ([[Post Graduate|PG]]) | spouse = {{marriage|Ramesh Prasad Yadav|1993|1998|end=died}}<ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/kodarma/news/politics-was-inherited-in-1998-after-husband39s-death-032512-4193827.html|title=पति की मृत्यु के बाद 1998 में विरासत में मिली थी राजनीति|website=www.bhaskar.com|language=hi}}</ref> | children = 3 | website = | footnotes = | date = | year = | source = https://sansad.in/ls/members/biography/5116?from=members }} '''ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਯਾਦਵ'''<ref>{{Cite web |title=Union minister Annapurna Devi gets grand welcome in tribal belt of state Hailing from the Yadav community, the Koderma MP lauds the present govt for being all inclusive |url=https://www.telegraphindia.com/amp/jharkhand/union-minister-annapurna-devi-gets-grand-welcome-in-tribal-belt-of-state/cid/1826811}}</ref> (ਜਨਮ 2 ਫਰਵਰੀ 1970;) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 2024 ਤੋਂ [[ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ|ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="indiatoday.in">{{Cite web |date=31 May 2019 |title=Narendra Modi Cabinet 2.0: Full list of Union ministers, profiles, portfolios, all you need to know |url=https://www.indiatoday.in/india/story/narendra-modi-cabinet-2-0-full-list-of-union-ministers-profiles-portfolios-all-you-need-to-know-1539036-2019-05-31}}</ref> ਉਹ ਕੋਡਰਮਾ, [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ [[2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=24 May 2019 |title=BJP-AJSU Party alliance wins 12 of 14 seats in Jharkhand |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/bjp-ajsu-party-alliance-wins-12-of-14-seats-in-jharkhand/articleshow/69480033.cms |access-date=12 March 2020 |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੋਡਰਮਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ) ਤੋਂ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2024-06-11 |title=Who is Annapurna Devi, the Jharkhand MP who replaced Smriti Irani as the women and child minister? |url=https://www.firstpost.com/explainers/annapurna-devi-jharkhand-mp-women-and-child-minister-smriti-irani-13781079.html |access-date=2024-06-11 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ, ਉਸ ਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਕੋਡਰਮਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[2024 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ 2024]] ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/koderma-bjp-mp-annapurna-devi-minister-again-in-pm-narendra-modi-cabinet-mtj|title=Annapurna Devi became a minister in Modi cabinet, has been elected as MP from Koderma|work=Prabhat Khabar|access-date=28 June 2024}}</ref> == ਅਹੁਦੇ == ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 10 ਜੂਨ 2024 ਤੋਂ, ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੂਨ 2024 ਵਿੱਚ 18ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। 7 ਜੁਲਾਈ 2021 ਤੋਂ, ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (9 ਅਕਤੂਬਰ 2019 - 7 ਜੁਲਾਈ 2021) ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਬਾਰੇ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (13 ਸਤੰਬਰ 2019 - 7 ਜੁਲਾਈ 2021) ਸੀ। ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ, ਅਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ (2012 - 2014)। 2005 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ (2005 - 2014) ਝਾਰਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ 2000 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 2000 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਬਿਹਾਰ/ਝਾਰਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ 1998 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਤੀਜਾ ਮੋਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ]] == ਕੈਰੀਅਰ == ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਹਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ ਸੁਰਬਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਮੈਹਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। {{Sfn|OEMI}} 1946 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ, ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯੁਗਲ-ਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਨੈ ਭਾਰਤ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਜ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦੇਵੀ [[ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ।<ref name="Vinay">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/annapurna-devi-musician-death-5415098/|title=A transcendental music - what I learnt from Annapurna Devi|last=Ram|first=Vinay Bharat|date=24 October 2018|work=The Indian Express|access-date=24 October 2018}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਖਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ (ਐਨਸੀਪੀਏ) ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਇਆ। ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੋਡ਼ੀਂਦੀ ਗੁਰੂ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਮੁੱਠੀ ''ਗੁਰੂ ਜੀ'' ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਨ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। [ਅ] ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ{{Efn|Many of her students were also students of her brother Ali Akbar Khan and/or Ravi Shankar.}} {| class="wikitable" |+ !ਯੰਤਰ !ਵਿਦਿਆਰਥੀ |- |ਸਿਤਾਰ |[[ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ]] |- | |[[ਉਸਤਾਦ ਬਹਾਦੁਰ ਖਾਨ|ਬਹਾਦੁਰ ਖਾਨ]] |- | |ਹੀਰੇਨ ਰਾਏ |- | |ਕਾਰਤਿਕ ਕੁਮਾਰ |- | |ਇੰਦਰਨੀਲ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ |- | |ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੈਟਰਜੀ |- | |ਸੁਧੀਰ ਐਸ ਫਡ਼ਕੇ |- | |ਸੰਧਿਆ ਫਡ਼ਕੇ-ਆਪਟੇ |- |ਸਰੋਦ |[[ਆਸ਼ਿਸ਼ ਖਾਨ(ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ)|ਆਸ਼ੀਸ਼ ਖਾਨ]] |- | |ਧਿਆਨੇਸ਼ ਖਾਨ |- | |ਬਸੰਤ ਕਾਬਰਾ |- | |ਪ੍ਰਦੀਪ ਬਾਰੋਟ |- | |ਸੁਰੇਸ਼ ਵਿਆਸ |- |ਬਾਂਸੁਰੀ |[[ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ|ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ]] |- | |[[ਨਿਤਯਾਨੰਦ ਹਲਦੀਪੁਰ|ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਅਤੇ ਹਲਦੀਪੁਰ]] |- |ਦਿਲਰੂਬਾ |ਦੱਖਣੀ ਮੋਹਨ ਟੈਗੋਰ |- |ਵਾਇਲਨ |ਸੱਤਿਆਦੇਵ ਪਵਾਰ |- |ਸੁਰਬਹਾਰ |ਨਿਲੋਫਰ ਖਾਨ |- |ਵੋਕਲ |ਵਿਨੈ ਭਾਰਤ ਰਾਮ |} ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਅਲਾਉਦੀਨ ਸੰਗੀਤ ਚੱਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2019–2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] hh4r770dj8dztdjfzhrdd7sqstldyrm 0 195312 851338 802529 2026-11-03T18:39:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851338 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੌਲੀ ਚਾਈਲਡਰਜ਼ | image = ਮੈਰੀਐਲਡਨਓਸਗੁੱਡਚਾਈਲਡਰਸ.jpg | birth_name = ਮੈਰੀ ਐਲਡਨ ਓਸਗੁਡ | birth_date = {{ਜਨਮ ਮਿਤੀ|1875|12|14|df=y}} | birth_place = [[ਬੋਸਟਨ]], ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ, ਅਮਰੀਕਾ। | death_date = {{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|1964|1|1|1875|12|14|df=y}} | death_place = [[ਸੈਂਡੀਮਾਉਂਟ]], ਡਬਲਿਨ, ਆਇਰਲੈਂਡ | resting_place = [[ਰਾਉਂਡਵੁੱਡ]], ਕਾਉਂਟੀ ਵਿਕਲੋ, ਆਇਰਲੈਂਡ | nationality = {{dotlist|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਆਇਰਲੈਂਡ}} | alma_mater = [[ਨੌਟਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | spouse = {{ਵਿਆਹ|[[ਏਰਸਕਾਈਨ ਚਾਈਲਡਰਸ (ਲੇਖਕ)|ਏਰਸਕਾਈਨ ਚਾਈਲਡਰਸ]]|1904|1922|ਅੰਤ=ਮੌਤ}} | children = 3, [[ਅਰਸਕਾਈਨ ਹੈਮਿਲਟਨ ਚਾਈਲਡਰਸ]] ਸਮੇਤ | parents = {{ਯੂਬੀਐਲ|ਹੈਮਿਲਟਨ ਓਸਗੁਡ|[[ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਕੁਸ਼ਿੰਗ ਓਸਗੁਡ]]}} | relatives = {{Ubl|[[Gretchen Osgood Warren]] (sister)|[[Erskine Barton Childers]] (grandson)|[[Nessa Childers]] (granddaughter)}}| }} '''ਮੈਰੀ ਐਲਡਨ ਚਾਈਲਡਰਜ਼''' ਐਮ. ਬੀ. ਈ. (14 ਦਸੰਬਰ 1875-1 ਜਨਵਰੀ 1964), ਜੋ ਮੌਲੀ ਚਾਈਲਡਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਮਪਲ ਆਇਰਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Childers, Mary Alden Osgood (1875-1964) American born writer and Irish nationalist |url=https://archives.trin.cam.ac.uk/index.php/childers-mary-alden-osgood-1875-1964-american-born-writer-and-irish-nationalist-known-as-molly |publisher=Trinity College, Cambridge |access-date=2025-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119190352/https://archives.trin.cam.ac.uk/index.php/childers-mary-alden-osgood-1875-1964-american-born-writer-and-irish-nationalist-known-as-molly |archive-date=2025-01-19 |url-status=dead}}</ref> ਬੀਕਨ ਹਿੱਲ, ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਡਾ. ਹੈਮਿਲਟਨ ਓਸਗੁਡ ਅਤੇ ਮਾਰਗਰੇਟ ਕੁਸ਼ਿੰਗ ਓਸਗੁਡ ਦੀ ਧੀ, ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਗਰੇਚੇਨ ਵਾਰਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਥੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਅਰਸਕਿਨ ਚਾਈਲਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਰਸਕਿਨ ਹੈਮਿਲਟਨ ਚਾਈਲਡਰਜ਼, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਚੌਥਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਚਾਈਲਡਰਸ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ "ਮੌਲੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਬੋਸਟੋਨੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ 8 ਬੀਕਨ ਸਟਰੀਟ, ਬੀਕਨ ਹਿੱਲ, ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਕੇਟਿੰਗ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜ, ਚਾਈਲਡਰਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।[2] ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿੱਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਬੈਸਾਖੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੁਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।[3] ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਡਾ. ਓਸਗੁਡ, ਡਾ. ਲੂਈਸ ਪਾਸਚਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਇਹ ਪਾਸਚਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਰੇਬੀਜ਼ ਐਂਟੀਟੌਕਸਿਨ ਬੋਸਟਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ।[4] ਓਸਗੁਡ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੌਨ ਕੁਇੰਸੀ ਐਡਮਜ਼ ਅਤੇ ਐਨੀ ਹਚਿਨਸਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਾਈਲਡਰਸ ਇਸ ਸਬੰਧ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।[5] ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮਾਰਗਰੇਟ ਕੁਸ਼ਿੰਗ ਓਸਗੁਡ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਅਪੰਗਤਾ ਹੋਰ ਕਰੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਵੇਗੀ। ਬੀਕਨ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ ਓਸਗੁਡ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਘਰ ਬੋਸਟਨ ਐਥੇਨੀਅਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਚਾਈਲਡਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕਈ ਸਾਲ ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਤਾਏ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ; ਓਸਗੁਡ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।[1][2][3] == ਵਿਆਹ == 1903 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਚਾਈਲਡਰਸ ਨੂੰ ਬੀਕਨ ਹਿੱਲ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ 'ਤੇ ਏਰਸਕਾਈਨ ਚਾਈਲਡਰਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[1] ਏਰਸਕਾਈਨ ਲਾਰਡ ਡੇਨਬਿਘ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਆਰਟਿਲਰੀ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਬੋਸਟਨ ਵਿੱਚ ਸੀ।[2] ਜਨਵਰੀ 1904 ਤੱਕ, ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੋਸਟਨ ਦੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।[3] ਬੋਸਟਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਕੱਠ" ਦੱਸਿਆ।[4] == ਦਾਨ == ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਚਾਈਲਡਰਸ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। [1] 1915-1918 ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਬੈਲਜੀਅਨ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਚੈਨਲ ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਜਨਵਰੀ 1918 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਐਮ.ਬੀ.ਈ. ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।[14][1] ਉਸਨੂੰ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਤੋਂ ਮੇਡੇਲ ਡੇ ਲਾ ਰੀਨ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[2] ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਰਾਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ,[1] ਜੋ ਕਿ ਆਇਰਿਸ਼ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ।[2] ਕਾਰਕੁਨ ਮੌਡ ਗੋਨ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।[3] 1916 ਤੋਂ 1918 ਤੱਕ, ਚਾਈਲਡਰਸ ਚੈਲਸੀ ਵਾਰ ਰਿਫਿਊਜੀਜ਼ ਫੰਡ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।[1] ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1920 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਫ੍ਰੀਡਮ (WILPF) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, [1] ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਜਾਸੂਸੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ == 2006 ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮਾਈਕਲ ਟੀ. ਫੋਏ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ਮਾਈਕਲ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਾਰ: ਦ ਸਟ੍ਰਗਲ ਬਿਟਵੀਨ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਡ ਦ ਆਈਆਰਏ 1919–1921 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, [1] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਚਾਈਲਡਰਸ ਆਇਰਿਸ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਈ ਜਾਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫੋਏ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ 1918 ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਦੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਲਈ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। [2] ਆਇਰਿਸ਼ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ "ਨਾਟਕੀ", [3] "ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼" [4] ਅਤੇ "ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਬੋਤਲ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [5] ਲੇਖਕ ਨੇ ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਫੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਲੱਭੀ ਸੀ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਨ ਫੇਨ ਤੱਕ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਏਜੰਟ ਦਾ ਨਾਮ ਨੀਲੀ ਪੈਨਸਿਲ ਦੁਆਰਾ ਲੁਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[1] ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਾਲਾਤੀ ਸਬੂਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜੋ, ਉਸਦੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ, ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਈਲਡਰਸ ਜਾਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਚਾਈਲਡਰਸ ਵਿੱਚ "ਅਜਿਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਗੁਣ" ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ "ਲਗਾਤਾਰ ਬੁੱਧੀ, ਹਿੰਮਤ, ਨਿਰਣਾਇਕਤਾ ਅਤੇ ਇਕ-ਮਨ ​​ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ", ਪਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।[2] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫੋਏ ਨੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਅਟਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜੋ ਜਾਸੂਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।[3] ਚਾਈਲਡਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਏਰਸਕਾਈਨ ਹੈਮਿਲਟਨ ਚਾਈਲਡਰਸ ਦੀ ਧੀ, ਨੇਸਾ ਚਾਈਲਡਰਸ ਨੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨੂੰ "ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ" ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਇਹ ਉਸਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ"। ਉਸਨੇ ਜਾਸੂਸ ਦੇ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਉਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਲੀਅਮ ਮੇਲੋਜ਼, ਲੀਅਮ ਬ੍ਰੈਡੀ ਅਤੇ ਰੋਰੀ ਓ'ਕੌਨਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।"[1] ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪੀਟਰ ਹਾਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੋਏ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ "ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ", ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਮੌਲੀ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਹੋਰ ਤੱਥ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ"। ਹਾਰਟ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ "ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ" ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।[1] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[List of peace activists]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} === ਜੀਵਨੀ === * {{Cite book|last=Boyle|first=Andrew|title=The Riddle of Erskine Childers|location=London, UK|publisher=Hutchinson|date=1977|isbn=0-09-128490-2|url=https://archive.org/details/riddleoferskinec00boyl}} * {{Cite book|last=Green|first=Martin|title=The Mount Vernon Street Warrens|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|date=1989|isbn=0-684-19109-1|url=https://archive.org/details/mountvernonstree00gree}} * {{Cite book|last=McInerney|first=Michael|title=The Riddle of Erskine Childers: Unionist & Republican|location=Dublin|publisher=E & T O'Brien|date=1971|isbn=0-9502046-0-9}} * {{Cite book|last=Young|first=John N.|title=Erskine H. Childers, President of Ireland: a biography|url=https://archive.org/details/erskinehchilders0000youn|location=[[Gerrards Cross]]|publisher=Colin Smythe|date=1985|isbn=0-86140-195-6}} {{authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਿਸ਼ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875]] f4z55qyl3htns5et5dxuhkn0tlxm71f 0 195411 851489 818227 2026-11-04T06:35:46Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851489 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਅੱਤੀਆ ਹੁਸੈਨ | image = Attia Hosain in the 1930s.jpg | caption = 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ | birth_date = 20 ਅਕਤੂਬਰ1913 | birth_place = [[ਲਖਨਊ]], ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਵਧ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{Death date and age|1998|01|25|1913|10|20|df=y}} | death_place = [[ਲੰਡਨ]], [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] | occupation = ਲੇਖਕ | nationality = ਭਾਰਤੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ | genre = ਨਾਵਲ | children = | spouse = }} '''ਅਤੀਆ ਹੁਸੈਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Attia Hosain;''' 20 ਅਕਤੂਬਰ 1913 &#x2013; 25 ਜਨਵਰੀ 1998)<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Frauendatenbank fembio.org |url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/frauendatenbank?fem_id=13918 |access-date=25 April 2022 |website=fembio.org |publisher= |language=German}}</ref> ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਲੇਖਕ, ਪ੍ਰਸਾਰਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Ghoshal |first=Somak |date=15 August 2017 |title=India at 70: A Muslim Woman's Story of Nationalism, Partition and her awakening into Feminism |url=http://www.huffingtonpost.in/2017/08/14/india-at-70-a-muslim-womans-story-of-nationalism-partition-an_a_23076448/ |website=[[HuffPost]]}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਔਰਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਉਰਦੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਰਧ-ਆਤਮਜੀਵਨੀ ਨਾਵਲ ''ਸਨਲਾਈਟ ਔਨ ਏ ਬ੍ਰੋਕਨ ਕਾਲਮ'' (1961) ਅਤੇ ''ਫੀਨਿਕਸ ਫਲੇਡ'' ਨਾਮਕ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। [[ਅਨੀਤਾ ਦੇਸਾਈ]], [[ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ]], ਆਮਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ [[ਕਾਮਿਲਾ ਸ਼ਮਸੀ|ਕਮਿਲਾ ਸ਼ਮਸੀ]] ਨੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਤੀਆ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਖਨਊ]] ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਿਦਵਈ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹਿਦ ਹੁਸੈਨ ਕਿਦਵਈ, ਗਾਡੀਆ ਦੇ ਕੈਂਬਰਿਜ-ਪੜ੍ਹੇ ਤਾਲੁਕਦਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਬੇਗਮ ਨਿਸਾਰ ਫਾਤਿਮਾ ਕਾਕੋਰੀ ਦੇ ਅਲਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲਖਨਊ ਦੇ ਲਾ ਮਾਰਟੀਨੀਅਰ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਅਤੇ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਥੌਬਰਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਹੁਸੈਨ ਦੋ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਰਾਨ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ।<ref name=":1"/> ਆਟੀਆ ਉਦੋਂ ਜਵਾਨ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਤੀਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਨਸ ਆਫ਼ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ [[ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ|ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ। 1933 ਵਿੱਚ, ਆਤੀਆ ਨੂੰ [[ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ]] ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, "ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼", ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ [[ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਮੇਲਨ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੂਮੈਨ ਕਾਨਫਰੰਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। [[ਤਸਵੀਰ:Attia_Hosein_aged_15_in_1928.jpg|thumb| 15 ਸਾਲ ਦੀ ਆਤੀਆ ਹੁਸੈਨ]] ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਤੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ, ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਮਹਿਮੂਦਉਜ਼ੱਫਰ ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਡੇਸਮੰਡ ਯੰਗ ਦੁਆਰਾ ਮੈਨੂੰ ''ਦ ਪਾਇਨੀਅਰ'' ਲਈ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।" ਉਸਨੇ ''ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ'', ਕਲਕੱਤਾ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਅਲੀ ਬਹਾਦਰ ਹਬੀਬੁੱਲਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਸ਼ਮਾ ਹਬੀਬੁੱਲਾ ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ ਹੁਸੈਨ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋੜਾ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਲੀ ਬਹਾਦਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਘਰ, ਇੱਕ ਲਖਨਵੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। "ਅੱਡਾ", ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਜਿਸਨੇ ਲੋਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜਗਤ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੀੜ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜ ਥਾਪਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਰੋਮੇਸ਼ ਥਾਪਰ ਨੇ ਆਤੀਆ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ 'ਮਰਦ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ' ਕਿਹਾ। ਅਲੀ ਬਹਾਦੁਰ ਹਬੀਬੁੱਲਾ 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਵਪਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਦੋ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨੇ ਆਟੀਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਦਿੱਤਾ। "ਅਸੀਂ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ," ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਤੋਂ ਇਹ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਖੂਨ 800 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ।" == ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ == === ਬੀਬੀਸੀ ਈਸਟਰਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (ਉਰਦੂ) === ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ - ਅਨੁਵਾਦ। ਜ਼ਿਆ ਮੋਇਨੂਦੀਨ, ਇਜਾਜ਼ ਹੁਸੈਨ ਬਟਾਲਵੀ, ਅਮੀਰਾ ਆਹੂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਡੀ ਮੈਕਬੈਥ, ਡੇਸਡੇਮੋਨਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵੀ - [[ਜੀਨ ਕੌਕਟੋ|ਜੀਨ ਕੋਕਟੋ]] ਅਤੇ [[ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ। === ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ === ਬੀਬੀਸੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ'', 7 ਮਈ 1956। ''ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ'', "ਦੋਸਤੀ ਲਈ ਪਾਸਪੋਰਟ", 1965 ਅਤੀਆ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਸਟੇਟ ਨਾਲ ਆਡੀਓ ਗੱਲਬਾਤ (ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ)। == ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ == * ਐਲਿਸ ਪੀਟਰਸ (ਐਡਿਥ ਪਾਰਗੇਟਰ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਫਿਲਮ ''ਮੌਰਨਿੰਗ ਰਾਗਾ'' ਲਈ ਫਿਲਮ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ * ਪੀਟਰ ਮੇਨ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੋਏ ਥੀਏਟਰ, ਲੰਡਨ, 1961 ਵਿੱਚ ''"ਦਿ ਬਰਡ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ"'' == ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ == * ''ਦ ਪਾਇਨੀਅਰ'' (ਲਖਨਊ)। ਐਡ. ਡੇਸਮੰਡ ਯੰਗ * ''ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ'' (ਕਲਕੱਤਾ)। ਐਡ. ਈਵਾਨ ਚਾਰਲਟਨ == ਸੰਸਥਾਵਾਂ == * ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ [ਮਹਮਦੂ ਜ਼ਫ਼ਰ ਅਤੇ ਅਲੀ (ਬੰਨੇ) ਜ਼ਹੀਰ ਰਾਹੀਂ] * 1933 ਵਿੱਚ [ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਰਾਹੀਂ] ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ''[http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/attia-hosain ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਬਣਾਉਣਾ: ਅਤੀਆ ਹੁਸੈਨ ਪੰਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190304060233/http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/attia-hosain |date=2019-03-04 }}'' ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। * ''[https://www.brunel.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0007/377809/AH-finding-aid.pdf ਅਤੀਆ ਹੁਸੈਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ਸਹਾਇਤਾ ਲੱਭਣਾ]'' ਬਰੂਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੰਡਨ * ''[https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=2216 ਆਤੀਆ ਹੁਸੈਨ]''। [[ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਸ਼ਮਸੀ]]। ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼। * ''[https://web.archive.org/web/20180504073948/http://hindustaniawaaz-rakhshanda.blogspot.in/2011/12/ ਅਤੀਆ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਆਵਾਜ਼]''। ਰਕਸ਼ੰਦਾ ਜਲੀਲ। ਬਲੌਗ - ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਆਵਾਜ਼: ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ। ਦਸੰਬਰ 2012। * [https://www.youtube.com/watch?v=UGsFRbncfpk ਸਾਹਿਤਕ ਮਦਦ: ਨਾਵਲ: ਪਲਾਟ ਸੰਖੇਪ 514: ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਕਾਲਮ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ।] * [http://old.harappa.com/attia/attiahosain.html ਆਤੀਆ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ।] ਹੜੱਪਾ, 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ। 19 ਮਈ 1991। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1913]] r5o60pedi0gi2j3da3mpb7zx9pqelpw 0 195598 851308 805044 2026-11-03T16:35:00Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851308 wikitext text/x-wiki {{Infobox Cave|name=ਅਰਮਾਮਲਾਈ ਗੁਫਾ|other_name=|photo=File:Armamalai Cave Paintings.jpg|photo_width=|photo_caption=ਅਰਮਾਮਲਈ ਗੁਫਾ ਵਿਖੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|map=Tamil Nadu|map_width=|map_caption=ਅਰਮਾਮਲਈ ਗੁਫਾ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ|map_alt=|location=|coordinates={{coord|12.7586204|N|78.6427291|E|format=dms|display=inline,title}}|coords_ref=|grid_ref=|depth=|length=|height_variation=|discovery=|geology=ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ|entrance_count=|entrance_list=|difficulty=|hazards=|access=|show_cave=|show_cave_length=|lighting=|visitors=|features=|survey=|survey_format=|website=}} '''ਅਰਮਾਮਲਈ ਗੁਫਾ''' ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਗੁਫਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਲਯਮਪੱਟੂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਤਿਰੂਪਤੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੰਬੂਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।<ref name="tnarch.gov.in">{{Cite web |title=Armamalai Cave – Malayampattu |url=http://www.tnarch.gov.in/cons/paint/paint5.htm |access-date=26 January 2014 |publisher=Department of Archaeology, Government of Tamil Nadu}}</ref> ਇਹ ਗੁਫਾ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ|ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। == ਜਾਣਕਾਰੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Stone_carving_with_inscription_Armamalai_Caves.jpg|left|thumb| ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ]] ਅਰਮਾਲਾਈ ਗੁਫਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਫਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="tnarch.gov.in"/> ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਪੈਟ੍ਰੋਗਲਿਫ, ਚੱਟਾਨ ਕਲਾ ਅਤੇ ਜੈਨ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ।<ref name="tnarch.gov.in" /> ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ ਗੁਫਾ ਦੀ ਛੱਤ ਅਤੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ 'ਤੇ ਹਨ।<ref name="tnarch.gov.in" /> ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਪਤਲੇ ਚੂਨੇ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਅਤੇ ਮੋਟੀ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰੰਗ ਲਗਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਾਮਿਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਦੋ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਫ੍ਰੇਸਕੋ ਅਤੇ ਟੈਂਪੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੈਨ ਗੁਫਾ, ਸਿਤਾਨਵਾਸਲ ਗੁਫਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਗੁਫਾ, ਬਾਘ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।<ref name="MedCavePaint">{{Cite web |date=14 June 2010 |title=Ancient and medieval Indian cave paintings – Internet encyclopedia |url=http://www.wondermondo.com/Best/As/IndMedCavePaint.htm |access-date=26 January 2014 |publisher=wondermondo.com |archive-date=24 ਜੂਨ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624064956/http://www.wondermondo.com/Best/As/IndMedCavePaint.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bagh Caves – Art and Architecture |url=http://www.madhya-pradesh-tourism.com/heritage/rock-art/bagh-caves-indore.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909134154/http://www.madhya-pradesh-tourism.com/heritage/rock-art/bagh-caves-indore.html |archive-date=9 September 2013 |access-date=26 January 2014 |publisher=Madhya Pradesh Tourism}}</ref><ref name="wondermondo.com">{{Cite web |date=14 June 2010 |title=Armamalai Cave – Jain temple with ancient paintings |url=http://www.wondermondo.com/Countries/As/India/TamilNadu/Armamalai.htm |access-date=26 January 2014 |publisher=wondermondo.com}}</ref> ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਧਯੁਗੀ ਗੁਫਾ ਚਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="MedCavePaint" /> ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ ਕਲਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। 1945 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਗੈਬਰੀਅਲ ਜੂਵੇਉ-ਡੁਬਰੂਇਲ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਿਛਲੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ [[ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੂਵੋ-ਡੁਬਰੂਇਲ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੀ ਖੋਜ ਉਦੈਂਦਿਰਮ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਪੱਲਵ ਸ਼ਾਸਕ [[ਨੰਦੀਵਰਮਨ ਦੂਜਾ|ਨੰਦੀਵਰਮਨ II]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕੁਮਾਰਮੰਗਲਮ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਲਯਮਪੱਟੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੁਫਾ ਲੱਭਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਅਸ਼ਟਥਿਕ ਪਾਲਕਾਂ'' ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਸਨ, <ref name="tnarch.gov.in" /> ਨੂੰ ਅੱਠ ਕੋਨਿਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਨ [[ਅਗਨੀ]], [[ਵਾਯੂ]], [[ਕੁਬੇਰ]], ਈਸ਼ਨਿਆ, [[ਇੰਦਰ]], ਯਮ, ਨਿਰੂਤੀ ਅਤੇ ਵਰੁਣ। ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਪੈਟ੍ਰੋਗਲਿਫ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਗੁਫਾ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ-ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਫਾ ਵਿਚਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] 8qtokxq51ad6ceby3oikim8rlwddspe 0 195898 851482 839188 2026-11-04T05:36:56Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851482 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox-table vcard" style="line-height: 1.2em; max-width: 420px !important;" ! colspan="2" |ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਣਕਾਰੀ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ | class="infobox-data" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;;white-space: normal;" |<span style="display:none">( <span class="bday">1986-02-04</span> )</span> 4 ਫਰਵਰੀ 1986 <span class="noprint ForceAgeToShow">(ਉਮਰ 39)</span> |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |ਜਨਮ ਸਥਾਨ | class="infobox-data birthplace" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;;white-space: normal;" |[[Bettiah|ਬੇਤੀਆ]], [[West Champaran district|ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਨ]], [[Bihar|ਬਿਹਾਰ]], ਭਾਰਤ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |ਅਹੁਦੇ | class="infobox-data role" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;;white-space: normal;" |[[Defender (association football)|ਡਿਫੈਂਡਰ]] |- ! colspan="2" |ਸੀਨੀਅਰ ਕਰੀਅਰ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |ਸਾਲ | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" |'''ਟੀਮ''' |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" | | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" |[[Railways women's football team|ਰੇਲਵੇ]] |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" | | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" |[[Kickstart FC (women)|ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ]] |- ! colspan="2" |ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |<span style="font-weight:normal">2004</span> | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" |[[India women's national under-20 football team|ਭਾਰਤ U19]] |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |<span style="font-weight:normal">2005–2013</span> | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" | |- | colspan="2" class="infobox-below" style="color:darkslategray; font-size:95%" |*ਕਲੱਬ ਘਰੇਲੂ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੋਲ<br /> ‡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕੈਪਸ ਅਤੇ ਗੋਲ, 25 ਮਈ 2013 ਤੱਕ ਸਹੀ |} '''ਅੰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ansha Singh;''' ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਸੀ।<ref name="AFC2">{{Cite web |title=ANSHA |url=http://stats.the-afc.com/player/9213 |access-date=26 June 2020 |website=AFC }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AIFF2">{{cite news|url=http://www.the-aiff.com/players/profile/96565?type=club|title=Ansha Singh|website=All India Football Federation|access-date=28 June 2020}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ, [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]], ਹਾਜੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਸਿੰਘ ਨੇ 2005 ਦੇ ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੈਪ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ [[ਭਾਰਤ]] ਲਈ 2010 [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ]] ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=AFC WOMEN'S ASIAN CUP 2008 |url=http://stats.the-afc.com/match_report/2426 |access-date=26 June 2020 |website=AFC }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" | rowspan="2" |'''ਨੰਬਰ''' | rowspan="2" |'''ਕਲੱਬ/ਦੇਸ਼''' | rowspan="2" |'''ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ''' | rowspan="2" |'''ਸਥਾਨ''' | colspan="2" |'''ਮਿਤੀ''' | rowspan="2" |'''ਨਤੀਜਾ''' |- |'''ਤੋਂ''' |'''ਤੱਕ''' |- |1 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |32 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ 2002 |ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ |13-ਦਸੰਬਰ-02 |22-ਦਸੰਬਰ-02 | |- |2 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |11ਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |ਚੇਨਈ |08-ਜੂਨ-03 |24-ਜੂਨ-03 | |- |3 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |ਤੀਜੀ ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |ਹਲਦਵਾਨੀ |22-ਸਤੰਬਰ-03 |08-ਅਕਤੂਬਰ-03 | |- |4 |ਭਾਰਤ |ਏਐਫਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਚੀਨ ਪੀਆਰ 2004 |ਚੀਨ ਪੀ.ਆਰ. |26-ਮਈ-04 |06-ਜੂਨ-04 | |- |5 |ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮਹਿਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |ਜੀਵਾਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗਵਾਲੀਅਰ |24-ਜਨਵਰੀ-05 | | |- |6 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |13ਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |ਇੰਫਾਲ, ਮਨੀਪੁਰ |20-ਫਰਵਰੀ-05 |15-ਮਾਰਚ-05 |ਸਾਗ ਗੋਲਡ ਮੈਡੇਲਿਸਟ |- |7 |ਭਾਰਤ |ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਰਾਊਂਡ |ਵੀਅਤਨਾਮ |12-ਜੂਨ-05 |24-ਜੂਨ-05 | |- |8 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |16ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2007–2008 |ਹਲਦੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ |29-ਫਰਵਰੀ-08 |16-ਮਾਰਚ-08 | |- |9 |ਭਾਰਤ |ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ (SAG) 2010 |ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ |29-ਜਨਵਰੀ-10 |09-ਫਰਵਰੀ-10 | |- |10 |ਭਾਰਤ |ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਓਲੰਪਿਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲੰਡਨ 2O12, AFC ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਰਾਊਂਡ 1 2011 |ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ |18-ਮਾਰਚ-11 |23-ਮਾਰਚ-11 | |- |11 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |19ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 10-11 |ਭਿਲਾਈ, ਦੁਰਗ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ |25-ਅਪ੍ਰੈਲ-11 |17-ਮਈ-11 | |- |0 |ਭਾਰਤ |ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਤਿਆਰੀ ਕੈਂਪ |ਪੁਣੇ |01-ਅਪ੍ਰੈਲ-13 |11-ਮਈ-13 | |- |13 |ਭਾਰਤ |ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਟੂਰ ਕਰੋ |ਬਹਿਰੀਨ ਔਰਤਾਂ |12-ਮਈ-13 |18-ਮਈ-13 | |- |14 |ਭਾਰਤ |ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੱਪ 2014 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਰਾਊਂਡ 2013 |ਫਲਸਤੀਨ |21-ਮਈ-13 |25-ਮਈ-13 | |- |15 |ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ |20ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 10-11 |ਅਸਾਮ |27-ਅਪ੍ਰੈਲ-14 |13-ਮਈ-14 | |- |16 |ਪੂਰਬੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਐਸ. ਏਜੇਜ਼ ਹੁਸੈਨ ਕੱਪ 2014-15) |ਮੁੰਗੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬਿਹਾਰ | | | |- |17 |ਕਿੱਕਸਟਾਰਟਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ |ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ |ਕਰਨਾਟਕ |2020 |2020 | |} == ਸਨਮਾਨ == '''ਭਾਰਤ''' * ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ: 2010 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.the-aiff.com/players/profile/96565?type=club AIFF ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] * [https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ansha/379271/ ਅੰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ - ਗਲੋਬਲ ਸਪੋਰਟਸ ਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] kcdy1kgvh9opwe05e84qylqz9r4cqh9 0 195918 851312 799115 2026-11-03T16:56:02Z Nitesh Gill 8973 851312 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%; background-color:#C3D6EF;color:inherit;" |<div class="fn" style="display:inline-block">ਐਸਟਰ ਵੂਰਹੀਜ਼ ਹੈਸਨ</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-bottom: 1px solid #aaa;; line-height: 1.5em" |[[File:Esther_Voorhees_Hasson.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="font-size: 100%">ਮੁੱਖ ਨਰਸ, ਯੂ. ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਅਤੇ ਯੂ. ਐ. ਐੱਮ. ਏ.</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। | class="infobox-data" |20 ਸਤੰਬਰ 1867-[[Baltimore, Maryland|ਬਾਲਟੀਮੋਰ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ]]<br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |ਮਰ ਗਿਆ। | class="infobox-data" |8 ਮਾਰਚ, 1942 (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ) (ਉਮਰ 74) [[Washington, D.C.|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ. ਸੀ.]]&nbsp;<br /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ | class="infobox-data" |[[United States|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |ਸੇਵਾ/ਸ਼ਾਖਾ | class="infobox-data" |ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨਰਸ ਕੋਰ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਾਲ&nbsp; | class="infobox-data" |1908-1911 (ਨੇਵੀ ਅਤੇ 1917-1919 (ਆਰਮੀ) |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |ਰੈਂਕ | class="infobox-data" |ਮੁੱਖ ਨਰਸ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |ਕਮਾਂਡਾਂ | class="infobox-data" |[[United States Navy Nurse Corps|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨਰਸ ਕੋਰ]] ਦੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |ਲਡ਼ਾਈਆਂ/ਜੰਗਾਂ | class="infobox-data" |[[Spanish–American War|ਸਪੇਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗ]]<br />[[World War I|ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] |} ਐਸਥਰ ਵੂਰਹੀਜ਼ ਹਸੋਨ (1867-1942) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸੀ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਰਮੀ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਐਸਥਰ ਵੂਰਹੀਸ ਹਸੋਨ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਸਤੰਬਰ 1867 ਨੂੰ ਬਾਲਟੀਮੋਰ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1897 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਹੈਵਨ ਵਿੱਚ ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਨਰਸਜ਼ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। == ਨਰਸ ਕੋਰ ਦਾ ਕਰੀਅਰ == ਜੂਨ 1898 ਵਿੱਚ, ਸਪੈਨਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਹਸੋਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੰਟਰੈਕਟ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਰਿਲੀਫ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1901 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। 1905-07 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ 1908 ਵਿੱਚ ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਹਸੋਨ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ 18 ਅਗਸਤ 1908 ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, 1908 ਦੌਰਾਨ 19 ਵਾਧੂ ਨਰਸਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੇਵਲ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਨਵਰੀ 1911 ਵਿੱਚ ਹਾਸਨ ਦੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੱਕ ਨਰਸ ਕੋਰ 85 ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਰਸਾਂ ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਜੂਨ 1917 ਵਿੱਚ, ਐਸਥਰ ਹਾਸਨ ਇੱਕ ਯੂ.ਐਸ. ਆਰਮੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸਿਲਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਰਜਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 8 ਮਾਰਚ, 1942 ਨੂੰ, ਨਰਸ ਐਸਥਰ ਵੀ. ਹਾਸਨ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਰਾਲੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ == ਨੇਵੀ ਨਰਸ ਕੋਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਹਾਸਨ ਕੋਲ ਯੋਗ ਨਰਸਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਰਸਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਹਾਸਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹੀ ਨਰਸਾਂ, 33 ਸੱਦੇ ਗਏ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਨੂੰ "ਸੈਕਰਡ ਟਵੰਟੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਹਾਸਨ ਨੇ ਸਰਜਨ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰੈਸਲੇ ਮੈਰੀਅਨ ਰਿਕਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮਬੱਧ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕੋਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਾਭ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਤਨਖਾਹ ਸੀ। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Portal|Biography}} * [https://web.archive.org/web/20000819020908/http://www.history.navy.mil/photos/prs-tpic/nurses/nurses.htm Nurses and the U.S. Navy – Overview and Special Image Selection] Naval History & Heritage Command * [https://web.archive.org/web/20070911230358/http://history.navy.mil/photos/pers-us/uspers-h/e-hasson.htm Esther Hasson] Naval History & Heritage Command * [https://web.archive.org/web/20070819130051/http://www.womensmemorial.org/H%26C/Exhibits/exspanam/SpanAmsplash2.html Under Contract: Nurses in the Spanish American War] This online exhibit reflects a special exhibit that was sponsored by The National Society Daughters of the American Revolution and was formerly on display at the Women's Memorial, located at the gateway to Arlington National Cemetery. {{s-start}} {{succession box|before=First|title=[[United States Navy Nurse Corps|Superintendent, Navy Nurse Corps]]|years=1908–1911|after=[[Lenah Higbee|Lenah Sutcliffe Higbee]]}} {{s-end}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1942]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1867]] ouvlpcf6qvwbkhw7z3byygl02ivtlbn 0 196039 851409 802988 2026-11-03T23:47:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851409 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਲਲਿਤਾ ਉਡਪਾ | image = | alt = | caption = | birth_date = <!--{{birth date |YYYY|MM|DD}}--> | birth_place = | death_date = <!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)--> | death_place = | fields = ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ | workplaces = ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | patrons = | alma_mater = | thesis_title = <!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )--> | thesis_url = <!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )--> | thesis_year = <!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )--> | doctoral_advisor = <!--(or | doctoral_advisors = )--> | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = | awards = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | spouse = <!--(or | spouses = )--> | partner = <!--(or | partners = )--> | children = }} '''ਲਲਿਤਾ ਉਡਪਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Lalita Udpa''') ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਗੈਰ-ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਟੈਸਟਿੰਗ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।{{R|profile}} == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਡਪਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1972 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਈ, 1981 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।{{R|profile}} == ਮਾਨਤਾ == ਉਡਪਾ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਅਮੈਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਨਾਨਡਸਟ੍ਰਕਟਿਵ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੇ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,{{R|asnt}} ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਐਨਡੀਟੀ ਰਿਕੋਗਨੀਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ।{{R|awndt}} ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ "ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਉਲਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਗੈਰ-ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" IEEE ਫੈਲੋ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{R|ieee-fellow}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|refs=<ref name=asnt>{{citation|url=https://www.asnt.org/MajorSiteSections/About/Awards/Fellow/Past_Recipients.aspx|title=Past Fellow of ASNT Recipients|publisher=American Society for Nondestructive Testing|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710002338/https://www.asnt.org/MajorSiteSections/About/Awards/Fellow/Past_Recipients.aspx|url-status=dead}}</ref> <ref name=awndt>{{citation|url=https://www.asnt.org/MajorSiteSections/About/Awards/Advancement_of_Women_in_NDT_Recognition/Past_Recipients.aspx|title=Past Advancement of Women in NDT Recipients|publisher=American Society for Nondestructive Testing|access-date=2024-07-09|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710002339/https://www.asnt.org/MajorSiteSections/About/Awards/Advancement_of_Women_in_NDT_Recognition/Past_Recipients.aspx|url-status=dead}}</ref> <ref name=ieee-fellow>{{citation|url=https://services27.ieee.org/fellowsdirectory/home.html|title=IEEE Fellows directory|publisher=IEEE|access-date=2024-07-09}}</ref> <ref name=profile>{{citation|url=https://engineering.msu.edu/faculty/Lalita-Udpa|title=Lalita Udpa|work= Faculty and staff directory|publisher=Michigan State University College of Engineering|access-date=2024-07-09}}</ref>}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20250617193444/https://www.egr.msu.edu/ndel/ ਗੈਰ-ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ] * {{Google Scholar ID|Xw4ceBsAAAAJ}} ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ps70a3zooqexnaa5towtyk2x03ndyle 0 196046 851341 847450 2026-11-03T18:51:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851341 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Misra, Manjusri.jpg|thumb|ਮੰਜੂਸ੍ਰੀ ਮਿਸਰਾ]] '''ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਮਿਸ਼ਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manjusri Misra''') ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਗੁਏਲਫ਼ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਬਾਇਓਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਵਿੱਚ ਟੀਅਰ 1 ਕੈਨੇਡਾ ਰਿਸਰਚ ਚੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਯੁਕਤੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਯੂ ਆਫ਼ ਜੀ ਦੇ ਬਾਇਓਪ੍ਰੋਡਕਟ ਡਿਸਕਵਰੀ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ (RSC); ਅਮੈਰੀਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (AIChE); ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ; ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (SPE), ਯੂਐਸ; ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (IIChE) ਦੇ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਵਰਗੀ ਪੰਡਿਤ ਗੋਵਿੰਦਾ ਚੰਦਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਸਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਘਰ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਰੈਵੇਨਸ਼ਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ, ਕਟਕ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸ਼ੈਲਾਬਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਾਬਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਆਟੋਨੋਮਸ ਕਾਲਜ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਟਕ ਦੇ ਰੈਵੇਨਸ਼ਾ ਕਾਲਜ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੈਵੇਨਸ਼ਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਮੈਕਸ ਪਲੈਂਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਹਿਊਬਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਟੈਕਨੀਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="pioneer">{{Cite web |last=Nisar |first=Liaba |date=June 30, 2021 |title=Manjusri Misra: A sustainability pioneer with timely expertise |url=https://canadaindiaresearch.ca/news/2021/06/manjusri-misra-sustainability-pioneer-timely-expertise |access-date=January 22, 2022 |publisher=University of Guelph}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ( ਸ਼ੈਲਾਬਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ, ਬੀਜੇਬੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰੇਵੇਨਸ਼ਾ ਕਾਲਜ ) ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਸੀ।<ref name="bio">{{Cite web |title=Manjusri Misra |url=https://www.uoguelph.ca/ceps/people/manjusri-misra |access-date=January 22, 2022 |publisher=University of Guelph |archive-date=ਜਨਵਰੀ 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124013255/https://www.uoguelph.ca/ceps/people/manjusri-misra |url-status=dead }}</ref> ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮਟੀਰੀਅਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ [https://web.archive.org/web/20250121123638/https://www.egr.msu.edu/cmsc/ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਮਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਐਂਡ ਸਟ੍ਰਕਚਰਜ਼ ਸੈਂਟਰ] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਬਾਇਓਬੇਸਡ ਐਂਡ ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਡੇਬਲ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਐਂਡ ਗ੍ਰੀਨ ਨੈਨੋਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਫਾਰ ਆਟੋਮੋਟਿਵਜ਼ ਐਂਡ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼" ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Sustainable Biodegradable Green Nanocomposites From Bacterial Bioplastic For Automotive Applications |url=https://cfpub.epa.gov/ncer_abstracts/index.cfm/fuseaction/display.investigatorInfo/investigator/6995 |access-date=January 22, 2022 |publisher=United States Environmental Protection Agency |archive-date=ਜਨਵਰੀ 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124013256/https://cfpub.epa.gov/ncer_abstracts/index.cfm/fuseaction/display.investigatorInfo/investigator/6995 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਸੀਆਰਸੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਾਲੀਅਮ, "ਨੈਚੁਰਲ ਫਾਈਬਰਜ਼, ਬਾਇਓਪੋਲੀਮਰਜ਼ ਐਂਡ ਬਾਇਓਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ" ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|location=Boca Raton}}</ref> ਮਿਸ਼ਰਾ ਆਖਰਕਾਰ 2008 ਵਿੱਚ ਗੁਏਲਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਯੂ ਆਫ ਜੀ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="bio" /> ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਬਾਇਓਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਪੋਲੀਮਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2019 |title=Innovations in Bioproducts – with Dr. Manjusri Misra |url=https://www.uoguelph.ca/engineering/events/2019/05/innovations-bioproducts-%E2%80%93-dr-manjusri-misra |access-date=January 22, 2022 |publisher=University of Guelph |archive-date=ਜਨਵਰੀ 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124013258/https://www.uoguelph.ca/engineering/events/2019/05/innovations-bioproducts-%E2%80%93-dr-manjusri-misra |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੇ ਵਾਲੀਅਮ "ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨੈਨੋਟੈਕਨਾਲੋਜੀ" ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਬਾਇਓਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਪੋਲੀਮਰ ਸੋਸਾਇਟੀ<ref name=":0" /> ਤੋਂ ਜਿਮ ਹੈਮਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2017 ਅਮਰੀਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਐਂਡਰਿਊ ਚੇਜ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੇ "ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਾਇਣਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਯੋਗਦਾਨ" ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=28 March 2012 |title=Andrew Chase Division Award in Chemical Engineering |url=https://www.aiche.org/community/awards/andrew-chase-division-award-chemical-engineering |access-date=January 23, 2022 |publisher=American Institute of Chemical Engineers}}</ref> ਯੂ ਆਫ਼ ਜੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਬਾਇਓਪ੍ਰੋਡਕਟ ਡਿਸਕਵਰੀ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਇਓ-ਅਧਾਰਤ, ਟਿਕਾਊ ਸਮੱਗਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ ਸਿਨਰਜੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=May 6, 2019 |title=U of G Profs Receive Top NSERC Research, Innovation Award |url=https://news.uoguelph.ca/2019/05/u-of-g-profs-receive-top-nserc-research-innovation-award/ |access-date=January 23, 2022 |publisher=University of Guelph}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਬਾਇਓਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਵਿੱਚ ਟੀਅਰ 1 ਕੈਨੇਡਾ ਰਿਸਰਚ ਚੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=December 18, 2020 |title=U of G Researchers Receive Funding From Canada Research Chairs Program |url=https://educationnewscanada.com/article/education/level/university/1/873523/u-of-g-researchers-receive-funding-from-canada-research-chairs-program.html |access-date=January 23, 2022 |publisher=Education News Canada}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2020 ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਨਾਵਲ ਬਾਇਓ-ਅਧਾਰਿਤ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਅਤੇ ਨੈਨੋਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾ" ਹੋਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=December 1, 2020 |title=U of G Prof Named One of Canada's Most Powerful Women for 2020 |url=https://news.uoguelph.ca/2020/12/u-of-g-prof-named-one-of-canadas-most-powerful-women-for-2020/ |access-date=January 23, 2022 |publisher=University of Guelph}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ "ਬਾਇਓਪੋਲੀਮਰ, ਬਾਇਓ-ਅਧਾਰਿਤ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ" ਲਈ ਬਾਇਓਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਪੋਲੀਮਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=July 2, 2021 |title=Professor Receives Bioproducts Lifetime Achievement Award |url=https://www.farms.com/news/professor-receives-bioproducts-lifetime-achievement-award-169245.aspx |access-date=January 23, 2022 |publisher=Farms}}</ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀਐਕਸ® ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ "ਐਂਬ੍ਰੇਸ ਬੋਲਡਨੈੱਸ" ਥੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਟੀ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ 50 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਮਰ ਮੋਹੰਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="pioneer" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9vjzcenjhhfyvg1ebh13zu08v429wmk 0 196109 851363 799873 2026-11-03T20:13:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851363 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਸ਼ਮੀ ਦੋਰਾਈਸਵਾਮੀ | image = {{CSS image crop |Image = Press conference by the Film Critics, M.K. Raghavendra, Rashmi Doraiswamy and Ashok Rane, at the 45th International Film Festival of India (IFFI-2014), in Panaji, Goa on November 26, 2014.jpg |bSize = 1200 |cWidth = 225 |cHeight = 225 |oTop = 390 |oLeft = 495 |Location=center}} | caption = ਰਸ਼ਮੀ ਦੋਰਾਈਸਵਾਮੀ, 45ਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (2014) | birth_place = ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ | awards = ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ }} '''ਡਾ: ਰਸ਼ਮੀ ਦੋਰਾਇਸਵਾਮੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Dr Rashmi Doraiswamy''') ਇੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਰਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ, ' [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਖ਼ਤਿਨ|ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਖਤਿਨ]] ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ' ਅਤੇ 20 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਫਾਰਮਲਿਸਟ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ|ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਦੇ]] ਐਮਐਮਏਜੇ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ) ਹੈ। == ਕਿਤਾਬਾਂ == * ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ - ਬੀਇੰਗ ਐਂਡ ਬਿਕਮਿੰਗ: ਦ ਸਿਨੇਮਾਜ਼ ਆਫ਼ ਏਸ਼ੀਆ (ਮੈਕਮਿਲਨ, 2002)। * ਸਹਿ-ਲੇਖਕ - ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ [[ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼]] (ਅਧਿਆਇ: 'ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ (ਭਾਰਤ)'; [[ਰੌਟਲੈੱਜ|ਰੂਟਲੇਜ]], 2005) * ਸਹਿ-ਲੇਖਕ - ਇਮੇਜ ਐਂਡ ਇਮੈਜੀਨੇਸ਼ਨ: ਰੀਕਨਸਟ੍ਰਕਟਿੰਗ ਦ ਨੇਸ਼ਨ, 'ਇੰਡੀਆ: ਏ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਚਰ' (ਸੇਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, 2003) ਵਿੱਚ * ਸਹਿ-ਲੇਖਕ - ਹਿੰਦੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਿਨੇਮਾ: ਚੇਂਜਿੰਗ ਨੈਰੇਟਿਵ ਸਟ੍ਰੈਟਿਜੀਜ਼ ਇਨ ਫਰੇਮਜ਼ ਆਫ਼ ਮਾਈਂਡ: ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਔਨ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਨੇਮਾ (ਸੰਪਾਦਿਤ [[ਅਰੁਣਾ ਵਾਸੂਦੇਵ]] ), ਯੂਬੀਐਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1995 * ਸਹਿ-ਲੇਖਕ - ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ: [[ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ|ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਦਿ ਇਡੀਅਟ ਇਨ ਦ ਰਸ਼ੀਅਨ ਏਨਿਗਮਾ" ਦਾ ਅਧਿਐਨ (ਸੰਪਾਦਕ ਮਾਧਵਨ ਪਲਟ ਅਤੇ ਗੀਤੀ ਸੇਨ, ਯੂਬੀਐਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1994) * ਲੇਖਕ - ਸੋਵੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਿੰਗਿਜ਼ ਐਤਮਾਤੋਵ (ਆਕਾਰ, 2005)। == ਅਨੁਵਾਦ (ਰੂਸੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) == * ਪਿਰਾਨੇਸੀ, [[ਸਰਗੇਈ ਆਈਜ਼ੇਨਸਤਾਈਨ|ਸਰਗੇਈ ਆਈਜ਼ਨਸਟਾਈਨ]], ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਗੈਰ-ਉਦਾਰ ਸੁਭਾਅ' ਦੇ ਅੰਸ਼, ਸਿਨੇਮਾਯਾ 2, 1989 * ਡਿਸਟੈਂਸਡ ਮੋਂਟੇਜ/ਏ ਥਿਊਰੀ ਆਫ਼ ਡਿਸਟੈਂਸ, ਆਰਟਵਾਜ਼ਦ ਪੇਲੇਸ਼ੀਅਨ, ਸਿਨੇਮਾ 3, 1989 * ਇਸ਼ਮੁਖਾਮੇਦੋਵ ਦਾ ਸ਼ੋਕ, ਜ਼ਹੂਰਾ ਤੇਸ਼ਾਬਾਏਵ, ਸਿਨੇਮਾਯਾ 8, 1990 * ਤਾਜਿਕ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਮਾਰਕਸ, ਅਟੋ ਅਖਰੋਰੋਵ, ਸਿਨੇਮਾਯਾ 13, 1991 * ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਏਸ਼ੀਆਈ ਗਣਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਆਂਦਰੇਈ ਪਲਾਖੋਵ, ਸਿਨੇਮਾ 27, 1995 * ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸਬਕ, ਆਂਦਰੇਈ ਪਲਾਖੋਵ, ਸਿਨੇਮਾਯਾ 41,1998 * ਕਜ਼ਾਖ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੈਮਰੇ ਪਿੱਛੇ ਔਰਤਾਂ, ਸਿਨੇਮਾਇਆ 42, 1998 * ਇਵਗੇਨੀ ਮਾਰਗੋਲਿਟ, 'ਸਿਨੇਮਾ ਆਫ਼ ਸੈਂਟਰਲ ਏਸ਼ੀਆ', ਬੀਇੰਗ ਐਂਡ ਬਿਕਮਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਕਮਿਲਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2002 * ਐਲ ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਕਟ, ਵੀ ਸੇਰੇਬ੍ਰਿਆਕੋਵ == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == * 'ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਮਜਲਿਸ ਖੋਜ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ।<ref name="majlisbombay">{{Cite web |title=Rashmi Doraiswamy |url=http://majlisbombay.org/rashmi-doraiswamy/ |access-date=2016-11-02 |publisher=majlisbombay.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104010133/http://majlisbombay.org/rashmi-doraiswamy/ |archive-date=2016-11-04 |url-status=dead}}</ref> * ਤਾਜਿਕ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਤਾਜਿਕ ਫਿਲਮਮੇਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ। * ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਜਿਊਰੀ ਡਿਊਟੀ == * ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ - IFFI-2005 * ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ - ਟੈਲੇਂਟ ਕੈਂਪਸ ਇੰਡੀਆ ( ਬਰਲਿਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ / ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਸਿਨੇਫੈਨ ਸਕਾਊਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) * ਮੈਂਬਰ, ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਜਿਊਰੀ - ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name="pib">{{Cite web |title=PIB Press Releases |url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjul2003/09072003/r0907200316.html |access-date=2016-11-02 |publisher=pib.nic.in}}</ref> * ਮੈਂਬਰ, ਕਿਤਾਬ ਜਿਊਰੀ - ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਮੈਂਬਰ, 54ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=Untitled Page |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2008/jun/54th_nfa.pdf}}</ref> * ਮੈਂਬਰ, FIPRESCI ਜਿਊਰੀ - ਸੋਚੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਮੈਂਬਰ - ਕਿਨੋਟਾਵਰ ਓਪਨ ਰਸ਼ੀਅਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਮੈਂਬਰ - ਗੈਰ-ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ * FIPRESCI ਜਿਊਰੀ - ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ <ref name="fipresci">{{Cite web |title=FIPRESCI - Rashmi Doraiswamy |url=http://www.fipresci.org/people/rashmi-doraiswamy |access-date=2016-11-02 |publisher=fipresci.org}}</ref> * NETPAC ਜਿਊਰੀ - ਤਾਈਵਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤਿਉਹਾਰ * ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ - ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ - ਮੈਨਹਾਈਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] g24xwybnyr4ntlom2ztwtffq95ezxn1 0 196254 851295 838239 2026-11-03T15:41:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851295 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਧਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Madhavi Krishnan''') ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਸਾਇਣ [[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਹੈ ਜੋ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]] ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਫਲੂਇਡਿਕ ਟ੍ਰੈਪ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜੋ ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸਥਾਨਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਇਓਮਾਰਕਰਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੋਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਨਿਦਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ [[ਚੇਨਈ]] ਦੀ ਅੰਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੈਨੇਟਿਕ ਟੈਸਟਿੰਗ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਐਨ ਆਰਬਰ ਵਿਖੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਟੀਯੂ ਡ੍ਰੇਜ਼ਡਨ ਵਿਖੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵੌਨ ਹੰਬੋਲਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੋਲਾਇਡਲ ਨੈਨੋਪਾਰਟਿਕਲਜ਼ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਅਤੇ [[ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ.|ਡੀਐਨਏ ਨੂੰ]] ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Talk Krishnan 07 - ICPWiki |url=https://www2.icp.uni-stuttgart.de/~icp/Talk_Krishnan_07 |access-date=2020-06-24 |website=www2.icp.uni-stuttgart.de |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626115550/https://www2.icp.uni-stuttgart.de/~icp/Talk_Krishnan_07 |archive-date=2020-06-26 |url-status=dead}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ETH ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Madhavi Krishnan / Assistant Professor of Physical Chemistry |url=http://www.flow17conference.com/speakers/madhavi-krishnan/?ajax=true&width=100%25&height=500px |access-date=2020-06-24 |website=www.flow17conference.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਜੌਨ ਏ. ਪਾਲਸਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Prof. Dr. Madhavi Krishnan - AcademiaNet |url=https://www.academia-net.org/profil/prof-dr-madhavi-krishnan/1289159 |access-date=2020-06-24 |website=www.academia-net.org |archive-date=2020-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051746/https://www.academia-net.org/profil/prof-dr-madhavi-krishnan/1289159 |url-status=dead }}</ref> == ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == 2012 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ETH ਜ਼ੁਰੀਖ ਵਿਖੇ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਿਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ 2018 ਵਿੱਚ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Madhavi Krishnan - Research Guides |url=http://research.chem.ox.ac.uk/madhavi-krishnan.aspx |access-date=2020-06-24 |website=research.chem.ox.ac.uk |archive-date=2020-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626231906/http://research.chem.ox.ac.uk/madhavi-krishnan.aspx |url-status=dead }}</ref> ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਸਿੰਗਲ-ਮੋਲੀਕਿਊਲ ਇਮੇਜਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਤਰਲ ਜਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Professor Madhavi Krishnan |url=https://www.merton.ox.ac.uk/people/professor-madhavi-krishnan |access-date=2020-06-24 |website=www.merton.ox.ac.uk |language=en}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਣੂ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰਾਂ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਆਇਨ ਜਾਲ ਅਤੇ ਆਪਟੀਕਲ ਟਵੀਜ਼ਰ ) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਂਚ ਅਧੀਨ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Assistant professor Madhavi Krishnan receives ERC Consolidator Grant |url=https://www.mnf.uzh.ch/en/news/Madhavi-Krishnan-wins-ERC-Consolidator-Grant.html |access-date=2020-06-24 |website=www.mnf.uzh.ch |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇੱਕ ਫੀਲਡ-ਫ੍ਰੀ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਟ੍ਰੈਪ ਵਿੱਚ ਅਣੂਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਣੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਣੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਚਾਰਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite journal|date=12 October 2023|title=Recognition of Distinction|url=https://gazette.web.ox.ac.uk/sites/default/files/gazette/documents/media/12_october_2023_-_no_5397_redacted.pdf|journal=University of Oxford Gazette|volume=154|issue=5397|pages=60–61|access-date=13 May 2024}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 2016 ਜਰਮਨ ਬੁਨਸੇਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਨੇਰਨਸਟ-ਹੈਬਰ-ਬੋਡੇਨਸਟਾਈਨਪ੍ਰੀਸ<ref>{{Cite web |date=15 September 2016 |title=Nernst-Haber-Bodensteinpreis 2016 |url=https://www.chem.uzh.ch/en/research/news/NHB-Preis.html |access-date=2020-06-24 |website=www.chem.uzh.ch |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2018 ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਕੌਂਸਲ ਕੰਸੋਲੀਡੇਟਰ ਗ੍ਰਾਂਟ<ref name=":0"/> * 2020 ਕੋਰਡੇ–ਮੋਰਗਨ ਇਨਾਮ<ref>{{Cite web |title=Professor Madhavi Krishnan {{!}} Corday-Morgan Prize winner 2020 |url=https://www.rsc.org/awards-funding/awards/2020-winners/professor-madhavi-krishnan/ |access-date=2020-06-24 |website=Royal Society of Chemistry |language=en-GB}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 4yl1sgprxarfmwy8dstsp1a0je90uje 0 196365 851410 800975 2026-11-03T23:47:43Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851410 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਾਪੁਰਮ ਗੁਫਾ ਮੰਦਿਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Ambapuram cave temple''') ਜਾਂ '''ਨੇਦੁੰਬੀ ਬਸਦੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nedumbi Basadi''') ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਵਿਜੈਵਾੜਾ|ਵਿਜੇਵਾੜਾ]] ਨੇੜੇ ਅੰਬਾਪੁਰਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ-ਕੱਟਿਆ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] [[ਜੈਨ ਮੰਦਰ|ਗੁਫਾ ਮੰਦਿਰ]] ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਚਾਲੂਕੀਆਂ ਜਾਂ ਵੈਂਗੀ ਚਾਲੂਕੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। 7ਵੀਂ-8ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ, ਅੰਬਾਪੁਰਮ ਅਤੇ ਅਦਵਿਨੇਕਲਮ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਜੈਨ ਗੁਫਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।{{Sfn|British Library|1815}} ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੈਨ ਗੁਫਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।{{Sfn|Varma|2015}} == ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ == ਗੁਫਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕੋਠੜੀਆਂ ਹਨ - ਵਰਾਂਡਾ, ਅੰਤਰਾਲਾ ਅਤੇ ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ। ਵਰਾਂਡੇ ਦੀਆਂ ਸਾਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ [[ਯਕਸ਼]] ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਫਣ ਵਾਲਾ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਰੱਖਿਅਕ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਣਪਛਾਤੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚੌਰੀ (ਚੁਟਕਲਾ) ਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।{{Sfn|British Library|1815}} ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ 'ਤੇ 24ਵੇਂ [[ਤੀਰਥੰਕਰ]] [[ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ|ਮਹਾਵੀਰ]] ਦੀ ਮੂਰਤੀ [[ਪਦਮਾਸਨ|ਕਮਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਂਕੀ 'ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਫਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ-ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਛੋਟਾ ਜੈਨ ਸਤੂਪ ਵੀ ਹੈ।{{Sfn|Varma|2015}} A {{Convert|3|ft}} ਕਯੋਤਸਰਗ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ 7 ਫੁੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਰਸ਼ਵਨਾਥ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ। ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕੁਬਜਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰਵਰਧਨ ( {{Circa|624–641}} ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਈਸਵੀ)।{{Sfn|Murli|2019}} 2019 ਵਿੱਚ, ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ, ਆਰਸੀਵੀ ਨੇ 70 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਗੁਫਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Express News Service|2019}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦਾਨਵੁਲਪਦੁ ਜੈਨ ਮੰਦਰ * ਬੋਮਾਲਾਗੁਟਾ * ਕੁਲਪਾਕਜੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਫਾਵਾਂ]] qbb7wacs7vvhu6z307o5s3xzcg5o9d3 0 196532 851391 840907 2026-11-03T22:36:17Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851391 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = <!-- include middle initial, if not specified in birth_name -->Anjaan | image = Lyricist Anjaan.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | other_names = | birth_name = Lalji Pandey | birth_date = {{Birth date|df=yes|1930|10|28}} | birth_place = [[Benares]], [[Benares State]], [[British India]]<br/>{{small|(Present-day [[Varanasi]], [[Uttar Pradesh]], India)}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|1997|09|3|1930|10|28}} | death_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], India | nationality = Indian | occupation = Lyricist | years_active = | known_for = | notable_works = | spouse = | children = 3; including [[Sameer (lyricist)|Sameer]] }} '''ਲਾਲਜੀ ਪਾਂਡੇ''' (ਜਨਮ 28 ਅਕਤੂਬਰ 1930-ਦੇਹਾਂਤ 3 ਸਤੰਬਰ 1997) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ '''ਅੰਜਾਨ''' ਦੇ [[ਕਲਮ ਨਾਮ|ਕਲਮੀ ਨਾਮ]] ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="HT" /> 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ 1,500 ਤੋਂ ਵੱਖ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ [[ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ]], [[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ]], [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]] ਅਤੇ [[ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ]] ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੀਤਕਾਰ [[ਸਮੀਰ]] ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref name="death" /> == ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ == ਅੰਜਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ 1953 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਨਾਥ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਫਿਲਮ "ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਗੋਲਕੋਂਡਾ" ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਲਹਰ ਯੇ ਡੋਲੇ ਕੋਇਲ ਬੋਲੇ" ਅਤੇ "ਸ਼ਹੀਦੋਂ ਅਮਰ ਹੈ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਕਹਾਣੀ" ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਰੁੱਝੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ "ਮਤ ਪੁਛ ਮੇਰਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਕੌਨ ਵਤਨ" (ਜੀ. ਐਸ. ਕੋਹਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਹਾਥ) ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਗੋਦਾਨ'(ਜਿਹੜੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਫਿਲਮ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ [[ਓ. ਪੀ. ਨਈਅਰ]] (ਆਪ ਕੇ ਹਸੀਨ ਰੁੱਖ) ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੀ ਬਹਾਰੇਂ ਫਿਰ ਭੀ ਆਏਂਗੀ ਅਤੇ ਜੀ. ਪੀ. ਸਿੱਪੀ ਦੇ ''ਬੰਧਨ'' ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੱ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਬਿਨਾ ਬਦਰਾ ਕੇ ਬਿਜੂਰੀਆ ਕੈਸੇ ਬਾਰਸੇ" ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਗੀਤਕਾਰ ਇੰਦੀਵਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ]] ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ "ਕਬ ਕਿਓਂ ਔਰ ਕਹਾਂ" ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ... ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੀ ''ਉਮੰਗ'', ''ਰਿਵਾਜ'' ਅਤੇ ''ਏਕ ਨਾਰੀ ਏਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ'', [[ਰਵੀ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਰਵੀ]] ਦੀ ''ਵੰਦਨਾ'' (ਆਪ ਕੀ ਇਨਾਇਤੇਂ ਆਪ ਕੇ ਕਰਮ) ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੀ ਹੰਗਾਮਾ ('ਵਾਹ ਰੀ ਕਿਸਮਤ', 'ਸੂਰਜ ਸੇ ਜੋ ਕਿਰਨ ਕਾ ਨਾਤਾ' ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰਾ ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ ਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਵੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ।<ref name="lyrix">{{Cite web |date=19 August 2004 |title=Profile of Anjaan |url=http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |archive-date=21 February 2007 |access-date=15 November 2022 |website=HindiLyrix.com website}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਜਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਦੀਆਂ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1976 ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਜਾਨੇ (ਲੁਕ ਛੁਪ ਲੁਕ ਛੁਪ ਜਾਓ ਨਾ) ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ (ਬਰਸੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਯੇ ਯਾਰਾਨਾ), ਖੂਨ ਪਸੀਨਾ (ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ) ਅਤੇ 'ਬਣੀ ਰਹੇ ਜੋੜੀ ਰਾਜਾ ਰਾਣੀ ਕੀ', ''ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ'' (ਰੋਤੇ ਹੁਏ ਆਤੇ ਹੈਂ ਸਬ, ਓ ਸਾਥੀ ਰੇ, ਪਿਆਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਦਿਲ ਤੋ ਹੈ ਦਿਲ '), ਡੌਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ' ਖਾਈ ਕੇ ਪਾਨ ਬਨਾਰਸ ਵਾਲਾ ', (ਈ ਹੈ ਬੰਬਾਈ ਨਗਰੀਆ, ਜਿਸਕਾ ਮੁਝੇ ਥਾ ਇੰਤੇਜਾਰ), ''ਲਾਵਾਰਿਸ'' (ਜਿਸਕਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ,' ਕਬ ਕੇ ਬਿਛੁੜੇ 'ਅਤੇ ਜਾਦੁਗਰ) ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ (ਦੋ ਔਰ ਦੋ ਪਾਂਚ, ''ਯਾਰਾਨਾ'' [[ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ]] (''ਨਮਕ ਹਲਾਲ'', ''ਸ਼ਰਾਬੀ'' ਅਤੇ ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ) ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੱਚਨ ਲਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹਿਰਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੇ ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਏਕ ਜੁਆ'', ''ਦਲਾਲ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ''ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ'', ਘੁੰਘਰੂ, ''ਮੁਹੱਬਤ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ'', ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਫੈਸਲਾ, ਇਮਾਨਦਾਰ, ''ਚਮੇਲੀ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ'' ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਸੇ ਊਁਚਾ ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ।<ref name="lyrix">{{Cite web |date=19 August 2004 |title=Profile of Anjaan |url=http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |archive-date=21 February 2007 |access-date=15 November 2022 |website=HindiLyrix.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html "Profile of Anjaan"]. ''HindiLyrix.com website''. 19 August 2004. Archived from [http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html the original] on 21 February 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2022</span>.</cite></ref> == 1980 ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਰੀਅਰ == 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੀਆਂ ਡਿਸਕੋ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਡਾਂਸ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਪਸੰਦੀਦਾ ਲੇਖਕਾਂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇ ਅਤੇ ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ, ਸ਼ਿਬੂ ਮਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਬੀ. ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਧੀ ਤੂਫ਼ਾਨ, ਇਲਜ਼ਾਮ, ਆਗ ਹੀ ਆਗ, ਪਾਪ ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਤਰਜ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਲਗਭਗ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੇ "ਯੇ ਫਾਸਲੇ ਯੇ ਦੂਰੀਆਂ" (''ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਮਾਨ'' "ਲਗੀ ਲਗ ਜਾਏ ਲੋਗੋਂ" (ਪੂਨਮ/ਅਨੂ ਮਲਿਕ "ਗੰਗਾ ਮੇਂ ਡੂਬਾ" (ਅਪਨੇ ਰੰਗ ਹਜ਼ਾਰ) 'ਮੇਰੀ ਸਾਂਸੋਂ ਕੋ ਜੋ', "ਨਾ ਜਾਨੇ ਕੈਸੇ" ਅਤੇ "ਵੋ ਵੋ ਨਾ ਰਹੇ" (''ਬਦਲਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ'', "ਹਮਰਾਹੀ ਮੇਰੇ ਹਮਰਾਹੀ" (ਦੋ ਦਿਲੋਂ ਕੀ ਦਾਸਤਾਂ) "ਯਸ਼ੋਦਾ ਕਾ ਨੰਦਲਾਲਾ" (ਸੰਜੋਗ) 'ਸਦੀਆਂ ਬੀਤ ਗਇਆਂ " (ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ) ਅਤੇ ''ਈਸ਼ਵਰ'' ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤ (ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਨਾਲ ਕਾਵਿਕ ਗਹਰਾਈ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ) ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਅਨੁ ਮਲਿਕ ਦੀ ਸਫਲ ਫਿਲਮ 'ਏਕ ਜਾਨ ਹੈ ਹਮ "ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਏਕ ਜੁਆ'', ''ਦਲਾਲ'', ''ਘਾਇਲ'' ਅਤੇ 1990 ਦੀ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਫਿਲਮ "ਗੋਰੀ ਹੈਂ ਕਲਾਇਆਂ" (ਆਜ ਕਾ ਅਰਜੁਨ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ "''ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ''" (1992) ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵ'', ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ''ਇਨਸਾਨੀਅਤ'', ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਮੁਜਰਿਮ, ਫਸਟ ਲਵ ਲੈਟਰ, ਆਂਧੀਆਂ, ਫੂਲ ਬਨੇ ਅੰਗਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਅੰਜਾਨ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਈ ਗੈਰ-ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], [[ਮੰਨਾ ਡੇ]] ਅਤੇ [[ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ ਫਿਲਮੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਬੈਕ ਗਾਇਕਾ|ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਫੀ ਦਾ ਗਾਣਾ 'ਮੈਂ ਕਬ ਗਾਤਾ' ਉਦੋਂ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਜਾਨ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ '''ਬਾਲਮ ਪਰਦੇਸੀਆ'' "ਨਾਲ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। "ਗੌਰਕੀ ਪਾਤਰਕੀ ਰੇ" ਗੀਤ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਨਰ ਉਥਾਨ [[ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ (ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ]] ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਮੰਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੀਰ ਅਤੇ ਆਨੰਦ-ਮਿਲਿੰਦ ਦਰਮਿਆਨ ਨਿੱਜੀ-ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ-ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।<ref name="lyrix">{{Cite web |date=19 August 2004 |title=Profile of Anjaan |url=http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |archive-date=21 February 2007 |access-date=15 November 2022 |website=HindiLyrix.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html "Profile of Anjaan"]. ''HindiLyrix.com website''. 19 August 2004. Archived from [http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html the original] on 21 February 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2022</span>.</cite></ref> ਅੰਜਾਨ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਗਡ਼੍ਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੀਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਖਾਈਕੇ ਪਾਨ", "ਬਿਨਾ ਬਦਰਾ ਕੇ ਬਿਜੂਰੀਆ" ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਗੀਤ 'ਅਪਨੇ ਰੰਗ ਹਜ਼ਾਰ' ਅਤੇ 'ਬਦਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ' ਅਤੇ 'ਮਾਨੋ ਤੋ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਮਾਂ ਹੂਂ ਮਾਨੋ ਤੋ ਬੇਹਤਾ ਪਾਣੀ' ਅਤੇ '''ਗੰਗਾ ਕੀ ਸੌਗੰਧ''<nowiki/>' ਦੇ 'ਚਲ ਮੁਸਾਫਿਰ' ਸਨ। 13 ਸਤੰਬਰ 1997 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪੁਸਤਕ ਗੰਗਾ ਤੱਥ ਕਾ ਬੰਜਾਰਾ (ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਿਪਸੀ) ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="lyrix">{{Cite web |date=19 August 2004 |title=Profile of Anjaan |url=http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |archive-date=21 February 2007 |access-date=15 November 2022 |website=HindiLyrix.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html "Profile of Anjaan"]. ''HindiLyrix.com website''. 19 August 2004. Archived from [http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html the original] on 21 February 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2022</span>.</cite></ref> == ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਨੋਟਸ |- |1963 |''[[ਗੋਦਾਨ (ਨਾਵਲ)|ਗੋਦਾਨ]]'' | |- |1966 |''ਬਹਾਰੇਂ ਫਿਰ ਭੀ ਆਯੇਂਗੀ''<ref name="HT" /><ref name="lyrix">{{Cite web |date=19 August 2004 |title=Profile of Anjaan |url=http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |archive-date=21 February 2007 |access-date=15 November 2022 |website=HindiLyrix.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html "Profile of Anjaan"]. ''HindiLyrix.com website''. 19 August 2004. Archived from [http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html the original] on 21 February 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2022</span>.</cite></ref> | |- |1971 |''ਹੰਗਾਮਾ'' | |- |1978 |''ਡਾਨ.''<ref name="HT" /> | |- |1978 |''ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ''<ref name="HT" /> | |- |1978 |''ਬਦਲਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ'' | |- |1980 |''ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ'' | |- |1981 |''ਲਾਵਾਰਿਸ (1981 ਫ਼ਿਲਮ) ''<ref name="HT" /><ref name="lyrix" /> |- |1982 |''ਡਿਸਕੋ ਡਾਂਸਰ'' | |- |1982 |''ਨਮਕ ਹਲਾਲ''<ref name="lyrix" /> | |- |1984 |''ਸ਼ਾਰਾਬੀ''<ref name="GeetMala" /> | |- |1984 |ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਮਾਨ | |- |1985 |ਦੋ ਦਿਲੋਂ ਕੀ ਦਾਸਤਾਨ | |- |1989 |''ਸਾਇਆ''<ref name="lyrix" /> | |- |1990 |''ਨਾਕਾਬੰਦੀ'' | |- |1992 |''ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ''<ref name="lyrix" /> | |- |} == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ == * "ਪਿਆਰ ਕਿਸੀ ਕਾ ਗਾਤਾ ਹੈ" (ਗਾਇਕਃ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]]) * "ਆਪਕੇ ਹਸੀਨ ਰੁੱਖ ਪੇ ਆਜ ਨਯਾ"-ਬਹਾਰੇਂ ਫਿਰ ਭੀ ਆਯੇਂਗੀ (ਗਾਇਕਃ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ) * "ਖਾਇ ਕੇ ਪਾਨ ਬਨਾਰਸ ਵਾਲਾ"-ਡੌਨ (ਗਾਇਕਃ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ) <ref name="lyrix">{{Cite web |date=19 August 2004 |title=Profile of Anjaan |url=http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |archive-date=21 February 2007 |access-date=15 November 2022 |website=HindiLyrix.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html "Profile of Anjaan"]. ''HindiLyrix.com website''. 19 August 2004. Archived from [http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html the original] on 21 February 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2022</span>.</cite></ref> * "ਦਿਲ ਤੋ ਹੈ ਦਿਲ"-''ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ'' * "ਰੋਤੇ ਹੁਏ ਆਤੇ ਹੈਂ ਸਬ"-''ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ'' (ਗਾਇਕਃ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ <ref name="HT" /><ref name="MySwar" /><ref name="lyrix" /> * "ਓ ਸਾਥੀ ਰੇ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਭੀ ਕਿਆ ਜੀਨਾ"-''ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ'' (ਗਾਇਕਃ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ) <ref name="GeetMala" /> * "ਪਿਆਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ"-''ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ'' * "ਲੋਗ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਮੈਂ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੂਂ"-ਸ਼ਰਾਬੀ (ਗਾਇਕਃ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ) <ref name="GeetMala" /><ref name="lyrix" /> * "ਛੂ ਕਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਕੋ ਕੀਆ ਤੂਨੇ ਕਿਆ ਇਸ਼ਾਰਾ"-''ਯਾਰਾਨਾ'' (ਗਾਇਕਃ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ) == ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਨੋਟਸ |- |1963 |''[[ਗੋਦਾਨ (ਨਾਵਲ)|ਗੋਦਾਨ]]'' | |- |1966 |''ਬਹਾਰੇੰ ਫਿਰ ਭੀ ਆਯੇਂਗੀ''<ref name="HT" /><ref name="lyrix">{{Cite web |date=19 August 2004 |title=Profile of Anjaan |url=http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221041116/http://www.hindilyrix.com/lyricists/lyricist-anjaan.html |archive-date=21 February 2007 |access-date=15 November 2022 |website=HindiLyrix.com website}}</ref> | |- |1971 |''ਹੰਗਾਮਾ'' | |- |1978 |''[[Priyatama (1977film)|ਪ੍ਰਿਅਤਾਮਾ (1977 ਫ਼ਿਲਮ)]]'' | |- |1978 |''ਡਾਨ.''<ref name="HT" /> | |- |1978 |''ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਕੰਦਰ''<ref name="HT" /> | |- |1978 |''ਬਦਲੇਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ'' | |- |1980 |''ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ'' | |- |1981 |''ਲਾਵਾਰਿਸ (1981 ਫ਼ਿਲਮ) ''<ref name="HT" /><ref name="lyrix" /> | |- |1982 |''ਡਿਸਕੋ ਡਾਂਸਰ'' | |- |1982 |''ਨਮਕ ਹਲਾਲ''<ref name="lyrix" /> | |- |1984 |''ਸ਼ਰਾਬੀ''<ref name="GeetMala" /> | |- |1984 |ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਮਾਨ | |- |1985 |ਦੋ ਦਿਲੋਂ ਕੀ ਦਸਤਾਨ | |- |1986 |ਸਲਤਨਤ | |- |1989 |''ਸਾਇਆ''<ref name="lyrix" /> | |- |1990 |''ਨਾਕਾਬੰਦੀ'' | |- |1992 |''ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ''<ref name="lyrix" /> | |- |} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 5gt1fkiuha1zqwli2ah74ascgf804a9 0 196954 851506 803035 2026-11-04T08:57:35Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Sunanda-sharma-musician.jpg|Sunanda-sharma-musician.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://b4081643.assetcdn.net/2.0/4081643/wp-content/uploads/2026/05/S 851506 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Vidushi Sunanda Sharma | image = | birth_date = {{Birth date and age|1969|10|22|df=y}} | nationality = Indian | known_for = Classical singer | website = https://sunandasharma.com/ }} '''ਸੁਨੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਜਨਮ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ-ਜਿਵੇਂ ਖਿਆਲ, [[ਠੁਮਰੀ]], ਦਾਦਰਾ, ਚੈਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਜਰੀ।<ref>{{Citation |title=Watch, Sunanda Sharma singing Banaras's classical song, only on APN |url=https://www.youtube.com/watch?v=5thEVzWMVBU |language=en |access-date=2022-08-02}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸੁਨੰਦਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਂਗਡ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪੰਡਿਤ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਨੰਦਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਸਿਖਲਾਈ == ਸੁਨੰਦਾ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀਨਾ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [[ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਡਾ. ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਜੀ]] ਨੇ [[ਜਲੰਧਰ]] (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ [[ਹਰਵਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ|ਹਰਬੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਹੋਣਹਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ|ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪਰੰਪਰਾ]] ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਕਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ]] ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਖਾਨ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰਿਆ। ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੁਨੰਦਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਭਾਰਤ === * ਠੁਮਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ <ref>{{Cite web |title=Vocalist Vidushi Sunanda Sharma Performs at Amphitheatre, Ashoka Hotel, New Delhi |url=http://everythingexperiential.businessworld.in/article/Vocalist-Vidushi-Sunanda-Sharma-Performs-at-Amphitheatre-Ashoka-Hotel-New-Delhi/16-04-2019-169347 |access-date=2022-07-05 |website=Everything Experiential |language=en}}</ref> * ਤਾਨਸੇਨ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ, ਗਵਾਲੀਅਰ * ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਸਮਾਰੋਹ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਅਤੇ ਲਖਨਊ * ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸਮਿਤੀ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ * ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ <ref>{{Cite web |date=11 March 2017 |title=Pracheen Kala Kendra – Indian Classical Music/Dance in Chandigarh |url=http://www.pracheenkalakendra.org/annual-report-2016/ |access-date=2022-07-05 |website=Pracheen Kala Kendra – Classical Dance, Classical Music, Fine Arts |language=en |archive-date=2022-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707012518/http://www.pracheenkalakendra.org/annual-report-2016/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Vocal recital by Sunanda, Manipuri dance numbers keep audience enthralled |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/vocal-recital-by-sunanda-manipuri-dance-numbers-keep-audience-enthralled-379111 |access-date=2022-07-05 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> * ਪੰਚਮ ਨਿਸ਼ਾਦ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਮੁੰਬਈ <ref>{{Cite web |title=Pancham Nishad's 'Thumri' a festival dedicating to Smt. Girija Devi |url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/press-releases/180216-pancham-nishads-thumri-festival |access-date=2022-07-05 |website=www.radioandmusic.com |language=en}}</ref> * ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ "ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਨਾਰਵੇ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਯਾਤਰਾ", ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ * ਸਵੇਰ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ * ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ, ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ (2019) * ਰੇਮੰਡ ਐਮਟੀਵੀ "ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ", ਜੈਪੁਰ (2019) * ਸਟੇਨ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੈਟ ਸੈਂਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ (2019) <ref>{{Cite web |last=Mukherjee |first=Anushka |date=10 November 2019 |title=A classical act |url=https://www.asianage.com/life/more-features/101119/a-classical-act.html |access-date=2022-11-06 |website=The Asian Age}}</ref> * [[ਸ਼ੋਵਾਨਾ ਨਰਾਇਣ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੋਵਨਾ ਨਾਰਾਇਣ]] ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਥਕ ਨਾਚ ਦਾ ਸਮਾਰੋਹ (2019) <ref>{{Cite web |last=MP |first=Team |date=12 November 2019 |title=Samyog – Viyog: A visual treat for dance lovers |url=http://www.millenniumpost.in/features/samyog-viyog-a-visual-treat-for-dance-lovers-384667 |access-date=2022-07-05 |website=www.millenniumpost.in |language=en}}</ref> * ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ (ਈ. ਐਲ. ਐਸ. ਏ.) ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਬਸੰਤ ਸਮਾਰੋਹ (2020) * ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ (ਐਨਸੀਪੀਏ) ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ (2020) <ref>{{Cite web |title=Aayo Phagun: Splendour of the Spring |url=https://www.ncpamumbai.com/event/aayo-phagun-splendour-of-the-spring-3/ |access-date=2022-07-05 |website=NCPA |language=en-US}}</ref> === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === * ਵਰਲਡ ਵਾਇਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਡਸਲਡੋਰਫ, ਜਰਮਨੀ (2002) * ਸਲਾਨਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਸਰਕਟ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ, ਯੂ. ਕੇ. (2000-2019) <ref>{{Cite web |title=Event Archive |url=https://www.amc.org.uk/pricing |access-date=2022-07-05 |website=www.amc.org.uk }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਥੀਟਰ ਦਾ ਲਾ ਵਿਲੇ, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ਵਿਖੇ ਸਮਾਰੋਹ (2015) (2019) <ref>{{Cite web |title=Sunanda Sharma |url=https://www.theatredelaville-paris.com/en/spectacles/saison-2018-2019/musiques-du-monde-chanson/sunanda-sharma |access-date=2022-07-05 |website=Théâtre de la ville de Paris |language=en}}</ref> * ਕੈਡੋਗਨ ਹਾਲ, ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਸਮਾਰੋਹ (2017) (2018) <ref name="Cadogan Hall">{{Cite web |title=Cadogan Hall events brochure – Summer 2018 by Cadogan Hall – Issuu |url=https://issuu.com/cadoganhall/docs/cadogan_hall_brochure_-_2018_summer |access-date=2022-07-05 |website=issuu.com |language=en |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705190728/https://issuu.com/cadoganhall/docs/cadogan_hall_brochure_-_2018_summer |url-status=dead }}</ref> * ਫੋਂਡਾਜ਼ੀਓਨ ਜੌਰਜੀਓ ਸਿਨੀ, ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਸਮਾਰੋਹ (2018) <ref>{{Cite web |title=Eyes on music: Projects on visual ethnomusicology – Fondazione Giorgio Cini Onlus |url=https://www.cini.it/en/news/eyes-on-music-projects-on-visual-ethnomusicology-2 |access-date=2022-07-05 |website=www.cini.it}}</ref><ref>{{Cite web |last=University |first=Durham |title=Music Research Forum-Music Department and Fondazione Cini's IISMC |url=https://www.durham.ac.uk/departments/academic/music/about-us/events/2021/music-research-forum-music-department-and-fondazione-cinis-iismc/ |access-date=2022-07-05 |website=www.durham.ac.uk |language=en-gb}}</ref> * ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ (2019) <ref name="Cadogan Hall" /> * ਭਾਰਤ ਦੇ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਸਮਾਰੋਹ (2019) <ref>{{Cite web |last=Sharama |first=Sunanda |title=Festival of India in South Africa |url=https://www.indiaculture.nic.in/festival-india-south-africa-events |website=Ministry of Culture}}</ref> * ਫੋਂਡਾਜ਼ੀਓਨ ਜੌਰਜੀਓ ਸਿਨੀ, ਵੇਨਿਸ ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ (2020) <ref>{{Cite web |title=Indian Music Concert: Sunanda Sharma and the Banaras Gharana – Fondazione Giorgio Cini Onlus |url=https://www.cini.it/en/events/indian-music-concert-sunanda-sharma-and-the-banaras-gharana |access-date=2022-07-05 |website=www.cini.it}}</ref><ref>{{Cite web |last=Desk |first=NH Web |date=24 January 2020 |title=Vidushi Sunanda Sharma to perform live in Venice, Italy on Saturday |url=https://www.nationalheraldindia.com/music/vidushi-sunanda-sharma-to-perform-live-in-venice-italy-on-saturday |access-date=2022-07-05 |website=National Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wild |first=Stephi |title=Vidushi Sunanda Sharma Invited To Perform At The Cini Foundation In Venice |url=https://www.broadwayworld.com/india/article/Vidushi-Sunanda-Sharma-Invited-To-Perform-At-The-Cini-Foundation-In-Venice-20200123 |access-date=2022-07-05 |website=BroadwayWorld.com |language=en}}</ref> == ਸੋਲੋ ਐਲਬਮਾਂ == ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਐਲਬਮ "ਧਰੋਹਰ" ਟਾਈਮ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੁਆਰਾ 2000 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਵਰਜਿਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ 2003 ਵਿੱਚ "ਸਵਰ ਸੰਚਾਈ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੁਆਰਾ 2014 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਸੁਰ ਗੰਗਾ"।<ref>{{Citation |title=Dharohar – Sunanda Sharma |url=https://mio.to//album/Sunanda+Sharma/Dharohar |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110192928/http://mio.to/album/Sunanda+Sharma/Dharohar |language=en |access-date=2022-11-07 |archive-date=10 January 2018}}</ref><ref>{{Citation |title=Swar Sanchay – Sunanda Sharma |url=https://mio.to//album/Sunanda+Sharma/Swar+Sanchay |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712051807/http://mio.to/album/Sunanda+Sharma/Swar+Sanchay |language=en |access-date=2022-11-07 |archive-date=12 July 2015}}</ref><ref>{{Citation |title=Surganga – The Legacy Continues… by Girija Devi & Sunanda Sharma |date=8 December 2014 |url=https://music.apple.com/tm/album/surganga-the-legacy-continues/969566580 |language=en-GB |access-date=2022-11-07}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] gfhbxhhbbswiai4q1xmdhbkf8nkzpcy 0 197125 851326 803214 2026-11-03T17:52:26Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851326 wikitext text/x-wiki   '''ਅਰੁਣਾ ਮੋਹੰਤੀ''' (ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1960) ਇੱਕ ਓਡੀਸੀ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਡ਼ੀਸਾ (ਓਡੀਸ਼ਾ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ) ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=CUR_TITLE |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=819&at=1 |access-date=2018-08-29 |website=sangeetnatak.gov.in |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। == ਸਿਖਲਾਈ == ਅਰੁਣਾ ਮੋਹੰਤੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਨਾਥ ਰਾਉਤ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਪਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਓਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1972 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਗੰਗਾਧਰ ਪ੍ਰਧਾਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਕਜ ਚਰਨ ਦਾਸ, [[ਕੇਲੂਚਰਨ ਮੋਹਾਪਾਤਰ|ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]], [[ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਨੀਗਰਾਹੀ|ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ]] ਅਤੇ [[ਸੋਨਲ ਮਾਨ ਸਿੰਘ]] ਤੋਂ ਵੀ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=CUR_TITLE |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=819&at=1 |access-date=2018-08-29 |website=sangeetnatak.gov.in |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=819&at=1 "CUR_TITLE"]. ''sangeetnatak.gov.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 August</span> 2018</span>.</cite></ref> ਉਸ ਨੇ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਿਰਮਲ ਮੋਹੰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Aruna Mohanty |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=819&at=2 |access-date=2018-09-11 |website=sangeetnatak.gov.in |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਰੁਣਾ ਮੋਹੰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।<ref name="interview">{{Cite web |title=Interview - Aruna Mohanty: The thinking dancer - Sutapa Patnaik |url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv163.html |access-date=2018-09-11 |website=www.narthaki.com}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1999 ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੁਪਰ ਚੱਕਰਵਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ''ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਓ ਪ੍ਰਾਲੇ'', ਸਰਵਣ ਕੁਮਾਰ, ਖਾਰਵੇਲਾ, ਜਾਤ੍ਰਾ ਬਾਰਮਾਸੀ, ਗਾਥਾ ਓਡੀਸੀ,ਪ੍ਰਤਿਨਾਯਾਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਰਨਮ, ਜੈਦੇਵ ਦੀ ''[[ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ|ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ]]'' ਦੀਆਂ ਕਈ ਅਸ਼ਟਾਪਦੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਨਾਵਲਕਾਰ [[ਹਰਮਨ ਹੈੱਸ|ਹਰਮਨ ਹੇਸੇ]] ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ''[[ਸਿਧਾਰਥ (ਨਾਵਲ)|ਸਿਧਾਰਥ]]'' ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗਕ ਰੂਡ਼੍ਹੀਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸੀਤਾ]], [[ਦਰੌਪਦੀ|ਦ੍ਰੌਪਦੀ]], [[ਮੰਦੋਦਰੀ]] ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ 2012|ਨਿਰਭਯਾ]]<ref name="interview">{{Cite web |title=Interview - Aruna Mohanty: The thinking dancer - Sutapa Patnaik |url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv163.html |access-date=2018-09-11 |website=www.narthaki.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv163.html "Interview - Aruna Mohanty: The thinking dancer - Sutapa Patnaik"]. ''www.narthaki.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2018</span>.</cite></ref> ਉਸ ਨੇ ਨਾਚ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਡਾਂਸਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Aruna Mohanty |url=http://sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=49 |access-date=2019-01-13 |website=sruti.com}}</ref> ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਾਊਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Aruna Mohanty |url=http://sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=49 |access-date=2019-01-13 |website=sruti.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=49 "Aruna Mohanty"]. ''sruti.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 January</span> 2019</span>.</cite></ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Mohd._Hamid_Ansari_presenting_the_Sangeet_Natak_Akademi_Award-2010_to_Smt._Aruna_Mohanty,_Bhubaneswar,_for_her_outstanding_contribution_to_Odissi.jpg|thumb|ਮੁਹੰਮਦ. ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ-2010 ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਰੁਣਾ ਮੋਹੰਤੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਓਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ]] * ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, 2016-17[1] * ਰਾਜ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ, 2014 [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] * ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, 2010[2] * ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਨੀਗ੍ਰਹੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, 2001[3] * ਮਹਾਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਗੁਰੂ ਪੰਕਜ ਚਰਨ ਰਿਸਰਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, 1997[3] * ਭਾਰਤ ਭਵਨ ਅਵਾਰਡ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ[3] * ਜਗਨਨਾਥ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਵਾਰਡ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] k45n5b3mlcwo3i5phhn12ezx3bzdgim 0 197309 851262 804935 2026-11-03T13:57:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851262 wikitext text/x-wiki == ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀ == ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ, ਨਤੀਜੇ-ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਅਕਸਰ ਸਿੱਧੇ ਸੰਚਾਰ, ਤੁਰੰਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ, ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਰੇਖਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਟੀਮ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਅਤੇ ਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਿੰਸਲੋ ਟੇਲਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੀਟਰ ਡਰਕਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਗਲਸ ਮੈਕਗ੍ਰੇਗਰ ਨੇ ਥਿਊਰੀ X ਅਤੇ ਥਿਊਰੀ Y ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪਹੁੰਚਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਗਤਤਾ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਭਿਆਸਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। === '''ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ''' === ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟੀਮ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ, ਤੇਜ਼ ਜਵਾਬਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਫੋਕਸ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਧਾ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ==== ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ==== ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​​​ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਅਕਸਰ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ==== ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਨਿਰਣਾ-ਮੇਕਿੰਗ ==== ਵਧੇਰੇ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਦੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਢਾਂਚੇ, ਅਮਰੀਕੀ ਪਹੁੰਚ ਅਕਸਰ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੇਠਲੇ-ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਹੱਲ ਅਤੇ ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==== ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ==== ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​​​ਹੈ। ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਅਕਸਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਪਣਯੋਗ ਨਤੀਜਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ, ਅਤੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਇਹ ਫੋਕਸ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਉੱਚ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ==== ਡਾਇਰੈਕਟ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ==== ਅਮਰੀਕਨ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟਾਈਲ ਡਾਇਰੈਕਟ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੰਚਾਰ, ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਫੀਡਬੈਕ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇਪਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜਲਦੀ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਰਾਹੀਂ ਵਧੇਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ==== ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਫੋਕਸ ==== ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਫੌਰੀ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਸੁਭਾਅ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ। ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਫੋਕਸ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਜਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਿਮਾਹੀ ਕਮਾਈ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਤਤਕਾਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ==== ਮੈਰੀਟੋਕਰੇਸੀ ==== ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਰੱਕੀਆਂ, ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਅਕਸਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯੋਗਤਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। === '''ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ''' === # ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ : ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀ ਡੱਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਹੈਕਾਥਨ ਜਾਂ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਲੈਬਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। # ਨਤੀਜੇ-ਮੁਖੀ : ਮਾਪਣਯੋਗ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਫੋਕਸ ਟੀਮ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਟੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੂਚਕਾਂ ਨੂੰ ਸੈਟ ਕਰਕੇ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਹ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਆਪਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। # ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣਾ : ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੁਸਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। # ਅਨੁਕੂਲਤਾ : ਅਮਰੀਕੀ ਫਰਮਾਂ ਅਕਸਰ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਧਰੁਵ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਚਕਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਨਵੀਨਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। # ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ : ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਿਛੋਕੜ ਅਮੀਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਟੀਮ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਬਿਹਤਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨਤੀਜੇ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। # ਮੈਰੀਟੋਕਰੇਸੀ : ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ-ਅਧਾਰਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ​​ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉਹਨਾਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। # ਸਪਸ਼ਟ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਟੀਚੇ : ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਪਸ਼ਟ ਟੀਚੇ ਟੀਮ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। # ਗਾਹਕ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਫੋਕਸ : ਗਾਹਕ ਫੀਡਬੈਕ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਨਾ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਹੋਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। # ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ : ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਿਹਤਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਡਾਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਕਨੀਕ 'ਤੇ ਇਹ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। === ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ === # ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਾਤਾਵਰਣ : ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਣਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। # ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ : ਆਉਟਪੁੱਟ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਮ-ਜੀਵਨ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਹਾਇਤਾ। ਇਹ ਅਣਗਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚ ਟਰਨਓਵਰ ਦਰਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। # ਅਥਾਰਟੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ : ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਥਾਰਟੀ ਦਾ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। # ਲਿਮਟਿਡ ਗਲੋਬਲ ਪਰਸਪੇਕਟਿਵ : ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮਾਡਲ ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੀਮਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। # ਬਰਨਆਊਟ ਲਈ ਸੰਭਾਵੀ : ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਧੱਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਜਿੱਥੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਵਰਵਰਕ ਦੀ ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਬਰਨਆਉਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। # ਸੰਚਾਰ ਸ਼ੈਲੀਆਂ : ਸਿੱਧੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਤਰਜੀਹ ਸੰਚਾਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਖਮਤਾ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇਤਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਲਤ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਜਾਂ ਬੇਅਰਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। # ਲਚਕਤਾ ਬਨਾਮ ਢਾਂਚਾ : ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਢੁਕਵੀਂ ਬਣਤਰ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਧੇਰੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਲਚਕਦਾਰ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। # ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਨਵੀਨਤਾ : ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਡਰਾਈਵ ਨਵੀਨਤਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਓਵਰਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਿਰਤਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕਸੁਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਜਪਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ == ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਟੀਮ ਵਰਕ, ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਪਿਤਾਵਾਦ, ਜੀਵਨ ਭਰ , ਸੀਨੀਅਰਤਾ, ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਿੱਖਣ, ਸਮੂਹਿਕ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ, ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ, ਸਹਿਯੋਗ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਨਿਰੰਤਰ ਅਨੁਕੂਲਨ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਰਗੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਈਜ਼ੇਨ ਵਰਗੇ ਅਭਿਆਸ, ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੇਮਾਵਾਸ਼ੀ। ਰਸਮੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜਾਪਾਨੀ ਫਰਮਾਂ ਅਕਸਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿਚਕਾਰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਟਰਨਓਵਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। === '''ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ''' === ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ, ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਧਾਰ (ਕਾਈਜ਼ੇਨ), ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਟੀਮ ਵਰਕ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। === '''ਜਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ''' === ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਟੀਮ ਵਰਕ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। # ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ: ਜਾਪਾਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਥਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੰਬੀ-ਅਵਧੀ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਾਡਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਟਰਨਓਵਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। # ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ: ਜਾਪਾਨੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਰਿੰਗੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਰਿੰਗੀ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।) ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੂਹਿਕ ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕੇ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਟੀਮ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਚੱਜੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। # ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਧਾਰ: Kaizen, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਧਾਰ," ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ 'ਤੇ ਇਹ ਫੋਕਸ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੇ, ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੁਧਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੱਚੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। # ਟੀਮ ਵਰਕ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਓਰੀਐਂਟੇਸ਼ਨ: ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਨ ਟੀਮ ਵਰਕ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਜ਼ੋਰ, ਅਕਸਰ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ-ਅਧਾਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਦੀ ਹੈ। === '''ਜਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ''' === # ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ: ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟਰਨਓਵਰ ਦਰਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਸਥਿਰ ਕਾਰਜਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਰਤਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। # ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਟੀਮ ਵਰਕ: ਸਹਿਮਤੀ-ਅਧਾਰਤ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੀਮ ਵਰਕ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਅੰਤਰ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। # ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਧਾਰ (ਕਾਈਜ਼ਨ): ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਈਜ਼ਨ ਦਾ ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। # ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਮਿਆਰ: ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉੱਚ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਾਹਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸਾਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਨੁਕਸ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। # ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਿਕਾਸ: ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਸਫਲਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। # ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਪਹੁੰਚ: ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਕਸਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਹਾਇਤਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਮ-ਜੀਵਨ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਕੰਮ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਨਆਉਟ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। === '''ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ''' === # ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ : ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਫੈਸਲੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। # ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ : ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਜ਼ੋਰ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। # ਗਰੁੱਪਥਿੰਕ ਲਈ ਸੰਭਾਵੀ : ਸਹਿਮਤੀ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਈ ਵਾਰ ਗਰੁੱਪਥਿੰਕ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਓਵਰਰਾਈਡ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੁੰਝੇ ਹੋਏ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। # ਸੀਮਤ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਾਨਤਾ : ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੀਮ ਵਰਕ ਦੀ ਕਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਮਾਨਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਨ। # ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ : ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪਿਤਾਵਾਦੀ ਪਹਿਲੂ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਰੁਕਾਵਟ ਪਹਿਲ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਦਿਸ਼ਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। # ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਰੂਪਤਾ : ਸਮੂਹਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਫੋਕਸ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਨਤੀਜੇ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਿਲੱਖਣ ਜਾਂ ਅਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। # ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਢਾਂਚਾ : ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਕਈ ਵਾਰ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਢਾਂਚੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਤਾਲ ਜਵਾਬਦੇਹਤਾ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਗਠਨਾਂ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧੁਰਾ ਹੋਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਤੁਲਨਾ == ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬਾਰੇ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ === '''ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕਤਾ''' === ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਹੈ, ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਾਪਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮੂਹਸੰਚਾਰਿਕਤਾ, ਸਮੂਹਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ, ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਤਰ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। === '''ਸੰਚਾਰ ਸਟਾਈਲ''' === ਅਮਰੀਕਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਸੰਚਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਪਾਨੀ ਅਕਸਰ ਅਸਿੱਧੇ, ਸੂਖਮ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੈਰ-ਮੌਖਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੈਸਲੇ ਕਿਵੇਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਫੀਡਬੈਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === '''ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰਿਕਵਰੀ''' === ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਜਾਪਾਨੀ ਮੁੱਲਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਜੀਵਨ ਭਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ। === '''ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ''' === ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਲਈ ਡਰਾਈਵ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਾਪਾਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਤੀਬਰ ਗਲੋਬਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, "ਕਾਈਜ਼ੇਨ" (ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਧਾਰ) ਵਰਗੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ ਲਾਭਾਂ ਅਤੇ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। jy9a58ipu77kqu8gdnclmd71f6lhzlh 0 198014 851310 806990 2026-11-03T16:47:20Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851310 wikitext text/x-wiki {{Cleanup infobox}}{{Infobox musical artist | name = Arvind Parikh | image = | image_size = | caption = | birth_name = | alias = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1927|10|19}} | birth_place = [[Ahmedabad]], [[India]] | origin = | death_date = | death_place = | genre = [[Hindustani classical music]] | occupation = | instrument = [[sitar]] | years_active = 1944–present | label = | current_members = | past_members = | website = | associated_acts = [[Vilayat Khan]] }} == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਰਵਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਟਵਰ ਲਾਲ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਚੰਦਰ ਕਲਾ ਬੇਨ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੰਨ 1944 ਵਿੱਚ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ [[ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ|ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ]] ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਰਿਖ ਨੇ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਪਾਰਿਖ ਨੂੰ ਐਲਫਿਨਸਟੋਨ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 60 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, 1944 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |title=Saluting Ustad Vilayat Khan |url=http://www.rediff.com/news/2004/mar/25spec1.htm}}</ref> ਅਰਵਿੰਦ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਾਰਿਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਾਰਿਖ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਨੇਤਾ ਨਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਫ਼ਈਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸਨੇਹਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਪੂਰਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। == ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਰਵਿੰਦ ਪਾਰਿਖ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਆਰ. ਦਿਓਧਰ, [[Latafat Hussain Khan|ਲਤਾਫਤ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ]], [[ਉਸਤਾਦ ਅਮੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਆਮਿਰ ਖਾਨ]], ਨਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ-ਫਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ, ਡੀ. ਟੀ. ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਧਿਕਾ ਮੋਹਨ ਮੈਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਅਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ ਨਾਲ ਸੰਬਧਿਤ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਾਰਿਖ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਪੂਰਵੀ ਪਾਰਿਖ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Timeless Music |url=http://www.timeless-music.org/affiliated_artists/?artist%3DPurvi+Parikh |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728110307/http://www.timeless-music.org/affiliated_artists/?artist=Purvi%20Parikh |archive-date=28 July 2011 |access-date=2010-05-17}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਨਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ-ਫ਼ਈਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਦੀ ਸ਼ਗਿਰਦ ਸੀ। ਪਾਰਿਖ ਨੇ ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਯੂ. ਕੇ. ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ "ਸਿਤਾਰ ਗੁਰੂ" ਅਤੇ "ਬੰਦੀਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ" ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sona Rupa |url=http://www.sonarupa.co.uk/default_inner.asp?pflag=prdtls&pr_id=668&md_id=4&curr=0&cat_id=1&jsid=&sub_subcatid=39 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306175451/http://www.sonarupa.co.uk/default_inner.asp?pflag=prdtls&pr_id=668&md_id=4&curr=0&cat_id=1&jsid=&sub_subcatid=39 |archive-date=2012-03-06}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bandish Parampara |url=https://www.amazon.com/Bandish-Parampara-Pandit-Arvind-Parikh/dp/B0010NX1UC |website=Amazon}}</ref> == ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਦੂਤ == ਪਾਰਿਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰਿਸ਼ਦ (ਯੂਨੈਸਕੋ) ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਲਈ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਚੈਪਟਰ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਅਰਵਿੰਦ ਪਾਰਿਖ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬੈਠਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਰਾਣੇ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੱਗੀਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਾਕਾਰ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ, ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਪਾਰਿਖ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੰਗੀਤ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗ ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Timeless Music |url=http://www.timeless-music.org/affiliated_artists/?artist%3DArvind+Parikh |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728110502/http://www.timeless-music.org/affiliated_artists/?artist=Arvind%20Parikh |archive-date=28 July 2011 |access-date=2010-05-17}}</ref> ਮੁੰਬਈ, ਚੇਨਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਮੰਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 12 ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਿਊਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਗਰੁੱਪ (ਏਆਈਐਮਜੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਜੋ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ([[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]], [[ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ]], ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ, ਰਵੀ ਕਿਰਨ ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ|ਰਾਜਨ-ਸਾਜਨ ਮਿਸ਼ਰਾ]] ਸਮੇਤ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੱਗੀਤ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰਥਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web |title=10 July 2009: India's Leading Music Maestros Meet at the NCPA &#124; NCPA Mumbai |url=http://www.ncpamumbai.com/announcements/10-july-2009-indias-leading-music-maestros-meet-ncpa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090902155823/http://www.ncpamumbai.com/announcements/10-july-2009-indias-leading-music-maestros-meet-ncpa |archive-date=2 September 2009 |access-date=2010-05-17}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਪਾਰਿਖ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1997-98 ਲਈ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ITC-SRA completes 25 years in 2003 - Raga Parikrama - an Interactive Seminar |url=http://www.itcsra.org/anniversary/raga_panelist2.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127001819/http://itcsra.org/anniversary/raga_panelist2.htm |archive-date=27 November 2010 |access-date=2010-05-17}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2003 ਲਈ ਸਾਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=SNA: Awardeeslist:: |url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234019/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=27 July 2011 |access-date=2009-11-21}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=26 January 2018 |title=Maharashtra gets highest number of Padma awards this year |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-gets-highest-number-of-padma-awards-this-year/articleshow/62662770.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127085436/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-gets-highest-number-of-padma-awards-this-year/articleshow/62662770.cms |archive-date=27 January 2018 |access-date=26 January 2018 |publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> == ਸਨਅਤੀ == ਪਾਰਿਖ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Archives Top and Latest News |url=http://www.livemint.com/2007/10/20002234/Lemuir-Group-Chairman-Arvind-P.html}}</ref> ਪਾਰਿਖ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ 51 ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹੈ। ਡੀਐਚਐਲ ਲੇਮੁਇਰ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਯੂਸ਼ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਡੀਐਚਐਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਉਪਕਰਣਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] mrpjx9e0io3gyxvkgf50zcabq6u4nyx 0 199581 851485 814378 2026-11-04T06:02:09Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851485 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਅੰਸ਼ੁਲ ਕੰਬੋਜ|image=|country=ਭਾਰਤ|full_name=|birth_date={{birth date and age|2000|12|06|df=yes}}|birth_place=[[ਕਰਨਾਲ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=|death_place=|height=1.89 m <ref>{{cite news |title=Haryana seamer Anshul Kamboj scripts history, picks 10 wickets in an innings |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/anshul-kamboj-haryana-history-10-wickets-in-innings-9671944/ |quote=...My height is six feet two inches and because of that, I generate the extra bounce as well |work=Indian Express}}</ref>|batting=ਸੱਜਾ-ਹੱਥ|bowling=ਸੱਜੀ-ਬਾਂਹ ਦਾ ਤੇਜ ਮੱਧਮ ਗੇਂਦਬਾਜ|role=ਆਲ ਰਾਉਂਡਰ|international=true|onetest=true|testdebutdate=23 July|testdebutyear=2025|testdebutagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|testcap=318|lasttestdate=|lasttestyear=|lasttestagainst=|club1=ਹਰਿਆਣਾ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ|year1=2021/22–present|club2=[[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਸ]]|year2=2024|club3=[[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]]|year3=2025–ਮੌਜੂਦ|columns=3|column1=[[First-class cricket|FC]]|matches1=22|runs1=410|bat avg1=14.64|100s/50s1=0/0|top score1=46|deliveries1=3,236|wickets1=74|bowl avg1=22.66|fivefor1=2|tenfor1=1|best bowling1=10/49|catches/stumpings1=10/–|column2=[[List A cricket|LA]]|matches2=25|runs2=55|bat avg2=9.16|100s/50s2=0/0|top score2=19[[not out|*]]|deliveries2=1,170|wickets2=40|bowl avg2=20.00|fivefor2=0|tenfor2=–|best bowling2=4/22|catches/stumpings2=8/–|column3=[[Twenty20|T20]]|matches3=24|runs3=55|bat avg3=18.33|100s/50s3=0/0|top score3=17|deliveries3=419|wickets3=28|bowl avg3=19.85|fivefor3=0|tenfor3=–|best bowling3=3/12|catches/stumpings3=9/–|date=18 April 2025|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175428.html ESPNcricinfo}} '''ਅੰਸ਼ੁਲ ਕੰਬੋਜ''' (ਜਨਮ 6 ਦਸੰਬਰ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref name="Who is Anshul Kamboj, the Mumbai Indians debutant, who cleaned up Mayank Agarwal and almost got rid of Travis Head?">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/anshul-kamboj-mumbai-indians-debut-mi-vs-srh-9311961/|title=Who is Anshul Kamboj, the Mumbai Indians debutant, who cleaned up Mayank Agarwal and almost got rid of Travis Head?|date=6 May 2024|access-date=23 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323095418/https://indianexpress.com/article/sports/ipl/anshul-kamboj-mumbai-indians-debut-mi-vs-srh-9311961/|archive-date=23 March 2025|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name="Bio">{{Cite web |title=Anshul Kamboj |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175428.html |access-date=18 February 2022 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਧਮ ਗਤੀ ਨਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Bio" /> ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਹ 2024 ਏਸੀਸੀ ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India A team Squad |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/squad/1455841.html |access-date=17 October 2024 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ਉਸਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FC">{{Cite web |title=Ranji Trophy, Group F: Haryana v Tripura at Palam, Delhi, February 17-20, 2022 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280419.html |access-date=18 February 2022 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੀ-20 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="T20">{{Cite web |title=Syed Mushtaq Ali Trophy, Group C: Karnataka v Haryana at Mohali, October 22, 2022 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1333037.html |access-date=22 October 2022 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ 15 ਨਵੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਵਿਜੈ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="List A cricket">{{Cite web |title=Vijay Hazare Trophy, Group C: Bihar v Haryana at Alur, Nov 15, 2022 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1333104.html |access-date=15 November 2022 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਆਈਪੀਐਲ 2025 ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਨੇ 3.4 ਕਰੋੜ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2024-11-25 |title=IPL 2025 Auction: Anshul Kamboj sold to Chennai Super Kings for Rs 3.4 crore |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/anshul-kamboj-sold-signed-chennai-super-kings-rs-34-crore-ipl-mega-auction-2025-price-bid-update-players-list-news/article68905177.ece |access-date=2025-07-21 |website=Sportstar |language=en}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਕੰਬੋਜ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਮੁਸਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ 7 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ 10 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 17 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਨਰ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨੂੰ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆ ਸੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, 3 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 17.12 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 16 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kamboj takes career-best eight-for, Gaikwad hits fifty as India C eke out draw |url=https://www.espncricinfo.com/series/duleep-trophy-2024-25-1445823/india-b-vs-india-c-4th-match-1445835/match-report |access-date=15 September 2024 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਕੰਬੋਜ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦਸ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Who is Anshul Kamboj? Haryana pacer etches name in history with 10 wickets in an innings vs Kerala in Ranji Trophy">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/who-is-anshul-kamboj-haryana-pacer-etches-name-in-history-with-10-wickets-in-an-innings-vs-kerala-in-ranji-trophy-101731650588743.html|title=Who is Anshul Kamboj? Haryana pacer etches name in history with 10 wickets in an innings vs Kerala in Ranji Trophy|date=15 November 2024|access-date=23 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323095451/https://www.hindustantimes.com/cricket/who-is-anshul-kamboj-haryana-pacer-etches-name-in-history-with-10-wickets-in-an-innings-vs-kerala-in-ranji-trophy-101731650588743.html|archive-date=23 March 2025|publisher=Hindustan Times|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anshul Kamboj becomes third bowler to take all ten wickets in an innings in Ranji Trophy |url=https://www.espncricinfo.com/story/ranji-trophy-2024-25-haryana-s-anshul-kamboj-becomes-third-to-take-ten-wickets-1459750 |access-date=15 November 2024 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-25 |title=Anshul Kamboj gets 3.40 crore deal after historic 10-wicket haul in Ranji Trophy |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/cricket-anshul-kamboj-ipl-2025-mega-auction-chennai-super-kings-ranji-trophy-10-wicket-haul-2639825-2024-11-25 |access-date=2024-12-24 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਜੁਲਾਈ 2025 ਐਂਡਰਸਨ-ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਬੋਜ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 11 ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੈਚ ਵਿਚ ਕੰਬੋਜ ਨੇ 18 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 1 ਮੇਡਨ ਅਤੇ 89 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 1 ਵਿਕਿਟ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਬੇਨ ਡਕੇਟ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ<ref>{{Cite web |date=23 July 2025 |title=England bowl, India hand debut to Kamboj among three changes |url=https://www.espncricinfo.com/story/eng-vs-ind-england-bowl-anshul-kamboj-sai-sudharsan-shardul-thakur-in-for-india-1496357 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ|ਈ. ਐੱਸ. ਪੀ. ਐੱਨ. ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ]] 'ਤੇ [http://www.espncricinfo.com/india/content/player/1175428.html ਅੰਸ਼ੁਲ ਕੰਬੋਜ] {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਲ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] gxmphl4kn3wvgi7wmdsms1yyebxk2o3 0 200082 851486 819197 2026-11-04T06:09:14Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851486 wikitext text/x-wiki '''ਅਚਰਵਾਲ''' ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਏਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Acharwal 171 Village in Raikot (Ludhiana) Punjab {{!}} villageinfo.in |url=https://villageinfo.in/punjab/ludhiana/raikot/acharwal-171.html |access-date=2025-09-01 |website=villageinfo.in}}</ref> ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਰਾਏਕੋਟ (ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦਫ਼ਤਰ) ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Acharwal 171 Village in Raikot (Ludhiana) Punjab {{!}} villageinfo.in |url=https://villageinfo.in/punjab/ludhiana/raikot/acharwal-171.html |access-date=2025-09-15 |website=villageinfo.in}}</ref> ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਰਹੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ<ref>{{Citation |last=Last Line News |title=ਕਾਮਰੇਡ ਅਚਰਵਾਲ ਤੇ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਸੁਫਨੇ ਹਰ ਹਾਲ ਚ ਕਰਾਂਗੇ ਪੂਰੇ,2027 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇਗਾ ਲਾਲ ਝੰਡਾ:ਨੱਤ ਸੀਪੀਆਈਐਮਐਲ |date=2025-09-13 |url=https://www.youtube.com/watch?v=MCoZu2JnAWw |access-date=2025-09-17}}</ref> ਅੱਚਰਵਾਲ<ref>{{Cite web |last=Ravinder |first=Media Link |date=2025-09-13 |title=ਕਾਮਰੇਡ ਸਕਰੀਨ: ਕਾਮਰੇਡ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅੱਚਰਵਾਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ |url=https://comrade-screen.blogspot.com/2025/09/blog-post_13.html |access-date=2025-09-15 |website=ਕਾਮਰੇਡ ਸਕਰੀਨ}}</ref> ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਕਤੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-09-01 |title='ਕਿਸਾਨੀ ਘੋਲ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅੱਚਰਵਾਲ ਦਾ 29ਵਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ' Punjabi Media USA {{!}} |url=https://punjabimediausa.com/acharwals-29th-memorial-function-to-be-dedicated-to-farmers-struggle/ |access-date=2025-09-01 |website=Punjabi Media USA |language=en-US}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ == {{Infobox settlement | name = ਅੱਚਰਵਾਲ | official_name = ਅੱਚਰਵਾਲ | native_name_lang = pa | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_type3 = [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_name2 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] | subdivision_name3 = [[ਰਾਏਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ|ਰਾਏਕੋਟ]] | established_title = <!-- Established --> | parts = [[ਬਲਾਕ]] | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | website = {{URL|https://ludhiana.nic.in//}} }} ਅੱਚਵਾਲ ਪਿੰਡ<ref>{{Cite web |date=2024-06-12 |title=Hathur Village Punjab {{!}} ਹਠੂਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਵੇਖਣ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/hathur-village-punjab-%e0%a8%b9%e0%a8%a0%e0%a9%82%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%ad%e0%a8%be%e0%a8%b8%e0%a8%bc%e0%a8%be%e0%a8%88-%e0%a8%a4%e0%a9%87-%e0%a8%b8/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਅੱਚਰ ਨਾਮ ਦੇ ਗੁੱਜਰ ਨੇ ਗੱਡੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2024-06-12 |title=Hathur Village Punjab {{!}} ਹਠੂਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਵੇਖਣ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/hathur-village-punjab-%e0%a8%b9%e0%a8%a0%e0%a9%82%e0%a8%b0-%e0%a8%aa%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%ad%e0%a8%be%e0%a8%b8%e0%a8%bc%e0%a8%be%e0%a8%88-%e0%a8%a4%e0%a9%87-%e0%a8%b8/ |access-date=2025-09-01 |language=en-US}}</ref> ਮੁਢਲੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਪਧਰਾ ਪਾਸਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੱਛਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਲੱਖੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਦਾ ਪਾਸਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਭ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਜੰਗਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਲ ਮਹਿਕਮੇਂ ਦੇ ਮਿਸਲ ਸਕੀਤ 1909-10 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 16 ਵਿੱਘੇ 17 ਵਿਸਵੇ 12 ਵਿਸਵਾਸੀਆਂ ਸੀ। ਜੇ ਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਵਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਭਾਵ ਕੱਚ 50 ਵਿੱਘੇ 12 ਵਿਸਵੇ 16 ਵਿਸਵਾਸੀਆਂ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਹੱਦ 'ਤੇ ਇਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਸ ਸੱਥ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੀ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਬੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਝਿੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿੱਚਕਾਰਲਾ ਖੂਹ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਲ਼ੀਆਂ ਵੀ ਸਿੰਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਇੱਥੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਜਾਤੀਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕੁੰਡ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਵੀ ਆਪ ਕਰਵਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੱਧਾ ਖੂਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਖੂਹ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਣਤਰ ਨਮੂਨੇਦਾਰ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਪਿੰਡ ਰਾਏਸਰ (ਸੰਗਰੂਰ) ਹੈ। ਇੱਕ ਦੰਦ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਏਸਰ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਰੱਲਾ ਉਸ ਧੱਕੇ ਤੋਂ ਆਕੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਹਾਕਮ ਨੇ ਬਾਬਾ ਰੱਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਨੀਂਹ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਕੰਧ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਣਿਆ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਬੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਪਿੰਡੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਅੱਚਰਵਾਲ ਆ ਵਸਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤਿੰਨ ਕੁ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗਿੱਲ ਗੋਤ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਗਿੱਲ ਗੋਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੈਂਸ ਮੰਡੇਰ ਭੁੱਲਰ ਜਟਾਣਾ ਢੀਂਡਸੇ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨਹਿਲ ਤੇ ਰਾਏ ਗੋਤ ਆਦਿ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> 9bgxnla18rieqdrz4e6e77b01nrc5k2 0 201871 851264 826971 2026-11-03T14:03:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851264 wikitext text/x-wiki '''ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manoj Kumar Mishra;''' ਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1952) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ 37ਵੇਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੂੰ ਕੁਆਂਟਮ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ|ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ (2009–2012) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ|ਆਈਆਈਟੀ ਬੰਬੇ]] ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਐਮਐਨ ਸਾਹਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਐਸਸੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। == ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰੀਅਰ == ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (IIT) ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ]] ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 27 ਸਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਿਤਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 2008 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2009 ਤੱਕ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਭਾਗ<ref>{{Cite web |title=New Page 2 |url=https://ether.chem.iitb.ac.in/~mmishra/ |access-date=2024-10-22 |website=ether.chem.iitb.ac.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227044216/https://ether.chem.iitb.ac.in/~mmishra/ |archive-date=2024-02-27 |url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਐਪਟੀਟਿਊਡ ਟੈਸਟ (GATE) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਤੋਂ 2 ਨਵੰਬਰ 2012 ਤੱਕ [[ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ<ref>{{Cite web |date=2009-10-22 |title=LU gets new V-C,this time from IIT-Bombay |url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/lu-gets-new-vc-this-time-from-iitbombay/ |access-date=2024-10-22 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 22 ਨਵੰਬਰ, 2013 ਤੋਂ, ਉਹ BIT ਮੇਸਰਾ, ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/manoj-mishra-named-vc-at-bit-mesra/articleshow/26281348.cms|title=Manoj Mishra named VC at BIT Mesra|date=2013-11-24|work=The Times of India|access-date=2024-10-22|issn=0971-8257}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਮਿਸ਼ਰਾ 1999 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼<ref>{{Cite web |title=Indian Academy of Sciences |url=https://fellows.ias.ac.in/profile/v/FL1999007 |access-date=2024-10-22 |website=fellows.ias.ac.in}}</ref> ਦੇ ਫੈਲੋ ਬਣੇ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/the-lucknow-university-vice-chancellor-manoj-k-mishra-has-been-elected-as-a-member-of-the-national-academy-of-sciences-india-for-the-year-2011-/articleshow/7333064.cms|title=The Lucknow University vice-chancellor, Manoj K Mishra has been elected as a member of the National Academy of Sciences (India) for the year 2011.|date=2011-01-21|work=The Times of India|access-date=2024-10-22|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=MISHRA, Manoj Kumar – The National Academy of Sciences, India |url=https://nasi.org.in/fellows/mishra-manoj-kumar/ |access-date=2024-10-22 |website=nasi.org.in |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126040419/https://nasi.org.in/fellows/mishra-manoj-kumar/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ]] 0ccp4xacbcpo4agffnlmxy17fhlo82h 0 202240 851303 826652 2026-11-03T16:11:50Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851303 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ਦਸੰਬਰ 2025}}[[ਤਸਵੀਰ:Rivers_of_Armenia.jpg|thumb|ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਰਪਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਬੇਸਿਨ (ਹਲਕਾ ਗੁਲਾਬੀ)]] '''ਅਰਪਾ,''' ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜੋ [[ਆਰਮੀਨੀਆ|ਅਰਮੀਨੀਆ]] ਅਤੇ [[ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੇ [[ਵਾਇਓਤ ਜੋਰ ਸੂਬਾ|ਵਾਯੋਟਸ ਡਜ਼ੋਰ]] ਪ੍ਰਾਂਤ ( ''ਮਾਰਜ਼'' ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਖੱਬੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ {{Convert|128|km|abbr=on}} ਲੰਬਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ {{Convert|2630|km2|abbr=on}} ਦਾ ਡਰੇਨੇਜ ਬੇਸਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ੈਂਗੇਜ਼ੁਰ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਰਮੁਕ, ਵਾਇਕ, [[ਯੇਗੇਗਨਾਦਜੋਰ|ਯੇਗੇਗਨਾਡਜ਼ੋਰ]], ਅਰੇਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਿਰ ਓਗਲਾਂਕਾਲਾ, ਸਿਆਕੁਤ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਲਕਾਬਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੋਇਆ [[ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਦੇ ਨਖਚੀਵਾਨ ਐਕਸਕਲੇਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। '''ਅਰਪਾ ਦਰਿਆ''' ਆਰਮੀਨੀਆ ਅਤੇ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ (ਨਖ਼ਚੀਵਾਨ) ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 128 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ ਅਤੇ '''ਅਰਾਸ ਦਰਿਆ''' ਦਾ ਖੱਬੇ ਤਟ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ '''ਜ਼ਾਂਗੇਜ਼ੂਰ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ''' ਅਤੇ '''ਵਾਰਡੇਨਿਸ ਮਾਊਂਟੇਨਸ''' ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਰਪਾ ਘਾਟੀ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੰਚਾਈ, ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕਈ ਪਾਣੀ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਰਪਾ ਦਰਿਆ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਅਰਮੀਨੀਆ ਦਾ ਭੂਗੋਲ * ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦਾ ਭੂਗੋਲ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਿਆ]] 5k48c440ah4ylln6n2a61yzq8yl0ied 0 202395 851474 839406 2026-11-04T05:04:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851474 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{List missing criteria|date=November 2019}} {{List dispute|date=January 2020}}}} {{TOC right}} ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ [[ਰੇਡੀਓ|ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ]] 1895 ਵਿੱਚ [[ਗੁਗਲੀਏਲਮੋ ਮਾਰਕੋਨੀ]] ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਰੇਡੀਓ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਸੀ, ਜੋ [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਵੋਲਟਾ|ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਵੋਲਟਾ]], [[ਆਂਦਰੇ-ਮੇਰੀ ਐਂਪੀਅਰ|ਆਂਡਰੇ-ਮੈਰੀ ਐਂਪੀਅਰ]], ਜਾਰਜ ਓਹਮ ਅਤੇ [[ਜੇਮਜ਼ ਕਲਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ|ਜੇਮਸ ਕਲਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ]] ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। "ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ" ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਕਈ ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਭਾਵ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। == ਸਟੇਸ਼ਨ == {{Incomplete list|date=December 2017}} === ਮੀਡੀਅਮਵੇਵ ਅਤੇ ਲੌਂਗਵੇਵ 'ਤੇ ਏ ਐਮ === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; margin:auto" width="" |+Experimental and early radio stations (AM on mediumwave and longwave) !Station<br /><br />call-sign<br /><br />(original) !Station<br /><br />call-sign<br /><br />(current) !City/location !On air !Transmission frequency<br /><br />(AM radio / FM radio) !Broadcast class |- |Roberto Landell de Moura |n/a |[[ਸਾਓ ਪਾਉਲੋ|São Paulo]] (between Paulista Avenue and Alto de Santana)<ref>{{Cite web |title=Memórias de um Jornalista – Atualidades do mundo da Saúde |url=http://memoriallandelldemoura.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102212620/http://memoriallandelldemoura.com.br/ |archive-date=2 January 2019 |access-date=25 January 2019 |language=pt-BR}}</ref> |1893 | | |- |[[ਗੁਗਲੀਏਲਮੋ ਮਾਰਕੋਨੀ|Guglielmo Marconi]] |n/a |Broadcast across his garden in Pontecchio, Italy.<ref name="nobelprize.org">{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1909 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html}}</ref> |1895 | |Experimental |- |Although Australia's first officially recognized broadcast was made in 1906, some sources claim that there were transmissions in Australia in 1897, either conducted solely by Professor [[ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਬ੍ਰੈਗ|William Henry Bragg]] of the University of Adelaide or by Prof. Bragg in conjunction with G.W. Selby of Melbourne.<ref name="ReferenceB" /> <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This list entry may be excessively long. Consider merging or splitting material to another article, or paring out unencyclopedic material.">List entry too long</span></nowiki>''&#x5D;</sup> |n/a | |1897 | |Experimental. Disputed in some sources. |- |[[ਗੁਗਲੀਏਲਮੋ ਮਾਰਕੋਨੀ|Guglielmo Marconi]], first trans-Atlantic transmission. |n/a |from Poldhu, Cornwall to Signal Hill, St. John's, Newfoundland.<ref name="ReferenceB" /><ref name="nobelprize.org" /> |December 1901 | |Experimental |- |(First official Morse Code transmission in Australia) |n/a |from Queenscliff, Victoria to Devonport, Tasmania |1906 | |Experimental |- |(Reginald Fessenden experimental alternator station) |BO |Brant Rock, [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ|Massachusetts]], United States |December 21, 1906 (Audio tests from various locations from as early as 1900) |AM 50&nbsp;kHz (approximately) |? W |- |Lee de Forest (laboratory in the Parker Building) |[?] |New York City, New York, United States |1907 |AM ? kHz (approximately) |? W |- |(Beloit College Professor Dr. Charles Aaron Culver) |[WBCR, WBNB, WEBW] |Beloit, Wisconsin, United States |1907<ref>{{Cite web |title=Radio Station {{!}} WBCR 90.3 FM Beloit College Radio {{!}} United States |url=https://www.wbcr903.com/ |access-date=2022-03-17 |website=WBCR |language=en}}</ref> |AM ? kHz (approximately) now airs on 90.3 FM. |? W |- |FN/SJN/6XF/6XE/KQW/"San Jose" |KCBS |[[ਸਾਨ ਹੋਜ਼ੇ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|San Jose, California]]/San Francisco, California |1909, 1921 (officially granted experimental license as KQW, become commercial in 1921, and KCBS in 1949) |AM 740&nbsp;kHz (Originally used 15 watts modulated with Carbon microphone) |Class-B |- |XWA |CINW |[[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|Montreal]], Quebec, Canada |August 1914 – December 1, 1919 – May 1922 – January 29, 2010 |AM 940&nbsp;kHz (Not original frequency). Considered by many Canadians to be "First scheduled broadcast station;" prior call sign CFCF stood for '''C'''anada's '''F'''irst, '''C'''anada's '''F'''inest. |Class-A (Clear channel); XWA Experimental and W/T School station licence starting end of 1914, regular broadcasting test emissions starting December 1, 1919, with XWA being replaced in May 1922 by private commercial broadcasting licence CFCF; AM station CINW ceased operations on January 29, 2010. |- |2YU |WRUC |Union College, Schenectady, New York |1915 |Various Frequencies AM, switched in 1975 to 90.9 FM, & moved in 1983 to 89.7 FM |Original: Technical & Training School License, Current: Class-A |- |2XI |WGY |Schenectady, New York |February 20, 1922 |AM 810&nbsp;kHz |Class-A |- |9ZP, 9CLS |KGFX |Pierre, South Dakota |The station's roots date back to 1912 when Dana McNeil, was first licensed as 9ZP. In 1916, he was licensed as 9CLS. According to the FCC's card file for the station, the broadcast license for KGFX was first issued on August 15, 1927, with the licensee listed as Dana McNeil, The station was originally at 1180&nbsp;kHz, moving to 580&nbsp;kHz in 1928. In 1932, it moved to 630&nbsp;kHz, where it remained until 1967. As of 2018, KGFX 1060AM continues to broadcast local content at 10&nbsp;kW power in Pierre, SD. With an FM translator broadcasting at 107.1  |Various frequencies, | |- |2XG | |New York City |1916 |Unknown |Unknown<br /><br />(see also Lee de Forest [above].) |- |8XK, 8ZZ |KDKA |[[ਪਿਟਸਬਰਗ|Pittsburgh]], Pennsylvania |1916 |AM 1020&nbsp;kHz |75 watts (1916), Class-A (1920–present). Began simulcasting on shortwave in 1923 as 8XS. |- |Irish rebel station |none |General Post Office, Sackville Street, [[ਡਬਲਿਨ|Dublin]], Ireland |April 24, 1916 |Morse code only (Despite this claimed  by some  to be "world's first broadcast" as transmission not aimed at specific target) |converted ship transmitter |- |9XM |WHA |University of Wisconsin–Madison, Madison, Wisconsin |December 4, 1916 (regular Morse code weather broadcasts; first voice broadcast in February 1919; regular programming January 1921) |AM 970&nbsp;kHz |Class-B |- |First direct communication Australia to the United Kingdom |n/a |AWA; Ernest Fisk; [[ਸਿਡਨੀ|Sydney]] |1918 |AM 21&nbsp;kHz | |- |7AC/7XC |KJR |Seattle, WA, USA |1919 |AM 833&nbsp;kHz/619&nbsp;kHz, then various frequencies; currently AM 950&nbsp;kHz & FM 102.9&nbsp;MHz |<ref name="The 100th Anniversary of KJR Seattle, 1919 to 2019">{{Cite web |date=24 December 2019 |title=The 100th Anniversary of KJR Seattle, 1919 to 2019 |url=https://www.radioworld.com/columns-and-views/roots-of-radio/kjr-seattle-1919-to-2019}}</ref> |- |[[:pt:Rádio Clube (Recife)|Rádio Clube de Pernambuco]] |same name as well |Recife, Pernambuco, |1919 |AM 720&nbsp;kHz |Made the first radiophonic broadcast in Brazil, but the first radio officially acknowledged was [[Rádio Sociedade do Rio de Janeiro]] (actually, [[:pt:Rádio MEC|Rádio MEC]]). Also, it is one of the oldest stations in the world. <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This list entry may be excessively long. Consider merging or splitting material to another article, or paring out unencyclopedic material.">List entry too long</span></nowiki>''&#x5D;</sup> |- |First Australian experiment in the broadcast of music |n/a |AWA; Ernest Fisk; [[ਸਿਡਨੀ|Sydney]] |August 8, 1919 |AM |<ref name="Carty, Bruce page 25" /> |- |Doubleday-Hill radio department station |KQV |Pittsburgh, Pennsylvania |November 19, 1919<ref name="Telephone Downtown Soon" /><ref name="news.google.com" /> |Currently AM 1410&nbsp;kHz |Currently Class D |- |(Experimental Czech tests) | |Petřínská rozhledna (Petřín Lookout Tower), [[ਪਰਾਗ|Prague]], [[ਚੈਕੋਸਲਵਾਕੀਆ|Czechoslovakia]] |October 28, 1919 (Experimental),<br /><br /> |May 20, 1920 |AM ??? kHz |?? kW |- |2MT (Marconi experimental station with a regular news service) | |Writtle, Chelmsford, Essex, England |February 23, 1920 |AM 107&nbsp;kHz |15&nbsp;kW |- |LOR Radio Argentina |LOR |[[ਬਿਊਨਸ ਆਇਰਸ|Buenos Aires]], Argentina |August 27, 1920 Continued daily commercial broadcast up to 1997 |AM 857&nbsp;kHz |5 Watts initially, 500 Watts by 1921 |- |6ADZ |KNX |Los Angeles, California |Summer 1920, granted broadcasting station license 1921 |AM 1070&nbsp;kHz |Class-A |- |8MK |WWJ |Detroit, Michigan |August 29, 1920 |AM 950&nbsp;kHz |Class-B |- |KDKA |same as original. |[[ਪਿਟਸਬਰਗ|Pittsburgh]], Pennsylvania |October 27, 1920 (Aired as 8ZZ that night) |AM 1020&nbsp;kHz |Class-A (Clear channel) |- |9AH | |Toronto, Canada |18 April 1921 (as 9AH); 18 April 1922 (as CKCE) - closed September 1924 |450 meters |Licensed to Canadian Independent Telephone Company of Toronto (CITCO), initially as experimental license for wireless telephony.<ref>{{Cite web |title=CKCE (AM) |url=https://broadcasting-history.ca/radio/radio-stations/ontario/ontario-city-of-toronto/ckce-am/ |access-date=9 August 2024 |website=History of Canadian Broadcasting |publisher=Canadian Communications Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716055734/https://broadcasting-history.ca/radio/radio-stations/ontario/ontario-city-of-toronto/ckce-am/ |archive-date=16 ਜੁਲਾਈ 2024 |url-status=dead}}</ref> |- |9YK |WEW |St. Louis, [[ਮਿਜ਼ੂਰੀ|Missouri]] |21 April 1921 (as 9YK); 23 March 1922 (as WEW) |AM 770&nbsp;kHz |Class-D |- |WRR |KTCK |[[ਡਾਲਸ|Dallas]], Texas |4 August 1921 (broadcasts date back to 1920) |AM 1310&nbsp;kHz | |- |WBZ |Same as original. |[[ਬੌਸਟਨ|Boston]], Massachusetts |19 September 1921 |AM 1030&nbsp;kHz |Class-A (Clear channel) |- |[[XEH (AM)|XEH-AM]] |Same as original. |San Nicolás de los Garza, Nuevo León |9 October 1921 |AM 1420&nbsp;kHz |Class-B |- |KYW |same as original |Chicago, Illinois (1921) <br /><br />[[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|Philadelphia]], Pennsylvania (1934)<ref>{{Cite web |date=24 November 1934 |title=New KYW Opens December 3rd (page 4) |url=http://www.otrr.org/FILES/Magz_pdf/Microphone/Microphone_34_11_30.pdf |access-date=14 July 2010 |publisher=The Microphone |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011828/http://www.otrr.org/FILES/Magz_pdf/Microphone/Microphone_34_11_30.pdf |url-status=dead }}</ref><br /><br />Cleveland, Ohio (1956)<br /><br />Philadelphia, Pennsylvania (1965)<ref name="KYW Newsradio Station History">[http://kyw1060.com/pages/11853.php KYW Newsradio Station History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107021431/http://kyw1060.com/pages/11853.php|date=7 January 2007}}, which details the evolution of the station from Chicago, to Philadelphia, to Cleveland and back to Philadelphia.</ref> |11 November 1921 |AM 560&nbsp;kHz, 570&nbsp;kHz, 1020&nbsp;kHz (Chicago)<br /><br />AM 1020&nbsp;kHz (Philadelphia)<br /><br />AM 1100&nbsp;kHz (Cleveland))<br /><br />AM 1060&nbsp;kHz (Philadelphia) |Class-A (Clear channel) |- |Experimental broadcasts by Professor Robert Jack<ref>{{Cite web |title=Robert Jack (physicist) |url=https://teara.govt.nz/en/biographies/4j1/jack-robert}}</ref> of Otago University |4XD |Dunedin, New Zealand |17 November 1921 |experimental |New Zealand's first regular broadcasts of voice and music<ref>{{Cite web |title=NZHistory |url=https://nzhistory.govt.nz/people/robert-jack}}</ref> |- |2CM |  |Charles Maclurcan; Sydney |1921 |AM 214&nbsp;kHz |Australia's first experimental station<ref name="Carty, Bruce page 25" /> |- |Radio Journal de la Tour Eiffel<br /><br />([[ਆਈਫ਼ਲ ਟਾਵਰ|Eiffel Tower]] Newsreel) |France Inter |Paris, France |1921 |"Long wave"<br /><br />115&nbsp;kHz (2600 m) |N/A |- |WCAT | |Rapid City, South Dakota |1922 |AM 618&nbsp;kHz (1922–?)<br /><br />AM 1200&nbsp;kHz 1928–1941<br /><br />AM 1230&nbsp;kHz 1941–1952 | |- |9-BC, 9-XR, 9-BY, WOC |WOC |Davenport, Iowa |1922 |1420&nbsp;kHz (1942–present) |Class-B |- |WLB |KUOM |Saint Paul, Minnesota |13 January 1922 |AM 770&nbsp;kHz |Class-D |- |WHN |WEPN |Ridgewood, New York |February 1922,<ref>{{Cite web |title=The History of WHN Radio |url=http://www.timesnewsweekly.com/common/whnradio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526053845/http://www.timesnewsweekly.com/common/whnradio.html |archive-date=26 May 2011 |access-date=30 July 2008}}</ref> some sources cite 18 March 1922 |AM 833&nbsp;kHz |Class-A |- |KLZ |same as original |[[ਡੈਨਵਰ|Denver]], Colorado |10 March 1922<ref>{{Cite web |title=United States Pioneer Broadcast Service Stations |url=https://earlyradiohistory.us/pion622.htm#oldest |access-date=21 January 2020}}</ref> |AM 560 kHZ |[http://www.KLZradio.com www.KLZradio.com], Colorado's First Station, Class-B |- |WSB |Same as original |[[ਅਟਲਾਂਟਾ|Atlanta]], Georgia |15 March 1922 |Originally on 360 meters (AM 833&nbsp;kHz), moved across the dial and eventually assigned to AM 750&nbsp;kHz following the NARBA treaties |Class-A (Clear channel) |- |WIP |WTEL |[[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|Philadelphia]], Pennsylvania |17 March 1922 |AM 610&nbsp;kHz |Class-B |- |WLW |WLW |Cincinnati, Ohio |23 March 1922 |AM 700&nbsp;kHz |Class-A (Clear channel) |- |WWL |same as original |New Orleans, Louisiana |31 March 1922 |AM 870&nbsp;kHz |Class A |- |WGU |WSCR |Chicago, Illinois |13 April 1922 |Originally AM 833&nbsp;kHz, became WMAQ at 750&nbsp;kHz on 2 October 1922, moved to 670&nbsp;kHz on 2 July 1923 |Class-A |- |KHJ |KHJ |Los Angeles, California |13 April 1922 |AM 720&nbsp;kHz, founded by C.R. Kierulff & Co., sold to Times-Mirror Company in late 1922 |Class-A |- |KFI |KFI |Los Angeles, California |16 April 1922 |AM 640&nbsp;kHz, founded by Earle C. Anthony |Class-A |- |4XD |WBT |[[ਸ਼ਾਰਲਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ|Charlotte, North Carolina]] |18 December 1920, License granted 10 April 1922 |AM 1110&nbsp;kHz |Class-A |- |CKOC |CKOC |Hamilton, Ontario |1 May 1922 |410 metres (1922–1925)<br /><br /> AM 880&nbsp;kHz (1925–1930) AM 1120&nbsp;kHz (1930–1931) AM 630&nbsp;kHz (1931–1933) AM 1120&nbsp;kHz (1933–1941) AM 1150&nbsp;kHz (1941—present) |Class B |- |KZN |KSL |[[ਸਾਲਟ ਲੇਕ ਸਿਟੀ|Salt Lake City]], Utah and vicinity |6 May 1922 |AM 1160&nbsp;kHz(1941–present) |Class A (Clear channel) |- |2LO |2LO |London, United Kingdom |11 May 1922 |1 hour daily tests on 350 metres (857&nbsp;kHz) AM. Full service opened: 14 November 1922 | |- |2ZY |2ZY |[[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|Manchester]], United Kingdom |17 May 1922 |Test TXs: 350 metres (857&nbsp;kHz) AM. Full service opened 15 November 1922: 375 meters | |- |CFCA |none |[[ਟੋਰਾਂਟੋ|Toronto]], Canada |22 June 1922 — 1 September 1933 |Began testing on 450 metres on 10 April 1922, licensed for 400 metres beginning 22 June 2022. Moved to 770&nbsp;kHz in 1928. | |- |KFBL |[[KRKO (AM)|KRKO]] |[[Everett, Washington, USA]] |26 August 1922<ref>{{Cite web |title=Radio Service Bulletin |url=https://docs.fcc.gov/public/attachments/DOC-338240A1.pdf}}</ref> |AM 1380&nbsp; kHz (1958–present) |Class B (Regional) |- |CKAC |same as original |[[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|Montreal]], Quebec/[[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|Montreal, Québec]], Canada |12 September 1922 |AM 730&nbsp;kHz |Class-A |- |DN |4XD |Dunedin, New Zealand |4 October 1922 |originally AM 1431&nbsp;kHz, now AM 1305&nbsp;kHz and FM 99.8&nbsp;MHz | |- |9BT |CFRC-FM |Kingston, Ontario, Canada |7 October 1922 |450 metres (666&nbsp;kHz) (ca.1923–1925),<br /><br />AM 1120&nbsp;kHz (1925–1930),<br /><br />AM 930&nbsp;kHz (1930–1933),<br /><br />AM 915&nbsp;kHz (c. 1933),<br /><br />AM 1510&nbsp;kHz (1933–1941),<br /><br />AM 1490&nbsp;kHz (1941–1990)<br /><br />concurrently FM 91.9&nbsp;MHz (1954–1990)<br /><br />(now FM 101.9&nbsp;MHz) |Class-A |- |5IT |5IT |[[ਬਰਮਿੰਘਮ|Birmingham]], United Kingdom |15 November 1922 |Not known | |- |WNAX |same as original |Yankton, South Dakota |25 November 1922 |AM 570&nbsp;kHz | |- |WKAQ |same as original |[[ਸਾਨ ਹੁਆਨ, ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ|San Juan, Puerto Rico]] |3 December 1922 |AM 580&nbsp;kHz |Class-B |- |[[ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ|Radio Ceylon]] |Sri Lanka Broadcasting Corporation |[[ਕੋਲੰਬੋ|Colombo]], Sri Lanka |1923 (experimental), 1925 (official launch) – present |"Long wave" 375&nbsp;kHz |1500 W<ref>{{Cite web |date=10 April 2012 |title=Shortwave Central: The Story of Radio Broadcasting in Ceylon |url=http://mt-shortwave.blogspot.com/2012/04/story-of-radio-broadcasting-in-ceylon.html}}</ref> |- |WKBV<br /><br />William Knox BrookVille |Same as is |Richmond, Indiana <br /><br />[[Whitewater Broadcasting]] |1923 |AM 1000&nbsp;kHz 24/7 |Class B |- |CKUA |CKUA Radio Network |[[ਐਡਮੰਟਨ|Edmonton]], Alberta<br /><br />(broadcast province-wide) |1923 |Originated as CFCK in 1923. Began airing University of Alberta lectures in 1925. Purchased by the university in 1927, becoming educational station CKUA on November 21. 500-watt (Original)<br /><br />AM 580&nbsp;kHz (Edmonton)<br /><br />Various FM frequencies province-wide with first FM licence granted in 1947. FM only since 2013 when AM signal discontinued. |B |- |[[:es:Radio Chilena|Radio Chilena]] (Chile Radio Company) |CB66 |[[ਸਾਂਤੀਆਗੋ|Santiago]], Chile |October 1922 (experimental), 26 March 1923 (official launch) – 2005 |AM 660&nbsp;kHz | |- |PKX (Malabar Radio) |n/a |Bandung, Dutch East Indies (now [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ|Indonesia]]) |5 May 1923 |Long wave | |- |Radiojournal |Český rozhlas Radiožurnál |[[ਪਰਾਗ|Prague]]-Kbely, [[ਚੈਕੋਸਲਵਾਕੀਆ|Czechoslovakia]] |18 May 1923 |"Long wave"<br /><br />292&nbsp;kHz (1025 m)  |<ref>{{Cite web |title=Czech Radio history |url=http://www.radio.cz/en/article/49702 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820062554/http://www.radio.cz/en/article/49702 |archive-date=20 August 2008 |access-date=27 January 2007}}</ref><ref>{{Cite web |title=Czech Radio history |url=https://www.radio.cz/en/static/history-of-radio-prague/czech-radio-history |access-date=9 May 2020 |website=Radio Prague International |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |CYB "El Buen Tono" |XEB-AM (Instituto Mexicano de la Radio) |[[ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ|Mexico City]], Mexico |23 September 1923<ref>[http://xeb.imer.gob.mx/acerca-de-la-xeb About XEB (in Spanish)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810150229/http://xeb.imer.gob.mx/acerca-de-la-xeb|date=10 August 2013}}</ref> |AM 1220&nbsp;kHz |N/A |- |[[Timeline of Finnish radio|Finland's]] first private public broadcasting station. [[3NB]] |3NB, Tampere |Tampere, Tavastia |1 November 1923 |AM kHz |<ref>{{Cite web |date=21 August 2013 |title=Radiopioneerit tamperelaisella ullakolla |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2013/08/21/radiopioneerit-tamperelaisella-ullakolla}}</ref> |- |Australia's first '''official''' station. 2SB; 2BL as from 1 March 1924 |ABC Radio Sydney |Sydney |23 November 1923. One of six Sealed Set system stations; |AM 855&nbsp;kHz | |- |XRO |n/a |Shanghai, China |November 1923 |AM 1500&nbsp;kHz |50 Watts (1923). First radio station in China.<ref>[http://www.shtong.gov.cn/dfz_web/DFZ/Info?idnode=79778&tableName=userobject1a&id=104472 第一节 无线广播]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, shtong.gov.cn</ref> |- |2FC |2RN, Radio National |Sydney |12 December 1923. One of six Sealed Set system stations; |AM 273&nbsp;kHz |<ref name="Carty, Bruce page 27" /><ref name="ReferenceC" /> |- |Radio Ibérica |N/A |[[ਮਾਦਰੀਦ|Madrid]], Spain |22 December 1923.; |AM 729&nbsp;kHz |N/A |- |19 September 1924 |Radio Belgrade |[[ਬੈਲਗ੍ਰਾਦ|Belgrade]], Serbia |19 September 1924.; |AM 684&nbsp;kHz |N/A |- |3AR |3RN, Radio National |[[ਮੈਲਬਰਨ|Melbourne]], [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ)|Victoria, Australia]] |26 January 1924. One of six Sealed Set system stations; |AM 625&nbsp;kHz |<ref name="ReferenceC" /> |- |WES |WLS |Chicago, Illinois |Owned by Sears Roebuck, WLS would come to stand for the World's Largest Store. Sears ran broadcasts from WMAQ studios as WBBX in March 1924. WES tests were conducted 9 to 11 April 1924. WLS would begin on 12 April and became one of 25 original 50,000 watt "Clear Channel" system stations; |Originally AM 870&nbsp;kHz, AM 890&nbsp;kHz |Class-A |- |6WF |720 ABC Perth |[[ਪਰਥ|Perth]], [[ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ|Western Australia]] |4 June 1924. One of six Sealed Set system stations; |AM 240&nbsp;kHz |<ref name="ReferenceC" /> |- |N/A |[http://www.radiobloemendaal.nl Radio Bloemendaal] |Bloemendaal, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|Netherlands]] <br /><br /> |15 June 1924 |originally AM 1500&nbsp;kHz (200m)<br /><br />later AM 1223&nbsp;kHz (245 m)<br /><br />currently AM 1116&nbsp;kHz (269 m) |various |- |VOWR/8WMC |800 AM |St. John's, Newfoundland and Labrador, Canada |24 July 1924 |800 AM |VOWR - Wikipedia |- |URI (Unione Radiofonica Italiana), 1-RO |Rai Radio 1 |Rome, Italy <br /><br /> |6 October 1924 |AM 705 (425m) &nbsp;kHz |- |KFUO |Same as original |St. Louis, Missouri |14 December 1924 |AM 850&nbsp;kHz |Class-B |- |KOA |same as original |[[ਡੈਨਵਰ|Denver]], Colorado, United States <br /><br /> |15 December 1924 One of 25 original 50,000 watt "Clear Channel" system stations |AM850&nbsp;kHz | |- |Statsradiofonien |DR P1 |[[ਕੋਪਨਹੈਗਨ|Copenhagen]], Denmark |1 April 1925 (experimental), license granted April 1926, Regular broadcast from April 1926 |"Long wave" |N/A |- |WCSH |WZAN |Portland, Maine |1925 |"Long wave" | |- |N/A |Radio Poland |[[ਵਾਰਸਾ|Warsaw]], Poland |1 February 1925 (experimental), Regular broadcast from 18 April 1926 |"Medium wave" |N/A |- |N/A |Radio Romania |[[ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ|Bucharest]], Romania |Summer 1925 – 1927 (experimental), license granted March 1928, Regular broadcast from 1 November 1928 |"Long wave" |N/A |- |2BE. Australia's first commercial station. Burgin Electric Company. |n/a |Sydney |7 November 1924 to 6 November 1929 |AM 870&nbsp;kHz. (Wavelength later taken by 2GB.) |B Class, commercial<ref name="ReferenceC" /> |- |[[WEBK (AM)|WEBK]] |WOOD |Grand Rapids, Michigan, United States |16 September 1924 |AM 1130&nbsp;kHz, presently on 1300&nbsp;kHz, |Class-B |- |3LO |774 ABC Melbourne |[[ਮੈਲਬਰਨ|Melbourne]], [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ)|Victoria, Australia]] |13 October 1924. One of six Sealed Set system stations; |AM 175&nbsp;kHz |<ref name="Carty, Bruce page 47" /><ref name="ReferenceC" /> |- |5MA |n/a |[[ਐਡਲੇਡ|Adelaide]], [[ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ|South Australia]] |April 1924 to early 1925. One of six Sealed Set system stations. |Does not appear to have actually broadcast |see Arthur William Jarrett |- |2UE. Australia's third commercial station, and the oldest commercial station still operating. |2UE |Sydney |26 January 1925 |AM 1025&nbsp;kHz |B Class, commercial.<ref name="ReferenceC" /> Was originally going to broadcast as 2EU, but the callsign was reversed prior to the licence being issued on 7 November 1924. |- |JOAK |same as is |Tokyo, Japan |22 March 1925 |AM 594&nbsp;kHz | |- |Bataviase Radio Vereniging |[[:id:RRI Jakarta|RRI Jakarta]] stations (part of RRI) |Batavia, Dutch East Indies (now [[ਜਕਾਰਤਾ|Jakarta]], Indonesia) |16 June 1925 | | |- |CHRC |CHRC |[[ਕੇਬੈੱਕ ਸ਼ਹਿਰ|Quebec City, Quebec]]/[[ਕੇਬੈੱਕ ਸ਼ਹਿਰ|Quebec City, Quebec]], Canada |1 April 1926 |AM 800&nbsp;kHz |Class-B. Final broadcast in 2012. |- |Lietuvos Radijas |LRT Radijas |Kaunas, Lithuania |26 June 1926 |AM 1961&nbsp;kHz | |- |XOH, later COHB |PBS Harbin News Radio |[[ਹਾਰਬਿਨ|Harbin]], China |1 October 1926 |AM 1071&nbsp;kHz (1926)<br /><br />AM 674&nbsp;kHz (1928, as COHB)<br /><br />AM 1055&nbsp;kHz (1945, as XMHR)<br /><br />AM 837&nbsp;kHz (1949 to present) |100 Watts, 1928 1&nbsp;kW. First radio station founded by Chinese.<ref>{{Cite web |title=黑龙江省志 广播电视志 |url=http://shuju.zglz.gov.cn/BookRead.aspx?BookID=201708230023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413132503/http://shuju.zglz.gov.cn/BookRead.aspx%3FBookID%3D201708230023 |archive-date=13 April 2019 |access-date=9 October 2019}}</ref> |- |CFCO |same as is |Chatham, Ontario/Chatham-Kent, Ontario, Canada |September 1927 |AM 630&nbsp;kHz |Class-B |- |JODK |HLKA |[[ਸਿਓਲ|Seoul]], South Korea |1927 |AM 711&nbsp;kHz | |- |GOW, ZBW |RTHK |Hong Kong |30 June 1928 (GOW, now RTHK 3) | | |- |[[1XE]] |became WGI February 1922 (and WARC March 1925) |Medford, Massachusetts |1916 sporadically, then 1919–1920 till April 1925 |? – later on 833&nbsp;kHz | |- |[[2XN]] | |City College of New York, New York City |1913; 1920 | | |- |[[2ZK]] | |New Rochelle, New York |1916 | | |- |NSF/HDO, later ANDO and AVRO |NPO |Huizen (transmitter), Hilversum (studio), [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|Netherlands]] |21 July 1923, from 1930 part of Dutch Public Radio |AM 279&nbsp;kHz, 1927 also 1004&nbsp;kHz, today FM network |500 W, 1927 5&nbsp;kW |- |2RN (Irish Free State radio) |RTÉ (Irish national radio & television)<ref>{{Cite web |title=History of RTÉ |url=http://www.rte.ie/archives/exhibitions/681-history-of-rte/ |website=[[RTÉ.ie]]}}</ref> |General Post Office (O'Connell Street), [[ਡਬਲਿਨ|Dublin]], Ireland |1 January 1926 |AM 380&nbsp;kHz, and from Cork AM612&nbsp;kHz, | |- |NDO, 50% time KRO, 50% NCRV |NPO |Huizen (transmitter), Hilversum (studio), [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|Netherlands]] |1927, from 1930 part of Dutch Public radio |AM 160&nbsp;kHz, 1935 transmitter moved to Kootwijk, 1938 also Jaarsveld 722&nbsp;kHz, today FM network and 747/1251&nbsp;kHz |Huizen 15&nbsp;kW, Kootwijk day 15&nbsp;kW, evening 120&nbsp;kW, Jaarsveld 20&nbsp;kW |- |2TM |2TM |Tamworth, Australia |27 February 1935 |1287&nbsp;kHz | |} === ਐਫਐਮ ਜਾਂ ਸ਼ਾਰਟਵੇਵ === {| class="wikitable" |+Experimental or early radio stations (FM and shortwave) !Station<br /><br />call-sign<br /><br />(original) !Station<br /><br />call-sign<br /><br />(current) !City/location !On air !Transmission frequency<br /><br />(AM radio / FM radio) !Broadcast class |- |PCGG |N/A |[[ਹੇਗ|The Hague]], Netherlands |6 November 1919 – 11 November 1924 |Narrow-band FM, 570 m |N/A |- |WWV US Government Time Service |WWV |Fort Collins, Colorado |"6 months before KDKA" (May 1920) |2.5&nbsp;MHz, 5&nbsp;MHz, 10&nbsp;MHz, 15&nbsp;MHz and 20&nbsp;MHz |HF (Shortwave) |- |XS (1921–1929),<br /><br />W8XK (1929–1939),<br /><br />WPIT (1939–1940) | |[[ਪਿਟਸਬਰਗ|Pittsburgh, Pennsylvania]] |November 1920 – December 1939<br /><br />Owned and operated by Westinghouse Electric Corporation. Used to relay KDKA signal to AM rebroadcasters in other cities.<ref>[http://www.wia.org.au/members/history/research/documents/WIA%20MAIN%20T-%20LINE-Nov%202013%20EXTENDED.pdf "TIME LINE – ESTABLISHMENT OF WIRELESS INSTITUTE OF AUSTRALIA"]</ref> Broadcast programming from KDKA, and also broadcast ''The Northern Messenger'' to the Arctic. Merged with WBOS (1940) and became a VOA transmitter (1942). |15,210&nbsp;kHz, 11,880&nbsp;kHz, 6,140&nbsp;kHz |40&nbsp;kW (1937)<ref>[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015074629190&view=1up&seq=28 "United States: Brant Rock, Mass."], ''List of Wireless-Telegraph Stations of the World'' (1 August 1907 edition), page 24.</ref> |- |PCJJ |Radio Netherlands Worldwide |Philips Laboratories at Eindhoven, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|Netherlands]], moved to Hilversum in 1933. |The first shortwave station in Europe. 25 June 1926 (test transmissions began), and the first shortwave station in the world with its own dedicated programming rather than being a simulcast of an AM/MW or LW station such as KDKA. Regular broadcast from 30 May 1927 to May 1940 when the station went dark due to the German occupation of Holland; resumed after liberation October 1945 – 1946 when Philips and other shortwave radio stations taken over by Radio Netherlands Worldwide. Sister station PHI broadcast in Dutch to the Dutch East and West Indies from 1928 to 1930 and 1934 to 1949. |30.2 metres shortwave | |- |G2NM | |Caterham, Surrey, England |11 September 1927. |23 and 33 metres |1&nbsp;kW |- |VE9GW |CRCX |Bowmanville, Ontario |April 1930 – 1938 – used to relay CRCT (later CBL) to northern Ontario, northern Manitoba and the Canadian Arctic |6.095&nbsp;MHz (primarily), 11.810&nbsp;MHz, 24.380&nbsp;MHz |25 watt (initially), 200 watts (1031), 500 watts (1932) |- |HVJ |Vatican Radio |[[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|Vatican City]] |12 February 1931 | |10&nbsp;kW (originally) |- |HCJB |HCJB |[[ਕੀਤੋ|Quito, Ecuador]] |25 December 1931 |50.26 metres, later 6050&nbsp;kHz, 9745&nbsp;kHz, 11775&nbsp;kHz and 15155&nbsp;kHz. |200 watts (initially), 1,000 watt (1937), 10,000 watt (1940), 100,000 (1967), 500,000 (1981) |- |W8XH | |Buffalo, New York |18 March 1934 – July 1939. Replaced in 1944 with an FM station, now known as WTSS. |51.4 & 41.0&nbsp;MHz |Apex (ultra-shortwave) |- |W1XOJ | |Paxton, Massachusetts/[[ਬੌਸਟਨ|Boston]], Massachusetts |1937 | |Unknown |- |W1XPW, briefly W65H |WHCN |Hartford, Connecticut |1939 |102.9 FM | |- |W2XMN | |Alpine, New Jersey |1939 – 1946 |42.8&nbsp;MHz, later 44.1&nbsp;MHz | |- |W2XDA (Schenectady)/W2XOY (New Scotland), later WGFM |WRVE |Schenectady, New York |1939, 20 November 1940 as W2XOY |Originally on FM 48.5&nbsp;MHz, now FM 99.5 |Unknown |- |W47NV |N/A |Nashville, Tennessee |1941 to 1951 | |Unknown |} === ਨੈੱਟਵਰਕ === {| class="wikitable" |+ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੇਡੀਓ ਨੈੱਟਵਰਕ ! ਨਾਮ ! ਪੂਰਾ ਨਾਂਮ ! ਟਿਕਾਣਾ ! ਪ੍ਰਸਾਰਣ 'ਤੇ ! ਨੋਟਸ |- | ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੰਪਨੀ | | ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿਂਗਡਮ | 1922–1926 | 1926 ਤੱਕ 26 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀ। 1927 ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] ( ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ) ਬਣਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। |- | ਸੀਐਨਆਰ ਰੇਡੀਓ | ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਲਵੇ ਰੇਡੀਓ ਵਿਭਾਗ | ਕੈਨੇਡਾ | 1923–1933 | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਡੀਓ ਨੈੱਟਵਰਕ। <ref name="arch">[http://hermis.cd.gov.ab.ca/paa/Details.aspx?ObjectID=PR0101&dv=True&deptID=1 CNR Company Fonds]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=July 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, Provincial Archives of Alberta. Retrieved 22 January 2008</ref> ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਰੇਲ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਸਿਗਨਲ ਰੇਂਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ। 27 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ (3 ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਅਤੇ 24 "ਫੈਂਟਮ ਸਟੇਸ਼ਨ" ਤੱਕ - ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਮਾਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। |- | WEAF ਚੇਨ | ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੰਪਨੀ | ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | 1923–1926 | AT&amp;amp;T ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਬ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ WEAF ਹੈ। 1925 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬੋਸਟਨ ਤੋਂ ਕੈਨਸਸ ਸਿਟੀ ਤੱਕ 27 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ (WEAF ਅਤੇ 26 ਸਹਿਯੋਗੀ) ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਸੀ, 1926 ਵਿੱਚ RCA ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ RCA ਦੀ WJZ ਚੇਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ (NBC) ਬਣਾਈ ਗਈ। |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਰੇਡੀਓ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] * ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਸਮਾਂਰੇਖਾ * ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ * ਸਵੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ AM-ਬੈਂਡ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ** ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ AM ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਬੈਂਡ * ਐਫਐਮ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ** ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਫਐਮ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ** 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1940 ਨੂੰ ਫੈਡਰਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਪਾਰਕ ਐਫਐਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ। * List of radios - ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਖਾਸ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ * ਸਮਾਂ ਸੰਕੇਤ * == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Telecommunications}}{{DEFAULTSORT:Oldest radio stations}} mmxxpa35y1cvzrx5j4ok44gxsh4xfq9 0 204638 851400 839681 2026-11-03T23:17:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851400 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox company/styles.css"></templatestyles>{{Infobox company | name = '''ਰੋਲਟਾ''' | logo = Rolta.tif | logo_size = 100px | type = [[Public]] | traded_as = {{ubl|{{BSE|500366}}|{{NSE|ROLTA}}}} | ISIN = INE293A01013 | industry = [[IT service management|IT services]], [[Information technology consulting|IT consulting]] | founded = {{Start date and age|df=yes|1989|06|29}} in [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[India]] | founder = ਕਮਲ ਕੇ . ਸਿੰਘ | defunct = <!-- {{End date|df=yes|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location_city = [[ਮੁੰਬਈ]] | hq_location_country = [[ਭਾਰਤ]] | area_served = Worldwide | key_people = ਕਮਲ ਕੇ. ਸਿੰਘ ([[Chairman]] & [[Managing Director|MD]]) | products = {{Unbulleted list|Rolta OneView|ROLTA iPerspective}} {{Unbulleted list|Rolta SmartMigrate|ROLTA OnPoint}} | owner = <!-- or: | owners = --> | num_employees = | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = | website = {{URL|www.rolta.com}} }}'''ਰੋਲਟਾ,''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ]] [[ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ [[ਕੰਪਨੀ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ [[ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਆਈ. ਟੀ.]], ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਖੁਫੀਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਡੇਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਡੇਟਾ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ [[ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ|ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ [[ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ|ਬੰਬਈ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ]] ਅਤੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਫ ਇੰਡੀਆ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Stock Share Price rolta India ltd - Get Quote rolta - BSE |url=http://www.bseindia.com/stock-share-price/rolta-india-ltd/rolta/500366/ |access-date=29 May 2017 |website=www.bseindia.com}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਗਲੋਬਲ ਡਿਪਾਜ਼ਟਰੀ ਰਸੀਦਾਂ [[ਲੰਡਨ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=ROLTA REGS share price (RTI) - London Stock Exchange |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-markets/stocks/summary/company-summary/US7757902074USUSDIOBU.html |access-date=29 May 2017 |website=www.londonstockexchange.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625084301/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-markets/stocks/summary/company-summary/US7757902074USUSDIOBU.html |archive-date=25 ਜੂਨ 2016 |url-status=dead}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਦੇ 'ਸੀਨੀਅਰ ਨੋਟਸ' ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Shinde |first=Shivani |date=10 May 2013 |title=Rolta raises 1,090 cr by issuing Senior Notes on Singapore Exchange |url=http://www.business-standard.com/article/companies/rolta-raises-1-090-cr-by-issuing-senior-notes-on-singapore-exchange-113051000272_1.html |access-date=29 May 2017 |publisher= |via=Business Standard}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 29 ਜੂਨ 1989 ਨੂੰ ਕਮਲ ਕੇ. ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Rolta India: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of Rolta India - NDTVProfit.com |url=https://www.ndtv.com/business/stock/rolta-india-ltd_rolta/reports |access-date=2019-07-16 |website=www.ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rolta India History {{!}} Rolta India Information - The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/rolta-india-ltd/infocompanyhistory/companyid-12663.cms |access-date=2019-07-16 |website=economictimes.indiatimes.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Finance links|name=Rolta Ltd}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬ੍ਰਾਂਡ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ]] <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ]] qtquvl8ikgvonif60b1u89k0xefptgx 0 204746 851390 842163 2026-11-03T22:30:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851390 wikitext text/x-wiki  {{Infobox film | name = Anjaan | image = Anjaan (1941 film).jpg | caption = Film poster | director = [[Amiya Chakrabarty]] | writer = Amiya Chakrabarty | producer = [[Bombay Talkies]] | starring = [[Devika Rani]]<br>[[Ashok Kumar]]<br>[[David (actor)|David]]<br>[[Om Prakash]] | cinematography = R. D. Mathur | editing = | music = [[Pannalal Ghosh]] | distributor = | released = {{Film date|1940|9|27|df=y}} | runtime = 144 minutes | country = India | language = Hindi | budget = | gross = }} '''''ਅੰਜਾਨਾ''''' (ਦ ਅਣਜਾਣ) 1940 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਮੀਆ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਬੇ ਟਾਕੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bollywood Hindi Movie, Latest Movies Release, Review & News, Actor Actress Photo Pics & Videos Gallery |url=http://www.gomolo.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814141558/http://www.gomolo.com/ |archive-date=14 August 2012 |access-date=23 July 2012 |publisher=Gomolo.com}}</ref> ਇਹ ਅਮਿਯਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਮੀਆ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ,ਇਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਜੇ. ਐਸ. ਕਸ਼ਯਪ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਆਰ. ਡੀ. ਮਾਥੁਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਪੰਡਿਤ ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋਸ਼ (ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ)|ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋਸ਼]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, [[ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ]] ਅਤੇ ਪੀ. ਐਲ. ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਸਨ।<ref name="Review">{{Cite journal|last=Patel|first=Baburao|date=September 1941|title=Devika Returns With Charming Vengeance|url=https://archive.org/stream/filmindia194107film_1#page/n761/mode/2up/search/anjan+|journal=Filmindia|volume=7|issue=9|pages=72|access-date=24 July 2015|ref=Our Review-Anjan}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1940 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਪਸ ਆਈ ਸੀ।<ref name="Films">{{Cite journal|last=Patel|first=Baburao|date=September 1941|title=Films in the Making|url=https://archive.org/stream/filmindia194107film_1#page/n607/mode/2up/search/anjan+|journal=Filmindia|volume=7|issue=9|pages=66|access-date=24 July 2015|ref=Bombay Talkies}}</ref> ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ, [[ਡੇਵਿਡ ਅਬਰਾਹਮ ਚੈਲਕਰ|ਡੇਵਿਡ]], [[V. H. Desai|ਵੀ. ਐਚ. ਦੇਸਾਈ]], ਗੁਲਾਬ, ਸੁਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਅਭਿਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ।<ref name="citwf">{{Cite web |title=Anjaan (1941) |url=http://www.citwf.com/film16348.htm |access-date=24 July 2015 |website=citwf.com |publisher=Alan Goble}}</ref> ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੋੜੀ ਮੰਨੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1936 ਤੋਂ ਸਾਲ 1941 ਤੱਕ ਅੱਠ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੇਵਿਕਾ ਨੂੰ ਉੱਚ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ "ਵੱਡਾ ਸਿਤਾਰਾ " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੀ ਬਿਲਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਜੀਵਨ ਨੈਆ'' (1936) ''ਅਛੂਤ ਕੰਨਿਆ'' (1936) ਜਨਮਭੂਮੀ (1936) ''ਇਜ਼ਤ'' (1937) ''ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ'' (1937) ''ਨਿਰਮਲਾ'' (1938) ''ਵਚਨ'' (1938) ਅਤੇ ''ਅੰਜਾਨਾ'' (1941) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ''ਅੰਜਾਨਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ'' ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਵਰਨੈੱਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਅਸਟੇਟ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਕਿੱਸਾ == ਇੰਦਰਾ (ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ) ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਗਵਰਨੈੱਸ ਹੈ ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਰਾਣੀਮਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਲਾਬ ਹੈ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਣ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਸਟੇਟ ਮੈਨੇਜਰ ਰਾਮਨਾਥ (ਗਿਰੀਸ਼) ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਖਲਨਾਇਕੀ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਿਕਾ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਅਜੀਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਣੀਮਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਣੀਮਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਾ ਕੇ ਰਾਮਨਾਥ ਅਜੀਤ ਨੂੰ ਫਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਜੀਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰਾ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ]] ਇੰਦਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਅਜੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ * [[V. H. Desai|ਵੀ. ਐਚ. ਦੇਸਾਈ]] * [[ਡੇਵਿਡ ਅਬਰਾਹਮ ਚੈਲਕਰ|ਡੇਵਿਡ]] * ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ * ਰਾਮਨਾਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਸ਼ * ਸੁਰੇਸ਼ (ਮਾਸਟਰ ਸੁਰੇਸ਼) * ਪੀ. ਐਫ. ਪਿਥਵਾਲਾ * ਗੁਲਾਬ * ਫੈਟੀ ਪ੍ਰਸਾਦ * ਯੂਸਫ਼ ਸੁਲੇਮਾਨ * ਸਈਦ ਮੁਖਤਾਰ == ਸਮੀਖਿਆ == ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ-ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਫਿਲਮ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਾਬੂਰਾਵ ਪਟੇਲ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਦੇਵਿਕਾ ਰਿਟਰਨਜ਼ ਵਿਦ ਚਾਰਮਿੰਗ ਵੇਜੈਂਸ" ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਜਿੱਤ" ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਵੀ ਬੋਰਿੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਆਰ. ਡੀ. ਮਾਥੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਪਹਿਲੇ ਮੌਕੇ" ਵਿੱਚ "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਕੈਮਰਾ ਕਲਾਕਾਰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ।" == ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ == "ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਾਂਸੁਰੀ ਵਾਦਕ" [[ਪੰਡਿਤ ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋਸ਼ (ਬੰਸਰੀ ਵਾਦਕ)|ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋਸ਼]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ [[ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ]] ਅਤੇ ਪੀ. ਐਲ. ਸੰਤੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ ਸੀ, <ref name="Muvyz">{{Cite web |title=Anjaan 1941 |url=http://muvyz.com/moviepage/lh414268/songs/#tabs/songs/ |access-date=24 July 2015 |website=muvyz.com |publisher=Muvyz, Ltd. |ref=Songs |archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724164016/http://muvyz.com/moviepage/lh414268/songs/#tabs/songs/ |url-status=dead }}</ref> === ਗੀਤ ਸੂਚੀ === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !# !ਸਿਰਲੇਖ !ਗਾਇਕ !ਗੀਤਕਾਰ |- |1 |"ਆਈ ਪੱਛਮੀ ਸੇ ਘਟਾ" |[[ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ]] |[[ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ]] |- |2 |"ਛਲਕੋ ਨਾ ਰਸ ਕੀ ਗਗਰੀਆ" |ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ |ਕਵੀ ਪ੍ਰਦੀਪ |- |3 |"ਖੀੰਚੋ ਕਾਮਾਨ ਖੀੰਚੋ" |ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਰੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਮਾਨੇ, ਰੇਵਾਸ਼ੰਕਰ |ਪ੍ਰਦੀਪ |- |4 |"ਮੈਂ ਤੋ ਤੁਮਸੇ ਬੰਧੀ ਰਹੂਂ" |ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ |ਪ੍ਰਦੀਪ |- |5 |"ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਕੇ ਪਥ ਪਰ" |ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ |ਪ੍ਰਦੀਪ |- |6 |"ਪਿਆਰੇ ਪਿਆਰੇ ਸਪਨੇ ਹਮਾਰੇ" |ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ |ਪ੍ਰਦੀਪ |- |7 |"ਪਿਆਰੇ ਪਿਆਰੇ ਸਪਨੇ ਹਮਾਰੇ" |ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ |ਪ੍ਰਦੀਪ |- |8 |"ਪਿਆਰੇ ਪਿਆਰੇ ਸਪਨੇ ਹਮਾਰੇ" |ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਰੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਮਾਨੇ, ਰੇਵਾਸ਼ੰਕਰ |ਪ੍ਰਦੀਪ |- |9 |"ਸਾਂਵਰੀਆ ਰੇ ਸਾਂਵਰੀਆ ਚਲ ਚਲ ਰੇ" |ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਮੁਖਰਜੀ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਣੀ |ਪੀ. ਐਲ. ਸੰਤੋਸ਼ੀ |- |10 |"ਸਾਂਵਰੀਆ ਰੇ ਸਾਂਵਰੀਆ ਚਲ ਚਲ ਰੇ" |ਅਰੁਣ ਕੁਮਾਰ ਮੁਖਰਜੀ |ਪੀ. ਐਲ. ਸੰਤੋਸ਼ੀ |} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * 1940 ਦੀਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] h3lamvul6fgg9jh8s4q23p91u2yd1v3 0 204747 851319 841852 2026-11-03T17:26:48Z پاکستان 100 62804 851319 wikitext text/x-wiki {{delete|[AI machine translation used for 99% or higher of translation content]}} {{Infobox university | name = Information Technology University | native_name = | image_size = | image_alt = | caption = | latin_name = | former_name = | motto = Innovation | motto_lang = | type = [[Public university|Public]] | established = {{Start date|2012}} | closed = <!-- {{End date|YYYY}} --> | affiliation = [[Higher Education Commission (Pakistan)]], [[Pakistan Engineering Council]], [[National Computing Education Accreditation Council]] | endowment = 10 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ <ref>{{Cite news|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/355267-Shehbaz-Sharif-announces-50-crore-for-ITU|title=Shehbaz Sharif announces 50 crore for ITU|newspaper=Dunya News|language=en-US|access-date=2016-12-29}}</ref> | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | vice_chancellor = ਅਦਨਾਨ ਨੂਰ ਮੀਆਂ Adnan Noor Mian <ref>{{Cite web|url=https://itu.edu.pk/faculty-itu/dr-adnan-noor-mian/|title=Tenured Prof. Dr. Adnan Noor Mian}}</ref> | director = | academic_staff = | administrative_staff = | students = 1500<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/154193-CM-says-we-have-to-win-war-of-economy-education-health|title=1500 girl and boy students were studying at ITU |newspaper=The News International|language=en-US|access-date=2016-12-29}}</ref> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | city = [[ਲਾਹੌਰ]] | state = | province = [[Punjab, Pakistan|Punjab]] | country = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | coordinates = | campus_type = [[urban area|Urban]] | free_label = | free = | colors = | sports = | mascot = | logo = Information Technology University.png | logo_size = | website = {{url|itu.edu.pk}} | footnotes = }} '''ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' (ITU) ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਉਮਰ ਸੈਫ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ MIT ਦੇ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/1266461/little-mit-pakistan/|title=A little "MIT for Pakistan" - The Express Tribune|date=2016-12-17|work=The Express Tribune|access-date=2016-12-29|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 December 2016 |title=Dailytimes {{!}} 5th Robotics Expo concludes at ITU |url=http://dailytimes.com.pk/pakistan/17-Dec-16/5th-robotics-expo-concludes-at-itu |access-date=2016-12-29 |website=dailytimes.com.pk}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.radio.gov.pk/15-Dec-2016/itu-launches-executive-mba-in-innovation-technology-and-entrepreneurship|title=ITU launches Executive MBA in Innovation, Technology and Entrepreneurship|work=Radio Pakistan|access-date=2016-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216041840/http://www.radio.gov.pk/15-Dec-2016/itu-launches-executive-mba-in-innovation-technology-and-entrepreneurship|archive-date=December 16, 2016|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://nation.com.pk/lahore/06-Dec-2016/itu-s-research-methods-workshop-concludes|title=ITU's Research Methods workshop concludes|work=The Nation|access-date=2016-12-29|language=en-US}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋ ਕੈਂਪਸ ਹਨ। ਬਰਕੀ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ, 183 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ ਪਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਸਤ, 2024 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਿਭਾਗ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਉੱਚ-ਉੱਚੀ ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ MIT ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਈ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਾਲੇ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ EdX, IBM ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ IDIN ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਏਜੰਸੀ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (USAID) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |title=ITU’s Main Campus on Barki Road |url=https://itu.edu.pk/up-events/itus-main-campus-on-barki-road/ |url-status=live |access-date=26 January 2026 |website=Information Technology University}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ITU has received a land grant of 182 acres on main Barki road - Information Technology University |url=http://itu.edu.pk/itu-latest-news/itu-has-received-a-land-grant/ |access-date=2016-12-29 |website=itu.edu.pk}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.samaa.tv/technology/2016/12/robotics-expo-at-arfa-software-technology-park-on-saturday/|title=Robotics Expo at Arfa Software Technology Park on Saturday {{!}} SAMAA TV|work=Samaa TV|access-date=2016-12-29}}</ref><ref>{{Cite web |title=ITU meeting |url=https://www.thenews.com.pk/print/160705-ITU-meeting |access-date=2016-12-29 |website=www.thenews.com.pk}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/1166186/academic-collaboration-itu-partners-harvard-researcher-partition-studies/|title=Academic collaboration: ITU partners with Harvard researcher on partition studies - The Express Tribune|date=2016-08-20|work=The Express Tribune|access-date=2016-12-29|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Launching Ceremony – MIT Technology Review Pakistan - Information Technology University |url=http://itu.edu.pk/itu-latest-news/launching-ceremony-mit-technology-review-pakistan/ |access-date=2016-12-29 |website=itu.edu.pk}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/1087960/lincoln-corner-to-be-set-up-at-itu/|title=Lincoln Corner to be set up at ITU - The Express Tribune|date=2016-04-20|work=The Express Tribune|access-date=2016-12-29|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/1125967/empowering-businesses-ibm-partners-itu-data-science/|title=Empowering businesses: IBM partners with ITU on data science - The Express Tribune|date=2016-06-20|work=The Express Tribune|access-date=2016-12-29|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://nation.com.pk/lahore/05-Jun-2016/itu-holds-4th-robotics-expo-at-arfa-park|title=ITU holds 4th Robotics Expo at Arfa Park|work=The Nation|access-date=2016-12-29|language=en-US}}</ref> j7td0rsqm0ejcmai8hunm4bhp0oy2jy 0 204757 851404 841931 2026-11-03T23:31:03Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851404 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Amber | image = Amber_1952.jpg | caption = Song synopsis booklet cover | director = [[Jayant Desai]] | writer = Arjun Dev Rashk | screenplay = Urmila Devi | story = Dwarka Khosla<br>Bachoobhai Shukla | based_on = | producer = Seth Jagat Narain | starring = [[Nargis]]<br>[[Raj Kapoor]]<br>[[Agha (actor)|Agha]]<br>[[Bipin Gupta]] | cinematography = Saju Naik | editing = Dharamvir | music = [[Ghulam Mohammed (composer)|Ghulam Mohammed]] | studio = Jagat Pictures | distributor = Jagat Pictures | released = {{Film date|1952}} | runtime = 140 minutes | country = [[India]] | language = Hindi }}''''''''''ਅੰਬਰ'''''''''' (ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), 1952 ਦੀ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਪੁਸ਼ਾਕ ਐਕਸ਼ਨ ਰੋਮਾਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਜਯੰਤ ਦੇਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਵਾਰਕਾ ਖੋਸਲਾ ਅਤੇ ਬਚੂਭਾਈ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਾਗਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਰਸ਼ਕ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸੇਠ ਜਗਤ ਨਰੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰ, ਜਗਤ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੇ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤਨੁਜਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬੇਬੀ ਤਨੁਜਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਵਾਨ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]], ਨਰਗਿਸ, ਆਗਾ, ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ, ਵਿਆਸ, ਕੁੱਕੂ, [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ ਸੈਮਸਨ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="citwf">{{Cite web |title=Amber (1952 film) |url=http://www.citwf.com/film12645.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm |archive-date=17 April 2016 |access-date=27 March 2024 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website |publisher=Alan Goble}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸਾਜਿਸ਼, ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਅੰਬਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੰਬਰ (ਬੇਬੀ [[ਤਨੂਜਾ]]) ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਨਾਥ ਕਬਾਇਲੀ ਲੜਕੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਤਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਾਦੇ , ਰਾਜਾ (ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ) ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਹਿਲ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਡ ਅਤੇ ਐਸ਼ ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਬਰ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੈਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ([[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]) ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਕਰਣ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਹਥ੍ਹੋੰ ਮਜਬੂਰ ਰਾਜੂ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਦੀਵਾਨਜੀ (ਰਮੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੌਹਰ (ਨਯਾਮਪੱਲੀ) ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜ ਅੰਬਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਤਲਾਨਾ ਇਰਾਦੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਬਰ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਨਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਇੱਕ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਤਲਾਂ ਵਜੋਂ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="citwf">{{Cite web |title=Amber (1952 film) |url=http://www.citwf.com/film12645.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm |archive-date=17 April 2016 |access-date=27 March 2024 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website |publisher=Alan Goble}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm "Amber (1952 film)"]. ''Complete Index To World Film (CITWF) website''. Alan Goble. Archived from [http://www.citwf.com/film12645.htm the original] on 17 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref> * ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ <ref name="citwf" /> * ਆਗਾ ਵੀਨੂ ਬਿਲਾਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * ਰਮੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ ਦੀਵਾਨਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="Cineplot" /> * ਨਾਇਮਪੱਲੀ ਜੌਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਬੀ. ਐਮ. ਵਿਆਸ ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਤਨੂਜਾ]] ਛੋਟੀ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="Cineplot" /> * ਗਾਇਕ, ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਕੂ <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਟੁਨ ਟੁਨ|ਟੂਨ ਟੂਨ]] * ਸੈਮਸਨ == ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ == === ਗੀਤ ਸੂਚੀ === ਫਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ "ਹਮ ਤੁਮ ਯੇ ਬਹਾਰ, ਦੇਖੋ ਰੰਗ ਲਾਇਆ ਪਿਆਰ" ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।<ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref> ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਤ [[ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ|ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ]] ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala">{{Cite web |title=Amber 1952 |url=https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm |access-date=27 March 2024 |website=Hindigeetmala.net website}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ਗੀਤ. !ਗਾਇਕ |- |"ਹਮ ਪਿਆਰ ਤੁਮ ਹੀ ਸੇ ਕਰਤੇ ਹੈਂ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਟੂਟੇਗੀ ਨਾ ਪਿਆਰ ਕੀ ਡੋਰ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਦਿਲ ਦੇਕੇ ਸਨਮ, ਤੁਮਹੇਂ ਪੱਛਤਾਏਂ ਹਮ, ਮਿਲ ਗਏ ਗਮ ਹੀ ਗਮ, ਔਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਿਲੀ" <ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref><ref name="HindiGeetmala">{{Cite web |title=Amber 1952 |url=https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm |access-date=27 March 2024 |website=Hindigeetmala.net website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm "Amber 1952"]. ''Hindigeetmala.net website''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2024</span>.</cite></ref> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਹਮ ਤੁਮ ਯੇ ਬਹਾਰ, ਦੇਖੋ ਰੰਗ ਲਾਇਆ ਪਿਆਰ" <ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala" /> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਸ਼ਮਾ ਜਲੀ, ਪਰਵਾਨਾ ਆਯਾ, ਸ਼ਮਾ ਜਲੀ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਦੁਨੀਆ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਯਾਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ" <ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala" /> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਚਲੇ ਜਨ ਤੁਮ ਦੂਰ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਛੁਮ ਚੱਕਰੇ ਅਲਾਰ ਯਮ ਛੁਮ ਚਕਾਰੇ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |"ਧੂਮ ਧਡ਼ੱਕਾ, ਬੋਲੋ ਬੋਲੋ ਧੂਮ ਧਡ਼ੱਕੇ" <ref name="Cineplot" /> |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |"ਦਿਲ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਮੇਂ ਆਯਾ ਏਕ ਮਤਵਾਲਾ ਚੋਰ" |[[ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅੰਬਾਲੇਵਾਲੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} gyczt1fsr4m46slj9xbgk8qtf79xzzu 851405 851404 2026-11-03T23:36:29Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851405 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Amber | image = Amber_1952.jpg | caption = Song synopsis booklet cover | director = [[Jayant Desai]] | writer = Arjun Dev Rashk | screenplay = Urmila Devi | story = Dwarka Khosla<br>Bachoobhai Shukla | based_on = | producer = Seth Jagat Narain | starring = [[Nargis]]<br>[[Raj Kapoor]]<br>[[Agha (actor)|Agha]]<br>[[Bipin Gupta]] | cinematography = Saju Naik | editing = Dharamvir | music = [[Ghulam Mohammed (composer)|Ghulam Mohammed]] | studio = Jagat Pictures | distributor = Jagat Pictures | released = {{Film date|1952}} | runtime = 140 minutes | country = [[India]] | language = Hindi }}''''''''''ਅੰਬਰ'''''''''' (ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), 1952 ਦੀ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਪੁਸ਼ਾਕ ਐਕਸ਼ਨ ਰੋਮਾਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਜਯੰਤ ਦੇਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਵਾਰਕਾ ਖੋਸਲਾ ਅਤੇ ਬਚੂਭਾਈ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਾਗਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਰਸ਼ਕ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸੇਠ ਜਗਤ ਨਰੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰ, ਜਗਤ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੇ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤਨੁਜਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬੇਬੀ ਤਨੁਜਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਵਾਨ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]], ਨਰਗਿਸ, ਆਗਾ, ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ, ਵਿਆਸ, ਕੁੱਕੂ, [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ ਸੈਮਸਨ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="citwf">{{Cite web |title=Amber (1952 film) |url=http://www.citwf.com/film12645.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm |archive-date=17 April 2016 |access-date=27 March 2024 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website |publisher=Alan Goble}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸਾਜਿਸ਼, ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਅੰਬਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੰਬਰ (ਬੇਬੀ [[ਤਨੂਜਾ]]) ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਨਾਥ ਕਬਾਇਲੀ ਲੜਕੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਤਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਾਦੇ, ਰਾਜਾ (ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ) ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਹਿਲ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਡ ਅਤੇ ਐਸ਼ ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਬਰ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੈਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ([[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]) ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਕਰਣ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਹਥ੍ਹੋੰ ਮਜਬੂਰ ਰਾਜੂ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਦੀਵਾਨਜੀ (ਰਮੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੌਹਰ (ਨਯਾਮਪੱਲੀ) ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜ ਅੰਬਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਤਲਾਨਾ ਇਰਾਦੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਬਰ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਨਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਇੱਕ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਤਲਾਂ ਵਜੋਂ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="citwf">{{Cite web |title=Amber (1952 film) |url=http://www.citwf.com/film12645.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm |archive-date=17 April 2016 |access-date=27 March 2024 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website |publisher=Alan Goble}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm "Amber (1952 film)"]. ''Complete Index To World Film (CITWF) website''. Alan Goble. Archived from [http://www.citwf.com/film12645.htm the original] on 17 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref> * ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ <ref name="citwf" /> * ਆਗਾ ਵੀਨੂ ਬਿਲਾਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * ਰਮੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ ਦੀਵਾਨਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="Cineplot" /> * ਨਾਇਮਪੱਲੀ ਜੌਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਬੀ. ਐਮ. ਵਿਆਸ ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਤਨੂਜਾ]] ਛੋਟੀ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="Cineplot" /> * ਗਾਇਕ, ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਕੂ <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਟੁਨ ਟੁਨ|ਟੂਨ ਟੂਨ]] * ਸੈਮਸਨ == ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ == === ਗੀਤ ਸੂਚੀ === ਫਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ "ਹਮ ਤੁਮ ਯੇ ਬਹਾਰ, ਦੇਖੋ ਰੰਗ ਲਾਇਆ ਪਿਆਰ" ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।<ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref> ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਤ [[ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ|ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ]] ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala">{{Cite web |title=Amber 1952 |url=https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm |access-date=27 March 2024 |website=Hindigeetmala.net website}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ਗੀਤ. !ਗਾਇਕ |- |"ਹਮ ਪਿਆਰ ਤੁਮ ਹੀ ਸੇ ਕਰਤੇ ਹੈਂ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਟੂਟੇਗੀ ਨਾ ਪਿਆਰ ਕੀ ਡੋਰ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਦਿਲ ਦੇਕੇ ਸਨਮ, ਤੁਮਹੇਂ ਪੱਛਤਾਏਂ ਹਮ, ਮਿਲ ਗਏ ਗਮ ਹੀ ਗਮ, ਔਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਿਲੀ" <ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref><ref name="HindiGeetmala">{{Cite web |title=Amber 1952 |url=https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm |access-date=27 March 2024 |website=Hindigeetmala.net website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm "Amber 1952"]. ''Hindigeetmala.net website''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2024</span>.</cite></ref> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਹਮ ਤੁਮ ਯੇ ਬਹਾਰ, ਦੇਖੋ ਰੰਗ ਲਾਇਆ ਪਿਆਰ" <ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala" /> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਸ਼ਮਾ ਜਲੀ, ਪਰਵਾਨਾ ਆਯਾ, ਸ਼ਮਾ ਜਲੀ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਦੁਨੀਆ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਯਾਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ" <ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala" /> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਚਲੇ ਜਨ ਤੁਮ ਦੂਰ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਛੁਮ ਚੱਕਰੇ ਅਲਾਰ ਯਮ ਛੁਮ ਚਕਾਰੇ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |"ਧੂਮ ਧਡ਼ੱਕਾ, ਬੋਲੋ ਬੋਲੋ ਧੂਮ ਧਡ਼ੱਕੇ" <ref name="Cineplot" /> |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |"ਦਿਲ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਮੇਂ ਆਯਾ ਏਕ ਮਤਵਾਲਾ ਚੋਰ" |[[ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅੰਬਾਲੇਵਾਲੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 1eo4bfjnkzsbm9nylg8wo7wvxsqibgy 0 204933 851519 844533 2026-11-04T11:43:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851519 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ <br /> ਘੰਟਾ ਟਾਵਰ | native_name = Дзвіниця Софійського собору (ਯੂਕਰੇਨੀ) | image = Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg | image_size = | caption = ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ ਦਾ ਘੰਟਾ ਟਾਵਰ | location = ਵੋਲੋਡੀਮੀਰਸਕਾ ਸਟ੍ਰੀਟ, 24, ਕੀਵ, ਯੂਕਰੇਨ | architect = ਗੌਟਫ੍ਰਾਈਡ ਜੋਹਾਨ ਸ਼ੈਡੇਲ<ref name="прав" /><ref>Відбудова у 1744–1748 роках</ref> | height = {{convert|76|m}} | beginning_label = ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਿਤੀ | beginning_date = 1699<ref name="софсоб">{{cite web|url=http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|title=ДЗВІНИЦЯ|publisher=Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська»|access-date=29 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314000702/http://sofiyskiy-sobor.polnaya.info/ua/dzvinnycya_sofiivskogo_soboru.shtml|archive-date=14 March 2014}}</ref> | built = 1706 | restored = 1744–1748 | coordinates = {{Coord|50|27|10.4|N|30|30|55.1|E|scale:30000|display=inline,title}} | designation1 = | designation1_number = 260072/2-Н | designation1_type = | designation1_offname = }} '''ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Bell Tower of Saint Sophia Cathedral''') [[ਕੀਵ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ [[ਯੂਕਰੇਨ|ਯੂਕਰੇਨੀ]] ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਹੈ।<ref name="уі">Софійський собор та монастир.</ref><ref name="уі2">Топ-10 Україна Інкогніта (2014).</ref> ਇਹ ਯੂਕਰੇਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Софія Київська |url=http://visitkiev.ua/place/42 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044329/http://visitkiev.ua/place/42 |archive-date=11 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=VisitKiev.ua}}</ref><ref>{{Cite web |last=Почайнінська |first=Олена |date=30 May 2014 |title="Софія Київська" запрошує на вечірню екскурсію "Київ з оглядового майданчика Софійської дзвіниці" |url=http://prostir.museum/ua/post/32822 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102439/http://prostir.museum/ua/post/32822 |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=Музейний простір}}</ref> ਇਹ 1699–1706 ਵਿੱਚ ਹੇਟਮੈਨ ਇਵਾਨ ਮਾਜ਼ੇਪਾ ਦੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1744-1748 ਵਿੱਚ ਗੌਟਫ੍ਰਾਈਡ ਜੋਹਾਨ ਸ਼ੈਡੇਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1851-1852 ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਦਰਜਾ ਡਾਇਓਸੇਸਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ [[:uk:Спарро Павло Іванович|ਪਾਲ ਸਪੈਰੋ]] ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਪਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਲੰਬਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।<ref name="прав">ДЗВІНИЦЯ СОФІЙСЬКОГО СОБОРУ. Православний Київ. 23 березня 2011. Архів оригіналу за 2 квітня 2015. Процитовано 29 березня 2015.</ref> ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਜ਼ਰਵ "ਸੋਫੀਆ ਆਫ਼ ਕੀਵ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਵਰ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ]] ਵਜੋਂ ਨੰਬਰ 527 (ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਦੇ ਮੱਠ ਭਵਨਾਂ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kiev: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kiev-Pechersk Lavra |url=http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev: |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402125749/http://whc.unesco.org/en/list/527%20Kiev: |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Об'єкти культурної спадщини в м. Києві |url=http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112816/http://www.guoks.gov.ua/obyekty-kulturnoyi-spadshchyny-v-m-kyyevi |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=Управління охорони культурної спадщини}}</ref> ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 76 ਮੀਟਰ ਹੈ।<ref>Дзвіниця.</ref><ref>{{Cite web |date=29 March 2022 |title=Про затвердження Комплексної програми збереження об'єктів Національного заповідника "Софія Київська" на 2003–2010 роки |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text |website=rada.gov.ua |access-date=17 ਅਗਸਤ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260818173319/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/624-2003-%D0%BF#Text |archive-date=18 ਅਗਸਤ 2026 |url-status=dead}}</ref> == ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ == === ਵੇਰਵਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Національний_заповідник_«Софія_Київська»10.jpg|thumb|ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਬਾਹਰੀ ਕੰਧ ਦੀ ਸਜਾਵਟ।]] ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਟਾਵਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਚਾਰ-ਪੱਧਰੀ। ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰ 20 ਗੁਣਾ 14 ਮੀਟਰ (66 ਗੁਣਾ 46 ਫੁੱਟ) ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਚਾਈ 76 ਮੀਟਰ (249 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ 1.5 ਤੋਂ 2 ਮੀਟਰ (5 ਤੋਂ 7 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰਾਸ ਕੰਧਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਜੇ ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੰਧ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ - ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ 'ਤੇ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ। ਪਹਿਲੇ ਟੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਵਾਲਟਡ ਆਰਚ ਓਵਰਲੈਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੱਪਰਲੇ ਤਿੰਨ ਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰ-ਮੰਜ਼ਿਲ ਓਵਰਲੈਪਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਟਾਵਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੋਨੇ ਵਾਲੇ ਖੰਭੇ ਹਨ ਜੋ ਘੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਟੀਅਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। === ਰਚਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Saint_Sophia_Cathedral_in_Kiev_006.jpg|thumb|ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਟੀਅਰ (ਪੂਰਬੀ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ); ਤੁਸੀਂ ਰਸੂਲ ਐਂਡਰਿਊ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।]] 1699-1706 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮੂਲ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਇੱਕੋ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਭੁਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਉੱਪਰਲੇ ਪੱਧਰ ਅੱਠਭੁਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਾਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਪਰਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦਾਂ ਦਾ ਤਾਜ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟਾਇਰਡ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੇ ਕੌਰਨਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਤਲ ਪਿਲਾਸਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਉੱਪਰਲੇ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਆਰਚਵੇਅ ਜਾਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਬੰਦ ਸਟੋਰੇਜ ਰੂਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਹੈ, ਰਸਤੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ। === ਸਜਾਵਟ === ਪੂਰਬੀ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ (ਸੋਫਿਸਕਾ ਪਲੋਸ਼ਚਾ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਐਂਡਰਿਊ ਦ ਐਪੋਸਟਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ - [[ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ|ਰੂਸ]] -ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਅਗਵਾੜਾ, ਮੱਠ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਂ ਦੂਤ ਰਾਫੇਲ ਅਤੇ ਰਸੂਲ ਤਿਮੋਥਿਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੂੰ ਸਵਰਗੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ, ਮਹਾਨਗਰ ਰਾਫੇਲ ਜ਼ਬੋਰੋਵਸਕੀ (1731–1747), ਅਤੇ [[:uk:Тимофій (Щербацький)|ਤਿਮੋਥਿਉਸ ਸ਼ਚਰਬਤਸਕੀ]] (1748–1757) ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸਟੂਕੋ ਸਜਾਵਟ ਜ਼ੋਵਕਵਾ [[:uk:Стобенський Іван|ਇਵਾਨ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[:uk:Стобенський Степан|ਸਟੀਪਨ ਸਟੋਬੇਂਸਕੀ]] ਤੱਕ ਦੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਸਟੂਕੋ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਇਸਦੇ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਗੋਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। === ਰੰਗ === 1851-1852 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਪੌਲੀਕ੍ਰੋਮ ਸੀ। 1744-1748 ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਟੂਕੋ ਗਹਿਣਾ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ, ਦੂਤਾਂ, ਆਦਿ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਚਿਹਰਾ - ਪੀਲਾ, ਵਾਲ - ਕਾਲਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ - ਬਹੁ-ਰੰਗੀ। ਚੌਥੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਉੱਚ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਰੰਗ ਸਕੀਮ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ੀ ਟੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੰਧਾਂ - ਫਿਰੋਜ਼ੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁੰਬਦ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Софійський_собор_у_1651_році._Малюнок_Абрагама_ван_Вестерфельда.jpg|thumb|ਏ. ਵੈਨ ਵੈਸਟਰਫੈਲਡ (1651) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਡਰਾਇੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ (ਸੱਜੇ)।]] ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਲੱਕੜ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ<ref>На плані Києва Ушакова (підписана «Колокольня»); див.</ref> ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਆਧੁਨਿਕ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੂੰ ਡੱਚ ਕਲਾਕਾਰ [[:uk:Абрагам ван Вестерфельд|ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਵੈਨ ਵੈਸਟਰਫੈਲਡ]] (1651) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਡਰਾਇੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਰਨਲ ਊਸ਼ਾਕੋਵ (1695) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕੀਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Киевоград. Карты. 1695. План Ушакова |url=http://www.kievograd.org/karty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140918225455/http://www.kievograd.org/karty |archive-date=18 September 2014 |access-date=29 March 2015 |language=ru}}</ref> ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ 1633-1647 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਪੈਟਰੋ ਮੋਹੀਲਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਾੜ ਜਾਂ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਚਾਰ-ਪੱਧਰੀ ਸੀ, <ref name="еіу">Жарких М.</ref> <ref>В деяких джерелах вказується, що триярусна&nbsp;— див.</ref> ਜਿਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੀਅਰ 'ਤੇ ਅਰਧ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲੌਗ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਥੰਮ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੈਲਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਬਲਸਟਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਰਾਪੇਟ ਸਨ। ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਗੋਲ ਖਿੜਕੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ 'ਤੇ - ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਦ ਘੰਟੀਆਂ ਲਈ ਛੇਕ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੀਰੀਆਈ ਯਾਤਰੀ, ਅਲੇਪੋ ਦੇ ਪੌਲ, ਜਿਸਨੇ 1654 ਅਤੇ 1656 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਟਾਵਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘੰਟੀ ਵੀ ਦੇਖੀ।<ref name="жарк17">{{Cite web |last=Микола Жарких |title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Розпланування 17 ст. |url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404060649/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/17Cent.html |archive-date=4 April 2015 |access-date=31 March 2015 |publisher=Персональний сайт Миколи Жарких}}</ref> 1697 ਵਿੱਚ ਮੱਠ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਾਣਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਸੜ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਮੱਠ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ 1651 ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸਿਖਰ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਹੈ। === ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ === ਨਵਾਂ ਬਾਰੋਕ ਪੱਥਰ ਦਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ 1699 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1706 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬਣਤਰ ਸੀ। ਉਸਾਰੀ ਹੇਟਮੈਨ ਇਵਾਨ ਮਜ਼ੇਪਾ ਦੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਅਤੇ ਕੀਵ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ [[:uk:Варлаам (Ясинський)|ਵਰਲਾਮ (ਯਾਸਿੰਸਕੀ)]] ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਿਲਡਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ - "ਪੱਥਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਿਖਿਆਰਥੀ" ਸਾਵਾ ਯਾਕੋਵਲੇਵ, ਜੋ ਕਿ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਗੁੰਬਦ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਤਾਜ ਉੱਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰਾਸ ਸੀ।<ref name="жарк18">{{Cite web |last=Микола Жарких |title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Формування барокового ансамблю у 18 ст. |url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103035/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/18Cent.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=31 March 2015 |publisher=Персональний сайт Миколи Жарких}}</ref> ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕੈਨਨ (ਚਰਚ ਕਾਨੂੰਨ) ਦੁਆਰਾ ਵਰਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੇ ਮੱਠ ਦੇ ਸਮਾਨ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸਬੰਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ, ਪੇਚਰਸਕ, ਗੋਲਡਨ ਅਤੇ [[:uk:Жидівські ворота|ਲਵੀਵ]]।<ref name="жарк19">{{Cite web |last=Микола Жарких |title=Архітектурний ансамбль Софійського собору. Пристосування (кін. 18 – кін. 19 ст.) |url=http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114042/http://www.m-zharkikh.name/uk/Heritage/StSophiaEnsemble/19Cent.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=31 March 2015 |publisher=Персональний сайт Миколи Жарких}}</ref> 1709 ਵਿੱਚ, ਪੋਲਟਾਵਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਪੀਟਰ ਮਹਾਨ|ਪੀਟਰ ਪਹਿਲੇ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮੀਟਿੰਗ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਲਈ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਜਿੱਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੱਡ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, <ref name="запов">ДЗВІНИЦЯ. Національний історико-культурний заповідник «Софія Київська». Архів оригіналу за 14 березня 2014. Процитовано 29 березня 2015.</ref> <ref name="тех">Шокарев В.</ref> ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉਸਾਰੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਢਹਿਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਸਨ, ਜੋ 1742 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਲਈ, 1744 ਵਿੱਚ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਜੋਹਾਨ ਸ਼ੇਡੇਲ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ "ਲਗਭਗ ਘੰਟੀਆਂ ਤੱਕ" ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਨਵੇਂ ਉਪਰਲੇ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੱਧਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਬਾਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ। ਇਸਦਾ ਤਾਜ ਇੱਕ ਬਾਰੋਕ ਗੁੰਬਦ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਪਾਇਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਪਿਛੋਕੜ 'ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਆਰਡਰ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਰਾਫੇਲ ਜ਼ਬੋਰੋਵਸਕੀ ਦੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ 1748 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Софійський_собор_вже_із_чотириярусною_дзвіницею._Фото_кінця_ХІХ_століття.jpg|thumb|ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਾਰ-ਪੱਧਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਫੋਟੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਈ ਗਈ ਹੈ।]] 1786 ਵਿੱਚ ਮੱਠ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੱਠ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਵਿੱਚ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚਰਚ ਇਮਾਰਤਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। 1807 ਵਿੱਚ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁੰਬਦ ਸੜ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ 1812 ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ" ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਗੁੰਬਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਨਾਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ, ਮਾਪ ਡਰਾਇੰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇਸ ਤੱਥ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲੀ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੇ ਸਕੁਏਅਰ ਅਤੇ ਅੱਪਰ ਸਿਟੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਿਤੀ ਗੁਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। === ਚਾਰ-ਪੱਧਰੀ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ: 1930 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ === 1851-1852 ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਫੀਆ ਮੱਠ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, [[ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਪਹਿਲਾ|ਸਮਰਾਟ ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੇ 1850 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਚੌਥਾ ਦਰਜਾ ਜੋੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾਇਓਸੇਸਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ [[:uk:Спарро Павло Іванович|ਪਾਵਲੋ ਸਪੈਰੋ]] (ਅਕਾਦਮੀਸ਼ੀਅਨ ਫੇਡੋਰ ਸੋਲਨਤਸੇਵ ਨੇ ਵੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ) ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਨੂੰ ਬਾਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਬਾਰੋਕ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕਪੋਲਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਟੀਅਰ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਟੀਅਰਾਂ ਦੇ ਸਟੂਕੋ ਸਜਾਵਟ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ, ਪਰ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸੁਰਤਾ ਮਿਲੀ। ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 76 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਦੋ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿੱਖ ਦਿੱਤੀ। 22 ਜਨਵਰੀ 1919 ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਵਿਚਕਾਰ ਯੂਨੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਐਕਟ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਵੱਜੇ।<ref>{{Cite web |last=Галечик |first=Володимир |date=22 January 2015 |title=Злука УНР і ЗУНР: Як це було |url=http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315054113/http://www.pohlyad.com/istoria/n/74063 |archive-date=15 March 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=Новий Погляд}}</ref> === ਸੋਵੀਅਤ ਕਾਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Софіївський_кафедральний_собор_1911.jpg|right|thumb|1911 ਦਾ ਪੋਸਟਕਾਰਡ]] 1930 ਵਿੱਚ, ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦੇ ਨਾਲ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ 1926 ਵਿੱਚ ਕੀਵ ਪੇਚਰਸਕ ਲਾਵਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਮਾਜ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਘੰਟੀ ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਲੀ ਗਹਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਬਹੁਤ ਕਲਾਤਮਕ ਮੁੱਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਜੋਂ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1934 ਵਿੱਚ, ਸਾਬਕਾ ਸੋਫੀਆ ਮੱਠ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Історія Києво-Печерської Лаври та заповідника. XIX – XXI |url=http://www.kplavra.kiev.ua/867.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402111443/http://www.kplavra.kiev.ua/867.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=Нацiональний Києво-Печерський iсторико-культурний заповiдник}}</ref><ref>{{Cite web |title=Софійський монастир (комплекс) (XI – XIX ст.) |url=http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115928/http://oko.kiev.ua/m29_k_stare_misto_sofiyskiy_monastir_kompleks.zsp |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=ОКО}}</ref><ref>{{Cite web |title=Софія Київська (Київ) |url=http://www.lib.zt.ua/lira_2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402141927/http://www.lib.zt.ua/lira_2.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=Житомирська обласна універсальна наукова бібліотека ім. Олега Ольжича}}</ref><ref name="дзвони">{{Cite web |last=Перешило |first=Ірина |date=20 April 2009 |title=Дзвони Київського Софійського собору |url=http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152002/http://www.radiosvoboda.org/content/article/1612013.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=Радіо Свобода}}</ref> [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਕੀਵ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁੰਬਦ ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਚੰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਜਰਮਨ ਪਾਇਲਟਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁੰਬਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਂਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਪੇਰੇਆਸਲਾਵ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸੌਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਲਈ 1950 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਉੱਠਿਆ। ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਤੋਂ ਪੇਂਟ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਪਾੜ ਦਿੱਤੀ, ਇਸਨੂੰ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ|ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਦੀ]] ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਬਦਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨ-ਮੋਟੀ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰ ਚਾਦਰਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੂੰ 1953 ਵਿੱਚ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਟੂਕੋ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਰੰਮਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="фарба">{{Cite web |last=Логвин |first=Юрій |date=13 July 2001 |title=Дзвіниця Софійського собору блакитно-біла |url=http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402095010/http://kreschatic.kiev.ua/ua/4187/art/3812.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=Хрещатик}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਹਾਲੀ 1972 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ === [[ਤਸਵੀਰ:St_Sophia_bell_tower_Kiev_dome_2018_G3.jpg|thumb|ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਦੂਜੇ ਟੀਅਰ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਟੀਅਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।]] 1990 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 14ਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਬੈਨਫ, ਅਲਬਰਟਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ]] ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦੇ ਮੱਠਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨੰਬਰ 527 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=7-12 December 1990 |title=14th session of the Committee |url=http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM |archive-url=https://web.archive.org/web/20150303183339/http://whc.unesco.org/en/sessions/14COM |archive-date=3 March 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> 18 ਜੁਲਾਈ 1995 ਨੂੰ, ਸੋਫੀਆ ਸਕੁਏਅਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਇਸਦੇ ਗੇਟ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਕੀਵ ਅਤੇ ਆਲ ਰਸ-ਯੂਕਰੇਨ ( ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ - ਕੀਵ ਪੈਟਰੀਆਰਕੇਟ ) ਦੇ ਪੈਟਰੀਆਰਕ ਵੋਲੋਡੀਮਿਰ (ਰੋਮਾਨੀਯੂਕ) ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਪੁਲਿਸ) ਦੁਆਰਾ,<ref>{{Cite web |last=Римар |first=Ярина |date=21 July 2011 |title=Чорний вівторок. Шістнадцять років по тому (/) |url=http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403014252/http://maidanua.org/arch/arch2011/1311227139.html |archive-date=3 April 2015 |access-date=29 March 2015 |publisher=Майдан}}</ref> ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਟ੍ਰਿਆਰਕ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮੁਰੰਮਤ 1997-2003 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ ₴6 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਬਹਾਲੀ ਦੌਰਾਨ, ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕੰਕਰੀਟ ਲਗਾ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿ ਘੋਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਆਰਚਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਨਿਕਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁੰਬਦ ਦੇ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਹਰੀ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਰੰਮਤ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 27 ਜੂਨ 2003 ਨੂੰ, ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਨੂੰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ, "ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਪਰਿੰਗ" ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ 3D ਲਾਈਟ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ "ਆਈ ਡ੍ਰੀਮ" ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। 20-ਮਿੰਟ ਦੇ ਲਾਈਟ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ, ਮੋਜ਼ੇਕ ਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=5 April 2015 |title=У рамках "Французької весни" на Софійській площі влаштували світловий перформанс |url=http://www.radiosvoboda.org/content/news/26938776.html |access-date=5 April 2015 |publisher=Радіо Свобода}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ, ਕੀਵ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਇਮਾਰਤਾਂ]] sadvf31uop4gw4k57dhiq4dre7d22mq 3 205474 851329 850417 2026-11-03T18:00:28Z Jemimah Catherine 62826 /* Obed Ryan */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 851329 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Obed Ryan}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:26, 22 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) == Obed Ryan == Obed Ryan [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jemimah Catherine|Jemimah Catherine]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jemimah Catherine|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:00, 3 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) b638ot0efnj5wv63zd353k28sanqoe2 3 205538 851328 2026-11-03T17:59:24Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 851328 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Jemimah Catherine}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:59, 3 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) ok6d0vjmpwf24m3rhju0jenrwwaqcke 2 205539 851330 2026-11-03T18:03:51Z Jemimah Catherine 62826 Jemimah Catherine 851330 wikitext text/x-wiki Jemimah Catherine is the daughter of Indian Evangelist M.G Levi Zaber 1uyapcby809fy0p5223vas995ej5num 1 205540 851471 2026-11-04T04:57:29Z Gursewak Singh Dhaula 4943 /* ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲਾ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਬਾਰੇ। */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 851471 wikitext text/x-wiki == ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲਾ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਬਾਰੇ। == ਅਨਾਹਦਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲਾ ਨਾਲ ਰਲ਼ਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। dhaula 04:57, 4 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) 7fbd8tcwvwq2lev4sh4j60f97isfjrw 3 205541 851479 2026-11-04T05:19:28Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 851479 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=ਠਾਕੁਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:19, 4 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) 5g3m1ejfth8jv4pb9tgj21z67cvvuwx