ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 6775 851627 840962 2026-11-05T00:09:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851627 wikitext text/x-wiki [[image:Sommerfeld1897.gif|thumb|ਆਰਨਲਡ ਸੌਮਰਫ਼ੈਲਡ]] [[File:Sommerfeld,Arnold 1935 Stuttgart.jpg|thumb|Arnold Sommerfeld (1935)]] '''ਆਰਨਲਡ ਸੌਮਰਫ਼ੈਲਡ''' ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੀ ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ.”<ref>Hentschel, 1996, p. 291. Document #93 in Hentschel, 1996, pp. 290–292.</ref><ref>Hentschel, 1996, Appendix F; see entries for Carl Ramsauer and Ludwig Parndtl.</ref> ਵਿੱਚ ਖਾਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਖਮ ਦਰਸਾਰੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੋਇਨੀਗਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਜਰਮਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਭੀ ਦਿੱਤੀ।.<ref>Beyerchen, 1977, p. 9, citing the following reference: Max Born ''Sommerfeld als Begründer einer Schule'', ''Die Naturwissenschaften'' '''16''' 1036 (1928).</ref> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == *[http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Sommerfeld,+Arnold Annotated bibliography for Arnold Sommerfeld from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060828141328/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FSommerfeld%2C+Arnold |date=2006-08-28 }} *[http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm Arnold Sommerfeld Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927084229/http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm |date=2006-09-27 }} – American Philosophical Society (includes information on his students.) *[http://www.ethbib.ethz.ch/exhibit/pauli/sommerfeld.html Arnold Sommerfeld Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203203900/http://www.ethbib.ethz.ch/exhibit/pauli/sommerfeld.html |date=2009-12-03 }} – Zurich ETH-Bibliothek *[http://www.kk.s.bw.schule.de/mathge/mehm2.htm Arnold Sommerfeld – die Vektorrechnung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210113072102/http://www.kk.s.bw.schule.de/mathge/mehm2.htm |date=2021-01-13 }} *[https://web.archive.org/web/20061017205335/http://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=31357 Arnold Sommerfeld's Students] – The Mathematics Genealogy Project *[http://www.ias.ac.in/currsci/dec102001/1489.pdf ''Arnold Sommerfeld – the supporter of Indian physics in Germany''] * [http://www.peoplesarchive.com/browse/movies/2211/en/off/ ''Hans Bethe talking about his time as Sommerfeld's Student on Peoples Archive''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313050424/http://www.peoplesarchive.com/browse/movies/2211/en/off/ |date=2007-03-13 }} * {{MacTutor Biography|id=Sommerfeld}} * [http://home.arcor.de/mdoege/dldg.html#r ''Relativitätstheorie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061115090433/http://home.arcor.de/mdoege/dldg.html#r |date=2006-11-15 }} &mdash; Sommerfeld's 1921 introduction to [[special relativity|special]] and [[general relativity]] for general audiences (German) *[https://web.archive.org/web/20091123191327/http://www.lrz-muenchen.de/~Sommerfeld/WWW/AS_Biogr.html Sommerfeld-Project] – Leibniz-Rechenzentrum der Wissenschaften * {{gutenberg author| id=Arnold_Sommerfeld| name=Arnold Sommerfeld}} * [http://www.archive.org/details/atomicstructurea030912mbp ''Atomic Structure And Spectral Lines'', Vol I]. Translated by [[Henry Brose]], 1934 edition * [http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/people/sommerfeld.html A collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920182608/http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/people/sommerfeld.html |date=2012-09-20 }} of digitized materials related to Sommerfeld's and [[Linus Pauling]]'s structural chemistry research. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ]] iimfu4anl80q8yrqoer28n7xq8olma3 0 6979 851686 322882 2026-11-05T09:54:03Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851686 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ਯੂਨਾਨੀ | name = ਆਰੇਸ | image = Ares Canope Villa Adriana b.jpg | image_size = | alt = | caption = Statue of Ares from [[Hadrian's Villa]] | god_of = ਲੜਾਈ ਦਾ ਦੇਵਤਾ | abode = [[Mount Olympus]], [[ਥਰੇਸ]], [[Macedonia (ancient kingdom)|Macedonia]], [[Thebes, Greece]], [[ਸਪਾਰਟਾ]] & [[Mani Peninsula|Mani]] | symbols = spear, helmet, dog, chariot, boar, vulture, flaming torch | consort = | parents = [[ਜ਼ਿਊਸ]] ਅਤੇ [[ਹੇਰਾ]] | siblings = [[Eris (mythology)|Eris]], [[Athena]], [[Apollo]], [[Artemis]], [[Aphrodite]], [[Dionysus]], [[Hebe (mythology)|Hebe]], [[Hermes]], [[Heracles]], [[Helen of Troy]], [[Hephaestus]], [[Perseus]], [[Minos]], the [[Muse]]s, the [[Graces]], [[Enyo]], and [[Eileithyia]] | children = [[Erotes (mythology)|Erotes]] ([[Eros]] and [[Anteros]]), [[Phobos (mythology)|Phobos]], [[Deimos (mythology)|Deimos]], [[Phlegyas]], [[Harmonia (mythology)|Harmonia]], and [[Adrestia]] | mount = | Roman_equivalent = [[Mars (mythology)|Mars]] }} '''ਆਰੇਸ''' ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book | title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ | publisher=ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ | author=ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | authorlink=ਆਰੇਸ | year=2001 | pages=336}}</ref> ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਓਲੰਪਿਅਨਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਜ਼ਿਊਸ ਤੇ ਹੇਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref>[[Hesiod]], ''Theogony'' 921 ([[Loeb Classical Library]] [http://books.google.com/books?id=lnCXI9oFeroC&dq=Ares+intitle%3Atheogony+inauthor%3Ahesiod&q=%22she%2C+mingling+in+love%22+Ares#v=snippet&q=%22she%2C%20mingling%20in%20love%22%20Ares&f=false numbering]); ''[[Iliad]]'', 5.890–896. By contrast, Ares's Roman counterpart [[Mars (mythology)|Mars]] was born from [[Juno (mythology)|Juno]] alone, according to [[Ovid]] (''[[Fasti (Ovid)|Fasti]]'' 5.229–260).</ref> ਇਸਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਦਾ ਚਿਨ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਨਾ ਰੁਕਣ ਵਾਲਾ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ]] d3z9r59hil4ag3al2g5m28q9k7n1l13 0 6980 851663 658838 2026-11-05T06:41:44Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851663 wikitext text/x-wiki '''ਆਰਟੇਮਿਸ''' ਜਾਂ '''ਆਰਤੇਮਸ''' ({{IPAc-en|ˈ|ɑr|t|ɪ|m|ɪ|s}}; {{lang-grc-gre|Ἄρτεμις}}) ਇੱਕ [[ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ|ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ]] ਦੇਵੀ ਹੈ। ਰੋਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਡਿਆਨਾ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਮਾਲਾ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਰਤੇਮਸ, ਅਕਸਰ [[ਜ਼ੀਅਸ]] ਤੇ [[ਲੇਟੋ]] ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਅਪਾਲੋ ਦੀ ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਜੰਗਲ਼ੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੈਦਾਇਸ਼, ਕੰਵਾਰਪਨ, ਜ਼ਰਖ਼ੇਜ਼ੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸੀ ਤੇ ਅਕਸਰ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਚੁੱਕੀ ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ]] hl2rltwgmwdzlyoj85e13yowgxul40g 0 10705 851603 700316 2026-11-04T21:22:22Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851603 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = district |native_name = ਅਦਿਲਾਬਾਦ |other_name = |satate = ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ |civic_agency = Muncipality |sky_line = |skyline_caption = |latd = |latN = |latS = |longd = |longW = |longE = |area = 16,128 sq. Km. |population_total = 24,88,003 (census 2001) |population_male = 12,50,958 |population_female = 12,37,045 |population_density = 129 |literacy rate = 27.8% |district_code = 19 }} '''ਆਦਿਲਾਬਾਦ''' [[ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜਿਲਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਸਿਆ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਥਾਕਨ ਇੱਕ ਉਪਿਉਕਤੱ ਪਰਯਟਨ ਸਥਦਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦੇਖਣ ਯੋਗਯਗ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਇੱਥੇ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੱਲੋ ਜ਼ੋਰੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋਕੇ ਹਜਾਰੋ ਪਰਯਟਨ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਸਰਸਵ ਦੀ ਦਾ ਘਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਿਟੀ ਆਫ ਕਾਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਅਲੀ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਕਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿੀਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਧਯਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਉਤਤਕਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ। ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਗੁਆਂਢ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਸੰਸਕਿੱਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੇਲੁਗੂ ਸੰਸਕਿੱਰਿਆ ਦਾ ਹਿਸਜਿੇਹਾ ਬੰਨ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ==ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ== ===ਮਹਾਤਮਾਆ ਗਾਂਧੀ ਪਾਰਕ=== ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੀਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਾਤਮਾਲ ਗਾਂਧੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਂਨ ਧਯਾਰਨ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਬਿਲਕੁੰਲ ਉਪਿਉਕਤੰ ਹੈ। ਹਰੇ ਭਰੇ ਲਾਨ ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਰਖਤ ਬੂਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੱਜਿਆ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੱਡੀ ਸੰਖਜਾਂਿ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਚਚਾਂੇ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰੀਡਾ ਸਥਾਸਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੇਡਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਉਠਾ ਸੱਕਦੇ ਹੈ। ===ਬਸਰ ਮੰਦਿਰ === ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ਵਲੋਂ 50 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸਥਿਤ ਬਸਰ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਆਨ ਸਰਸਵਬਦੀ ਮੰਦਿਰ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਮੰਦਿਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਦ ਰਿਸ਼ੀ ਵਯਾੋਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲੇ। ਉਹ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਕੁਮਾਰਚਲਾ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਨਿਹੀਂ ਹੋਕਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਂਨਹਾਂਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਉਂਨਹੋਂਬਨੇ ਨਿੱਤ ਤਿੰਨ ਜਗ੍ਹਾ ਤਿੰਨ ਮੁੱਠੀ ਰੇਤ ਰੱਖੀ। ਚਮਤਕਾਿਰਸਵਸਰੂਪ ਰੇਤ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ੜੇਰ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ ਜੋ ਸਨ - ਸਰਸਵ ਦੀ , ਲਕਸ਼ਮੀਿ ਅਤੇ ਕਾਲੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਬਸਰ ਦੀ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪੂਜਨੀਕ ਦੇਵੀਆਂ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਮੁਖਯਲ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਨਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ। ਅੱਖਰ ਪੂਜੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਅਭਿਭਾਵਕ ਆਪਣੇ ਬਚਚਾਂਯ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ। ਵਾਦਾਇਤੀ ਸ਼ਿਲਾ , ਅਸ਼ਟਜਤੀਰਥ ਬਸਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਅੰਨਯਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਸ਼ਨੀਕ ਸਥਵਲ ਹਨ। ਹਜਾਰਾਂ ਸ਼ਰੱਧਾਲੁ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰਿ ਉੱਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਯਾਰਸ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ , ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ , ਦਸ਼ਹਰਾ ਅਤੇ ਨਵਰਾਤਰਿ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਲਲਾ ਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ===ਕੇਲਸਾਪੁਰ ਨਗਰ=== ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਵਲੋਂ 32 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਕੇਲਸਾਪੁਰ ਨਾਗੋਬਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਪਾਸ਼ਾਣ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਵੱਡੀ ਸੰਖਜਾਂਗ ਵਿੱਚ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੂਸ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਭੁਲਾਕੇ ਲੋਕ ਕੇਲਸਾਪੁਰ ਜਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਿਸਜਿਿਹਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਤਰਾ ਨਾਗੋਬਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਆਜੋਜਿਤ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟੇਰ ਦੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਸ਼ਰੱਧਾਲੁ ਭਾਗ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ===ਜੈਨਾਥ ਮੰਦਿਰ === ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਥਾੀਨ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਵਲੋਂ 21 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਹੈ। ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖੋਂ ਵਲੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਪਲਲਾਵ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਵਾਸਤੁਲਸ਼ਿਲਪਾ ਦੀ ਜੈਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸਲਈ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਜੈਨਾਥ ਪਿਆ। ਕਾਰਤਕ ਸ਼ੁੱਧ ਅਸ਼ਟਿਮੀ ਵਲੋਂ ਇਲਾਇਚੀ ਸਪਤੇਮੀ ( ਅਕਟੂਦਬਰ - ਨਵੰਬਰ ) ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀਰ ਨਰਾਇਣ ਸਗਿੱ ਦੜੀ ਬਰਹਮੋਤਸੇਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਜਾਂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੱਧਾਲੁ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ===ਕਵਲ ਵੰਨਯ ਜੀਵ ਅਭਯਾ‍ਰੰਨਯਲ=== 893 ਵਰਗ ਕਿਮੀ . ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਵੰਨਯ ਜੀਵ ਅਭਯਾਲਰੰਨਯਵ ਨਿਰਮਲ ਵਲੋਂ 70 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਾਰਕਿੰਗ ਡਿਅਰ , ਨੀਲਗਾਏ , ਜੰਗਲੀ ਝੋਟਾ , ਚੀਦਾ ਅਤੇ ਚੀਤਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡੋਗਪਾ ਮਾਏ ਅਤੇ ਅਲੀਨਗਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਚ ਟਾਵਰਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆਸਤਂ ਦਾ ਪੰਛੀ ਦ੍ਰਸ਼ਯ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ===ਕੁੰਟਾਲਾ ਵਾਟਰਫਾਲ=== ਇਹ ਵਾਟਰਫਾਲ ਨੇਰੇਡਕੋਂਡਾ ਪਿੰਡ ਵਲੋਂ 12 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਹੈ ਜੋ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਵਲੋਂ 22 ਕਿਮੀ . ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕੁੰਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਨਦੀ 45 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਲੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਘਣ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਯਸ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਾਟਰਫਾਲ ਕੁੰਟਾਲਾ ਦਾ ਦ੍ਰਸ਼ਯਲ ਬਹੁਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸਭਤੋਂ ਉਪਿਉਕਤਾ ਹੈ ਕਯੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਊਫਾਨ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਝਰਨੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਸਥਾਉਪਿਤ ਹੈ ਜਿੰਨਹਾਂੂ ਸੋਮੇਸ਼ਵੋਰ ਸਵਾਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਰਾਤਰਿ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਭਕਤਾਂੇ ਦਾ ਤਾਂਤਾ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ===ਨਿਰਮਲ ਆਰਟ=== ਮੰਚੇਰਿਅਲ ਵਲੋਂ 50 ਕਿਮੀ . ਦੂਰ ਨਿਰਮਲ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾੇਨ ਆਪਣੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਲੋਂ ਤਰਾਸ਼ੇ ਗਏ ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਤਸਵੀਇਰਾਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਹੀ ਪੁਕਾਰੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਲਉਲਪਕਾਰ ਸਥਾਸਨੀਏ ਸਤਾਰ ਉੱਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਲਾਇਮ ਲੱਕੜੀ ਵਲੋਂ ਸਬਜੀਆਂ , ਫਲਾਂ , ਜਾਨਵਰਾਂ , ਗੁੜੀਆਂ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖਿਡੌਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੰਨ ਲਉ ਸ਼ਿਲਉ ਪਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਫੂਕ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ। ਨਿਰਮਲ ਪੇਂਟਿੰਗਸਸ ਵਿਸ਼ਅਇਤੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਿਧਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰਮਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਉਂਨਹੋਂਵਨੇ ਨਿਜਾਮ ਦੀ ਸੇਵੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਬੰਦੂਕਾਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ==ਆਣਾ-ਜਾਣਾ== ===ਹਵਾ ਰਸਤਾ=== ਨਿਕਟਤਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ===ਰੇਲ ਰਸਤਾ=== ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਹਿਸੋ ੋਸ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ===ਸੜਕ ਰਸਤਾ=== ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੱਥੇ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਠੀਕ ਰਾਸਤਾੋ ਹੈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆ ਰਾਸ਼ਟਸਰੀਏ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 7 ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿਸਸਾਂਤ ਵਲੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜਯ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਬਸਾਂ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਬਸਾਂ ਆਦਿਲਾਬਾਦ ਵਲੋਂ ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਆਬਾਦੀ== * ਕੁੱਲ - 2,488,003 * ਮਰਦ - 1,250,958 * ਔਰਤਾਂ - 1,237,045 * ਪੇਂਡੂ - 1,827,986 * ਸ਼ਹਿਰੀ - 660,017 * ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦ - 18.54% ===ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ=== ====ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ==== * ਕੁੱਲ - 1,112,189 * ਮਰਦ - 688,072 * ਔਰਤਾਂ - 424,117 ====ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਤਰ==== * ਕੁੱਲ - 52.68% * ਮਰਦ - 64.98% * ਔਰਤਾਂ - 40.30% ===ਕੰਮ ਕਾਜੀ=== * ਕੁੱਲ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 1,123,248 * ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕਾਜੀ - 912,287 * ਸੀਮਾਂਤ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 210,961 * ਗੈਰ ਕੰਮ ਕਾਜੀ- 1,364,755 ===ਧਰਮ (ਮੁੱਖ ੩)=== * ਹਿੰਦੂ - 2,207,843 * ਮੁਸਲਮਾਨ - 236,844 * ਬੋਧ - 24,392 ===ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ=== * ੦ - ੪ ਸਾਲ- 243,389 * ੫ - ੧੪ ਸਾਲ- 659,331 * ੧੫ - ੫੯ ਸਾਲ- 1,417,252 * ੬੦ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ - 168,031 '''ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ''' - 1,586 {{ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] 0nmoqtwwoma62lqpvdc64sh6agc70vq 0 10708 851675 328688 2026-11-05T08:26:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851675 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ}} {{ਉਦਾਸੀਨਤਾ}} '''ਆਰਾ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਭੋਜਪੁਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] [[ਪਟਨਾ]] ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਦੂਰੀ ਸਿਰਫ਼ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। [[ਦੇਸ਼]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਰਾ ਇੱਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਮੋਰਧਵਜ ਨਾਮਕ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। [[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਕਾਲੀਨ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇੱਥੇ ਬਿਖਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਆਰੰਣਿਏ ਦੇਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੁੜਵਾ [[ਮਹਾਦੇਵ]], ਪਤਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ, ਰਮਨਾ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਮਹਾਵੀਰ ਮੰਦਿਰ, ਸਿੱਧਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ . ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵੱਡੀ ਮਠਿਆ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਅਵਸਥਿਤ ਵੱਡੀ ਮਠਿਆ ਰਾਮਾਨੰਦ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਦੀ ਤਰਜ ਉੱਤੇ ਮਾਨਸ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣਾਧੀਨ ਹੈ। ਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਹਿਤ, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ]] ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਿਥਿਲੇਸ਼ਵਰ, ਉਰਮਿਲਾ ਕੌਲ, ਮਧੁਕਰ ਸਿੰਘ, ਅਨੰਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ, ਨੀਰਜ ਸਿੰਘ, ਨਿਲਏ ਉਪਾਧਿਆਏ, ਜਵਾਹਰ ਪਾਂਡੇਏ ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸਮਾਕਾਲਿਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭੋਜਪੁਰ ਕੰਠ, ਜੰਗਲੀ ਜੋਤੀ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਤਰਫਦਾਰ ਅਖਬਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਟਟਕਾ ਨਾਮਕ ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਖਬਾਰ ਵੀ ਆਰਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਾਬਾਦ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭੋਜ ਪੱਤਰ ਨਾਮਕ ਪਾਕਸ਼ਿਕੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜਨਪਥ ਨਾਮਕ ਸਾਹਿਤਿਅਕਪਤਰਿਕਾਵਾਂਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹਨ। ਜਨਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸੰਘ, ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਕਰਿਆ ਹਨ। ਹੁਣੇ [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਕਈ [[ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਇਮਾਰਤੇ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਪਰਿਸਰ ਸਥਿਤ ਆਰਾ ਹਾਉਸ, ਰਮਨਾ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਦਾ [[ਗਿਰਜਾ ਘਰ]], ਵੱਡੀ ਮਸਜਦ, ਨਾਗਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਣੀ ਸਭਾਗਾਰ ਸਾਥੀ [[ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]], ਬਾਲ ਹਿੰਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਜੈਨ ਸਿੱਧਾਂਤ ਭਵਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹਨ . ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ ਹਨ। ਜੈਨ ਬਾਲਿਆ ਅਰਾਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਨਾ ਛਾਤਰਾਵਾਂਦਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ ਜੈਨ ਕਾਲਜ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ, ਸਹਜਾਨੰਦ ਬਰਹਮਰਸ਼ਿ ਕਾਲਜ, ਜਗਜੀਵਨ ਕਾਲਜ, ਮਹੰਤ ਮਹਾਦੇਵਾਨੰਦ ਤੀਵੀਂ ਕਾਲਜ ਅੰਗੀਭੂਤ ਕਾਲਜ ਹਨ . ਇਸ ਦੇ ਅਲਾਵੇ ਵੀ ਕਈ ਛੋਟੇ - ਮੋਟੇ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿਲਾਤੇ ਹਨ। ਡੇਢ ਦਸ਼ਕ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀਰ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਆऱਾ ਨੇ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ, ਰਾਮ ਸੁਭਗ ਸਿੰਘ, ਅੰਬਿਕਾ ਸ਼ਰਣ ਸਿੰਘ, ਰਾਮਾਨੰਦ ਤੀਵਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਨੇਤਾ ਦਿੱਤੇ। ਆਰਾ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈਰੰਗਸੰਸਥਾਵਾਂਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਯੋਂ ਦੇ ਜਰਿਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਮਾਜਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾਗਰੂਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹਨ। ਯੁਵਾਨੀਤੀ, ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ, ਕਮਾਇਨੀ, ਭੂਮਿਕਾ, ਅਭਿਨਵ, ਰੰਗਭੂਮਿ ਵਰਗੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੰਗਪ੍ਰਸਤੁਤੀਯਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹਨ। ਡਾ ਸ਼ਿਆਮ ਮੋਹਨ ਅਸਥਾਨਾ, ਸਿਰਿਲ ਮੈਥਿਊ, ਨਵੇਂਦੁ, ਸ਼ਰੀਕਾਂਤ, ਸੁਨੀਲ ਸਰੀਨ, ਅਜਯ ਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸ਼ਰੀਧਰ ਨੇ ਆਰਾ ਰੰਗ ਮੰਚ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੀਵੀਂ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੰਦਾ ਸੇਨ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹਨ। {{ਛੋਟਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 3a3l73hfe6mq96wt4pi2jr9k0t5hx1p 0 11644 851648 809242 2026-11-05T03:49:18Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851648 wikitext text/x-wiki {{ਉਸਾਰੀ ਹੇਠ|placedby=}}{{Infobox person | name = ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ | image = Aamir Khan in 2014 (cropped).jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਖਾਨ | birth_name = ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ | birth_date = {{Birth date and age|1965|3|14|df=y}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | spouse = {{ubl|{{marriage|ਰੀਨਾ ਦੱਤ|1986|2002|reason=divorced}}|{{marriage|[[ਕਿਰਨ ਰਾਓ]]|2005|3 July 2021|reason=divorced}}}} | parents = ਤਾਹੀਰ ਹੁਸੈਨ <br/>ਜ਼ੀਨਤ ਹੁਸੈਨ | children = 3 | occupation = {{Flat list| * ਅਦਾਕਾਰ * ਨਿਰਮਾਤਾ * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ}} | years_active = 1984–present | relatives = }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ''' (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ "ਮਿਸਟਰ ਪਰਫੈਕਸ਼ਨਿਸਟ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "'''ਲਗਾਨ'''" '''"3 ਇਡੀਅਟਜ਼"''' "'''ਪੀਕੇ'''", "'''ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਚੱਢਾ'''" ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ , ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖਾਨ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ , ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ AACTA ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਛਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਕਟਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। == ਪਰਵਾਰਿਕ ਪਿਠਭੂਮੀ== ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚਾਲੂ ਹੈ। ਆਮਿਰ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਇਸਦਾ ਆਮਿਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਛੇਤੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਗੇ। ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾ ਦੇ ਹੋਲੀ ਫੈਮਿਲੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮੋਸਨ ਪਿਕਚਰ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਚਾਚਾ, ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ। ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਵੰਸਜ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਡਾ . ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਵੀ ਵੰਸਜ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਅਧਿਅਕਸ਼ਾ, ਡਾ . ਨਜਮਾ ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਤੀਜੇ ਵੀ ਹਨ। ==ਫਿਲਮਾਂ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] 7lxwuxu1flxk06gto3qjyk7lwwpobh6 851649 851648 2026-11-05T03:57:32Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851649 wikitext text/x-wiki {{ਉਸਾਰੀ ਹੇਠ|placedby=}}{{Infobox person | name = ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ | image = Aamir Khan in 2014 (cropped).jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਖਾਨ | birth_name = ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ | birth_date = {{Birth date and age|1965|3|14|df=y}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | spouse = {{ubl|{{marriage|ਰੀਨਾ ਦੱਤ|1986|2002|reason=divorced}}|{{marriage|[[ਕਿਰਨ ਰਾਓ]]|2005|3 July 2021|reason=divorced}}}} | parents = ਤਾਹੀਰ ਹੁਸੈਨ <br/>ਜ਼ੀਨਤ ਹੁਸੈਨ | children = 3 | occupation = {{Flat list| * ਅਦਾਕਾਰ * ਨਿਰਮਾਤਾ * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ}} | years_active = 1984–present | relatives = }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ''' (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ "ਮਿਸਟਰ ਪਰਫੈਕਸ਼ਨਿਸਟ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "'''ਲਗਾਨ'''" '''"3 ਇਡੀਅਟਜ਼"''' "'''ਪੀਕੇ'''", "'''ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਚੱਢਾ'''" ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ , ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖਾਨ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ AACTA ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਛਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਕਟਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। == ਪਰਵਾਰਿਕ ਪਿਠਭੂਮੀ== ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚਾਲੂ ਹੈ। ਆਮਿਰ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਇਸਦਾ ਆਮਿਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਛੇਤੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਗੇ। ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾ ਦੇ ਹੋਲੀ ਫੈਮਿਲੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮੋਸਨ ਪਿਕਚਰ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਚਾਚਾ, ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ। ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਵੰਸਜ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਡਾ . ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਵੀ ਵੰਸਜ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਅਧਿਅਕਸ਼ਾ, ਡਾ . ਨਜਮਾ ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਤੀਜੇ ਵੀ ਹਨ। ==ਫਿਲਮਾਂ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] ny4lu9xxfyr5hfe13j2cq2iw4et10rj 851650 851649 2026-11-05T04:07:32Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851650 wikitext text/x-wiki {{ਉਸਾਰੀ ਹੇਠ|placedby=}}{{Infobox person | name = ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ | image = Aamir Khan in 2014 (cropped).jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਖਾਨ | birth_name = ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ | birth_date = {{Birth date and age|1965|3|14|df=y}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | spouse = {{ubl|{{marriage|ਰੀਨਾ ਦੱਤ|1986|2002|reason=divorced}}|{{marriage|[[ਕਿਰਨ ਰਾਓ]]|2005|3 July 2021|reason=divorced}}}} | parents = ਤਾਹੀਰ ਹੁਸੈਨ <br/>ਜ਼ੀਨਤ ਹੁਸੈਨ | children = 3 | occupation = {{Flat list| * ਅਦਾਕਾਰ * ਨਿਰਮਾਤਾ * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ}} | years_active = 1984–present | relatives = }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ''' (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ "ਮਿਸਟਰ ਪਰਫੈਕਸ਼ਨਿਸਟ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ "'''ਲਗਾਨ'''" '''"3 ਇਡੀਅਟਜ਼"''' "'''ਪੀਕੇ'''", "'''ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਚੱਢਾ'''" ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖਾਨ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ AACTA ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਛਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਕਟਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। == ਪਰਵਾਰਿਕ ਪਿਠਭੂਮੀ== ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚਾਲੂ ਹੈ। ਆਮਿਰ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਇਸਦਾ ਆਮਿਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਛੇਤੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਗੇ। ਆਮੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾ ਦੇ ਹੋਲੀ ਫੈਮਿਲੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮੋਸਨ ਪਿਕਚਰ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਚਾਚਾ, ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ। ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਵੰਸਜ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਡਾ . ਜਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਵੀ ਵੰਸਜ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਅਧਿਅਕਸ਼ਾ, ਡਾ . ਨਜਮਾ ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਤੀਜੇ ਵੀ ਹਨ। ==ਫਿਲਮਾਂ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] tlqadszhyefii9r5t93vjju5cjqgydc 0 13585 851640 850930 2026-11-05T01:26:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851640 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name=ਇਸਤਾਨਬੁਲ | native_name=''İstanbul'' | native_name_lang=tr | settlement_type=[[ਸ਼ਹਿਰ]] | official_name= | image_skyline=Istanbul collage 5j.jpg | image_caption=ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਦਾਅ: ਦੀ ਝਲਕ [[Golden Horn]] between [[Galata]] and [[Sarayburnu|Seraglio Point]] including the [[Historic Areas of Istanbul|historic areas]]; [[Maiden's Tower]]; a [[Istanbul nostalgic tramways|nostalgic tram]] on [[İstiklal Avenue]]; [[Levent]] business district with [[Dolmabahçe Palace]]; [[Ortaköy Mosque]] in front of the [[Bosphorus Bridge]]; and [[Hagia Sophia]]. | image_alt=See caption | imagesize=300px | image_blank_emblem= | blank_emblem_type=Emblem of Istanbul Metropolitan Municipality | blank_emblem_size=110px | pushpin_map=Turkey | pushpin_map_caption=Location in Turkey | pushpin_map_alt=Turkey, with Istanbul pinpointed at the northwest along a thin strip of land bounded by water | pushpin_mapsize=300px | latd=41|latm=00|lats=49|latNS=N | longd=28|longm=57|longs=18|longEW=E | coordinates_region=TR | subdivision_type=ਦੇਸ਼ | subdivision_name=[[ਤੁਰਕੀ]] | subdivision_type1=[[ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ|ਖੇਤਰ]] | subdivision_name1=[[ਮਾਮਾਰਾ ਖੇਤਰ|ਮਾਮਾਰਾ]] | subdivision_type2=[[ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੂਬੇ|ਸੂਬਾ]] | subdivision_name2=[[ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਸੂਬਾ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] | leader_party=[[Justice and Development Party (Turkey)|AKP]] | leader_title= ਮੇਅਰ | leader_name=[[Kadir Topbaş]] | established_title= Settled | established_date=[[ਥਰੇਸ਼ੀ|ਥਰੇਸ਼ੀਆਂ]] ਵੱਲੋਂ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖਰ 'ਚ | established_title1=-[[Ligos]] | established_date1=c. 1000 {{ਈਪੂ}} | established_title2=-[[ਬੇਜ਼ਨਟੀਅਮ]] | established_date2=c. 660 {{ਈਪੂ}} | established_title3=-[[ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨੋਪਲ]] | established_date3=330 AD | established_title4=-ਇਸਤਾਂਬੁਲ | established_date4=1930 (ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ) | parts_type=ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | parts=[[ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|39]] | area_metro_km2=5343 | area_metro_mi2=2063 | area_total_km2=1166 - 1830 | area_total_mi2= | area_water_km2= | area_water_mi2= | area_footnotes= | population_metro=14,377,019 | population_urban=14,100,000 | population_total=14,025,646 | population_as_of= 31 ਦਸੰਬਰ 2014 | population_footnotes=<ref name=citypolution.de>{{cite web|title=Tukey:Provinces and Major Cities|quote=The population of the Turkish cities and provinces according to census results and latest register-based tabulations|url=http://www.citypopulation.de/Turkey-C20.html|website=www.citytpopulation.de|publisher=Citypopulation|date=31 December 2014|accessdate=26 June 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=All urban agglomerations of the world with a population of 1 million inhabitants or more|url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html|website=www.citypopulation.de|publisher=Citypopulation|date=1 April 2015|accessdate=26 June 2015}}</ref><ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=http://www.turkstat.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=18616|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2014|date=31 December 2014|accessdate=29 January 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | population_rank=[[List of cities in Turkey|1st]] | population_density_km2=12029 - 7664 | population_density_metro_km2=2691 | population_demonym=Istanbulite(s)<br/>([[Turkish language|Turkish]]: ''İstanbullu(lar)'') | timezone=[[Eastern European Time|EET]] | utc_offset=+2 | timezone_DST=[[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST=+3 | postal_code_type=[[Postal code]] | postal_code=34000 to 34850 | area_code=0212 <small>(European side)</small> <br/>0216 <small>(Asian side)</small> | registration_plate= 34 | website=<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/istanbuls-official-website-opens-.aspx?pageID=238&nID=77043&NewsCatID=349 Hurriyet]</ref> }} [[Image:Istanbul2010.jpg|right|200px|ਇਸਤਾਨਬੁਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ]] '''ਇਸਤਾਂਬੁਲ''' [[ਤੁਰਕੀ]] ਦੇਸ਼ ਦੀ [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਦੋ [[ਮਹਾਂਦੀਪ]] ([[ਏਸ਼ੀਆ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ]]) ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 660 {{ਈਪੂ}} ਵਿੱਚ "ਬੇਜ਼ਨਟੀਅਮ" ਨਾਂ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 330 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਮੁੜ-ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ]], [[ਬੇਜ਼ਨਟਾਇਨ ਸਾਮਰਾਜ|ਬੇਜ਼ਨਟਾਇਨ]], [[ਲਾਤੀਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਲਾਤੀਨੀ]] ਅਤੇ [[ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜਾਂ]] ਦੌਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ 16 ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ।<ref>{{harvnb|Çelik|1993|p=xv}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.2 ਕਰੋੜ ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 5ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਿਆ ਸੀ।<ref name=Mastercard>{{cite web |url=http://newsroom.mastercard.com/press-releases/london-retains-crown-in-2015-mastercard-global-destinations-cities-index/ |title=MasterCard Global Destination Cities Index |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405050844/http://newsroom.mastercard.com/press-releases/london-retains-crown-in-2015-mastercard-global-destinations-cities-index/ |url-status=dead }}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== {{ਮੁੱਖ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ}} 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਤਵੀ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਾਇਦੀਪ ਲਗਭਗ 7000 ਸਾਲ {{ਈਪੂ}} ਤੋਂ ਅਬਾਦ ਹੈ।<ref>{{cite news |last=Rainsford |first=Sarah|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm|publisher=BBC|title=Istanbul's ancient past unearthed |date=10 January 2009 |accessdate=21 April 2010}}</ref> ਮੁੱਢਲੇ ਨਵੀਨ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 1000 ਸਾਲ ਰਹੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਧਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਥਾਂ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite journal | last1 = Algan | first1 = O. | last2 = Yalçın | first2 = M. N. K. | last3 = Özdoğan | first3 = M. | last4 = Yılmaz | first4 = Y. C. | last5 = Sarı | first5 = E. | last6 = Kırcı-Elmas | first6 = E. | last7 = Yılmaz | first7 = İ. | last8 = Bulkan | first8 = Ö. | last9 = Ongan | first9 = D. | last10 = Gazioğlu | first10 = C. | last11 = Nazik | first11 = A. | last12 = Polat | first12 = M. A. | last13 = Meriç | first13 = E. | title = Holocene coastal change in the ancient harbor of Yenikapı–İstanbul and its impact on cultural history | doi = 10.1016/j.yqres.2011.04.002 | journal = Quaternary Research | volume = 76 | page = 30 | year = 2011 | pmid = | pmc = }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm BBC: "Istanbul's ancient past unearthed"] Published on 10 January 2007. Retrieved on 3 March 2010.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429|title=Bu keşif tarihi değiştirir|work=hurriyet.com.tr|access-date=2016-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150901051312/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429|archive-date=2015-09-01|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2|title=Marmaray kazılarında tarih gün ışığına çıktı|work=fotogaleri.hurriyet.com.tr|access-date=2016-04-04|archive-date=2015-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118065613/http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2|url-status=dead}}</ref> ਇਸਦੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀ [[ਤਾਂਬਾ ਯੁੱਗ]] ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਕਲਾ-ਕਰਿਤੀਆਂ 5500 ਤੋਂ 3500 {{ਈਪੂ}} ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070912131044/http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474|archivedate=2007-09-12|title=Cultural Details of Istanbul|publisher=Republic of Turkey, Minister of Culture and Tourism|accessdate=2 October 2007}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://english.istanbul.gov.tr/ Official website of Istanbul Governorship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061222171620/http://english.istanbul.gov.tr/ |date=2006-12-22 }} *[https://web.archive.org/web/20120324152448/http://www.ibb.gov.tr/en-US/Pages/Home.aspx Official website of Istanbul Metropolitan Municipality] *[https://web.archive.org/web/20150427064133/http://sehirrehberi.ibb.gov.tr/Map.aspx?&scl=6&cx=88707&cy=96189&ap=uydu&lng=en Istanbul Metropolitan Municipality: Interactive aerial photos (maps) of Istanbul from 1946, 1966, 1982, and 2005] *[http://www.istanbulbulteni.com/ Istanbul Metropolitan Municipality: Istanbul Bulteni Magazine official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222203756/http://www.istanbulbulteni.com/ |date=2012-02-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ]] q0f9lytm45lx348888u8fmsgfr8l9c0 0 18222 851693 849330 2026-11-05T10:42:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851693 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਖੰਨਾ | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.7 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.22 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 =ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 28 | elevation_footnotes = | elevation_m = 254 | population_total = 128137 <ref>{{cite web|title=census-India-searchdetails|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/Searchdata.aspx|access date=12/08/2014}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ, ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ|ਆਈ ਐੱਸ ਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿਨ]] | postal_code = 141401 | area_code_type = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ | area_code = 01628 | registration_plate = PB-26 | website = www.mykhanna.com | footnotes = }} '''ਖੰਨਾ''' [[ਲੁਧਿਆਣਾ|ਲੁਧਿਆਣੇ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2011 ਜਨਗਨਣਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਥੋਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 74% ਹੈ। ਖੰਨਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੀ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਹੈ। ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਸੌਂਧ ਏਥੋਂ ਦੇ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਵਲੋਂ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ 500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਖੰਨਾ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਕ-ਚੌਥਾਈ (1/4 ਜਾਂ 0.25) ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ]] ਨੇ ਦਿੱਲੀ-ਲਾਹੌਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਹਰੇਕ 12 ਤੋਂ 15 ਮੀਲ' ਤੇ ਕਈ ਸਰਾਂਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸਰਾਂ ਉਸਾਰੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Jain mandir khanna.jpg|thumb|Jain mandir khanna|ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਖੰਨਾ]] [[File:Madudass di smadh khanna.jpg|thumb|Madudass di smadh khanna|ਮਾੜੂਦਾਸ ਦੀ ਸਮਾਧ]]ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, [[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਤੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੱਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਹਿੜੂ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਥੇਦਾਰ ਨੇ [[ਦਹਿੜੂ]] ਤੋਂ ਨਾਭੇ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦਯਾ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੋਲ [[ਦਹਿੜੂ]] ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਦਹਿੜੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਦਹਿੜੂ]] ਅਤੇ [[ਨਾਭਾ]] ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ "ਕਣ", ਜਾਂ "ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ" ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ "ਕਣ" ਤੋਂ "ਖੰਨਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। == ਜਲਵਾਯੂ == ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਜਲਵਾਯੂ (ਕੋਪੇਨ: Cwa), ਗਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿੱਘੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ (ਸ਼੍ਰੇਣੀ 3 ਦੀ ਆਬਾਦੀ 3 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਹਿਰਾਂ) ਦੇ ਤਹਿਤ 34ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ "ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲੀਨ ਏਅਰ ਸਿਟੀ" ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2024 |url-status=dead}}</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਆਰਜ਼ੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੰਨਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 128,130 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 67,811 ਮਰਦ ਅਤੇ 60,319 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 84.43 ਫੀਸਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 |access-date = 7 July 2012 }}</ref> ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੰਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। {|class="wikitable sortable" |+ਖੰਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਬਾਦੀ, 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ<ref>https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11389, India - C-01: Population by religious community, Punjab - 2011, Khanna (M Cl), Row 197</ref> !ਧਰਮ!!ਕੁੱਲ!!ਔਰਤ!!ਮਰਦ |- |ਹਿੰਦੂ||72,281||33,765||38,516 |- |ਸਿੱਖ||52,240||24,944||27,296 |- |ਮੁਸਲਿਮ||2,513||1,110||1,403 |- |ਇਸਾਈ||661||313||348 |- |ਜੈਨ||87||41||46 |- |ਬੁੱਧ||11||2||9 |- |ਹੋਰ ਧਰਮ||68||31||37 |- |ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ||276||130||146 |- |ਕੁੱਲ||128,137||60,336||67,801 |} ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Ramchander mandir khanna.jpg|thumb|this is ancient temple of lord Ramchandra in city khanna india|ਰਾਮਚੰਦਰ ਮੰਦਿਰ ਖੰਨਾ File:Old building in khanna city.jpg|thumb|ਨਵੀਂ ਆਬਾਦੀ ਖੰਨਾ File:An old building in city khanna.jpg|thumb|ਸਿਟੀ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ File:A.S. College for Women, Khanna.jpg|thumb|ਏ.ਐਸ. ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਖੰਨਾ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] 1q7dgd7uzorm9sddqznda3208picorm 0 25782 851696 805454 2026-11-05T11:20:27Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:SPACING]]) ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851696 wikitext text/x-wiki {{Multiple image|align=right|direction=vertical|width=320|image1=Global Temperature Anomaly.svg|alt1=refer to caption|caption1=1880-2020 ਤੱਕ ਸੰਸਾਰਕ ਔਸਤ ਜਲ-ਥਲ ਤਾਪਮਾਨ ਤਬਦੀਲੀ, 1951-1980 ਤੱਕ ਦੀ ਔਸਤ ਦੇ ਤੁਲ। ਕਾਲ਼ੀ ਲਕੀਰ ਵਰ੍ਹੇਵਾਰ ਔਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰਖ ਲਕੀਰ 5-ਸਾਲਾ ਜਾਰੀ ਔਸਤ ਹੈ। ਹਰੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਸੰਸਾ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰੋਤ: [http://data.giss.nasa.gov/gistemp/ ਨਾਸਾ GISS]. (''ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'') |image2=Change in Average Temperature.svg |alt2=Map of temperature changes across the world |caption2=ਇਹ ਨਕਸ਼ਾ 1951-1980 ਔਸਤ ਦੇ ਤੁਲ 10-ਸਾਲਾ (2011-2020) ਔਸਤ ਸੰਸਾਰਕ ਤਾਪਮਾਨ ਕੁਚਾਲ ਦਰਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਧਾ ਆਰਕਟਿਕ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਪਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰੋਤ: ਨਾਸਾ Earth Observatory<ref>[https://data.giss.nasa.gov/gistemp/maps/index_v4.html GISS Surface Temperature Analysis (v4)]. [[NASA]].</ref> |image4=Global Warming Observed CO2 Emissions from fossil fuel burning vs IPCC scenarios.svg|alt4=refer to caption|caption4=ਫ਼ੌਸਿਲ ਫ਼ਿਊਲ ਸਬੰਧਤ CO2 ਨਿਕਾਸ ਜਿਹਦੀ ਤੁਲਨਾ IPCC ਦੀਆਂ ਪੰਜ SRES ਨਿਕਾਸ ਪਟ-ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਚੁੱਭੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਮੰਦੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਰੋਤ: Skeptical Science।}} '''ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼''' ਜਾਂ '''ਸੰਸਾਰੀ ਤਾਪ''' ਜਾਂ '''ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ''' ({{Lang-en|global warming}}) ਪਿਛੇਤਰੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਵਾਮੰਡਲ ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗੇਤਰੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 0.99°C ਤੇ 2011-20 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 1.1 °C, 1850-1900 ਦੇ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਵਾਧਾ 1980 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="AmericasClimateChoices-2011-FullReport"> {{Cite book | publisher = The National Academies Press | isbn = 978-0-309-14585-5 | title = America's Climate Choices | location = Washington, D.C. | year = 2011 | url = http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=12781&page=1 | page = 15 | quote = The average temperature of the Earth’s surface increased by about {{val|1.4|u=°F}} ({{val|0.8|u=°C}}) over the past 100 years, with about {{val|1.0|u=°F}} ({{val|0.6|u=°C}}) of this warming occurring over just the past three decades }} </ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf|title=IPCC Summary For Policy Makers|page=5|quote=Each of the last four decades has been successively warmer than any decade that preceded it since 1850. Global surface temperature8 in the first two decades of the 21st century (2001–2020) was 0.99 [0.84 to 1.10] °C higher than 1850–1900.9 Global surface temperature was 1.09 [0.95 to 1.20] °C higher in 2011–2020 than 1850–1900, with larger increases over land (1.59 [1.34 to 1.83] °C) than over the ocean (0.88 [0.68 to 1.01] °C). The estimated increase in global surface temperature since AR5 is principally due to further warming since 2003–2012 (+0.19 [0.16 to 0.22] °C). Additionally, methodological advances and new datasets contributed approximately 0.1°C to the updated estimate of warming in AR6.1}}</ref> ਪੌਣਪਾਣੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਲ (IPCC) ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕਢਿਆ ਹੈ ਕਿ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਧ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਔਸਤਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਂਥ‍ਰੋਪੋਜੈਨਿਕ (anthropogenic) (ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਿਤ) ਗਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਮਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਹੋਇਆ ਗਰੀਨਹਾਊਸ ਅਸਰ ਹੈI 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਇਹਦਾ ਕਾਰਨ ਵਧੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ [[ਪਥਰਾਟ ਬਾਲਣ]] ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਹਨ।<ref>Top scientists from a variety of fields say they are about as certain that global warming is a real, man-made threat as they are that [[Cigarettes#Health effects|cigarettes kill]]. - {{cite news|url=http://apnews.myway.com/article/20130924/DA90R44G3.html|title=What 95% certainty of warming means to scientists|last=Borenstein|first=Seth|date=9/24/2013|newspaper=AP|access-date=2013-10-19|archive-date=2013-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019144843/http://apnews.myway.com/article/20130924/DA90R44G3.html|url-status=dead}}</ref><ref>"Warming of the climate system is unequivocal, as is now evident from observations of increases in global average air and ocean temperatures, widespread melting of snow and ice and rising global average sea level." IPCC, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/main.html Synthesis Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181102182622/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/main.html |date=2018-11-02 }}, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/mains1.html Section 1.1: Observations of climate change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180804231804/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/mains1.html |date=2018-08-04 }}, in {{Harvnb|IPCC AR4 SYR|2007}}.</ref><ref name="ar4 uncertainty">"Three different approaches are used to describe uncertainties each with a distinct form of language. * * * Where uncertainty in specific outcomes is assessed using expert judgment and statistical analysis of a body of evidence (e.g. observations or model results), then the following likelihood ranges are used to express the assessed probability of occurrence: virtually certain >99%; extremely likely >95%; very likely >90%; likely >66%;......" IPCC, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/main.html Synthesis Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181102182622/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/main.html |date=2018-11-02 }}, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/mainssyr-introduction.html Treatment of Uncertainty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309213209/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/mainssyr-introduction.html |date=2013-03-09 }}, in {{Harvnb|IPCC AR4 SYR|2007}}.</ref><ref>IPCC, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/main.html Synthesis Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181102182622/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/main.html |date=2018-11-02 }}, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/mains2-4.html Section 2.4: Attribution of climate change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181103000828/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/mains2-4.html |date=2018-11-03 }}, in {{Harvnb|IPCC AR4 SYR|2007}}.</ref><ref> {{Cite book | publisher=The National Academies Press | isbn = 0-309-14588-0 | last = America's Climate Choices: Panel on Advancing the Science of Climate Change; National Research Council | title = Advancing the Science of Climate Change | location = Washington, D.C. | year = 2010 | url = http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=12782 | quote = (p1) ... there is a strong, credible body of evidence, based on multiple lines of research, documenting that climate is changing and that these changes are in large part caused by human activities. While much remains to be learned, the core phenomenon, scientific questions, and hypotheses have been examined thoroughly and have stood firm in the face of serious scientific debate and careful evaluation of alternative explanations. * * * (p21-22) Some scientific conclusions or theories have been so thoroughly examined and tested, and supported by so many independent observations and results, that their likelihood of subsequently being found to be wrong is vanishingly small. Such conclusions and theories are then regarded as settled facts. This is the case for the conclusions that the Earth system is warming and that much of this warming is very likely due to human activities. }}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕਾਦਮੀਆਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://nationalacademies.org/onpi/06072005.pdf |title=Joint Science Academies' Statement |format=PDF |date= |accessdate=9 August 2010 |archive-date=9 ਸਤੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909022954/http://www.nationalacademies.org/onpi/06072005.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੌਰ ਤਬਦੀਲੀ (solar variation) ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ 1950 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਕ ਕਾਲ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਠੰਡਾ ਹੋਣ ਦੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। == ਪ੍ਰਭਾਵ == ਅੱਠ ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰ-ਗਵਰਨਮੈਂਟਲ ਪੈਨਲ ਫ਼ਾਰ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ (ਆਈਪੀਸੀਸੀ) ਨੇ 400 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾ ਘਟਾਇਆ ਤਾਂ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਧੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਅਸਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚਲੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ ਤਾਂ 2030 ਤੋਂ 2052 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਧਰਤੀ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 1.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਧਰਤੀ 3 ਤੋਂ 4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਤਪਣ ਲੱਗੇਗੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ 91 ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 40 ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2015 ਦੀ ਪੈਰਿਸ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਧੀ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀਮਾ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਚਰਚਿਤ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਮੁਲਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਤੋਂ 2 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ, ਜਦਕਿ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਿਕਸਿਤ ਮੁਲਕ 1.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀਮਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਮਾਲਦੀਵਜ਼, ਕੀਰੀਬਾਤੀ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/10/%E0%A8%B5%E0%A8%A7%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%A4%E0%A8%AA%E0%A8%B6-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B5%E0%A8%A7-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%B8/|title=ਵਧਦੀ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਮਸਲਾ - Tribune Punjabi|date=2018-10-18|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-10-19|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਸੁਨੀਤਾ ਨਾਰਾਇਨਣ ਮੁਤਾਬਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ 1870 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ 1.1 ਡਿਗਰੀ <ref name=":0" />ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਿਆ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/oso/9780199498734.001.0001/oso-9780199498734-chapter-2|title=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development}}</ref>ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਘਟੀ ਹੈ ਤੇ ਟੁਕੜਾ ਟੁਕੜਾ ਕਰਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਬਰਸਾਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੁਨਾਮੀਆਂ, ਵਾ-ਵਰੋਲ਼ੇ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੁਕੜਾ ਟੁਕੜਾ ਬਰਸਾਤ ਕਾਰਨ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਡੇਂਗੂ ਆਦਿਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵੱਧ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਹੁਣ ਵਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਬਦਲਾਓ ਨੂੰ ਨਾਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ 2030 ਤੱਕ ਇਸ ਦਰ ਤੇ ਇਹ ਵਾਧਾ 1.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cseindia.org/page/sunita-narain|title= Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental ColonialismA Case of Environmental Colonialism|website=www.cseindia.org|access-date=2021-12-05}}</ref>ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਰਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਤੇ ਹਿਮਾਲੀਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 2009-2019 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਤਾਪਮਾਨ ਬਦਲਾਓ ਕਾਰਨ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨਿਚਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਫਸਲ ਘਟੀ ਉੱਥੇ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਠੰਡ ਘਟੀ ਹੈ ਤੇ ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ਵਧੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/oso/9780199498734.001.0001/oso-9780199498734-chapter-4|title=Impacts of Global Warmimng in India|last=Adve|first=Nagraj|website=Oxford.universityscholarship.com|access-date=5 December 2021}}</ref> == ਕਾਰਨ == ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਣਾਂ ਦਾ ਬਾਲਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਮੀਥੇਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਗਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਹਿ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਤਹਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%89%E0%A8%A3%E0%A8%AF%E0%A9%8B%E0%A8%97-%E0%A8%8A%E0%A8%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%A4%E0%A8%AA/|title=ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਹੈ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਦਾ ਹੱਲ - Tribune Punjabi|date=2018-09-21|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-23|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। == ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ ਜਾਣ। ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ==ੇ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।ਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ == https://www.facebook.com/banegaswasthindia/videos/580752109666003/?extid=NS-UNK-UNK-UNK-UNK_GK0T-GK1C&ref=sharing [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਥਿਊਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ]] 9bvqeg5ru0hbi00ghxx2hkqgcfci0ha 0 25916 851544 837200 2026-11-04T13:55:59Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851544 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=ਅਪਰੈਲ 2026}}{{Infobox settlement | name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ | settlement_type = Village | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ | coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = ਪੰਜਾਬ | subdivision_type2 = ਜਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = ਬਠਿੰਡਾ | population_total = 632 | population_as_of = 2026 (approx) | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = PIN | postal_code = 151201 | registration_plate = PB 03 | official_language = ਪੰਜਾਬੀ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ | leader_title1 = ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ (ਆਕਲੀਆ ਕਲਾਂ) | leader_name1 = ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ) | leader_title2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਕਿਲੀ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ) | leader_name2 = ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ) | leader_title3 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ) | leader_name3 = ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ (ਅ.ਅ.ਪ) | leader_title4 = ਲੋਕ ਸਭਾ (ਬਠਿੰਡਾ) | leader_name4 = ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ (ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ) | blank_name_sec1 = ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ | blank_info_sec1 = * ਡਾਕਘਰ: ਆਕਲੀਆ ਕਲਾਂ * ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ: ਗੋਨਿਆਣਾ * ​​ਉਪ ਤਹਿਸੀਲ: ਗੋਨਿਆਣਾ }} '''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]</ref><ref>{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}</ref> == ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ == ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 632 ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 62 ਤੋਂ 68 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਡਰੇਨਿੰਗ ਪਾਈਪ ਸਿਸਟਮ, ਵਾਟਰ ਪਲਾਂਟ, ਜ਼ਿੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਜੋ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਖੇਤਰ 3.14 km² ਹੈ , ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਸੰਘਣਤਾ 201 ਪ੍ਰਤੀ km² ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗੇ ਡਰੈਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਡਰੈਨ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਘੱਗਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ | ==ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀ== ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ। * ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਪਰੈਲ 2026}} {{Unreferenced section|date=ਜੁਲਾਈ 2025}} ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ==ਘਟਨਾਵਾਂ== {{Unreferenced section|date=ਜੁਲਾਈ 2025}} ===ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ=== ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ==ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ== # ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ) # ਡੇਰਾ # ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ # ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.) # ਆਂਗਣਵਾੜੀ # ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ # ਬੱਸ ਅੱਡਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 4t08dwcn3ummnbelafzup9j5ou9iwm3 851545 851544 2026-11-04T14:06:59Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851545 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=ਅਪਰੈਲ 2026}}{{Infobox settlement | name = ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ | settlement_type = Village | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ | coordinates = {{coord|30.36216|N|74.87735|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = ਭਾਰਤ | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 = ਪੰਜਾਬ | subdivision_type2 = ਜਿਲ੍ਹਾ | subdivision_name2 = ਬਠਿੰਡਾ | population_total = 632 | population_as_of = 2026 (approx) | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = PIN | postal_code = 151201 | registration_plate = PB 03 | official_language = ਪੰਜਾਬੀ | leader_title = ਸਰਪੰਚ | leader_name = ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ | leader_title1 = ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ (ਆਕਲੀਆ ਕਲਾਂ) | leader_name1 = ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ) | leader_title2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਕਿਲੀ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ) | leader_name2 = ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ) | leader_title3 = ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ) | leader_name3 = ਜਗਸੀਰ ਸਿੰਘ (ਅ.ਅ.ਪ) | leader_title4 = ਲੋਕ ਸਭਾ (ਬਠਿੰਡਾ) | leader_name4 = ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ (ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ) | blank_name_sec1 = ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ | blank_info_sec1 = * ਡਾਕਘਰ: ਆਕਲੀਆ ਕਲਾਂ * ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ: ਗੋਨਿਆਣਾ * ​​ਉਪ ਤਹਿਸੀਲ: ਗੋਨਿਆਣਾ }} '''ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ''', ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>[http://www.onefivenine.com/india/VillagesInDistrict/Bathinda Villages in Bathinda District, Punjab state]</ref><ref>{{cite web|title=ਬਲਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=4 ਅਗਸਤ 2013}}</ref> == ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ == ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 632 ਅਤੇ 100 ਦੇ ਲਗਭਗ ਘਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਆਕਲੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 62 ਤੋਂ 68 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਡਰੇਨਿੰਗ ਪਾਈਪ ਸਿਸਟਮ, ਵਾਟਰ ਪਲਾਂਟ, ਜ਼ਿੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਜੋ 1956 ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ 22 ਕਿ. ਮੀ. ਦੂਰ ਅਤੇ ਗੋਨਿਆਣਾ ਤੋਂ 8.3 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਖੇਤਰ 3.14 km² ਹੈ, ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਸੰਘਣਤਾ 201 ਪ੍ਰਤੀ km² ਹੈ | ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗੇ ਡਰੈਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਡਰੈਨ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਘੱਗਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ | ==ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀ== ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ। * ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਅਪਰੈਲ 2026}} {{Unreferenced section|date=ਜੁਲਾਈ 2025}} ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ, 1951 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਕਲੀਆ ਖੁਰਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 9 ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਫਿਰ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ - ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗਰੇਵਾਲ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਜਸਕਰਨ ਸਿੰਘ 'ਰੂਪਾਨਾ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਗੰਗਾ' ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਲਈ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਾਦਲ), ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ (ਕਾਂਗਰਸ) ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਤਿਆਗੀ, ਭਾਜਪਾ (ਮਾਨਸਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਾਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਬਲਹਾਰ ਵਿੰਝੂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਬੱਬਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ, ਬੀਐਸਐਫ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ 'ਰਾਸ਼ੀਨ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ 'ਫੌਜੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ 'ਲਾਡੀ' ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਲਸੀਆਂ' ਬੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਛਾਪਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 6 ਮਾਰਚ, 1993 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਬੱਲੂਆਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ 6 ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ==ਘਟਨਾਵਾਂ== {{Unreferenced section|date=ਜੁਲਾਈ 2025}} ===ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ=== ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਮਈ 2025 ਦੇ ਦਿਨ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ 1.30 AM ਵਜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਿਜ ਘਰਾਂ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਅਣਪਛਾਤਾ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ’ਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1 ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 9 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ==ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ== # ਗੁਰਦੁਆਰਾ ( ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ) # ਡੇਰਾ # ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ # ਸਰਕਾਰੀ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ (1956 Est.) # ਆਂਗਣਵਾੜੀ # ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ # ਬੱਸ ਅੱਡਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 1r6lk5nlvdit8m9a3kc3pud7unypez9 0 30082 851688 477561 2026-11-05T10:06:21Z CommonsDelinker 156 Replacing Edgar_Germain_Hilaire_Degas_076.jpg with [[File:Edgar_Degas_-_Blue_Dancers_(1898_Pushkin_Museum).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 851688 wikitext text/x-wiki [[File:Gmii.jpg|thumb|280px|ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] '''ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ''' (Russian: Музей изобразительных искусств им. А.С. Пушкина) [[ਮਾਸਕੋ]] ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ [[ਕਲਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ [[ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਗੀਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਸਵਿਆਤੋਸਲਾਵ ਰਿਕਟਰ ਦਾ ''ਦਸੰਬਰ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ'' 1981 ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਬਿਲਡਿੰਗ == ਪੁਸਕਿਨ ਸਟੇਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ [[ਰੋਮਨ ਕਲੇਨ]] ਅਤੇ [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਸ਼ੁਕੋਵ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰੀ ਨੈਚਏਵ-ਮਾਲਤਸਵ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ 1898 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1912 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। [[ਇਵਾਨ ਰੇਰਬਰਗ]], ਨੇ 1909 ਤਕ, 12 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 2008 ਵਿਚ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਦਮਿਤ੍ਰੀ ਏ. ਮੇਦਵੇਦਵ]] ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ 177 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>Lawrence Van Gelder (May 9, 2008), [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9902E2DE153DF93AA35756C0A96E9C8B63 Pushkin Museum Overhaul Planned] ''[[New York Times]]''.</ref> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Goldfund von Eberswalde.jpg|[[ਏਬਰਸਵਾਲਡੇ ਹੋਰਡ]] File:Tesoro di priamo, grande diadema con pendenti, oro, cat. 10, 01.JPG|[[ਪ੍ਰਯਾਮ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ]] File:Moskou-papyrus.jpg|[[ਮਾਸਕੋ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕ ਪਪਾਇਰਸ]] File:Fayum-Man-Gold-Crown.jpg|[[ਫਿਊਮ ਦੇ ਮਮੀ ਪੋਰਟਰੇਟ]] File:Botticelli (Sandro di Mariano Filipepi) - Annunciation - Google Art Project.jpg|''ਘੋਸ਼ਣਾ''ਕ੍ਰਿਤ [[ਸੈਂਡਰੋ ਬੌਟੀਸੈਲੀ]] File:Lucas Cranach d.Ä. - Madonna mit Kind (ca.1520).jpg|''ਮੈਡੋਨਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲ '' ਕ੍ਰਿਤ [[ਲੂਕਾ ਕ੍ਰਾਨਾ ਦੀ ਐਲਡਰ]] File:Paris Bordon - Sibilla davanti ad Augusto - Museo Puskin - Mosca.jpg|''ਸਮਰਾਟ ਔਗਸਟਸ ਨੂੰ ਸਿਬਿਲ ਦਾ ਭੂਤ'' ਕ੍ਰਿਤੀ: [[ਪੈਰਿਸ ਬਾਰਡੋਨ]] File:Rembrandt Harmensz van Rijn - Ahasuerus, Haman and Esther - Google Art Project.jpg|''[[Ahasuerus and Haman at the Feast of Esther]]'' by [[Rembrandt]] File:Giambattista Pittoni-Sophonisba.jpg|''Death of Sophonisba'' by [[Giambattista Pittoni]] File:Edgar Degas - Blue Dancers (1898 Pushkin Museum).jpg|''Blue dancers'' by [[Edgar Degas]] File:Mardi gras, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|''Fatnacht (Mardi Gras)'' by [[Paul Cézanne]] File:Lautrec Yvette Guilbert.jpg|''[[Yvette Guilbert]]'' by [[Henri de Toulouse-Lautrec]] File:Actress Jeane Samary IMG 6910.JPG|''Portrait of actress Jeane Samary'' by [[Pierre-Auguste Renoir]] File:Paul Gauguin 072.jpg|''The Night Cafe, Arles'' by [[Paul Gauguin]] File:red vineyards.jpg| ''[[The Red Vineyard]]'' only painting sold by [[Vincent van Gogh]] File:Pablo Picasso, 1905, Acrobate à la Boule (Acrobat on a Ball), oil on canvas, 147 x 95 cm, The Pushkin Museum, Moscow.jpg|''ਇੱਕ ਬਾਲਦੀਵਾਰ ਤੇ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀ'', ਕ੍ਰਿਤ [[ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ]] </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] bk9emzc6wcl4xmnugiycdiha42dyg8z 0 38571 851630 774167 2026-11-05T00:30:38Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851630 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਫਤਾਬ ਇਕਬਾਲ | image = Aftab iqbal.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1958|09|19}} | birth_place = [[ਓਕਾੜਾ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | nationality = ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ | alma_mater = [[ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਲਾਹੌਰ)|ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = {{Hlist|[[ਨਿਊਜ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰ|ਐਂਕਰ]]|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ|ਪੱਤਰਕਾਰ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ}} | years_active = 1986 &ndash;, ਮੌਜੂਦ | parents = [[ਜ਼ਫਰ ਇਕਬਾਲ (ਕਵੀ)|ਜ਼ਫਰ ਇਕਬਾਲ]] (ਪਿਤਾ) | website = {{url|www.aftabiqbal.com}} | module = {{Infobox YouTube personality | embed = yes | channel_direct_url = channel/UCFqEO3bSGcp5I8HVgXYdYRQ | channel_display_name = Aftab Iqbal | subscribers = 1.8 million <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | views = 784.9 million <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | years_active = 2017-ਮੌਜੂਦ | silver_button = yes | silver_year = 2018 | gold_button = yes | gold_year = 2021 | stats_update = 5 May 2024 }} }} '''ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aftab Iqbal;''' ਜਨਮ 19 ਸਤੰਬਰ 1958) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ, [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ, ਆਪ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ (2009-2010) 'ਤੇ ਹਸਬ-ਏ-ਹਾਲ, ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਖਬਰਨਾਕ (2010-2015), ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ [[ਖ਼ਬਰਦਾਰ|<u>ਖਬਰਦਾਰ</u>]] (2015-2018), ਹਿਮਾਕਤੇਨ (2018-2019) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਹੋਸਟ ਹਨ। ਖ਼ਬਰਾਂ, ਖ਼ਬਰਾਂ 'ਤੇ 'ਆਪ' ਨਿਊਜ਼ (2019-2020), ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਿਓ 'ਤੇ ਖਬਰਾਂ (2020-2021), ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਿਊਜ਼ (2021-2022) 'ਤੇ [[ਖ਼ਬਰਦਾਰ|<u>ਖਬਰਦਾਰ</u>]] ਸੀਜ਼ਨ 2 ਅਤੇ ਸਮਾ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ (2022-2023) 'ਤੇ ਖਬਰਹਰ। 2024 ਤੋਂ, ਉਹ ਵੈੱਬ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਸ 'ਤੇ ਖਬਰਹਾਰ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="Dawn">{{Cite web |last=Staff |first=Images |date=15 April 2019 |title=This TV host thinks marriage is a cure for mental illness |url=https://images.dawn.com/news/1182389 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925155324/https://images.dawn.com/news/1182389 |archive-date=25 September 2022 |access-date=25 September 2022 |website=Images}}</ref><ref name="PT">{{Cite web |date=30 March 2012 |title=Aftab Iqbal - Pakistan Times |url=https://www.pakistantimes.com/aftab-iqbal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926010026/https://www.pakistantimes.com/aftab-iqbal/ |archive-date=26 September 2023 |access-date=26 September 2023 |website=www.pakistantimes.com}}</ref> ਡਿਜੀਟਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਉਸਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ ਦੁਆਰਾ 7 ਜਨਵਰੀ, 2017 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ 'ਆਪ ਨਿਊਜ਼' ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਚੈਨਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਿਓ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਨਿਓ ਨਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਖਬਰਦਾਰ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ 2022 ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਖਬਰਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 2024 ਵਿੱਚ, 1 ਸਾਲ ਦੇ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਖਬਰਹਰ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। "ਖਬਰਹਾਰ ਸੀਜ਼ਨ 2" ਜਿਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਡਾ. ਅਰੂਬਾ, ਖੋਜਕਾਰ ਸ਼ਕੀਲ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਆਫਤਾਬ ਇਕਬਾਲ 'ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੋਅ ਓਪਨ ਮਾਈਕ ਕੈਫੇ, ਅਮਾਨੀਅਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਡਾਇਲਾਗ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਬੂਟਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Khabarhar with Aftab Iqbal - Episode 1 - SAMAA TV - 6 Jan 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Zp7lXkuPJlU |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712103548/https://www.youtube.com/watch?v=Zp7lXkuPJlU |archive-date=12 July 2022 |access-date=12 July 2022 |via=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 January 2020 |title=Aftab Iqbal joins NEO Network |url=https://www.neonetwork.pk/10-Jan-2020/78671 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001130628/https://www.neonetwork.pk/10-Jan-2020/78671 |archive-date=1 October 2023 |access-date=25 September 2022 |website=NEO TV}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1958 ਨੂੰ [[ਓਕਾੜਾ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਰੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਲਮ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>[https://www.dawn.com/news/920984 Zafar Iqbal speaks out on Poetry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180227040731/https://www.dawn.com/news/920984|date=27 February 2018}} Dawn (newspaper), Published 2 April 2009. </ref> ਉਸਨੇ 1985 ਵਿੱਚ [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਲਾਹੌਰ)]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1986 ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਜੋਸ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1986 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਨਿਜੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1994 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ 'ਮੀਡੀਆ ਸਲਾਹਕਾਰ' ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 1995 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਨਵਾ-ਏ-ਵਕਤ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ "ਆਫਤਾਬਿਆਨ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇੱਕ ਕਾਲਮ ਲਿਖਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ 'ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਰੇਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ਹੀਣ ਭਟਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ''ਖਬਾਰਨਾਕ'' ਦੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ [[ਸ਼ੇਖ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ]], ਰਹਿਮਾਨ ਮਲਿਕ, ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ [[ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ ਹਮੀਦ|ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤਾਰਿਕ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਤੇ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ ਅਲੀ ਆਜ਼ਮਤ ਦੀ ਨਕਲ ਜਾਂ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਵਿਦਿਅਕ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਜ਼ਬਾਨ-ਓ-ਬਯਾਨ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref name="DailyTimes">{{Cite web |last=Qaisar Rashid |date=8 April 2014 |title=A few words on Khabarnaak |url=https://dailytimes.com.pk/105203/a-few-words-on-khabarnaak/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522204743/https://dailytimes.com.pk/105203/a-few-words-on-khabarnaak/ |archive-date=22 May 2022 |access-date=25 September 2022 |publisher=Daily Times (newspaper)}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਦਿਖਾਓ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |2009–2010 |''ਹਸਬ-ਏ-ਹਾਲ''<ref name="PakistanToday">[https://archive.pakistantoday.com.pk/2016/05/07/after-iqbals-pontification/ After Iqbal's pontification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220925162643/https://archive.pakistantoday.com.pk/2016/05/07/after-iqbals-pontification/|date=25 September 2022}} Pakistan Today (newspaper), Published 7 May 2016. </ref> |ਮੇਜ਼ਬਾਨ/ਪੇਸ਼ਕਾਰ | |- |2010–2015 |''ਖਬਾਰਨਾਕ'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ/ਪੇਸ਼ਕਾਰ | |- |2015–2018 |''[[ਖ਼ਬਰਦਾਰ|ਖਬਰਦਾਰ]]'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ/ਪੇਸ਼ਕਾਰ | |- |2018–2020 |''ਖਬਰਜ਼ਾਰ'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ/ਪੇਸ਼ਕਾਰ | |- |2020–2021 |''ਖਬਰਯਾਰ'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ/ਪੇਸ਼ਕਾਰ |<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Khabaryaar on Neo News |url=http://www.aftabiqbal.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108221311/http://www.aftabiqbal.com/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=25 September 2022 |website=[AftabIqbal]}}</ref> |- |2021–2022 |''[[ਖ਼ਬਰਦਾਰ|ਖਬਰਦਾਰ]]'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ/ਪੇਸ਼ਕਾਰ | |- |2022–2023 |''ਖਬਰਹਾਰ'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ/ਪੇਸ਼ਕਾਰ | |- |2024-ਵਰਤਮਾਨ |''ਖਬਰਹਾਰ'' |ਮੇਜ਼ਬਾਨ/ਪੇਸ਼ਕਾਰ | |} === ਵੈੱਬ ਸ਼ੋਅ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਦਿਖਾਓ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |2021-ਵਰਤਮਾਨ |''ਮੇਲਬਾਕਸ ਵਿਦ ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ'' |ਸਥਾਈ ਮਹਿਮਾਨ | |- |2020-ਵਰਤਮਾਨ |ਓਪਨ ਮਾਈਕ ਕੈਫੇ |ਸਥਾਈ ਮਹਿਮਾਨ | |- |2021–2022 |ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ |ਸਥਾਈ ਮਹਿਮਾਨ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|7299317}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] 4cfftfofo9kessjidzodttzcbljyypo 0 41671 851687 850491 2026-11-05T09:55:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851687 wikitext text/x-wiki {{For|the academic journal|Astrophysics (journal)}} [[ਤਸਵੀਰ:NIEdot362.jpg|thumb|1900 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕ, ਸੂਰਜੀ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ]]   ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਸਮੇਤ '''ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ''' ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=astrophysics |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/astrophysics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610085146/http://www.merriam-webster.com/dictionary/astrophysics |archive-date=10 June 2011 |access-date=2011-05-22 |publisher=Merriam-Webster, Incorporated}}</ref> ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੇਮਜ਼ ਕੀਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ "ਸਵਰਗੀ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਪੁਲਾਡ਼ ਵਿੱਚ ਗਤੀ-ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਕੀ ਹਨ", ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਵਰਗੀ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite journal|last=Keeler|first=James E.|author-link=James E. Keeler|date=November 1897|title=The Importance of Astrophysical Research and the Relation of Astrophysics to the Other Physical Sciences|journal=The Astrophysical Journal|volume=6|issue=4|pages=271–288|bibcode=1897ApJ.....6..271K|doi=10.1086/140401|pmid=17796068|doi-access=free}}</ref> ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਜ]] (ਸੂਰਜੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ), ਹੋਰ ਤਾਰੇ, [[ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ|ਗਲੈਕਸੀਆਂ]], ਬਾਹਰੀ ਗ੍ਰਹਿ, ਇੰ[[ਤਾਰਾ|ਸਟਾਰਸ]] ਮਾਧਿਅਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਪਿਛੋਕਡ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="nasa.gov">{{Cite web |title=Focus Areas – NASA Science |url=https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516154030/https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas |archive-date=2017-05-16 |access-date=2017-07-12 |website=nasa.gov}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ, [[ਸੰਘਣਾਪਣ|ਘਣਤਾ]], [[ਤਾਪਮਾਨ]] ਅਤੇ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਰਸਾਇਣਕ]] ਰਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਟਕਸਾਲੀ ਮਕੈਨਕੀ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]], [[ਬਿਜਲਚੁੰਬਕਤਾ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ]], ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ. [[ਤਾਪ ਗਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]], ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ [[ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਸਿਧਾਂਤਕ]] ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਸ਼ਾ[[ਬਲੈਕ ਹੋਲ|ਕਾਲੇ ਹੋਲ]] ਹੈ। ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਮਾਮਲਾ , [[ਹਨੇਰ ਊਰਜਾ|ਹਨੇਰਾ ਊਰਜਾ]] , ਕਾਲਾ ਸੁਰਾਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਕਾਸ਼ਕ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਕਿਸਮਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="nasa.gov"/> ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ|ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ]] ਵਿਕਾਸ-ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ-ਗਲੈਕਸੀ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵਿਕਾਸ-ਚੌੰਬਕ-ਹਾਈਡ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ-[[ਕੌਸਮਿਕ ਕਿਰਨ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ]] ਦੀ ਉਤਪਤੀ-ਆਮ ਸਾਪੇਖਕਤਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਕਤਾ ਅਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੁਆਂਟਮ]] ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਵਿਗਿਆਨ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਅਧਿਐਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ|ਸਤਰ]] ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ-ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਹੀਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ (ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫਿਊਜ਼ਨ) ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। [[ਅਰਸਤੂ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਬਦਲਦੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਗੋਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਗਤੀ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ ਗਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸੀ ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਗਤੀ ਇੱਕੋ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਸਤੂ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਵਰਗੀ ਖੇਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ-ਜਾਂ ਤਾਂ [[ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ|ਪਲੈਟੋ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਅਰਸਤੂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਈਥਰ<ref>{{Cite book|deadurl=G. E. R. Lloyd|location=Cambridge}}</ref><ref>{{Cite book|deadurl=F. M. Cornford|location=Indianapolis}}</ref> 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, [[ਗੈਲੀਲਿਓ ਗੈਲਿਲੀ|ਗੈਲੀਲੀਓ]], [[ਰਨੇ ਦੇਕਾਰਤ|ਡੇਕਾਰਟਸ]], ਅਤੇ [[ਆਇਜ਼ਕ ਨਿਊਟਨ|ਨਿਊਟਨ]] ਵਰਗੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ [[ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ|ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ।<ref>{{Cite book|deadurl=Galileo Galilei|location=Chicago}}</ref><ref>{{Cite book|deadurl=Richard S. Westfall|location=Cambridge}}</ref><ref name="Burtt">{{Cite book|deadurl=Edwin Arthur Burtt|location=Mineola, NY}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਅਜੇ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Ladislav Kvasz|date=2013|title=Galileo, Descartes, and Newton – Founders of the Language of Physics|url=http://www.physics.sk/aps/pubs/2012/aps-12-06/aps-12-06.pdf|journal=Acta Physica Slovaca|publisher=Institute of Philosophy, [[Academy of Sciences of the Czech Republic]]|access-date=2015-07-18|archive-date=2017-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811200845/http://physics.sk/aps/pubs/2012/aps-12-06/aps-12-06.pdf|url-status=dead}}</ref> ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਰੁਟੀਨ ਕੰਮ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Case|first=Stephen|date=2015|title='Land-marks of the universe': John Herschel against the background of positional astronomy|journal=Annals of Science|volume=72|issue=4|pages=417–434|bibcode=2015AnSci..72..417C|doi=10.1080/00033790.2015.1034588|pmid=26221834|quote=The great majority of astronomers working in the early nineteenth century were not interested in stars as physical objects. Far from being bodies with physical properties to be investigated, the stars were seen as markers measured in order to construct an accurate, detailed and precise background against which solar, lunar and planetary motions could be charted, primarily for terrestrial applications.|doi-access=}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Donnelly|first=Kevin|date=September 2014|title=On the boredom of science: positional astronomy in the nineteenth century|url=https://zenodo.org/record/999531|journal=The British Journal for the History of Science|volume=47|issue=3|pages=479–503|doi=10.1017/S0007087413000915}}</ref> ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਉੱਭਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਈਡ ਵੋਲਾਸਟਨ ਅਤੇ ਜੋਸਫ ਵਾਨ ਫਰੌਨਹੋਫਰ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਗਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ (ਉਹ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ) [[ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ]] ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book|location=Cambridge}}</ref> 1860 ਤੱਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਗੁਸਤਾਵ ਕਿਰਚੋਫ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਬਰਟ ਬੰਸਨ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਲੱਖਣ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੇਖਾਵਾਂ।<ref>{{Cite journal|last=Kirchhoff|first=Gustav|author-link=Gustav Kirchhoff|date=1860|title=Ueber die Fraunhofer'schen Linien|url=https://zenodo.org/record/1423666|journal=Annalen der Physik|volume=185|issue=1|pages=148–150|bibcode=1860AnP...185..148K|doi=10.1002/andp.18601850115}}</ref> ਕਿਰਚੋਫ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸੂਰਜੀ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਦੁਆਰਾ ਜਜ਼ਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Kirchhoff|first=Gustav|author-link=Gustav Kirchhoff|date=1860|title=Ueber das Verhältniss zwischen dem Emissionsvermögen und dem Absorptionsvermögen der Körper für Wärme und Licht|url=https://zenodo.org/record/1423668|journal=Annalen der Physik|volume=185|issue=2|pages=275–301|bibcode=1860AnP...185..275K|doi=10.1002/andp.18601850205|doi-access=free}}</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਸੂਰਜੀ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ-ਪੱਟੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਰਮਨ ਲਾਕਅਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1868 ਵਿੱਚ ਸੂਰਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਉੱਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਮਿਸਟ ਐਡਵਰਡ ਫਰੈਂਕਲੈਂਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੂਰਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀਲੀ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਤੱਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋਡ਼ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਰੇਖਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤੱਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਹੇਲੀਓਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Cortie|first=A. L.|year=1921|title=Sir Norman Lockyer, 1836 – 1920|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1921-04_53_3/page/n65|journal=The Astrophysical Journal|volume=53|pages=233–248|bibcode=1921ApJ....53..233C|doi=10.1086/142602}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2004|title=Why Helium Ends in "-ium"|url=http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/115.%20Helium.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=81|issue=7|pages=944–945|bibcode=2004JChEd..81..944J|doi=10.1021/ed081p944|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603000039/http://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/115.%20Helium.pdf|archive-date=2016-06-03|access-date=2026-04-25|url-status=dead}}</ref> 1885 ਵਿੱਚ, ਐਡਵਰਡ ਸੀ. ਪਿਕਰਿੰਗ ਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਕਾਲਜ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿਖੇ ਸਟਾਰਰ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਲੀਅਮੀਨਾ ਫਲੇਮਿੰਗ, ਐਂਟੋਨੀਆ ਮੌਰੀ ਅਤੇ ਐਨੀ ਜੰਪ ਕੈਨਨ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪਲੇਟਾਂ' ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ। 1890 ਤੱਕ, 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਸੀ। ਪਿਕਰਿੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1924 ਤੱਕ ਕੈਨਨ ਨੇ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੂੰ ਨੌਂ ਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਰਵਰਡ ਵਰਗੀਕਰਣ ਸਕੀਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ 1922 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1895 ਵਿੱਚ, ਜਾਰਜ ਐਲਰੀ ਹੇਲ ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਈ. ਕੀਲਰ ਨੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦਸ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ੀਕਲ ਜਰਨਲਃ ਐਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਵਿ Review ਆਫ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ.<ref name="Hale1895">{{Cite journal|last=Hale|first=George Ellery|author-link=George Ellery Hale|year=1895|title=The Astrophysical Journal|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1895-06_2_1/page/80|journal=The Astrophysical Journal|volume=1|issue=1|pages=80–84|bibcode=1895ApJ.....1...80H|doi=10.1086/140011}}</ref> ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਡ਼ੇ ਨੂੰ ਭਰੇਗਾ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨੇਡ਼ਿਓਂ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਖੋਜ 'ਤੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਕਾਰਜਾਂ' ਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਗੈਸੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੇ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਨਿਰਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਧੂਮਕੇਤੂਆਂ, ਉਲਕਾ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਨੀਬੂਲੇ ਅਤੇ ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਲਈ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ' ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Hale1895" /> 1920 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਹਰਟਜ਼ਸਪ੍ਰੰਗ-ਰਸੇਲ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜੇ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਲਈ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਰਥਰ ਐਡੀੰਗਟਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਫਿusionਜ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ.<ref name="eddington">{{Cite journal|last=Eddington|first=A. S.|author-link=Arthur Eddington|date=October 1920|title=The Internal Constitution of the Stars|url=https://zenodo.org/record/1429642|journal=The Scientific Monthly|volume=11|issue=4|pages=297–303|bibcode=1920Sci....52..233E|doi=10.1126/science.52.1341.233|jstor=6491|pmid=17747682}}</ref><ref name="eddington2">{{Cite journal|last=Eddington|first=A. S.|author-link=Arthur Eddington|year=1916|title=On the radiative equilibrium of the stars|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=77|pages=16–35|bibcode=1916MNRAS..77...16E|doi=10.1093/mnras/77.1.16|doi-access=free}}</ref> ਐਡਿੰਗਟਨ ਨੇ ਸਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸਰੋਤ [[ਹਾਈਡਰੋਜਨ|ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ]] ਦਾ ਹੀਲੀਅਮ ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਕਲੀ ਮੇਲ|ਫਿਊਜ਼ਨ]] ਸੀ, ਜੋ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਸਮੀਕਰਨ ''E = mc²'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਾਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੀ ਫਯੂਜਨ ਅਤੇ ਥਰਮੋਨਿਓਕਲੀਅਰ ਊਰਜਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਤਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਵੇਖੋ ਧਾਤੂ) ਅਜੇ ਤੱਕ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. <ref>{{Cite book|location=Boston}}</ref> 1925 ਵਿੱਚ ਸੇਸੀਲੀਆ ਹੈਲੇਨਾ ਪੇਨੇ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਸੀਲੀਆ ਪੇਨੇ-ਗੈਪੋਸਚਕਿਨ) ਨੇ ਰੈੱਡਕਲਿਫ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਾਹਾ ਦੀ ਆਇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟਾਰਲਰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਹੀਲੀਅਮ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਸਨ, ਨਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਣਤਰ। ਐਡਿੰਗਟਨ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਖੋਜ ਇੰਨੀ ਅਚਾਨਕ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ (ਰਸਲ ਸਮੇਤ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|location=New York}}</ref><ref>{{Cite web |last=Steven Soter and Neil deGrasse Tyson |date=2000 |title=Cecilia Payne and the Composition of the Stars |url=https://www.amnh.org/learn-teach/curriculum-collections/cosmic-horizons-book/cecilia-payne-profile |website=American Museum of Natural History |publisher=[[American Museum of Natural History]]}}</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਆਪਟੀਕਲ, ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਗਾਮਾ ਤਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ [[ਗੁਰੂਤਾ ਛੱਲ|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ]] ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। == ਨਿਰੀਖਣ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ == [[ਤਸਵੀਰ:N_63A-_Chandra_and_Hubble_-_Heic0507f.tif|thumb|ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ LMC N 63A ਨੂੰ ਐਕਸ-ਰੇ (ਬਲੂ-ਆਪਟੀਕਲ (ਗ੍ਰੀਨ) ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ (ਰੈੱਡ-ਵੇਵਲੈਂਥ) ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਕਸ-ਰੇ ਦੀ ਚਮਕ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਵਿਸਫੋਟ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਦਮੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਗਰਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।]] ਨਿਰੀਖਣ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਡ ਹੈ ਜੋ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਮਾਪਣਯੋਗ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਟੈਲੀਸਕੋਪ|ਦੂਰਬੀਨ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ [[ਖਗੋਲੀ ਚੀਜ਼|ਆਕਾਸ਼ਕ ਵਸਤੂਆਂ]] ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਰੀਖਣ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। * ਰੇਡੀਓ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਕੁਝ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਖੇਤਰ [[ਰੇਡੀਓ ਛੱਲ|ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ]] ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਟਰਸਟੇਲਰ ਗੈਸ ਅਤੇ ਧੂਡ਼ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ-ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ [[ਸੂਖਮ ਛੱਲ|ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ]] ਪਿਛੋਕਡ਼ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਜੋ ਕਿ ਬਿਗ ਬਾਂਗ ਪਲਸਰ ਤੋਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀਆਂ ਤੇ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਰੇਡੀਓ ਦੂਰਬੀਨ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। * ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਹੈ ਪਰ ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਨਿਰੀਖਣ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣੂ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ|ਆਪਟੀਕਲ]] ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਠੰਡੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਆਪਟੀਕਲ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਚਾਰਜ-ਜੋਡ਼ੇ ਉਪਕਰਣ ਜਾਂ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ੇ ਗਏ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਯੰਤਰ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਟੀਕਲ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਆਪਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪੁਲਾਡ਼ ਦੂਰਬੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਚਤਮ ਸੰਭਵ ਚਿੱਤਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ, ਤਾਰੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ, ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ [[ਨੈਬੀਊਲਾ|ਨੀਬੂਲੇ]] ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਾਇਣਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਅਲਟਰਾ ਵਾਇਲਟ, ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਗਾਮਾ ਰੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਊਰਜਾਵਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਈਨਰੀ ਪਲਸਰ, ਬਲੈਕ ਹੋਲ, ਮੈਗਨੈਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵਡ਼ਦੀ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦੋ ਢੰਗ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-ਪੁਲਾਡ਼ ਅਧਾਰਤ ਦੂਰਬੀਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਧਾਰਤ ਇਮੇਜਿੰਗ ਏਅਰ ਚੇਰੇਂਕੋਵ ਦੂਰਬੀਨ (ਆਈ. ਏ. ਸੀ. ਟੀ.) । ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਆਰਐਕਸਟੀਈ, ਚੰਦਰ ਐਕਸ-ਰੇ ਆਬਜ਼ਰਵੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕੰਪਟਨ ਗਾਮਾ ਰੇ ਆਬਜ਼ਰਬੇਟਰੀ ਹਨ। ਆਈ. ਏ. ਸੀ. ਟੀ. ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਾਈ ਐਨਰਜੀ ਸਟੀਰੀਓਸਕੋਪਿਕ ਸਿਸਟਮ (ID1) ਅਤੇ ਮੈਜਿਕ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਹਨ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਬਹੁਤ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਲਗਭਗ 4.6 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਆਪਣੀ ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਿਰੀਖਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਟੀਕਲ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਵਸਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕਡ਼ੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜੋ [[ਸਦੀ|ਸਦੀਆਂ]] ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰੇਡੀਓ ਨਿਰੀਖਣ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਸਕਿੰਟ ਟਾਈਮ ਸਕੇਲ (ਮਿਲੀ-ਸਕਿੱਟ ਪਲਸਰਸ) ਜਾਂ ਡੇਟਾ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋਡ਼ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਪਲਸਰ ਡੀਸੀਲਰੇਸ਼ਨ ਸਟੱਡੀਜ਼) । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਨਿਰੀਖਣ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਦੂਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੋਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਕਸਰ ਹਰਟਜ਼ਸਪ੍ਰੰਗ-ਰਸੇਲ ਚਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬੰਧਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ ਇੱਕ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ == ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਪੌਲੀਟ੍ਰੌਪ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਮਾਨਤ ਕਰਨ ਲਈ) । ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਕੁਝ ਫ਼ਾਇਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਮਾਡਲ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਣਗੇ। ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅੰਕਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਵਿਕਲਪਿਕ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਨਵੇਂ ਅੰਕਡ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੋਧਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੰਗਤਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਰੁਝਾਨ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਡੇਟਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਰ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ-ਗਲੈਕਸੀ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ-ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਣਤਰ-ਬ੍ਰਹਿਮੱਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ-ਆਮ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ|ਸਤਰ]] ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ-ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਪੇਖਿਕ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਭੌਤਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂਤਾ ਛੱਲ|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ]] ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮਕਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਮਾਡਲ, ਜੋ ਹੁਣ ਲੈਂਬਡਾ-ਸੀ. ਡੀ. ਐੱਮ. ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਂ ਧਮਾਕਾ|ਬਿਗ ਬੈਂਗ]], ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ, ਡਾਰਕ ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ === {{Main|Celestial mechanics}} ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ਕ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ '''ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Brumberg|first=V. A.|date=2013|title=Celestial mechanics: Past, present, future|url=http://link.springer.com/10.1134/S0038094613040011|journal=Solar System Research|language=en|volume=47|issue=5|pages=347–358|doi=10.1134/S0038094613040011|issn=0038-0946|url-access=subscription}}</ref> ਹਿੱਪਾਰਕਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਨਿਰੀਖਣ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref>{{Cite book|location=Princeton}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, [[ਆਇਜ਼ਕ ਨਿਊਟਨ|ਆਈਜ਼ੈਕ ਨਿਊਟਨ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ [[ਕੈਲਕੂਲਸ|ਕੈਲਕੁਲਸ]] ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੁਆਰਾ ਫੀਲਡ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੀਲਡ [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੋਸ਼ਨ ਦੇ ਕੈਪਲਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ|ਕੇਪਲਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ]] 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref>{{Cite book|location=Edinburgh}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chebotarev|first=G.A.|date=1975|title=10.3. Johannes Kepler and celestial mechanics|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/008366567590135X|journal=Vistas in Astronomy|language=en|volume=18|pages=557–565|doi=10.1016/0083-6656(75)90135-X|url-access=subscription}}</ref> ਥੀਓਡੋਰ ਵਾਨ ਓਪੋਲਜ਼ਰ ਨੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਵਿਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਐਮ. ਅਤੇ ਜਿਓਡੈਟਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ।<ref name=":0">{{Cite book|location=Cambridge [Cambridgeshire] ; New York}}</ref> ਸੇਫਾਈਡ ਵੇਰੀਏਬਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ. ਐੱਮ. ਅਤੇ ਜਿਓਡੈਸੀ ਤੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ, [[ਪਲਾਜ਼ਮਾ|ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]], ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Longair |first=Malcolm |date=2022-04-05 |title=A Brief History of Astronomy, Astrophysics and Cosmology 1945-2000 {{!}} Royal Society |url=https://royalsociety.org/blog/2022/06/brief-history-of-astronomy-astrophysics-and-cosmology-1945-2000/ |access-date=2026-02-15 |website=royalsociety.org |language=en}}</ref> ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਵੀਨ ਰੋਸਲੈਂਡ ਨੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਥੀਓਰੇਟਿਕਲ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜਿਕਸ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1934 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Jensen|first=E.|date=1986|title=Svein Rosseland, 31 March 1894 - 19 January 1985.|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1986QJRAS..27..512J/abstract|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|language=en|volume=27|issue=3|pages=512–514|issn=0035-8738}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rosseland|first=S.|date=1928|title=Theoretical Astrophysics|url=https://www.nature.com/articles/122159a0|journal=Nature|language=en|volume=122|issue=3066|pages=159–162|doi=10.1038/122159a0|issn=0028-0836|url-access=subscription}}</ref> ਸੰਨ 1966 ਵਿੱਚ, ਫਰੈੱਡ ਹੋਯੇਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਨੇ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਖੋਜ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite journal|last=Hurn|first=M.|date=2004|title=An English astronomical library: the case of the Cambridge Observatory|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Obs...124...37H/abstract|journal=The Observatory|language=en|volume=124|pages=37–46|issn=0029-7704}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, "ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਰਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀ. ਐਮ. ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Struve|first=Otto|date=1943|title=Fifty years of progress in astronomy|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1943PA.....51..469S/abstract|journal=Popular Astronomy|language=en|volume=51|pages=469|issn=0197-7482}}</ref> 1985 ਵਿੱਚ, [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਫ੍ਰੈਕਟਰ ਦਾ ਘਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਨੇਵਲ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਥੀਓਰੇਟਿਕਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Virginia Institute of Theoretical Astronomy |url=https://astronomy.as.virginia.edu/virginia-institute-theoretical-astronomy |access-date=2026-02-15 |website=Department of Astronomy |language=en}}</ref> ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀ ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=What Can You Do with an Astronomy Degree |url=http://erau.edu/hub-spoke/stories/what-can-you-do-with-an-astronomy-degree |access-date=2026-02-15 |website=Embry-Riddle |language=en}}</ref><ref>{{Citation |last=Polyakhova |first=Elena |title=Astrodynamics in Photogravitational Field of the Sun: Space Flights with a Solar Sail |date=2022-12-14 |url=https://www.intechopen.com/chapters/83954 |work=Gravitational Field - Concepts and Applications |editor-last=S. Essa |editor-first=Khalid |publisher=IntechOpen |language=en |doi=10.5772/intechopen.102005 |isbn=978-1-83969-752-4 |access-date=2026-02-15 |last2=Korolev |first2=Vladimir}}</ref> ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਿਰੀਖਣ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜੋਡ਼ੇ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite journal|last=V.|first=Narlikar, Jayant|date=1990|title=Curriculum for the Training of Astronomers|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1990teas.conf....7N/abstract|journal=IAU Colloq. 105: The Teaching of astronomy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729103732/https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1990teas.conf....7N/abstract|archive-date=2024-07-29|access-date=2026-04-25|url-status=live}}</ref> ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|location=Cambridge}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਜਡ਼੍ਹਾਂ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਉੱਭਰਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਨਿਯਮ ਸਵਰਗੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="Burtt"/> ਅਜਿਹੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਇਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲਾਰੈਂਸ ਕ੍ਰੌਸ, [[ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ|ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਨ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ]], [[ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ]], ਹੂਬਰਟ ਰੀਵਜ਼, [[ਕਾਰਲ ਐਡਵਰਡ ਸੇਗਨ|ਕਾਰਲ ਸਾਗਨ]] ਅਤੇ ਪੈਟਰਿਕ ਮੂਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ, ਦੇਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਯਤਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=D. Mark Manley |date=2012 |title=Famous Astronomers and Astrophysicists |url=http://cnr2.kent.edu/~manley/astronomers.html |access-date=2015-07-17 |publisher=[[Kent State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723073546/http://cnr2.kent.edu/~manley/astronomers.html |archive-date=2015-07-23 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=The science.ca team |date=2015 |title=Hubert Reeves – Astronomy, Astrophysics and Space Science |url=http://www.science.ca/scientists/scientistprofile.php?pID=213 |access-date=2015-07-17 |publisher=GCS Research Society}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015 |title=Neil deGrasse Tyson |url=http://www.haydenplanetarium.org/tyson/ |access-date=2015-07-17 |publisher=[[Hayden Planetarium]]}}</ref> ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਕੌਮ ਸ਼ੋਅ 'ਦਿ ''[[ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਥਿਊਰੀ]]''<nowiki/>' ਨੇ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਕਬੂਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ]] ਅਤੇ ਨੀਲ ਡੀਗ੍ਰੇਸੇ ਟਾਇਸਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{Main|Outline of astrophysics}} * ਖਗੋਲ ਰਸਾਇਣ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਅਣੂਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ * ਖਗੋਲੀ ਨਿਗਰਾਨ * ਖਗੋਲੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ - ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਪ * ਕਣ- ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ * ਗੁਰੂਤਾ-ਵੇਵ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ - ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ * ਹਰਟਜ਼ਸਪ੍ਰੰਗ–ਰਸਲ ਚਿੱਤਰ - ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਖਿੰਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਲਾਟ ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਨਾਲ ਚਮਕ ਦਾ ਸਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ * ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ - ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾਵਾਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ * ਤਾਰਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨਤਾ * ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਸੂਚੀ - (ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) * ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ - ਘੱਟ ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨਾ * ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਰਿਲੇਟਿਵਿਟੀ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ * * ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਕਲਸਟ੍ਰਰਸ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਮਾਣੇ ਦੀ ਬਣਤਰ * ਸਫੈਦ ਬੋਣੇ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ, ਨਿਊਟਰੋਨ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਸੁਪਰਨੋਵਾ - ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜੋ == * {{Cite book|deadurl=Malcolm S. Longair}} * ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ, ਸਕਾਲਰਪੀਡੀਆ ਮਾਹਰ ਲੇਖ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{ਵਿਕੀਬੁਕਸ|Astrophysics}}  * [http://www.aanda.org/ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ, ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜਰਨਲ] * [http://iopscience.iop.org/0004-637X/ ''ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ੀਕਲ ਜਰਨਲ''] * ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਰਨਲ ਡੀ * [https://astro.theoj.org/ ''ਓਪਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਐਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ''] * [https://link.springer.com/journal/11207 ''ਸੂਰਜੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ''] * Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਆਰਕਾਈਵ 2008-10-21 * [http://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmolog.htm ਨੇਡ ਰਾਈਟ ਦਾ ਕੌਸਮੋਲੋਜੀ ਟਿਊਟੋਰਿਅਲ, ਯੂ. ਸੀ. ਐਲ. ਏ.] {{Physics-footer}}{{Astronomy subfields}}{{Astronomy navbox}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] mbn8f44yo5lznkohr5sfvs2p6xqmmsd 0 44116 851673 814237 2026-11-05T08:17:10Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851673 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{infobox football club | clubname = ਆਰਸਅਨਲ | current = | image = [[ਤਸਵੀਰ:Arsenal FC.png|185px]] | fullname = ਆਰਸਅਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ | nickname = ਗੁਨ੍ਨੇਰਸ | founded = 1886<ref name="soartyler23">{{cite book|first1=Phil|last1=Soar|first2=Martin|last2=Tyler|title=The Official Illustrated History of Arsenal|url=https://archive.org/details/officialillustra0000soar_i5c4| publisher=Hamlyn| year=2005| page=[https://archive.org/details/officialillustra0000soar_i5c4/page/23 23]| isbn=978-0-600-61344-2|lastauthoramp=&}}</ref><ref>{{cite web | url=http://homepage.ntlworld.com/andy.kelly/arsenal/record/namechange.htm | title=Royal Arsenal becomes Woolwich Arsenal | work=Andy Kelly's Arsenal Resource Website | accessdate=13 October 2010 | archive-date=1 ਮਾਰਚ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120301045418/http://homepage.ntlworld.com/andy.kelly/arsenal/record/namechange.htm | dead-url=yes }}</ref> | ground = [[ਅਮੀਰਾਤ ਸਟੇਡੀਅਮ]],<br>[[ਲੰਡਨ]] | capacity = 60,338<ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf|title=Premier League Handbook Season 2013/14|format=PDF|accessdate=17 August 2013|work=[[Premier League]]|archive-date=31 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf|dead-url=yes}}</ref> | owner = ਆਰਸਅਨਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ | chairman = ਚਿੱਪ ਕੇਸ੍ਵਿਕ | manager = ਆਰਸਅ ਵੇਨਗੇਰ | league = [[ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] | season = | position = | pattern_la1 = _arsenal2526h | pattern_b1 = _arsenal2526h | pattern_ra1 = _arsenal2526h | pattern_sh1 = _arsenal2526h | pattern_so1 = _arsenal2526hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = F00000 | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = F00000 | pattern_la2 = _arsenal2526a | pattern_b2 = _arsenal2526a | pattern_ra2 = _arsenal2526a | pattern_sh2 = _arsenal2526a | pattern_so2 = _adidasredl | leftarm2 = 192B47 | body2 = 192B47 | rightarm2 = 192B47 | shorts2 = 0c1c3e | socks2 = 0c1c3e | pattern_la3 = _arsenal2425T | pattern_b3 = _arsenal2425T | pattern_ra3 = _arsenal2425T | pattern_sh3 = _arsenal2425t | pattern_so3 = _arsenal2425tl | leftarm3 = 9adee9 | body3 = 9adee9 | rightarm3 = 9adee9 | shorts3 = 000040 | socks3 = 000040 <!-- Do not add kits that display logos or crests as this is against Wikipedia 's copyright policies. A discussion is happening at Wikipedia_talk:WikiProject_Football/Archive_71#Logos_on_kits --> | website = http://www.arsenal.com/ }} '''ਆਰਸਅਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=English Premier League: Full All Time Table|url=http://www.statto.com/football/stats/england/premier-league/all-time-table/full|website=statto.com|accessdate=25 June 2014|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110074328/http://www.statto.com/football/stats/england/premier-league/all-time-table/full|dead-url=yes}}</ref><ref name="The Independent: Hodgson">{{cite news|title=Football: How consistency and caution made Arsenal England's greatest team of the 20th century|url=http://www.independent.co.uk/sport/football-how-consistency-and-caution-made-arsenal-englands-greatest-team-of-the-20th-century-1133020.html|work=The Independent|accessdate=27 April 2012|location=London|first=Guy|last=Hodgson|date=17 December 1999}}</ref><ref>{{cite web|title=Football Money League|url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/|website=deloitte.com|publisher=Deloitte|accessdate=25 June 2014|date=January 2014|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220013031/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|last1=O'Connor|first1=Ashling|title=Liverpool lag in fight for global fan supremacy as TV row grows|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/premierleague/article3192868.ece|accessdate=25 June 2014|publisher=The Times|date=October 13, 2011}}</ref> ਇਹ [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਅਮੀਰਾਤ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਲੰਡਨ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ,<ref>http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/a/arsenal/1011234.stm</ref> ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{ਕਾਮਨਜ਼|Arsenal F.C.|ਆਰਸਅਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ}} * {{Official website|http://www.arsenal.com/}} * [http://www.premierleague.com/en-gb/clubs/profile.overview.html/arsenal ਆਰਸਅਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102040907/http://www.premierleague.com/en-gb/clubs/profile.overview.html/arsenal |date=2014-11-02 }} ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=52280/profile/index.html ਆਰਸਅਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ਯੂਈਏਫਏ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ * [http://www.skysports.com/football/teams/arsenal ਆਰਸਅਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ਸਕਾਈ ਸਪੋਰਟਸ ਉੱਤੇ * [http://www.bbc.co.uk/sport/football/teams/arsenal ਆਰਸਅਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ] ਬੀਬੀਸੀ ਉੱਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] 6kbsffn9srwr7xua7vktb25sbioo44c 0 45297 851656 851420 2026-11-05T05:14:02Z ~2026-57847-89 62770 851656 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = pa | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.776980 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.248505 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਮੋਗਾ-1 | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਗੁਰਮੁਖੀ|ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ)]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 =ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਮੋਗਾ]] | website = | footnotes = }} '''ਡਾਲਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Dala) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ]] ਬਲਾਕ ਮੋਗਾ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>http://pbplanning.gov.in/Districts/Moga-1.pdf</ref>ਤਹਿਸੀਲ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇਹ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਮੋਗਾ ਬਰਨਾਲਾ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਹਿਣਾ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ == ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਾਏ ਗੋਤ ਦੇ ਡਾਲਾ ਨਾਮੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ; ਪ੍ਰੰਤੂ ਰਾਏ ਗੋਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਡਾਲੇ <ref>{{Cite web |date=2024-10-24 |title=ਡਾਲਾ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/?s=%E0%A8%A1%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BE |access-date=2025-09-01 |language=en-US}}</ref>ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮੇ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਧੂਰਕੋਟ ਕਲਾਂ ਧੂੜਕੋਟ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧੂਰਕੋਟ ਟਾਹਲੀਵਾਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਗਿੱਲ ਗੋਤ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਘਰ ਸਿੱਧੂ ਤੇ ਜਵੰਧਾ ਗੋਤ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ 'ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ' ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਇਲਾਕੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਇੱਕ ਮਸਤ ਮਲੰਗ ਫਕੀਰ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਦਹੋਸ਼ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਹੀ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਚੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਰ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਪੱਤਣ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੈ। ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਡੇਰਾ ਵੀ ਪਿੰਡ ਬੱਝਣ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਗੁਰੂ ਗਿਰਧਾਰੀ ਵਾਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਝਿੜੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵੈਣੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 24 ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਤੇ 12 ਸਾਲ ਅੰਨ ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਤਿਆਗੀ ਰੱਖਿਆ। == ਅਬਾਦੀ == ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਲ 1362 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Dala Village Population - Moga - Moga, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/34017-dala-punjab.html |access-date=2025-09-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 6933 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 3680 ਪੁਰਸ਼ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 3253 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 812 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 11.71% ਬਣਦੀ ਹੈ। ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 884 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 895 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਲਾ ਲਈ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 845 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ, ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 69.12% ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 75.84% ਸੀ। ਡਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 72.93% ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 64.84% ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਐਕਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ (ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 1. ਬਾਲਕ ਡਾਲਾ ਤੋਂ ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 17ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਜਗਰ ਕਸਬੇ ਦੇ ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਖਾਂਣ ਦਾਨੀ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਰਾਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਡਾਲਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸਿਡਉਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੀ 2ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਸੀਸ (1630-31 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ): ਜਦੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਵਾਂ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਡਾਲਾ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿਲ਼ ਫੁੱਲ ਭੇਟਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਡਾਲਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਿਕ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਡਾਲੇ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਾਡਾ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰਨੋ ਬਚਿਆ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਤੁਸੀਂ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ —"ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।" ਨਾਮ ਦੀ ਅਮਰਤਾ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਹੀ ਬਚਨ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਹੋਏ। ਜਗਰਾਉਂ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ 'ਡਾਲੇ ਕਾ ਅਗਵਾੜ' (ਅਗਵਾੜ ਡਾਲਾ) ਅਖਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਜ 400 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ (1675 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ): 1630-31 ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਾਲਕ ਸੀ, ਉਹ 1675 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਰਸੂਖ਼ਦਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਚੌਧਰੀ (ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ) ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮਰੱਥਾ ਸਦਕਾ ਉਸ ਨੇ ਮੋਗੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ 'ਡਾਲਾ' ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ।# ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ (ਮੋਗਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ## ਸਿਰਲੇਖ: ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ,ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਭਿੜੰਤ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ --- ### 1. ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨ-ਛੋਹ (ਸੰਨ 1631 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ) ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1631 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਵਿੱਚ, ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਜੱਥੇ ਸਮੇਤ ਮਦੋਕਿਆ ਤੋਂ ਮਹਿਰੋਂ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਰ ਸੰਗਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ 100ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰੀ ਜੰਗਜੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਸੀ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਭਾਈ ਭਾਨਾ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਹਤਬਰ ਸਿੱਖ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੇ ਇਸ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਨੁਮਾ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਰੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਘਣੇ ਬੋਹੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂਵੇਂ ਪੜਾਅ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਪਏ, ਇਥੇ ਮੱਦੋਕਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੂੰ ਅਦਬ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਈਆਂ ਇਹ ਰੋੜਾ ਵਾਲਾ ਟੋਭਾ ਅਤੇ ਘਣੇ ਬੋਹੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜੜੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਰਾਮ ਗਾਹ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਏਥੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਏਥੇ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਏਥੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਅੱਗੇ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਓ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਨ ਏਥੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਸਿੱਖਾ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਗਲ ਲੱਗ ਜਾਣ ਗੇ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੱਤ ਹੋਏ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਿਆ ਚੋਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬਾਨੂੰ ਬਣਿਆ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਅੱਜ "ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ" ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ"ਸਿੱਖ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਗੁਰਮਤਿ ਕੇਂਦਰ" ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ 1675 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ##ਸਾਹੀ ਘਿਰਾਣੇ ਦੇ ਮੱਲ ਪਾਲ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ # ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਵਗਾਰ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੋਹਤਰ ਗਿੱਲ (ਸ਼ਾਹੀ) ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਗਿੱਲ ਮੱਲ, ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਅਤੇ ਲਾਉਲਸਕਰ ਸਮੇਤ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ (ਜਗਰਾਉਂ, ਕੋਕਰੀ, ਗਾਲਬ, ਰੋਲੀ, ਦਾਤਾ) ਵਿੱਚ ਮਾਮਲਾ (ਟੈਕਸ) ਉਗਰਾਹੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਵੀ ਵਾਦਨ ਮੂਹੀਂ ਚੋਂ ਗਿੱਲਾ ਦੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੱਲ ਪਾਲ ਵਾਰਸੀ ਗਿੱਲ ਮੂਹੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਪਰ ਵਡੇਰੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਮੱਲ ਨੂੰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੱਲ ਦੇ ਲਾਉਲਸਕਰ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਏਥੇ ਹੀ ਡੇਰਾ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਇਹਨੀਂ ਹੀ ਦਿਨੀਂ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਗਿੱਲ ਮੱਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ (ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ) ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਗਰਾਓਂ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਆਪਣਾ ਰਸੂਖ਼ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੱਲ ਦੀ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਲ, ਡਾਲੇ ਚੋਧਰੀ ਦਾ ਜਵਾਈ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਿੱਲ ਮੱਲ ਪਾਲ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ: 1. ਨਾਥਾ 2. ਕਰਮਾਂ 3. ਸੇਮਾ 4. ਭਾਗਾ ### 2. ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ (ਸੰਨ 1675 ਈਸਵੀ ) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 44 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸੰਨ 1675 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਜਗਰਾਉਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਸੂਖਦਾਰ ਜੱਟ ਰਾਏ ਡਾਲਾ (ਡਾਲਾ ਰਾਏ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਮੱਲ ਪਾਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੋਧਰ ਅਤੇ ਤਖਾਣਵੱਧ ਮਹਿਰੋਂ ਅਤੇ ਬੁਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਈ ਜੰਗਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ। ### 3. ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਰਾਏ ਡਾਲਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਡਾਲੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਦਾਤੂ ਅਤੇ ਦਾਸੂ - ਮਾਮੇ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਲ ਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਭਾਣਜਿਆਂ) ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਣ ਲੱਗੀ ਓਧਰ ਮੱਲ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੱਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈ ਡਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾਲੇ ਦੇ ਪੁਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੁੰਦਰੀਆ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਘਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਮੱਲ ਪਾਲ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ 1705 ਦੇ ਲੱਗ ਭੱਗ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨੀ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਚਲਦੀ ਰਹੀ ਇਹਨੀ ਦਿਨੀ ਹੀ ਮਾਮੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਢੁੱਡੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਨੱਥੂ ਝੰਡੇ ਹੁਰਾ ਨੇ ਕੁੱਝ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਣਾ ਅਤੇ ਬੁੱਘੀਪੁਰਾ ਆਣ ਵਸੇ ਓਧਰ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਸਮਾਣਾ,ਸਢੌਰਾ , ਚਪੜਚਿੜੀ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰਕੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡ ਦਿੱਤੇ ਮੁਜਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਾਰੀ ਬੱਚਤ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ### 4. ਬਾਹਰੋਂ ਮਦਦ ਅਤੇ 'ਜੱਗਾ ਪੱਤੀ' ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਦਾ ਵਜੂਦ ਮਾਮਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਣਜਿਆਂ (ਗਿੱਲਾਂ) ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਗਿੱਲ ਗੋਤੀ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਬੁੱਟਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸੇਰ ਗਿੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਮੰਗਵਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੜਿੱਕ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਸਪੋਟ ਲਈ 'ਜੱਗੇ' ਵਰਗੇ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੌੜਸਾਂਗ (ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਦ) ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਮਾਮਿਆਂ (ਰਾਏ ਪਰਿਵਾਰ) ਨੇ ਰੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਗੜ੍ਹ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅੱਜ ਧੂੜਕੋਟ ਕਲਾਂ, ਧੂੜਕੋਟ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧੂਰਕੋਟ ਟਾਹਲੀਵਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ### 5. ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਢਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿੱਲ ਭਾਣਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਮਦਦਗਾਰਾਂ (ਜੱਗੇ ਆਦਿ) ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਚੜਿੱਕ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਖੁਦ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਜੱਗੇ ਤੇ ਦਾਸੂ ਉਮਰੇ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਸ ਰਾਜ਼ੀ ਬੰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੇ ਸਲਾਘਾ ਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਸੰਦ ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਮੁਰੱਬੇ ਜ਼ਮੀਨ ਇਨਾਂਮ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਭਾਈ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਭਾਈ ਕੀ ਡਰੋਲੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖੀ‌ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਭਾਈ ਕੇ ਕਹਿਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਤਿਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਵਿਰਾਗੀ ਸਾਧ,ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਬੀ ,ਦਰਜ਼ੀ,ਨਾਈ, ਤਰਖਾਣ,ਝੌਰ ,ਚਮੜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਚਮਾਰ, ਬਾਣੀਏਂ ਬ੍ਰਹਮਣ,ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਨਕੀਂ ਢੇਰੀ ਜਾਂ ਘਰ ਜੁਆਈ ਬਣ ਕੇ ਡਾਲੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬਣਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਜਵੰਦੇ, ਸਿੱਧੂ ਆਦਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਹਤੇ, ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਮੱਲ ,ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਅਤੇ ਜੱਗੇ ਦੀ ਇਸੇ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੱਲ ਪੱਤੀ ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਅਤੇ"ਜੱਗਾ ਪੱਤੀ"ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਿਛੋਕੜ ਕਰਕੇ ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਮਾਮਿਆਂ (ਰਾਏ ਗੋਤ) ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਭਾਣਜਿਆਂ (ਗਿੱਲ ਗੋਤ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ਼ੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 150ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਿੰਡ ਆਪਸੀ ਧੜੇ ਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਲਝਿਆ ਰਿਹਾ ਓਦੋਂ ਨੂੰ ਮਾਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੇ ਮਾਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਖਾਲਸਾ ਸਰਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟੀਏ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਸੀ ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੋਹਿਆ। ##ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਸੂਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕੀਤਾ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪਰਪੱਕ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਕਿਛਹਰੇ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਤਿਮਾਸਮੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੱਛਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸੋਝੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਲੋਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 47ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1970-71ਦੇਆਸ ਪਾਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਬਾਬਾ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਮਲਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਖੱਟੀ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1990ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ।। #ਗੁਰੂ ਕੀ ਸਮਾਧ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ##ਕੌਣ ਹੈ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਅੰਸ਼-ਵੰਸ਼) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ 9ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: • ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਵੰਸ਼: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ, ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 'ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' (ਜਾਂ ਨੀਲੀ ਸਰਕਾਰ) ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਸਟਿਸ ਆਰ. ਐਸ. ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਪੋਤਰੇ) ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। • ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ: ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' (ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। • ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ: ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ) ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। • ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਿੱਕਾ ਸੂਰਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰਾਂ) ਨੇ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈਰੀਟੇਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਕੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। #ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: •# ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਣਾ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ (ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ) ਮੋਗਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। • ਮੌਤ (ਸਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ) ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਸਾਲ 1963 ਦੇ ਲੱਗ ਭੱਗ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।।ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: •#ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਣਾ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛਡਦੇ ਸਮੇਂ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਵੰਸ਼ਜ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡਿਆਂ ਤੇ ਨਿਕਲ ਤੁਰੇ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਲਾਬ ਰਾਇ ਜੀ ਬਾਬਾ ਸ਼ਿਆਮ ਚੰਦ ਜੀ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਗ਼ੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਤਨ ਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ 1880 ਦੇ ਲੱਗ ਭੱਗ ਜਨਮੇਂ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣੇ ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਪੀੜੀ ਦਰ ਪੀੜੀ ਮਿਲ਼ੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਲਵੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਏ ਸਨ ਬਾਬਾ ਜੀ ਓਥੇ ਓਥੇ ਜਾ ਕੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਡਾਲੇ ਜੌੜੇ ਛੱਪੜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੇ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ (ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ) ਮੋਗਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। • ਮੌਤ (ਸਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ) ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਸਾਲ 1963ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਗਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੰਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਸਾਹਿਬ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਏਥੇ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅੱਜ ਵੀ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ ਡੇਰੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਅਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਮਾਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਸਾਰ ਹੀ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਵਾਲੀ ਬਾਹੀ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਮੱਤ ਦੇ ਮੱਠ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵੀ ਡੇਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਡੇਰੇ ਬਾਬਾ ਪੱਤਣ ਸ਼ਾਹ, ਡੇਰਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲੇ, ਡੇਰਾ ਮੈਰਾ ਭੇਸੀਆਣਾ, ਡੇਰਾ ਸੈਦੋ ਆਣਾ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦ 1860ਤੋ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਪੱਤਣ ਸ਼ਾਹ ਇਹ ਡੇਰਾ ਮੱਲੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਮੂਲ ਡੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਇਹ ਡਾਲੇ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ ਸਨਾਤਨੀ ਮੱਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦਰ ਮੱਤ ਦਾ ਰਲ ਗਡ ਹੈ ਇਸ ਮੱਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡੇਰਾ ਕੈਲਪੁਰ ਬੜੈਚੇ ਹੈ ਜਿਥੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੀ ਜੈਤੋ ਵਾਲੇ ਇਹ ਡੇਰਾ ਵੀ100ਸਾਲ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਡੇਰਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੈਤੋ ਤੋਂ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਧੂਣੀਆਂ ਤਾਪੀਆ ਹਨ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ।। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਇਹ ਸੰਨ1886ਦੇ ਲਗਭਗ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇੱਕ ਮਸਤ ਮਲੰਗ ਅਵਧੂਤ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਚਕਰਵਰਤੀ ਸਾਧੂ ਪਿੰਡ ਡਾਲੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਰੀਹਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਤੇ ਸ਼ਰੀਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਝਿੜੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਦਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਲੀੜਾ ਲੱਤਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰੇ ਲਈ ਠੰਢ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁੱਲੀ ਪਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ ਇਸ ਦਰਵੇਸ਼ ਬੰਦੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਇਹ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੀ ਗੰਜਾਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕੋਈ ਕੱਪੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੰਨਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਫੈਦ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਦਾੜਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਕਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਨੂੰ ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਭੋਜਣ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਜਾਅਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਬੰਦੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਬਾਬੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਬਾਬਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਗੁਣ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਸੁਭ ਬੋਲ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਰੋਡੂ ਬਾਬਾ ਕਿਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਵੀ ਪੈਦਾ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੁੱਲੀ ਵਿਚ ਛੱਡ ਆਉਂਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚੋ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਬੋਲ ਅਟਲ ਹੈ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਬਾਬੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਧਣ ਲੱਗਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਸੂਉਮਰਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਘਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਪਰ ਬਾਬੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਬਾ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਝੂਮ ਦਾ ਰਿਹਾ ਏਨੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਰਕਤ ਦੱਸੀਆਂ ਤਾਂ ਕਰੋਧ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧੱਕੇ ਮਾਰਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ ਬਾਬਾ ਅਵਧੂਤ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਬੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਚੱਲ ਵਸਿਆ ਏਧਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਾਬੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਬੂਲਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜ ਇੱਟਾਂ ਦੀ‌‌ ਮਟੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦੀਵਾ ਬਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਬੇ ਰੋਡੂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਚੜਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਮਟੀ ਤੋਂ ਮਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਹਿੜਾ ਕਿ ਅੱਜ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਡੇਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏਸੇ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਟਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅਖਾੜੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀ ਛਬੀਲ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੁਰਾਨ ਕਈ ਲੋਕ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਨ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ‌ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅੱਜ ਬਾਬੇ ਰੋਡੂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਫਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਅਨੇਕਾਂ ਨੋਜਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਡੇਰੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਘਰ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਡੇਰਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।। ਡੇਰਾ ਮ‌੍ਹਰਾ ਭੇਸੀਆਣਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਬਾਬਾ ਜਿਉ ਕੇ ਤਿਉਂ ਜੀ ਦਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਏਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਫੱਗਣ ਮਹੀਨੇ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢਾਡੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜਥੇ ਮੰਗਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਣਾ ਤਖਾਣਵੱਧ ਝੰਡੇ ਆਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।। ਡੇਰਾ ਸੈਦੋਆਣਾ ਏਥੇ ਇੱਕ ਸੈਦੋਆਣਾ ਛੱਪੜ ਸੀ 3-4ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਰਤੀ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਾਬਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ‌ਹੀਰਾਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਏਥੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਿਵਾਈ ਵੀ ਫਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਡੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ਼ ਸੇਵੀ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ --- *ਨੋਟ: ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।* fb2xzklfryl6djlw74javh4sh8irqn3 1 45545 851646 851170 2026-11-05T03:37:01Z ~2026-57847-89 62770 851646 wikitext text/x-wiki {{talkheader}} == ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਚਾਈ == ਜਗਰਾਉਂ ਦੇ ਅਗਵਾੜ ਡਾਲਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ (ਮੋਗਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁੱਖ ਤੱਥ: ਜਗਰਾਉਂ ਦੀ ਅਸਲ ਉਮਰ: ਆਮ ਕਿਤਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਗਰਾਉਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1688 ਈਸਵੀ (ਰਾਏ ਕਮਾਲੂਦੀਨ ਦੁਆਰਾ) ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧਾਰਹੀਣ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਖੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਗਰਾਉਂ 400-500 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ 1628 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ: ਜਗਰਾਉਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਡਾਲੇ ਕਾ ਅਗਵਾੜ' (ਅਗਵਾੜ ਡਾਲਾ) ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ (ਰਾਏ ਗੋਤ) ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਖੀ (1628 ਈਸਵੀ): ਸੰਨ 1628 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਧਵਾਂ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਗਰਾਉਂ ਨਗਰ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਗਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਡਾਲਾ ਦੇ ਮਾਪੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੱਥੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਟਹਿਲ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਫੁੱਲ ਭੇਟਾ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਾਲਕ ਡਾਲਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਅੱਥਰੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਕੇ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਰਾਰਤ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਗੁਰੂ ਜੀ, ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੁਮੱਤ ਬਖਸ਼ੋ। ਇਹ ਇੰਨਾ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰਨੋਂ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾ ਗੁਆ ਬੈਠੇ।" ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ: "ਤੁਸੀਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।" ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ (ਮੋਗਾ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ (1675 ਈਸਵੀ): ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੋਲ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਇਹੀ ਬਾਲਕ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਬਣਿਆ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸਦਕਾ ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਨੇ ਸੰਨ 1675 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ 'ਡਾਲਾ' ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਣਜਿਆਂ (ਗਿੱਲ ਗੋਤ) ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ (ਧੂਰਕੋਟ ਕਲਾਂ, ਧੂੜਕੋਟ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧੂਰਕੋਟ ਟਾਹਲੀਵਾਲਾ) ਵਿਖੇ ਜਾ ਵਸਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਗਰਾਉਂ ਦਾ ਅਗਵਾੜ ਡਾਲਾ 1675 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ 1688 ਵਾਲਾ ਕਿਤਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/~2026-57847-89|~2026-57847-89]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:~2026-57847-89|talk]]) 08:37, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) == ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ,ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ 1615ਤੋ1628,1631,1675, ਅਤੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ == 1. ਬਾਲਕ ਡਾਲਾ ਤੋਂ ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 17ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਜਗਰ ਕਸਬੇ ਦੇ ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਖਾਂਣ ਦਾਨੀ  ਜਿੰਮੀਦਾਰ  ਰਾਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਡਾਲਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸਿਡਉਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੀ 2ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਸੀਸ (1628 ਈਸਵੀ): ਜਦੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 1628 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਵਾਂ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਉਂਕੇ ਕਲਾਂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਡਾਲਾ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿਲ਼ ਫੁੱਲ ਭੇਟਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਡਾਲਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਿਕ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਡਾਲੇ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਾਡਾ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰਨੋ ਬਚਿਆ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾ ਗੁਆ ਬੈਠੇ   ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਤੁਸੀਂ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ —"ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ।" ਨਾਮ ਦੀ ਅਮਰਤਾ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਹੀ ਬਚਨ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਹੋਏ। ਜਗਰਾਉਂ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ 'ਡਾਲੇ ਕਾ ਅਗਵਾੜ' (ਅਗਵਾੜ ਡਾਲਾ) ਅਖਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਜ 400 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ (1675 ਈਸਵੀ): 1628 ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਾਲਕ ਸੀ, ਉਹ 1675 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਰਸੂਖ਼ਦਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਚੌਧਰੀ (ਚੌਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ) ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮਰੱਥਾ ਸਦਕਾ ਉਸ ਨੇ ਮੋਗੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ 'ਡਾਲਾ' ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ।# ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ (ਮੋਗਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ <nowiki>##</nowiki> ਸਿਰਲੇਖ: ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ,ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਭਿੜੰਤ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ --- <nowiki>###</nowiki> 1. ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨ-ਛੋਹ (ਸੰਨ 1631 ਈਸਵੀ) ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1631 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਜੱਥੇ ਸਮੇਤ ਮਦੋਕਿਆ ਤੋਂ ਮਹਿਰੋਂ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰੀ ਜੰਗਜੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿੰਨਾ ਦੀ ਕਮਾਨ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਸਨ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਬਿਰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਅਰਾਮ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਭਾਨਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੰਗ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਜੱਥੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੇ ਇਸ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਨੁਮਾ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਰੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਘਣੇ ਬੋਹੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂਵੇਂ ਪੜਾਅ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਪਏ, ਇਥੇ ਮੱਦੋਕਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੂੰ ਅਦਬ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਅਤੇ ਮਦੋ ਤੋਂ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਏਥੋਂ ਹੀ ਮੱਦੋਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਈਆਂ ਇਹ ਰੋੜਾ ਵਾਲਾ ਟੋਭਾ ਅਤੇ ਘਣੇ ਬੋਹੜਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਜੜੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਰਾਮ ਗਾਹ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਏਥੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਲੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਏਥੇ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਏਥੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਅੱਗੇ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਓ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹਨ ਏਥੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਭਾਈ ਸਿੱਖਾ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਗਲ ਲੱਗ ਜਾਣ ਗੇ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੱਤ ਹੋਏ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਿਆ ਚੋਧਰੀ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬਾਨੂੰ ਬਣਿਆ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਅੱਜ "ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ" ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ"ਸਿੱਖ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਗੁਰਮਤਿ ਕੇਂਦਰ" ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ 1675 ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। <nowiki>##</nowiki>ਸਾਹੀ ਘਿਰਾਣੇ ਦੇ ਮੱਲ ਪਾਲ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ # ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਵਗਾਰ ਤੇ  ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੋਹਤਰ ਗਿੱਲ (ਸ਼ਾਹੀ) ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਗਿੱਲ ਮੱਲ, ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਅਤੇ ਲਾਉਲਸਕਰ ਸਮੇਤ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ (ਜਗਰਾਉਂ, ਕੋਕਰੀ, ਗਾਲਬ, ਰੋਲੀ, ਦਾਤਾ) ਵਿੱਚ ਮਾਮਲਾ (ਟੈਕਸ) ਉਗਰਾਹੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਵੀ ਵਾਦਨ ਮੂਹੀਂ ਚੋਂ ਗਿੱਲਾ ਦੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੱਲ ਪਾਲ ਵਾਰਸੀ ਗਿੱਲ ਮੂਹੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਪਰ ਵਡੇਰੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਮੱਲ ਨੂੰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੱਲ ਦੇ ਲਾਉਲਸਕਰ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਏਥੇ ਹੀ ਡੇਰਾ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਇਹਨੀਂ ਹੀ ਦਿਨੀਂ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਗਿੱਲ ਮੱਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ (ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ) ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਗਰਾਓਂ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਡਾਲਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਆਪਣਾ ਰਸੂਖ਼ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੱਲ ਦੀ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਲ,  ਡਾਲੇ ਚੋਧਰੀ ਦਾ ਜਵਾਈ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਿੱਲ ਮੱਲ ਪਾਲ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ: 1. ਨਾਥਾ 2. ਕਰਮਾਂ 3. ਸੇਮਾ 4. ਭਾਗਾ <nowiki>###</nowiki> 2. ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ (ਸੰਨ 1675 ਈਸਵੀ) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 44 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸੰਨ 1675 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਜਗਰਾਉਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਸੂਖਦਾਰ ਜੱਟ ਰਾਏ ਡਾਲਾ (ਡਾਲਾ ਰਾਏ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਮੱਲ ਪਾਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੋਧਰ ਅਤੇ ਤਖਾਣਵੱਧ ਮਹਿਰੋਂ ਅਤੇ ਬੁਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਈ ਜੰਗਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡੀ। <nowiki>###</nowiki> 3. ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਰਾਏ ਡਾਲਾ  ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਡਾਲੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਦਾਤੂ ਅਤੇ ਦਾਸੂ - ਮਾਮੇ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਲ ਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਭਾਣਜਿਆਂ) ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਣ ਲੱਗੀ   ਓਧਰ ਮੱਲ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੱਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈ ਡਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾਲੇ ਦੇ ਪੁਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੁੰਦਰੀਆ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਘਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਮੱਲ ਪਾਲ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ 1705 ਦੇ ਲੱਗ ਭੱਗ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਮੇ-ਭਾਣਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨੀ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਚਲਦੀ ਰਹੀ ਇਹਨੀ ਦਿਨੀ ਹੀ ਮਾਮੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਢੁੱਡੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਨੱਥੂ ਝੰਡੇ ਹੁਰਾ ਨੇ ਕੁੱਝ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਣਾ ਅਤੇ ਬੁੱਘੀਪੁਰਾ ਆਣ ਵਸੇ ਓਧਰ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਸਮਾਣਾ,ਸਢੌਰਾ , ਚਪੜਚਿੜੀ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰਕੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡ ਦਿੱਤੇ ਮੁਜਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਸਾਰੀ ਬੱਚਤ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। <nowiki>###</nowiki> 4. ਬਾਹਰੋਂ ਮਦਦ ਅਤੇ 'ਜੱਗਾ ਪੱਤੀ' ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਦਾ ਵਜੂਦ ਮਾਮਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਣਜਿਆਂ (ਗਿੱਲਾਂ) ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਗਿੱਲ ਗੋਤੀ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਬੁੱਟਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸੇਰ ਗਿੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ ਮੰਗਵਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੜਿੱਕ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅੱਗੇ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਦੀ ਸਪੋਟ ਲਈ 'ਜੱਗੇ' ਵਰਗੇ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੌੜਸਾਂਗ (ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਦ) ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਮਾਮਿਆਂ (ਰਾਏ ਪਰਿਵਾਰ) ਨੇ ਰੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਗੜ੍ਹ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅੱਜ ਧੂੜਕੋਟ ਕਲਾਂ, ਧੂੜਕੋਟ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧੂਰਕੋਟ ਟਾਹਲੀਵਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <nowiki>###</nowiki> 5. ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਢਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿੱਲ ਭਾਣਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਮਦਦਗਾਰਾਂ (ਜੱਗੇ ਆਦਿ) ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਚੜਿੱਕ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਖੁਦ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਜੱਗੇ ਤੇ ਦਾਸੂ ਉਮਰੇ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਸ ਰਾਜ਼ੀ ਬੰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੇ ਸਲਾਘਾ ਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਸੰਦ ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਮੁਰੱਬੇ ਜ਼ਮੀਨ ਇਨਾਂਮ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ  ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਭਾਈ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਭਾਈ ਕੀ ਡਰੋਲੀ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖੀ‌ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਭਾਈ ਕੇ ਕਹਿਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਤਿਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਵਿਰਾਗੀ ਸਾਧ,ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਜ਼ਬੀ ,ਦਰਜ਼ੀ,ਨਾਈ, ਤਰਖਾਣ,ਝੌਰ ,ਚਮੜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਚਮਾਰ, ਬਾਣੀਏਂ ਬ੍ਰਹਮਣ,ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਨਕੀਂ ਢੇਰੀ ਜਾਂ ਘਰ ਜੁਆਈ ਬਣ ਕੇ ਡਾਲੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬਣਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਜਵੰਦੇ, ਸਿੱਧੂ ਆਦਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ  ਦੋਹਤੇ, ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਮੱਲ ,ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਅਤੇ ਜੱਗੇ ਦੀ ਇਸੇ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੱਲ ਪੱਤੀ ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਅਤੇ"ਜੱਗਾ ਪੱਤੀ"ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਿਛੋਕੜ ਕਰਕੇ ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਭਾਣਜਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਮਾਮਿਆਂ (ਰਾਏ ਗੋਤ) ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਭਾਣਜਿਆਂ (ਗਿੱਲ ਗੋਤ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ਼ੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ 150ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਿੰਡ ਆਪਸੀ ਧੜੇ ਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਲਝਿਆ ਰਿਹਾ ਓਦੋਂ ਨੂੰ ਮਾਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੇ ਮਾਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਖਾਲਸਾ ਸਰਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟੀਏ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਸੀ ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੋਹਿਆ। <nowiki>##</nowiki>ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਸੂਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕੀਤਾ  ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪਰਪੱਕ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਕਿਛਹਰੇ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਤਿਮਾਸਮੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੱਛਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸੋਝੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਲੋਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 47ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1970-71ਵਿੱਚ   ਬਾਬਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਬਾਬਾ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਮਲਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸਾਹਿਬ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਖੱਟੀ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1990ਤੋ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਝੁਲਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ।। <nowiki>#</nowiki>ਗੁਰੂ ਕੀ ਸਮਾਧ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ <nowiki>##</nowiki>ਕੌਣ ਹੈ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਅੰਸ਼-ਵੰਸ਼) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੀ 9ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: • ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਵੰਸ਼: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ, ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 'ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' (ਜਾਂ ਨੀਲੀ ਸਰਕਾਰ) ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਸਟਿਸ ਆਰ. ਐਸ. ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਪੋਤਰੇ) ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। • ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ: ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' (ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। • ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ: ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ) ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। • ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਿੱਕਾ ਸੂਰਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰਾਂ) ਨੇ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈਰੀਟੇਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਕੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। <nowiki>#</nowiki>ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: • ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਣ ਦਾ ਸਾਲ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ (ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ) ਮੋਗਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। • ਮੌਤ (ਸਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ) ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ: ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਸਾਲ 1963 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।।ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦੀ ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: •#ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਣਾ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛਡਦੇ ਸਮੇਂ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਵੰਸ਼ਜ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡਿਆਂ ਤੇ ਨਿਕਲ ਤੁਰੇ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਲਾਬ ਰਾਇ ਜੀ ਬਾਬਾ ਸ਼ਿਆਮ ਚੰਦ ਜੀ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਗ਼ੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਤਨ ਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ 1880ਵਿੱਚ ਜਨਮੇਂ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਵਾਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾਈ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਡਾਲੇ ਜੌੜੇ ਛੱਪੜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੇ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਆਪਣੀ  ਮਾਲਵਾ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ (ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ) ਮੋਗਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। • ਮੌਤ (ਸਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ)  ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਜੀ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਸਾਲ 1963 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਕਿਲ੍ਹਾ-ਹਵੇਲੀ ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ' ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਗਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਡਾਕਟਰ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਏਥੇ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅੱਜ ਵੀ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ ਡੇਰੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਅਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਮਾਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਸਾਰ ਹੀ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਵਾਲੀ ਬਾਹੀ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਮੱਤ ਦੇ ਮੱਠ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵੀ ਡੇਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਡੇਰੇ ਬਾਬਾ ਪੱਤਣ ਸ਼ਾਹ, ਡੇਰਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲੇ, ਡੇਰਾ ਮੈਰਾ ਭੇਸੀਆਣਾ, ਡੇਰਾ ਸੈਦੋ ਆਣਾ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦ 1860ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਪੱਤਣ ਸ਼ਾਹ ਇਹ ਡੇਰਾ ਮੱਲੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਮੂਲ ਡੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਇਹ ਡਾਲੇ ਵਾਲਾ ਡੇਰਾ ਸਨਾਤਨੀ ਮੱਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦਰ ਮੱਤ ਦਾ ਰਲ ਗਡ ਹੈ ਇਸ ਮੱਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡੇਰਾ ਕੈਲਪੁਰ ਬੜੈਚੇ ਹੈ ਜਿਥੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੀ ਜੈਤੋ ਵਾਲੇ ਇਹ ਡੇਰਾ ਵੀ100ਸਾਲ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਡੇਰਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੈਤੋ ਤੋਂ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੈਤੋ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਧੂਣੀਆਂ ਤਾਪੀਆ ਹਨ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ।। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਇਹ ਸੰਨ1886ਦੇ ਲਗਭਗ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇੱਕ ਮਸਤ ਮਲੰਗ ਅਵਧੂਤ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਚਕਰਵਰਤੀ ਸਾਧੂ ਪਿੰਡ ਡਾਲੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਰੀਹਾਂ ਵਾਲੇ ਛੱਪੜ ਤੇ ਸ਼ਰੀਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਝਿੜੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਦਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਲੀੜਾ ਲੱਤਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰੇ ਲਈ ਠੰਢ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁੱਲੀ ਪਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ ਇਸ ਦਰਵੇਸ਼ ਬੰਦੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ  ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਇਹ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੀ ਗੰਜਾਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕੋਈ ਕੱਪੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੰਨਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਫੈਦ ਅਤੇ ਲੰਬਾ ਦਾੜਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਕਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਏਨੇ ਨੂੰ ਦਾਸੂ ਉਮਰਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਭੋਜਣ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਜਾਅਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਬੰਦੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਬਾਬੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਬਾਬਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਗੁਣ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਸੁਭ ਬੋਲ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਰੋਡੂ ਬਾਬਾ ਕਿਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਵੀ ਪੈਦਾ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੁੱਲੀ ਵਿਚ ਛੱਡ ਆਉਂਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚੋ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਬੋਲ ਅਟਲ ਹੈ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਬਾਬੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਧਣ ਲੱਗਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾਸੂਉਮਰਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਘਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਪਰ    ਬਾਬੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਬਾ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਝੂਮ ਦਾ ਰਿਹਾ ਏਨੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਰਕਤ ਦੱਸੀਆਂ ਤਾਂ ਕਰੋਧ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧੱਕੇ ਮਾਰਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਗਿਆ ਬਾਬਾ ਅਵਧੂਤ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਰੋਡੂ ਆਪਣੀ ਮਸਤੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਬੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਚੱਲ ਵਸਿਆ ਏਧਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਾਬੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਬੂਲਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜ ਇੱਟਾਂ ਦੀ‌‌ ਮਟੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦੀਵਾ ਬਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਬੇ ਰੋਡੂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਚੜਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਮਟੀ ਤੋਂ ਮਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਹਿੜਾ ਕਿ ਅੱਜ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਡੇਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏਸੇ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਪਿੰਡ ਕਾਉਂਕੇ ਦੇ ਟਰਾਂਸਪੋਟਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਲਾ ਕੇ ਅਖਾੜੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀ ਛਬੀਲ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੁਰਾਨ ਕਈ ਲੋਕ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਨ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ‌ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅੱਜ ਬਾਬੇ ਰੋਡੂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਫਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਅਨੇਕਾਂ ਨੋਜਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਡੇਰੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਘਰ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਡਾਲਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਡੇਰਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।। ਡੇਰਾ ਮ‌੍ਹਰਾ ਭੇਸੀਆਣਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਬਾਬਾ ਜਿਉ ਕੇ ਤਿਉਂ ਜੀ ਦਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਏਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਫੱਗਣ ਮਹੀਨੇ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢਾਡੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜਥੇ ਮੰਗਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਣਾ ਤਖਾਣਵੱਧ ਝੰਡੇ ਆਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।। ਡੇਰਾ ਸੈਦੋਆਣਾ ਏਥੇ ਇੱਕ ਸੈਦੋਆਣਾ ਛੱਪੜ ਸੀ 3-4ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਰਤੀ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਾਬਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ‌ਹੀਰਾਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਏਥੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਿਵਾਈ ਵੀ ਫਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਡੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ਼ ਸੇਵੀ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਚਲਦਾ --- <nowiki>*</nowiki>ਨੋਟ: ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।* [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/~2026-57847-89|~2026-57847-89]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:~2026-57847-89|talk]]) 05:36, 3 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) 0u24bow49wjcuyky5qc5rp7fm9y55hs 0 47927 851658 616793 2026-11-05T05:41:07Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851658 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox football club | clubname =ਏਸਪਾਨਯੋਲ | image = [[ਤਸਵੀਰ:Rcd espanyol logo.png|170px]] | fullname = ਰੀਅਲ ਕਲੱਬ ਡੇਪੋਰਤਿਉ<br />ਏਸਪਾਨਯੋਲ ਡੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ | nickname = ਪੇਰਿੑਉਇਟੋਸ (ਤੋਤੇ) | founded = 28 ਅਕਤੂਬਰ 1900<ref>http://int.soccerway.com/teams/spain/reial-club-deportiu-espanyol/2032/</ref> | ground = [[ਏਸਟਾਡਿ ਕੋਰਨੇਲਾ-ਏਲ ਪ੍ਰਤ]] | capacity = 40,500<ref>{{cite web|url=http://www.oscarjulia.com/2013/05/27/espectadors-a-cornella-el-prat/|title=Espectadors a Cornellà-El Prat|website=OscarJulia.com|date=27 May 2013|language=ca}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | chrtitle = ਪ੍ਰਧਾਨ | chairman = ਜੋਨ ਕੋਲੇਤ ਇ ਦਿਵਿ | manager =ਸੇਰਗਿਓ ਗੋਨਜ਼ਾਲੇਜ਼ | website = http://www.rcdespanyol.com/principal.php?idioma=2 |pattern_la1=_espanyol1314h|pattern_b1=_espanyol1314h|pattern_ra1=_espanyol1314h|pattern_sh1=|pattern_so1=| leftarm1=0028FF|body1=0028FF|rightarm1=0028FF|shorts1=0028FF|socks1=0028FF| pattern_la2=_espanyol1314a|pattern_b2=_espanyol1314a|pattern_ra2=_espanyol1314a|pattern_sh2=|pattern_so2=| leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=000000|socks2=000000| pattern_la3=_espanyol1314t|pattern_b3=_espanyol1314t|pattern_ra3=_espanyol1314t|pattern_sh3=|pattern_so3=| leftarm3=B6BF26|body3=B6BF26|rightarm3=B6BF26|shorts3=B6BF26|socks3=B6BF26}} '''ਰੀਅਲ ਕਲੱਬ ਡੇਪੋਰਤਿਉ ਏਸਪਾਨਯੋਲ ਡੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਪੇਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref>Shubert, Arthur. p. 199.</ref><ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1901/04/09/pagina-2/33398307/pdf.html|title=Edición del martes, 09 abril 1901, página 2 – Hemeroteca – Lavanguardia.es|language=Spanish|publisher=Hemeroteca Lavanguardia|accessdate=13 March 2010}}</ref>,<ref>{{cite web|url=http://www.rcdespanyol.cat/principal.php?modulo=estatico&idcontenido=8&idmenu=2&idsubmenu=22&nombremodulo=dates&idlinkchk=21|title=History of Espanyol|publisher=RCD Espanyol|accessdate=13 March 2010|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928223937/http://rcdespanyol.cat/principal.php?modulo=estatico&idcontenido=8&idmenu=2&idsubmenu=22&nombremodulo=dates&idlinkchk=21|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]], [[ਸਪੇਨ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਏਸਟਾਡਿ ਕੋਰਨੇਲਾ-ਏਲ ਪ੍ਰਤ]], [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ,<ref>{{Cite web |url=http://www.rcdespanyol.com/ingles/index.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-09-27 |archive-date=2007-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070923004806/http://www.rcdespanyol.com/ingles/index.php |dead-url=yes }}</ref> ਜੋ ਲਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category|RCD Espanyol|ਆਰ. ਸੀ। ਡੀ ਏਸਪਾਨਯੋਲ}} *[http://www.rcdespanyol.cat/ ਏਸਪਾਨਯੋਲ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] *[http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=78&IDParam=8&language=en-GB ਏਸਪਾਨਯੋਲ] ਲਾ ਲੀਗ ਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] opa5iunc6jld4n98c4a3lns77lblac9 0 52727 851660 618395 2026-11-05T06:05:23Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851660 wikitext text/x-wiki [[File:Richard Carnac Temple 1850-1931.jpg|thumbnail|right|ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ]] '''ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ''' ਜਾਂ '''ਆਰ ਸੀ ਟੈਂਪਲ''' (15 ਅਕਤੂਬਰ 1850 – 3 ਮਾਰਚ 1931) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ, [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ]] ਦਾ [[ਮੁੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸੀ। =<big>ਜਨਮ</big>= ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 15 ਅਕਤੂਬਰ, [[1850]] ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। =ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਨੌਕਰੀ= ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਟ੍ਰਿਨਟੀ ਹਾਲ ਕੈਂਮਬ੍ਰਿਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ | ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ| 1871 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ 38 ਸਾਲ ਡੋਗਰਾ ਤੇ ਫਸਟ ਗੋਰਖਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ | 1887 ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ | 1891 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਜ਼ਟਿਡ ਹੋਇਆ ਤੇ 1897 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਂਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਬਣ ਗਿਆ| =ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਪੇਸ਼ਾ= ਹੈਰੋ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਟੈਂਰੇਟੀ ਹਾਲ ਕੈਂਬਰਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ 1877 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ।1879 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਮੇਜੀਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਇੱਥੇ ਉਸਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।ਟੈਂਪਲ 1891 ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਮਿਉਸੀਪਿਲਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੇਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1895 ਤੋਂ 1904 ਤੱਕ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦਾ ਚੀਫ ਕਮੀਸ਼ਨਰ ਰਿਹਾ =ਰਚਨਾਵਾਂ= ਟੈਂਪਲ 1885 ਵਿੱਚ ਫੋਕਲੋਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ।ਉਸਨੇ 1885 ਵਿੱਚ ‘ਦ ਸਾਇੰਸ ਆਫ ਫੋਕਲੋਰ’ ਪੇਪਰ ਛਪਵਾਇਆ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭੋਗੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖੇ।ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸੀ ਫੋਕਲੋਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਉਸਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ <poem> “ਨੇਟਿਵਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪੈਦਾ ਹੂੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਸਰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।“<ref>Dorson, Richard M. 1968 ''The British Folklorists: A History''. Chicago: University of Chicago Press. Cited in {{cite journal |title=Caste, Colonialism, and the Speech of the Colonized: Entextualization and Disciplinary Control in India |url=https://archive.org/details/sim_american-ethnologist_1996-08_23_3/page/494 |first=Gloria Goodwin |last=Raheja |journal=American Ethnologist |volume=23 |issue=3 |date=August 1996 |pages=494–513 |jstor=646349 |doi=10.1525/ae.1996.23.3.02a00030}} {{subscription required}}</ref>}} </poem> ਉਸਨੇ ‘ਦ ਅੰਡੇਮਾਨ ਲੇਗੂਏਜ਼’1887 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੀ।ਫਿਰ ਉਸਨੇ ‘ਵਾਈਡਵੇਕ ਸਟੋਰੀਜ਼’ਲਿਖੀ।ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਸੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ *[[ਏ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰੋਵਰਬਜ਼]] *[[ਏ ਜਿਓਗਰਾਫੀਕਲ ਅਕਾਉਂਟ ਆਫ ਕੰਟਰੀਜ਼ ਰਾਉਂਡ ਦਾ ਬੇ ਆਫ ਬੰਗਾਲ]] *[[ਦਾ ਡਾਇਰੀਜਾ ਆਫ ਸਟਰੈਨਮਸ ਮਾਸਟਰ]] *[[ਫਾਰ ਦਾ ਟਰੈਵਲ ਆਫ ਪੀਟਰ ਮੁੰਡੇ]] *[[ਪੇਪਰ ਆਨ ਦਾ ਥੋਮਸ ਬੋਰੇ]] *[[ਸਕੈਟਰਜ਼ ਗੁਡਜ਼ ਐਂਡ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] =ਸਾਹਿਤਿਕਤਾ= ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਖੋਜਾਰਥੀ ਨੇ ਅਥਾਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਇਸ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਪੇਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆਂ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ | 20 ਸਤੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਫੋਕਲੋਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਜੁਬਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਆਰ.ਸੀ। ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ | ਟੈਂਪਲ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ| == <ref>{{Cite book|title=ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ|first=ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਣ|year=2020|isbn=978-93-89997-73-6|location=ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=98-109}}</ref>ਆਰ ਸੀ ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ == ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਇਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਮਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਹੁਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਨਾ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ ? ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਏਨਾ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਸ ਪਾਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਆਈ ਹੈ। ਕਾਰਣ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਡੂੰਘੇ ਹਨ। ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਜੋ ਸੰਕਟ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਰੂਪ ਵਿਖਾਏ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚੋਂ ਗੈਰ- ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਗੈਰ - ਸੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸੰਭਵ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਤਾੜ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਉਥਾਨ ਦਾ ਢੋਲ ਪਿੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧੜਾ-ਧੜ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕੇਂਦਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਖੁੰਢਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹਿੱਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਸਗੋਂ ਅੰਧ - ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰਸ਼ਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ “ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਮੂਲਵਾਦ<nowiki>''</nowiki> ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਜਿਹੀ ਓਪਰੀ ਜਿਹੀ ਤੇ ‘ਮੂਲਵਾਈ<nowiki>''</nowiki> ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸਹੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਅਧਿਐਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਆਰ. ਸੀ. ਟੈਂਪਲ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਪਿੱਛੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤਵ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਰ.ਐਮ.ਡਾਰਸਨ ਅਨੁਸਾਰ, “ਭਾਰਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਉਥੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਾਸਤੇ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਪਾਰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਚਿਰ ਕਾਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਅਨੇਕਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਰ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਡਾਰਸਨ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਟੈਂਪਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਰਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀਟਾ ਕਿੰਗਸਲੇ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੋਕਧਾਰ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਾਮਗਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਅਫਰੀਕਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਚਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਹੇਨਰੀਟਾ ਕਿੰਗਸਲੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ ਲਈ ਫੋਕਲੋਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਧੀਨ ਹੀ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਗਠਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਮਜਬੂਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਖੋਜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇੰਦਰਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਵਧੇਰੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੁਝ ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਉਹ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਨਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਅਮੀਰੀ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਰ.ਸੀ. ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੇਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਖੋਜ ਦਾ ਲੇਖਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਆਰ.ਸੀ. ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 118 ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ 58 ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ। ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਦੀ ਲੀਜੈਜਡਜ਼ ਆਫ ਦੀ ਪੰਜਾਬ' ਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਵਾਂਗ ਵੀ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਨ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਦਰਜ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹੈ, (ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸੂਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਦਰਜ ਮੰਨਿਆ ਹੈ) ਤੋਂ ਇਕ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾਂ ਹੈ? ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਰੂਪ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ ਘੜਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਟੈਂਪਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ (ਅੱਜ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਈ, ਮੰਨਣ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕਬੀਲਾਈ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਜਾਣਾ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਟੈੰਪਲ ਦਾ “ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਿੱਟੇ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਟੈਂਪਲ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਦਿੱਕਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਜੇ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ‘ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ? ਕਿੱਸਾ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਰੰਭਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਗੋਮੇ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, “ਲੋਕਧਾਰਾ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ, ਇਸ ਵੱਲ ਲੋਕ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਹਲਕਾ-ਫੁਲਕਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਅਰਥ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸੌਖੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਓਪਰੀ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਆਏ “ਖੋਜੀ” ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 1885 ਈ. ਵਿਚ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵਿਚਾਲੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੀ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਇਦ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਟੈਂਪਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਨਣ ਉੱਪਰ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹਾ ਮੰਨੇ ਬਗੈਰ ਲੋਕਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਝਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨਾ ਟੈਂਪਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਦਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਤਾਂ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕੇਗਾ ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਸਾਮੱਗਰੀ ਜੁਟਾ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਲੋਕ ਜੋ ਹੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਉਂ ਹਨ। ਇਉਂ ਟੱਪਲ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਅਗਾਂਹ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਟੈੰਪਲ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਦੀ ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਛਪਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ <nowiki>''</nowiki> ਓਲਡ ਡਕਨ ਡੇਜ<nowiki>''</nowiki> "ਇੰਡੀਅਨ ਡੇਅਰੀ ਟੇਲਜਾਂ, ਟੇਕ ਟੇਲਜ਼ ਆਫ ਬੰਗਾਲ<nowiki>''</nowiki> ਅਤੇ "ਵਾਈਡ ਅਵੇਸ਼ਨ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਦੀਆਂ 120 ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਵਿੰਨਟਰਨ ਵਲੋਂ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਦੰਤ ਕਥਾ ਛਾਪੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਟੈਂਪਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਤੁਲਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਰੂੜੀਆਂ ਹਨ। ਰੂੜੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਅੱਜ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਹੈ। ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਧੇਰੇ ਰੂੜੀਆਂ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਕਾਨਕੀ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪਰਾਪ 1920 ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਸਥਾਪਨਾਵਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਟੈਂਪਲ ਆਪਣੀ ਨਫਰਤ ਲੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ The once notorious Ram Singh Kuka, whom the present speaker (Temple) knew personally while a political prisoner in consequence of his raising a petty religious rebellion against the British crown, was credited with miraculously lengthening the beam of a house for a follower at Firozpur, by way of helping him to preserve his property." ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਇਹ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਚਲਾਵੀਂ ਤੇ ਓਪਰੀ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੂਪ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਅੰਧੀ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਨਤਾ ਆਵਾਗਵਣ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਟੈਂਪਲ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਏਨੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਦੰਤ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਨਿੱਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਸਦੇ ਕਈ ਖਤਰਨਾਕ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਾਟਾਵਾ ਹੋਣਾ ਅਸੁਭਾਵਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਟੈਂਪਲ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸਾਨੀ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਤੇ ਕਿੰਤੇ ਵਿਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮਹਾਂ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੰਜ ਖਤਰਨਾਕ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹੋਣ ਉਥੇ ਜੇ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਧਾਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਉਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਅਣਹੋਣੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ। ਅਜਿਹੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਉੱਡਣ ਖਟੋਲਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਅਸੁਭਾਵਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਛੱਤੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਗੈਬੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਇਛਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਛਤ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਇਛਾ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ? ਟੈਂਪਲ ਇਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਗੋਲਦਾ। ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਭੱਟਾ-ਮਰਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹਿੱਤ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਢੰਗਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਵੱਸ਼ ਨੰਗਿਆਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਦਾਨ-ਦੱਖਣਾਂ ਦੀ ਉਪ ਨੂੰ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਸਹੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਭੱਟ-ਮਰਾਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤਿਕਥਨੀ ਭਰਪੂਰ ਸਿਫ਼ਤ ਸਾਨੂੰ ਇਸੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੈਂਤਾ ਦਿਊਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਨਵੇਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਮੀ ਕਥਾ-ਰੂੜੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ? ਇਸ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਆਰ.ਸੀ. ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਕਥਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਬਹੁਤਾ ਡੂੰਘਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਸਾਡੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਦਾ ਲੀਜੈਂਡਜ਼ ਆਫ਼ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵਾਰਤਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਾਵਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ। ਇਉਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਬੁੱਢੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ (ਬਾਤਾਂ) ਭੱਟਾਂ-ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਾਵਿਕ ਅੰਸ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਕੇਵਲ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤਾਨਤਮਕ ਕਥਾ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਾਵਿਕ-ਵਰਣਨ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਉਜੱਡ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਠੀਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਮੈਂ ਠੀਕ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵਾਰਤਕ ਤੇ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਦੋਨੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ। ਇਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਟੈਂਪਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਥਾਂ ਉਹ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਉਪਰੰਤ ਟੈਂਪਲ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਕਥਾ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਮੂਲ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਭੁਗਤ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਉਹ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪ੍ਰਵਾਇਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਕਾਵਿ-ਕਥਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਗਾਇਕ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਵਿੰਨਟਰਨ ( ਜਿਸ ਨੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਟੇਲਜ਼ ਆਫ ਪੰਜਾਬ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਲਿਖੀ), ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਣਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਬੜੀ ਕਰੜੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਤਰਤੀਬ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਵੰਡ। ਨਾ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਦਿਆ (Science of Folklore) ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਜੱਟ ਬੂਟ ਨੇ ਆਖਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਨ ਲੀਤਾ। ਸਾਲਵਾਹਨ ਨੂੰ ਬਿਕਰਮਾਜੀਤ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦੱਸਿਆ। ਹੀਰ ਨੂੰ ਇਸਾਈ ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਸਭ ਬਖੋਜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ। ਜੋ ਸਵੀਨਟਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕੱਠ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੀਏ, ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਲੀਜੰਡਜ਼ (Legends) ਨਾਲ, ਤਾਂ ਇਕ ਅਫਾਰਾਊ ਉਲਥਾਕਾਰ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਖੋਜੀ ਦਾ ਫਰਕ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਠਾਏ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਪੁਣਛਾਣ ਤਾਂ ਸਵਿੰਨਟਰਨ ਉਪਰ ਲਿਖੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਪਰ ਇਥੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਵਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਟੈਂਪਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦਲੀਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਿੰਨਟਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵਧੇਰੇ ਔਖੇਰਾ ਸੀ। ਟੈਂਪਲ ਨੇ "ਦੀ ਲੈਜੈਂਡਜ਼ ਆਫ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਫਰੀਜਨ (ਮਿਸਟਰ ਵਿਲੀਅਮ ਫਰੇਜ਼ਰ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੰਤ-ਕਥਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ 1835 ਈ: ਵਿਚ ਕਤਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੇ ਇਹ ਦੰਤ-ਕਥਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਕੀ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪੱਧਰਤ ਹੀ ਇਸਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ? ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਆਮ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਹੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ ਤਾਂ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਯਾਰਾਂ ਬੇਲੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਯਾਰ ਬੇਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਸਨ। ਸੋ ਇਹ ਆਮ | ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਟ ਮਰਾਸੀ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਆਮ ਫਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਤਰਕ ਸੰਗਤ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਂ ਇਸ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਸਮੇਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite book|title=ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ|last=ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ|first=ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ|year=2020|isbn=978-93-89997-73-6|location=ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=109-123}}</ref>'''ਲੋਕ-ਕਥਾ ਤੇ ਕਾਵਿ -ਕਥਾ''' ਲੋਕ-ਕਥਾ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਕਥਾ ਦੋਨੋਂ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਥੇ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਉੱਪਰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਗਾਇਕ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਆਮ ਹੀ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਹੀ ਇਕੋ ਕਥਾ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਕਥਾ ਦੇ ਗਾਇਕ ਭੱਟ-ਮਰਾਸੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲੈਅ ਇਕ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਇਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਬੰਦਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਟੈਂਪਲ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਢੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਕਥਾ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿੱਤਰਣ ਜਾਂ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਮਾਤਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ-ਕਥਾ ਤੇ ਉਧਾਰੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਣਾ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਉਹ ਵੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ) ਪਰੰਤੂ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਸਵਿੰਨਟਰਨ ਵਲੋਂ ਇਕੱਤਰ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਵਾਰਤਕ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮਾਅਰਕੇ ਜਾਂ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ-ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋਂ ਤਾ ਹੀ ਇਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਚੰਵਾਰਦਾ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਸਰਸਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵੀ ਅਵਲ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਤਾਂ ਨਵੀਨ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ-ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਲਾਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁੰਦਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ-ਕਥਾਵਾਂ 18 ਬਾਵਿਕ-ਅਤਿਕਥਨੀ ਕਾਰਣ ਪਾਤਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗਿਰਦਾ ਵਧੇਰੇ ਆਦਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗੂਣਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਾਵਿ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ, "Story in prose aroe out of the story in verse." ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਦੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਗਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਖੇਤਰੀ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਤੱਟ, ਮਰਾਸੀ, ਪੁਜਾਰੀ, ਚੰਡਾਲ ਤੇ ਆਮ ਪੇਂਡੂ-ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਦਾ ਉਹ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਸਾਹ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਟੇਪ ਰਿਕਾਰਡਰ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮੁਣਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਵਿਚ ਲਿਪੀਆਂਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਟੈਂਪਲ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਉਚੇਚਾ ਧਿਆਨ ਦਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੁਮਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਮੂਲ ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ “ਸੋਧ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਨਫਰਤ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਘਟੀ ਹੈ? ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅੰਤਰ-ਮਨ ਵਿਚ ਝਾਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਂਪਲ ਮੂਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਖੁਦ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਟੈਂਪਲ ਦੀ ਇਸ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਦੀ ਦਾਦ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਅਲੋਭ ਲੋਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਸੰਤਾਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਅੱਜ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਤਰਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਕੇ ਰੂੜੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਪਰ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਹੈ। । ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰਾ ਰਸਾਲੂ ਚੱਕਰ, ਪਾਂਡਵ ਸ਼ੰਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਚੱਕਰ, ਸਖੀਸਰਵਰ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨਾਇਕ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਆਂਤਰਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪਰਾਪ ਨੇ ਵੀ ਨਾਇਕ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਿਫ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਰੂਸੀ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਪਕੜ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਵਿਰੋਜਤ ਡੂੰਘਾਈ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧਾਰਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਗਾਇਬ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੀ ਫੋਕਲੋਰ ਇਨ ਦੀ ਲੈਜੈਂਡਜ਼ ਆਫ ਦੀ ਪੰਜਾਬ" (ਫੋਕਲੇਰ, 1899) ਨਿਬੰਧ ਫਿਰ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਟੇਬਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਉਹ ਟੇਬਲ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਾਂ। '''ਨਾਇਕ (ਸਾਧਾਰਣ)''' 1. ਮਾਂ ਦਾ ਰਹੱਸਮਈ ਗਰਭਧਾਰਣ ਤੇ ਨਾਇਕ ਦਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਜਨਮ (ੳ) ਮਾਂ ਦਾ ਅਸਾਧਾਰਣ (ਗੈਰ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਗਰਭ ਧਾਰਣ) 2. ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਦਲ 3. ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਪੂਰਵ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋਈ: A.ਨਾਇਕ ਦਾ ਬਦਲਾਖੋਰ ਹੋਣਾ B. ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ 4 ਨਾਇਕ (ਬਾਲ) ਉੱਪਰ ਝੂਠਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਣਾ 5. ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਸਤਾਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀਆਂ। ਜਾਂ ਚੇਤਨ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਜਵਾਹਰਾਤ ਰੱਖਣ 6. ਨਾਇਕ ਦੀ ਪਛਾਣ: (ੳ) ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਇਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਅ) ਭਵਿੱਖ ਬਾਈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ 7. ਸਾਥੀ: ਆਦਮੀ ਤੇ ਪਸ (ੳ) ਪਸੂ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋਣਾ (ਅ) ਨਾਇਕ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਜਨਮ ਲੈਣਾ 8. ਪੁੱਤਰ: ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਰੀਤਾਂ (ਟੂਣੇ ਆਦਿ ਵੀ) '''B. ਅਸਾਧਾਰਣ ਨਾਇਕ''' 1. ਅਮਰ ਹੋਣਾ (ੳ) ਦੁਬਾਰਾ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਣਾ (ਅ) ਸੰਤ (ੲ)ਭੂਤਾਂ (ਸ) ਰੂਹਾਂ (ਹ) ਦੇਵਤੇ (ਕ) ਦੇਵੀਆਂ (ਖ) ਬੀਰ (ਗ) ਦਿਉ ਤੇ ਦੈਂਤ (1) ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ (2) ਦੂਸਰਾ ਰੂਪ: ਬਹੁਰੂਪ ਧਾਰਣਾ (3) ਕਰਿਸ਼ਮੇ (ੳ) ਕਰਿਸ਼ਮੇ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ/ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਰਨਾ (ਅ) ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਦੇਣਾ (ੲ) ਅਰੋਗ ਕਰਨਾ: 1. ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ 2.ਦਾਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਓ) ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਅ) ਮੀਹ ਆਦਿ ਵੜਾਉਣਾ (ਸ) ਲਗਾਤਾਰ ਦਾਤਾਂ ਵੰਡਣਾ ਲਾਲਚ ਕਰਨਾ (ਹ) ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਰਨਾ 1.ਸਰਾਪ ਦੇਣਾ 1. ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਡਰਾਉਣਾ (ਕ) ਸਟਾਕ ਕਰਿਸ਼ਮੇ (ਖ) ਕਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਥਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਗ) ਭੇਦ ਪੂਰਣ ਕਰਿਸ਼ਮੇ (4) ਜਾਦੂ ਬਨਾਮ ਕਰਿਸਮੈ 1.ਪੁਤਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ 2.ਮਨੁੱਖ ਤਖਸਟ ਰਾਹੀਂ 3.ਜੀਵਨ ਲੰਬਾਈ (ੳ) ਜੀਵਨ ਚਿੰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅ) ਟੇਟਮ ਬਿਰਫ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ (5) ਰੋਗ ਨਿਵਾਰਕ ਮੰਤਰ 1.ਸੱਪ ਕੱਟੇ ਲਈ 6) ਅਰਦਾਸ (ੳ) ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ (7) ਉਸਤਤੀ (ੳ) ਗੌਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ 8) ਅਰਾਧਨਾ A.ਅਪ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ B.ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ C.ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ D. ਗੋਤ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ (ੳ) ਲਿਖਿਆ ਦੇ ਕੇ (ਅ) ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ (ੳ) ਸੰਨਿਆਸ (ਅ) ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ (ੲ) ਜਤ-ਸਤ (ਸ) ਰਿਲ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਅਧੀਨਗੀ 1. ਸਹੁੰ ਖਾਈ ਤੇ ਬਚਨ ਦੇਣਾ (ੳ) ਸਹੁੰ ਖਾਣ ਦੀ ਰੀਤ: ਸਹੁੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ (ਅ) ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ: ਤਿੰਨ ਬਾਰ ਸਹੁੰ ਖਾਈ (9) ਭਵਿੱਖ ਬਾਈ (10) ਰੂਪ ਪਰਿਵਰਤਨ (ੳ) ਭੇਸ ਬਦਲ। ਉਪਰਲੀ ਖੱਲ ਬਦਲਣਾ (11) ਪੁਨਰ ਜਨਮ A.ਸਤੀ (12) ਸੰਤ (ਨਾਇਕ) ਵਿਰੋਧੀ A.ਪੁਜਾਰੀ B.ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ C.ਦੇਵੀਆਂ D.ਰਿਕਸ਼ਾ E.ਜਾਦੂਗਰਨੀਆ F.ਦਿਉ ਦੈਂਤ G. ਸਮੁੰਦਰੀ ਦਿਉ H. ਜਲ ਪਰੀਆਂ I. ਸੱਪ (ੳ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਲੱਛਣ (ਅ) ਕਰਿਸ਼ਮੇ ਦੀ ਸਕਤੀ ੲ) ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 13. ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਦੇਣਾ 9. ਮਾਨਵੀਕਾਰਨ: (ੳ) ਮਾਨਵੀਕ੍ਰਿਤ ਪਸ਼ੂ (1) ਬੋਲਣਾ (2) ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਭਾਰੀ ਹੋਣਾ (3) ਬਦਲਾਖੋਰ ਹੋਣਾ (ਅ) ਮਾਨਵੀਕ੍ਰਿਤ ਵਸਤਾਂ 1.ਬੋਲਦੀਆਂ ਜਾਦੂਮਈ ਵਸਤਾਂ (ੳ) ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ (ਅ) ਲਕੀਰਾਂ (ੲ) ਹਾਰ (ਸ) ਮਾਲਾ (ਹ) ਹਥਿਆਰ (ਕ) ਜਾਦੂਈ ਅੰਕ (ਖ) ਪਵਿੱਤਰ ਦਵ: A.ਖੂਨ B.ਅੰਮ੍ਰਿਤ C.ਦੁੱਧ D.ਦਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ (ਗ) ਕਰਿਸ਼ਮੇ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ A.ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਛਲਾਂਗ B.ਅਸਮਾਨੀ ਉਡਣਾ C.ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ D. ਪਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ E.ਅਟਾਰੀਆਂ ਦਾ ਉਡਣਾ (ਘ) ਜਾਦੂਈ ਸੰਗੀਤਜਾਦੂਈ ਸਾਜ਼ (ਙ) ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ A.ਦਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ (ਚ) ਅਦਿਖ ਹੋਣਾ (ਛ) ਜਾਦੂ ਲਈ ਰੀਤ ਆਦਿ (ਜ) ਪੁਜਾਰੀ A.ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ B.ਜਾਦੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਾਰਣੀ 10.ਵਿਸ਼ਾ:ਨਾਇਕਾ (ੳ) ਨਾਇਕਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (ਗੁਣ) (1) ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਸਖੀ ਹੋਈ (2) ਇਸਤਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਥਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (3) ਰੋਕਾਂ (ਟੈਬੂ) (4) ਲੱਛਣ: A. ਨਾਜ਼ਕਤਾਂ B.ਆਕਸ਼ਣ ਸ਼ਕਤੀ (5) ਪਛਾਣ (6) ਸਹਿਯੋਗੀ ਨਾਇਕਾਵਾਂ: (ੳ) ਪਰੀਆਂ (ਅ) ਅਪਸਰਾ (ੲ) ਓਪਰੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ (7) ਅਪਕਾਰੀ ਨਾਇਕਾਵਾਂ: (ੳ) ਆਰੋਪ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ (ਅ) ਸੌਂਕਣਾਂ (ੲ) ਫਫੇਕੁਟਣੀਆਂ (ੳ) ਸਿਆਈਆਂ: 1.ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ 2. ਗੁਣਵਾਨ 3.ਦੌੜ-ਇਸਤਰੀਆਂ ੳ) ਨਾਇਕਾ (ਅ) ਸੁਪਤ-ਸੁੰਦਰੀ 1.ਰਖੇਲ ਇਸਤਰੀ (ਅ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ (1) ਸਤ ਸਤ ਵਾਲੀ (2) ਗੁਣ: (ੳ) ਮਰਦ ਬਨਾਮ ਔਰਤ (ਅ) ਕੰਮ-ਖੇਤਰ ਮਰਦ ਵਾਲਾ 3- ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ 4- ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ (ੳ) ਪਛਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 1. ਭਵਿੱਖਬਾਈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ 2. ਸਾਹੀ ਤੇ ਗਊ ਸੁਭਾ 3. ਯਾੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਅ) ਅਸੰਭਵ ਕਾਰਜ 1.ਸਵੰਬਰ ਰਾਹੀਂ 2.ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਉਣਾ 3.ਜੂਆ ਖੇਡਣਾ '''ਉਦੇਸ਼''' (1) ਕਿਸਮਤ ਅਜਮਾਉਣੀ (2) ਆਕਾਸ਼ਵਾਈ (3)ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ 1.ਕਿਸਮਤ ਦੱਸਈ 2.ਜਨਮ ਪੱਤਰੀ (4) ਕਿਸਮਤ (Fate) 1. ਪੂਰਵ ਵਿਚਾਰ 2.ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਰਣਾ (5) ਦੈਵੀ ਸੁਪਨੇ A.ਵਿਆਖਿਆ (6) ਸ਼ਗਨ ਵਿਚਾਰ A.ਦੈਵੀਕਰਣ ਲਈ B.ਮੰਤਰ (7) ਕਿਸਮਤ ਚੱਕਰ 1.ਕਾਰਜ 2. ਸਮਾਂ (8) ਭੈੜੀ ਕਿਸਮਤ (bad luck) 1.ਬਦਕਿਸਮਤੀ (misfortune) 2.ਪਾਪ (ੳ) ਵਿਧਵਾਵਾਂ (ਅ) ਰੀਤ ਦੀ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ 1.ਕੋਹੜ 2.ਕੋਹੜ ਦਾ ਇਲਾਜ (ੲ) ਲੜਕੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ (ਸ) ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ (ਹ) ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ lll.ਰੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ਼ਨਾਨ '''ਘਟਨਾਵਾਂ''' A. ਗਹਿਰੇ 1.ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ੳ.ਹੀਰੇ ਅ.ਮੋਤੀ 2. ਢੰਗ (3) ਰੀਤਾਂ (ਸੰਸਕਾਰ) (ੳ) ਵਿਆਹ (ਅ) ਗੋਦ ਲੈਣਾ (ੲ) ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ (ਸ) ਦੈਵੀਕਰਣ (ਚ) ਦੀਖਿਆ ਸੰਸਕਾਰ A .ਕੰਨ ਵਿੰਨ (ਕ) ਸੋਗ (ਖ) ਪਰੰਪਰਾਗਤ 1.ਵੰਗਾਰ 2.ਬੇਇਜ਼ਤ ਕਰਨਾ (4) ਘਰੇਲੂ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ (5) ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ੳ) ਪਸ਼ੂਆਂ ਸੰਬੰਧੀ (ਅ) ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ (ੲ) ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ (ਸ) ਸਰੀਰ ਸੰਬੰਧੀ (ਹ) ਮੋਹਲੇਧਾਰ ਮੀਂਹ ਸੰਬੰਧੀ ਕ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ (6) ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜ਼ (ੳ) ਮੰਦਿਰਾਂ (ਧਾਰਮਿਕ) ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ (ਅ) ਸ਼ਰਨ ਸਥਾਨ (ਟਿਕਾਉਂ:) ਦੇਵ ਮੰਦਿਰ (ੲ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੱਦਣਾ (ਸ) ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਨਾ (ਹ) ਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਛੱਤਰ '''ਸਮਾਪਤੀ''' 1.ਸਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ (1) ਕਾਵਿਕ ਇਨਸਾਫ਼ (2) ਬਦਲਾ: (3) (ੳ) ਸਜ਼ਾ ਦੇਈ, (ਅ) ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਖੁਦਕਸ਼ੀ (ੲ) ਸਟਾਕ ਸਜਾਵਾਂ ਇਸ ਟੇਬਲ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਖਾਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਕਥਾ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਖਾਕਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਟਿੱਪਣੀ ਆਈ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਦੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਤੇ ਕਥਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਦੰਤ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਰਸਾਲ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਇਕ ਤਰਖਾਏ ਤੇ ਲੁਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਾਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਹੱਦਾਂ ਵਿਚ ਵਫਾਦਾਰੀ ਤਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਬਾਲਕਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦੇ ਕਰਨ, ਊਠ ਦੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ, ਅੰਨੂੰ ਨੂੰ ਸੁਜਾਖਾ ਕਰਨ ਤੇ ਕੋਹੜੀ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕਰਿਸ਼ਮੇ ਗਿਣਵਾਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤੱਥ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੋੜੇ ਤੇ ਊਠ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਰਵ-ਪ੍ਰਵਾਇਤ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਕ ਪੜਾਅ ਤੇ ਅਸਾਧ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਕਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਣਹੋਣੀ ਨੂੰ ਹੋਈ ਵਿਚ ਬਦਲ ਸਕੇ। ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਣਹੋਈ ਹੋਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਜਾਦੂਗਰਨੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਸੰਭਵ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਟਾਕੀ ਲਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਮੇਮ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਟੈਂਪਲ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵਧਦਿਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਰੂੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰੁਕਵਟਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੰਗੇ ਮੌਤ ਦੀ ਚੂੜ੍ਹੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਬੀਲਾ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਤੁਰਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰਿਸ਼ਮੇਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੇ ਪੁਤਲੇ ਵਿਚ ਜਾਨ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਇਕ ਵੀ ਜੀਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਚੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿਚ ਜਾਦੂਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲੱਗਣਾ ਨਾਇਕ ਦੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਹੈ। ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਦਾ ਮੁਰਝਾਉਣਾ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਰਸਾਲੂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਚ ਫਸਾਲ ਇਕ ਬੂਟਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੂਟਾ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਕਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏਗਾ। ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਕ ਰਸਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵਾਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। - ਟੈਂਪਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦਾ ਇਹ ਗੁਣ ਹੈ ਕਿ ਪਰਚ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਢੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਜਾਦੂਈ ਵਾਰਨ ਰੂਪ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਭੇਸ ਬਦਲਾਉਣ ਉੱਪਰ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਹਾਰ ਉਪਰੰਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਅਮਾਨਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਇਥੇ ਕੋਈ ਰਹਿਮ ੜੁ ਕਰਦਾ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਗਡਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਊਂਦੇ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸੱਪ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਵਫਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਦੁਸ਼ਮਣ) ਦਾ ਮਾਸ ਰਿੰਨ੍ਹਕੇ ਖਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਟੋਟੇ ਕਰਕੇ ਕਾਵਾਂ-ਕੁੱਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੀ ਇਹ ਬਰਬਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ? ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੱਸਮਈ ਅੰਗ ਬਾਰੇ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਬੜੀ ਓਪਰੀ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾ ਤਾਂ ਜਾਦੂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਇਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅੰਕ ਸ਼ਗਨ ਦਾ ਸਬ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਨਹਿਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਹੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਨਹੀਂ ਛੋਹਿਆ। ਉਪਰਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀਆਂ ਸੰਭਵਾਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦ ਕਿ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟੈਂਪਲ ਦੀਆਂ ਸੰਭਵਾਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਤੋਰ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ . ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੈਂਪਲ ਇਕ ਥਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਦੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਲੋਕ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਚੋਣ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉਚੇਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਟੈਂਪਲ ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਰਾਜਸੱਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਸਿੱਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ . ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕਥਨ ਵਿਚ ਸੱਚ ਤਾਂ ਹੈ। == ਚੋਣਵੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ == *''A Dictionary of Hindustani Proverbs''. (ਸੰਪਾਦਿਤ 1886) *''[http://books.google.com.hk/books?id=NnBAiQnFLpgC The Andaman Language]'' (ਈਐਚ ਮੈਨ ਨਾਲ, 1887) *''[http://books.google.com.hk/books?id=2xGRlF8MfJAC Legends of the Punjab]'' *''[http://books.google.ca/books?id=KHEyAQAAMAAJ The Thirty-Seven Nats]'' *{{cite book |title=Letters and Character Sketches from the House of Commons |year=1912 |publisher=John Murray}}<ref>{{cite journal |title=Sir Francis Sharp Powell. by Henry L. P. Hulbert; Letters and Character Sketches from the House of Commons |url=https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_1915-12_30_4/page/696 |first=Edward |last=Porritt |journal=Political Science Quarterly |volume=30 |issue=4 |date=December 1915 |pages=696–698 |jstor=2141557}}</ref> *''Anthropology as a Practical Science'' (1914) *''Devil-Worship of the Tuluvas'' (ਸੰਪਾਦਕ, ਮੂਲ: ਫ਼ਾਲਨ) *''[http://books.google.com.hk/books?id=TWjiNLj2jx0C Countries Round the Bay of Bengal]'' (ਸੰਪਾਦਕ, ਮੂਲ: ਬੌਰੇ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ]] mpk13smlp8cp6kniemi6gz98snpnz8i 0 59357 851607 628469 2026-11-04T21:58:59Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851607 wikitext text/x-wiki '''ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ''' ਦਾ ਜਨਮ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। == ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ == ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਿਰੋਲ ਆਧੁਨਿਕ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤ ਜਾਂ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਲੀਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।[[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]], [[ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]], [[ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]], [[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ]], [[ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]], [[ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ]], [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]], [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫੀਰ]], ਤੇ [[ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ]] ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕੁਝ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ==ਮੁੱਢ== ਡਾ: ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਕਲਮ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ` ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ [[ਬਾਵਾ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁੱਢ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਦੇ ਹੋਰ ਕਵੀ [[ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]], [[ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] ਤੇ [[ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ]] ਆਦਿ ਹਨ। ==ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀ== ===[[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]-(1872-1957)- === ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਆਧਿਆਤਮਕ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ-‘[[ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ]]`,‘[[ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ]]`, ‘ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ`,‘ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ`,‘ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ`,‘ਪ੍ਰੀਤ ਵੀਣਾ`, ਆਦਿ ਹਨ। ‘ਕੰਤ ਮਹੇਲੀ`(ਬਾਰਾਂ ਮਾਂਹ) ਅਤੇ ਮੇਰੇ ‘ਸਾਈਆਂ ਜੀੳ`(ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ)। ===[[ਪ੍ਰੋ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]-(1881-1931)- === ਪ੍ਰੋ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ।ਉਸ ਦੀ ਵਚਿੱਤਰ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸਖਸ਼ੀਅਤ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਮੰਸਕ ਅਨੁਭਵ,ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ ਯਾਤਰਾ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਪ੍ਰੋ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ।‘ਖੁੱਲੇ ਘੁੰਡ`, ‘ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨ`, ‘ਖੁੱਲੇ ਅਸਮਾਨੀ ਰੰਗ` ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਰੂਪ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹਨ। ===[[ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]-(1876-1954)-=== ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਜੀ ਦੀ ਵੀ ਖਾਸ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਨਿਰੋਲ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ।ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-‘ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ`, ‘ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ` ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਿੱਸੇ ਹਨ।ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਪੱਖ ਛੇ ਹਨ-ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ, ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਕੌਮੀ ਤੇ ਸਰਵ ਸਾਂਝੇ ਭਾਵ ਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿਰੁੱਧ ਘ੍ਰਿਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਰਪਰਾ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਾਲਾ ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ, ਡਾਕਟਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀ ਹਨ। ==ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀ:-== ===[[ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]]-(1905-1974)-=== ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇ ਗੌਰਵ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਆਸ਼ਾ,ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰੀਤ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਯ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਭਾਵ ਛਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ‘ਕਵੀ ਦਰਬਾਰੀ` ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-‘ਅਧਵਾਟੇ`, ਕਸੁੰਭੜਾ`, ‘ਸਾਵੇ ਪੱਤਰ` ਆਦਿ ਹਨ। ===[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]]-(1919-2005)- === ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਿਤਕਾਰੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤੀਬਰਤਾ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਉਘੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਜਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਲੇਰ ਹੋ ਕੇ ਭੰਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੀ ਤੇ ਲਲਕਾਰਦੀ ਹੈ।ਉਹ ਇੱਕ ਚੇਤੰਨ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਝਕ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਖਰੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਸੁਣਾਉਦੀ ਹੈ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ-‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਹਿਰਾਂ`(1936),‘ਜਿਊਦਾ ਜੀਵਨ`(1939),‘ਤ੍ਰੇਲ ਧੋਤੇ ਫੁੱਲ`(1941),‘ੳ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ`(1942),‘ਪੱਥਰ ਗੀਟੇ`(1946) ਆਦਿ ਹਨ। ===[[ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ]]-(1924-1972)- === ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬੋਧਿਕ ਧਾਰਾ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਬੌਧਿਕਤਾ,ਨਿੱਗਰਤਾ ਤੇ ਰੂਪਕ ਪਕਿਆਈ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਫ਼ਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਛਾਇਆਵਾਦੀ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਸੰਬਾਦਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਨਿੱਗਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਗਾਵਿਆ ਹੈ। ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਊਰਦੂ-ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲੀ ਰੂਪਕ ਪਕਿਆਈ ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਆਈ ਹੈ।ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-‘ਮਹਾ ਨਾਚ`,‘ਅਰਮ ਗੀਤ`,‘ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ`,ਤੇ‘ਬੰਦਰਗਾਹ` ਹਨ। ===ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ=== ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ,ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ,[[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫੀਰ]], ਡਾਕਟਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਆਦਿ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀ ਹਨ। ==ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀ:-== ===[[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]]-(1920-2010)- === ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚੋ ਫਿਰਕੂ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਦੁਵਾਲੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੇ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ,ਪਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਤੇ ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਹ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਵਕ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-‘ਧਰਤੀ ਮੰਗਦੀ ਮੀਂਹ ਵੇ`,‘ਪਤ ਝੜੇ ਪੁਰਾਣੇ`, ‘ਬਿਰਹੜੇ`, ‘ਕਾਲੀ ਬਰਛੀ` ਅਤੇ ‘ਅੱਕ ਦੇ ਪੱਤੇ` ਆਦਿ ਹਨ। ===[[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] -(1937-1973)-=== ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਪੀੜਾ ਦਾ ਪਰਾਗਾ` ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰੋਦੀ ਹੂਕ ਦਾ ਨਿਰਾਸ਼ਮਈ ਸਵਰ, ਉਹਜਵਾਦੀ ਸੈਲੀ ਤੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ ਰਾਹੀ ਛੇਤੀ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਿਆ।ਡਾ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ‘ਤਾਰ ਤੁਪਦਾ` ਸਮਾਨ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਲਘੂ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾਸਕੀ ਰਚਲਾ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਵਰ ਬੜਾ ਗੰਭੀਰ, ਸੋਚ ਜਗਾਊ ਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਹੈ।ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਬਿੰਬ ਬੜੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਵਿਧੀ ਸੰਗੀਤਕ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨ ਤੇ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਣ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ੇ੍ਰਸਟਤਮ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦੁਆਂਉਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-‘ਅਲਵਿਦਾ`ਤੇ‘ਸਾਗਰ ਤੇ ਕਣੀਆਂ` ਹਨ। ===[[ਡਾ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ]]-(1925)-=== ਡਾ:ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਨ ਉਹ ਮਨਵਿਗਿਆਨਕ ਖਜ਼ਾਂ ਤੇ ਲੱਭਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਊ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁਰ ਕਰ ਕੇ ਨਵੀਨਤਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਚਲਾ ਪਵਾਉਦਾਂ ਹੈ।‘ਅਸਲੇ ਤੇ ਉਹਲੇ’ ਤੇ ‘ਦੰਦ-ਕ੍ਰੀੜਾ’, ‘ਇਹ ਮੇਰੇ ਸੰਸ’, ਇਹ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਯਗਸੀਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਹਾਣੀ ਵੀ। ਜ਼ਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਕ੍ਰਿਤਾਂ-‘ਸਿਮਰਤੀ ਦੇ ਕਿਰਨ ਤ ਪਹਿਲਾਂ’ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਛੂਹ ਤ ਮਗਰ(ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ) ਆਦਿ ਹਨ। ===ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ=== [[ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ]], [[ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ]],ਸੁਖਪਾਲ,ਵੀਰ ਸਿੰਘ‘ਹਸਰਤ’,[[ਡਾ:ਅਤਰ ਸਿੰਘ]], ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ,ਡਾ ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ, ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਵੀ ਹਨ। ਉੱਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] i9jgyb77k5zxibgm73ybrargaz0g8lp 0 61931 851644 846896 2026-11-05T02:54:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851644 wikitext text/x-wiki [[File:Arctic Ocean.png|275px|thumb|[[ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ]] '''ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ''' ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਥੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧ ਗੋਲੇ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੋਈ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਜੋ [[ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ]] ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਅਕਸ਼ਾਸ਼ 90° ਉੱਤਰ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਧਰੁਵ [[ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਧਰੁਵ ਤੇ ਪਾਣੀ ਬਰਫ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰੁਵ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦੀ ਡੁੰਘਾਈ [[ਰੂਸ]]<ref>[http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL0286134520070802 Russian sub plants flag at North Pole] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222062205/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKL0286134520070802 |date=2008-12-22 }}, Reuters, 2 August 2007</ref> ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆ ਨੇ 4,261 ਮੀਟਰ (13,980 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆ ਨੇ 4,087 ਮੀਟਰ (13,410 ਫੁੱਟ) ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਤਲ ਤੋਂ 700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਦੂਰੀ ਤੇ ਇਸ ਧਰੁਵ ਤੇ ਤਲ ਦਾ ਨਾਮ [[ਕੈਫੇਕਲੁਬੇਨ]] ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਪੱਕੀ ਵਸਨੀਕ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਕੀਕਤਾਲੁਕ ਜੋ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੋਂ 817 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (508 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। [[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] ਨੇ 1937 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਹਨ। ==ਖੋਜਾਂ== *16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲੋਕ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਗਰ ਹੀ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਲਾ ਧਰੁਵ ਸਾਗਰ ਜਾਂ ਪੋਲੀਨੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਮੁਹਿੰਮ [[ਬਰਤਾਨੀਆ]] ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਫਸਰ [[ਵਿਲੀਅਮ ਐਡਵਰਡ ਪਾਰੀ]] ਨੇ 1827 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਹ 82°45′ ਉੱਤਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। *1871 ਵਿੱਚ [[ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ]] ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ। *1879–1881 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਅਫਸਰ [[ਜਾਰਜ ਦੇਲੌਗ]] ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ ਬਰਫ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। *1895 [[ਨਾਰਵੇ]] ਦੀ ਟੀਮ 86°14′ ਉੱਤਰੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਫ੍ਰਿਡਟਜੋਫ ਨਨਸੇਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪਹੁੰਦੀ। *1897 [[ਸਵੀਡਨ]] ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਲੋਮੋਨ ਅਗਸਤ ਆਪਣੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੇ ਗੁਬਾਰੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। 1930 ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆ ਦੀਆ ਲੋਥਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਗਿਆ। *11 ਮਾਰਚ, 1900 ਨੂੰ ਕਪਤਾਨ ਉਬਰੇਟੋ ਕਾਗਨੀ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਨ ਨੇ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਪਾਸਿਉ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ 86° 34’ ਤੇ ਪਹੁੰਦੇ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿਤੇ। *21 ਅਪਰੈਲ, 1908 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖੋਜੀ [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਕੁਕ]] ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਦਾਵਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕੋਈ ਪਹਿਚਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ। *6 ਅਪਰੈਲ, 1909 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ [[ਰੌਬਰਟ ਪੀਅਰੀ]] ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ। *2005 ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨੀਆ]] ਦੇ ਖੋਜੀ [[ਟਾਮ ਅਵੇਰੀ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ [[ਰੌਬਰਟ ਪੀਅਰੀ]] ਤੋਂ ਪੰਜ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ 36 ਦਿਨ, 22 ਘੰਟਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। *9 ਮਈ, 1926 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਫਸਰ [[ਰਿਚਰਡ ਈ. ਬਾਈਰਡ]] ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ [[ਫਲੋਡ ਬੇਨਿਟ]] ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਨ ਭਰੀ। *12 ਮਈ, 1926 ਨੂੰ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਖੋਜੀ [[ਰੋਅਲਡ ਅਮੰਡਸਨ]] ਅਤੇ [[ਲਿਕਨ ਐਡਸਵਰਥ]] ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸਹੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਹੀ ਪਾਈ ਗਈ। *1937 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬਰਫ ਦਾ ਸਟੇਸਨ [[ਰੂਸ]] ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। *ਮਈ 1945 ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖੋਜੀ ਸੀ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਲੰਘਿਆ। *ਮਾਰਚ–ਮਈ 1948 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ। *9 ਮਈ, 1949 ਦੇ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਰਾਹੀ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਉਤਰੇ। *3 ਮਈ, 1952 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦੇ ਅਫਸਰਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਲੈਡ ਕੀਤਾ *17 ਮਾਰਚ, 1959 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਰਫ ਤੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। *6 ਅਪਰੈਲ, 1969 ਨੂੰ [[ਵਾਲੀ ਹਰਬਰਟ]] ਅਤੇ [[ਅਲਾਨ ਗਿੱਲ]] [[ਰੋਅ ਕੋਇਰਨਰ]] ਅਤੇ [[ਕੇਨੇਥ ਹੈਡਗਰ]] ਪਦ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। *17 ਅਗਸਤ, 1977 [[ਰੂਸ]] ਦਾ ਬਰਫ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਅਰਕਟਿਕਾ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। *1982 ਵਿੱਚ [[ਰਨੁਲਫ ਫਿਨਰ]] ਅਤੇ [[ਚਾਰਲਸ ਆਰ. ਬਰਟਨ]] ਇਕੋ ਹੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ। *1985, ਸਰ [[ਏਡਮੰਡ ਹਿਲਾਰੀ]] ਅਤੇ [[ਨੀਲ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ]] ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। [[ਏਡਮੰਡ ਹਿਲਾਰੀ]] ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ [[ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਨੀਲ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ]] ਨੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ। *1986 ਵਿੱਚ [[ਵਿਲ ਸਟੇਗਰ]] ਅਤੇ ਸੱਟ ਟੀਮ ਮੈਂਬਰ ਕੁਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ। *6 ਮਈ, 1986 ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਪਹੁੰਚੀਆ। *21 ਅਪਰੈਲ, 1987 [[ਜਪਾਨ]] ਦੇ [[ਸ਼ਿਨਜੀ ਕਜ਼ਾਮਾ]] ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। *1988 ਵਿੱਚ 13 ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਟੀਮ (9 ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ, 4 ਕੈਨੇਡਾ) ਨੇ [[ਸਾਇਬੇਰਿਆ]] ਤੋਂ ਸਕਾਇਡ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ [[ਰਿਚਰਡ ਵੈਬਰ]] ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸਿਆ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। *4 ਮਈ, 1990 [[ਬੋਰਗੇ ਉਸਟਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਅਰਲਿੰਗ ਕਾਗੇ]] ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮਦਦ ਦੇ 58 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 800 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫਰ ਤਹਿ ਕਰ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। *7 ਸਤੰਬਰ, 1991 ਨੂੰ [[ਜਰਮਨ]] ਅਤੇ [[ਸਵੀਡਨ]] ਦੇ ਬਰਫ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ [[ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਫੁਟਬਾਲ]] ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਈਆ। ==ਦਿਨ ਰਾਤ== ਇੱਥੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਈ ਤੇ 23½° ਤੇ ਲਗਭਗ 21 ਜੂਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 23 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਘੱਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਛਿਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਕਰ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਮਹੌਲ== [[File:2007 Arctic Sea Ice.jpg|thumb|300px|[[Climate change in the Arctic|Arctic ice shrinkage]]s of 2007 compared to 2005 and also compared to the 1979–2000 average.]] ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ, [[ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ]] ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗਰਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਲ ਤੇ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਰਦੀਆਂ 'ਚ ਜਨਵਰੀ 'ਚ ਤਾਪਮਾਨ {{convert|-43|C|0}} ਤੋਂ {{convert|-26|C|0}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਔਸਤ {{convert|-34|C|0}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਜਮਾਓ ਦਰਜੇ ({{convert|0|C|0}}) ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ {{convert|5|C|0}} ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ {{convert|-12.3|C}} ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੈ।<ref>[http://antarcticsun.usap.gov/features/contenthandler.cfm?id=2563 "Antarctic Sun: Heat Wave"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523025538/http://antarcticsun.usap.gov/features/contenthandler.cfm?id=2563 |date=2013-05-23 }}, US Antarctic Program</ref> ਇਸ ਧਰੁਵ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਲਗਭਗ {{convert|2|to|3|m|abbr=on}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/11/1108_041108_north_pole.html Beyond "Polar Express": Fast Facts on the Real North Pole] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041111044309/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/11/1108_041108_north_pole.html |date=2004-11-11 }}, National Geographic News</ref> ==ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ [[ਰੂਸ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]], [[ਨਾਰਵੇ]], [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]], ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਨੇ {{convert|200|nmi|adj=on|lk=in}} 200-ਨਿਓਟੀਕਲ ਮੀਲ (370 ਕਿਲੋਮੀਟਰ: 230 ਮੀਲ) ਤੇ ਹੀ ਕਾਬਜ ਹਨ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Mercator north pole 1595.jpg|ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ 1595 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ File:C.G. Zorgdragers Bloeyende opkomst der aloude en hedendaagsche Groenlandsche visschery - no-nb digibok 2014010724007-V1.jpg|1720 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ File:Nansen-fram.jpg|ਨਨਸੇਨ ਦਾ ਜਹਾਜ File:Peary Sledge Party and Flags at the Pole.jpg|ਪੀਅਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ1909<ref>{{cite web|url=http://www.heritage.nf.ca/exploration/pearyfrontis.html|title=At the North Pole, 6–7 April 1909:Newfoundland and Labrador Heritage Web|publisher=Heritage.nf.ca|accessdate=16 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522020627/http://www.heritage.nf.ca/exploration/pearyfrontis.html|archive-date=22 ਮਈ 2013|url-status=dead}}</ref> |[[ਇਵਾਨ ਪਾਪਾਨਿਨ]] ਸਟੇਸਨ ਤੇ, 1937 File:USS Skate (SSN-578) surfaced in Arctic - 1959.jpg|ਡਰਿਫਟ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਲਫਾ, 1958 File:RIAN archive 186141 Nuclear icebreaker Arktika.jpg|ਬਰਫ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਅਰਕਟਿਕਾ File:Chralotte Northpole.jpg|2005 ਦ ਸਮਾਂ File:Mir front.jpg|ਮੀਰ ਪਣਡੁੱਬੀ File:ML130310.JPG|ਯੇਮੇਲੀਆ ਵਹੀਕਲ File:2007 Arctic Sea Ice.jpg|ਮਹੌਲ ਦਾ ਬਦਲਾ 1979–2000 </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤੀ]] 9txr8u9tw1v8m0mppuudxu39p9kfce4 0 62336 851556 681047 2026-11-04T15:10:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851556 wikitext text/x-wiki [[File:Haswell Chip.jpg|thumb|ਹੈਸਵਲ ਚਿੱਪ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ]] '''ਹੈਸਵਲ''' [[ਇਨਟੈੱਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਇੰਟਲ]] ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ [[ਮਾਈਕਰੋਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 22&nbsp;nm ਤਕਨੋਲਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਟਲ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਪਿਊਟੈਕਸ ਟਾਇਪਡ 2013 ਵਿਖੇ 4 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਈਕਰੋਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸੀਪੀਯੂਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ<ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/sites/patrickmoorhead/2013/06/04/intels-newest-core-processors-all-about-graphics-and-low-power/|title=Intel's Newest Core Processors: All About Graphics And Low Power|date=4 June 2013|last=Moorhead|first=Patrick|work=Forbes}}</ref>, ਜਦ ਕਿ ਇੱਕ ਕੰਮ ਚਲਾਊ ਹੈਸਵਲ ਚਿੱਪ 2011 ਨੂੰ ਇੰਟਲ ਡਿਵੈਲਪਰ ਫੋਰਮ ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |last=Crothers |first=Brooke |url=http://news.cnet.com/8301-13924_3-20106098-64/haswell-chip-completes-ultrabook-revolution/?tag=mncol;posts |title=Haswell chip completes Ultrabook 'revolution' |publisher=News.cnet.com |date=2011-09-14 |accessdate=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017073709/https://www.cnet.com/news/haswell-chip-completes-ultrabook-revolution/ |archive-date=2019-10-17 |url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ]] pz9rlxdqev4sbl5ciu9v81aj681e31j 0 64740 851619 724524 2026-11-04T23:13:39Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851619 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1682)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1699)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1700)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1703)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ (1704)}}{{Infobox military conflict | conflict = ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ | partof = [[ਮੁਗਲ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ]] ਅਤੇ [[ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ]] | image = | caption = | date = ਮਈ – 19 ਦਸੰਬਰ 1704<ref>{{Cite book |last=VSM |first=D. S. Saggu |url=https://books.google.com/books?id=ghlfDwAAQBAJ&dq=siege+of+anandpur&pg=PT39 |title=Battle Tactics And War Manoeuvres of the Sikhs |date=2018-06-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64249-006-0 |language=en}}</ref> | place = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦਪੁਰ]] | result = ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ{{sfn|Jacques|2006|p=49}} | combatant1 = [[File:Sikh flag.jpg|25px]] [[ਖਾਲਸਾ]] ([[ਸਿੱਖ]]) | combatant2 = [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|25px]] [[ਮੁਗਲ ਸੁਲਤਾਨ]]<br>22 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਗਠਜੋੜ | commander1 = [[File:Sikh flag.jpg|25px]][[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਸਮੁੱਚੇ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ [[ਉਦੈ ਸਿੰਘ]] ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ<br>[[ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ]] ਹੋਲਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ<br>[[ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)| ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ<br>[[ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ]], ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ<br>[[ਆਲਮ ਸਿੰਘ ਨੱਚਣਾ]] ਅਗੰਮਪੁਰ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ<br>[[ਦਯਾ ਸਿੰਘ]] ਉੱਤਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸ<ref name="Sagoo 2001 75">{{Cite book |last=Sagoo |first=Harbans |title=Banda Singh Bahadur And Sikh Sovereignty |publisher=Deep & Deep Publications |year=2001 |pages=75 |language=English}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Macauliffe |first=Max Arthur |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273 |title=The Sikh Religion Vol.5 |date=1909 |pages=171}}</ref> | commander2 = [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|25px]][[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]]<br> [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|25px]]ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)<br> [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|25px]]ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਖਾਨ (ਲਾਹੌਰ)<br> [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|25px]]ਦਿਲਵਾਰ ਖਾਨ (ਕਸ਼ਮੀਰ)<br>[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|25px]]ਪਾਸ਼ੌਰ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ<br>[[File:Bilaspur_flag.svg|25px]]ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ<br>ਭੂਪ ਚੰਦ | strength1 = ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਪੰਜ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ 500 ਸੌ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ 500 ਸੌ ਕੁੱਲ 3,000 - 10,000<ref name="Sagoo 2001 75">{{Cite book |last=Sagoo |first=Harbans |title=Banda Singh Bahadur And Sikh Sovereignty |publisher=Deep & Deep Publications |year=2001 |pages=75 |language=English}}</ref><ref name="Saggu">{{Cite book |last=Saggu |first=D.S |title=Battle tactics and war manoeuvres of the Sikhs |isbn=978-1642490060 |quote=The Guru’s troops were around 10,000 whereas the collation forces are estimated to be 10–15 times more.}}</ref> ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਵਿਚ 2 ਤੋਪਾਂ<ref name="Sagoo 2001 75">{{Cite book |last=Sagoo |first=Harbans |title=Banda Singh Bahadur And Sikh Sovereignty |publisher=Deep & Deep Publications |year=2001 |pages=75 |language=English}}</ref> | strength2 = 100,000<ref name="Saggu">{{Cite book |last=Saggu |first=D.S |title=Battle tactics and war manoeuvres of the Sikhs |isbn=978-1642490060 |quote=The Guru’s troops were around 10,000 whereas the collation forces are estimated to be 10–15 times more.}}</ref>-1,000,000<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Khazan |url=https://books.google.ca/books?id=DEAsXfFqwJQC&printsec=frontcover&dq=governor+guru+gobind&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=governor%20guru%20gobind&f=false |title=History and Philosophy of the Sikh Religion |date=1914 |publisher=Printed at the "Newal Kishore" Press |pages=181 |language=en}}</ref> }} '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ''' '''ਦੂਜੀ''' '''ਘੇਰਾਬੰਦੀ''' [[ਸਿੱਖ]] ਅਤੇ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦਪੁਰ]] ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੀ। [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗ਼ਲ]] ਗਵਰਨਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ, ਦਿਲਵਾਰ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਖ਼ਾਨ ਨੇ [[ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ]] ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮਈ 1704 ਤੋਂ 19 ਦਸੰਬਰ 1704 ਤੱਕ ਚੱਲੀ {{Sfn|Fenech|2013}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ghlfDwAAQBAJ&dq=siege+of+anandpur&pg=PT39|title=Battle Tactics And War Manoeuvres of the Sikhs|last=VSM|first=D. S. Saggu|date=2018-06-07|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-006-0|language=en}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਸਿੱਖ ਲਹਿਰ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾਪਸੰਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&pg=PA823|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606–1708 C.E|last=Gandhi|first=Surjit Singh|date=2007|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|isbn=978-8126908585|pages=823|language=en}}</ref> {{Sfn|Gandhi|2007}} ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪਲਾਈ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। {{Sfn|Fenech|2013}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_vQtDwAAQBAJ&pg=PT135|title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice|last=Malhotra|first=Anshu|last2=Mir|first2=Farina|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199088775|pages=135|language=en}}</ref> ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਛਾਪੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਹੇ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.107762/page/n297/mode/2up?q=balia|title=Advanced History Of The Punjab Vol 1|last=G.S Chhabra|year=1960|pages=279}}</ref> ਅਖ਼ੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਭੇਜੀ ਅਤੇ 1700 ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite book|title=Life of Sri Guru Gobind Singh Ji|last=Singh|first=Dalip|publisher=CSJS|year=2015|isbn=978-81-7601-480-9|edition=6th|pages=174|language=English}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NnbebvjLAPUC&dq=aurangzeb+guru+gobind+1693&pg=PT16|title=Zafarnama|last=Singh|first=Guru Gobind|date=2015-09-15|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-595-4|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings, and Authors|last=Macauliffe|first=Max Arthur|publisher=Low Price Publications|year=1996|isbn=978-81-86142-31-8|pages=125|oclc=1888987|author-link=Max Arthur Macauliffe|orig-year=1909}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨਾਦਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। <ref name="Khalsa">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UA09BAAAQBAJ|title=Founder of the Khalsa|last=Amardeep S. Dahiya|date=2014|isbn=9789381398616}}</ref> <ref name=":02">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}</ref> ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਂਝੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। <ref name="Dalip">{{Cite book|title=Guru Gobind Singh and Khalsa Discipline|last=Singh|first=Dalip|publisher=Singh Bros.|year=1992|isbn=978-81-7205-071-9|location=[[Amritsar]]|page=256|oclc=28583123}}</ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}</ref> == ਘੇਰਾਬੰਦੀ == ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/gurugobindsinghs0000joha|title=Guru Gobind Singh : a study|last=Johar|first=Surinder Singh|date=1978|publisher=New Delhi : Marwah Publications|others=Internet Archive}}</ref> ਮਈ 1704, [[ਸਰਹਿੰਦ - ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ|ਸਰਹਿੰਦ]], ਲਾਹੌਰ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ, ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਖਾਨ, ਅਤੇ ਦਿਲਵਾਰ ਖਾਨ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। <ref name="madan" /> {{Sfn|Jacques|2006}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ghlfDwAAQBAJ&dq=siege+of+anandpur&pg=PT39|title=Battle Tactics And War Manoeuvres of the Sikhs|last=VSM|first=D. S. Saggu|date=2018-06-07|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-006-0|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/gurugobindsinghs0000joha|title=Guru Gobind Singh : a study|last=Johar|first=Surinder Singh|date=1978|publisher=New Delhi : Marwah Publications|others=Internet Archive}}</ref> ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ [[ਪਿਸ਼ੌਰ|ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਵੀ ਭੇਜਿਆ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਫ਼ੌਜ ਆਨੰਦਪੁਰ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.ca/books?id=DEAsXfFqwJQC&printsec=frontcover&dq=governor+guru+gobind&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=governor%20guru%20gobind&f=false|title=History and Philosophy of the Sikh Religion|last=Singh|first=Khazan|date=1914|publisher=Printed at the "Newal Kishore" Press|pages=181|language=en}}</ref> ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਭਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਸਾਰਾ ਰਸਦ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref name="madan" /> ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ [[ਕ਼ੁਰਆਨ|ਕੁਰਾਨ]] 'ਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਲਿਖਤੀ ਭਰੋਸਾ ਭੇਜਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ, <ref name="max">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bMeclUzAh9sC&pg=PA181|title=The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1108055475|page=181|language=en}}</ref> <ref name="jas">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YDLNDwAAQBAJ&pg=PT117|title=Guru Gobind Singh (1666–1708): Master of the White Hawk|last=Grewal|first=J.S.|date=2019|publisher=OUP India|isbn=978-0190990381|pages=117|language=en}}</ref> ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ, ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਗਏ, ਪਰ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਸਹੁੰਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰਸਾ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{Sfn|Jacques|2006}} <ref name="madan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZG4MycGdpjAC&pg=PA25|title=Guru Gobind Singh: Historical and Ideological Perspective|last=Kaur|first=Madanjit|date=2007|publisher=Unistar Books|isbn=978-8189899554|pages=25}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਾਂ]] 16p17zsgi3ijl5b24j7tks4ips9n98q 0 67425 851553 783358 2026-11-04T14:52:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851553 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੇਡੀ ਲਾਮਾਰ | image = Hedy Lamarr in a 1940 MGM publicity still.jpg | caption = ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਫੋਟੋ, ਅੰ. 1940 | birth_name = ਹੇਡਵਿਗ ਈਵਾ ਮਾਰੀਆ ਕੇਸਲਰ | birth_date = {{Birth date|1914|11|9|df=y}}{{ref label|reference_name_A|a|1}} | birth_place = [[ਵੀਨਾ]], [[ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ]] | citizenship = ਆਸਟਰੀਆ <br/> {{nobreak|ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਸ੍ਟੇਟਸ (1953 ਤੋਂ)}} | death_date = {{Death date and age|2000|1|19|1914|11|9|df=y}} | death_place = [[Casselberry, ਫਲੋਰੀਡਾ]], ਯੂ.ਐੱਸ. | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਕਾਢਕਾਰ]] | years_active = 1930–1958 | spouse = [[ਫ਼ਰੀਡ੍ਰਿਖ਼ ਮੰਡਲ|ਫ਼ਰਿਜ਼ ਮੰਡਲ]]<br><small>(ਵਿ. 1933–1937; ਤੱਲਾਕ)</small><br>[[ਜੀਨ ਮਾਰਕੇ]]<br><small>(ਵਿ. 1939–1941; ਤੱਲਾਕ; 1 ਬੱਚਾ)</small><br>[[ਜੌਹਨ ਲੋਡਰ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਜੌਹਨ ਲੋਡਰ]]<br><small>(m. 1943–1947; ਤੱਲਾਕ; 2 ਬੱਚੇ)</small><br>[[ਟੈਡੀ ਸਟੌਫਰ Stauffer]]<br><small>(ਵਿ. 1951–1952; ਤੱਲਾਕ)</small><br>W. ਹੋਵਾਰਡ ਲੀ<br><small>(ਵਿ. 1953–1960; ਤੱਲਾਕ)</small><br>ਲਿਊਸ ਜੇ. ਬੋਈਜ <br><small>(ਵਿ. 1963–1965; ਤੱਲਾਕ)</small>}} '''ਹੇਡੀ ਲਾਮਾਰ''' ਇੱਕ [[ਆਸਟਰੀਆ|ਆਸਟਰੀਆਈ ]] ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਐਕਸਟਸੀ''<ref name=LaTimes>{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/gossip/2011/11/hedy-lamarr-inventor-hedy-lamarr-sex-symbol.html|title=Hedy Lamarr: Inventor of more than the 1st theatrical-film orgasm|work=Los Angeles Times|date=28 November 2010|accessdate=26 July 2012}}</ref> ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸੀਨ ਕਾਰਨ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ [[ਪੈਰਿਸ]] ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਐਮ.ਜੀ.ਐਮ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਲੁਇਸ ਬੀ. ਮੇਅਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1930 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="EF40">[http://www.edition-filmmuseum.com/product_info.php/language/en/info/p74_Hedy-Lamarr--Secrets-of-a-Hollywood-Star.html "Hedy Lamarr: Secrets of a Hollywood Star"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722222713/http://www.edition-filmmuseum.com/product_info.php/language/en/info/p74_Hedy-Lamarr--Secrets-of-a-Hollywood-Star.html |date=2012-07-22 }}. ''Edition Filmmuseum 40''. Edition Filmmuseum.com. Retrieved 3 May 2014.</ref> ਲਾਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਏਨਾ, ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਐਕਸਟਸੀ (1933) ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸੰਖੇਪ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਸਟ੍ਰੀਆ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਚੈਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1937 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲੋ ਭੱਜ ਗਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਬਾਰੂਦ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਟਰੋ-ਗੋਲਡਵਿਨ-ਮੇਅਰ (ਐਮਜੀਐਮ) ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲੂਈਸ ਬੀ ਮੇਅਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ "ਔਰਤ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਐਲਜੀਅਰਜ਼ (1938) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।<ref name="New York Times obituary">{{cite news |last1=Severo |first1=Richard |title=Hedy Lamarr, Sultry Star Who Reigned in Hollywood Of 30's and 40's, Dies at 86 |url=https://www.nytimes.com/2000/01/20/arts/hedy-lamarr-sultry-star-who-reigned-in-hollywood-of-30-s-and-40-s-dies-at-86.html |access-date=December 24, 2018 |work=[[The New York Times]] |date=January 20, 2000}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੂਮ ਟਾਉਨ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਐਕਸ (ਦੋਵੇਂ 1940), ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਸਟੀਵਰਟ ਵਿੱਚ ਕਮ ਲਿਵ ਵਿਦ ਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਗਫੇਲਡ ਗਰਲ (ਦੋਵੇਂ 1941) ਵਿੱਚ ਕਲਾਰਕ ਗੇਬਲ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਐਮ.ਜੀ.ਐਮ. ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੌਪਿਕਸ (1939), ਐਚ.ਐਮ. ਪੁਲਹਮ, ਐਸਕ. (1941) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ "ਕਰਾਸਰੋਡਜ਼" ਅਤੇ "ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਾਰਗੋ" (ਦੋਵੇਂ 1942) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਸਪੀਰੇਟਰਾਂ ਲਈ ਵਾਰਨਰ ਬਰੋਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਆਰ.ਕੇ.ਓ. ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਾਈਪਕਾਸਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਲਾਮਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਿ ਸਟ੍ਰੇਜ ਵੂਮੈਨ (1946), ਅਤੇ ਡਿਸਜ਼ਨੋਰਡ ਲੇਡੀ (1947) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=producer>''[[Bombshell: The Hedy Lamarr Story]]'' (2017), at {{circa}} 50m35s to 52m40s.</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀਸੀਲ ਬੀ. ਡੀਮਿਲ ਦੇ ਸੈਮਸਨ ਅਤੇ ਡੇਲੀਲਾਹ (1949) ਵਿੱਚ ਡਲੀਲਾਹ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="nytimes">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/books/review/Haskell-t.html|title=European Exotic|first=Molly|last=Haskell|work=The New York Times|date=December 10, 2010|access-date=July 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015828/https://www.nytimes.com/2010/12/12/books/review/Haskell-t.html|archive-date=September 8, 2018|url-status=live}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਦਿ ਫੀਮੇਲ ਐਨੀਮਲ (1958) ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ ਫੇਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Hedy Lamarr |url=http://www.walkoffame.com/hedy-lamarr |website=[[Hollywood Walk of Fame]] |access-date=December 24, 2018}}</ref> ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਲਾਮਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜਾਰਜ ਐਂਥਿਲ ਨੇ ਐਲੀਸ ਟੋਰਪੀਡੋਜ਼ ਲਈ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ-ਹੋਪਿੰਗ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਐਕਸਿਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਮਿੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ।<ref name="EFF1997">{{cite press release|title=Movie Legend Hedy Lamarr to be Given Special Award at EFF's Sixth Annual Pioneer Awards|publisher=Electronic Frontier Foundation|date=March 11, 1997|url=http://w2.eff.org/awards/pioneer/1997.php|accessdate=February 1, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016063043/http://w2.eff.org/awards/pioneer/1997.php|archivedate=October 16, 2007}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਹਾਵਰਡ ਹਿਉਜ ਲਈ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂ.ਐਸ. ਨੇਵੀ ਨੇ 1957 ਤੱਕ ਲਾਮਰ ਅਤੇ ਐਂਥਿਲ ਦੀ ਕਾਢ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ<ref name=":2" /><ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/hedy-lamarr-bombshell-documentary-inventor-movies-biography-a8246371.html|title=Hedy Lamarr: The Hollywood bombshell whose genius the world tried to ignore|date=March 8, 2018|website=The Independent|language=en|access-date=March 13, 2020}}</ref>, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੈਲਾਅ-ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲੂਟੁੱਥ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।<ref name="newscientist20112">[https://www.newscientist.com/blogs/culturelab/2011/12/hedylamarr.html "Hollywood star whose invention paved the way for Wi-Fi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901022529/https://www.newscientist.com/blogs/culturelab/2011/12/hedylamarr.html |date=2017-09-01 }}, ''New Scientist'', December 8, 2011; retrieved February 4, 2014.</ref><ref name="WiredEFF2">{{cite journal|url=http://archive.wired.com/politics/law/news/1997/03/2507|accessdate=November 9, 2013|title=Privacy Implications of Hedy Lamarr's Idea|journal=Wired|publisher=Condé Nast Digital|date=March 11, 1997|first=Ashley|last=Craddock|archive-url=https://web.archive.org/web/20150805043848/http://archive.wired.com/politics/law/news/1997/03/2507|archive-date=August 5, 2015|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1279374|title=short history of spread spectrum|last=|first=|date=January 26, 2012|website=Electronic Engineering (EE) Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826005036/https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1279374|archive-date=August 26, 2018|access-date=}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਵੈਂਟਸ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://invent.org/inductee-detail/?IID=501|title=Spotlight – National Inventors Hall of Fame|publisher=invent.org|access-date=May 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501105813/http://invent.org/inductee-detail/?IID=501|archive-date=May 1, 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722002626/http://invent.org/inductee-detail/?IID=501 |date=ਜੁਲਾਈ 22, 2015 }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਲਾਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੇਡਵਿਗ ਈਵਾ ਮਾਰੀਆ ਕਿਸਲਰ ਵਜੋਂ 1914 ਵਿੱਚ ਵਿਏਨਾ, ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਏਮਿਲ ਕਿਸਲਰ (1880–1935) ਅਤੇ ਗੇਰਟਰੂਡ "ਟਰੂਡ" ਕਿਸਲਰ (ਨੀ ਲਿਕਟਵਿਟਜ਼; 1894–1977) ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲੇਬਰਗ (ਹੁਣ ਲਵੀਵ, ਯੂਕ੍ਰੇਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਲੀਸ਼ਿਆਈ-ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਸੀ।<ref name="shearer">{{cite book|last=Shearer|first=Stephen Michael|title=Beautiful: The Life of Hedy Lamarr|url=https://archive.org/details/beautifullifeofh0000shea|publisher=Thomas Dunne Books|year=2010|isbn=978-0-312-55098-1|ref=Shearer}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਹੇਡੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਣਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਲਰ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੁਆਰਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਏਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਾਢ ਕੱਢਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=father>''[[Bombshell: The Hedy Lamarr Story]]'' (2017), at {{circa}} 7m05s to 8m00s.</ref> ਐਂਕਲਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਸਟਰੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਰਟਰੁਡ ਕਿਸਲਰ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ "ਇਬਰਾਨੀ" ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਸਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html|publisher=USA Science Festival|title=Role Models in Science & Engineering Achievement|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170424/http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html|archive-date=February 4, 2017|url-status=dead|access-date=February 3, 2017}} {{Cite web |url=http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-11-28 |archive-date=2017-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170424/http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html |url-status=dead }}</ref> == ਮੌਤ == ਲਾਮਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਕੈਸਲਬੇਰੀ ਵਿਖੇ<ref>{{Cite news |url=http://articles.orlandosentinel.com/2000-01-20/news/0001200121_1_hedy-lamarr-casselberry-white-cargo |title=Hedy Lamar: 1913–2000 |last=Moore |first=Roger |date=January 20, 2000 |work=Orlando Sentinel |access-date=April 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115015514/http://articles.orlandosentinel.com/2000-01-20/news/0001200121_1_hedy-lamarr-casselberry-white-cargo |archive-date=November 15, 2017 |url-status=live }}</ref>, ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ, 2000 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਮਰ 85 ਸਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਐਂਥਨੀ ਲੋਡਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਵਿਏਨਾ ਵੁੱਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ==ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ== ===ਫ਼ਿਲਮਾਂ=== <small>Source: {{tcmdb name}}</small> {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:50px;"|Year ! style="width:200px;"|Title ! style="width:150px;"|Role ! style="width:150px;"|Leading actor ! style="width:350px;" class="unsortable"|Notes |- | 1930 | ''[[Money on the Street]]'' | Young Girl | [[Georg Alexander]] | Original title: ''Geld auf der Straße'' |- | 1931 | ''[[Storm in a Water Glass]]'' | Secretary | [[Paul Otto]] | Original title: ''Sturm im Wasserglas'' |- | 1931 | ''[[The Trunks of Mr. O.F.]]'' | Helene | [[Alfred Abel]] | Original title: ''Die Koffer des Herrn O.F.'' |- | 1932 | ''[[No Money Needed]]'' | Käthe Brandt | [[Heinz Rühmann]] | Original title: ''Man braucht kein Geld'' |- | 1933 | ''[[Ecstasy (film)|Ecstasy]]'' | Eva Hermann | [[Aribert Mog]] | Original title: ''Ekstase'' |- | 1938 | ''[[Algiers (film)|Algiers]]'' | Gaby | [[Charles Boyer]] | |- | 1939 | ''[[Lady of the Tropics]]'' | Manon deVargnes Carey | [[Robert Taylor (actor)|Robert Taylor]] | |- | 1940 | ''[[I Take This Woman (1940 film)|I Take This Woman]]'' | Georgi Gragore Decker | [[Spencer Tracy]] | |- | 1940 | ''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' | Karen Vanmeer | [[Clark Gable]] | |- | 1940 | ''[[Comrade X]]'' | Golubka/ Theodore Yahupitz/ Lizvanetchka "Lizzie" | Clark Gable | |- | 1941 | ''[[Come Live with Me (film)|Come Live with Me]]'' | Johnny Jones | [[James Stewart]] | |- | 1941 | ''[[Ziegfeld Girl (film)|Ziegfeld Girl]]'' | Sandra Kolter | James Stewart | |- | 1941 | ''[[H.M. Pulham, Esq. (film)|H.M. Pulham, Esq.]]'' | Marvin Myles Ransome | [[Robert Young (actor)|Robert Young]] | |- | 1942 | ''[[Tortilla Flat (film)|Tortilla Flat]]'' | Dolores Ramirez | Spencer Tracy | |- | 1942 | ''[[Crossroads (1942 film)|Crossroads]]'' | Lucienne Talbot | [[William Powell]] | |- | 1942 | ''[[White Cargo]]'' | Tondelayo | [[Walter Pidgeon]] | |- | 1944 | ''[[The Heavenly Body]]'' | Vicky Whitley | William Powell | |- | 1944 | ''[[The Conspirators (1944 film)|The Conspirators]]'' | Irene Von Mohr | [[Paul Henreid]] | |- | 1944 | ''[[Experiment Perilous]]'' | Allida Bederaux | [[George Brent]] | |- | 1945 | ''[[Her Highness and the Bellboy]]'' | Princess Veronica | [[Robert Walker (actor, born 1918)|Robert Walker]] | |- | 1946 | ''[[The Strange Woman]]'' | Jenny Hager | [[George Sanders]] | and Producer |- | 1947 | ''[[Dishonored Lady]]'' | Madeleine Damien | [[Dennis O'Keefe]] | and Producer |- | 1948 | ''[[Let's Live a Little]]'' | Dr. J.O. Loring | [[Robert Cummings]] | and Producer |- | 1949 | ''[[Samson and Delilah (1949 film)|Samson and Delilah]]'' | [[Delilah]] | [[Victor Mature]] | Her first film in [[Technicolor]] |- | 1950 | ''[[A Lady Without Passport]]'' | Marianne Lorress | [[John Hodiak]] | |- | 1950 | ''[[Copper Canyon (film)|Copper Canyon]]'' | Lisa Roselle | [[Ray Milland]] | |- | 1951 | ''[[My Favorite Spy]]'' | Lily Dalbray | [[Bob Hope]] | |- | 1954 | ''[[Loves of Three Queens]]'' | [[Helen of Troy]],<br />[[Joséphine de Beauharnais]],<br />[[Genevieve of Brabant]] | [[Massimo Serato]],<br />[[Cesare Danova]] | Original title: ''L'amante di Paride'' |- | 1957 | ''[[The Story of Mankind (film)|The Story of Mankind]]'' | Joan of Arc | [[Ronald Colman]] | |- | 1958 | ''[[The Female Animal]]'' | Vanessa Windsor | [[George Nader]] | |- |} ===ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Series !! Episode |- | 1957 || ''[[Dick Powell's Zane Grey Theatre]]'' || "Proud Woman"{{sfn|Barton|2010|p=198}} |} ===ਰੇਡੀਓ=== Hedy Lamarr starred in the following [[radio dramas]]: {| class="wikitable" |- ! Year !! Program !! Episode |- | 1941 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[Algiers (film)|Algiers]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: Algiers (July 7, 1941) |url=https://www.youtube.com/watch?v=mHMHa4v8i9g |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1941 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[The Bride Came C.O.D.]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: The Bride Came C.O.D. (December 29, 1941) |url=https://www.youtube.com/watch?v=DMwEJyj9juM |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1942 || ''[[The Screen Guild Theater]]'' || "[[Too Many Husbands]]"<ref name="shearer" /> |- | 1942 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[H. M. Pulham, Esq.]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: H.M. Pulham, Esq. (July 13, 1942) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pj4JBdR4Bm8 |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1942 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[Love Crazy (1941 film)|Love Crazy]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: Love Crazy (October 5, 1942) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Lf89RL3gDe0 |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1943 || ''[[The Screen Guild Theater]]'' || "[[Come Live with Me (film)|Come Live with Me]]"<ref>{{cite web |title=Screen Guild Theater: Come Live With Me (August 2, 1943) |url=https://www.youtube.com/watch?v=zm5JkSasS_s |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1944 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[Casablanca (film)|Casablanca]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: Casablanca (January 24, 1944) |url=https://www.youtube.com/watch?v=-QaqJHsf6sE |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1944 || ''[[Silver Theater (radio program)|Silver Theater]]'' || "She Looked Like an Angel"<ref name="shearer" /> |- | 1945 || ''Radio Hall of Fame'' || "[[Experiment Perilous]]"<ref>{{cite web |title=Your Radio Hall Of Fame: Experiment Perilous (February 4, 1945) |url=https://www.youtube.com/watch?v=eKaQ-qXnxHs |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1951 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[Samson and Delilah (1949 film)|Samson and Delilah]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: Samson And Delilah (November 19, 1951) |url=https://www.youtube.com/watch?v=mJU-8giF5OI |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]] jxaix21i3j6d1o3u5tno5rdq2phd6e1 0 68363 851614 829778 2026-11-04T23:02:19Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851614 wikitext text/x-wiki '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ''' '''[[ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ|ਸਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]]''' ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਇਸ ਮਤੇ ਨੂੰ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ 16,17 ਅਕਤੂਬਰ 1973 'ਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਪੈ ਗਿਆ। 28 ਅਗਸਤ 1977 ਨੂੰ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਦੇ ਜਰਨਲ ਇਜਲਾਸ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ<ref>{{cite encyclopedia | title=ਸਿੱਖ ਕੋਸ਼,ਜਿਲਦ 1 | author=ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ | year=1995 | volume=1 | pages=133-141}}</ref> ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ, ਮਿਆਰੀ, ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ, ਹਸਤੀ, ਕੌਮੀਅਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਜੀਰਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਸੀ।28-29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਮਤੇ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਕਈ ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਜੋ ਉਸ ਵਕਤ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਪਾਰਟੀ, ਨੇ '''1973''' ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਟੋਨੋਮੀ ਦੇਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸਟੇਟ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਟੋਨੋਮੀ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪਰ, '''ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ''', ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾੰਗਰਸ ਦੀ ਨੇਤਾ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਸੇਸ਼ਨਿਸਟ ( ਅਲਗਾਵਵਾਦੀ) ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮੰਨਿਆ। 1980ਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੇ '''ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ''' ਦੌਰਾਨ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ (1975) ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਸੱਤਾ ਦੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐੱਮ.), ਡੀ.ਐੱਮ.ਕੇ., ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2000-12-19 |title=ANANDPUR SAHIB RESOLUTION, - The Sikh Encyclopedia |url=https://www.thesikhencyclopedia.com/historical-events-in-sikh-history/the-modern-history-of-sikhs-1947-present/anandpur-sahib-resolution/ |access-date=2024-07-07 |language=en-US}}</ref> ==ਸਿਧਾਂਤ== ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਟਾਊ ਹੈ ਤੇ ਪੰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਮਨੂੱਖਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ, ਮਨੁੱਖ ਗਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਮ ਜਪੋ, ਕਿਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕੋ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ। ==ਮਨਰੋਥ== *ਗੁਰਮਤਿ ਤੇ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਨਾਸਤਕਤਾ ਤੇ ਮਨਮੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨਾ। *ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਆਜ਼ਾਦ ਹਸਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਜ਼ਬੇ ਤੇ ਕੌਮੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ। *ਕੰਗਾਲੀ, ਭੁੱਖ-ਨੰਗ ਤੇ ਥੁੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਨਿਆਂਕਾਰੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੌਲਤ ਤੇ ਉਪਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਤੇ ਮੋਜੂਦਾ ਪਾਣੀ ਵੰਡ ਤੇ ਲੁੱਟ - ਖਸੁਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ। *ਗੁਰਮਤਿ ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਛੂਤ - ਛਾਤ ਤੇ ਜਾਤ- ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ। *ਮੰਦੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਓ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਅਤੇ ਬੰਦਸ਼ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅਰੋਗਤਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਗੇ ਤੇ ਉਹ ਕੌਮੀ ਬਚਾਓ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ। == ਮੁੱਖ ਮੱਦਾਂ == 28-29 ਅਕਤੂਬਰ 1978 ਦੇ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਕਈ ਰੈਜੋਲਿਊਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਮੱਦਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਉਹ ਹਨ:<ref name=":1">{{Cite web |title=Anandpur Sahib Resolution - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia. |url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Anandpur_Sahib_Resolution |access-date=2024-07-07 |website=www.sikhiwiki.org |language=en |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707121909/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Anandpur_Sahib_Resolution |url-status=dead }}</ref><ref name=":1" /> '''ਮੱਦ 1 ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਸੰਘੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।''' '''ਮੱਦ 2 (ੳ) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਵੇ। (ਅ)1969 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰ ਗਠਨ ਵੇਲੇ ਛੁਟ ਗਏ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਲੇਵਾਂ ਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ।''' '''(ੲ) ਭਾਖੜਾ ਤੇ ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਅਤੇ, ਜੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਸ)ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਰਾਵੀ ਬਿਆਸ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਵਾਲੇ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸੋਧਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। (ਸ)ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਫੌਜ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ( 1978 ਵੇਲੇ ਦਾ) ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।'''<ref name=":0" /> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਅਧਾਰ]] 1h44wayk14au4wzv1kknsgvrcy0zzrw 0 81443 851670 846333 2026-11-05T07:47:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851670 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|reason=A lot of arXiv papers used as references|date=June 2015}} [[File:Bloch Sphere.svg|thumb|[[ਬਲੋਚ ਸਫੀਅਰ]] ਕਿਸੇ [[ਕਿਉਬਿਟ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਬਿੰਲਡਿੰਗ ਬਲੌਕ ਹੈ।]] {{ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ|cTopic=ਅਡਵਾਂਸ ਟੌਪਿਕ}} [[ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਅਜਿਹੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ [[ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ]] ਸਿਸਟਮਾਂ ([[ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ]]) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ [[ਡੈਟਾ|ਡੈਟੇ]] ਉੱਤੇ [[ਆਦੇਸ਼ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ)|ਓਪਰੇਸ਼ਨ]] ਕਰਨ ਲਈ, [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ|ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨੀਕਲ]] [[ਫੀਨੋਮੈਨਾ]] (ਵਰਤਾਰੇ) ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ|ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ|ਇੰਟੈਂਗਲਮੈਂਟ]]।<ref>{{cite journal |url=http://cba.mit.edu/docs/papers/98.06.sciqc.pdf |title=Quantum Computing with Molecules |journal=[[Scientific American]] |first1=Neil |last1=Gershenfeld |authorlink1=Neil Gershenfeld |first2=Isaac L. |last2=Chuang |authorlink2=Isaac L. Chuang |date=June 1998 |access-date=2016-07-11 |archive-date=2014-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222101305/http://cba.mit.edu/docs/papers/98.06.sciqc.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ [[ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ|ਟਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰਾਂ]] ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ [[ਬਾਇਨਰੀ ਨੰਬਰ|ਬਾਇਨਰੀ]] [[ਡਿਜੀਟਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ|ਡਿਜੀਟਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ]] ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਡਿਜੀਟਲ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਡੈਟੇ ਨੂੰ ਬਾਇਨਰੀ ਡਿਜਿਟਾਂ ([[ਬਿੱਟ|ਬਿੱਟਾਂ]] ਵਿੱਚ ਐੱਨਕੋਡ (ਸੰਕੇਤਬੱਧ) ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਬਿੱਟ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਵਸਥਾਵਾਂ (0 ਜਾਂ 1) ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ [https://thefullapple.com/2016/06/06/what-is-a-quantum-computer/ ਕੁਆਂਟਮ ਬਿੱਟਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160728051656/http://thefullapple.com/2016/06/06/what-is-a-quantum-computer/ |date=2016-07-28 }} ([[ਕਿਉਬਿਟ|ਕਿਉਬਿੱਟਾਂ]]) ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ|ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ [[ਕੁਆਂਟਮ ਟੱਨਲਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ]] ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ [[ਗੈਰ-ਨਿਰਧਾਰਤਮਿਕ ਟਿਊਰਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ|ਗੈਰ-ਨਿਰਧਾਰਤਮਿਕ]] ਅਤੇ [[ਖੋਜਾਤਮਿਕ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ|ਪਰੋਬੇਬਿਲਿਸਟਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ]] ਨਾਲ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਇੰਨਬਿੰਨਤਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੌਲ ਬੇਨੀਔੱਫ<ref>{{cite journal |last1=Benioff |first1=Paul |title= The computer as a physical system: A microscopic quantum mechanical Hamiltonian model of computers as represented by Turing machines |url=https://archive.org/details/journal-of-statistical-physics_1980-05_22_5/page/563 |journal=Journal of statistical physics |volume =22 |issue=5 |pages =563–591 | year=1980|bibcode=1980JSP....22..563B |doi=10.1007/BF01011339 }}</ref> ਅਤੇ [[ਯੂਰੀ ਮੈਨਿਨ]] ਵੱਲੋਂ 1980 ਵਿੱਚ,<ref name="manin1980vychislimoe">{{cite book| author=Manin, Yu. I.| title=Vychislimoe i nevychislimoe| trans_title=Computable and Noncomputable| year=1980| publisher=Sov.Radio| url=http://publ.lib.ru/ARCHIVES/M/MANIN_Yuriy_Ivanovich/Manin_Yu.I._Vychislimoe_i_nevychislimoe.(1980).%5Bdjv%5D.zip| pages=13–15| language=Russian| accessdate=2013-03-04| archive-date=2013-05-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20130510173823/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/M/MANIN_Yuriy_Ivanovich/Manin_Yu.I._Vychislimoe_i_nevychislimoe.(1980).%5Bdjv%5D.zip| dead-url=yes}}</ref> [[ਰਿਚਰਡ ਫੇਨਮੈਨ]] ਵੱਲੋਂ 1982 ਵਿੱਚ,<ref name="Feynman82">{{cite journal |last=Feynman |first=R. P.u |title=Simulating physics with computers |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-theoretical-physics_1982-06_21_6-7/page/467 |journal=[[International Journal of Theoretical Physics]] |year=1982 |volume=21 |issue=6 |pages=467–488 |doi=10.1007/BF02650179 |bibcode=1982IJTP...21..467F}}</ref> ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ [[ਡੇਵਿਡ ਡੱਚ]]<ref>{{cite journal|last1=Deutsch|first1=David|title=Quantum Theory, the Church-Turing Principle and the Universal Quantum Computer|journal=Proceedings of the Royal Society of London A|date=1985|volume=400|issue=1818|pages=97–117|ref=Deutsch85|bibcode=1985RSPSA.400...97D|doi=10.1098/rspa.1985.0070}}</ref> ਦੇ ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਆਂਟਮ ਬਿਟਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪਿੱਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵੀ 1968 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |first=David |last=Finkelstein |chapter=Space-Time Structure in High Energy Interactions |title=Fundamental Interactions at High Energy |editor1-first=T. |editor1-last=Gudehus |editor2-first=G. |editor2-last=Kaiser |location=New York |publisher=Gordon & Breach |year=1968 }}</ref> {{As of|2017}}, ਵਾਸਤਵਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਕੁਆਂਟਮ ਬਿੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite web|last=Gershon|first=Eric|url=http://phys.org/news/2013-01-qubit-bodes-future-quantum.html|title=New qubit control bodes well for future of quantum computing|date=2013-01-14|publisher=Phys.org|accessdate=2014-10-26}}</ref> ਵਿਵਹਾਰਿਕ (ਪ੍ਰੈਕਟ੍ਰੀਕਲ) ਅਤੇ ਥਿਊਰਿਟੀਕਲ (ਸਿਧਾਂਤਕ) ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਰਿਸਰਚਾਂ (ਖੋਜਾਂ) ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਐਜੰਸੀਆਂ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ [[ਕ੍ਰਿਪਟਾਨਲਸਿਸ]] ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਵਪਾਰਿਕ, ਟ੍ਰੇਡ, ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਕਸਦਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੁਆਂਟਮ [[ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਯਤਨ ਹੈ।<ref>[http://qist.lanl.gov/qcomp_map.shtml Quantum Information Science and Technology Roadmap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810190657/http://qist.lanl.gov/qcomp_map.shtml |date=2011-08-10 }} for a sense of where the research is heading.</ref> ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ [[ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਜਾਂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਅਲੌਗਰਿਥਮ#ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਮੁਲੇਸ਼ਨ|ਕੁਆਂਟਮ ਮੈਨੀ ਬੌਡੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਸਿਮੁਲੇਸ਼ਨ]] ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ [[ਅੰਕ ਫੈਕਟ੍ਰਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ]] ਵਰਗੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਅਜੋਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿਆਤ [[ਅਲੌਗਰਿਥਮ]]ਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨਯੋਗ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। [[ਸਿਮਨ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਵਰਗੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਭਵ ਪ੍ਰੋਬੇਬੇਬਲਿਸਟਿਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਭੱਜਦੇ (ਚਲਦੇ) ਹਨ।<ref name=Simon1994>{{cite journal | title = On the power of quantum computation | year = 1994 | author = Simon, D.R. | journal = Foundations of Computer Science, 1994 Proceedings., 35th Annual Symposium on | pages = 116–123 | doi = 10.1109/SFCS.1994.365701 | isbn = 0-8186-6580-7}}</ref> ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ([[#ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ|ਐਕਪੋਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਰਿਸੋਰਸਾਂ]] ਸਮੇਤ) ਕਿਸੇ ਕੁਆਂਟਮ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ [[ਚਰਚ-ਟੂਰਿੰਗ ਥੀਸਿਸ]] ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ<ref name=nielchuan />{{rp|202}}। ਫੇਰ ਵੀ, 50 ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦਾ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਬੇਸਿਸ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੰਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 2⁵⁰⁰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਮੁੱਲਾਂ (2⁵⁰¹ ਬਿੱਟਾਂ) ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੇਗਾ। <ref name="Nielsen">{{cite book |last= Nielsen |first= Michael A. |author2=Chuang, Isaac L. |title= Quantum Computation and Quantum Information |page=17 }}</ref> (ਤੁਲਨਾ ਲਈ, ਡਿਜੀਟਲ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟੈਰਾਬਾਈਟ ਸਿਰਫ 2⁴³ ਬਿੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੱ ਕਾਰਜ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। == ਅਧਾਰ == ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕਿਉਬਿਟ ਇੱਕ 1, ਇੱਕ 0, ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ [[ਸ਼ੁੱਧ ਕਿਉਬਿਟ ਅਵਸਥਾ|ਕਿਉਬਿਟ ਅਵਸਥਾਵਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ [[ਕੁਆਂਟਮ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ;<ref name=nielchuan>{{cite book|last1=Chuang|first1=Michael A. Nielsen & Isaac L.|title=Quantum computation and quantum information|date=2001|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge [u.a.]|isbn=978-0521635035|edition=Repr.}}</ref>{{rp|13–16}} ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜੋੜਾ 4 ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੁਆਂਟਮ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name=nielchuan />{{rp|16}} ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਉਬਿਟ 8 ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮਤੌਰ ਤੇ, <math>n</math> ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇਕੱਠਾ ਹੀ <math>2^n</math> ਵੱਖਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਮਨਮਰਜੀ ਦੀ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name=nielchuan />{{rp|17}} (ਇਹ ਇੱਕ ਨੌਰਮਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ <math>2^n</math> ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ)। ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਡ੍ਰਿਫਟ {{clarify|date=March 2017}} ਵਿੱਚ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਓਪਰੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਨੂੱ [[ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਟ|ਕੁਆਂਟਮ ਲੌਜਿਕ ਗੇਟਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਕਸ ਲੜੀ ਨਾਲ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੇਟਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਕੁਆਂਟਮ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਨਾਪ ਨਾਲ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ <math>2^n</math> ਸ਼ੁੱਧ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੇਕ ਕਿਉਬਿਟ ਜੋ 0 ਜਾਂ 1 ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ (ਵਿਭਾਜਿਤ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਨਤੀਜਾ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ <math>n</math> ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਆਂਟਮ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਅਕਸਰ ਖੋਜਾਤਮਿਕ (ਪ੍ਰੋਬੇਬੇਲਿਸਟਿਕ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਿਆਤ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਸਹੀ ਹੱਲ ਹੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.theory.caltech.edu/~preskill/ph219/chap5_15.pdf|title=Lecture Notes for Ph219/CS219: Quantum Information Chapter 5|last=Preskill|first=John|date=2015|website=|publisher=|page=12|access-date=}}</ref> ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਗੈਰ-ਨਿਰਧਾਰਤਮਿਕ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਜਰੂਰ ਹੀ ਓਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜਾਤਮਿਕ (ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ) ਅਰਥ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ [[ਗੈਰ-ਨਿਰਧਾਰਤਮਿਕ ਟਿਊਰਿੱਗ ਮਸ਼ੀਨ|ਗੈਰ-ਨਿਰਧਾਰਤਮਿਕ]] ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਰਥ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਪਲੀਮੈਂਟੇਸ਼ਨ (ਲਾਗਤ) ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਦੋ [[ਸਪਿੱਨ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸਪਿੱਨ]] ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: "ਡਾਊਨ" ਅਤੇ "ਅੱਪ" (ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤੌਰ ਤੇ <math>|{\downarrow}\rangle</math> ਅਤੇ <math>|{\uparrow}\rangle</math>, ਜਾਂ <math>|0{\rangle}</math> ਅਤੇ <math>|1{\rangle}</math> ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਅਜਿਹਾ ਇਸਲਈ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਸਿਸਟਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ [[ਸਪਿੱਨ-½]] ਸਿਸਟਮ ਉੱਤੇ ਮੈਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ == ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਓਸੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਿੱਟਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ''n''-ਕਿਉਬਿਟ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ 2^''n'' [[ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਕੰਪਲੈਕਸ]] ਕੋਐਫੀਸ਼ੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ''n''-ਬਿੱਟ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ''n'' ਗਿਣਤੀ ਦੇ ''n'' ਬਿੱਟਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਤੱਥ ਇਹ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਬਿਟ ਆਪਣੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਿਰੋਧੀ-ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਐਕਪੋਨੈਂਸ਼ਲ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਬੇਧਿਆਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਬਿਟ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੋਜਾਤਮਿਕ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਅਵਸਥਾ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਸੰਭਵ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਗਲਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੱਥ ਕਿ ਇਹ ਨਾਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਪਰਪੁਜੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਪਿਉਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਭਵ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। [[File:ਕਿਉਬਿਟ.png|thumb|200px|ਕਿਉਬਿਟ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਦਾ ਅਰਥ (ਜਿਵੇਂ ਡਿਵਾਈਸ ਜੋ ਕਣ ਫਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਵਟਾਉਂਦਾ ਹੈ)।<ref>{{cite book |last = Waldner |first = Jean-Baptiste |title = Nanocomputers and Swarm Intelligence |publisher = [[International Society for Technology in Education|ISTE]] |place = London |year = 2007 |page = 157 |isbn = 2-7462-1516-0}}</ref>]] ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਤਿੰਨ-ਬਿੱਟ [[ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਰ ਰਜਿਸਟਰ|ਰਜਿਸਟਰ]] ਉੱਤੇ ਓਪ੍ਰੇਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਕਤ ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਸਹੀ ਅਵਸਥਾ ਗਿਆਤ (ਪਤਾ) ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ <math>2^3=8</math> ਵੱਖਰੇ ਤਿੰਨ-ਬਿੱਟ ਸਟ੍ਰਿੰਗਾਂ; : <tt>000, 001, 010, 011, 100, 101, 110,</tt> ਅਤੇ <tt>111</tt> ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸਦੀ ਅਵਸਥਾ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਿਤਾ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਇਹ 1 ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੋਬੇਬਲਿਸਟਿਕ ਟੂਰਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ|ਪ੍ਰੋਬੇਬਲਸਿਟਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਕਿਉਬਿਟ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਅੱਠ-ਅਯਾਮੀ ਵੈਕਟਰ; :<math>(a_0,a_1,a_2,a_3,a_4,a_5,a_6,a_7)</math> ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਫੇਰ ਵੀ, ਗੁਣਾਂਕ <math>a_k</math> [[ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ]] ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਣਾਂਕਾਂ ਦੇ [[ਸ਼ੁੱਧ ਮੁੱਲ#ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਸ਼ੁੱਧ ਮੁੱਲਾਂ]] <math>\sum_i |a_i|^2</math> ਦੇ ਵਰਗਾਂ (ਸਕੁਏਅਰਾਂ)ਦੇ ਜੋੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ 1 ਜਿੰਨੇ ਹੁਣੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਹਰੇਕ <math>k</math> ਲਈ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੁੱਲ ਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਰਗ <math>\left|a_k \right|^2</math>, <math>k</math>-ਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਪ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਖੋਜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਨੰਬਰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਨੂੰ ਹੀ ਐੱਨਕੋਡ (ਸਕੇਂਤਬੱਧ) ਕਰਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਪਲੇਨ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਐੱਨਕੋਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦੋ ਕੋਐਫੀਸ਼ੈਂਟਾਂ (ਅਵਸਥਾਵਾਂ) ਦਰਮਿਆਨ ਫੇਜ਼ ਅੰਤਰ ਇੱਕ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਪੈਰਾਮੀਟਰ (ਮਾਪਦੰਡ) ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਬੇਬੇਲਸਟਿਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫਰਕ ਹੈ।<ref name="DiVincenzo 1995">{{cite journal |last=DiVincenzo |first=David P. |title=Quantum Computation |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-10-13_270_5234/page/254 |journal=Science |year=1995 |volume=270 |issue=5234 |pages=255–261 |doi= 10.1126/science.270.5234.255 |bibcode = 1995Sci...270..255D }} {{subscription required}}</ref> ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦਾ ਨਾਪ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਬਿੱਟ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਦੇਖੋਗੇ। ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੀ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਓਸ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਗੁਣਾਂਕ ਦੇ ਵਰਗ ਕੀਤੇ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਯਾਨਿ ਕਿ, <tt>000</tt> = <math>|a_0|^2</math> ਨਾਪਣ ਦੀ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ, <tt>001</tt> = <math>|a_1|^2</math> ਨਾਪਣ ਦੀ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ, ਆਦਿ)। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੰਪਲੈਕਸ ਗੁਣਾਂਕਾਂ <math>(a_0,a_1,a_2,a_3,a_4,a_5,a_6,a_7)</math> ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕਿਸੇ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਾਪਣਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ; :<math>(|a_0|^2,|a_1|^2,|a_2|^2,|a_3|^2,|a_4|^2,|a_5|^2,|a_6|^2,|a_7|^2)</math> ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਨਾਪ ਲੈਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੱਠ-ਅਯਾਮੀ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲ਼ੇ [[ਬੇਸਿਸ (ਲੀਨੀਅਰ ਅਲਜਬਰਾ)|ਬੇਸਿਸ]] ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਈ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿੱਟ ਸਟ੍ਰਿੱਗਾਂ (ਯਾਨਿ ਕਿ, <tt>000</tt>, <tt>001</tt>, …, <tt>111</tt>) ਦਾ ਬੇਸਿਸ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਬੇਸਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸੰਭਵ ਬੇਸਿਸ [[ਯੂਨਿਟ ਵੈਕਟਰ|ਯੂਨਿਟ-ਲੰਬਾਈ]] [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ਵੈਕਟਰ ਅਤੇ [[ਪੌਲੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ|ਪੌਲੀ-x ਓਪਰੇਟਰ]] ਦੇ ਆਈਗਨ-ਵੈਕਟਰ ਹਨ। [[ਬ੍ਰਾ-ਕੈੱਟ ਨੋਟੇਸ਼ਨ|ਕੈੱਟ ਨੋਟੇਸ਼ਨ]] ਅਕਸਰ ਬੇਸਿਸ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਬੇਸਿਸ ਅੰਦਰ; <math>(a_0,a_1,a_2,a_3,a_4,a_5,a_6,a_7)</math> ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: :<math>a_0\,|000\rangle + a_1\,|001\rangle + a_2\,|010\rangle + a_3\,|011\rangle + a_4\,|100\rangle + a_5\,|101\rangle + a_6\,|110\rangle + a_7\,|111\rangle</math> :ਜਿੱਥੇ, e.g., <math>|010\rangle = \left(0,0,1,0,0,0,0,0\right)</math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਕਿਉਬਿਟ (ਦੋ ਅਯਾਮੀ) ਵਾਸਤੇ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਬੇਸਿਸ ; :<math>|0\rangle = \left(1,0\right)</math> ਅਤੇ <math>|1\rangle = \left(0,1\right)</math> ਹਨ। ਪੌਲੀ-x ਓਪਰੇਟਰ ਦੇ ਆਈਗਨਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕਿਉਬਿਟ: : <math>|+\rangle = \tfrac{1}{\sqrt{2}} \left(1,1\right)</math> ਅਤੇ <math>|-\rangle = \tfrac{1}{\sqrt{2}} \left(1,-1\right)</math> ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਓਪਰੇਸ਼ਨ == {{Unsolved|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੀ ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ]], ਕਿਸੇ ਮਨਚਾਹੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ [[ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਕਾਰਜ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ|ਕੁਸ਼ਲਤਾ]] ਨਾਲ [[ਡਾਇਨੈਮੀਕਲ ਸਿਮੁਲੇਸ਼ਨ|ਬਣਾਵਟ]] ਬਣਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ?}} ਜਦੋਂਕਿ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ 3-ਬਿੱਟ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ 3-ਕਿਉਬਿਟ ਅਵਸਥਾ ਹਰੇਕ ਹੀ 8-ਅਯਾਮੀ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਵੈਕਟਰ|ਵੈਕਟਰ]] ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਾਂ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤੇ (ਮੈਨੁਪਲੇਟ ਕੀਤੇ) ਜਾਂਦਾ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਲਈ, ਸਿਸਟਮ ਜਰੂਰ ਹੀ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ੀਰੋਆਂ ਵਾਲੇ ਸਟ੍ਰਿੰਗਾਂ <math>|000\rangle</math>, ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਕਟਰ (1,0,0,0,0,0,0,0) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਨਘੜਤ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ [[ਸਟੌਕਾਸਟਿਕ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ]]ਾਂ ਦੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਤੱਕ ਜੁੜਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਟੈਕਸੀਕੈਬ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)|L1 ਨੌਰਮ]] ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਓਪਰੇਸ਼ਨ [[ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤੌਰ ਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜੋ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ 1 ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਯੁਕਿਲਡੀਅਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕ|ਯੁਕਿਲਡੀਅਨ ਜਾਂ L2 ਨੌਰਮ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ)। (ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਕੁਆਂਟਮ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।) ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਠੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚਲਾ ਕੇ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਾਂ [[ਰਿਵਰਸੀਬਲ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ|ਪਲਟਾਓਣਯੋਗ]] ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। (ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੁਆਂਟਮ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਖੋਜਾਤਮਿਕ ਮੇਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਦਰਅਸਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਾਸਤੇ ਦੇਖੋ [[ਕੁਆਂਟਮ ਸਰਕਟ]]।) ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਮੁਕਾਓਣ ਉਪਰੰਤ, ਨਤੀਜਾ ਪੜਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ 000 ਵਰਗੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਿੰਨ-ਬਿੱਟ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ-ਬਿੱਟ ਰਜਿਸਟ੍ਰ ਉੱਤੇ [[ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਨਮੂਨੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ-ਬਿੱਟ ਅਵਸਥਾ [[ਕੁਆਂਟਮ ਨਾਪ|ਨਾਪਦੇ]] ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤੋੜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਚਾਂਗ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਗੁਣਾਂਕਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਕੀਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)। ਇਹ ਮੂਲ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣਗੇ। ਫੇਰ ਵੀ, ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਚੱਲਣ, ਅਤੇ ਨਾਪਣ ਦੇ ਦੋਹਰਾਓ ਨਾਲ, ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, [[ਕੌੰਟ੍ਰਾਫੈਕਚੁਅਲ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ]] ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੋਈ ਤਕਨੀਕੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਨਾਪ ਕੌਂਟ੍ਰਾਫੈਕਚੁਅਲ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੌਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਵਿਭਿੰਨ [[ਕੁਆਂਟਮ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]]ਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਲੜੀਕ੍ਰਮ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਵਾਸਤੇ, ਦੇਖੋ [[ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ]], [[ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] [[ਗ੍ਰੋਵਰ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]], [[ਡੱਚ-ਜੋਜ਼ਸਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]], [[ਐਂਪਲੀਟਿਊਡ ਐਂਪਲੀਫੀਕੇਸ਼ਨ]], [[ਕੁਆਂਟਮ ਫੋਰੀਅਰ ਟਰਾਂਸਫੌਰਮ]], [[ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਟ]], [[ਐਡੀਆਬੈਟਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ|ਕੁਆਂਟਮ ਐਡੀਆਬੈਟਿਕ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਅਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਇਰਰ ਕੁਰੈਕਸ਼ਨ]]। == ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ == [[ਪਬਲਿਕ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ|ਪਬਲਿਕ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ]] ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਾਰ [[ਇੰਟਗਰ ਫੈਕਟ੍ਰਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ]], ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਕਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਧਾਰਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨਾਲ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਪੀਊਟਕਰਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੁੱਝ [[ਪ੍ਰਾਈਮ ਨੰਬਰ]]ਾਂ (ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੋ 300-ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਮਾਂ) ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਹੋਣ।<ref>{{cite journal |last=Lenstra |first=Arjen K. |url=http://sage.math.washington.edu/edu/124/misc/arjen_lenstra_factoring.pdf |title=Integer Factoring |journal=Designs, Codes and Cryptography |volume=19 |pages=101–128 |year=2000 |doi=10.1023/A:1008397921377 |issue=2/3 |access-date=2017-03-24 |archive-date=2015-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410234239/http://sage.math.washington.edu/edu/124/misc/arjen_lenstra_factoring.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਤੁਲਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇਸਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਵਰਤ ਕੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਯੋਗਤਾ ਅੱਜਕੱਲ ਓਸ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਈ [[ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ|ਕ੍ਰਿਪਟੋਘਰਾਫਿਕ]] ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ [[ਪੌਲੀਨੋਮੀਅਲ ਵਕਤ]] (ਪੂਰਨ ਅੰਕ ਦੇ ਡਿਜਿਟ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ) ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਅਸਮਿੱਟ੍ਰਿਕ ਅਲੌਗਰਿਥਮ|ਪਬਲਿਕ ਕੀ ਸਾਈਫਰਜ਼]] ਪੂਰਨ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਜਾਂ [[ਅਨਿਰੰਤਰ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਅਦਾਰਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ [[RSA (ਅਲੌਗਰਿਥਮ|RSA]], [[ਡਿਫੀ-ਹੈੱਲਮਨ]], ਅਤੇ [[ਐਲਿਪਟਿਕ ਕਰਵ ਡਿਫੀ-ਹੈੱਲਮਨ]] ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਤੋੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੈੱਬ ਪੰਨਿਆਂ, ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਈਮੇਲ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡੈਟੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਉਹਨਾਂ ਅਲੌਗਰਿਥਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।<ref name="pqcrypto_survey">Daniel J. Bernstein, [http://pqcrypto.org/www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783540887010-c1.pdf ''Introduction to Post-Quantum Cryptography'']. Introduction to Daniel J. Bernstein, Johannes Buchmann, Erik Dahmen (editors). Post-quantum cryptography. Springer, Berlin, 2009. ISBN 978-3-540-88701-0</ref><ref>See also [http://pqcrypto.org/ pqcrypto.org], a bibliography maintained by Daniel J. Bernstein and Tanja Lange on cryptography not known to be broken by quantum computing.</ref> ਕੁੱਝ ਪਬਲਿਕ-ਕੀ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਇੰਟਜਰ ਫੈਕਟ੍ਰਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਨਿਰੰਤਰ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ [[ਐਮਸੀਇਲੀਸੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋ-ਸਿਸਟਮ]] [[ਕੋਡਿੰਗ ਥਿਊਰੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="pqcrypto_survey" /><ref>Robert J. McEliece. "[http://ipnpr.jpl.nasa.gov/progress_report2/42-44/44N.PDF A public-key cryptosystem based on algebraic coding theory]." Jet Propulsion Laboratory DSN Progress Report 42–44, 114–116.</ref> [[ਲੈਟਿਸ ਅਧਾਰਿਤ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ|ਲੈੱਟਿਸ-ਅਧਾਰਿਤ ਕ੍ਰਿਪਟੋ-ਸਿਸਟਮ]] ਵੀ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੋੜੇ ਨਾ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਲੈਟਿੱਸ ਅਧਾਰਿਤ ਕ੍ਰਿਪਟੋਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੀ [[ਡੀਹੀਡ੍ਰਲ ਗਰੁੱਪ|ਡੀਹੀਡ੍ਰਲ]] [[ਛੁਪੇ ਉੱਪ-ਸਮੂਹ ਸਮੱਸਿਆ]] ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੌਲੀਨੌਮੀਅਲ ਵਕਤ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਖੋਜਣਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੁੱਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite journal |last1=Kobayashi |first1=H. |last2=Gall |first2=F.L. |title=Dihedral Hidden Subgroup Problem: A Survey |year=2006 |journal=Information and Media Technologies |volume=1 |issue=1 |pages=178–185 |url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/imt/1/1/1_178/_article }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਸੱਮਿਟ੍ਰਿਕ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ|ਸਮਰੂਪ (ਸੀਕਰਟ ਕੁੰਜੀ) ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਗ੍ਰੋਵਰ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਾਮਲੇ ਅੰਦਰ ਲੱਗਪਗ 2ⁿ ਛੁਪੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਲੱਗਪਗ 2^n/2 ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਵਕਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref name=bennett_1997>Bennett C.H., Bernstein E., Brassard G., Vazirani U., "[http://www.cs.berkeley.edu/~vazirani/pubs/bbbv.ps The strengths and weaknesses of quantum computation]". ''[[SIAM Journal on Computing]]'' 26(5): 1510–1523 (1997).</ref> ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਮਰੂਪ ਕੁੰਜੀ ਲੰਬਾਈਆਂ ਅਸਰਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਧੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: AES-256 ਗ੍ਰੋਵਰ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਹਮਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉੰਨੀ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੀ AES-128 ਕਲਾਸੀਕਲ ਬਰੁੱਟ ਫੋਰਸ (ਧੱਕੇ ਨਾਲ) ਸਰਚ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ (ਦੇਖੋ [[ਕੁੰਜੀ ਸਾਈਜ਼#ਕੁੰਜੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਅਸਰ|ਕੁੰਜੀ ਸਾਈਜ਼]])। [[ਕੁਆਂਟਮ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ]] ਪਬਲਿਕ ਕੁੰਜੀ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। [[ਫੈਕਟ੍ਰਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ]] (ਹਿੱਸਾਬੰਦੀ) ਅਤੇ [[ਡਿਸਕ੍ਰੀਟ]] (ਅਨਿਰੰਤਰ) ਅਲੌਗਰਿਥਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਆਂਟਮ ਅਲੌਗਰਿਥਮਾਂ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਪੌਲੀਨੋਮੀਅਲ ਸਪੀਡਅਪ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੇ ਖੋਜੇ ਗਏ ਹਨ,<ref>[http://math.nist.gov/quantum/zoo/ Quantum Algorithm Zoo] – Stephen Jordan's Homepage</ref> ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੌਲਿਡ ਸਟੇਟ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਕੁਆਂਟਮ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜੋ [[ਜੋਨਸ ਪੌਲੀਨੌਮੀਅਲ]]ਾਂ, ਅਤੇ [[ਪੈੱਲ ਦੀ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਗਣਿਤਿਕ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੋਈ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਲੌਗਰਿਥਮ ਖੋਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਅਸੰਭਾਵਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|author=Jon Schiller, Phd|url=https://books.google.com/books?id=l217ma2sWkoC&pg=PA11&lpg=PA11&dq#v=onepage&q=Mathematical%20proof&f=false |title=Quantum Computers}}</ref> ਕੁੱਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ, ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੱਕ ਪੌਲੀਨੋਮੀਅਲ ਸਪੀਡਅਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਾਹਰਨ ''ਕੁਆਂਟਮ ਡੈਟਾਬੇਸ ਸਰਚ'' ਹੈ, ਜੋ [[ਗ੍ਰੋਵਰ ਦੇ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] ਰਾਹੀਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਲੌਗਰਿਥਮਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕੁਆਡ੍ਰੈਟੀਕਲ ਤੌਰ ਤੇ ਡੈਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰਤਿ ਘੱਟ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਹੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਫਾਇਦਾ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਨਿਬਟਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਕੁਆਂਟਮ ਸਪੀਡਅਪਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਮਿਸਾਲਾਂ (ਉਦਾਹਰਨਾਂ) ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਸਾਲ ਖੋਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ-ਤੋਂ-ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੂੱ ਖੋਜਣ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਨੈਂਡ NAND ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ। ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ: #ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਤਰੀਕਾ ਦੋਹਰਾ ਦੋਹਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੱ ਚੈੱਕ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ, #ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਭਵ ਉੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਇਨਪੁੱਟਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਹੈ, #ਹਰੇਕ ਸੰਭਵ ਉੱਤਰ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਵਕਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ #ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਕਿਹੜਾ ਰਹੇਗਾ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਮਨਮਰਜੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੱ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਰਹਿੱਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਇੱਕ [[ਪਾਸਵਰਡ ਕ੍ਰੈਕਿੰਗ|ਪਾਸਵਰਡ ਕ੍ਰੈਕਰ]] ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ [[ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ|ਐਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ]] ਫਾਈਲ ਵਾਸਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਨੂੰ ਗੈੱਸ (ਅਨੁਮਾਨਿਤ) ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਪਾਸਵਰਡ ਇੱਕ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਵ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ)। ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਕਿਸੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲਈ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਕਤ, ਇਨਪੁੱਟਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਵਰਗ ਮੂਲ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਕਰਟ ਕੁੰਜੀ ਨੂੱ ਗੇੱਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ [[ਟ੍ਰਿਪਲ DES]] ਅਤੇ [[ਅਡਵਾਂਸਡ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਟੈਂਡਰਡ|AES]] ਵਰਗੇ [[ਸਮਿੱਟ੍ਰਿਕ ਸਾਈਫਰ]]ਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/world/national-security/nsa-seeks-to-build-quantum-computer-that-could-crack-most-types-of-encryption/2014/01/02/8fff297e-7195-11e3-8def-a33011492df2_story.html?hpid=z1 |title=NSA seeks to build quantum computer that could crack most types of encryption |first1=Steven |last1=Rich |first2=Barton |last2=Gellman |date=2014-02-01 |newspaper=Washington Post}}</ref> [[ਗ੍ਰੋਵਰ ਦਾ ਅਲੌਗਰਿਥਮ]] [[NP-ਕੰਪਲੀਟ]] ਨਾਮਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਬਰੂਟ-ਫੋਰਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੁਆਡ੍ਰੈਟਿਕ ਸਪੀਡਅਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨੈਨੋਟੈਕਨੌਲੌਜੀ ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੁਸ਼ਲ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਹੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕੁਆਂਟਮ ਨਕਲ|ਕੁਆਂਟਮ ਬਣਾਵਟ]] ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>{{cite web |url=http://archive.wired.com/science/discoveries/news/2007/02/72734 |title=The Father of Quantum Computing |first=Quinn |last=Norton |date=2007-02-15 |publisher=Wired.com |access-date=2017-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607145851/http://archive.wired.com/science/discoveries/news/2007/02/72734 |archive-date=2017-06-07 |url-status=dead}}</ref> ਕੁਆਂਟਮ ਬਣਾਵਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ [[ਕੋਲਾਈਡਰ]] ਅੰਦਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅਸਧਾਰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਉੱਤੇ [[ਪ੍ਰਮਾਣੂ]]ਆਂ ਅਤੇ [[ਕਣ]]ਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.ias.edu/ias-letter/ambainis-quantum-computing |title=What Can We Do with a Quantum Computer? |first=Andris |last=Ambainis |date=Spring 2014 |publisher=Institute for Advanced Study}}</ref> ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਚੁਨੌਤੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ। IBM ਦੇ [[ਡੇਵਿਡ ਪੀ ਡਿਵਿੰਸੈਨਜ਼ੋ]] ਨੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਸਤੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ [[ਡਿਵਿੰਸੈਨਜ਼ੋਜ਼ ਕਰਾਈਟੀਰੀਆ|ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ]] ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਹੈ:<ref>{{cite arXiv| eprint=quant-ph/0002077|title=The Physical Implementation of Quantum Computation|last=DiVincenzo |first=David P.|date=2000-04-13| class=quant-ph}}</ref> *ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਮਾਨਾ-ਯੋਗ; *ਮਨਮਰਜੀ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਉਬਿਟ; *[[ਡੀਕੋਹਰੰਸ]] ਟਾਈਮ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਟ; *ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਗੇਟ ਸੈੱਟ; *ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੜੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਉਬਿਟ। === ਕੁਆਂਟਮ ਡੀਕੋਹਰੰਸ === [[ਕੁਆਂਟਮ ਡੀਕੋਹਰੰਸ]] ਨੂੰ [[ਕੰਟਰੋਲ]] ਕਰਨਾ ਜਾਂ [[ਖਤਮ]] ਕਰਨਾ ਮਹਾਨ ਚੁਨੌਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਅਰਥ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਆਈਸੋਲੇਟ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ [[ਡੀਕੋਹਰੰਸ|ਡੀਕੋਹਰ]] ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਦੇ ਹੋਰ ਸੋਮੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਟ, ਅਤੇ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਥਰਮੋ-ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਸਪਿੱਨ ਅਤੇ ਲੈੱਟਿਸ ਕੰਪਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਪਲਟਾਓਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੈਰ-ਯੂਨਾਈਟਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਿਸਟਮਾਂ ਲਈ ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਵਕਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ([[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੇਂਸ|NMR]] ਅਤੇ [[ਐੱਮ ਆਰ ਆਈ]] ਟੈਕਨੌਲੌਜੀ ਵਾਸਤੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਡੀਫੇਜ਼ਿੰਗ ਟਾਈਮ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਟਰਾਂਸਵਰਸ ਰੀਲੈਕਸੇਸ਼ਨ ਵਕਤ ''T''₂, ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨੈਨੋਸੈਕੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="DiVincenzo 1995" /> ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕੁੱਝ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਪਣੇ ਕਿਉਬਿਟਾਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 20 ਮਿਲੀਕੈਲਵਿਨਾਂ ਤੱਕ ਠੰਢਾਂ ਹੋਣਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ<ref>{{cite journal|last1=Jones|first1=Nicola|title=Computing: The quantum company|journal=Nature|date=19 June 2013|volume=498|issue=7454|pages=286–288|doi=10.1038/498286a|pmid=23783610}}</ref> ਔਪਟੀਕਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਇਹ ਮਸਲੇ ਹੋਰ ਕਠਿਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਦੇ ਦਰਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਈਮਸਕੇਲਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੱ ਹੱਲ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਔਪਟੀਕਲ [[ਪਲਸ ਸ਼ੇਪਿੱਗ]] ਹੈ। ਗਲਤੀ ਦਰਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਵਕਤ ਅਤੇ ਡੀਕੋਹਰੱਸ ਵਕਤ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਜਰੂਰ ਹੀ ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਟਾਈਮ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗਲਤੀ ਦਰ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਆਂਟਮ ਇਰਰ ਕੁਰੈਕਸ਼ਨ (ਕੁਆਂਟਮ ਗਲਤੀ ਸੋਧ) ਵਰਤਣਾ ਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਕਾਰਣ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਵਕਤ ਨੂੰ ਡੀਕੋਹਰੰਸ ਟਾਈਮ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਗੇਟ ਅੰਦਰ ਜਰੂਰਤ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦਰ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਸੁਣਿਆਂ ਆਂਕੜਾ 10⁻⁴ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਗੇਟ ਜਰੂਰ ਹੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕੋਹਰੰਸ ਟਾਇਮ ਦੇ 10,000ਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਜਿੰਨੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਕੰਮ (ਟਾਸਕ) ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। == ਵਿਕਾਸ-ਕਾਰਜ == === ਸਮਾਂਰੇਖਾ === == ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਕੰਪਲੈਕਸਿਟੀ ਥਿਊਰੀ ਪ੍ਰਤਿ ਸਬੰਧ == == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{columns-list|colwidth=20em| *[[ਰਸਾਇਣਕ ਕੰਪਿਊਟਰ]] *[[DNA ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ]] *[[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਹੋਲੋਗ੍ਰਾਫੀ]] *[[ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] *[[ਇੰਟੈਲੀਜੰਸ ਅਡਵਾਂਸਡ ਰਿਸਰਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਕਟੀਵਿਟੀ]] *[[ਕੇਨ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ]] *[[ਨੈਚੁਰਲ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ]] *[[ਨੌਰਮਲ ਮੋਡ]] *[[ਫੋਟੌਨਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ]] *[[ਪੋਸਟ-ਕੁਆਂਟਮ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਅਨੀਲਿੰਗ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਬੱਸ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਕੌਗਨਿਸ਼ਨ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਗੇਟ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਦਿਆ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਥਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਥਿਊਰਮ]] *[[ਸੌਲੀਟੌਨ]] *[[ਥਿਊਰੀਟੀਕਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ]] *[[ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਦੀ ਸਮਾਂਰੇਖਾ]] *[[ਟੌਪੌਲੌਜੀਕਲ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਰ]] *[[ਵੈੱਲੀਟ੍ਰੌਨਿਕਸ]] }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ == *{{cite book | author1-link= Michael Nielsen| author1=Nielsen, Michael |author2-link = Isaac L. Chuang |author2=Chuang, Isaac |title=Quantum Computation and Quantum Information |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2000 |isbn=0-521-63503-9 |oclc= 174527496 |url=https://books.google.com/books?id=aai-P4V9GJ8C&printsec=frontcover}} <!-- These need to be inlined --> *{{cite journal | author1-link=Derek Abbott |last1=Abbot |first1=Derek |author2-link= Charles R. Doering |last2=Doering |first2=Charles R. |author3-link= Carlton M. Caves |last3=Caves |first3=Carlton M. |author4-link=Daniel Lidar |last4=Lidar |first4=Daniel M. |author5-link= Howard Brandt|last5=Brandt |first5=Howard E. |author6-link= Alexander R. Hamilton |last6=Hamilton |first6=Alexander R. |author7-link=David K. Ferry |last7=Ferry |first7=David K. |author8-link=Julio Gea-Banacloche |last8=Gea-Banacloche |first8=Julio |author9-link=Sergey M. Bezrukov |last9=Bezrukov |first9=Sergey M. |author10-link=Laszlo B. Kish |first10=Laszlo B. |last10=Kish | title=Dreams versus Reality: Plenary Debate Session on Quantum Computing |journal=Quantum Information Processing |year=2003 |volume=2 |issue=6 |pages=449–472 |doi=10.1023/B:QINP.0000042203.24782.9a | arxiv=quant-ph/0310130 |id={{hdl|2027.42/45526}}}} *DiVincenzo, David P. (2000). "The Physical Implementation of Quantum Computation". ''Experimental Proposals for Quantum Computation''. {{arxiv|quant-ph/0002077}} *{{cite journal |last=DiVincenzo |first=David P. |title=Quantum Computation |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-10-13_270_5234/page/254 |journal=Science |year=1995 |volume=270 |issue=5234 |pages=255–261 |doi= 10.1126/science.270.5234.255 |bibcode = 1995Sci...270..255D }} Table 1 lists switching and dephasing times for various systems. *{{cite journal |last=Feynman |first=Richard |authorlink=Richard Feynman |title=Simulating physics with computers |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-theoretical-physics_1982-06_21_6-7/page/467 |journal=International Journal of Theoretical Physics |volume=21 |page=467 |year=1982 |doi = 10.1007/BF02650179 |bibcode = 1982IJTP...21..467F | issue=6–7 }} *{{cite book |last=Jaeger |first=Gregg |title=Quantum Information: An Overview |url=https://archive.org/details/quantuminformati0000jaeg |publisher=Springer |location=Berlin |year=2006 |isbn=0-387-35725-4 |oclc=255569451}} *{{cite book |last=Singer |first=Stephanie Frank |title=Linearity, Symmetry, and Prediction in the Hydrogen Atom |url=https://archive.org/details/linearitysymmetr0000sing |publisher=Springer |location=New York |year=2005 |isbn=0-387-24637-1 |oclc= 253709076}} *{{cite book |last=Benenti |first=Giuliano |title=Principles of Quantum Computation and Information Volume 1 |url=https://archive.org/details/principlesofquan0001bene | publisher=World Scientific |location=New Jersey |year=2004 |isbn=981-238-830-3 |oclc= 179950736}} *Lomonaco, Sam. [http://www.csee.umbc.edu/~lomonaco/Lectures.html#OxfordLectures Four Lectures on Quantum Computing given at Oxford University in July 2006] *C. Adami, N.J. Cerf. (1998). "Quantum computation with linear optics". {{arxiv|quant-ph/9806048v1}}. *{{cite book |last=Stolze |first=Joachim |last2=Suter |first2=Dieter |year = 2004 |title = Quantum Computing |url=https://archive.org/details/quantumcomputing0000stol |publisher = Wiley-VCH |isbn = 3-527-40438-4 }} *{{cite web |last = Mitchell |first = Ian |year = 1998 |title = Computing Power into the 21st Century: Moore's Law and Beyond |url = http://citeseer.ist.psu.edu/mitchell98computing.html |access-date = 2016-07-11 |archive-date = 2008-08-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080820102857/http://citeseer.ist.psu.edu/mitchell98computing.html |dead-url = yes }} *{{cite web |last=Landauer |first=Rolf | authorlink=Rolf Landauer |year = 1961 |title = Irreversibility and heat generation in the computing process |url = http://www.research.ibm.com/journal/rd/053/ibmrd0503C.pdf }} *{{cite book |last=Moore |first=Gordon E. | authorlink=Gordon E. Moore |year = 1965 |title = Cramming more components onto integrated circuits |journal = Electronics Magazine }} *{{cite book |last=Keyes |first=R. W. |year = 1988 |title = Miniaturization of electronics and its limits |journal=IBM Journal of Research and Development }} *{{cite web |authorlink=Michael Nielsen |last=Nielsen |first=M. A. |last2=Knill |first2=E. |author3-link=Raymond Laflamme |last3=Laflamme |first3=R. |title=Complete Quantum Teleportation By Nuclear Magnetic Resonance |url=http://citeseer.ist.psu.edu/595490.html |access-date=2016-07-11 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205193143/http://citeseer.ist.psu.edu/595490.html |dead-url=yes }} *{{cite book |last=Vandersypen |first=Lieven M.K. |last2=Yannoni |first2=Constantino S. |last3=Chuang |first3=Isaac L. |year = 2000 |title = Liquid state NMR Quantum Computing }} *{{cite book |last=Hiroshi |first=Imai |last2=Masahito |first2=Hayashi |year = 2006 |title = Quantum Computation and Information |url=https://archive.org/details/isbn_9783540331322 |publisher = Springer |isbn = 3-540-33132-8 |location = Berlin }} *{{cite web |last = Berthiaume |first = Andre |year = 1997 |title = Quantum Computation |url = http://citeseer.ist.psu.edu/article/berthiaume97quantum.html |access-date = 2016-07-11 |archive-date = 2009-02-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090226084618/http://citeseer.ist.psu.edu/article/berthiaume97quantum.html |dead-url = yes }} *{{cite web |last = Simon |first = Daniel R. |year = 1994 |title = On the Power of Quantum Computation |publisher = Institute of Electrical and Electronic Engineers Computer Society Press |url = http://citeseer.ist.psu.edu/simon94power.html |access-date = 2016-07-11 |archive-date = 2008-07-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080720105813/http://citeseer.ist.psu.edu/simon94power.html |dead-url = yes }} *{{cite web |title = Seminar Post Quantum Cryptology |publisher = Chair for communication security at the Ruhr-University Bochum |url = http://www.crypto.rub.de/its_seminar_ss08.html |access-date = 2016-07-11 |archive-date = 2014-02-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140226005735/http://www.emsec.rub.de/chair/home/ |dead-url = yes }} *{{cite web |last = Sanders |first = Laura |year = 2009 |title = First programmable quantum computer created |url = http://www.sciencenews.org/view/generic/id/49951/title/First_programmable_quantum_computer_created |access-date = 2016-07-11 |archive-date = 2012-09-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120925002148/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/49951/title/First_programmable_quantum_computer_created |dead-url = yes }} *{{cite web |title = New trends in quantum computation |url = http://insti.physics.sunysb.edu/itp/conf/simons-qcomputation2/ }} *{{cite book |last=Wichert |first=Andreas |author-link=Andreas Wichert |year=2014 |title=Principles of Quantum Artificial Intelligence |publisher=World Scientific Publishing Co. |isbn=978-981-4566-74-2 }} *{{cite book |last=Akama |first=Seiki |author-link=Seiki Akama |year=2014 |title=Elements of Quantum Computing: History, Theories and Engineering Applications |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-08284-4 }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons|ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ}} *[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]: "[http://plato.stanford.edu/entries/qt-quantcomp/ Quantum Computing]" by Amit Hagar. *[http://arxiv.org/pdf/1310.1339.pdf Quantum Annealing and Computation: A Brief Documentary Note], A. Ghosh and S. Mukherjee *[http://www.lps.umd.edu/Quantum%20Computing%20Group/QuantumComputingIndex.html Maryland University Laboratory for Physical Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205184050/http://www.lps.umd.edu/Quantum%20Computing%20Group/QuantumComputingIndex.html |date=2019-02-05 }}: conducts researches for the quantum computer-based project led by the NSA, named 'Penetrating Hard Target'. *[http://arnetminer.org/event/quantumComputingHistory Visualized history of quantum computing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111213722/http://arnetminer.org/event/quantumComputingHistory |date=2015-01-11 }} *[http://arxiv.org/pdf/0801.2193.pdf Quantum Annealing and Analog Quantum Computation by Arnab Das and BK Chakrabarti ] ;Lectures *[http://www.youtube.com/playlist?list=PL1826E60FD05B44E4 Quantum computing for the determined] – 22 video lectures by [[Michael Nielsen]] *[http://www.quiprocone.org/Protected/DD_lectures.htm Video Lectures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210151240/http://www.quiprocone.org/Protected/DD_lectures.htm |date=2010-02-10 }} by [[David Deutsch]] *[http://www.quantware.ups-tlse.fr/IHP2006/ Lectures at the Institut Henri Poincaré (slides and videos)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303183533/http://www.quantware.ups-tlse.fr/IHP2006/ |date=2016-03-03 }} *[http://nanohub.org/resources/4778 Online lecture on An Introduction to Quantum Computing, Edward Gerjuoy (2008)] *{{YouTube|dWcT_qrBN_w|Quantum Computing research by Mikko Möttönen at Aalto University (video)}} {{Quantum computing}} {{Emerging technologies}} {{Computer science}} {{Quantum mechanics topics}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ| ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਡਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚਨਾ ਥਿਊਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਕੰਪਲੈਕਸਿਟੀ ਥਿਊਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੁੱਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1980 ਜਾਣ-ਪਛਾਣਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਟੈਕਨੌਲੌਜੀਆਂ]] nzl5rnl0cvsmdz6gy0k3omzhy81cuxh 0 83722 851666 576802 2026-11-05T07:16:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851666 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player | name = ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰੀਨ | image = Carolina Marín 2014 (cropped).jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਨ | birth_name = ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰੀਆ ਮਾਰੀਨ ਮਾਰਤੀਨ | country = {{ESP}} | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1993|06|15}} | birth_place = [[ਊਏਲਵਾ]], ਸਪੇਨ | height = {{height|m=1.72}}<ref name=sr>{{cite web |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/carolina-marin-1.html |title=Carolina Marín |access-date=2016-08-20 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925121443/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/carolina-marin-1.html |dead-url=yes }}</ref> | weight = {{convert|65|kg|lb|abbr=on}} | years_active = 2009 ਤੋਂ | handedness = ਖੱਬੂ | coach = ਫੇਰਨਾਂਦੋ ਰਿਵਾਸ | event = ਵਿਮੈਨਜ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ | career_record = 239 ਜਿੱਤਾਂ, 74 ਹਾਰਾਂ (ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 76.36%) | titles = 19 | highest_ranking = 1 | date_of_highest_ranking = 5 ਮਈ 2016 | current_ranking = 1 | date_of_current_ranking = 5 ਮਈ 2016 | show-medals = yes | medaltemplates = {{MedalSport | [[ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] }} {{MedalCountry | {{ESP}} }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Summer Olympics|ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] }} [[File:Olympic rings.svg|center|80px]] {{MedalGold | [[2016 ਓਲੰਪਿਕ|2016 ਰੀਓ ਦੇ ਜੇਨਰੋ]] | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|ਸਿੰਗਲਜ਼]] }} {{MedalCompetition | [[BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|World ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] }} {{MedalGold | [[2014 BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2014 Copenhagen]] | ਸਿੰਗਲਜ਼}} {{MedalGold | [[2015 BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2015 Jakarta]] | ਸਿੰਗਲਜ਼}} {{MedalCompetition | [[ਯੂਰਪੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|European ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] }} {{MedalGold | [[2014 ਯੂਰਪੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2014 Kazan]] | ਸਿੰਗਲਜ਼}} {{MedalGold | [[2016 ਯੂਰਪੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2016 La Roche-sur-Yon]] | ਸਿੰਗਲਜ਼}} {{MedalCompetition | [[European Men's and Women's Team Badminton Championships|European Women's Team ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] }} {{MedalBronze | [[2016 European Men's and Women's Team Badminton Championships|2016 Kazan]] | Women's team }} {{MedalCompetition | [[BWF ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] }} {{MedalBronze | [[2011 BWF ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2011 Taipei]] | ਸਿੰਗਲਜ਼}} {{MedalCompetition | [[European Junior Badminton Championships|European Junior ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] }} {{MedalGold | 2011 Vantaa| ਸਿੰਗਲਜ਼}} {{MedalSilver | [[2009 European Junior Badminton Championships|2009 ਮਿਲਾਨ]] | ਸਿੰਗਲਜ਼}} {{MedalCompetition | European U17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{MedalGold | [[2009 European U17 Badminton Championships|2009 Medvode]] | ਸਿੰਗਲਜ਼}} | bwf_id = 213226C1-39FD-4443-A603-69E07939C39E | updated = May 1, 2016 }} '''ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰੀਆ ਮਾਰੀਨ ਮਾਰਤੀਨ''' (ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1993) ਸਪੇਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿਮਨਜ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ 2016 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨੰਬਰ 1 ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।<ref name="sr"><cite class="citation web">[http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/carolina-marin-1.html "Carolina Marín"].</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ACarolina+Mar%C3n&rft.btitle=Carolina+Mar%C3n&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.sports-reference.com%2Folympics%2Fathletes%2Fma%2Fcarolina-marin-1.html&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"> </span></ref><ref>[http://www.coe.es/coe/bd_perso.nsf/636f272617572203c12572080082e57c/a20812a1a8daf7afc1257597003d50aa?OpenDocument "Carolina María Marín Martín"].</ref> ਇਹ 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਵਿਮਨਜ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ।<ref>[http://www.badmintoneurope.com/cms/default.aspx?clubid=4685&cmsid=239&pageid=5381&m=1457271 "Dare to Dream – Carolina Marin World Beater"]. badmintoneurope.com. 4 September 2014</ref> ਇਸਨੇ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਮਨਜ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ]] ਨੂੰ 2-1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/carolina-marin-didnt-allow-pv-sindhu-to-play-natural-game-2985852/</ref><ref>http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-settles-for-silver-at-rio-olympics/article9008386.ece?homepage=true</ref> == ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਕੈਰੀਅਰ == ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਨੇ ਹੂਏਲਵਾ ਵਿਖੇ ਆਈ.ਈ.ਐੱਸ. ਲਾ ਓਰਦੇਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸਪੇਨੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 2009 ਯੂਰਪੀ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ<ref>[http://www.tournamentsoftware.com/sport/winners.aspx?id=6B0F3351-B4A9-4C21-A7DE-C9B122D2FA79 "European Junior Championships 2009 – Winners"]. tournamentsoftware.com. 12 April 2009</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2009 ਯੂਰਪੀ ਯੂ17 ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>[http://www.tournamentsoftware.com/sport/winners.aspx?id=2D32D96B-C518-4AF2-A735-DC51A67408A1 "European U17 Championships 2009 – Winners"]. tournamentsoftware.com. 15 November 2009</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਬੈਂਗਲੋਰ ਦੀ ਟੀਮ ਬੰਗਾ ਬੀਟਸ ਲਈ ਖੇਡੀ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/badminton/Who-got-whom-in-IBL-2013-players-auction/articleshow/21235096.cms? Who got whom in IBL 2013 players' auction].</ref> 19 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਇਸਨੇ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। == ਇੰਡੀਵਿਜੁਅਲ ਫ਼ਾਈਨਲਜ਼ == [[ਤਸਵੀਰ:Carolin_Marin.jpg|thumb|2013 ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਬਾਇਆ ਵਿਖੇ ਕਾਰੋਲੀਨਾ ਮਾਰੀਨ]] [[ਤਸਵੀਰ:Wiki_carolina_marin.jpg|thumb|2014 ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਲੀਨਾ]] === ਇੰਡੀਵਿਜੁਅਲ ਟਾਈਟਲ (20) === {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable" ! ਮਿਤੀ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ<br> ! ਸਕੋਰ |- | 2009 | ਆਈਰਿਸ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_Netherlands.svg|link=Netherlands|alt=Netherlands|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਰੈਚਲ ਵੈਨ ਕਟਸਨ | 22–24, 21–14, 21–16 |- | 2010 | ਯੁਗਾਂਡਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Denmark.svg|link=Denmark|alt=Denmark|border|20x20px]]</span><span class="flagicon"></span> ਐਨ ਹਾਲਡ ਜੈਨਸਨ | 21–18, 19–21, 21–18 |- | 2010 | ਸੀਪਰਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Russia.svg|link=Russia|alt=Russia|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਓਲਗਾ ਗੋਲੋਵਾਨੋਵਾ | 21–12, 25–27, 21–14 |- | 2011 | ਮੋਰੋਕੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Germany.svg|link=Germany|alt=Germany|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਜੁਲੀਅਨ ਸ਼ੈਂਕ | 21–17, 21–13 |- | 2011 | ਸਪੇਨੀ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Germany.svg|link=Germany|alt=Germany|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਓਲਗਾ ਕੋਨੋਨ | 21–13, 21–14 |- | 2013 | ਸਵੀਡਿਸ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕਹਾਮ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Switzerland.svg|link=Switzerland|alt=Switzerland|border|16x16px]]</span><span class="flagicon"></span> ਨਿਕੋਲ ਸ਼ਾਲਰ | 21–6, 21–10 |- | 2013 | ਫਿਨਿਸ਼ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Spain.svg|link=Spain|alt=Spain|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਬਿਆਤਰੀਸ ਕੋਰਾਲੇਸ | 21–10, 21–15 |- style="background: rgb(255, 255, 204) none repeat scroll 0% 0%;" | 2013 | ਲੰਡਨ ਗਰੈਂਡ ਪਰਿਕਸ ਗੋਲਡLondon Grand Prix Gold | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Scotland.svg|link=Scotland|alt=Scotland|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਕਰਸਟੀ ਗਿਲਮੋਰ | 21–19, 21–9 |- style="background: rgb(175, 238, 238) none repeat scroll 0% 0%;" | 2013 | ਸਕਾਟਿਸ਼ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Scotland.svg|link=Scotland|alt=Scotland|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਕਰਸਟੀ ਗਿਲਮੋਰ | 21–14, 11–21, 21–13 |- | 2013 | ਇਟੈਲੀਅਨ ਇੰਟਰਨਿਆਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Switzerland.svg|link=Switzerland|alt=Switzerland|border|16x16px]]</span><span class="flagicon"></span> ਸੇਬਰੀਨਾ ਜਾ ਕੇਟ | 21–15, 21–14 |- style="background: rgb(255, 255, 204) none repeat scroll 0% 0%;" | 2014 | ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Denmark.svg|link=Denmark|alt=Denmark|border|20x20px]]</span><span class="flagicon"></span> ਆਨਾ ਥਿਆ ਮੈਡਸਨ | 21–9, 14–21, 21–8 |- style="background: gold none repeat scroll 0% 0%;" | 2014 | ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=China|alt=China|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਲੀ ਸੂਏਰੂਈ | 17–21, 21–17, 21–18 |- style="background: thistle none repeat scroll 0% 0%;" | 2015 | ਔਲ ਇੰਗਲੈਂਡ<br> | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=India|alt=India|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ | 16–21, 21–14, 21–7 |- style="background: thistle none repeat scroll 0% 0%;" | 2015 | ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ<br> | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=China|alt=China|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਲੀ ਸੂਏਰੂਈ | 19–21, 21–19, 21–17 |- style="background: rgb(152, 251, 152) none repeat scroll 0% 0%;" | 2015 | ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=China|alt=China|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਵਾਂਗ ਸਸ਼ੀਐਨ<br> | 22–20, 21–18 |- style="background: gold none repeat scroll 0% 0%;" | 2015 | ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=India|alt=India|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> [[ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ]] | 21–16, 21–19 |- style="background: rgb(152, 251, 152) none repeat scroll 0% 0%;" | 2015 | ਫਰੈਂਚ ਓਪਨ<br> | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=China|alt=China|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਵਾਂਗ ਸਸ਼ੀਐਨ<br> | 21–18, 21–10 |- style="background: rgb(152, 251, 152) none repeat scroll 0% 0%;" | 2015 | ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Japan.svg|link=Japan|alt=Japan|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਨੋਜ਼ੋਮੀ ਓਕੂਹਾਰਾ | 21–17, 18–21, 22–20 |- style="background: rgb(255, 255, 204) none repeat scroll 0% 0%;" | 2016 | ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ<br> | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Scotland.svg|link=Scotland|alt=Scotland|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਕਰਸਟੀ ਗਿਲਮੋਰ | 21–12, 21–18 |- style="background: gold none repeat scroll 0% 0%;" | 2016 | ਓਲੰਪਿਕ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=India|alt=India|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> [[ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ]] | 19–21, 21–12, 21–15 |} :{{Colorbox|#FFD700}} [[Badminton at the Summer Olympics|ਓਲੰਪਿਕ]] / [[BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] :{{Colorbox|#D8BFD8}} [[BWF Super Series|Super Series Premier]] :{{Colorbox|#98fb98}} [[BWF Super Series|Super Series]] :{{Colorbox|#ffffcc}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|Grand Prix Gold]] :{{Colorbox|#afeeee}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|Grand Prix]] === ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ (8) === {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable" ! ਮਿਤੀ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ |- | 2009 | ਸੀਪਰਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Slovenia.svg|link=Slovenia|alt=Slovenia|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਸਪੇਲਾ ਸਿਲਵੈਸਟਰ | 21–23, 21–23 |- | 2010 | ਇਟੈਲੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Germany.svg|link=Germany|alt=Germany|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਓਲਗਾ ਕੋਨੋਨ | 20–22, 14–21 |- | 2011 | ਆਈਰਿਸ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Chinese_Taipei_for_Olympic_games.svg|link=Chinese Taipei|alt=Chinese Taipei|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਪਾਈ ਹਸੀਆਓ-ਮਾ | 21–12, 19–21, 7–21 |- | 2013 | ਸਪੈਨਿਸ਼ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Spain.svg|link=Spain|alt=Spain|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਬਿਆਤਰੀਸ ਕੋਰਾਲੇਸ | 19–21, 18–21 |- | 2014 | ਸਪੈਨਿਸ਼ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Scotland.svg|link=Scotland|alt=Scotland|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਕਰਸਟੀ ਗਿਲਮੋਰ | 19–21, 18–21 |- style="background: rgb(152, 251, 152) none repeat scroll 0% 0%;" | 2014 | ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=India|alt=India|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> [[ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ]] | 18–21, 11–21 |- style="background: rgb(255, 255, 204) none repeat scroll 0% 0%;" | 2015 | ਸਈਅੱਦ ਮੋਦੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=India|alt=India|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> [[ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ]] | 21–19, 23–25, 16–21 |- style="background: rgb(255, 255, 204) none repeat scroll 0% 0%;" | 2015 | ਜਰਮਨ ਓਪਨ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_South_Korea.svg|link=South Korea|alt=South Korea|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਸੁੰਗ ਜੀ-ਹਿਊਨ | 15–21, 21–14, 6–21 |} :{{Colorbox|#98fb98}} [[BWF Super Series|ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼]] :{{Colorbox|#ffffcc}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|Grand Prix Gold]] === ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਫ਼ਾਈਨਲ === ==== ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ==== {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable" ! ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ<br> ! ਸਕੋਰ |- | 2009 | ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਬਿਆਤਰੀਸ ਕੋਰਾਲੇਸ | 21–15, 22–20 |- | 2010 |ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਬਿਆਤਰੀਸ ਕੋਰਾਲੇਸ | 21–7, 21–14 |- | 2011 |ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਬਿਆਤਰੀਸ ਕੋਰਾਲੇਸ | 21–13, 21–17 |- | 2012 |ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਬਿਆਤਰੀਸ ਕੋਰਾਲੇਸ | 21–14, 16–21, 21–12 |- | 2013 |ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਲੌਰਾ ਸਾਮਾਨੀਏਗੋ | 21–6, 21–18 |- | 2014 |ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | ਬਿਆਤਰੀਸ ਕੋਰਾਲੇਸ | 21–12, 22–20 |} === ਇੰਡੀਵਿਜੁਅਲ ਜੂਨੀਅਰ ਟਾਈਟਲ (2) === {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable" ! ਮਿਤੀ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ |- | 2009 | ਯੂਰਪੀ U17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Turkey.svg|link=Turkey|alt=Turkey|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਨੇਸਲਿਹਨ ਯਿਗੀਤ | 21–9, 21–3 |- | 2011 | ਯੂਰਪੀ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Spain.svg|link=Spain|alt=Spain|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> ਬਿਆਤਰੀਸ ਕੋਰਾਲੇਸ | 21–14, 23–21 |} === ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ (1) === {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable" ! ਮਿਤੀ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ<br> ! ਸਕੋਰ |- | 2009 | ਯੂਰਪੀ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Denmark.svg|link=Denmark|alt=Denmark|border|20x20px]]</span><span class="flagicon"></span> Anne Hald | 21–18, 10–21, 10–21 |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/default.aspx?id=213226C1-39FD-4443-A603-69E07939C39E Carolina MARÍN] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<span> at </span>[[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|BWF]]<span>.tournamentsoftware.com</span> * [http://bwfbadminton.com/player/18228/carolina-marin Carolina MARÍN]<span> at </span>[[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|BWFbadminton.com]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] d0i9tizmkngrwephwehjywgsf7e6avq 0 83925 851577 577611 2026-11-04T18:04:06Z Nitesh Gill 8973 851577 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼|}} '''ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ''' ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਰਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਬਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਅਕਾਸ਼ੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਸਨ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਤਿਹਾਸ== ===ਅਤੀਤ ਦੇ ਖਗੋਲੀ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼=== ===ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ=== ==ਤਾਰਾਮੰਡਲ (ਨਛੱਤਰ)== ==ਤਾਰਾ ਸੂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੇ== ===ਤਾਰਾ ਸੂਚੀਆਂ=== ===ਤਾਰਾ ਨਕਸ਼ੇ=== ==ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ== ==ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ== ===ਚੂੜੀਦਾਰ ਗੋਲਾ (渾儀)=== ==ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ== ===ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ=== ===ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ=== ===ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਸੀਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ=== ==ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੀਨੀ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ== * [[ਗਨ ਡੀ]] * [[ਗੂਓ ਸ਼ੋਊਜਿੰਗ]] * [[ਸ਼ੇਨ ਕੁਓ]] * [[ਸ਼ੀ ਸ਼ੇਨ]] * [[ਸੂ ਸੌਂਗ]] * [[ਜੂ ਗੁਆਂਙਜੀ]] * [[ਯਾਂਗ ਹੇਂਗ]] ==ਨਿਰੀਖਣਸ਼ਾਲਾ== * [[ਬੀਜਿੰਗ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਿਰੀਖਣਸ਼ਾਲਾ]] * ਐਸਟਰੋ ਨਿਰੀਖਣਸ਼ਾਲਾ<ref>{{Cite web |url=http://www.chnmus.net/Template/home/chnmuse/Exhibition/exhibition_show_astro_dengfeng.jsp?mid=20060822232370Dengfeng |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-26 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004641/http://www.chnmus.net/Template/home/chnmuse/Exhibition/exhibition_show_astro_dengfeng.jsp?mid=20060822232370Dengfeng |dead-url=yes }}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] mt4bxia5o4jfdr04b8vxc5zzryqyue2 0 91226 851530 605888 2026-11-04T12:33:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851530 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੌਮਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ | image = The Director General, ICMR and Secretary, DHR, Dr. Soumya Swaminathan, in New Delhi on January 19, 2016.jpg | caption = ਸੌਮਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ | birth_date = {{birth date and age|1959|05|02|df=yes}}|birth_place=[[ਚੇਨ੍ਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]]|residence=[[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|alma mater=[[ਏਐਫਐਮਸੀ]]<br> [[ਏਮ੍ਸ]]<br> [[राष्ट्रीय परीक्षा बोर्ड]]|[[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬੋਰਡ]]<br>[[ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਆਲਆ]]|alma_mater=[[एऍफ़एमसी]]<br> [[एम्स]]<br> [[राष्ट्रीय परीक्षा बोर्ड]]<br>[[दक्षिणी कैलिफोर्निया विश्वविद्यालय]]|parents=[[ਐਮ.ਐਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ]]<br> [[ਮੀਨਾ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ]]}}'''ਸੌਮਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਲ ਰੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਟੀਬੀ]] 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref name="livemint1">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/15YIhftLoSDQDJQCpQ7OEP/Soumya-Swaminathan-to-take-charge-of-Indian-Council-of-Medic.html|title=Soumya Swaminathan to take charge of Indian Council of Medical Research|last=Nikita Mehta|website=http://www.livemint.com/}}External link in <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;website=</code> ([[ਮਦਦ:CS1 errors#param has ext link|help]]) </ref><ref>{{Cite web|url=http://icmr.nic.in/icmrnews/Dr_Soumya_Swaminathan.pdf|title=Dr. Soumya Swaminathan|publisher=[[Indian Council of Medical Research]]|access-date=2015-10-07|archive-date=2015-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150830075056/http://icmr.nic.in/icmrnews/Dr_Soumya_Swaminathan.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਿਹਤ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਵਿਭਾਗ- [[ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]], ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨਾਤ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਚਕਿਤਸਾ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ, ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਤਮ ਸੰਸਥਾਨ ਹੈ।<ref name="thehindu1">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/health/policy-and-issues/article5397240.ece|title=Podcast: Sentinel Project on Pediatric Drug-Resistant Tuberculosis|website=The Hindu}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ (ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ) ਸ਼ਸਤਰ ਬਲ  ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ (ਭਾਰਤ), ਐਮ. ਡੀ., ਏਮ੍ਸ , ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬੋਰਡ ਤੋਂ  ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਕੀਤਾਪ੍ਰੀਖਿਆ ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰੇਟ ਸੋਧ ਬਾਲ ਪਾਲ੍ਮੋਨੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ, ਲਾਸ ਏੰਜਿਲਸ, ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੇਸਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.satyamevjayate.in/tb-the-ticking-time-bomb/episode-4watchvideo.aspx?uid=s3e4-ev-v3&lang=hindi|title=Satyamev Jayate S3 - Ep 4 - TB - The Ticking Time Bomb: What's Going Wrong (Part 2)|website=satyamevjayate.in|access-date=2017-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315001401/http://www.satyamevjayate.in/tb-the-ticking-time-bomb/episode-4watchvideo.aspx?uid=s3e4-ev-v3&lang=hindi|archive-date=2017-03-15|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੌਮਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ''ਹਰਿ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪਿਤਾ" ਐਮ ਐਸ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਵਿਦ ਮੀਨਾ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ, [[ਮਧੁਰਾ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ]], ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅੰਕੜਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ ਅਤੇ [[ਨਿਤਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ]], ਜੋ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਈਸਟ ਆਂਗਲਿਆ ਵਿੱਚ "ਲੈੰਗਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ" ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਆਖਕਤਾ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/12/30/images/2005123000281101.jpg |accessdate=September 3, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060525175319/http://www.thehindubusinessline.com/2005/12/30/images/2005123000281101.jpg |archivedate=May 25, 2006 }}</ref>{{Failed verification|date=October 2015}} ==ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੈਰੀਅਰ== *ਨਵਜੰਮੇ ਅਤੇ ਬਾਲ ਪਾਲ੍ਮੋਨੋਲੋਜੀ (1987 - 1989) ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ, ਲਾਸ ਏੰਜਿਲਸ, ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ. *ਬਾਲ ਸਾਹ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ (ਰਜਿਸਟਰਾਰ), ਲੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਕੇ: 1989-1990. *ਵਰਿਸ਼ਠ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਅਸਾਮੀ ਖੋਜ ਕਾਡਰ), ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਦਵਾਈ ਯੂਨਿਟ *ਸਹਾਇਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਕਲੀਨਿਕਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਡੀਸਨ, [[ਤ੍ਫਟ੍ਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਮੈਡੀਸਨ ਸਕੂਲ<ref>{{cite web|url=http://medicine.tufts.edu/Education/Academic-Departments/Clinical-Departments/Public-Health-and-Community-Medicine/Faculty/Adjunct/Swaminathan-Soumya|title=Soumya Swaminathan, MD, MNAMS|author=ISITE Design|work=tufts.edu|access-date=2017-03-15|archive-date=2017-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315090600/http://medicine.tufts.edu/Education/Academic-Departments/Clinical-Departments/Public-Health-and-Community-Medicine/Faculty/Adjunct/Swaminathan-Soumya|dead-url=yes}}</ref> *ਡਾਇਰੈਕਟਰ - ਟੀ ਬੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ==ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਦੱਸਤਾ== *ਸਦੱਸਤਾ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ - NBE (ਬਾਲ ਰੋਗ) *ਚੇਅਰ, ਐਚਆਈਵੀ ਅਨੁਭਾਗ, ਟੀ ਬੀ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ੰਰੋਗਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ *ਸਦੱਸ, ਗਲੋਬਲ ਟੀ ਬੀ (APPG TB) ' ਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਮਾਹਿਰ ਗਰੁੱਪ *ਸਦੱਸ, ਮਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗਠਨ *ਸਦੱਸ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਡਜ਼ ਕਮੇਟੀ *ਆਜੀਵਨ ਸਦੱਸ, ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਰੋਗ ਅਕੈਡਮੀ ==ਸਮਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦੱਸਤਾ== ===ਰਾਸ਼ਟਰੀ=== *ਮੈਂਬਰ, ਕੌਮੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ, ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਰੋਗ ਜਰਨਲ *ਚੇਅਰ, ਭਾਰਤ-ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ *ਸਦੱਸ, ਜੱਚਾ- ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ' ਤੇ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਜੁਆਇੰਟ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ, ਆਈਸੀਐਮਆਰ ===ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ=== *ਸਦੱਸ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ, ਕਲੀਨਿਕਲ ਛੂਤ ਰੋਗ *ਸਦੱਸ, ਬਚਪਨ ਟੀ ਬੀ ਉਪਸਮੂਹ, ਡਾਟ੍ਸ ਵਿਸਥਾਰ ਕੰਮ ਸਮੂਹ, ਬੰਦ ਕਰੋ ਟੀ ਬੀ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ *ਸਦੱਸ, ਟੀ ਬੀ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਿਤੀ, IMPAACT ਨੈੱਟਵਰਕ, ਐਨਆਈਐਚ, ਅਮਰੀਕਾ *ਸਦੱਸ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਡਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਰੋਮ 2011 ਅਤੇ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ, 2013 ==ਪੁਰਸਕਾਰ== *1999 ਵਿੱਚ ਸ਼ੀ ਕੌਮੀ ਬਾਲ ਪਲਮਨਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਤਮ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾ ਕੇਯ ਲਹਿਰੀ ਸੋਨ ਤਮਗਾ *2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਕਾਨਿਸ਼੍ਕਾ ਵਾਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ *2009 ' ਚ ਚੁਣੇ ਉਪ-ਚੇਅਰ, HIV ਅਨੁਭਾਗ, ਟੀ ਬੀ ਅਤੇ ਫੇਫੜੇ ਰੋਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ *2011 ਖੋਜਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਬਲਰੋਗ ਅਕੈਡਮੀ *2011 ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਐਵਾਰਡ, ਭਾਰਤੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ *2012 ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ *2012 ਖੋਜਕਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ, ਭਾਰਤ *2013 ਖੋਜਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਕੈਡਮੀ, ਬੰਗਲੌਰ *2016 ਏਸਟ੍ਰਾਜ਼ੇਨੇਕਾ ਖੋਜ ਬੰਦੋਬਸਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ,ਨਾਈਪਰ<ref>{{Cite web|title=Index of /silverjubilee|url=http://niper.ac.in/silverjubilee|access-date=2016-02-19|archive-date=2017-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216214254/http://niper.ac.in/silverjubilee/|dead-url=yes}}</ref> ==ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਮੁੱਖ ਅੰਸ਼== ਸੌਮਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ, ਟੀ ਬੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਚੇਨ੍ਨਈ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 1992 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਏ)। ਉਸ ਨੇ ਟੀਬੀ ਅਤੇ ਟੀ ਬੀ/HIV ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਕਲੀਨਿਕਲ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਵਤੀਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਟੀ ਬੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਅਣੂ ਤਸ਼ਖੀਸ ਨੂੰ ਟੀ ਬੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਵਰਤਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.advanceaccessanddelivery.org/chennai/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-15 |archive-date=2017-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216160415/http://www.advanceaccessanddelivery.org/chennai/ |dead-url=yes }}</ref> ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੀ ਬੀ ਜ਼ੀਰੋ ਸਿਟੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਲਕਸ਼ ਹੈ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ, ਅਦਾਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ "ਅਨਮੂਲਨ ਦੇ ਦੀਪ" ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।<ref>http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(16)30008-3/</ref>  == ਹਵਾਲਾ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: external links]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ]] pq55hjb7e1yfmsubvbsybdmmd5r0uw1 0 92652 851554 760735 2026-11-04T15:00:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851554 wikitext text/x-wiki {{ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ|cTopic=ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ}} '''ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ''' [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਦੀ ਪੁਨਰ-ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ [[ਥਿਊਰੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਅਮੂਰਤ ਸਮਝ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਨਰ-ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ [[ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਦੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਪ੍ਰਤਿ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1833 ਵਿੱਚ [[ਵਿਲੀਅਮ ਰੋਵਨ ਹੈਮਿਲਟਨ]] ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।, ਜਿਸਨੇ [[ਲਗ੍ਰਾਂਜੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।, ਜੋ 1788 ਵਿੱਚ [[ਜੋਸਫ ਲੁਇਸ ਲਗ੍ਰਾਂਜ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੂਤਪੂਰਵ ਪੁਨਰ-ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਕਾਨੋਨੀਕਲ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]] * [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ]] * [[ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ]] * [[ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ]] * [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] * [[ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿਸਟਮ ਥਿਊਰੀ]] * [[ਹੈਮਿਲਟਨ-ਜੈਕਬੀ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]] * [[ਹੈਮਿਲਟਨ-ਜੈਕਬੀ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]] * [[ਲਗ੍ਰਾਂਜੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ]] * [[ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] * [[ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ (ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ)]] * [[ਕੁਆਂਟਮ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ|ਕੁਆਂਟਮ ਹੈਮਿਲਟਨ ਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] * [[ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ]] * [[ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਔਪਟਿਕਸ]] * [[ਡੀ ਡੋਂਡ੍ਰ-ਵੇਇਲ ਥਿਊਰੀ]] * [[ਜੀਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਮਕੈਨਿਕਸ]] * [[ਰਾਊਥੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ]] * [[ਨਾਂਬੂ ਮਕੈਨਿਕਸ]] * [[ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਫਲੂਇਡ ਮਕੈਨਿਕਸ]] == ਹਵਾਲੇ == === ਫੁਟਨੋਟਸ === {{reflist}} === ਸੋਰਸ === * {{Citation | authorlink=Vladimir Arnold | first=V. I. | last=Arnol'd | title=Mathematical Methods of Classical Mechanics | publisher=Springer-Verlag | year=1989 | isbn=0-387-96890-3 }} * {{Citation | authorlink1=Ralph Abraham (mathematician) | first1=R. | last1=Abraham | authorlink2=Jerrold E. Marsden | first2=J.E. | last2=Marsden | title=Foundations of Mechanics | year=1978 | publisher=Benjamin-Cummings | location=London | isbn=0-8053-0102-X }} * {{Citation | authorlink1=Vladimir Arnold | first1=V. I. | last1=Arnol'd | first2=V. V. | last2=Kozlov | first3= A. I. | last3=Neĩshtadt | title=Mathematical aspects of classical and celestial mechanics | booktitle=Encyclopaedia of Mathematical Sciences, Dynamical Systems III | volume=3 | publisher=Springer-Verlag | year=1988 }} * {{Citation | first1=A. M. | last1=Vinogradov | first2=B. A. | last2=Kupershmidt | url=http://diffiety.ac.ru/djvu/structures.djvu | title=The structure of Hamiltonian mechanics | format=[[DjVu]] | series=London Math. Soc. Lect. Notes Ser. | volume=60 | year=1981 | publisher=Cambridge Univ. Press | location=London | access-date=2017-04-16 | archivedate=2007-07-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703110200/http://diffiety.ac.ru/djvu/structures.djvu }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703110200/http://diffiety.ac.ru/djvu/structures.djvu |date=2007-07-03 }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Citation | last=Binney | first=James J. | authorlink=James Binney | title=Classical Mechanics (lecture notes) | url=http://www-thphys.physics.ox.ac.uk/users/JamesBinney/cmech.pdf | publisher=[[University of Oxford]] | accessdate=27 October 2010 }} <!-- dead link: url=http://www-thphys.physics.ox.ac.uk/users/JamesBinney/CMech_notes.ps --> * {{Citation | last=Tong | first=David | authorlink=David Tong (mathematician) | url=http://www.damtp.cam.ac.uk/user/tong/dynamics.html | title=Classical Dynamics (Cambridge lecture notes) | publisher=[[University of Cambridge]] | accessdate=27 October 2010 }} * {{Citation | last=Hamilton | first=William Rowan | url=http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Hamilton/Dynamics/ | title=On a General Method in Dynamics | publisher=[[Trinity College Dublin]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20110927004206/http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Hamilton/Dynamics/ | access-date=2017-04-16 | archive-date=2011-09-27 | url-status=dead }} {{Physics-footer}} {{DEFAULTSORT:ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ| ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿਸਟਮ]] askwx1m9a2lxmshdyz7jilfsc7am5xx 0 93194 851608 820260 2026-11-04T22:08:28Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851608 wikitext text/x-wiki {{Expert needed}}{{Infobox book|name=ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|image=|caption=|author=[[ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]]|country=[[ਭਾਰਤ]]|language=[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]|publisher=[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ]]|release_date=|dedicated_to=|media_type=|isbn=|congress=}}'''ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ''' ਪੁਸਤਕ [[ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ|ਡਾ. ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਾਲਕ ਨਿਖੇੜਾ 1849 ਤੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਧਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਉਰਦੂ (ਰੁਬਾਈ,ਗਜਲ) ਫਾਰਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋ ਆਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਾਈਜੂ ਜਾਪਾਨ ਖੁੱਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ - ਮੁੱਢਲਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ (1849-1900) ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ -ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ(1900-1947) ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ- ਉਤਰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ(1947-2005) ==ਮੁੱਢਲਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ== ਇਹ ਕਾਲ ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਸੀ ਕਾਰਨਾਂ ਪੱਖੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਆਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮੁੱਢਲੇ ਕਾਲ ਦਾ ਆਰੰਭ ਬੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪੁਸਤਕਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪਸਾਰ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ 1850 -1870 ਧਰਮ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਾਲ ਚ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਦੀ ਹੈ।ਮਾਹੀ ਕੰਬੋ, ਮੋਲਣੀ ਅਨਦੁਸਤਾਰ, ਫਜਲ ਸ਼ਾਹ, ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼, [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ]], [[ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ]] ਕਾਵਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿੳਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਪੱਛਮੀ ਢੰਗ ਦੇ ਅਲੋਚਕ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਕਵਿਤਾ ਕਹਿ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਚ ਇਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਕਵਿਤਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਬੰਗਾ,ਮਟਕ, ਕਵੀ ਸੋਭਾ, ਖਜਾਨ ਸਿੰਘ,ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ, ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ, ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼, ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂਰ,ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੰੁਦੀ ਹੈ।1872-73 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ।ਇਹ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਪਿਰਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ==ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ== ਇਸ ਕਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ 1900 -1947ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਂ ਹੈ।ਇਸ ਕਾਲ ਚ ਜਿਆਦਾ ਕਵਿਤਾ ਲਹਿਰਾਂ ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।ਖਿਲਾਫਤ ਲਹਿਰ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਕੌਮੀ ਆਜਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ,। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸਾਕਾਰੀ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਸਟੇਜੀ ਕਾਵਿ ਇਸ ਕਾਲ ਚ ਰੰਗ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਜੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੱੁਢਲਾ ਕਾਲ, ਪ੍ਰਫੱੁਲਤ ਕਾਲ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਉਪਰੰਤ ਕਾਲ ਤੋ ਅੱਗੇ। ਇਸ ਕਾਲ ਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਾਰਨ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਧੱਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੀੜੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਚ ਭਾਰੀ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਲਾਲਾ ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਹਨ। ==ਉੱਤਰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ== ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋ ਬਾਅਦ [[ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ]], ਨਕਸਲਵਾੜੀ ਲਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ, ਲਹਿਰਾਂ ਅਧੀਨ ਕਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਫੜਿਆ। 1990 ਤੋ ਬਾਅਦ ਨਵ ਬਸਤੀਵਾਦ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਜਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਦੀ ਪਰਵਾਸੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵਿਤਾ ਹੋਦ ਚ ਆਈ। ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਾ ਚ ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਹਰਭਜਨ ਹੁੰਦਲ, ਜਹਤਾਰ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ, ਆਦਿ ਕਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸਟੇਜੀ ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ, ਆਦਿ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤਾਂ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਡਲਹੌਜੀ 1961 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸੈਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਹਿਰ 1960-70 ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ, ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਹਸਰਤ, ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ, ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ,ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਲਵਾਰਵੀ, ਅਵਤਾਰ ਪਾਸ਼, ਸੁਖਪਾਲ ਸੰਘੇੜਾ ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਕਵੀ ਜੋ ਪ੍ਰਮੱੁਖ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਅਧੀਨ ਇਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ==ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ== ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿੱਚ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਬਿੰਦੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਯੁਕਤ ਹੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਫੈਜ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ, ਸ਼ਰੀਫ ਕੁੰਜਾਹੀ, ਤਨਵੀਰ ਬੁਖਾਰੀ, ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਜਾਦੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸੇ ਹੀ ਦੌਰ ਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਆਉਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਦੌਰ ਚ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਨਵੇਂ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਚੌਥਾ ਦੌਰ ਸਮਕਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਮਹੌਲ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਲਿਪਿਆਂਤਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। ==ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ== ਪਰਵਾਸੀ ਕਵਿਤਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਪਰਵਾਸੀ ਕਵਿਤਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਵੀ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ, ਬੇਅੰਤ ਸਬਰਾ, ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ, ਡਾਕਟਰ ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ, ਸਾਧੂ ਬਿਨਿੰਗ, ਸੁਖਪਾਲ ਸੰਘੇੜਾ ਆਦਿ ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <references />{{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] 1r32i4ephd6qj7l2v2st3h9tmmjh7ec 0 95934 851564 575474 2026-11-04T16:08:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851564 wikitext text/x-wiki {{about|ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ||G-ਫੋਰਸ (ਗੁੰਝਲਖੋਲ)}} {{about|ਲੰਬੇ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ|ਪਲਭਰ ਦਾ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਮਕੈਨੀਕਲ ਧੱਕਾ}} {{Lowercase|G-ਫੋਰਸ}} [[File:Load_factor_and_the_g-force_in_turn.svg|thumbnail|ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪੱਧਰੀ ਉਡਾਨ ਵਿੱਚ, ਲਿਫਟ (L) ਦਾ ਭਾਰ (W) ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 60° ਦੇ ਢਲਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੋੜ ਤੇ, ਲਿਫਟ ਦਾ ਭਾਰ (L=2W) ਦੁੱਗਣੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਇਲਟ 2g ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੁੱਗਣਾ ਵਜ਼ਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਤਿੱਖਾ ਮੋੜ ਹੋਵੇਗਾ, ਉੰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਹੀ g-ਫੋਰਸ ਹੋਵੇਗਾ]] [[File:Nitrolympics TopFuel 2005.jpg|thumb|right| ਇਹ [[ਟੌਪ ਫਿਊਲ|ਟੌਪ-ਫਿਊਲ ਖਿੱਚਣਵਾਲਾ]] ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ {{convert|160|km/h|0}} ਤੱਕ 0.86 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ 5.3g ਦਾ ਇੱਕ ਹੌਰੀਜ਼ੌਨਟਲ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਰ ਮਾਮਲੇ ਅੰਦਰ ਵਰਟੀਕਲ g-ਫੋਰਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਥਿਊਰਮ]] 5.4g ਦਾ ਇੱਕ g-ਫੋਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।]] '''g-ਫੋਰਸ''' (''ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ'' ਤੋਂ ''g'' ਨਾਲ) ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰ]] ਦੀ [[ਸਮਝ]] ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, g-ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਬਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਣਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ "g-ਫੋਰਸ" (ਛੋਟੀ ਵਰਣਮਾਲ਼ਾ ਦੇ ਅੱਖਰ ਨਾਲ) ਇੱਕ [[ਐਕਸਲ੍ਰੋਮੀਟਰ]] ਨਾਲ ਨਾਪੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਿਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ g-ਫੋਰਸ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ g-ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਵਜ਼ਨ ਪ੍ਰਤਿ ਯੂਨਿਟ ਪੁੰਜ" (ਦੇਖੋ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਸ਼ਬਦ [[ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਜ਼ਨ]]) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ g-ਫੋਰਸ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਤਹਿ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਤਹਿ ਦੁਆਰਾ ਧੱਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧੱਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਫੋਰਸ ਇਸ ਧੱਕੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਵਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੀ ਹਰੇਕ ਯੂਨਿਟ ਵਾਸਤੇ ਰੀਐਕਸ਼ਨ-ਫੋਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮਿਲ ਫੋਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦ੍ਰੁਣੀ ਮਕੈਨੀਕਲ ਸਟ੍ਰੈੱਸਾਂ (ਦਬਾਓ) ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। g-ਫੋਰਸ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਕੁੱਝ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੋਰਸ]] ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ) [[ਸੁਤੰਤਰ-ਡਿੱਗਣ]] ਪ੍ਰਤਿ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ [[ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ]] ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। <ref>[http://newton.dep.anl.gov/askasci/phy99/phy99491.htm G Force] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125033953/http://newton.dep.anl.gov/askasci/phy99/phy99491.htm |date=2012-01-25 }}. Newton.dep.anl.gov. Retrieved on 2011-10-14.</ref><ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=zFl7y5xqHj4C&lpg=PA6&dq=%22apparent%20acceleration%22%20%22g-force%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22apparent%20acceleration%22%20%22g-force%22&f=true | title = Principles of Medical Physiology | isbn = 978-1-58890-572-7 | author1 = Sircar | first1 = Sabyasachi | date = 2007-12-12}}</ref> == ਯੂਨਿਟਾਂ ਅਤੇ ਨਾਪ == == ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫੋਰਸ == == ਇਨਸਾਨੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ == == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ == *{{cite journal | last = Faller | first = James E. | title = The Measurement of Little g: A Fertile Ground for Precision Measurement Science | journal = Journal of Research of the National Institutes of Standards and Technology | volume = 110 | issue = 6 | pages = 559–581 | date = November–December 2005 | url = http://nvl-i.nist.gov/pub/nistpubs/jres/110/6/j110-6fal.pdf }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://books.google.com/books?id=PyEDAAAAMBAJ&pg=PA91 "How Many Gs Can a Flyer Take?", October 1944, Popular Science] one of the first detailed public articles explaining this subject * [https://web.archive.org/web/20140215110608/http://www.wired.com/wired/archive/11.03/7g.html Enduring a human centrifuge at the NASA Ames Research Center] At Wired {{DEFAULTSORT:G-ਫੋਰਸ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਵੀਮੀਟਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ]] dk0mmscu3p1ei6lnsegzsnzcg1sv47w 0 98877 851597 575912 2026-11-04T20:34:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851597 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Jagat_22-76.jpg|thumb]] ਅੰਬੀਕਾ ਮਾਤਾ ਮੰਦਿਰ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ 50 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.templenet.com/encwest1.html|title=Temples of Western India|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008123605/http://www.templenet.com/encwest1.html|archive-date=2006-10-08|dead-url=no|access-date=2006-09-15}}</ref> ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਜੋ ਅੰਬੀਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/india/jagat/jagat8.html|title=Durga Ambika Mata temple, Jagat - Photo|archive-url=https://web.archive.org/web/20061023054559/http://www.art-and-archaeology.com/india/jagat/jagat8.html|archive-date=2006-10-23|dead-url=no|access-date=2006-09-19}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Jagat_22-84.jpg|thumb]] ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 961 ਵਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.templenet.com/shakti.html|title=Abodes of Shakti|archive-url=https://web.archive.org/web/20060917095212/http://www.templenet.com/shakti.html|archive-date=2006-09-17|dead-url=no|access-date=2006-09-15}}</ref> == ਵਸਤੂ ਕਲਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Jagat_22-73.jpg|thumb]] ਇਹ ਮੰਦਿਰ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦਾ ਖੁਜਰਾਹੋ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Jagat-Temple-23073.htm|title=Jagat Temple|publisher=India9.com|access-date=2017-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220713/http://www.india9.com/i9show/Jagat-Temple-23073.htm|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}</re == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਦਰ]] 12ls4hexlksnrifpyaepmd3iyhvlcbj 0 101598 851677 846997 2026-11-05T08:40:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851677 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਕੈਥਰੀਨ ਐਨਾ ਕੰਗ|birth_date={{birth date and age|1970|12|15}}|residence=[[ਹੀਥ, ਟੈਕਸਾਸ]]|occupation=ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ/ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਵਪਾਰੀ|spouse=[[ਜਾਨ ਡੀ. ਕਾਰਮਕ|ਜਾਨ ਕਾਰਮਕ]] (m. 2000)|children=2}} '''ਕੈਥਰੀਨ ਐਨਾ ਕੰਗ''' (ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ, 1970) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਚਿੱਤਰ,<ref name="vgblogger.com">{{cite web|url=http://www.vgblogger.com/?p=1837|title=Orcs & Elves DS Developer Diary #1|publisher=Vgblogger.com|accessdate=29 October 2014|archive-date=17 ਜੁਲਾਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717195524/http://www.vgblogger.com/?p=1837|dead-url=yes}}</ref> ਮਸ਼ੀਨੀਮਾ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]],<ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/2005/08/12/technology/machinima_hollywood/|title=Independent film makers see market in machinima - Aug. 12, 2005|publisher=Money.cnn.com|accessdate=29 October 2014|archive-date=10 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610165633/http://money.cnn.com/2005/08/12/technology/machinima_hollywood/|url-status=dead}}</ref> ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ,<ref>{{cite web|url=http://www.gamefaqs.com/ds/942071-orcs-and-elves/data|title=Orcs & Elves|publisher=Gamefaqs.com|accessdate=29 October 2014}}</ref> ਵਪਾਰੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == 2000 ਵਿੱਚ, ਫਾਊਂਟੇਨਹੈਡ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਮਿਸ਼ੀਨੀਮਾ ਨੂੰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਰੀਨੀਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.machinima.com/article/view&id=383] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223201131/http://www.machinima.com/article/view%26id%3D383|date=February 23, 2010}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕੰਗ ਨੇ 5 ਜਨਵਰੀ, 2000 ਨੂੰ ਖੇਡ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਕਾਰ ਜਾਨ ਕਾਰਾਮਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ, ਕੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।  == ਅਵਾਰਡਸ == ਫਾਊਂਟਨਹੈਡ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਕੰਗ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ: * ਏਐਮਏਐਸ ਬੇਸਟ ਟੈਕਨੀਕਲ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਫ਼ਾਰ ਐਨਾ  * [http://www.machinima.org/ ਏਐਮਏਐਸ ਬੇਸਟ ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124061328/http://www.machinima.org/ |date=2005-11-24 }} ਫ਼ਾਰ ਇਨ''ਦ ਵੇਟਿੰਗ ਲਾਈਨ'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ == * Hancock, Hugh and।ngram, Johnnie (2007). ''Machinima for Dummies'', New Jersey: Wiley Publishing. {{ISBN|978-0-470-09691-8}}978-0-470-09691-8. * Cefrey, Holly (2008). ''Career Building through Machinima'', New York: The Rosen Publishing Group. {{ISBN|978-1-4042-1358-6}}978-1-4042-1358-6. == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=10874 Gamasutra: Fountainhead's Kang on Orcs&Elves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303193853/http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=10874 |date=2016-03-03 }} * [https://web.archive.org/web/20071112041931/http://www.gamegirlz.com/spotlght/spot_018.htm GamerGirlz spotlight on Kang] * [https://web.archive.org/web/20080724145714/http://www.wired.com/news/games/0,2101,53929,00.html Wired article on Machinima] * [http://money.cnn.com/2005/08/12/technology/machinima_hollywood/ CNN Money article on Machinima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180610165633/http://money.cnn.com/2005/08/12/technology/machinima_hollywood/ |date=2018-06-10 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=bKEr5RRKoO4 Machinima ''Anna'' video on YouTube created by Katherine Anna Kang] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] 7mfbhnbmodyexzpty37ydalqbu7mh44 0 105703 851621 782595 2026-11-04T23:29:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851621 wikitext text/x-wiki {{multiple image <!-- Essential parameters -->|align=right|direction=vertical|width=200 <!-- Image 1 -->|image1=AutoRickshaw.jpg|caption1=ਭਾਰਤ|width1=<!-- Image 2 -->|image2=Bajaj RE (front), Jakarta.jpg|caption2=ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ|width2=<!-- Image 3 -->|image3=Bangkok Tuk Tuk Thailand 02-2003.jpg|caption3=ਥਾਈਲੈਂਡ|width3=<!-- Image 4 -->|image4=Three-wheel Taxi (7185455520).jpg|caption4=ਅਲ ਸੈਲਵਾਡੋਰ|width4=<!-- Image 5 -->|image5=02-098 Sector Antiguo de la ciudad de Santa Fe de Antioquia5.jpg|caption5=ਕੋਲੰਬੀਆ|width5=<!-- Image 6 -->|image6=Auto-rickshaw on Canal Bank Road Lahore 2009-06.jpg|caption6=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|width6=<!-- Image 7 -->|image7=The mad rush (14697537258).jpg|caption7=ਪੁਰਤਗਾਲ|width7=<!-- Image 8 -->|image8=Tuk-tuk in Mek'ele.jpg|caption8=ਈਥੋਪੀਆ|width8=|caption_align=center|header=ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ|header_align=center|header_background=|footer=|footer_align=<!-- left/right/center -->|footer_background=|background color=}} ਇੱਕ '''ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ''', ਰਵਾਇਤੀ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ [[ਰਿਕਸ਼ਾ|ਰਿਕਸ਼ੇ]] ਜਾਂ ਸਾਈਕਲ ਰਿਕਸ਼ੇ ਦਾ ਮੋਟਰ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਟੋ ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝੁਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟੁਕ-ਟੁਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੀਮੇਕਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਿਸਦੇ ਚਾਰ ਪਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ]] (ਜੋ ਕਿ ਲੀਨ) ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਲਰ (ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਉਪ ਉਪ੍ਰੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ। ਬਜਾਜ ਆਟੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>https://www.economist.com/news/business/21596993-motorised-rickshaw-despite-official-disapproval-becoming-ubiquitous-tuk-tuking</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == === ਮੂਲ === ਜਾਪਾਨ ਨੇ 1934 ਤੋਂ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 20,000 ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ, 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਤਿਕੋਣੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਪਿਰਾਗਿਓ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਅਤੇ ਵੈਸਪਾਏ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੋਆਰਡੀਨੋ ਡੀ ਅਸੈਕਾਨਿਓ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਜੰਗੀ ਆਰਥਿਕ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਿਗਜੀਓ ਏਪੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਦਾ ਦਹਾਹਾਟਸੂ ਮਿਡੈਗ ਦੇ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ 1957 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। {{citation needed|date=August 2015}} === ਡਿਜ਼ਾਈਨ === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਕਿਸਮਾਂ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਫਰਕ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੀਟ-ਮੈਟਲ ਬਾਡੀ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਪਹੀਏ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਫਰੇਮ ਹੈ; ਡਰਾਪ-ਡਾਊਨ ਸਾਈਡ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨਵਸ ਛੱਤ; ਡ੍ਰਾਈਵਰ ਲਈ ਮੋਹਰੇ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੈਬਿਨ (ਕਈ ​​ਵਾਰ ਆਟੋ-ਕੰਧ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), ਹੈਂਡਲਬਾਰ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਲ, ਮੁਸਾਫਿਰ, ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦੋਹਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਥਾਨ। === ਇੰਜਣ === ਦੈਹਤਸੂ ਈ-ਸੀਰੀਜ਼ ਇੰਜਣ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ. {{Citation needed|date=September 2015}} === ਏਸ਼ੀਆ === ==== ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Cngs_dhaka.jpg|thumb|ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ "ਸੀ.ਐਨ.ਜੀ."<br /> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Tuk-tuk_taxi_sidecar_in_Laos.jpg|thumb|ਲਾਓਸ ਵਿੱਚ ਟੁਕ-ਟੂਕ ਟੈਕਸੀ ਸਾਈਡਕਾਰ<br /> ]] ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ (ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਤੇ "ਬੇਬੀ ਟੈਕਸੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ "ਸੀ.ਐਨ.ਜੀ" ਆਪਣੇ ਈਂਧਨ ਸਰੋਤ, ਕੰਪਰੈੱਸਡ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੇ ਕਾਰਨ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਸਪੀਡ ਕਾਰਨ। ਉਹ ਤੰਗ, ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਸੜਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਢਕਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://asiancorrespondent.com/132251/asias-love-affair-with-the-rickshaw/|title=Asia’s love affair with the rickshaw|last1=Lane|first1=Jo|website=asiancorrespondent.com|publisher=asiancorrespondent.com|accessdate=2015-07-30|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713152500/http://asiancorrespondent.com/132251/asias-love-affair-with-the-rickshaw/|dead-url=yes}}</ref> ਢਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਜਨਵਰੀ 2003 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਵਾਇਤੀ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ; ਸਿਰਫ ਨਵੇਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ-ਪਾਵਰ ਮਾਡਲਾਂ (ਸੀ.ਐਨ.ਜੀ.) ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਸੀ.ਐਨ.ਜੀ. ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਮੀਟਰ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2594725.stm|title=Police purge for Dhaka rickshaws|date=December 20, 2002|access-date=2011-03-22|publisher=[[BBC Mews]]}}</ref>  ਫਰਹਦ ਇਲਿਆਸ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਆਦਿਲ ਅਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਟਰਬੋ-ਸਪੀਡ ਇੰਜਣ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1940 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ। {{citation needed|date=September 2017}} == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੱਕਰ ਰਿਕਸ਼ਾ ਵੀ ਆਮ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Frommer's India|last=Pippa de Bruyn|last2=Keith Bain|last3=David Allardice|last4=Shonar Joshi|publisher=John Wiley and Sons|isbn=0470645806|edition=Fourth|location=2010|pages=15, 57, 156}}</ref> ਛੋਟੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਲੰਬੇ ਦੂਰੀ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ (ਅਕਸਰ "ਆਟੋ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਆਧੁਨਿਕ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਕੰਪਰੈਸਡ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ (ਸੀ.ਐਨ.ਜੀ.) ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Frommer's India|last=Pippa de Bruyn|last2=Keith Bain|last3=David Allardice|last4=Shonar Joshi|publisher=John Wiley and Sons|isbn=0470645806|edition=Fourth|location=2010|pages=57–58, 110}}</ref> ਰਵਾਇਤੀ ਆਟੋ ਰੇਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਰਲੇ-ਡੈਵਿਡਸਨ ਇੰਜਣ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਾਤ-ਪੋਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਣ-ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹਾਬਲ-ਡੇਵਿਡਸਨ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟਾਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਸਟੋਰੇਜ਼ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਉਦਮੀ ਚਾਲਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਈਕ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ, ਇੱਕ ਗੀਅਰ ਬੌਕਸ (ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਲੀਜ਼ ਜੀਪ ਤੋਂ) ਤੇ ਜੋੜੇ ਗਏ, ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਜੋ ਚਾਰ ਤੋਂ ਛੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਵੇਲਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਅਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਿਹਾਰਕ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ 1998 ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਅਖੀਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫਾਟਾ-ਫਾਤਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Remembering-Delhis-phat-phatis/articleshow/652374319.cms Remembering Delhi's phat-phatis]</ref><ref>{{Cite web |url=http://olddelhiheritage.in/modes-of-transport-through-the-ages-in-shahjahanabad/ |title=Transportation through the ages in Shahjahanabad |access-date=2018-04-21 |archive-date=2018-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317102242/http://olddelhiheritage.in/modes-of-transport-through-the-ages-in-shahjahanabad/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://hurryup1.wordpress.com/2011/09/23/the-phatphatis-of-delhi/ The Phatphatis of Delhi]</ref><ref>[http://www.mouthshut.com/blog/ddigsnrmmm/Phat-Phatis-of-Delhi Phat Phatis of Delhi]</ref><gallery class="center" mode="packed"> File:Goa Rickshaw.jpg|ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ File:TVS tuktuk in Chennai.jpg|ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਟੀਵੀਐਸ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ File:Autorickshaw on Raj Path New Delhi.JPG|ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਐਨ.ਜੀ. ਗ੍ਰੀਨ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ File:API 175 Lambretta Auto (1).JPG|ਇੱਕ API 175 ਲੰਬਰਰੇਟਾ ਆਟੋ, ਹੁਣ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ </gallery> == ਨੋਟਸ == {{Reflist|group="nb"}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://tuktuk-thai.blogspot.com/2009/04/hybrid-tuk-tuks-are-coming.html Article: Hybrid tuk-tuks are coming] * [https://web.archive.org/web/20121024073654/http://www.wired.com/wired/archive/15.01/posts.html?pg=5 The India 1000] – an article in Wired about auto rickshaw racing 66nhhgrky3ld2614j2x8wq2aeefrcs5 0 113036 851569 825150 2026-11-04T16:50:31Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851569 wikitext text/x-wiki == ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ == ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਗਿਆਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਮਾਨ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਲੋਚਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਭਾਰਤੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬੜੀ ਚਰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ," ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਉਹ ਸੰਜੁਗਤ ਰੂਪ ਜਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ਾਂ (ਨੁਕਸਾਂ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਗੁਣਾ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਤ ਹੋਵੇ (ਭਾਵੇਂ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ) ਕਾਵਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ|last=ਧਾਲੀਵਾਲ|first=ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=ਮਦਾਨ ਪਬਲੀਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ|year=2018|isbn=|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=8|quote=|via=}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਦੂਜੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਅਤੇ 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹੋਣਾ ਸਿੱਧ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' 'ਤੇ 'ਸੁਧਾਸਾਗਰ' ਟੀਕਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਮੰਮਟ ਦੇ ਪਰਿਚੈ ਲਈ ਕੁੱਝ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਮੰਮਟ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਗਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।"<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|year=2017|isbn=978-81-302-0462-8|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=353|quote=|via=}}</ref> ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਾਮਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿ 'ਨੈਸ਼ਧਚਰਿਤ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸਨ। ਇਹ ਜੈਯਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ ਕੈਯਟ ਤੇ ਉਵਟ। ਕੈਯਟ ਨੇ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ ਤੇ ਟੀਕਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਵਟ ਨੇ ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਭਾਸ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਜੇ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਵਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਵਜ੍ਰਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ)|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|year=1981|isbn=|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=16|quote=|via=}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਮੰਮਟ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਜਾ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਨਾਮ ਦੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|year=2017|isbn=978-81-302-0462-8|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=353|quote=|via=}}</ref> ਪਰ ਇਸ ਬਾਬਤ ਵੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਖ਼ੁਦ ਵਾਗਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਲੋਕ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਵਾਰਾਨਸੀ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਸਾਹਿਤਯਸੂਤ੍ਰ' ਅਰਥਾਤ 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|title=आचार्य मंम्ट|last=प्रो. धुंडिराज गोपाल|first=|publisher=भारती प्रिण्टिंग प्रेस|year=1971|isbn=|location=इन्दौर|pages=4|quote=|via=}}</ref> == ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ ਸਮਾਂ == ਮੰਮਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਬਤ ਵੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਨੇ 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ (980-1015 ਈ. ਸਦੀ ਲਗਭਗ) ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਟੀਕਾ ਮਾਣਿਕਯਚੰਦ੍ਰ (1160 ਈ. ਸਦੀ) ਦੀ 'ਸੰਕੇਤ' ਨਾਮ ਦੀ ਟੀਕਾ ਹੈ। ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿਆਨੁਸ਼ਾਸਨ' (1143 ਈ. ਸਦੀ) ਵਿੱਚ ਮੰਮਟ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿਆਨੁਸ਼ਾਸਨ|last=ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=109|quote=|via=}}</ref> ਅਤੇ ਰੁੱਯਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਅਲੰਕਾਰਸਰਵਸਵ' ਵਿੱਚ ਮੰਮਟ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਅਲੰਕਾਰਸਰਵਸਵ|last=ਰੁੱਯਕ|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=150|quote=|via=}}</ref> ਇਸ ਲਈ ਮੰਮਟ ਜ਼ਰੂਰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ, ਇਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ ਸਮਾਂ 1050-1100 ਈ. ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧਭਾਗ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਮੰਮਟ ਦੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣ == ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਨਵੈ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ)|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|year=1981|isbn=|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=21|quote=|via=}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ 'ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਵਸ਼ੇ੍ਸ਼ਟ ਗ੍ੰਥ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾ ਨੂੰ 'ਵਾਗਦੇਵਤਾਵਤਾਰ' ( ਵਾਗਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ) ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਧੁਨੀਵਾਦੀ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਇਸ ਗ੍ੰਥ ਦਾ ਰਚਯਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਗ੍ੰਥ ਦੇ ਦੱਸਵੇਂ ਉੱਲਾਸ ਵਿੱਚ ' ਪਰਿਕਰ' ਅਲੰਕਾਰ ਤੱਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮੰਮਟ ਦੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਅਲੱਟ ਸੂਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਉੱਪਰ ਪਰਖ ਕੇ, ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ ਠੀਕ ਟਿਕਾਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਧ੍ਵਨੀ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਪੈਰੀਂ ਖੜਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਨਿਰਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਣਿਕ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਗਏ। ਭਾਰਤੀ ਵੇਦਾਂਤ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਚਾਰੀਆ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਭਾਸ਼ਯ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ 'ਮਹਾਂਭਾਸ਼ਯ' ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ; ਉਹ ਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਮਟ ਦੇ 'ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਥਾਂ ਮਕਬੂਲ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਰੁਚਕ ਦੀ ਸੰਕੇਤ ਟੀਕਾ)|last=ਰੁਚਕ|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=130|quote=|via=}}</ref><ref>{{Cite book|title=ਰਸਗੰਗਾਧਰ (ਪਹਿਲਾ ਆਨਨ)|last=ਜਗਨਨਾਥ|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=220; 227; 355|quote=|via=}}</ref> ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਸ-ਧੁਨੀ ਰਸ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਉਲੇਖ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ। "तददषौं शब्दाथौं सगणावनलङकृती पुनः क्वायि" ਇਸ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ, ਕਾਵਿ-ਹੇਤੂ ਤੇ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ 'ਧੁਨੀਆਤਮਕਤਾ' ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਦਮ-ਕਦਮ 'ਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਵੀ।<ref>{{Cite book|title=संस्कृत साहित्य को कश्मीर का योगदान|last=मलिक|first=श्रीमती शकुन्तला|publisher=परिमल पब्लिकेशन्स, दिल्ली|year=1996|isbn=|location=दिल्ली|pages=130|quote=|via=}}</ref> ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਮਟ ਦਾ ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਦਭੱਟ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਟ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾ ਸੰਯੋਗ ਭਾਵ (ਧ੍ਵਨੀ) ਨਾਲ ਹੈ। ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੀਕੇ ਲਿਖੇ ਗਏ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|title=History of Indian literature (VOL-III, Part-I)|last=JHA|first=SUBHADRA|publisher=Shri Jainendra Press|year=1963|isbn=|location=Delhi-6|pages=23,24|quote=|via=}}</ref> ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ (11ਵੀਂ ਸਦੀ ਉੱਤਰ ਅਰਧ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਵਿੱਚ ਵਿੰਭਿਨ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧੁਨੀ ਵਿਰੋਧੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਥਨਾਂ ਦਾ ਖੰਡਣ ਕਰਕੇ ਵਿਅੰਜਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|title=आलोचना के सिद्धांत|last=चौहान|first=शिवदान सिंह|publisher=स्वराज प्रकाशन|year=2001|isbn=81-85999-35-X|location=दिल्ली|pages=61|quote=|via=}}</ref>ਕਾਵਿ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਤੀਜਾ ਮਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੂਰੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆ ਦੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।ਗ੍ੰਥ ਦੇ ਕਾਰਿਕਾ,ਵਿ੍ਤੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਰਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=मम्मटोत्तरयुग मे भारतीय काव्यशास्त्र मे नूतन अवधारणाए|last=रामप्रताप|first=|publisher=ईस्टर्न बुक लिंकर्स|year=2005|isbn=81-7854-060-6|location=दिल्ली|pages=5|quote=|via=}}</ref>ਉਦਾਹਰਣ ਤੌਰ ਤੈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆ ਪ੍ਸਿੱਧ ਕਿਰਤਾਂ ਚੋਂ ਸੰਗ੍ਹੀਤ ਹਨ; ਪਰ ਕਾਰਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿ੍ੱਤੀ,ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਨੂੰ "ਕਾਰਿਕਾ" ਭਾਗ ਅਤੇਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੂੰ 'ਵਿ੍ੱਤੀ' ਭਾਗ ਦਾ ਰਚਯਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਧ੍ਵਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਧ੍ਵਨੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੁਕਤੀਆਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧ੍ਵਨੀ ਦੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਸੱਤਾ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ- ਧ੍ਵਨੀ ਕਾਵਿ (ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ), ਗੁਣੀਭੂਤ ਵਿਅੰਗ (ਮੱਧਮ ਕਾਵਿ) ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਕਾਵਿ (ਅਧਮ ਕਾਵਿ)। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਰਤਾਂ ਅਤੇ " ਕਵਿਪ੍ਕਾਸ਼" ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉੱਧਿ੍ਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਪੵਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹੋਣਾ ਸਿੱਧ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ " ਕਾਵਿਪੑਕਾਸ਼" ਤੇ "ਸੁਧਾਗਰ" ਟੀਕਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਮੰਮਟ ਦੇ ਪਰਿਚੈ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਅਵਤਾਰ ਆਇਆ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੈੱਯਟ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੈੱੱਯਟ ਅਤੇ ਉੱਵਟ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ। ਕੈੱਯਟ ਨੇ ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ ਵਿਆਕਰਣ ਗੵੰਥ ' ਮਹਾਭਾਸ਼ਯ' ਅਤੇ ਉੱਵਟ ਨੇ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਮੰੰਮਟ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਜਾ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ' ਕਾਵਿਪੵਕਾਸ਼' ਰਚਿਤ ਕੀਤਾ।ਪਰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਗੵੰਥ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜਿਆਦਾ ਪੵਸਿੱਧ ਸੀ। <ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸਰੂਪ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ|last=ਜੱਗੀ|first=ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|publisher=ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ|year=1994|isbn=|location=ਦਿੱਲੀ|pages=112|quote=|via=}}</ref>ਇਸ ਗੵੰਥ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪੵਸਿੱਧ ਗੵੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਗੵੰਥ ਦੇ ਕਾਰਿਕਾਭਾਗ, ਵੵਿੱਤੀਭਾਗ, ਉਦਾਹਰਣਭਾਗ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁੱਲ 142 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ 212 ਸੂਤਰਾਂ ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਵੵਿਤੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰੑਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 603 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਗੑੰਥ 10 ਉਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਚਿੰਤਨ ਅਚੈ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਦਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਾਿ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਤੇ 40 ਦੇ ਲਗਭਗ ਪੵਾਚੀਨ ਸੰਸਕੵਿਤ ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਪੵਾਪਤ ਅਣਗਿਣਤ ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਗੵੰਥ ਜੀ ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪੵਿਯਤਾ ਨੂੰ ਪੵਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਮਟ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਕ੍ਰਿਤ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਸ਼ਬਦਵਪਾਰਵਿਚਾਰ' ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=KAVYALANKARA OF RUDRATA|last=Shukla|first=Pandit Ramadeva|publisher=Chaukhamba Surbharati Prakashan|year=|isbn=|location=Varanasi|pages=48|quote=|via=}}</ref> ਮੰਮਟ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ :- # ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ # ਸ਼ਬਦਵਪਾਰਵਿਚਾਰ #ਸੰਗੀਤਰਤਨਮਾਲਾ<ref>{{Cite book|title=मम्मटोत्तरयुग में भारतीय काव्यशास्त्र में नूतन अवधारणाएँ|last=रामप्रताप|first=|publisher=ईस्टर्न बुक लिंकर्स|year=2005|isbn=81-7854-060-6|location=दिल्ली|pages=2|quote=|via=}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] lw6yzx37kv9mdnyqzc4yexlf0ylb4vx 0 113160 851566 526608 2026-11-04T16:24:16Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851566 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼}} ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ 'ਮਹਿਮਭੱਟ' ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧੁਨੀ-ਸਿਧਾਤਂ ਦਾ ਮਾਰਮਿਕ ਖੰਡਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਰੂਪ 'ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ 'ਵਿਅਕਤੀਵਿਵੇਕ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਭੇਦ -ਉਪਭੇਦ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਉਸਦਾ 'ਅਨੁਮਾਨ' 'ਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸੀਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|year=2017|isbn=978-81-302-0462-8|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=340|quote=|via=}}</ref> == ਜੀਵਨ-: == ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਗਿਆਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇੱਧਰ- ਉੱਧਰ ਬਿਖਰੀ ਹੋਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਨੂੰ'ਰਾਜਾਨਕ ' ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕਸ਼ਮੀਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ 'ਸ੍ਰੀਧੈਰਯ' ਤੇ ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਕਵੀ ' ਸ਼ਿਆਮਲ' ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਂਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ' ਸੁਵ੍ਰਿੱਤਤਿਲਕ' ਅਤੇ ' ਔਚਿਤਯਵਿਚਾਰਚਰਚਾ' ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਿਆਮਲ 'ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਧ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ‌ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦਾ ਸਮਾਂ 1020 - 1050 ਈ: ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦਾ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਰੁੱਯਕ ਅਤੇ ਮੰਮਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁੰਤਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|year=2017|isbn=978-81-302-0462-8|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=340|quote=|via=}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ:- == ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਨੇ 'ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ' ਨਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ 'ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ ' ਹੀ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਗਿਆਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਧੁਨੀ ਵਿਰੋਧੀ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ' ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ' ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਅਨੁਸਾਰ ਧੁਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ (ਸਰੂਪ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ)|last=ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ|first=ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ|publisher=ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕਸ, ਲੁਧਿਆਣਾ|year=2013|isbn=978-81-7647-346-0|location=ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=32|quote=|via=}}</ref> ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਨੇ ਧ੍ਵਨੀ-ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਰਸ ਅਤੇ ਔਚਿਤਯ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ - ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਔਚਿਤਯ੍ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਅਨੌਚਿਤਯ੍ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅਨੌਚਿਤਯ੍ ਦੇ ਵੀ ਅੱਗੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ - : ਅਰਥ ਅਨੌਚਿਤਯ੍ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਅਨੌਚਿਤਯ੍। ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ," ਮੈਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂਂ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤ੍ਰ|last=ਕੌਰ ਜੱਗੀ|first=ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ|publisher=ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ, ਦਿੱਲੀ|year=1994|isbn=|location=ਦਿੱਲੀ|pages=167|quote=|via=}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਅੰਕੜੇ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ 'ਤੱਤਵੋਕਤੀਕੋਸ਼' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। == ਰਚਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਮਰਸ਼ -: == ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕ ' ਤੇ ਇੱਕ ਅਧੂਰਾ ਟੀਕਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਮਰਸ਼ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਮਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਦੂਜੇ ਵਿਮਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੁਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਰੰਗ ਤੇ ਬਹਿਰੰਗ ਦੋ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਵਿਮਰਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਧ੍ਵਨਨਿਆਲੋਕ ' ਦੇ 40 ਉਦਾਹਰਣਾ ਦਾ ਅਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਤਰਭਾਵ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ|last=ਕਵੀਰਾਜ ਕ੍ਰਿਤ|first=ਸ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|year=1972|isbn=|location=ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|pages=14|quote=|via=}}</ref> ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮ ਭੱਟ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ੈ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਅਤੇ ਭੇਦ - ਪ੍ਰਭੇਦਸਹਿਤ ਧੁਨੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਰਥਾਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ  ਸਮਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 'ਅਭਿਧਾ' ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧੁਨੀਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਯਮਾਨ - ਅਰਥ (ਵਿਅੰਗਾਰਥ) ਅਨੁਮੇਯ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮਹਿਮਭੱਟ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਸੰਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰੌੜ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਦ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਾੜ੍ਹ ਅਧਿਐਨ, ਨਿਆਇਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਨ, ਮੌਲਿਕ ਉਦਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਆਲੋਚਨਾ - ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਚਾਰ - ਸ਼ਕਤੀ, ਤਰਕ - ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਵਿਦਵੱਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|year=2017|isbn=978-81-302-0462-8|location=ਪਟਿਆਲਾ|pages=341|quote=|via=}}</ref> <br /> jlj1l0dhx8dcfj2bgnpwh105nx3p6r4 0 120919 851617 526556 2026-11-04T23:12:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851617 wikitext text/x-wiki '''ਆਈਫੋਨ 5''' ਇੱਕ [[ਸਮਾਰਟਫੋਨ]] ਹੈ ਜੋ [[ਐਪਲ]] ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਆਈਫੋਨ]] ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਆਈਫੋਨ 4 ਐਸ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਈਫੋਨ 5 ਐਸ ਅਤੇ ਆਈਫੋਨ 5 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 12 ਸਤੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ 21 ਸਤੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਈਫੋਨ 5 ਪਹਿਲਾ ਆਈਫੋਨ ਹੈ ਜੋ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੈਟਿੰਗ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਈਫੋਨ ਰੀਲੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ, ਟਿਮ ਕੁੱਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਆਈਫੋਨ [[ਸਟੀਵ ਜੌਬਸ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਈਫੋਨ 5 ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਦਲਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਅਧਾਰਤ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲਗਭਗ 16: 9 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਨੁਪਾਤ, ਐਪਲ ਏ 6 ਸਿਸਟਮ LTE ਸਮਰਥਨ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕੰਪੈਕਟ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ 30-ਪਿੰਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਆਈਫੋਨ ਮਾੱਡਲ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਐਪਲ ਇੰਕ ਫੋਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ [[ਸੋਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ - 8 ਐਮਪੀ ਕੈਮਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਫੋਨ 4 ਐਸ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਪਲ ਨੇ 14 ਸਤੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਪੂਰਵ-ਆਰਡਰ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੰਗ ਆਈਫੋਨ 5 ਨੇ 21 ਸਤੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉਪਲਬਧ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਐਪਲ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ "ਅਸਾਧਾਰਣ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰੀ-ਆਰਡਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀਹ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੇਚਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਈਫੋਨ 5 ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ' ਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਲੋੜੀ ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਫੋਨ ਦੀ ਪਰਤ ਚਿਪਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਐਪਲ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਡੌਕ ਕੁਨੈਕਟਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ' ਤੇ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਵੀ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈਫੋਨ 5 ਦੀ ਉਪਕਰਣ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਾਈਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ। === ਡਿਜ਼ਾਈਨ === ਐਪਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੈਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਈਫੋਨ 5 ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਬਿਲਡ ਕੁਆਲਿਟੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਵਰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਫਰੇਮ ਨੂੰ ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਫਰੇਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|last=Manjoo|first=Farhad|title=The iPhone 5 Is a Miracle|url=http://www.slate.com/articles/technology/technology/2012/10/iphone_5_review_marveling_at_the_existence_of_the_greatest_phone_ever_made_.html|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|accessdate=October 15, 2012|date=October 8, 2012}}</ref> ਆਈਫੋਨ 4 ਅਤੇ ਆਈਫੋਨ 4s ਨੇ ਸਟੀਵ ਜੋਬਜ਼ ਦੀ ਧਾਤ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਕਾਰਨ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਟੈਨਲੈਸ ਸਟੀਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਹਿਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref name="steel">{{cite web|url=https://www.wired.com/2011/11/ff_stevejobs-2/3/|title=The Revolution According to Steve Jobs|publisher=Wired|author=Steven Levy|date=November 29, 2011|accessdate=September 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915140906/http://www.wired.com/2011/11/ff_stevejobs-2/3/|archive-date=ਸਤੰਬਰ 15, 2014|url-status=dead}}</ref> == ਉਤਪਾਦਨ == ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਈਫੋਨ 5 ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਕੀਮਤ 207 ਡਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਈਫੋਨ 4 ਐੱਸ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲੋਂ 19 ਡਾਲਰ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਲਾਂਚਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਨਿਰਮਾਤਾ]] 7y3mv5fb6gj5a8341inq2dehk3bdewm 0 124216 851667 528950 2026-11-05T07:18:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851667 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:1346-1353_spread_of_the_Black_Death_in_Europe_map.svg|thumb|ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਦਾ ਫੈਲਣਾ (1346–1353)]] '''ਕਾਲੀ ਮੌਤ,''' ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ '''ਪੈਸਟੀਲੈਂਸ''' ('''ਪੈਸਟ)''', '''ਮਹਾ ਪਲੇਗ''' ਜਾਂ '''ਪਲੇਗ,''' ਜਾਂ ਘੱਟ ਆਮ '''ਕਾਲੀ ਪਲੇਗ,''' [[ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ]], ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਨ {{Nowrap|75 to 200 million}} [[ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ {{Nowrap|7.5 ਤੋਂ 20 ਕਰੋੜ}} ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ 1347 ਤੋਂ 1351 ਤੱਕ [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਸੀ।<ref name="ABC/Reuters">{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2008/01/29/2149185.htm|title=Black death 'discriminated' between victims (ABC News in Science)|last=ABC/Reuters|date=29 January 2008|access-date=3 November 2008|publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref><ref name="Health: De-coding the Black Death">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/1576875.stm|title=Health: De-coding the Black Death|date=3 October 2001|access-date=3 November 2008|publisher=BBC}}</ref><ref name="Black Death's Gene Code Cracked">{{Cite news|url=http://archive.wired.com/medtech/health/news/2001/10/47288|title=Black Death's Gene Code Cracked|date=3 October 2001|work=Wired|access-date=12 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150426160438/http://archive.wired.com/medtech/health/news/2001/10/47288|archive-date=26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|url-status=dead}}</ref> [[ਬੈਕਟੀਰੀਆ]] ''ਯੇਰਸੀਨੀਆ ਪੈਸਟਿਸ'', ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਪਲੇਗ (ਰੋਗ)|ਪਲੇਗ ਦੇ]] ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ (ਸੈਪਟੀਸਮਿਕ, ਨਮੋਨਿਕ ਅਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ, ਬੁਬੋਨਿਕ) ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs267/en/|title=Plague|date=October 2017|website=World Health Organization|access-date=8 November 2017}}</ref> ਬਲੈਕ ਡੈਥ ਪਲੇਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਕੋਪ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਲੇਗ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://jmvh.org/article/the-history-of-plague-part-1-the-three-great-pandemics/|title=The History of Plague – Part 1. The Three Great Pandemics|last=Firth|first=John|date=April 2012|website=jmvh.org|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-11-14}}</ref> ਪਲੇਗ ਨੇ ਕਈਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਏ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਥੋਂ ਇਹ [[ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ 1343 ਤਕ [[ਕ੍ਰੀਮੀਆ]] ਪਹੁੰਚੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/blackdisease_01.shtml|title=Black Death|date=17 February 2011|publisher=BBC – History}}</ref> ਉੱਥੋਂ, ਇਹ ਕਾਲੇ ਚੂਹਿਆਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਿੱਸੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਚੂਹੇ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਡੀਟੇਰੇਨੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ 30% ਤੋਂ 60% ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YiHHnV08ebkC&pg=PA21|title=A pest in the land: new world epidemics in a global perspective|last=Austin Alchon|first=Suzanne|publisher=University of New Mexico Press|year=2003|isbn=978-0-8263-2871-7|page=21}}</ref> ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਲੇਗ ਨੇ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 47.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 35–37.5 ਕਰੋੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/international-programs/historical-est-worldpop.html|title=Historical Estimates of World Population|publisher=Census.gov|access-date=28 April 2019}}</ref> ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਪੱਧਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ 200 ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Jay|first=Peter|date=17 July 2000|title=A Distant Mirror|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2050585,00.html|journal=TIME Europe|volume=156|issue=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725005418/http://www.time.com/time/europe/magazine/2000/0717/peter.html|archive-date=25 July 2008|access-date=25 January 2018}}</ref> ਇਹ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਫੈਲਦੀ ਰਹੀ। == ਇਤਹਾਸ == === ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਢ === ਪਲੇਗ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, <nowiki><i id="mwRg">ਯੇਰਸੀਨੀਆ ਪੈਸਟਿਸ</i></nowiki> ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪਿੱਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਸੂ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]], [[ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ]], [[ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ]], ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ [[ਯੁਗਾਂਡਾ]] ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕੁਤਰਦੰਦੀ ਜੀਵ|ਚੂਹਿਆਂ]] ਅਤੇ ਗਾਲੜਾਂ ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।{{Sfn|Ziegler|1998}} ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਚੂਹੇ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਭੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|title=Worlds Together, Worlds Apart, Volume 1: Beginnings to the 15th Century|last=Tignor, Adelman, Brown, Elman, Liu, Pittman, Shaw|first=Robert, Jeremy, Peter, Benjamin, Xinru, Holly, Brent|publisher=W.W Norton & Company|year=2014|isbn=978-0-393-92208-0|location=New York, London|pages=407}}</ref> [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਇਸੀਕ ਕੁਲ|ਈਸਿਕ-ਕੁਲ]] ਨੇੜੇ ਨੇਸਟੋਰੀਅਨ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚ 1338–1339 ਦੀਆਂ ਪਲੇਗ ਦੇ ਹਵਾਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਸਿਸਟਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਲੇਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਚੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਈ।<ref name="china">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/11/01/health/01plague.html|title=Europe's Plagues Came From China, Study Finds|last=Nicholas Wade|date=31 October 2010|work=[[The New York Times]]|access-date=1 November 2010|author-link=Nicholas Wade}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ]] l09vcwv26n31cmivt70z3miagt839p3 0 125891 851685 762236 2026-11-05T09:45:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851685 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Conficker.svg|thumb|ਕਨਫਿੱਕਰ ਕੀੜੇ ਦਾ ਫੈਲਣਾ]] '''ਕੰਪਿਊਟਰ''' '''ਵਾੱਮ''' ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ [[ਮਾਲਵੇਅਰ|ਮਾਲਵੇਅਰ ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/webwise/guides/internet-worms|title=What is an internet worm?|last=Barwise|first=Mike|publisher=BBC|access-date=9 September 2010}}</ref> ਅਕਸਰ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰ [[ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਜਾਲ|ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ]] ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਟੀਚੇ ਵਾਲੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾੱਮ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਸਿਰਫ ਬੈਂਡਵਿਡਥ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ|ਵਾਇਰਸ]] ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਾਂ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Morris_Worm.jpg|thumb|ਕੰਪਿਊਟਰ ਹਿਸਟਰੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੌਰਿਸ ਕੀੜਾ ਸਰੋਤ ਕੋਡ ਫਲਾਪੀ ਡਿਸਕੀਟ]] ਅਸਲ ਸ਼ਬਦ "ਵਾੱਮ" ਜੌਨ ਬਰੂਨਰ ਦੇ 1975 ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਦਿ ਸ਼ੌਕਵੇਵ ਰਾਈਡਰ'' ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ, ਨਿਕਲਸ ਹੈਫਲਿੰਗਰ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਵੈੱਬ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਡੇਟਾ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾੱਮ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/shockwaverider0000brun|title=The Shockwave Rider|last=Brunner|first=John|publisher=Ballantine Books|year=1975|isbn=978-0-06-010559-4|location=New York|url-access=registration}}</ref> 2 ਨਵੰਬਰ, 1988 ਨੂੰ, ਕੌਰਟਿਲ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਰਾਬਰਟ ਟੱਪਨ ਮੌਰਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾੱਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ,ਜੋ ਕਿ ਮੌਰਿਸ ਵਾੱਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਇਹ ਵਾੱਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.paulgraham.com/submarine.html#f4n|title=The Submarine}}</ref> ਮੌਰਿਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਐਸ ਕੋਰਟ ਆਫ ਅਪੀਲਜ਼ ਨੇ ਹਰੇਕ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵਾੱਮ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਭਗ $200 ਤੋਂ $53,000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://securitydigest.org/phage/|title=Phage mailing list|publisher=securitydigest.org|access-date=2020-03-12|archive-date=2011-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726143040/http://securitydigest.org/phage/|dead-url=yes}}</ref> ਮੋਰਿਸ ਖੁਦ 1986 ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Cases and Materials on Criminal Law|url=https://archive.org/details/casesmaterialson0000dres_l5v2|last=Dressler|first=J.|publisher=Thomson/West|year=2007|isbn=978-0-314-17719-3|location=St. Paul, MN|chapter=United States v. Morris}}</ref> == ਨੁਕਸਾਨ == ਵਾੱਮ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕੋਡ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ " ਪੇਲੋਡ " ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ,ਖਤਰਨਾਕ ਪੇਲੋਡਸ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਿਸਟਮ ਉੱਪਰ ਫਾਇਲ ਨੂੰ ਹਟਾ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਾਈਲ ਨੂੰ ਇੰਕ੍ਰਿਪਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੀੜਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪੇਲੋਡ ਇੱਕ ਬੈਕਡੋਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ "ਜ਼ੌਮਬੀ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਅਕਸਰ ਬੋਟਨੇਟਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਤਰਨਾਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਪੈਮ ਭੇਜਣਾ ਜਾਂ ਡੀਓਐਸ ਹਮਲੇ ਆਦਿ।<ref>{{Cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2001859752_spamdoubles18.html|title=Business & Technology: E-mail viruses blamed as spam rises sharply|last=Ray|first=Tiernan|date=February 18, 2004|work=The Seattle Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wired.com/news/business/0,1367,60747,00.html|title=Cloaking Device Made for Spammers|last=McWilliams|first=Brian|date=October 9, 2003|work=Wired|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517082238/http://www.wired.com/news/business/0,1367,60747,00.html|archive-date=ਮਈ 17, 2008|access-date=ਮਾਰਚ 12, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_world/view/68810/1/.html|title=Mydoom Internet worm likely from Russia, linked to spam mail: security firm|date=31 January 2004|website=www.channelnewsasia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20060219193824/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_world/view/68810/1/.html|archive-date=2006-02-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heise.de/english/newsticker/news/44879|title=Uncovered: Trojans as Spam Robots|date=2004-02-21|website=Hiese online|archive-url=https://web.archive.org/web/20090528002116/http://www.heise.de/english/newsticker/news/44879|archive-date=2009-05-28|access-date=2012-11-02}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3513849.stm|title=Hacker threats to bookies probed|date=February 23, 2004|work=BBC News}}</ref> ਕੁਝ ਵਾੱਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟਕਸਨੈੱਟ (ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ), ਪਹਿਲੇ "ਵਾੱਮ" ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਲ-ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਡੈਮ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਿਜਲੀ ਗਰਿੱਡ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Bronk|first=Christopher|last2=Tikk-Ringas|first2=Eneken|date=May 2013|title=The Cyber Attack on Saudi Aramco|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00396338.2013.784468|journal=Survival|language=en|volume=55|issue=2|pages=81–96|doi=10.1080/00396338.2013.784468|issn=0039-6338}}</ref> == ਵਿਰੋਧੀ == ਵਾੱਮ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਨਿਯਮਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਪਡੇਟਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ<ref>{{Cite web|url=http://www.ubuntu.com/usn|title=USN list|date=|publisher=Ubuntu|access-date=2012-06-10}}</ref> (ਵੇਖੋ " ਪੈਚ ਮੰਗਲਵਾਰ "), ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾੱਮ ਉਸ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਈਮੇਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ,<ref>{{Cite web|url=https://www.f-secure.com/v-descs/iworm.shtml|title=Threat Description Email-Worm|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116193554/https://www.f-secure.com/v-descs/iworm.shtml|archive-date=2018-01-16|access-date=2018-12-25}}</ref><ref>[https://www.f-secure.com/v-descs/love.shtml Threat Description Email-Worm: VBS/LoveLetter]</ref> ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਈਮੇਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। [[ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ|ਐਂਟੀ-ਵਾਇਰਸ]] ਅਤੇ [[ਸਪਾਈਵੇਅਰ|ਐਂਟੀ-ਸਪਾਈਵੇਅਰ]] ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਫਾਇਰਵਾਲ (ਕੰਪਿਊਟਰ)|ਫਾਇਰਵਾਲ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ: * ਰਾਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਵਿਚਾਂ ਵਿੱਚ ਏ.ਸੀ.ਐੱਲ ਦੀ ਵਰਤੋ * [[ਫਾਇਰਵਾਲ (ਕੰਪਿਊਟਰ)|ਪੈਕਟ-ਫਿਲਟਰ]] * ਟੀਸੀਪੀ ਰੈਪਰ / ਏਸੀਐਲ ਸਮਰੱਥ ਨੈਟਵਰਕ ਸੇਵਾ ਡੈਮਨ * ਅਨੁਕੂਲ ਲਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ।<ref>{{Cite journal|last=Sellke|first=S. H.|last2=Shroff|first2=N. B.|last3=Bagchi|first3=S.|year=2008|title=Modeling and Automated Containment of Worms|journal=IEEE Transactions on Dependable and Secure Computing|volume=5|issue=2|pages=71–86|doi=10.1109/tdsc.2007.70230}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://newswise.com/articles/view/541456/|title=A New Way to Protect Computer Networks from Internet Worms|work=Newswise|access-date=July 5, 2011}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਸ਼ੀਨ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੱਕੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ, ਨਵੇਂ ਵਾੱਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Moskovitch|first=Robert|last2=Elovici|first2=Yuval|last3=Rokach|first3=Lior|year=2008|title=Detection of unknown computer worms based on behavioral classification of the host|journal=Computational Statistics & Data Analysis|volume=52|issue=9|pages=4544–4566|doi=10.1016/j.csda.2008.01.028}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਨੀਲੀਕੀਪ * ਬੋਟਨੇਟ * ਕੋਡ ਸ਼ਿਕਾਰਾ (ਕੀੜਾ) * ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਨੈਟਵਰਕ ਨਿਗਰਾਨੀ * [[ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਇਰਸ]] * ਈਮੇਲ ਸਪੈਮ * ਫਾਦਰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੀੜਾ) * ਸਵੈ-ਨਕਲ ਮਸ਼ੀਨ * ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਘੁਟਾਲਾ - ਇੱਕ ਜਾਅਲੀ "ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ" ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਬੇਲੋੜੇ ਫੋਨ ਕਾਲ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਇਰਸ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ * ਵਾਇਰਸ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ * [[ਟਰੋਜਨ ਹਾਰਸ (ਵਾਇਰਸ)|ਟਰੋਜਨ ਘੋੜਾ (ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ)]] * XSS ਕੀੜਾ * ਜੂਮਬੀਨ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|40em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.vernalex.com/guides/malware/ ਮਾਲਵੇਅਰ ਗਾਈਡ] &nbsp; - ਵਰਨੇਲੈਕਸ ਡਾਟ ਕਾਮ 'ਤੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਲਾਗ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਗਾਈਡ. * [http://dl.acm.org/citation.cfm?id=358455 “ਕੀੜੇ” ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ &nbsp; -] ਡਿਸਟੀਬਿ .ਟਡ ਕੰਪਿ Compਟੇਸ਼ਨ [http://dl.acm.org/citation.cfm?id=358455 ਨਾਲ ਅਰੰਭਕ ਤਜ਼ਰਬਾ "], ਜੌਨ ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਜੋਨ ਹੱਪ, ''ਏਸੀਐਮ ਦੇ ਸੰਚਾਰ'', ਖੰਡ 25 ਅੰਕ 3 (ਮਾਰਚ 1982), ਪੰਨੇ 172-180. * [https://web.archive.org/web/20160322104740/https://www.nsa.gov/ia/_files/support/WORMPAPER.pdf "ਕੀੜੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲੇਅਰਡ ਡਿਫੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕੇਸ"], 18 ਜੂਨ 2004 ਨੂੰ ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਓਰਟੀ ਏਜੰਸੀ (ਐਨਐਸਏ) ਦੀ ਅਣ-ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਰਿਪੋਰਟ. * [http://www.digitalthreat.net/?p=17 ਕੀੜਾ ਵਿਕਾਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323084325/http://www.digitalthreat.net/?p=17 |date=2019-03-23 }}  , ਜਾਗੋ ਮਾਨਿਸਕੀਚੀ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜੀਟਲ ਧਮਕੀ, 31 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲਵੇਅਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ]] f4zep7p9by3px4czxo4y5t267i47wc9 0 126112 851613 848166 2026-11-04T22:52:26Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851613 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜਯੰਤ | occupation = ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ <br/> ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫਰ | signature = | website = {{Url|anandashankarjayant.com}} | parents = ਜੀ. ਐਸ. ਸ਼ੰਕਰ <br/> ਸੁਭਾਸ਼ੀਨੀ ਸ਼ੰਕਰ | children = | domesticpartner = | spouse = ਜਯੰਤ | known for = [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]]<br />[[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] | yearsactive = 1972 | othername = | image = Ananda_Shankar_Jayant_for_her_outstanding_contribution_to_Bharatanatyam_(cropped).jpg | restingplacecoordinates = | restingplace = | death_place = | death_date = | birth_place = [[ਤਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦਾ [[ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], ਭਾਰਤ | birth_date = {{Birth year and age|1961}} {{Refn|group=note|53 years old as of 2015<ref name=" 'ਮੁਦਰਾ' ਵਿਚ ਇਕ ਜਿੰਦਗੀ" />}} | caption = | imagesize = | awards = [[ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ]]<br />[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br />[[Kala Ratna|ਕਲਾ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br />[[ਕਾਲੀਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<br/>ਨਾਟਯਾ ਇਲਾਵਰਸੀ<br/>ਨ੍ਰਿਤਾ ਚੋਦਾਮਣੀ<br />ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਕਲਾਸਗਾਰਾ<br/>ਨਾਟਿਆ ਕਲਾਸਾਗਰ<br />ਗੁਰੂ ਦੇਬੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ<br/>[[ਭਾਰਤੀਆ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ]] ਦੇਵੀ ਅਵਾਰਡ <br />[[ਅਲਾਇੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਸਰਸਵਤੀ<br/>ਵਿਦਿਆ ਤਪੱਸਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ }} [[ਤਸਵੀਰ:Pratibha_Devisingh_Patil_presenting_the_Sangeet_Natak_Akademi_Award-2009_to_Ms._Ananda_Shankar_Jayant_for_her_outstanding_contribution_to_Bharatanatyam.jpg|thumb| ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਯੰਤ ਨੂੰ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ -2009 ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਪਾਟਿਲ ]] '''ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜਯੰਤ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਅਤੇ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="Ananda Shankar Jayant: She who danced her way through cancer and conquered it">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ananda-shankar-jayant-she-who-danced-her-way-through-cancer-and-conquered-it/1/514726.html|title=Ananda Shankar Jayant: She who danced her way through cancer and conquered it|date=3 November 2015|publisher=India Today|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਦੱਖਣੀ ਮੱਧ ਰੇਲਵੇ 'ਤੇ <ref name="Ananda Shankar Jayant : The First Lady IRTS Officer of Indian Railways">{{Cite web|url=http://www.du.ac.in/du/uploads/alumni/19102015/19102015_0011.pdf|title=Ananda Shankar Jayant : The First Lady IRTS Officer of South Central Railway, Indian Railways|date=2015|publisher=Delhi University|access-date=24 August 2016}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਾ ਬੇਹਤਰੀਨ ''ਟੈੱਡ ਗੱਲਬਾਤ'' ਵਿੱਚੋਂ ਕੈਂਂਸਰ ਤੇ [[ ਟੇਡ ਗੱਲਬਾਤ|ਟੈੱਡ ਗੱਲ-ਬਾਤ]] ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="12 Incredible TED Talks on Cancer">{{Cite web|url=http://mastersinhealthcare.com/blog/2011/12-incredible-ted-talks-on-cancer/|title=12 Incredible TED Talks on Cancer|date=2016|publisher=Masters in Healthcare|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਹ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਲੈਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਲਾ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਬਦਲੇ 2007 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2013|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|access-date=20 August 2016}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ, ਇਕ ਤਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋੋੋਈ ਜੋ [[ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲਾ|ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਤੋਂ ਹੈ। ਜੀ ਐਸ ਸ਼ੰਕਰ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ੀਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ St ਐਨ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸਿਕੰਦਰਬਾਦ ਤੋਂ ਹਿਸਲ ਕੀਤੀ। <ref name="Padmashri Ananda Shankar Jayant – Part 1">{{Cite web|url=http://coffeewithsundar.com/padmashri-ananda-shankar-jayant-part-1/|title=Padmashri Ananda Shankar Jayant – Part 1|website=August 20, 2011|publisher=Coffee with Sundar|access-date=25 August 2016|archive-date=1 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501222957/http://coffeewithsundar.com/padmashri-ananda-shankar-jayant-part-1/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਕੇਸ਼ਵ ਰਾਓ ਅਧੀਨ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਸਿੱਖਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕੇ.ਐਨ. ਪੱਕਰੀਸਵਾਮੀ ਪਿੱਲੇ ਕੋਲ ਸਿਖਿਆ, ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ' 'ਚ ਉਹ [[ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਡੇਲ]] ਦੇ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਬਾਲਾਗੋਪਾਲ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਹਾਫਮੈਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਨੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਿਹੇ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈ। ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ, ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ, ਵੀਨਾ, ਨਾਚ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ''ਸ਼ੰਕਰਾਨੰਦ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ'' ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅੱਠ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਕ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਰਥ ਘੋਸੇ, ਮੁਰਨਾਲਿਨੀ ਚੁੰਦੂਰੀ, ਸਤੀਰਾਜੂ ਵੇਨੂਮਾਧਵ ਅਤੇ ਡੋਲਨ ਬੈਨਰਜੀ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Shankarananda Kalakshetra presents Kavyanjali">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/prv16/prv1070.html|title=Shankarananda Kalakshetra presents Kavyanjali|date=23 August 2016|publisher=Narthaki|access-date=25 August 2016|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220072034/http://www.narthaki.com/info/prv16/prv1070.html|dead-url=yes}}</ref> ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਾਸੁਮਰਥੀ ਰਾਮਲਿੰਗਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਵੀ ਸਿੱਖੀ। <ref name="Dance - the essence of my life">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrvw93.html|title=Dance - the essence of my life|last=Lalitha Venkat|date=23 November 2006|publisher=Narthaki|access-date=25 August 2016}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਓਸਮਾਨਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਸਰਵਿਸ (ਆਈਆਰਟੀਐਸ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੱਖਣ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ <ref name="The cancer conqueror">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/getahead/report/achievers-ananda-shankar-jayant-is-the-cancer-conqueror/20150601.htm|title=The cancer conqueror|date=1 June 2015|publisher=ReDiff|access-date=25 August 2016}}</ref> ਆਈ.ਆਰ.ਟੀ.ਐਸ. ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਜੀਸੀ]] ਖੋਜ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟੋਰਲ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਤੇ ਆਰਟ ਹਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਫਿਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ; ਉਸ ਦਾ ਥੀਸਸ ''ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ'' ਨੂੰ ''ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ - ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ''। ਜੂਨ 2008 ਵਿਚ, ਯੂ.ਐਸ. ਵਿਚ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ''ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ'' ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Padmashri Ananda Shankar Jayant – Part 2">{{Cite web|url=http://coffeewithsundar.com/padmashri-ananda-shankar-jayant-part-2/|title=Padmashri Ananda Shankar Jayant – Part 2|website=August 20, 2011|publisher=Coffee with Sundar|access-date=25 August 2016|archive-date=1 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501223000/http://coffeewithsundar.com/padmashri-ananda-shankar-jayant-part-2/|url-status=dead}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਟੀਈਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, <ref name="Ananda Shankar Jayant: Fighting cancer with dance">{{Cite web|url=http://www.ted.com/talks/ananda_shankar_jayant_fights_cancer_with_a_dance|title=Ananda Shankar Jayant: Fighting cancer with dance|date=November 2009|website=Web video|publisher=TED Ideas Worth Spreading|access-date=25 August 2016}}</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ'' ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ''ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਟੀਈਡੀ ਗੱਲਬਾਤ'' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="The cancer conqueror"/> ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਨੇ ਉਸਦੀ ''ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟੀਈਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ'' ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। <ref name="Ananda Shankar Jayant on HBS">{{Cite web|url=http://indiaconferenceatharvard.com/2016/speakers/dr-ananda-shankar-jayant/|title=Ananda Shankar Jayant on HBS|date=2016|publisher=India Conference at Harvard|access-date=25 August 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਆਪਣਾ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ ਵਟਸਐਪ ''ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ'' ? ਵਰਗੇ ਕਈ ਨਾਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।(1999) ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਦੀਆਂ [[ਪੰਚਤੰਤਰ|ਨਾਚਾਂ]] ਦੀਆਂ [[ਪੰਚਤੰਤਰ|ਕਹਾਣੀਆਂ- ਪੰਚਤੰਤਰ]]'', ਇਕੋ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤੀ ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। <ref name="Dance helped me to shift my mind away from cancer">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/ananda-shankar-jayant-fights-cancer-with-dance/article6249535.ece|title=Dance helped me to shift my mind away from cancer|date=25 July 2014|publisher=The Hindu|access-date=25 August 2016}}</ref> ''ਬੁਧਮ ਸਰਨਮ ਗਛਮੀ'', ''ਜੋਨਾਥਨ ਲਿਵਿੰਗਸਟਨ ਸੀਗਲ'', ''ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮ ਵੰਦੇ'' ''ਜਗਦਗੁਰੁਮ'', ''ਬੁਧਮ ਸਰਣਮ ਗਛਮੀ'', ''ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਸੱਚ'' ( [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੇ]] ), ''ਇਕ ਈਜ਼ਲ ਕਾਲਡ ਲਾਈਫ'', ''ਨਵਰਸ - ਜੀਵਣ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ'', ''ਦਰਸ਼ਨਮ -'' ''ਅੱਖਾਂ'' ''ਵਿਚੋਂ'' ''ਇਕ ਓਡੀ,'' ''ਕਵੀੰਜਲੀ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੁੱਲ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ (2019)'' ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤੇ ਕੁਝ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਨ। <ref name="Devi Award for Dynamism and Innovation">{{Cite web|url=http://www.eventxpress.com/devi2015/|title=Devi Award for Dynamism and Innovation|date=2015|publisher=Indian Express|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿਚ [[ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੋਲੰਬੀਆ ਕਾਲਜ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਅਤੇ ਓਬਰਲਿਨ ਕਾਲਜ, ਓਹੀਓ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ''ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਆ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ'' ''ਇੰਸਪਾਇਰ'' ਲੜੀ ਦੀ ਇਕ ਭਾਸ਼ਣਕਾਰ ਸੀ। <ref name="Never give up on your passion">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/renowned-dancer-ananda-shankar-jayant-shares-her-experience-of-her-talk-at-harvard-business-school/article8365554.ece|title=Never give up on your passion|date=17 March 2016|publisher=The Hindu|access-date=25 August 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਅਟੈਂਡੈਂਸ-ਦਿ ਡਾਂਸ ਐੱਨਲੁਅਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ'', <ref name="Dance and Telugu traditions, by Ananda Shankar Jayant">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/dance-and-telugu-traditions-ananda-shankar-jayant/1/378221.html|title=Dance and Telugu traditions, by Ananda Shankar Jayant|date=21 August 2014|publisher=India Today|access-date=25 August 2016}}</ref> ਦੇ 16 ਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡੈਸਕਟਾਪ ਐਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। <ref name="A life in ‘mudra’">{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/3AN1T3yZbwJDhFkddhIsXN/A-life-in-mudra.html|title=A life in ‘mudra’|date=26 August 2015|publisher=Live Mint|access-date=25 August 2016}}</ref> ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਯੰਤ ਦੁਆਰਕਨਾਥ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। <ref name="Ananda Shankar Jayant fights cancer with dance">{{Cite web|url=http://www.pharmainfo.net/shanthi-priya/ananda-shankar-jayant-fights-cancer-dance|title=Ananda Shankar Jayant fights cancer with dance|date=2016|publisher=Pharma Info|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827103506/http://www.pharmainfo.net/shanthi-priya/ananda-shankar-jayant-fights-cancer-dance|archive-date=27 August 2016|access-date=25 August 2016}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਕੰਦਰਬਾਦ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name="In Conversation With Dr. Ananda Shankar Jayant">{{Cite web|url=http://www.lokvani.com/lokvani/article.php?article_id=11837|title=In Conversation With Dr. Ananda Shankar Jayant|last=Nirmala Garimella|date=10 February 2016|website=Interview|publisher=Lokvani|access-date=25 August 2016}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਨੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ 2002 ਵਿਚ ਕਲਾਮਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ <ref name="Kalaimamani awards announced">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2003/10/11/stories/2003101106480400.htm|title=Kalaimamani awards announced|date=11 October 2003|publisher=The Hindu|access-date=25 August 2016|archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085654/http://www.thehindu.com/2003/10/11/stories/2003101106480400.htm|dead-url=yes}}</ref> 2004 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਨਮੁਖ਼ਾਨੰਦ ਸੰਗੀਤ ਸਭਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ <ref name="Tyagaraja music and dance fest / New Delhi">{{Cite web|url=http://www.kutcheribuzz.com/news/general/2393-tyagaraja-music-and-dance-fest|title=Tyagaraja music and dance fest / New Delhi|date=February 2004|publisher=Kutcheri Buzz|access-date=25 August 2016}}</ref> ਦਾ ''ਨਾਟਿਆ ਇਲਾਵਰਸੀ ਦਾ'' ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਣ ਸਭਾ, ਚੇਨਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ 2006 ਵਿੱਚ ''ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਚੋਦਾਮਨੀ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ। <ref name="Nritya Choodamani Awardees Gallery">{{Cite web|url=http://krishnaganasabha.org/kgs_old/nrityachoo.html|title=Nritya Choodamani Awardees Gallery|date=2016|publisher=Krishna Gana Sabha|access-date=25 August 2016|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220071045/http://krishnaganasabha.org/kgs_old/nrityachoo.html|dead-url=yes}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, <ref name="Padma Awards"/> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸਗਮ, ਸਿਕੰਦਰਬਾਦ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤਯ ''ਕਲਾਸਗਰਾ'' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। <ref name="Highlights - November 2007">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/hl/hl07.html|title=Highlights - November 2007|date=2007|publisher=Narthaki|access-date=25 August 2016}}</ref> ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਗਦੀ ਦਿਵਸ ਸਨਮਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। <ref name="29 selected for Ugadi Puraskarams">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/29-selected-for-ugadi-puraskarams/article1234239.ece|title=29 selected for Ugadi Puraskarams|date=7 April 2008|publisher=The Hindu|access-date=25 August 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 2009 ਵਿੱਚ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਦੇ ਨਾਚ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਮਿਲਿਆ]] ਸੀ। <ref name="SNA Awardees">{{Cite web|url=http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=aa|title=SNA Awardees|date=2016|publisher=Sangeet Natak Akademi|access-date=25 August 2016|archive-date=31 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm|dead-url=yes}}</ref> ''ਵਿਸ਼ਾਖਾ'' ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ''ਨਾਟਿਆ ਕਲਾਸਾਗਰ ਦਾ'' ਸਿਰਲੇਖ ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਵਾਰਡ, 2015 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਧਰਾ ਦਾ ''ਗੁਰੂ ਦੇਵ'' ਪ੍ਰਸਾਦ ''ਪੁਰਸਕਾਰ'', <ref name="9th Guru Debaprasad Award Festival">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/prv15/prv1008.html|title=9th Guru Debaprasad Award Festival|date=22 October 2015|publisher=Narthaki|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220072030/http://www.narthaki.com/info/prv15/prv1008.html|archive-date=20 December 2016|access-date=25 August 2016}}</ref> ਦਿਵਾਲੀਆ ''ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ'' [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਦੇ ''ਨਵੀਨਤਾ'' <ref name="Devi Award for Dynamism and Innovation"/> ਅਤੇ ਅਲਾਇੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਦਾ ''ਨ੍ਰਿਤ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ'' ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref name="Nrithya Saraswathi award for Prof. Anuradha">{{Cite web|url=http://uohherald.commuoh.in/nrithya-saraswathi-award-for-prof-anuradha/|title=Nrithya Saraswathi award for Prof. Anuradha|date=12 May 2015|publisher=University of Hyderabad|access-date=25 August 2016|archive-date=27 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827221700/http://uohherald.commuoh.in/nrithya-saraswathi-award-for-prof-anuradha/|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=30em}} * [[ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ]] * [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] * [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] * [[ਅਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] {{Div col end}} == ਨੋਟ == {{ਹਵਾਲੇ|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=http://amara.org/en/videos/C9jkLjiQ0bmK/info/fighting-cancer-with-dance/|title=Fighting cancer with dance|website=Ananda Shankar Jayant (TED Talk Video)|publisher=Amara.org|access-date=24 August 2016}} * {{Cite web|url=http://www.storypick.com/ananda-shankar-jayant/|title=Meet Ananda Shankar Jayant Who ‘Conquered’ Cancer With Dance. Isn’t That Great?|last=Aparajita Mishra|date=2 November 2015|website=Web feature|publisher=Story Pick|access-date=25 August 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220063509/http://www.storypick.com/ananda-shankar-jayant/|dead-url=yes}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] p1zfg64uxy8k4v1zlu5tw8clmjvtsze 0 131438 851692 766618 2026-11-05T10:39:56Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851692 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | name = ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ | doctoral = | faculty = | staff = | logo = | website = {{url|http://aiimsbathinda.edu.in/}} | colours = | free = | free_label = | campus = [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਾ|ਸ਼ਹਿਰੀ]]<br />{{convert|177|acre|km2}} | coor = {{Coord|30|9|42.12|N|74|55|34.68|E|region:IN_type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ਭਾਰਤ]] | state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | city = [[ਬਠਿੰਡਾ]] | postgrad = | native_name = | undergrad = 50 | students = | director = ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ | dean = | president = ਸੁਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ | type = [[ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਨਤਕ]] | established = 2019 | mottoeng = "ਸਰੀਰ ਦਰਅਸਲ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।" | motto = {{lang|sa|Sharīramādyam khalu dharmasādhanam}} {{small|([[Sanskrit]])}} | caption = | affiliations = }}'''ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ''' ( '''ਏਮਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ''' ) ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ [[ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਹੈ ਜੋ ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/bathinda-aiims-to-offer-100-seats-classes-from-july/744761.html|title=Bathinda AIIMS to offer 100 seats, classes from July|date=2019-03-18|website=The Tribune|access-date=2019-08-17|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817071609/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/bathinda-aiims-to-offer-100-seats-classes-from-july/744761.html|url-status=dead}}</ref> [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼]] ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਹ [[ਸੇਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤ੍ਰਾਲਾ|ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਅਧੀਨ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਏਮਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤਰਫੋਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀ ਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜਾਂ ਵਾਲੀ ਕਰੀਬ 170 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%87%E0%A9%B1%E0%A8%9F%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B9%E0%A9%8B-%E0%A8%B0%E0%A8%B9%E0%A9%80-%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%89%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80-1164325|title=ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਏਮਜ਼ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-12-07|archive-date=2021-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108103022/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%87%E0%A9%B1%E0%A8%9F%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B9%E0%A9%8B-%E0%A8%B0%E0%A8%B9%E0%A9%80-%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%89%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80-1164325|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/punjab/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%96%E0%A9%8B%E0%A8%9C-%E0%A8%95%E0%A9%87%E0%A8%82%E0%A8%A6%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%AE%E0%A9%80%E0%A8%A8-%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%B2%E0%A9%B2%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%A3-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%82-863054|title=ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਏਮਜ਼ ਲੲੀ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-12-07|archive-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107112725/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/punjab/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%96%E0%A9%8B%E0%A8%9C-%E0%A8%95%E0%A9%87%E0%A8%82%E0%A8%A6%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%AE%E0%A9%80%E0%A8%A8-%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%B2%E0%A9%B2%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%A3-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%82-863054|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਸੰਸਥਾ 23 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%AC%E0%A8%A0%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%82-%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%9F%E0%A9%88%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%AE%E0%A9%88%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%B8%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A9%87%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-1703210|title=ਏਮਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਟੈਲੀਮੈਡੀਸਨ ਸੇਵਾਵਾਂ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-12-07|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090547/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%AC%E0%A8%A0%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%82-%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%9F%E0%A9%88%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%AE%E0%A9%88%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%B8%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A9%87%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-1703210|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/punjab/%E0%A8%AC%E0%A8%A0%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%A8-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A9%87-102-%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%9C%E0%A8%BC-1653606|title=ਬਠਿੰਡਾ ਏਮਜ਼: ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਪੁੱਜੇ 102 ਮਰੀਜ਼|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-12-07|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090723/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/punjab/%E0%A8%AC%E0%A8%A0%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%A8-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9C%E0%A9%87-102-%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%9C%E0%A8%BC-1653606|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਏਮਜ਼ ਦੀ ‘ਓਪੀਡੀ ਸੇਵਾ’ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%AC%E0%A8%A0%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%95%E0%A9%87%E0%A8%82%E0%A8%A6%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%A4-%E0%A8%AE%E0%A9%B0%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%93%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%87%E0%A8%B5%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%B9%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A8%A4-1653301|title=ਬਠਿੰਡਾ ਏਮਜ਼: ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ‘ਓਪੀਡੀ ਸੇਵਾ’ ਦਾ ਮਹੂਰਤ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-12-07|archive-date=2021-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108153757/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%AC%E0%A8%A0%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%8F%E0%A8%AE%E0%A8%9C%E0%A8%BC-%E0%A8%95%E0%A9%87%E0%A8%82%E0%A8%A6%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%A4-%E0%A8%AE%E0%A9%B0%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%93%E0%A8%AA%E0%A9%80%E0%A8%A1%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%87%E0%A8%B5%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%B9%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A8%A4-1653301|url-status=dead}}</ref>ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਏਮਜ਼ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਨੇ 24 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=":0" /> == ਇਤਿਹਾਸ == ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਏਮਜ਼ ਲਈ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/pm-lays-foundation-for-aiims-at-bathinda-aims-to-open-it-in-2020/story-mtm4cSEctot9c9g0rjOgEK.html|title=PM lays foundation for AIIMS at Bathinda, aims to open it in 2020|date=2016-11-25|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2019-08-17}}</ref> ਏਮਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ ਨੂੰ 177 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿਚ 750 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 10 ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ, 11 ਸੁਪਰ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ 16 ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਥੀਏਟਰ ਹੋਣ। ਕੇਂਦਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਚ 100 ਸੀਟਾਂ ਐੱਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ ਅਤੇ 60 ਸੀਟਾਂ ਬੀ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਨਰਸਿੰਗ ਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/punjab/news-detail-1481045|title=ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਏਮਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲੇ ਖੋਲ੍ਹੇ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-12-07|archive-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107123220/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/punjab/news-detail-1481045|url-status=dead}}</ref>।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/delayed-by-21-months-aiims-at-bathinda-now-on-track/articleshow/67800840.cms|title=Delayed by 21 months, AIIMS at Bathinda now on track|date=2019-02-02|website=The Times of India|access-date=2019-08-17}}</ref> ਇਹ 50 ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਛੇ ਏਮਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਆਊਟ ਪੇਸ਼ੈਂਟ ਵਿਭਾਗ (ਓਪੀਡੀ) ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅੱਧ -2020 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। <ref name="OPD">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/bathinda-aiims-opd-starts-college-to-open-by-mid-2020/articleshow/72952592.cms|title=Bathinda AIIMS OPD starts, college to open by mid-2020|date=24 December 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=26 December 2019|language=en}}</ref> [[ਪੀ. ਜੀ. ਆਈ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ]] (ਪੀ ਜੀ ਆਈ ਐਮ ਈ [[ਪੀ. ਜੀ. ਆਈ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਆਰ]] ) ਨੂੰ ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=https://medicaldialogues.in/aiims-bhatinda-recruitment-pgi-chandigarh-releases-22-vacancies-for-senior-resident-sr-demonstrators-posts/|title=AIIMS Bhatinda Recruitment: PGI Chandigarh releases 22 vacancies for Senior Resident, SR Demonstrators Posts|date=2019-08-01|website=Medical Dialogues|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817074616/https://medicaldialogues.in/aiims-bhatinda-recruitment-pgi-chandigarh-releases-22-vacancies-for-senior-resident-sr-demonstrators-posts/|archive-date=17 August 2019|access-date=2019-08-17}}</ref> ਅਤੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/govt-names-directors-for-6-aiims-50900|title=Govt names directors for 6 AIIMS|last=Tandon|first=Aditi|date=4 March 2020|work=[[The Tribune]]|access-date=5 March 2020|language=English}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਂਪਸ == ਏਮਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੈਚ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਿਜ਼]] (ਬੀਐਫਯੂਐਚਐਸ) ਫਰੀਦਕੋਟ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਏਮਜ਼ ਕੈਂਪਸ ਬਠਿੰਡਾ-ਡੱਬਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/aiims-1st-batch-of-50-from-july/749776.html|title=AIIMS 1st batch of 50 from July|date=2019-03-29|website=The Tribune|access-date=2019-08-17|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817071605/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/aiims-1st-batch-of-50-from-july/749776.html|url-status=dead}}</ref> == ਦਾਖਲੇ == ਏਮਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਲਈ 52 ਸੀਟਾਂ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ 24 ਸੀਟਾਂ ਆਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹਨ, 14 ਸੀਟਾਂ ਓਬੀਸੀ ਲਈ, 8 ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ, 4 ਐਸਟੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 2 ਸੀਟਾਂ ਅਪੰਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/online-counselling-for-aiims-bathinda-admissions-starts/articleshow/69882336.cms|title=Online counselling for AIIMS-Bathinda admissions starts|date=2019-06-21|website=The Times of India|access-date=2019-08-17}}</ref> == ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ== * https://aiimsbathinda.edu.in/ == ਗੈਲਰੀ== == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Category:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] acfwsm5xwtn3b63jxpsc7jw9pxi1m66 0 131866 851669 850030 2026-11-05T07:31:35Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851669 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਆਰਤੀ ਸਿੰਘ|image= File:Arti Singh in 2020.jpg |caption=ਆਰਤੀ ਸਿੰਘ 2020 ਵਿਚ।|birth_name=ਆਰਤੀ ਸਿੰਘ|birth_date={{birth date and age|1985|04|05|df=y}}|birth_place=[[ਲਖਨਊ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ|years_active=2007 - ਹੁਣ|relatives=[[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ]] (ਭਰਾ) [[ਗੋਵਿੰਦਾ (ਅਦਾਕਾਰ)]] (ਅੰਕਲ) [[ਸੌਮਿਆ ਸੇਠ]] (ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ)}}'''ਆਰਤੀ ਸਿੰਘ''' ਨੂੰ '''ਆਰਤੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਰਮਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://news.abplive.com/videos/bigg-boss-13-shivin-narang-arti-singh-rashami-desai-dalljiet-kaur-to-participate-in-salman-khans-show-1076301|title=Bigg Boss 13: Arti Singh to participate in the reality show|date=26 September 2019|website=abplive.com}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਰਤੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/krushna-abhishek-wishes-his-sister-arti-on-birthday-posts-a-fun-dancing-video/articleshow/58028894.cms|title=Krushna Abhishek wishes his sister Arti on birthday; posts a fun dancing video|date=5 April 2017|website=The Times of India}}</ref> ਨੂੰ ਆਤਮਪ੍ਰਕਾਸ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪਦਮਾ ਦੇ ਘਰ [[ਲਖਨਊ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/krushna-abhisheks-father-passes-away-after-fighting-cancer/|title=Krishna Abhishek's father passes away after fighting cancer|date=26 August 2016|website=The Indian Express}}</ref> ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ [[ਗੋਵਿੰਦਾ (ਅਦਾਕਾਰ)]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਰਾਗਿਨੀ ਖੰਨਾ]] ਅਤੇ ਸੌਮਿਆ ਸੇਠ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਮਾਇਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ'' ਵਿਚ ਰਾਣੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਥੋਡਾ ਹੈ ਬਸ ਥੋਡੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ'' ਵਿਚ ਮੁਗਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਪਰੀਚੈ - ਨਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਸਪਨੋ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਉੱਤਰਨ ਵਿੱਚ ਕਜਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ''ਕਿੱਲਰ ਕਰਾਓਕੇ ਅਟਕ ਤੋਹ ਲਟਕਾਹ'', ''ਕਾਮੇਡੀ ਕਲਾਸਾਸ'' ਅਤੇ ''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚਾਓ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ''[[ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ]]'' ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਬਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ 2017 ਤਕ ਐਂਡ ਟੀਵੀ ਦੀ ''ਵਾਰਿਸ'' ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/waaris-tv-review-iqbal-khan-and-arti-singh-pack-in-powerful-performances-in-this-social-drama-720279/|title=Waaris TV Review: Iqbal Khan and Arti Singh pack in powerful performances in this social drama!|date=16 May 2016|website=Bollywood Life|access-date=2 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221102105651/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/waaris-tv-review-iqbal-khan-and-arti-singh-pack-in-powerful-performances-in-this-social-drama-720279/|archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2022|url-status=dead}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ''ਅਤੇ'' ਚੌਥੀ ਰਨਰ-ਅਪ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ। ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 2 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-day-5-written-update-aarti-singh-reveals-that-she-was-in-depression-as-she-did-not-get-any-work-for-2-years/articleshow/71448328.cms|title=Bigg Boss 13 Day 5 written update: Arti Singh reveals suffering from depression due to lack of work for 2 years|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-10-05}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ ! ਨਾਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ ! ਰੈਫ |- | 2007 | ''ਮਾਇਕਾ'' | ਸੋਨੀ ਖੁਰਾਣਾ | | style="text-align:center;" | |- |2008–2009 | ''ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ'' | ਰਾਣੋ | | style="text-align:center;" | |- |2010 | ''ਥੋਡਾ ਹੈ ਬਸ ਥੋਡੇ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ'' | ਮੁਗਦਾ ਕੁਲਕਰਨੀ | | style="text-align:center;" | |- |2011–2013 | ''ਪਰੀਚੈ - ਨਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ ਸਪਨੋ ਕਾ'' | ਸੀਮਾ ਗਰੇਵਾਲ ਚੋਪੜਾ | | style="text-align:center;" | |- |2013–2015 | ''ਉੱਤਰਨ'' | ਕਾਜਰੀ ਯਾਦਵ | | style="text-align:center;" | |- |2013 | ''ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ'' | ਕ੍ਰਿਤੀ | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2014 | ''ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ.'' ''.'' ''.'' ''ਮਹਾਦੇਵ'' | ਬਾਨੀ | | style="text-align:center;" | |- |''ਐਨਕਾਉਂਟਰ'' | ਮੰਦਾਕਿਨੀ | | style="text-align:center;" | |- |2014–2015 | ''ਬਾਕਸ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗ 1'' | rowspan="2" | ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ | ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਖਿਡਾਰੀ | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin|website=The Times of India|access-date=4 March 2016}}</ref> |- | 2015 | ''ਕਿੱਲਰ ਕਰਾਓਕੇ ਅਤਕਾ ਤੋਹ ਲਟਕਹ'' | | style="text-align:center;" | |- | 2015–2016 | ''ਕਾਮੇਡੀ ਕਲਾਸਾਂ'' | ਕਈ ਪਾਤਰ | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arti-Singh-to-do-a-comedy-show-now/articleshow/48682574.cms|title=Arti Singh to do a comedy show now - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-05-10}}</ref> |- | rowspan="3" | 2016 | ''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚਾਓ'' | ਮਹਿਮਾਨ | | style="text-align:center;" | |- | ''ਬਾਕਸ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲੀਗ 2'' | ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ | | style="text-align:center;" | |- | ''[[ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ]]'' | ਮਾਧਵੀ | | style="text-align:center;" | |- | 2016–2017 | ''ਵਾਰਿਸ'' | ਅੰਬਾ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਪਵਾਨੀਆ | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/arti-singh-of-waaris-impresses-in-a-bold-photo-shoot/articleshow/58810230.cms|title=Arti Singh of Waaris impresses in a bold photo shoot - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-05-10}}</ref> |- | rowspan="2" | 2016 | ''ਗੰਗਾ'' | rowspan="4" | ਮਹਿਮਾਨ | rowspan="4" | ਵਾਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਸਓਵਰ ਐਪੀਸੋਡ | rowspan="3" style="text-align:center;" | <ref name=":0">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/Santoshi-Badho-and-Gangaa-come-together-for-Mannus-rescue-in-Waaris/articleshow/54717184.cms|title=Santoshi, Badho and Gangaa come together for Mannu's rescue in Waaris|date=6 October 2016|website=The Times of India}}</ref> |- | ''ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ'' |- | 2016 | rowspan="2" | ''ਬਧੋ ਬਹੂ'' |- | 2017 | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/badho-bahu-and-waaris-to-have-a-teej-special-episode/articleshow/59671294.cms|title=Badho Bahu and Waaris to have a Teej special episode|date=19 July 2017|website=The Times of India}}</ref> |- | 2018 | ''ਵਿਕਰਮ ਬੇਤਾਲ ਕੀ ਰਹੱਸਿਆ ਗਾਥਾ'' | [[ਸ਼ਚੀ]] / [[ਦਰੌਪਦੀ|ਦ੍ਰੌਪਦੀ]] | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/aarti-singh-returns-to-tv-with-vikram-betaal-ki-rahasya-gaatha/articleshow/66771102.cms|title=Arti Singh returns to TV with 'Vikram Betaal Ki Rahasya Gaatha'|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-01-24}}</ref> |- | 2019 | ''ਉਡਾਨ'' | ਪੂਨਮ ਸ਼ਰੌਫ | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/udaan-arti-singh-and-anurag-sharma-to-enter-meera-deosthale-vijayendra-kumerias-show-post-leap-918641|title=Arti Singh and Anurag Sharma to enter 'Udaan' post leap?|last=Team|first=Filmymonkey|date=2019-02-14|website=news.abplive.com|language=en|access-date=2020-05-10}}</ref> |- | 2019–2020 | ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13'' | ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ | ਚੌਥੀ ਰਨਰ-ਅਪ | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-arti-singh-thanks-fans-for-making-her-what-she-is-today-watch-video/articleshow/74157298.cms|title=Bigg Boss 13: Arti Singh thanks fans for making her ‘what she is today’; watch video - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-05-10}}</ref> |- | 2020 | ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਪੈਨਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Instagram|artisingh5}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|aarti-singh}} * {{IMDB name|3083916}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ssfwf0cqdnw6jkgayq0qggqfqodgle8 0 132067 851535 734698 2026-11-04T13:00:28Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851535 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਆਇਸ਼ਾ ਮੁਗ਼ਲ|image=|caption=''caption''|birth_name=ਆਇਸ਼ਾ ਮੁਗ਼ਲ|native_name=عائشہ مغل|birth_date=|nationality=[[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]|occupation=ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੱਕਾਂ 'ਚ ਮਾਹਿਰ|known_for=ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ}}'''ਆਇਸ਼ਾ ਮੁਗ਼ਲ''' ( [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] : عائشہ مغل) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਅਧਿਕਾਰ ਮਾਹਿਰ<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/609122-draft-guidelines-for-police-engagement-with-transgenders-presented|title=Draft guidelines for police engagement with transgenders presented|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pinknews.co.uk/2020/02/17/trans-woman-pakistan-united-nations-violence-women-convention-geneva-aisha-mughal/|title=Trans woman makes history representing Pakistan at United Nations|date=17 February 2020|work=PinkNews - Gay news, reviews and comment from the world's most read lesbian, gay, bisexual, and trans news service}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਮੁਗ਼ਲ ਨੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਵਸੀਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ|ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ]] ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੋਮਸੈਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/first-female-transgender-officially-represent-pakistan-at-un-cedaw/|title=First female transgender officially represent Pakistan at UN CEDAW|last=Desk|first=News|date=13 February 2020|work=Global Village Space}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਮੁਗ਼ਲ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਯੂ.ਐਨ.ਡੀ.ਪੀ. ਮਾਹਿਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1570548|title=Eid packages for virus-hit transgender persons|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=23 July 2020|work=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lgbt-healthcare-trfn/pakistan-to-provide-free-healthcare-for-trans-people-idUSKBN1Z21A4?rpc=401&|title=Pakistan to provide free healthcare for trans people|last=Ebrahim|first=Zofeen|date=3 January 2020|work=Reuters|language=en}}</ref> ਉਹ ਸਾਲ 2015 ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2020 ਵਿਚ [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਦੇ [[ਜਨੇਵਾ|ਜੀਨੇਵਾ]] ਵਿਖੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੀਈਡੀਏਡਬਲਿਊ ( ਔ'ਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ) ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਫ਼ਦ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/560227/trans-woman-aisha-mughal-represents-pakistan-at-un/|title=Trans woman Aisha Mughal represents Pakistan at UN|date=17 February 2020|work=Daily Times|access-date=13 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413110316/https://dailytimes.com.pk/560227/trans-woman-aisha-mughal-represents-pakistan-at-un/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://pakobserver.net/transgender-woman-aisha-mughal-represents-pakistan-at-un/|title=Transgender woman Aisha Mughal represents Pakistan at UN|last=desk|first=News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pk.undp.org/content/pakistan/en/home/stories/leave-no-one-behind.html|title=Leave No One Behind {{!}} UNDP in Pakistan|website=UNDP|language=en|access-date=2021-01-13|archive-date=2021-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730203039/https://www.pk.undp.org/content/pakistan/en/home/stories/leave-no-one-behind.html|dead-url=yes}}</ref> ਸੀਈਡੀਏਡਬਲਿਊ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.samaa.tv/news/humanrights/2020/02/transgender-woman-aisha-mughal-represents-pakistan-at-un/|title=Transgender woman Aisha Mughal represents Pakistan at UN {{!}} SAMAA|work=Samaa TV}}</ref> ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://voicepk.net/2020/05/09/pride-of-the-transgender-community/|title=Pride Of The Transgender Community|last=Pk|first=Voice|date=9 May 2020|website=Voicepk.net}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੀਅਰ ਰਿਵਿਉ ਜਰਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਬਿੱਲ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪਰਸਨਜ਼ (ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ) ਐਕਟ, 2018 ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਕੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਐਨ.ਸੀ.ਐਚ.ਆਰ) ਵਿਖੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/655483-pakistani-transgender-declared-one-of-the-most-successful-trans-person|title=Pakistani transgender declared one of the most successful trans person|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.pinknews.co.uk/2020/01/03/pakistan-transgender-healthcare-id-cards-government-scheme-third-gender/|title=Pakistan takes serious steps towards ending discrimination by extending free healthcare to trans people|date=3 January 2020|work=PinkNews - Gay news, reviews and comment from the world's most read lesbian, gay, bisexual, and trans news service}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਇਦਾ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hipinpakistan.com/news/1152524|title=Aisha Mughal: Pakistan's First Transgender Lecturer|last=Salman|first=Ifrah|date=19 May 2017|work=HIP|language=en|access-date=13 ਜਨਵਰੀ 2021|archive-date=25 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525095623/http://www.hipinpakistan.com/news/1152524|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਮਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] h0jobka0nd8xz34wye07mkb772jcegc 0 132559 851534 555610 2026-11-04T12:52:53Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851534 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਇਸ਼ਾ ਫਰੀਦੀ <br> आयेषा | image = <!-- Commented out because image was deleted: [[File:Ayesha faridi.jpg|300px|Ayesha Faridi hosting the popular trendz show Get a Life]] --> | birthname = | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | occupation = ਈਟੀ ਨਾਓ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ | alias = | spouse = ਨਕੁਲ ਵੈਂਗਸਕਰ (M.2013) | children = | relatives = | salary = | networth = | credits = | URL = | agent = }} '''ਆਇਸ਼ਾ ਫਰੀਦੀ''' ਭਾਰਤੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲ 'ਈਟੀ ਨਾਓ' ਦੀ ਐਂਕਰ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਉਹ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਹੈ, ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਈ.ਟੀ. ਨਾਓ' ਵਿਚ ਮਾਰਕੀਟ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ.ਟੀ. 18 ਉੱਤੇ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਈ.ਟੀ. ਨਾਓ ਵਿਚ ਆਇਸ਼ਾ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਮੌਰਨਿੰਗ ਸ਼ੋਅ, ਦ ਮਾਰਕੀਟ ਐਂਡ ਫਸਟ ਟਰੇਡਜ਼ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਮਾਰਕੀਟਜ਼ @ ਲੰਚ, ਰਾਈਡਿੰਗ ਦ ਬੁੱਲ ਅਤੇ ਦ ਐਫ ਐਂਡ ਓ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਮੈਕਰੋ / ਮਾਈਕਰੋ ਮਾਰਕੀਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰੁਝਾਨ, ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੈਕਟਰ ਅਧਾਰਿਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ, ਆਮ ਵਿੱਤੀ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਖੇਪ ਕੈਪਸੂਲ, ਵਪਾਰੀਆਂ, ਬੈਂਕਰਾਂ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਲਈ ਸਬੰਧਿਤ ਇਨਪੁਟਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਵੱਕਾਰੀ ਇੰਡੀਆ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਲਪ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੈਂਪ, ਈਟੀ ਨਾਓ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਸੰਮੇਲਨ, ਚਾਰਟਬਸਟਰਸ, ਮਾਰਕੀਟ ਸੈਂਸ ਅਤੇ ਕਲੋਜ਼ਿੰਗ ਟਰੇਡਜ਼ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਮਈ 2010 ਤੋਂ ਈਟੀ ਨਾਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਿਚ ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਲਏ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਗੇੱਟ ਏ ਲਾਈਫ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿਦ ਪਲੈਜ਼ਰ, ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ ਇੰਡੀਆ, ਸਟੋਰੀ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹਾਂ, ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ ਅਵਾਰਡ, ਸੀ.ਐੱਫ.ਓ. ਅਵਾਰਡ, ਟ੍ਰੇਡ ਅਵਾਰਡ, ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ.ਐਫ. ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੈਂਕ ਅਵਾਰਡ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਨੈਟਵਰਕ ਲਈ ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਕੈਸ਼ ਫਲੋ, ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਕੈਪੀਟਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ, ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕੀਟ ਅਪਡੇਟਸ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2003 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਐਕਸਟਰਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਐਂਕਰ ਕੀਤਾ। ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਲਈ ਤਿਆਰ, ਸੰਕਲਪਿਤ ਅਤੇ ਐਗਜ਼ੀਕਿਯੂਟਡ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।<ref name="CNBC-Bio">{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/cnbctv18/|title=CNBC-TV18 Anchors|year=2007|publisher=CNBC-TV18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070619040433/http://cnbc-tv18.moneycontrol.com/cnbctv18/anchor.php|archive-date=2007-06-19|access-date=2007-06-30}}</ref> ਉਸਨੇ (ਮਈ 2010) ਵਿਚ ਈਟੀ ਨਾਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ। == ਹੋਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੋਅ == ਈਡੀ ਨਾਓ ਤੇ ਫਰੀਦੀ ਦੁਆਰਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੋਅ:- * ਦ ਮਾਰਕੀਟ * ਫਰਸਟ ਟਰੇਡਜ਼ * ਮਾਰਕੀਟਜ਼ ਏਟ ਲੰਚ * ਰਾਈਡਿੰਗ ਦ ਬੁੱਲ * ਕਲੋਜ਼ਿੰਗ ਟਰੇਡਜ਼ * ਯੂਅਰ ਟਰੇਡਜ਼- ਦ ਵੀਕ ਅਹੈੱਡ (ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮਾਰਕੀਟ ਲੜੀ) * ਇੰਡੀਆ ਇਕੋਨਾਮਿਕ ਕੰਨਕਲੇਵ == ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|1}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] 1mupfaeitqz62cth55bxvpnbc940qk1 0 133661 851529 832448 2026-11-04T12:32:52Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851529 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਸ਼ਾ ਕਿਦਵਈ''' ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਹੈ। [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਦੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਇਨਫੋਸਿਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਆਇਸ਼ਾ ਕਿਦਵਈ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2013/ayesha-kidwai.asp|title=Prof. Ayesha Kidwai|publisher=Infosys Prize|access-date=31 December 2017}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਅਕਾਦਮਿਕ === ਕਿਦਵਈ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭਾਸ਼ਾਈ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ [[ਨੌਮ ਚੌਮਸਕੀ|ਨੋਮ ਚੋਮਸਕੀ]] ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜੋ [[ਮੇਤੇ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੀਟਾਈਲਨ]], [[ਸੰਥਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਟਾਲੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਦੀਆਂ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੁਫ਼ਤ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਥਿਊਰੀ, ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਵਾਕ।<ref>{{Cite web|url=http://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2013/ayesha-kidwai.asp|title=Prof. Ayesha Kidwai|publisher=Infosys Prize|access-date=31 December 2017}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.infosys-science-foundation.com/prize/laureates/2013/ayesha-kidwai.asp "Prof. Ayesha Kidwai"]. Infosys Prize<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">31 December</span> 2017</span>.</cite></ref> ਕਿਦਵਈ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। 1999 ਅਤੇ 2001 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.jnu.ac.in/sllcs/cl_project|title=Completed Projects|publisher=Centre for Linguistics, JNU|access-date=26 December 2017}}</ref> 2008 ਵਿਚ, ਕਿਦਵਈ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਸਕ ਜਮਾਤਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਇਸ ਵੱਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੱਟ ਵੱਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ, ਦ੍ਰਾਵਿਦੀਅਨ ਅਤੇ ਔਸਟ੍ਰੋ -ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ) ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿੰਨੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਉਨੀ ਹੀ ਘੱਟ ਵਿਕਾਸ ਵਜੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਸਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ| ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ, ਅਨੀਸ ਕਿਦਵਈ ਦੀ ਉਰਦੂ ਯਾਦਗਾਰੀ ''ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੀ ਛਾਓਂ ਮੇ'' (''ਇਨ ਫਰੀਡਮਜ਼ ਸ਼ੇਡ'') ਦਾ ਕਿਦਵਾਈ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ]] ਬਾਅਦ 1947 ਵਿੱਚ ਮਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਅਨੀਸ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ਫੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨੀਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਬਦਲਾਖੋਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਲ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਮਦ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-where-violence-is-free-1629728|title=Where violence is free|last=A Faizur Rahman|date=25 December 2011|work=DNA India|access-date=26 December 2017}}</ref> ਕਿਦਵਈ ਨੇ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਅਗਵਾ ਕੀਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਸਾਲ 2014 ਵਿਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਕਿ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ 80,000ਔਰਤਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਿਕਵਰੀ ਅਭਿਆਨ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.countercurrents.org/kaul300714.htm|title=An Invitation To Remember: The Lightning Testimonies Comes To India|last=Shivani Kaul|date=30 July 2014|publisher=Countercurrents.org|access-date=26 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.knma.in/node/358|title=A Lecture on Re-viewing Partition, Reclaiming Lost Ground : A Critical Recovery of the Recovery Operation|publisher=Kiran Nadar Museum of Art|access-date=26 December 2017|archive-date=21 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821195538/http://www.knma.in/node/358|url-status=dead}}</ref> === ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ === 1999 ਵਿਚ, ਕਿਦਵਈ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਯੌਨ ਉਤਪੀੜਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੰਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਚੋਲਗੀ, ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ. ਇਸ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/a-model-plan-for-campuses/article4302330.ece|title=A model plan for campuses|last=Smriti Kak Ramachandran|date=12 January 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=26 December 2017}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਧੂ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-53-jnu-women-face-sexual-harassment-says-survey-1914238|title=53% JNU women face sexual harassment, says survey|last=Hakeem Irfan|date=6 November 2013|work=DNA India|access-date=26 December 2017}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਕਿਦਵਈ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਜੇਐਨਯੂਟੀਏ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ| ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੁਮਾਰ]] ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੇ ਐਨ ਯੂ ਟੀ ਏ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dailyo.in/politics/jnushutdown-delhi-police-shehla-rashid-nivedita-menon-ayesha-kidwai-kavita-krishnan-abvp-afzal-guru/story/1/9064.html|title=JNU Crackdown: 4 powerful voices you can't ignore|last=Ursila Ali|date=17 February 2016|work=Daily O|access-date=26 December 2017}}</ref> * *   == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 4ie7nnropy6c4xim6wfy28d1r254c3l 0 133999 851596 560119 2026-11-04T20:33:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851596 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Adarsh Nagar | style = Delhi Metro | type = '''[[Delhi Metro]]''' '''[[List of Delhi metro stations|station]]''' | image = Adarsh Nagar, Delhi metro station.jpg | image_caption = | address = Karnal Road, [[New Delhi]], 110033 | country = India | coordinates = {{coord|28.718104|77.169385|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | line = {{color box|#{{Delhi Metro color|Yellow}}}} [[Yellow Line (Delhi Metro)|Yellow Line]] | platform = [[Side platform]] Platform-1 → [[HUDA City Centre (Delhi Metro)|HUDA City Centre]]<br />Platform-2 →[[Samaypur Badli metro station|Samaypur Badli]] | tracks = 2 | other = | structure = [[Elevated]] | depth = | levels = 2 | parking = | bicycle = | ADA = Yes {{Access icon}} | architect = | architectural_style = | code = AHNR | zone = | opened = {{start date and age|2009|2|4|df=y}} | closed = | rebuilt = | electrified = 25 kV 50 Hz AC through [[overhead catenary]] | former = | mpassengers = | passengers = 361,182 <br /> 11,651Daily Average <ref name="2015-Ridership details">{{cite web |url=https://www.delhimetrorail.com/otherdocuments/867/RidershipDetails.pdf |title=Daily Ridership Jan-2015 |publisher=[[Delhi Metro Rail Corporation|DMRC]] |access-date=9 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110120201/http://www.delhimetrorail.com/otherdocuments/867/RidershipDetails.pdf |archive-date=10 January 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | pass_system = | pass_year = Jan 2015 | pass_percent = | pass_rank = | services = {{S-rail|title=Delhi Metro}} {{S-line|system=Delhi Metro|line=Yellow |previous=Jahangirpuri|next=Azadpur}} | map_type = India Delhi | map_size = 300 | map_caption = Location in Delhi | map_dot_label = Adarsh Nagar | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}} | map_state = collapsed }} '''ਆਦਰਸ਼ ਨਗਰ''' [[ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ|ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ]] ਦੀ ਪੀਲੀ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|title=Station Information|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|access-date=2010-06-26}}</ref> == ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੇਆਉਟ == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=50 valign=top|'''ਜੀ''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=100 valign=top|ਸਟ੍ਰੀਟ ਲੇਵਲ |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Exit/Entrance |- |valign=top|'''ਐਲ1''' |valign=top|Mezzanine |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover<br/> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=50 rowspan=4 valign=top|'''ਐਲ2''' |style="border-top:solid 1px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] No- 1, doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=100|<span style=color:#{{Delhi Metro color|yellow}}>'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=500|Towards →[[HUDA City Centre (Delhi Metro)|HUDA City Centre]]→ → |- |<span style=color:#{{Delhi Metro color|yellow}}>'''Northbound'''</span> |<span style=color:white>→</span>Towards ←[[Samaypur Badli metro station|Samaypur Badli]]← ← |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px gray;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] No- 2, doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=50 rowspan=2 valign=top|'''ਐਲ2''' |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=100| |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=500| |- |} == ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ == ਦਿੱਲੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬੱਸ ਮਾਰਗਾਂ ਨੰਬਰ 17, 19, 19 ਏ, 19 ਬੀ, 100, 100 ਏ, 100 ਐਕਸਟ, 101 ਏ, 101 ਬੀ, 101 ਐਕਸਟ, 103, 103xt, 103STL, 106, 106 ਏ, 107, 109, 112, 113, 113xt, 116, 119, 120, 120 ਏ, 120 ਬੀ, 123, 124, 125, 128, 129, 130, 131, 134, 135, 136, 137, 138, 138, 140, 142, 142 ਏ, 144, 146, 147, 148, 149, 154, 159, 169, 169SPL, 171, 172, 173, 175, 177, 179, 181, 181 ਏ, 191, 193, 194, 195, 199, 259, 333, 341, 804, 804A, 861, 883, 982, 982LSTL, GMS ( +) (-) ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/DOIT_DTC/dtc/home|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025080536/http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/doit_dtc/DTC/Home/|archive-date=25 October 2018|access-date=9 April 2017}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ * ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ * ਦਿੱਲੀ ਉਪਨਗਰ ਰੇਲਵੇ * ਦਿੱਲੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ * ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (ਭਾਰਤ) * ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.delhimetrorail.com/ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿ.] [http://www.delhimetrorail.com/ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ] * {{Cite web|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|title=Station Information|website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010}} * [http://www.urbanrail.net ''ਅਰਬਨਰੇਲ.''] [http://www.urbanrail.net ''ਨੈੱਟ''] - ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਨਕਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ. == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ]] n9v8cycsodsd330dlgx2kelzxlhveas 0 134155 851527 838670 2026-11-04T12:18:08Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851527 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Obera.jpg|right|thumb|250x250px| ਆਇਰੀਨ ਓਬੇਰਾ 2014 ਮਾਸਟਰਜ਼ ਅਥਲੀਟ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੀ ਹੋਈ]] [[ਤਸਵੀਰ:OberaSnyder.jpg|right|thumb|250x250px| ਆਇਰੀਨ ਓਬੇਰਾ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਚੇਅਰਮੈਨ ਗੈਰੀ ਸਨੇਡਰ ਤੋਂ 2014 ਦੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਅਥਲੀਟ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ]] ਆਇਰੀਨ ਰੋਮੋਨਾ ਓਬੇਰਾ (ਜਨਮ 7 ਦਸੰਬਰ, 1933 ਸੈਨ '''ਬਰਨਾਰਦਿਨੋ ਦੇਸ਼''', ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ) <ref>{{Cite web|url=http://www.californiabirthindex.org/birth/irene_romona_obera_born_1933_1626059|title=Irene Romona Obera, Born 12/07/1933 in California|date=1933-12-07|website=CaliforniaBirthIndex.org|access-date=2016-07-31|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055534/http://www.californiabirthindex.org/birth/irene_romona_obera_born_1933_1626059|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮੈਰੀਕਨ [[ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ|ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ]] ਅਥਲੀਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ| ਇਕ ਵਧੇ ਹੋਏ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਹਨ<ref>{{Cite web|url=http://www.mastersrankings.com/2003/WSPRINTS.HTM|title=Masters Track & Field Rankings|date=|website=Mastersrankings.com|access-date=2016-07-31}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀਆ ਹਨ | ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਡਬਲਯੂ 70 ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 4x100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਰਿਲੇਅ ਟੀਮ ਹੈ| <ref>{{Cite web|url=http://www.world-masters-athletics.org/records/outdoor-women|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111105152/http://www.world-masters-athletics.org/records/outdoor-women|archive-date=2012-01-11|access-date=2013-10-30}}</ref> ਉਸਨੇ ਡਬਲਯੂ 60 ਅਤੇ ਡਬਲਯੂ 75 [[100 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|ਵਿੱਚ 100 ਮੀਟਰ]] ਅਤੇ [[200 ਮੀਟਰ ਦੌੜ|ਡਬਲਯੂ 75 ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ]] ਮੌਜੂਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਏ ਹਨ| ਓਬੇਰਾ ਨੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਪਾਇਆ| ਸ਼ੁਕੀਨ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਐਥਲੀਟ ਕਾਲਜ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪੈਸਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਥਲੀਟ ਬਣਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦੀਆਂ ਹਨ| ਓਬੇਰਾ ਨੇ ਚਿਕੋ ਸਟੇਟ ਕਾਲਜ, ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ, ਸਾਫਟਬਾਲ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ| ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਮੈਂ ਸਾੱਫਟਬਾਲ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਟਰੈਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ,"| “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ, 'ਜੇ ਉਹ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।' ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹੀ ਕਠੋਰ ਸੀ। ” ਓਬੇਰਾ 1958 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟ ਵਿਚ ਭੱਜੀ ਅਤੇ 1959 ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਵਿਲਮਾ ਰੁਡੌਲਫ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੱਜੀ | ਉਸਨੇ 1960 ਅਤੇ 1968 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 35 ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 12.1 ਵਿੱਚ 100 ਮੀਟਰ ਦੌੜੀ | <ref>{{Cite web|url=http://www.usatf.org/usatf/files/69/695a8112-b7a0-4b9d-9dbb-8b4bca22677c.pdf|title=The History of the United States Olympic Trials - Track and Field|website=Usatf.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517231938/http://www.usatf.org/usatf/files/69/695a8112-b7a0-4b9d-9dbb-8b4bca22677c.pdf|archive-date=2019-05-17|access-date=2016-07-31}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 18 ਜੂਨ, 1962 ਦੇ ਅੰਕ ''ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਇਲਸਟਰੇਟਿਡ ਦੇ'' "ਫੇਸ ਇਨ ਕ੍ਰਾਡ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| <ref>[https://archive.today/20140303212904/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1073943/index.htm]</ref> ਓਬੇਰਾ ਨੇ 1958 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਬਰਕਲੇ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਇੱਕ ਐਜੂਕੇਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ, ਆਖਰਕਾਰ ਬਰਕਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣ ਗਈ| ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਰਕਲੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਨੇ 1974, 1976 ਅਤੇ 1981–3 ਵਿਚ ਸਟੇਟ ਦੀ ਸਟੇਟ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨੇ 1980–1 ਵਿਚ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ|<ref>[http://www.cifstate.org/images/Track_and_Field/Track_and_Field_Records_through_2013.pdf]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=July 2016}}</ref> ਉਹ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਨੀਅਰ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ|1974 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਕੋਇਡੋਸਿਸ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲਣੀ ਪਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਜੇ ਤੇ ਕਢਣਾ ਪਿਆ | ਉਸਨੇ 1975 ਵਿਚ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕਨੈਡਾ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਸਟਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ| ਉਸਨੇ ਮੀਟ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਚੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ| ਉਸ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ| ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ| <ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=2209&dat=19861209&id=suAlAAAAIBAJ&pg=6340,2700149|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511043343/https://news.google.com/newspapers?nid=2209&dat=19861209&id=suAlAAAAIBAJ&sjid=UPwFAAAAIBAJ&pg=6340,2700149|archive-date=2017-05-11|access-date=2016-10-08}}</ref> ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ 45 ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਣਾ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ| ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਰ ਉਮਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਡਬਲਯੂ 45 ਤੋਂ ਡਬਲਯੂ 70 ਵਿਚ ਦੀ ਲੰਘੀ, ਉਸਨੇ 200 ਮੀਟਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ| <ref>{{Cite web|url=http://www.mastersathletics.net/fileadmin/html/Rankings/All_Time/200metreswomen.htm|title=200 meter Dash ALL-TIME Rankings|date=|website=Mastersathletics.net|access-date=2016-07-31|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235201/http://www.mastersathletics.net/fileadmin/html/Rankings/All_Time/200metreswomen.htm|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ 100 ਮੀਟਰ 'ਤੇ ਡਬਲਯੂ 50 ਤੋਂ ਡਬਲਯੂ 65 ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ| <ref>{{Cite web|url=http://www.mastersathletics.net/fileadmin/html/Rankings/All_Time/100metreswomen.htm|title=100 meter Dash ALL-TIME Rankings|date=|website=Mastersathletics.net|access-date=2016-07-31|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203526/http://www.mastersathletics.net/fileadmin/html/Rankings/All_Time/100metreswomen.htm|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ 400 ਮੀਟਰ ਤੇ ਡਬਲਯੂ 50 ਤੋਂ ਡਬਲਯੂ| <ref>{{Cite web|url=http://www.mastersathletics.net/fileadmin/html/Rankings/All_Time/400metreswomen.htm|title=400 meter Dash ALL-TIME Rankings|date=|website=Mastersathletics.net|access-date=2016-07-31|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222134/http://www.mastersathletics.net/fileadmin/html/Rankings/All_Time/400metreswomen.htm|dead-url=yes}}</ref> [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|18 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ, ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਲ ਕਾਮਰਸ ਟਰੈਕ ਮੀਟ ਵਿਚ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੌੜ 38.10 ਸਕਿੰਟ ਵਿਚ ਦੌੜ ਕੇ 40 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ| <ref>{{Cite web|url=http://www.rtspt.com/events/cal/11814/140118F012.htm|title=Cal All Comers : Edwards Stadium : Event 12 Mixed 200 Meter Dash|website=Usatf.org|format=TXT|access-date=2016-07-31}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://masterstrack.com/2014/01/27637/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222055107/http://masterstrack.com/2014/01/27637/|archive-date=2014-02-22|access-date=2014-02-06}}</ref> 60 ਮੀਟਰ, 200 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਇਨਡੋਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਬੇਰਾ ਨੂੰ 19 ਮਾਰਚ, 2014 ਨੂੰ ਯੂਐਸਏਟੀਐਫ ਦੁਆਰਾ "ਐਥਲੀਟ ਆਫ ਦਿ ਵੀਕ " ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ| ਉਸੇ ਹੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਰੀ ਬੋਵਰਮਾਸਟਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਈਵੈਂਟ, [[ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ|ਸ਼ਾਟ ਪੁਟ 'ਤੇ]] ਕਬੂਲਿਆ, ਪਰ ਓਬੇਰਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਫਿਰ ਉਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਗਲੋਰੀਆ ਕ੍ਰੂਗ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ| ਯੂਐਸਏਟੀਐਫ ਨੇ ਐਡ ਬੁਰੱਕ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਐਮ 70 ਵੇਟ ਥ੍ਰੋਅ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਬੇਰਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਸ਼ੈਲੇਨ ਫਲਾਨਾਗਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਮਰੀਕੀ 15K ਰੋਡ ਰੇਸਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ, ਫਿਲਿਸ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਨੇ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰਾਂਸਨਾ ਮੈਕਕੋਰਰੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਡੋਰ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਹਫਤੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਂਟਾਥਲਨ ਵਿੱਚ.ਕੇਂਡਲ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਦਰਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ| <ref>{{Cite web|url=http://www.usatf.org/News/1099-(3).aspx|title=USA Track & Field - Irene Obera named USATF Athlete of the Week|date=2014-03-19|website=Usatf.org|access-date=2016-07-31|archive-date=2016-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920221404/http://www.usatf.org/News/1099-(3).aspx|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ 25 ਮਾਰਚ, 2015 ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.usatf.org/News/USATF-Masters-Icon-Irene-Obera-earns-Athlete-of-th.aspx|title=USA Track & Field - USATF Masters Icon Irene Obera earns Athlete of the Week|date=2015-03-25|website=Usatf.org|access-date=2016-07-31|archive-date=2016-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920221622/http://www.usatf.org/News/USATF-Masters-Icon-Irene-Obera-earns-Athlete-of-th.aspx|dead-url=yes}}</ref> 12 ਜੁਲਾਈ, 2014 ਨੂੰ, ਸਨ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਕਲੱਬ ਪ੍ਰਾਇਡ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ ਮੀਟ ਹੇਵਰਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਓਬੇਰਾ, W80, 80ਮੀਟਰ ਹਰੜਲਸ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਹਰੜਲਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ | ਇਹ ਅੰਕ ਇਸ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਕ ਸਨ| <ref>{{Cite web|url=http://www.pausatf.org/data/2014/mtfireneobera7.12.14.html|title=Irene Obera Records: 7.12.14|date=2014-07-12|website=Pausatf.org|access-date=2016-07-31}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਇਲਸਟਰੇਟਿਡ ਦੇ "ਫੇਸ ਇਨ ਕ੍ਰਾਊਡ" ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ 1962 ਵਿੱਚ ਸੀ | <ref>https://masterstrack.blog/2019/05/irene-obera-sets-a-sports-illustrated-record-third-time-in-faces-in-the-crowd-since-1962/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1996 ਵਿੱਚ, ਓਬੇਰਾ ਨੂੰ ਯੂਐਸਏਟੀਐਫ ਦੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਹਾੱਲ ਆਫ ਫੇਮ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ| <ref>{{Cite web|url=http://www.usatf.org/HallOfFame/Masters/|title=Masters Hall of Fame|date=|website=USATF.org|access-date=2016-07-31}}</ref> == ਹਵਾਲੇ ==  {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] cxy4ehh443s20s4pro4us4c5wvuc4mf 0 135136 851546 724918 2026-11-04T14:12:57Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851546 wikitext text/x-wiki '''ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਤਾ''' ( Oxygen Concentrator)ਜਾਂ '''ਆਕਸੀਜਨ ਕੰਨਸੰਟ੍ਰੇਟਰ''' ਜਾਂ '''ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ''' ਇੱਕ ਉਪਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਹਵਾ) ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ-ਅਮੀਰ ਉਤਪਾਦ ਗੈਸ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਤਰ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਸੋਖਣ ਅਤੇ ਝਿੱਲੀ ਗੈਸ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਘਰੇਲੂ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਕਾਢ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਹਨਾਂ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਆਉਟਪੁੱਟ ਵਿੱਚ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੇਂਡਿਕਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ। ਉਸ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਥੈਰੇਪੀ ਲਈ ਭਾਰੀ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਕ੍ਰਿਓਜੈਨਿਕ ਤਰਲ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਇਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ , ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਘਰੇਲੂ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਘਰ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਰਜੀਹੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ।ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਣਵਿਕ ਛਾਨਣੀ ਦੀ 1950 ਵਿੱਚ ਈਜਾਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜੰਤਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਕ੍ਰਿਓਜੈਨਿਕ ਤਰਲ ਘਰੇਲੂ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਈਜਾਦ ਕੀਤੀ। == ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ? == ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਸੋਖਣ (ਪੀਐਸਏ) ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ , ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਿੱਥੇ ਤਰਲ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਵਾਲਾ ਆਕਸੀਜਨ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਜਾਂ ਅਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਪੋਰਟੇਬਲ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ। ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਝਿੱਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਲਈ ,ਇਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। [1] ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ, ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਗੈਸ ਜਨਰੇਟਰ ਜਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਸੋਖਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਐਡਰਸੋਪਸ਼ਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Modern FS360 lpm multi molecular sieve multi platform oxygen concentrator.jpg|thumb|ਆਧੁਨਿਕ ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਸਟੀਫਨ ਜੀਐਮਬੀਐਫ ਐਫਐਸ 360 ਐਲਪੀਐਮ ਮਲਟੀ ਅਣੂ ਵਾਲੀ ਛਾਨਣੀਦਾਰ ਮਲਟੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ]]ਇਹ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਣੂ ਛਾਨਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦਬਾਅ, ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਖਣਿਜਾਂ ਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਦਬਾਅ ਸਵਿੰਗ ਐਡਸੋਰਪਸ਼ਨ ( ਪੀਐਸਏ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਗਿਆਪਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਸਕਰੱਬਰ ਹੈ ਜੋ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਮੂਲ ਗੈਸ ਮੰਨ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਐਸਏ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ-ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਵੱਡੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਛੋਟੇ ਯੂਨਿਟਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [2] ਉੱਚ ਦਬਾਅ 'ਤੇ, ਸੰਘਣੇ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਸੋਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਗੁਣ ਹਨ ਵੱਡੀਸਤਹ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ। ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਹਵਾ ਵਿਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਗੈਸ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਕਸੀਜਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[File:pressure_swing_adsorption_principle.svg|thumb|link={{filepath:pressure_swing_adsorption_principle.svg}}|ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਐਡਸਾਰਪਸ਼ਨ ਦੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ, (1) and (2) ਸੋਖਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ {| !I |ਦਬਾਈ ਹਵਾ ਦਾ ਦਾਖਲਾ |rowspan="3" width="3em"| !A |ਸੋਖਣ |- !O |ਆਕਸੀਜਨ ਨਿਕਾਸੀ !D |ਛੱਡਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ |- !E |ਨਿਕਾਸ |}]] ਇੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਏਅਰ ਕੰਪ੍ਰੈਸਰ, ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੋ ਸਿਲੰਡਰ, ਇਕ ਦਬਾਅ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢੋਲ ਜਾਂ ਭੰਡਾਰਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਾਲਵ ਅਤੇ ਟਿਊਬਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ-ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਿਲੰਡਰ ਨੂੰ ਕੰਪ੍ਰੈਸਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 3 ਸਕਿੰਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪਹਿਲੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ( ਆਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ) ਵੱਧਦਾ ਹੈ ( ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 20 ਪੀਐਸਆਈ/ 138 ਕੇਪੀਏ ਗੇਜ ਜਾਂ 2.36 ਐਟਮਾਸਫੈਰਿਕ ਐਬਸੋਲਿਊਟ ਏਟੀਏ)।ਇਸ ਦਬਾਅ ਤੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਸਿਲੰਡਰ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ-ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਧ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ (ਆਰਗੋਨ, ਸੀਓ 2, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਫ, ਰੇਡੋਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ), ਇਕ ਵਾਲਵ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗੈਸ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ , ਜੋ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਆਕਸੀਜਨ ਹੋਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਲਵ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਪ੍ਰੈਸਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵੱਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿਚ ਦਬਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਆਕਸੀਜਨ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਗੈਸ ਵਿਚ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਲਵ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿਚ ਗੈਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਬਾਅ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਣਤਾ ਨੂੰ 90% ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੰਡਾਰ ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋਜ਼ ਵਿਚ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਲਗਭਗ 20 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ 90 +% ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ 5 ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਤਕ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਭਗ 1999 ਤੋਂ, 10 ਐਲਪੀਐਮ ਤੱਕ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਇਕਾਈਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਲਾਸਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਦੋ-ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਅਣੂ ਸੀਵਾਂ ਜਾਂ ਛਾਨਣਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਤਵੱਜੋ ਵਾਲੇ ਬਹੁ-ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਅਣੂ ਸੀਵ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ 10 ਐਲਪੀਐਮ ਦੇ ਅਣੂ ਛਾਨਣੇ ਵਿੱਥਾਂ ਵਿੱਥਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਈ ਪੱਧਰ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਲਟੀ-ਬੈੱਡ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਰਿਡੰਡੈਂਸੀ ਲਈ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, 960 ਐਲ ਪੀ ਐਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੈਂਪ-ਅਪ ਟਾਈਮ - ਲੰਘਿਆ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮਲਟੀ-ਬੈੱਡ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ> 90% ਇਕਾਗਰਤਾ 'ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ - ਅਕਸਰ 2 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,( ਸਧਾਰਣ ਦੋ-ਬਿਸਤਰ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼.)। ਮੋਬਾਈਲ ਦੀਆਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। === ਝਿੱਲੀ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ === ਝਿੱਲੀ ਗੈਸ ਵੱਖਰੇਵਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਝਿੱਲੀਆਂ ਇੱਕ ਪਾਰਬ੍ਰਾਮਿਤ ਰੁਕਾਵਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਦਰਾਂ ਤੇ ਪਾਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਦ੍ਰਵ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। == ਵਰਤੋਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Fritz_Stephan_GmbH_FS240_lpm_stationay_multi_molecular_sieve_oxygen_concentrator_with_buffer_tanks,_cylinder_filling_and_reserve_cylinders.jpg|thumb|ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਸਟੀਫਨ ਜੀਐਮਬੀਐਚ ਐਫਐਸ 240 ਐਲਪੀਐਮ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਜਾਂ ਕੰਟੇਨਰ ਮਲਟੀ ਅਣੂ ਵਾਲੀ ਸਿਈਵੀ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਕੇਤਕ ਬਫਰ ਟੈਂਕ, ਸਿਲੰਡਰ ਭਰਨ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਿਲੰਡਰਨਾਲ। . ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ: ਡਾਕਟਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ / ਹਸਪਤਾਲ (ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ) ਜਾਂ ਕੰਟੇਨਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ (ਉਦਾਹਰਣ ਫ਼ੌਜੀ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਕਾਲ ਵਰਤੋਂ) ]] ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਆਕਸੀਜਨ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਐਸਏ ਜਨਰੇਟਰ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, []] ਘੱਟ ਮਹਿੰਗੇ, [4] ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਇਓਜੈਨਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ, ਫਾਰਮਾਸਿਟੀਕਲ ਉਤਪਾਦਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੁਧਾਰਨ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੀਐਸਏ ਜਨਰੇਟਰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਜਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾਯੋਗ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹੂਲਤਾਂ (ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਆਫ਼ਤ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ) ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Fritz_Stephan_GmbH_FS240_lpm_stationay_multi_molecular_sieve_oxygen_concentrator_with_buffer_tanks,_cylinder_filling_and_reserve_cylinders.jpg|thumb|Fritz Stephan GmbH FS240 lpm stationary or container multi molecular sieve oxygen concentrator with buffer tanks, cylinder filling and reserve cylinders. Application: Medical facilities / Hospitals (stationary) or container solutions (e.g. Military or Disaster Scenarios) ]] === ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ === [[ਤਸਵੀਰ:Home_oxygen_concentrator.jpg|right|thumb|A home oxygen concentrator in an [[emphysema]] patient's house. The model shown is the DeVILBISS LT 4000.]] 2000 ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। []] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਉਪਕਰਣ ਲਗਾਤਾਰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਇਕ ਤੋਂ ਪੰਜ ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਬਜ਼ ਪ੍ਰਵਾਹ ਜਾਂ "ਮੰਗ ਪ੍ਰਵਾਹ" ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਉੱਚ ਰੁਕਿਆ ਵਹਾਅ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੋਰਟੇਬਲ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਆਉਟਲੈਟ ਵਿੱਚ ਪਲੱਗ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੈਟਰੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਬੈਟਰੀ ਪੈਕ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਹਨ ਦੇ ਡੀਸੀ ਆਉਟਲੈਟ ਤੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪਕਰਣ ਐਬੂਲ਼ੈਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਢੁੱਕਵੇਂ ਹਨ। ਐਫਏਏ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਏਅਰਲਾਇੰਸਾਂ 'ਤੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। []] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜਾਂ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, "ਮੰਗ" ਜਾਂ ਨਬਜ਼-ਪ੍ਰਵਾਹ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਮਰੀਜ਼ ਕਦੋਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਪਲਸ-ਫਲੋ ਮੋਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਢੰਗ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੀ ਪੀ ਏ ਪੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 600 ਡਾਲਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਦਰ ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੈਡੀਕਲ-ਸਪਲਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਬੀਮਾ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਵਿਕਲਪਿਕ ਵਰਤੋਂ === ਉਦੇਸ਼ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕੀਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਛੋਟੇ ਆਕਸੀਐਸਟੀਲੀਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਾਲਣ ਗੈਸ ਕਟਿੰਗ , ਵੇਲਡਿੰਗ ਅਤੇ ਲੈਂਪਵਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਸੁਰੱਖਿਆ == ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ ਜਿੰਨੇ ਖਤਰਨਾਕ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ, ਜੇ ਫਟ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਲੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਦਰ.ਜਲਣ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਵੇਦਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨੁਸਖ਼ੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ == ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਰਤ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਕਿਊਮ ਸਵਿੰਗ ਐਡਸੋਰਪਸ਼ਨ (ਵੀਐਸਏ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਏਅਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਮੈਡੀਕਲ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਓਜ਼ੋਨ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਸੀਜਨ ਜਨਰੇਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਣ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ]] p1ncrnlyc0ekq32b40ksj93dq6fmjah 851547 851546 2026-11-04T14:20:07Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851547 wikitext text/x-wiki '''ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਤਾ''' ( Oxygen Concentrator)ਜਾਂ '''ਆਕਸੀਜਨ ਕੰਨਸੰਟ੍ਰੇਟਰ''' ਜਾਂ '''ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ''' ਇੱਕ ਉਪਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਹਵਾ) ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ-ਅਮੀਰ ਉਤਪਾਦ ਗੈਸ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਤਰ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਸੋਖਣ ਅਤੇ ਝਿੱਲੀ ਗੈਸ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਘਰੇਲੂ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਕਾਢ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਹਨਾਂ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਆਉਟਪੁੱਟ ਵਿੱਚ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੇਂਡਿਕਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ। ਉਸ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਥੈਰੇਪੀ ਲਈ ਭਾਰੀ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਕ੍ਰਿਓਜੈਨਿਕ ਤਰਲ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਇਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ , ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਘਰੇਲੂ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਘਰ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਰਜੀਹੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ।ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਨ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਣਵਿਕ ਛਾਨਣੀ ਦੀ 1950 ਵਿੱਚ ਈਜਾਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜੰਤਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਸ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਕ੍ਰਿਓਜੈਨਿਕ ਤਰਲ ਘਰੇਲੂ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਈਜਾਦ ਕੀਤੀ। == ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ? == ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਸੋਖਣ (ਪੀਐਸਏ) ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ , ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਿੱਥੇ ਤਰਲ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਵਾਲਾ ਆਕਸੀਜਨ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਜਾਂ ਅਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਪੋਰਟੇਬਲ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ। ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਝਿੱਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਲਈ ,ਇਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। [1] ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ, ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਗੈਸ ਜਨਰੇਟਰ ਜਾਂ ਆਕਸੀਜਨ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਸੋਖਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਐਡਰਸੋਪਸ਼ਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Modern FS360 lpm multi molecular sieve multi platform oxygen concentrator.jpg|thumb|ਆਧੁਨਿਕ ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਸਟੀਫਨ ਜੀਐਮਬੀਐਫ ਐਫਐਸ 360 ਐਲਪੀਐਮ ਮਲਟੀ ਅਣੂ ਵਾਲੀ ਛਾਨਣੀਦਾਰ ਮਲਟੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ]]ਇਹ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਣੂ ਛਾਨਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦਬਾਅ, ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਖਣਿਜਾਂ ਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਦਬਾਅ ਸਵਿੰਗ ਐਡਸੋਰਪਸ਼ਨ ( ਪੀਐਸਏ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਗਿਆਪਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਸਕਰੱਬਰ ਹੈ ਜੋ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਮੂਲ ਗੈਸ ਮੰਨ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਐਸਏ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ-ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਵੱਡੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਛੋਟੇ ਯੂਨਿਟਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [2] ਉੱਚ ਦਬਾਅ 'ਤੇ, ਸੰਘਣੇ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਸੋਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਗੁਣ ਹਨ ਵੱਡੀਸਤਹ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ। ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਹਵਾ ਵਿਚੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਗੈਸ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਕਸੀਜਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[File:pressure_swing_adsorption_principle.svg|thumb|link={{filepath:pressure_swing_adsorption_principle.svg}}|ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਵਿੰਗ ਐਡਸਾਰਪਸ਼ਨ ਦੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ, (1) and (2) ਸੋਖਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ {| !I |ਦਬਾਈ ਹਵਾ ਦਾ ਦਾਖਲਾ |rowspan="3" width="3em"| !A |ਸੋਖਣ |- !O |ਆਕਸੀਜਨ ਨਿਕਾਸੀ !D |ਛੱਡਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ |- !E |ਨਿਕਾਸ |}]] ਇੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਏਅਰ ਕੰਪ੍ਰੈਸਰ, ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੋ ਸਿਲੰਡਰ, ਇਕ ਦਬਾਅ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਢੋਲ ਜਾਂ ਭੰਡਾਰਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਾਲਵ ਅਤੇ ਟਿਊਬਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ-ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਿਲੰਡਰ ਨੂੰ ਕੰਪ੍ਰੈਸਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 3 ਸਕਿੰਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪਹਿਲੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ( ਆਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ) ਵੱਧਦਾ ਹੈ ( ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 20 ਪੀਐਸਆਈ/ 138 ਕੇਪੀਏ ਗੇਜ ਜਾਂ 2.36 ਐਟਮਾਸਫੈਰਿਕ ਐਬਸੋਲਿਊਟ ਏਟੀਏ)।ਇਸ ਦਬਾਅ ਤੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਜ਼ੀਓਲਾਇਟ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਸਿਲੰਡਰ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ-ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਧ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ (ਆਰਗੋਨ, ਸੀਓ 2, ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਫ, ਰੇਡੋਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ), ਇਕ ਵਾਲਵ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗੈਸ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਆਕਸੀਜਨ ਹੋਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਲਵ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਪ੍ਰੈਸਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵੱਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਪਹਿਲੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿਚ ਦਬਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਆਕਸੀਜਨ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਗੈਸ ਵਿਚ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਲਵ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਸਿਲੰਡਰ ਵਿਚ ਗੈਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਬਾਅ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਣਤਾ ਨੂੰ 90% ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੰਡਾਰ ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋਜ਼ ਵਿਚ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਲਗਭਗ 20 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ 90 +% ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ 5 ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਤਕ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਭਗ 1999 ਤੋਂ, 10 ਐਲਪੀਐਮ ਤੱਕ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਇਕਾਈਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਲਾਸਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਦੋ-ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਅਣੂ ਸੀਵਾਂ ਜਾਂ ਛਾਨਣਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਤਵੱਜੋ ਵਾਲੇ ਬਹੁ-ਬਿਸਤਰੇ ਦੇ ਅਣੂ ਸੀਵ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ 10 ਐਲਪੀਐਮ ਦੇ ਅਣੂ ਛਾਨਣੇ ਵਿੱਥਾਂ ਵਿੱਥਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਈ ਪੱਧਰ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਮਲਟੀ-ਬੈੱਡ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਰਿਡੰਡੈਂਸੀ ਲਈ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, 960 ਐਲ ਪੀ ਐਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੈਂਪ-ਅਪ ਟਾਈਮ - ਲੰਘਿਆ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮਲਟੀ-ਬੈੱਡ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ> 90% ਇਕਾਗਰਤਾ 'ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ - ਅਕਸਰ 2 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,( ਸਧਾਰਣ ਦੋ-ਬਿਸਤਰ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼.)। ਮੋਬਾਈਲ ਦੀਆਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। === ਝਿੱਲੀ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ === ਝਿੱਲੀ ਗੈਸ ਵੱਖਰੇਵਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਝਿੱਲੀਆਂ ਇੱਕ ਪਾਰਬ੍ਰਾਮਿਤ ਰੁਕਾਵਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਦਰਾਂ ਤੇ ਪਾਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਦ੍ਰਵ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। == ਵਰਤੋਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Fritz_Stephan_GmbH_FS240_lpm_stationay_multi_molecular_sieve_oxygen_concentrator_with_buffer_tanks,_cylinder_filling_and_reserve_cylinders.jpg|thumb|ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਸਟੀਫਨ ਜੀਐਮਬੀਐਚ ਐਫਐਸ 240 ਐਲਪੀਐਮ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਜਾਂ ਕੰਟੇਨਰ ਮਲਟੀ ਅਣੂ ਵਾਲੀ ਸਿਈਵੀ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਕੇਤਕ ਬਫਰ ਟੈਂਕ, ਸਿਲੰਡਰ ਭਰਨ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਿਲੰਡਰਨਾਲ। . ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ: ਡਾਕਟਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ / ਹਸਪਤਾਲ (ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ) ਜਾਂ ਕੰਟੇਨਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ (ਉਦਾਹਰਣ ਫ਼ੌਜੀ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਕਾਲ ਵਰਤੋਂ) ]] ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਆਕਸੀਜਨ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਐਸਏ ਜਨਰੇਟਰ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, []] ਘੱਟ ਮਹਿੰਗੇ, [4] ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਇਓਜੈਨਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ, ਫਾਰਮਾਸਿਟੀਕਲ ਉਤਪਾਦਨ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੁਧਾਰਨ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੀਐਸਏ ਜਨਰੇਟਰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਜਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾਯੋਗ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹੂਲਤਾਂ (ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਆਫ਼ਤ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ) ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Fritz_Stephan_GmbH_FS240_lpm_stationay_multi_molecular_sieve_oxygen_concentrator_with_buffer_tanks,_cylinder_filling_and_reserve_cylinders.jpg|thumb|Fritz Stephan GmbH FS240 lpm stationary or container multi molecular sieve oxygen concentrator with buffer tanks, cylinder filling and reserve cylinders. Application: Medical facilities / Hospitals (stationary) or container solutions (e.g. Military or Disaster Scenarios) ]] === ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ === [[ਤਸਵੀਰ:Home_oxygen_concentrator.jpg|right|thumb|A home oxygen concentrator in an [[emphysema]] patient's house. The model shown is the DeVILBISS LT 4000.]] 2000 ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। []] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਉਪਕਰਣ ਲਗਾਤਾਰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਇਕ ਤੋਂ ਪੰਜ ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਬਜ਼ ਪ੍ਰਵਾਹ ਜਾਂ "ਮੰਗ ਪ੍ਰਵਾਹ" ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਉੱਚ ਰੁਕਿਆ ਵਹਾਅ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੋਰਟੇਬਲ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਆਉਟਲੈਟ ਵਿੱਚ ਪਲੱਗ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਜ ਲਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੈਟਰੀ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਬੈਟਰੀ ਪੈਕ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਹਨ ਦੇ ਡੀਸੀ ਆਉਟਲੈਟ ਤੇ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪਕਰਣ ਐਬੂਲ਼ੈਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਢੁੱਕਵੇਂ ਹਨ। ਐਫਏਏ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਏਅਰਲਾਇੰਸਾਂ 'ਤੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। []] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜਾਂ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਤੇ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, "ਮੰਗ" ਜਾਂ ਨਬਜ਼-ਪ੍ਰਵਾਹ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਮਰੀਜ਼ ਕਦੋਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਪਲਸ-ਫਲੋ ਮੋਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਢੰਗ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੀ ਪੀ ਏ ਪੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 600 ਡਾਲਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਦਰ ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੈਡੀਕਲ-ਸਪਲਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਬੀਮਾ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਵਿਕਲਪਿਕ ਵਰਤੋਂ === ਉਦੇਸ਼ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕੀਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਛੋਟੇ ਆਕਸੀਐਸਟੀਲੀਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਾਲਣ ਗੈਸ ਕਟਿੰਗ , ਵੇਲਡਿੰਗ ਅਤੇ ਲੈਂਪਵਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਸੁਰੱਖਿਆ == ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ ਜਿੰਨੇ ਖਤਰਨਾਕ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ, ਜੇ ਫਟ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਲੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਦਰ.ਜਲਣ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਵੇਦਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨੁਸਖ਼ੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ == ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਰਤ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਕਿਊਮ ਸਵਿੰਗ ਐਡਸੋਰਪਸ਼ਨ (ਵੀਐਸਏ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਏਅਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਮੈਡੀਕਲ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਓਜ਼ੋਨ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਸੀਜਨ ਜਨਰੇਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਣ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ]] 2diwohv544m6aydnglpa9vfpkaejq60 0 138543 851571 637861 2026-11-04T17:11:04Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851571 wikitext text/x-wiki == ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ == ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ 'ਏਕਾਵਲੀ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਕਲ(ਅੱਜ ਦਾ ਉੜੀਸਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|isbn=978-81-302-0462-8|pages=384}}</ref>। == ਜਨਮ == ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਂਗ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਖ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ। ਇਹ ਰਾਜਾ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋ ਰਾਜੇ ਹੋਏ ਹਨ-ਕੇਸਰੀ ਨਰਸਿੰਘ( 1282-1307 ਈ. ਸਦੀ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਰਸਿੰਘ (1307-1327 ਈ. ਸਦੀ) ਪਰ ਵਿਦਿਆਧਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 'ਏਕਾਵਲੀ' ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਹਰਿਹਰ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਅਰਜੁਨ (13 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ) ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਏਕਾਵਲੀ|pages=18}}</ref>। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। 'ਏਕਾਵਲੀ' ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਰੁੱਯਕ ਅਤੇ 'ਨੈਸ਼ਧ' ਕਾਵਿ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮਹਾਕਵੀ ਸ਼੍ਰੀਹਰਸ਼ (12 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ) ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਏਕਾਵਲੀ|pages=19}}</ref>। ਸੋ ਵਿਦਿਆਧਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 'ਸ਼ਿੰਗਭੂਪਾਲ (13 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦੂਜਾ ਭਾਗ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ 'ਰਸਾਰਣਵਸੁਧਾਰਕ' ਵਿੱਚ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ 'ਏਕਾਵਲੀ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਿਆਧਰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ। ਟੀਕਾਕਾਰ ਮੱਲੀਨਾਥ (14 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ) ਨੇ 'ਏਕਾਵਲੀ' ਉੱਪਰ 'ਤਰਲਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਟੀਕਾ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਕਤ ਵੇਰਵੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 1280-1325 ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਮਧਭਾਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਯੋਗਦਾਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀ-ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 'ਏਕਾਵਲੀ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ 'ਏਕਾਵਲੀ' ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਸ਼ਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਪ੍ਰਧਾਨ (ਪ੍ਰਭੂਸੰਮਿਤ), ਅਰਥਪ੍ਰਧਾਨ (ਮਿਤ੍ਰਸੰਮਿਤ) ਅਤੇ ਧੁਨੀਪ੍ਰਧਾਨ (ਕਾਂਤਾਂਸੰਮਿਤ) ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਕਲੀ ਧਾਰਣਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ- ੧ ਏਕਾਵਲੀ ੨ ਕੇਲਿਰਹਸਯ 'ਏਕਾਵਲੀ' ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕਾਰਿਕਾ, ਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਉਦਾਹਰਣ - ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਦਿਆਧਰ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਦਾਤਾ  ਰਾਜਾ ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਧਿਆਇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੈ -ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਨਿਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- ਅਧਿਆਇ-1. ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ - ਸਰੂਪ ; ਕਾਵਿ-ਹੇਤੂ; ਭਾਮਹ, ਮਹਿਮਭੱਟ ਆਦਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮੱਤ ਸਮੀਖਿਆ। ਅਧਿਆਇ-2. ਵਿੱਚ ਵਾਚਕ - ਲਾਕ੍ਸ਼ਣਿਕ - ਵਿਅੰਜਕ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਧਾ, ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ,ਵਿਅੰਜਨਾ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਸਕਤੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ। ਅਧਿਆਇ-3. ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਅਧਿਆਇ-4. ਵਿੱਚ ਗੁਣੀਭੂਤਵਿਅੰਗ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰਬਾਂਗ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਅਧਿਆਇ-5. ਮਾਧੁਰਯ, ਓਜ, ਪ੍ਰਸਾਦ-ਤਿੰਨ ਕਾਵਿਗਤ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਵੈਦਰਭੀ, ਗੌੜ੍ਹੀ,ਪਾਂਚਾਲੀ-ਤਿੰਨ ਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਅਧਿਆਇ-6. ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਅਧਿਆਇ-7. ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੋਦਾਹਰਣ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਅਧਿਆਇ-8. ਵਿੱਚ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਸਹਿਤ ਨਿਰੂਪਣ। ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਇਸ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਚਨਾ ਤੇ - ਆਨੰਦਵਰਧਨ, ਮੰਮਟ, ਰੁੱਯਕ - ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਵੇਚਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰੁੱਯਕ ਦੇ 'ਅਲੰਕਾਰਸਰਵਸ੍ਵ' ਤੋਂ, ਉਲੇਖ, ਵਿਚਿਤ੍ਰ, ਵਿਕਲਪ-ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਉਧ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਵੀ ਰੁੱਯਕ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ 'ਕੇਲਿਰਹਸਯ' ਕਾਮਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|isbn=978-81-302-0462-8|pages=385}}</ref>। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] 5qd3odyk0gfmeow84b289841es622rh 0 138549 851562 733607 2026-11-04T15:52:20Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851562 wikitext text/x-wiki === ਆਚਾਰੀਆ ਪੰਡਿਤ === === ਜੀਵਨ ਦਰਪਣ === ਆਚਾਰੀਆ ਪੰਡਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਨ ਮਨ ਧਨ ਤੇ ਸੁਖ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਸੀ ਉਹ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿੱਤ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੀ ਸ੍ਰਵਰਗਵਾਸੀ ਸ. ਸਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਲਿਖ ਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਆਖਰੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਾਹਿੱਤ, ਪਿੰਗਲ, ਅਲੰਕਾਰ ਵੈਦਿਕ, ਵਾਂਕਯ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਸੀ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਜਦੋ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਗੁਟਕਾ ਵੇਖ ਦੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ ਕਿ ਉਹ ਛਪਾਈ ਦੀਆ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿ ਦੇ, ਜੋ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜ ਛਾਪੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਿਆ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਆਮ ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆ ਮਹਿਫ਼ਲਾ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਰਤੋ ਕਰਦੇ ਸੀ। === ਜਨਮ === ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ 'ਦਾਖਾ' ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜੱਟ ਜਿਮੀਦਾਰ ਸ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਘਰ 13 ਸਤੰਬਰ 1888 ਨੂੰ ਹੋਇਆ 'ਦਾਖਾ' ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ 17 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਘੁੱਗ ਵੱਸਦਾ ਨਗਰ ਖੇੜਾ ਹੈ ਇਹ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋ ਉੱਨਤ ਪਿੰਡ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਮੋੜੀ 1445 ਈ ਵਿੱਚ ਗੁੱਜਰ ਅਤੇ ਹਮੀਰ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਗੱਡੀ ਸੀ ਤੇ 25 ਨਵੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਇਸ ਜੱਗ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਦਾ ਪੁੱਜਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸੀ ਜੋ ਵਾਹੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਆਜ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਿੰਡ ਦਾਖਾ ਦੇ ਲੋਕ ਲੋੜ ਪੈਣ ਉਤੇ ਉਸ ਤੋ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਸੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ। === ਸਿੱਖਿਆ === ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰੁਚੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਡੀ. ਬੀ ਸਕੂਲ,'ਬੱਦੋਵਾਲ' ਤੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ 1903 ਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਐੰਟ੍ਰੈਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀ ਪਰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। === ਵਿਆਹ === ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਉਦੇ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸੀ ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਰਘੂਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਸਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਬੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਪੈਂਦਾ ਹੋਏ। === ਰਚਨਾਵਾਂ === ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਰਜ ਉਮਰ ਭਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧਿਐਨ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਅਦਭੁੱਤ ਬੁਧੀ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਸ੍ਰੰਕਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਡ ਪੰਡਿਤ ਸੀ ਸੰਨ 1934 ਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੁਣ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ) ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਕਾਲਜ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਕਲਾਸ ਨੂੰ ਪੜਾਉਦੇ ਸੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਵਿਆਕਰਣ ਪੰਚਾਇਤ, * ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਭੱਟ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਚਾਸ਼, * ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਭੱਟ ਬਾਣੀ ਸਟੀਕ। ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, * ਸਾਂਖ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਸ (ਪੰਜਾਬੀ), * ਅਲੰਕਾਰ ਦਰਸ਼ਨ (ਪੰਜਾਬੀ), * ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਸਾਰ, * ਨਿੱਤਨੇਮ ਸਟੀਕ, * ਰਾਮ ਰਹੱਸ (ਸੁਖਮਣੀ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਨੋਟ), * ਅਲੰਕਾਰ ਖੰਡਣ (,,) *ਕਵੀ ਮਹਾ ਰਾਜੇ (..) * ਸਹਜ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਟਕ (ਅਧੂਰਣ) <nowiki>*</nowiki>ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਸਟੀਕ (,,) === ਹਵਾਲੇ === 1 ਸ਼ਮਸੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ਕ, ਜਪ ਨਿਸ਼ਾਨ, 1951 ਭੂਮਿਕਾ ਪੰਨਾ 27 2 ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਮਦੇਵ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਕੋਸ, ਜਲੰਧਰ, 1964 ਪੰਨਾ 94 3ਪਿੰਡ ਦਾਖਾ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜਮਾਂਦਾਰ (1878-1952) 4ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਲਵਾ, ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ 1954, ਭੂਮਿਕਾ ਸਫਾ 130-132 5 ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਲਵਾ, ਪੰਨਾ 131 6 ਸ. ਸੁਰੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਨੁਸਾਰ। 7 ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਦੀ ਲੜਕੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵੇ ਦਰ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸੀ 8 ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1959, ਜਾਣ - ਪਛਾਣ।। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] 7ndy44kzq3e878l8xpkdsfnk9tpksts 0 138552 851573 592733 2026-11-04T17:19:16Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851573 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ''' ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤਰਚਿਤ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://raj-bhasha-hindi.blogspot.com/2010/06/17.html|title=राजभाषा हिंदी: काव्यशास्त्र-17 :: आचार्य सागरनन्दी एवं आचार्य (राजानक) रुय्यक (रुचक)|last=कुमार|first=मनोज|date=रविवार, 20 जून 2010|website=राजभाषा हिंदी|access-date=2022-01-27}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ 'ਸਾਗਰ'ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਨੰਦ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਣ 'ਸਾਗਰਨੰਦੀ' ਬਣ ਗਏ। ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉੱਧਰਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ'ਚ ਉੱਲਿਖਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-900 ਈ੦ ਸਦੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਨ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ}}</ref>।'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼'ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਚਾਰੀਆ ਸੁਭੂਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ (1060-1150 ਈo ਸਦੀ) ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼|last=ਸਾਗਰਨੰਦੀ|first=|publisher=ਬਾਬੂ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ|pages=106,107}}</ref>। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸਿਲਵਾਨ ਲੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 'ਜਨਰਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਟਰ ਐਮ•ਡਿਲਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਾਟ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ,ਸ਼ੁੰਭਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਲੋਕ ਲਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹਨ:- ਰੂਪਕ,ਅਵਸਥਾਪੰਚਕ, ਭਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਰ ,ਅਰਥਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ,ਅੰਕ, ਸੰਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਤਾਕਾਸਥਾਨ ,ਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ , ਅਲੰਕਾਰ ,ਰਸ ,ਭਾਵ, ਨਾਇਕ- ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ,ਗੁਣ, ਰੂਪਕਾਂ-ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ . ਭਰਤ|last=ਅਭਿਨਵਗੁਪਤਾ - ਟੀਕਾ|pages=18,12}}</ref>। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}= [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] 9wmfkqlcrihkoss5sqd1h9l27if0qrz 851574 851573 2026-11-04T17:33:35Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851574 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ''' ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤਰਚਿਤ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://raj-bhasha-hindi.blogspot.com/2010/06/17.html|title=राजभाषा हिंदी: काव्यशास्त्र-17 :: आचार्य सागरनन्दी एवं आचार्य (राजानक) रुय्यक (रुचक)|last=कुमार|first=मनोज|date=रविवार, 20 जून 2010|website=राजभाषा हिंदी|access-date=2022-01-27}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ 'ਸਾਗਰ'ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਨੰਦ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਣ 'ਸਾਗਰਨੰਦੀ' ਬਣ ਗਏ। ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉੱਧਰਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ'ਚ ਉੱਲਿਖਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-900 ਈ੦ ਸਦੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਨ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ}}</ref>।'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼'ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਚਾਰੀਆ ਸੁਭੂਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ (1060-1150 ਈo ਸਦੀ) ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼|last=ਸਾਗਰਨੰਦੀ|first=|publisher=ਬਾਬੂ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ|pages=106,107}}</ref>। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸਿਲਵਾਨ ਲੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 'ਜਨਰਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਟਰ ਐਮ•ਡਿਲਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਾਟ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ,ਸ਼ੁੰਭਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਲੋਕ ਲਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹਨ:- ਰੂਪਕ,ਅਵਸਥਾਪੰਚਕ, ਭਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਰ ,ਅਰਥਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ,ਅੰਕ, ਸੰਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਤਾਕਾਸਥਾਨ ,ਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ , ਅਲੰਕਾਰ ,ਰਸ, ਭਾਵ, ਨਾਇਕ- ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ,ਗੁਣ, ਰੂਪਕਾਂ-ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ . ਭਰਤ|last=ਅਭਿਨਵਗੁਪਤਾ - ਟੀਕਾ|pages=18,12}}</ref>। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}= [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] minlo4i9lgy59z72b85ha2wq0fgacmm 851575 851574 2026-11-04T17:44:53Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851575 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ''' ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤਰਚਿਤ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://raj-bhasha-hindi.blogspot.com/2010/06/17.html|title=राजभाषा हिंदी: काव्यशास्त्र-17 :: आचार्य सागरनन्दी एवं आचार्य (राजानक) रुय्यक (रुचक)|last=कुमार|first=मनोज|date=रविवार, 20 जून 2010|website=राजभाषा हिंदी|access-date=2022-01-27}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ 'ਸਾਗਰ'ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਨੰਦ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਣ 'ਸਾਗਰਨੰਦੀ' ਬਣ ਗਏ। ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉੱਧਰਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ'ਚ ਉੱਲਿਖਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-900 ਈ੦ ਸਦੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਨ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ}}</ref>।'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼'ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਚਾਰੀਆ ਸੁਭੂਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ (1060-1150 ਈo ਸਦੀ) ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼|last=ਸਾਗਰਨੰਦੀ|first=|publisher=ਬਾਬੂ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ|pages=106,107}}</ref>। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸਿਲਵਾਨ ਲੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 'ਜਨਰਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਟਰ ਐਮ•ਡਿਲਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਾਟ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ,ਸ਼ੁੰਭਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਲੋਕ ਲਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹਨ:- ਰੂਪਕ,ਅਵਸਥਾਪੰਚਕ, ਭਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਰ ,ਅਰਥਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ,ਅੰਕ, ਸੰਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਤਾਕਾਸਥਾਨ ,ਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ , ਅਲੰਕਾਰ, ਰਸ, ਭਾਵ, ਨਾਇਕ- ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ,ਗੁਣ, ਰੂਪਕਾਂ-ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ . ਭਰਤ|last=ਅਭਿਨਵਗੁਪਤਾ - ਟੀਕਾ|pages=18,12}}</ref>। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}= [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] p1vu5a2zo8yhzx8s6o0xr8x6t8fsua6 851576 851575 2026-11-04T17:54:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851576 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ''' ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤਰਚਿਤ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://raj-bhasha-hindi.blogspot.com/2010/06/17.html|title=राजभाषा हिंदी: काव्यशास्त्र-17 :: आचार्य सागरनन्दी एवं आचार्य (राजानक) रुय्यक (रुचक)|last=कुमार|first=मनोज|date=रविवार, 20 जून 2010|website=राजभाषा हिंदी|access-date=2022-01-27}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ 'ਸਾਗਰ'ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਨੰਦ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਣ 'ਸਾਗਰਨੰਦੀ' ਬਣ ਗਏ। ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉੱਧਰਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ'ਚ ਉੱਲਿਖਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-900 ਈ੦ ਸਦੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਨ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ}}</ref>।'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼'ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਚਾਰੀਆ ਸੁਭੂਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ (1060-1150 ਈo ਸਦੀ) ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼|last=ਸਾਗਰਨੰਦੀ|first=|publisher=ਬਾਬੂ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ|pages=106,107}}</ref>। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸਿਲਵਾਨ ਲੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 'ਜਨਰਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਟਰ ਐਮ•ਡਿਲਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਾਟ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ,ਸ਼ੁੰਭਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਲੋਕ ਲਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹਨ:- ਰੂਪਕ,ਅਵਸਥਾਪੰਚਕ, ਭਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਰ ,ਅਰਥਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ,ਅੰਕ, ਸੰਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਤਾਕਾਸਥਾਨ ,ਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ, ਅਲੰਕਾਰ, ਰਸ, ਭਾਵ, ਨਾਇਕ- ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ,ਗੁਣ, ਰੂਪਕਾਂ-ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ . ਭਰਤ|last=ਅਭਿਨਵਗੁਪਤਾ - ਟੀਕਾ|pages=18,12}}</ref>। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}= [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] 8l83zjhtr8m1l6db4gbl3xy3tbz2m4m 851578 851576 2026-11-04T18:05:15Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851578 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ''' ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤਰਚਿਤ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://raj-bhasha-hindi.blogspot.com/2010/06/17.html|title=राजभाषा हिंदी: काव्यशास्त्र-17 :: आचार्य सागरनन्दी एवं आचार्य (राजानक) रुय्यक (रुचक)|last=कुमार|first=मनोज|date=रविवार, 20 जून 2010|website=राजभाषा हिंदी|access-date=2022-01-27}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ 'ਸਾਗਰ'ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਨੰਦ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਣ 'ਸਾਗਰਨੰਦੀ' ਬਣ ਗਏ। ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉੱਧਰਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ'ਚ ਉੱਲਿਖਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-900 ਈ੦ ਸਦੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਨ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ}}</ref>।'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼'ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਚਾਰੀਆ ਸੁਭੂਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ (1060-1150 ਈo ਸਦੀ) ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼|last=ਸਾਗਰਨੰਦੀ|first=|publisher=ਬਾਬੂ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ|pages=106,107}}</ref>। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸਿਲਵਾਨ ਲੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 'ਜਨਰਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਟਰ ਐਮ•ਡਿਲਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਾਟ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ,ਸ਼ੁੰਭਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਲੋਕ ਲਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹਨ:- ਰੂਪਕ,ਅਵਸਥਾਪੰਚਕ, ਭਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਰ ,ਅਰਥਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ,ਅੰਕ, ਸੰਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਤਾਕਾਸਥਾਨ, ਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ, ਅਲੰਕਾਰ, ਰਸ, ਭਾਵ, ਨਾਇਕ- ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ,ਗੁਣ, ਰੂਪਕਾਂ-ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ . ਭਰਤ|last=ਅਭਿਨਵਗੁਪਤਾ - ਟੀਕਾ|pages=18,12}}</ref>। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}= [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] nv3qz96qx1zu19thv0zhg2wruh7sxjr 851581 851578 2026-11-04T18:17:57Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851581 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ''' ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤਰਚਿਤ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://raj-bhasha-hindi.blogspot.com/2010/06/17.html|title=राजभाषा हिंदी: काव्यशास्त्र-17 :: आचार्य सागरनन्दी एवं आचार्य (राजानक) रुय्यक (रुचक)|last=कुमार|first=मनोज|date=रविवार, 20 जून 2010|website=राजभाषा हिंदी|access-date=2022-01-27}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ 'ਸਾਗਰ'ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਨੰਦ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਣ 'ਸਾਗਰਨੰਦੀ' ਬਣ ਗਏ। ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉੱਧਰਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ'ਚ ਉੱਲਿਖਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-900 ਈ੦ ਸਦੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਨ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ}}</ref>।'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼'ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਚਾਰੀਆ ਸੁਭੂਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ (1060-1150 ਈo ਸਦੀ) ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼|last=ਸਾਗਰਨੰਦੀ|first=|publisher=ਬਾਬੂ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ|pages=106,107}}</ref>। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸਿਲਵਾਨ ਲੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 'ਜਨਰਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਟਰ ਐਮ•ਡਿਲਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਾਟ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ,ਸ਼ੁੰਭਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਲੋਕ ਲਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹਨ:- ਰੂਪਕ,ਅਵਸਥਾਪੰਚਕ, ਭਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਰ ,ਅਰਥਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਅੰਕ, ਸੰਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਤਾਕਾਸਥਾਨ, ਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ, ਅਲੰਕਾਰ, ਰਸ, ਭਾਵ, ਨਾਇਕ- ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ,ਗੁਣ, ਰੂਪਕਾਂ-ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ . ਭਰਤ|last=ਅਭਿਨਵਗੁਪਤਾ - ਟੀਕਾ|pages=18,12}}</ref>। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}= [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] emi7lnaa92cylnbsozp6ewa933c40vf 851582 851581 2026-11-04T18:29:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851582 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ''' ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤਰਚਿਤ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://raj-bhasha-hindi.blogspot.com/2010/06/17.html|title=राजभाषा हिंदी: काव्यशास्त्र-17 :: आचार्य सागरनन्दी एवं आचार्य (राजानक) रुय्यक (रुचक)|last=कुमार|first=मनोज|date=रविवार, 20 जून 2010|website=राजभाषा हिंदी|access-date=2022-01-27}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ 'ਸਾਗਰ'ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਨੰਦ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਣ 'ਸਾਗਰਨੰਦੀ' ਬਣ ਗਏ। ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉੱਧਰਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ'ਚ ਉੱਲਿਖਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-900 ਈ੦ ਸਦੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਨ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ}}</ref>।'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼'ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਚਾਰੀਆ ਸੁਭੂਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ (1060-1150 ਈo ਸਦੀ) ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼|last=ਸਾਗਰਨੰਦੀ|first=|publisher=ਬਾਬੂ ਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲਾ|pages=106,107}}</ref>। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸਿਲਵਾਨ ਲੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 'ਜਨਰਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਟਰ ਐਮ•ਡਿਲਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਾਟ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ,ਸ਼ੁੰਭਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਲੋਕ ਲਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹਨ:- ਰੂਪਕ,ਅਵਸਥਾਪੰਚਕ, ਭਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਰ, ਅਰਥਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਅੰਕ, ਸੰਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਤਾਕਾਸਥਾਨ, ਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ, ਅਲੰਕਾਰ, ਰਸ, ਭਾਵ, ਨਾਇਕ- ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ,ਗੁਣ, ਰੂਪਕਾਂ-ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ . ਭਰਤ|last=ਅਭਿਨਵਗੁਪਤਾ - ਟੀਕਾ|pages=18,12}}</ref>। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}= [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] ni9np3v9u4zug7oyt9crszaoiv2z0yd 0 138554 851583 824296 2026-11-04T18:40:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851583 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ''' ''' (1100 ਈ. ਤੋਂ 1175. ਈ ਸਦੀ ਤੱਕ )''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ‘ਦਸ਼ਰੂਪਕ’ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅਤਿਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਨਾਯਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਉੱਧਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਦਾ ‘ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ''' ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143.ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ (1144 ਤੋਂ 1172 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਯਪਾਲ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1175 ਈ. ਸਦੀ 'ਚ ਇਸਨੂੰ ਤਪਦੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ-ਦੰਡ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ  ਦੇ ਸਹਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਨਾਟਯਦਰਪਣ ਬਾਰੇ''' ਆਚਾਰੀਆ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਚੰਗੇ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ' 'ਚ ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ l। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਵੇਚਿਤ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠਲਾ ਹੈ:- ਵਿਵੇਕ- 1. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ’ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਰੂਪਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ l ਵਿਵੇਕ-2. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿ-ਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ- ਵਿਵੇਕ’ ਹੈ; ਰੂਪਕ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਕਰਣ’ ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਵਰਣ। ਵਿਵੇਕ-3. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਵ੍ਰਿਤੀਭਾਵਾਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ’ ਹੈ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ; ਰਸ-ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਵਿਵੇਕ -4. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣਨਿਰਣਯ’ ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ; ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ; ਉਪਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ '''ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਰੂਪ 'ਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:- ਨਾਟਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਰੂਪਕ’ ਦੇ ਦਸ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ 12 ਭੇਦ ਮੰਨਣਾ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰੂਪਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਾਤਮਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਵਰਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਹਾਸ-ਵੀਰ, ਅਦਭੁਤ, ਸਾਂਤਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇੁਣ-ਰੌਦ੍ਰ- ਬੀਭਤਸ-ਭਯਾਨਕ-ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ-ਸਨੇਹ-ਰਸ, ਵਿਅਸਨ-ਰਸ ਆਦਿ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਰਸਾਂ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ; ਨਾਟਯਸੰਬੰਧੀ ਲਕਸ਼ਣਾਂ 'ਚ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ('ਅੰਕ' ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਭਰਤ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ), ‘ਦੇਵੀਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ’ ਆਦਿ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੇਕ (ਲਗਭਗ 35) ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ 'ਚ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ; ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਿਰਫ਼, ਸਾਮਾਜਿਕ, ਸਹ੍ਰਿਦਯ-ਲਈ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਸ਼ਿਆ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ"-ਆਦਿ-ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਬੜੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਯ  ਸਿੱਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”<ref name=":0" /> = '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ'''<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ ਂ|pages=24}}</ref> ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ (1100 ਈ.ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ‌‌ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ - ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸਾ਼ਸਤ੍ਰ ' ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਾਟਯਸਾ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। = == ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ -ਗੁਣਚੰਦ  ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। == <nowiki>:</nowiki> ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ<ref name=":0">{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸੁਕਦੇਵ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|pages=378}}</ref> ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ /ਉਧਰਿਤ ਉਦਾਹਰਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਯਟ੍ਯਦਰਪਣ' ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।                  ਆਚਾਰੀਆਂ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ /ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 'ਨਾਟਦਰਪਣ' 'ਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਯਦਰਪਣ- ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਅਤੇ  ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ‌ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼/ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਾ -ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-       1 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ , ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ।      2 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ-ਵਿਵੇਕ' ਹੈ ; ਰੂਪਕ ਦੇ 'ਪ੍ਰਕਰਣ' ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 3 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿ੍ੱਤੀਭਾਵਾ ਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ' ਹੈ ; ਕੈਸਿਕੀ ਆਦਿ ਵਿ੍ੱਤੀਆਂ ; ਰਸ ਭਾਵ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 4 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣ ਨਿਰਣਯ' ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ ; ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।                         ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : "ਆਚਾਰੀਆਂ ਮੰਮਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ  ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਨਾਟਿ੍ਅਦਰਪਣ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾਟ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਾਰਿਕਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋੲੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ , ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕਾਂ , ਰਸ , ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ, ਰੂਪਕ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਆਤਮਕ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਦੁਖ ਆਤਮਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ।"                  ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 190 ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 11 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਨਾਟ੍ਯਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੲੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਟਚੰਦ੍ਰਪਣ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗੲੀ। ਇਸਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨੋਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਸ  ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ , ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕ, ਰਸ, ਅਭਿਨਵ ਤੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। pgomzt40vh2ik0uhkkdu6ntdc0v1pqg 851584 851583 2026-11-04T18:49:16Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851584 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ''' ''' (1100 ਈ. ਤੋਂ 1175. ਈ ਸਦੀ ਤੱਕ )''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ‘ਦਸ਼ਰੂਪਕ’ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅਤਿਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਨਾਯਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਉੱਧਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਦਾ ‘ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ''' ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143.ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ (1144 ਤੋਂ 1172 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਯਪਾਲ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1175 ਈ. ਸਦੀ 'ਚ ਇਸਨੂੰ ਤਪਦੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ-ਦੰਡ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ  ਦੇ ਸਹਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਨਾਟਯਦਰਪਣ ਬਾਰੇ''' ਆਚਾਰੀਆ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਚੰਗੇ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ' 'ਚ ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ l। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਵੇਚਿਤ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠਲਾ ਹੈ:- ਵਿਵੇਕ- 1. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ’ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਰੂਪਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ l ਵਿਵੇਕ-2. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿ-ਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ- ਵਿਵੇਕ’ ਹੈ; ਰੂਪਕ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਕਰਣ’ ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਵਰਣ। ਵਿਵੇਕ-3. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਵ੍ਰਿਤੀਭਾਵਾਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ’ ਹੈ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ; ਰਸ-ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਵਿਵੇਕ -4. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣਨਿਰਣਯ’ ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ; ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ; ਉਪਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ '''ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਰੂਪ 'ਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:- ਨਾਟਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਰੂਪਕ’ ਦੇ ਦਸ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ 12 ਭੇਦ ਮੰਨਣਾ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰੂਪਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਾਤਮਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਵਰਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਹਾਸ-ਵੀਰ, ਅਦਭੁਤ, ਸਾਂਤਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇੁਣ-ਰੌਦ੍ਰ- ਬੀਭਤਸ-ਭਯਾਨਕ-ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ-ਸਨੇਹ-ਰਸ, ਵਿਅਸਨ-ਰਸ ਆਦਿ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਰਸਾਂ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ; ਨਾਟਯਸੰਬੰਧੀ ਲਕਸ਼ਣਾਂ 'ਚ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ('ਅੰਕ' ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਭਰਤ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ), ‘ਦੇਵੀਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ’ ਆਦਿ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੇਕ (ਲਗਭਗ 35) ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ 'ਚ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ; ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਿਰਫ਼, ਸਾਮਾਜਿਕ, ਸਹ੍ਰਿਦਯ-ਲਈ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਸ਼ਿਆ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ"-ਆਦਿ-ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਬੜੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਯ  ਸਿੱਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”<ref name=":0" /> = '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ'''<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ ਂ|pages=24}}</ref> ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ (1100 ਈ.ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ‌‌ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ - ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸਾ਼ਸਤ੍ਰ ' ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਾਟਯਸਾ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। = == ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ -ਗੁਣਚੰਦ  ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। == <nowiki>:</nowiki> ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ<ref name=":0">{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸੁਕਦੇਵ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|pages=378}}</ref> ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ /ਉਧਰਿਤ ਉਦਾਹਰਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਯਟ੍ਯਦਰਪਣ' ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।                  ਆਚਾਰੀਆਂ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ /ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 'ਨਾਟਦਰਪਣ' 'ਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਯਦਰਪਣ- ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਅਤੇ  ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ‌ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼/ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਾ -ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-       1 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ , ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ।      2 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ-ਵਿਵੇਕ' ਹੈ ; ਰੂਪਕ ਦੇ 'ਪ੍ਰਕਰਣ' ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 3 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿ੍ੱਤੀਭਾਵਾ ਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ' ਹੈ ; ਕੈਸਿਕੀ ਆਦਿ ਵਿ੍ੱਤੀਆਂ ; ਰਸ ਭਾਵ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 4 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣ ਨਿਰਣਯ' ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ ; ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।                         ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : "ਆਚਾਰੀਆਂ ਮੰਮਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ  ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਨਾਟਿ੍ਅਦਰਪਣ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾਟ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਾਰਿਕਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋੲੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ , ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕਾਂ , ਰਸ , ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ, ਰੂਪਕ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਆਤਮਕ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਦੁਖ ਆਤਮਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ।"                  ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 190 ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 11 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਨਾਟ੍ਯਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੲੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਟਚੰਦ੍ਰਪਣ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗੲੀ। ਇਸਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨੋਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਸ  ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ, ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕ, ਰਸ, ਅਭਿਨਵ ਤੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। s7eceoxljodfgzc72yo0y4ds7tuy8w6 851585 851584 2026-11-04T18:58:21Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851585 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ''' ''' (1100 ਈ. ਤੋਂ 1175. ਈ ਸਦੀ ਤੱਕ )''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ‘ਦਸ਼ਰੂਪਕ’ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅਤਿਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਨਾਯਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਉੱਧਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਦਾ ‘ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ''' ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143.ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ (1144 ਤੋਂ 1172 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਯਪਾਲ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1175 ਈ. ਸਦੀ 'ਚ ਇਸਨੂੰ ਤਪਦੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ-ਦੰਡ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ  ਦੇ ਸਹਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਨਾਟਯਦਰਪਣ ਬਾਰੇ''' ਆਚਾਰੀਆ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਚੰਗੇ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ' 'ਚ ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ l। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਵੇਚਿਤ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠਲਾ ਹੈ:- ਵਿਵੇਕ- 1. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ’ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਰੂਪਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ l ਵਿਵੇਕ-2. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿ-ਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ- ਵਿਵੇਕ’ ਹੈ; ਰੂਪਕ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਕਰਣ’ ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਵਰਣ। ਵਿਵੇਕ-3. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਵ੍ਰਿਤੀਭਾਵਾਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ’ ਹੈ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ; ਰਸ-ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਵਿਵੇਕ -4. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣਨਿਰਣਯ’ ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ; ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ; ਉਪਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ '''ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਰੂਪ 'ਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:- ਨਾਟਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਰੂਪਕ’ ਦੇ ਦਸ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ 12 ਭੇਦ ਮੰਨਣਾ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰੂਪਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਾਤਮਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਵਰਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਹਾਸ-ਵੀਰ, ਅਦਭੁਤ, ਸਾਂਤਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇੁਣ-ਰੌਦ੍ਰ- ਬੀਭਤਸ-ਭਯਾਨਕ-ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ-ਸਨੇਹ-ਰਸ, ਵਿਅਸਨ-ਰਸ ਆਦਿ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਰਸਾਂ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ; ਨਾਟਯਸੰਬੰਧੀ ਲਕਸ਼ਣਾਂ 'ਚ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ('ਅੰਕ' ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਭਰਤ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ), ‘ਦੇਵੀਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ’ ਆਦਿ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੇਕ (ਲਗਭਗ 35) ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ 'ਚ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ; ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਿਰਫ਼, ਸਾਮਾਜਿਕ, ਸਹ੍ਰਿਦਯ-ਲਈ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਸ਼ਿਆ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ"-ਆਦਿ-ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਬੜੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਯ  ਸਿੱਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”<ref name=":0" /> = '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ'''<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ ਂ|pages=24}}</ref> ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ (1100 ਈ.ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ‌‌ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ - ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸਾ਼ਸਤ੍ਰ ' ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਾਟਯਸਾ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। = == ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ -ਗੁਣਚੰਦ  ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। == <nowiki>:</nowiki> ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ<ref name=":0">{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸੁਕਦੇਵ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|pages=378}}</ref> ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ /ਉਧਰਿਤ ਉਦਾਹਰਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਯਟ੍ਯਦਰਪਣ' ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।                  ਆਚਾਰੀਆਂ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ /ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 'ਨਾਟਦਰਪਣ' 'ਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਯਦਰਪਣ- ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਅਤੇ  ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ‌ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼/ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਾ -ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-       1 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ , ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ।      2 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ-ਵਿਵੇਕ' ਹੈ ; ਰੂਪਕ ਦੇ 'ਪ੍ਰਕਰਣ' ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 3 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿ੍ੱਤੀਭਾਵਾ ਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ' ਹੈ ; ਕੈਸਿਕੀ ਆਦਿ ਵਿ੍ੱਤੀਆਂ ; ਰਸ ਭਾਵ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 4 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣ ਨਿਰਣਯ' ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ ; ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।                         ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : "ਆਚਾਰੀਆਂ ਮੰਮਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ  ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਨਾਟਿ੍ਅਦਰਪਣ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾਟ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਾਰਿਕਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋੲੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ , ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕਾਂ , ਰਸ, ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ, ਰੂਪਕ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਆਤਮਕ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਦੁਖ ਆਤਮਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ।"                  ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 190 ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 11 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਨਾਟ੍ਯਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੲੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਟਚੰਦ੍ਰਪਣ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗੲੀ। ਇਸਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨੋਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਸ  ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ, ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕ, ਰਸ, ਅਭਿਨਵ ਤੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। t57mm7tbkw1gndq7ttgi7oo0w0q18tt 851586 851585 2026-11-04T19:06:04Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851586 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ''' ''' (1100 ਈ. ਤੋਂ 1175. ਈ ਸਦੀ ਤੱਕ )''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ‘ਦਸ਼ਰੂਪਕ’ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅਤਿਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਨਾਯਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਉੱਧਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਦਾ ‘ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ''' ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143.ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ (1144 ਤੋਂ 1172 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਯਪਾਲ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1175 ਈ. ਸਦੀ 'ਚ ਇਸਨੂੰ ਤਪਦੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ-ਦੰਡ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ  ਦੇ ਸਹਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਨਾਟਯਦਰਪਣ ਬਾਰੇ''' ਆਚਾਰੀਆ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਚੰਗੇ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ' 'ਚ ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ l। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਵੇਚਿਤ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠਲਾ ਹੈ:- ਵਿਵੇਕ- 1. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ’ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਰੂਪਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ l ਵਿਵੇਕ-2. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿ-ਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ- ਵਿਵੇਕ’ ਹੈ; ਰੂਪਕ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਕਰਣ’ ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਵਰਣ। ਵਿਵੇਕ-3. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਵ੍ਰਿਤੀਭਾਵਾਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ’ ਹੈ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ; ਰਸ-ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਵਿਵੇਕ -4. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣਨਿਰਣਯ’ ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ; ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ; ਉਪਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ '''ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਰੂਪ 'ਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:- ਨਾਟਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਰੂਪਕ’ ਦੇ ਦਸ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ 12 ਭੇਦ ਮੰਨਣਾ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰੂਪਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਾਤਮਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਵਰਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਹਾਸ-ਵੀਰ, ਅਦਭੁਤ, ਸਾਂਤਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇੁਣ-ਰੌਦ੍ਰ- ਬੀਭਤਸ-ਭਯਾਨਕ-ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ-ਸਨੇਹ-ਰਸ, ਵਿਅਸਨ-ਰਸ ਆਦਿ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਰਸਾਂ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ; ਨਾਟਯਸੰਬੰਧੀ ਲਕਸ਼ਣਾਂ 'ਚ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ('ਅੰਕ' ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਭਰਤ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ), ‘ਦੇਵੀਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ’ ਆਦਿ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੇਕ (ਲਗਭਗ 35) ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ 'ਚ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ; ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਿਰਫ਼, ਸਾਮਾਜਿਕ, ਸਹ੍ਰਿਦਯ-ਲਈ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਸ਼ਿਆ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ"-ਆਦਿ-ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਬੜੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਯ  ਸਿੱਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”<ref name=":0" /> = '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ'''<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ ਂ|pages=24}}</ref> ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ (1100 ਈ.ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ‌‌ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ - ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸਾ਼ਸਤ੍ਰ ' ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਾਟਯਸਾ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। = == ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ -ਗੁਣਚੰਦ  ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। == <nowiki>:</nowiki> ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ<ref name=":0">{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸੁਕਦੇਵ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|pages=378}}</ref> ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ /ਉਧਰਿਤ ਉਦਾਹਰਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਯਟ੍ਯਦਰਪਣ' ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।                  ਆਚਾਰੀਆਂ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ /ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 'ਨਾਟਦਰਪਣ' 'ਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਯਦਰਪਣ- ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਅਤੇ  ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ‌ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼/ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਾ -ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-       1 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ , ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ।      2 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ-ਵਿਵੇਕ' ਹੈ ; ਰੂਪਕ ਦੇ 'ਪ੍ਰਕਰਣ' ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 3 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿ੍ੱਤੀਭਾਵਾ ਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ' ਹੈ ; ਕੈਸਿਕੀ ਆਦਿ ਵਿ੍ੱਤੀਆਂ ; ਰਸ ਭਾਵ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 4 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣ ਨਿਰਣਯ' ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ ; ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।                         ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : "ਆਚਾਰੀਆਂ ਮੰਮਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ  ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਨਾਟਿ੍ਅਦਰਪਣ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾਟ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਾਰਿਕਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋੲੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ , ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕਾਂ, ਰਸ, ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ, ਰੂਪਕ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਆਤਮਕ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਦੁਖ ਆਤਮਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ।"                  ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 190 ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 11 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਨਾਟ੍ਯਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੲੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਟਚੰਦ੍ਰਪਣ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗੲੀ। ਇਸਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨੋਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਸ  ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ, ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕ, ਰਸ, ਅਭਿਨਵ ਤੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। sha0qohv89cf042zbteqxdx8glkx6ru 851587 851586 2026-11-04T19:14:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851587 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ''' ''' (1100 ਈ. ਤੋਂ 1175. ਈ ਸਦੀ ਤੱਕ )''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ‘ਦਸ਼ਰੂਪਕ’ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅਤਿਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਨਾਯਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਉੱਧਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਦਾ ‘ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ''' ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143.ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ (1144 ਤੋਂ 1172 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਯਪਾਲ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1175 ਈ. ਸਦੀ 'ਚ ਇਸਨੂੰ ਤਪਦੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ-ਦੰਡ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ  ਦੇ ਸਹਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਨਾਟਯਦਰਪਣ ਬਾਰੇ''' ਆਚਾਰੀਆ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਚੰਗੇ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ' 'ਚ ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ l। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਵੇਚਿਤ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠਲਾ ਹੈ:- ਵਿਵੇਕ- 1. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ’ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਰੂਪਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ l ਵਿਵੇਕ-2. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿ-ਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ- ਵਿਵੇਕ’ ਹੈ; ਰੂਪਕ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਕਰਣ’ ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਵਰਣ। ਵਿਵੇਕ-3. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਵ੍ਰਿਤੀਭਾਵਾਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ’ ਹੈ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ; ਰਸ-ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਵਿਵੇਕ -4. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣਨਿਰਣਯ’ ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ; ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ; ਉਪਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ '''ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਰੂਪ 'ਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:- ਨਾਟਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਰੂਪਕ’ ਦੇ ਦਸ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ 12 ਭੇਦ ਮੰਨਣਾ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰੂਪਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਾਤਮਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਵਰਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਹਾਸ-ਵੀਰ, ਅਦਭੁਤ, ਸਾਂਤਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇੁਣ-ਰੌਦ੍ਰ- ਬੀਭਤਸ-ਭਯਾਨਕ-ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ-ਸਨੇਹ-ਰਸ, ਵਿਅਸਨ-ਰਸ ਆਦਿ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਰਸਾਂ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ; ਨਾਟਯਸੰਬੰਧੀ ਲਕਸ਼ਣਾਂ 'ਚ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ('ਅੰਕ' ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਭਰਤ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ), ‘ਦੇਵੀਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ’ ਆਦਿ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੇਕ (ਲਗਭਗ 35) ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ 'ਚ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ; ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਿਰਫ਼, ਸਾਮਾਜਿਕ, ਸਹ੍ਰਿਦਯ-ਲਈ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਸ਼ਿਆ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ"-ਆਦਿ-ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਬੜੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਯ  ਸਿੱਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”<ref name=":0" /> = '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ'''<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ ਂ|pages=24}}</ref> ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ (1100 ਈ.ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ‌‌ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ - ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸਾ਼ਸਤ੍ਰ ' ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਾਟਯਸਾ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। = == ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ -ਗੁਣਚੰਦ  ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। == <nowiki>:</nowiki> ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ<ref name=":0">{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸੁਕਦੇਵ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|pages=378}}</ref> ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ /ਉਧਰਿਤ ਉਦਾਹਰਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਯਟ੍ਯਦਰਪਣ' ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।                  ਆਚਾਰੀਆਂ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ /ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 'ਨਾਟਦਰਪਣ' 'ਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਯਦਰਪਣ- ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਅਤੇ  ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ‌ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼/ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਾ -ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-       1 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ , ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ।      2 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ-ਵਿਵੇਕ' ਹੈ ; ਰੂਪਕ ਦੇ 'ਪ੍ਰਕਰਣ' ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 3 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿ੍ੱਤੀਭਾਵਾ ਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ' ਹੈ ; ਕੈਸਿਕੀ ਆਦਿ ਵਿ੍ੱਤੀਆਂ ; ਰਸ ਭਾਵ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 4 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣ ਨਿਰਣਯ' ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ ; ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।                         ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : "ਆਚਾਰੀਆਂ ਮੰਮਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ  ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਨਾਟਿ੍ਅਦਰਪਣ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾਟ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਾਰਿਕਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋੲੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕਾਂ, ਰਸ, ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ, ਰੂਪਕ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਆਤਮਕ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਦੁਖ ਆਤਮਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ।"                  ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 190 ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 11 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਨਾਟ੍ਯਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੲੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਟਚੰਦ੍ਰਪਣ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗੲੀ। ਇਸਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨੋਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਸ  ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ, ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕ, ਰਸ, ਅਭਿਨਵ ਤੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। qn6eavu4ynfi9khm9dbmrqqg1jugafg 851588 851587 2026-11-04T19:22:46Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851588 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ''' ''' (1100 ਈ. ਤੋਂ 1175. ਈ ਸਦੀ ਤੱਕ )''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ‘ਦਸ਼ਰੂਪਕ’ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅਤਿਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਨਾਯਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਉੱਧਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਦਾ ‘ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। '''ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ''' ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143.ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰਪਾਲ (1144 ਤੋਂ 1172 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਯਪਾਲ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1175 ਈ. ਸਦੀ 'ਚ ਇਸਨੂੰ ਤਪਦੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਚਾਦਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ-ਦੰਡ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਕਿਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਤਕਾਲ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ  ਦੇ ਸਹਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। '''ਨਾਟਯਦਰਪਣ ਬਾਰੇ''' ਆਚਾਰੀਆ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਚੰਗੇ-ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ' 'ਚ ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ l। ‘ਨਾਟਯਦਰਪਣ’ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਵੇਚਿਤ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠਲਾ ਹੈ:- ਵਿਵੇਕ- 1. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ’ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਰੂਪਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ l ਵਿਵੇਕ-2. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿ-ਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ- ਵਿਵੇਕ’ ਹੈ; ਰੂਪਕ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਕਰਣ’ ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਵਰਣ। ਵਿਵੇਕ-3. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਵ੍ਰਿਤੀਭਾਵਾਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ’ ਹੈ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ; ਰਸ-ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਵਿਵੇਕ -4. ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣਨਿਰਣਯ’ ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ; ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ; ਉਪਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ '''ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ''' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਰੂਪ 'ਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:- ਨਾਟਿਕਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਰੂਪਕ’ ਦੇ ਦਸ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ 12 ਭੇਦ ਮੰਨਣਾ; ਕੈਸ਼ਿਕੀ ਆਦਿ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰੂਪਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖਾਤਮਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਵਰਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਹਾਸ-ਵੀਰ, ਅਦਭੁਤ, ਸਾਂਤਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਤਮਕ ਅਤੇੁਣ-ਰੌਦ੍ਰ- ਬੀਭਤਸ-ਭਯਾਨਕ-ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਤਮਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ-ਸਨੇਹ-ਰਸ, ਵਿਅਸਨ-ਰਸ ਆਦਿ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਰਸਾਂ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ; ਨਾਟਯਸੰਬੰਧੀ ਲਕਸ਼ਣਾਂ 'ਚ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ('ਅੰਕ' ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਭਰਤ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ), ‘ਦੇਵੀਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ’ ਆਦਿ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੇਕ (ਲਗਭਗ 35) ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਰਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ 'ਚ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ; ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਸਿਰਫ਼, ਸਾਮਾਜਿਕ, ਸਹ੍ਰਿਦਯ-ਲਈ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੈਸ਼ਿਆ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ"-ਆਦਿ-ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਬੜੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਯ  ਸਿੱਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।”<ref name=":0" /> = '''ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ'''<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ ਂ|pages=24}}</ref> ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ (1100 ਈ.ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ‌‌ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ - ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸਾ਼ਸਤ੍ਰ ' ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਾਟਯਸਾ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। = == ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ -ਗੁਣਚੰਦ  ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। == <nowiki>:</nowiki> ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ<ref name=":0">{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸੁਕਦੇਵ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|pages=378}}</ref> ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ /ਉਧਰਿਤ ਉਦਾਹਰਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਯਟ੍ਯਦਰਪਣ' ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।                  ਆਚਾਰੀਆਂ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ /ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 'ਨਾਟਦਰਪਣ' 'ਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਯਦਰਪਣ- ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਅਤੇ  ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ‌ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼/ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਾ -ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-       1 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ, ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ।      2 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ-ਵਿਵੇਕ' ਹੈ ; ਰੂਪਕ ਦੇ 'ਪ੍ਰਕਰਣ' ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 3 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿ੍ੱਤੀਭਾਵਾ ਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ' ਹੈ ; ਕੈਸਿਕੀ ਆਦਿ ਵਿ੍ੱਤੀਆਂ ; ਰਸ ਭਾਵ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 4 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣ ਨਿਰਣਯ' ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ ; ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।                         ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : "ਆਚਾਰੀਆਂ ਮੰਮਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ  ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਨਾਟਿ੍ਅਦਰਪਣ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾਟ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਾਰਿਕਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋੲੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕਾਂ, ਰਸ, ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ, ਰੂਪਕ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਆਤਮਕ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਦੁਖ ਆਤਮਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ।"                  ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 190 ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 11 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਨਾਟ੍ਯਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੲੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਟਚੰਦ੍ਰਪਣ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗੲੀ। ਇਸਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨੋਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਸ  ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ, ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕ, ਰਸ, ਅਭਿਨਵ ਤੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। pgpkub81eod7qucdmlcd52cltonzgeg 0 138562 851561 658782 2026-11-04T15:43:07Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851561 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਧਨੰਜਯ''' ਦਾ ਨਾਮ [[ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਧਨੰਜਯ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੁੰਜਰਾਜ (974-995 ਈ.ਸਦੀ) ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ|last=ਦਿਵਵੇਦੀ|first=ਆਯਾਰੀਯ ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ|publisher=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|year=1981|pages=39,40}}</ref>ਚਾਹੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ "ਦਸ਼ਰੂਪਕ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਹੈ,ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਚੋਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ "ਰਸ" ਦੀ ਵੀ ਸਰਬਾਂਗ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। "ਦਸ਼ਰੂਪਕ" 'ਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਭਰਾ ਧਨਿਕ ਦੀ 'ਅਵਲੋਕ' ਨਾਮ ਦੀ ਟੀਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜਿਸ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅਪੂਰਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਇਸ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਹ ਦਸ ਰੂਪਕ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ :- ਨਾਟਕ, ਪ੍ਰਕਰਣ, ਅੰਕ, ਵਯਾਯੋਗ, ਭਾਣ, ਸਮਵਕਾਰ, ਵੀਥੀ, ਪ੍ਰਹਸਨ, ਡਿਮ, ਈਹਾਮਿਰਗ ।<ref>{{Cite book|title=ਨਾਟਯ - ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਭਰਤਮੁਨੀ|first=ਕਿ੍ਤ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਪਟਿਆਲਾ|year=1985|pages=252,253}}</ref> ਆਚਾਰੀਆ ਧਨੰਜਯ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਚਨਾ 'ਦਸ਼ਰੂਪਕ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਨੰਜਯ ਦੀ 'ਆਵਲੋਕ' ਟੀਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਸੌਂ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ (ਗਤੀਧੀਆ) ਹਨ ।<ref>{{Cite book|title=ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼|last=ਮੰਮਟ|first=ਆਚਾਰੀਆ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|year=1981|pages=13,14}}</ref>ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੂਜੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਧਨਿਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 1-: ਮੰਗਲਾਚਰਨ, ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦਾ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭੇਦ, ਨਿੱਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਨਾਟਕ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ, ਨਾਟਕ ਦੇ ਤੱਤ, ਸੰਵਾਦ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 2-: ਨਾਟਕ ਦੇ ਨਾਇਕ, ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭੇਦਾਂ, ਨਾਇਕ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਪਾਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਆਦਿ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 3-: ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਦੇ ਭੇਦ, ਅੰਕ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 4-: ਰਸ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ, ਰਸ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਦਾ ਤਰਜ਼ਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਆਚਾਰੀਆ ਧਨੰਜਯ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' 'ਚੋਂ 'ਰੂਪਕ' ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੂਪਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|pages=375,376,377}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} o5rjfs4t3vdk036up181pxsqi5guf5t 0 138783 851555 660723 2026-11-04T15:02:03Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851555 wikitext text/x-wiki [[ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]]]ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ '''ਆਚਾਰੀਆ ਉਦ੍ਰਭੱਟ''' ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਸਾ਼ਲੀ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ|publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ}}</ref>ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ, ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰਸਾਰਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ' ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ; 'ਭਾਮਹਵਿਵਰਣ' ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਦੇ 'ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ' ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਛਿਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਚਾਹੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਵੇਚਨ 'ਚ ਮੌਲਿਕਤਾ ਜਿ਼ਆਦਾ ਨਾ ਝਲਕਦੀ ਹੋਵੇ,ਪਰ ਇਹ ਕੱਟਰ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਹਨ। ਧੁਨੀਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਧਿ੍ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਪਾ੍ਪਤ ਨਹੀਂ ਪਰ 'ਕੱਲਹਣ' ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥ 'ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ 'ਭੱਟ-ਉਦ੍ਰਭਟ' ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਰਾਜਾ ਜਯਾਪੀੜ੍ਹ ਦੀ ਰਾਜਸਭਾ ਦਾ ਸਭਾਪਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੀਨਾਰ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾ ਜਯਾਪੀੜ੍ਹ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਨਕਾਲ 779-813 ਈਸਵੀ ਸਦੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ 800 ਈਸਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਵਿਊਲਰ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਨੂੰ ਅੱਠਵੀਂ ਈਸਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰਸਾਰਸੰਗ੍ਰਹਿ' ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰਸਾਰਸੰਗ੍ਰਹਿ' ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪਤਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾ਼ ਵਿਊਲਰ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਵਰਣ ਉਕਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਰਨਲ ਜੇਕੋਬੀ ਨੇ ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਰਾਯਲ ਏਸਿ਼ਆਟਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਜਰਨਲ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰੇਂਦੂਰਾਜ ਦੀ 'ਲਘੂਵਿਵਿ੍ੱਤੀ' ਟੀਕਾ ਨਾਲ ਪੰ. ਰਾਮਕਿ੍ਸ਼ਣ ਤੈਲੰਗ ਨੇ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਕੇ 1915 ਈ. ਸਦੀ ਨਿਰਣਯ ਸਾਗਰ ਪੈ੍ਸ, ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਏ.ਡੀ. ਵਨਹੱਟੀ ਨੇ 1925 ਈ. ਸਦੀ 'ਚ ਬੰਬਈ ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਸੀਰਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸਾ਼ਸਤਰ ਦੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਦਾ ਹੂ-ਬੂਹ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਨੇ ਭਾਮਹ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਤੇ 'ਭਾਮਹਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਟੀਕਾ ਲਿਖੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਨੇ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਉਦਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:- ਅਰਥ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਨੇ ਭਾਮਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵੇਚਿਤ ਅਨੇਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਮਹ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਗਏ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਹਾਰੇਂਦੂਰਾਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਮਹ ਨੇ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮਿਆ, ਉਪਨਾਗਰਿਕਾ-ਦੋ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਸਨ ਪਰ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਨੇ 'ਪਰੁਸਾ਼' ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸੰਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, "ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਰੀਤੀ ਜਾਂ ਸੰਘਟਨਾ ਦਾ ਧਰਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਰਸ ਦਾ"। ਰਾਜਸੇ਼ਖਰ ਆਦਿ ਆਚਾਰੀਆ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ, ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਤਸੁਸ੍ਥ, ਅਵਿਚਾਰਿਤਰਮਣੀਯ -ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ 'ਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅਰਥ ਕਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਨੇ ਸੱਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ'ਤੇ ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਛੇ ਵਰਗ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਉਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸਾ਼ਸਤਰੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਉਦ੍ਰਭੱਟ ਦਾ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੱਟਰ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ff12wrvva5ipo8iruaxfjumw81cvn5f 0 138849 851565 658794 2026-11-04T16:14:58Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851565 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਭੱਟੀ''' (600 ਈ. ਸਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ) ==ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ== [[ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਭੱਟੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਭੱਟੀਕਾਵਿ’ਜਾਂ‘ਰਾਵਣਵਧ’ਨਾਮ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਰਾਮਾਇਣ’ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਤੱਕ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ - ਕਾਵਿ ਲਿੱਖਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੱਟੀ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਵ੍ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਕਰਣਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ( ਸੁਕੁਮਾਰਬੁੱਧੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ) ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉੱਦੇਸ਼ ਵਿਆਕਰਣਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਜਾਣੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਾਵਿ ਦੀਪਕ ਵਾਂਙ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਨਾ ਜਾਣੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਦੇ ਹੱਥ ' ਚ ਦਰਪਣ ਵਾਂਙ ਹੈ। ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਭੱਟੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ‘ ਭੱਟੀਕਾਵਿ’ਜਾਂ ‘ਰਾਵਣਵਧ’ ਨਾਮ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ‘ਰਾਮਾਇਣ’ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਤੱਕ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਕਾਵਿ ਲਿੱਖਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੱਟੀ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਵ੍ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਕਰਣਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ( ਸੁਕੁਮਾਰਬੁੱਧੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ)ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉੱਦੇਸ਼ ਵਿਆਕਰਣਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਜਾਣੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਾਵਿ ਦੀਪਕ ਵਾਂਙ ਹੈ,ਪਰ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਨਾ ਜਾਣੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਦੇ ਹੱਥ'ਚ ਦਰਪਣ ਵਾਂਙ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ== ਆਚਾਰੀਆ ਭੱਟੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤਿਤੱਵ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ‘ਭੱਟੀ’ ਪਦ ਨੂੰ ‘ਭਰਤੀ’ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ (ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ) ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ ਭਰਤ੍ਰੀਹਰੀ ’ ਤੋਂ ਅਭਿੰਨ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਪ੍ਰਮਾਣਰਹਿਤ ਹੈ। ਡਾ.ਬੀ.ਸੀ.ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਦੁਆਰਾ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਮੰਦਸੋਰ - ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੇ ਲੇਖਕ‘ਵਤਸਭੱਟੀ’ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਤਕਾਂ ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੁਕਤਨ ਕਾਵਿਆਂ ) ਦੇ ਲੇਖਕ ‘ ਭਰਤ੍ਰੀਹਰੀ ’ ਤੋਂ ਅਭਿੰਨ ਮੰਨਿਆ- ਹੈ। ਪਰ ਡਾ . ਏ . ਬੀ . ਕੀਥ ਨੇ ਉਸੇ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਅੰਕ ( 1909. ਪੇਜ . 435. ) ਵਿੱਚ ਉਕਤ ਮਤ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਡਾ . ਏਸ . ਕੇ . ਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਵਿਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦੇ ਅੰਤ ' ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ‘ਵਲਭੀ ’ ( ਅੱਜ ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ) ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੀਧਰਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ'ਚ‘ ਵਲਭੀ’ ਦੇ ਚਾਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਧਰਸੇਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ( ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 500 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 650 ਈ.ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ - ਤੇੜੇ ਤੱਕ ਹੈ )। ਇਹ ਕਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਸਰੇ'ਚ ਸਨ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ , ਫਿਰ ਵੀ 610 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਧਰਸੇਨ -2 ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਮਪਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ‘ਭੱਟੀ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਦੇਣ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਅਤੇ ਦੰਡੀ ਨੇ ਲਗਭਗ ਉਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਭੱਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ' ਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਭੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਸ - ਪਾਸ ਹੀ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿਕਾਰ ਭੱਟੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਧਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ== ਇਹਨਾਂ ਦੀ ‘ ਭੱਟੀਕਾਵਿ ’ ਜਾਂ ‘ ਰਾਵਣਵਧ ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਈ ਸਰਗ ਅਤੇ 1624 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਭੱਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਨੂੰ - ਪ੍ਰਕੀਰਣ - ਖੰਡ ( 1-5 ਸਰਗ ) ; ਅਧਿਕਾਰਖੰਡ ( 6-9 ਸਰਗ ) ; ਪ੍ਰਸੰਨ - ਖੰਡ ( 10–13 ਸਰਗ ) ; ਤਿਕੰਤ - ਖੰਡ ( 14-22 ਸਰਗ ) ਖੰਡਾਂ ' ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ’ ਚ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਜਨਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ; ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀਤੱਵ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਖੰਡ'ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਤਿਕੰਤ - ਖੰਡ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ - ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਦਸ ਲਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰਕ ਰੂਪ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਲਕਾਰ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਸਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ। ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣ ’ ਚ ਛੇ ਕਾਲਾਂ Tenses ਅਤੇ ਚਾਰ ਅਰਥਾਂ moods ਨੂੰ ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਤੌਰ ’ ਤੇ ‘ ਲਕਾਰ ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ )। ਵ ਕਾਲਾਂ Tenses ਅਤੇ ਚਾਰ ਅਰਥਾਂ moods ਨੂੰ ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ‘ ਲਕਾਰ ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ )। ਇਸ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦੇ ਤੀਜੇ‘ਪ੍ਰਸੰਨ - ਖੰਡ ’ ਦੇ ਦਸ ਤੋਂ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਚਾਰ ਸਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੈ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਸਰਗ'ਚ ਅਠੱਤੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ , ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ,ਯਮਕ-ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਸਰਗ ਵਿੱਚ 75 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। 11 ਵੇਂ ਸਰਗ 'ਚ ਸੰਤਾਲੀ ਸ਼ਲੋਮ੍ਕਾਂ ਰਾਹੀਂ‘ਮਾਧੁਰਯ’ਗੁਣ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਬਾਰਹਵੇਂ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ‘ ਭਾਵਿਕ ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਅਤੇ ਸਤਾਸੀ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਅਤੇ ਦੰਡੀ ਨੇ,ਭਾਵਿਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ ’ ਦਾ ਵਿਸ਼ੈ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਤਰਹਵੇਂ ਸਰਗ ’ਚ ਪੰਜਾਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ‘ ਭਾਸ਼ਾਸਮ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਇਸ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਭੱਟੀਕਾਵਿ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਤੀਜੇ ‘ਪ੍ਰਸੰਨ - ਖੰਡ’ਦੇ ਚਾਰ ਸਰਗਾਂ'ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਲੰਕਾਰ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੀ ‘ਭੱਟੀ’ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੱਟੀ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਕ੍ਰਮ’ਚ ਦਰਸਾਯਾ ਹੈ ; ਲਗਭਗ ਉਹੀ ਕ੍ਰਮ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਅਤੇ ਦੰਡੀ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਵੇਚਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਕੁੱਝ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟੀ ਨੇ ਭਾਮਹ ਅਤੇ ਦੰਡੀ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਸੋ ਭੱਟੀ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਨ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੱਟੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋੋੋੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਭੱਟੀ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਕੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਦੋਨੋਂ ਮੱਤ ਸੰਦੇਹਪੂਰਣ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਕਿਓਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਵੱਖਰਾਪਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭਾਮਹ ਨੇ ‘ ਵਿਰੋਧ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ ਤੁੱਲਯੋਗਿਤਾ ’ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਭੱਟੀ ਨੇ ‘ ਤੁਲਯੋਗਿਤਾ ’ ਨੂੰ ਉਪਮਾ - ਰੂਪਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਭਾਮਹ ਨੇ ਸ ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਭੱਟੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ; ਭੱਟੀ ਦੇ ‘ ਹੇਤੂ ’ ਅਤੇ ‘ ਵਾਰਤਾ ’ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਮਹ - ਦੰਡੀ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ; ਭੱਟੀ ਨੇ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਖ਼ਮ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਦੰਡੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਅਲੰਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ; ਭੱਟੀ ਨੇ ‘ ਨਿਪੁਣ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ , ਪਰ ਭਾਮਹ - ਦੰਡੀ ਇਸਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ; ਭੱਟੀ ਅਤੇ ਦੰਡੀ ਨੇ ‘ ਯਮਕ ’ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪਰ ਭਾਮਹ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ; ਭੱਟੀ ਇੱਕ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ‘ ਉਦਾਰ ’ , ਪਰ ਭਾਮਹ ਨੇ ‘ ਉਦਾੱਤ ’ ਕਿਹਾ ਹੈ - ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref><ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ,ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ,ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲਾ , ਪੰਨਾ ਨੰ. 289- 291></ref> ਯਮਕ ’ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪਰ ਭਾਮਹ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ; ਭੱਟੀ ਇੱਕ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ‘ਉਦਾਰ,ਪਰ ਭਾਮਹ ਨੇ ਉਦਾੱਤ ਕਿਹਾ ਹੈ - ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref><ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ,ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ,ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਪਟਿਆਲਾ , ਪੰਨਾ ਨੰ. 289- 291></ref> ==ਸਾਰ== ਸਾਰ ਵੱਜੋਂ,ਮਹਾਕਵੀ ਭੱਟੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ? ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ,ਪਰ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ‘ਆਚਾਰੀਆ'ਪਦ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਮਹਾਕਾਵਿ ਕਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ‘ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਕਾਵਿ’ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 0qxlu5t8vlvrf98c5p2f65tot7jjmda 0 139082 851563 658789 2026-11-04T16:03:07Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851563 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਨੂਦੱਤ''' [[ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰਬਾਂਗ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਆਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਗੀਤਿਕਾਵਿ, ਇੱਕ ਮਿਕਾਵਿ (ਗਦ-ਪਦਮਿਸ਼੍ਰ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵੀ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ== ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਨੂਦੱਤ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ‘ਰਸਮੰਜਰੀ’ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਆਖੀਰੀ ਸ਼ਲੋਕ ਤੋਂ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਮਿਸ਼੍ਰ ਅਥਵਾ ਗਣਪਤੀ ਮਿਸ਼੍ਰ ਅਤੇ ਇਹ ਮਿਥਿਲਾ (ਵਿਦੇਹਭੂਹ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗਦ-ਪਦਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ‘ਕੁਮਾਰਭਾਰਗਵੀਯ` `ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਦਾ ਭਵਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ ਅਤੇ ਪੜਦਾਦਾ ਰਵੀਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ‘ਰਸਤਰੰਗਿਣੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪਰਯਟਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਘੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਆਚਾਰੀਆ ਬਲਦੇਵ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਪ੍ਰਮਾਣ 13 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ 14 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਸ਼੍ਰੀਗਾਰਤਿਲਕ (950-1100 ਈ. ਸਦੀ) ਅਤੇ ‘ਦਸ਼ਰੂਪਕ’ (10 ਵੀਂ ਸਦੀ) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ 1428 ਈ. 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਰਸਮੰਜਰੀ ’ਤੇ 'ਵਿਕਾਸ' ਨਾਮ ਦੀ ਟੀਕਾ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਬਲਦੇਵ ਉਪਾਧਿਆਇ ਦਾ ਹੀ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਨੂਦੱਤ ਮਿ ਨੇ ਰਸਮੰਜਰੀ, ਰਸਤਰੰਗਿਣੀ, ਰਸਪਾਰਿਜਾਤ, (ਸ਼ਲੋਕ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਅਲੰਕਾਰਤਿਲਕ, ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੀਪਿਕਾ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ), ਗੀਤਗੌਰੀਪਤੀ (ਮੁਕਤਕਕਾਵਿ), ਕੁਮਾਰਭਾਰਗਵੀਯ (ਮਿਕਾਵਿ), ਮੁਹੂਰਤਸਾਰ (ਜਿਉਤਿਸ਼) ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤਿੰਨ ਕਿਰਤਾਂ (1,2,4) ਦਾ ਹੀ ਪਰਿਚੈ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਾ == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭਾਨੂਦੱਤ ਨੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਲੇਖਕ ਮਿਸਾਰੂ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਵਿਵਾਦਚੰਦਰ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਨੂਦੱਤ ਨੂੰ 1450 ਤੋਂ 1500 ਈ. ਰਸ-ਮੰਜਰੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ, ਭਾਨੂਦੱਤ ਦੇ ਜੱਦੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਦੇਹਾ (ਵਿਦੇਹਭੂਹ)¹ ਜਾਂ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਰਨੇਲ ਦੁਆਰਾ ਭਾਨੁਦੱਤ ਦੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਮੂਲ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੈਥਿਲੀ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੌੜੀਆ ਜੈਦੇਵ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੰਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਭਾਨੂ ਦੱਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਕੁਮਾਰ-ਭਾਰਗਵੀਯ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਗਣਪਤੀ ਜਾਂ ਗਣਨਾਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਲੇਖਕ ਵਾਂਗ), ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵੰਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ (ਇੱਕ ਸਿਰੀਰਕ-ਭਾਸ਼ਯ ਵਾਰਤਿਕ ਦਾ ਲੇਖਕ) → → ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ→ ਰਵਿਨਾਥ ਭਵਨਨਾਥ ਮਹਾ ਦੇਵਾ ਗਣਪਤੀ ਭਾਨੁਦੱਤ। ਗਣਪਤੀ ਇੱਕ ਕਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਭਾਨੂਦੱਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਸ-ਤਰੰਗਿਨੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਾਹਲਨਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਪੰਨਾ 45) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵੀ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਹਾਮੋਦਾ ਨਾਮਕ ਕੰਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ। ਪੰਜ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲਮਕਾਰਾ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਦੀਪਿਕਾ ਵੀ ਸਾਡੇ ਭਾਨੂਦੱਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਗਰ-ਦੀਪਿਕਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਲਮਕਾਰਾ ਤਿਲਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪਰਿਚੈਦ ਕਾਵਯ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਸ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਹਨ ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ਭਾਨੂਦੱਤ² ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਰਸਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਇਹ 289 ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਆ ਆਫਿਸ ਕੈਟ ਦੇਖੋ। vol. ii (ਕੀਥ ਅਤੇ ਥਾਮਸ), ਨੰ. 5248, ਪੀ. 346. 2 ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਰੂਪ ਭਾਨੁਕਾਰਾ ਸੇਸਾ ਸਿਨਟਾਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਸਮਯਿਤੁਮ ਇਵ ਜਨਾ-ਖੇਦਮ ਅਸਮ ਪੁਰਾਹਰਾ ਕ੍ਰਿਤ-ਮਰੁਤ-ਵੇਸਾ, ਜਯਾ ਭੁਵਨਾਧਿਪਤੇ। ਦੁਬਾਰਾ. ਜੈਦੇਵਾ ਨਿਭ੍ਰਤਾ-ਨਿਕੁੰਜ-ਗ੍ਰਹਮ ਗਤਾਯਾ ਨਿਸਿ ਰਹਸਿ ਨੀਲਿਆ ਵਿਕਾਰ ਸਾਖੀ ਹੇ ਸ਼ਮਕਾਰਮ ਉਦਿਤ-ਵਿਲਾਸਮ ਸਾਹਾ ਸਮਾਗਮਯਾ ਮਾਯਾ ਨਤਾਯਾ ਮੇਰਾ ਪੇਟ ਇਹ ਦੋ ਐਬਸਟਰੈਕਟ, ਬੇਤਰਤੀਬ 'ਤੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਦਰਸਾਏਗਾ ਕਿ ਨਕਲ ਕਿੰਨੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵਾਜਬ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਨੂਦੱਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜੈਦੇਵ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਜੈਦੇਵ ਨੂੰ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਨੂਦੱਤ ਨੂੰ ਉਸ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਸਾਨੂੰ ਉਸਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਟਰਮਿਨਸ ਰਸ-ਮੰਜਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਮਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੋਪਾਲਾ (ਉਰਫ਼ ਵੋਪਦੇਵਾ) ਦੁਆਰਾ ਰਸਮੰਜਰੀ-ਵਿਕਾਸ (ਜਾਂ-ਵਿਲਾਸਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ 1572 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਸਰਿਗਧਾਰ-ਪੱਧਤੀ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਿਤੀ ਸੀ. 1 ਸਟੀਨ, ਜੰਮੂ ਕੈਟ। ਪੀ. 63, ਪੀ 'ਤੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. 421, ਵੀ ਪੀ. 273. ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਯੁੱਗ ਬਾਰੇ, ਹੇਠਾਂ ਬਿਬਲਿਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇਖੋ। ਕੁਮਾਰਸਵਾਮਿਨ, 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵਿਰਾਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਰਸ-ਮੰਜਰੀ ਨਾਮਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ (ਪੰਨਾ 280) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 1363 ਈਸਵੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ, ਭਾਨੂ-ਪੰਡਿਤਾ ਅਤੇ ਵੈਦਿਆ ਭਾਨੂ-ਪੰਡਿਤਾ (790, 973, 1032, 1271, 3328, 3685) ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਕਈ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਡੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਲੇਖਕ ਜਹਲਾਨਾ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਐਡੀ. ਜੀ.ਓ.ਐਸ., ਬੜੌਦਾ 1938) 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਭਾਨੂ-ਪੰਡਿਤਾ ਅਤੇ ਵੈਦਿਆ ਭਾਨੂ-ਪੰਡਿਤਾ ਦੇ 36 ਦੇ ਕਰੀਬ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਪਛਾਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਹਨ। ਪਧਤੀ (790=ਪੰਨਾ 68, 973 ਪੰਨਾ 107, ਅਤੇ 3328-ਪੰਨਾ 183) ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਸ-ਮੰਜਰੀ ਦਾ ਲੇਖਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੈਦਿਆ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤਾ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਨੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਹ ਸੀ¹। ਭਾਨੂਦੱਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਰਸ-ਮੰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਜਾਮ ਧਰਨਿਪਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੰਤ ਪੰਡਿਤਾ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਦੁਆਰਾ ਦਾਵਾਗਿਰੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਅਹਿਮਦ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 1499 ਅਤੇ 1507 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਲਤਾਬਾਦ (ਦੇਵਗਿਰੀ) ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡੇਕਨ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੀ.ਵੀ. ਕੇਨ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸਬੂਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ (HSP, p. 296 ਵਿਪ੍ਰਲੰਭਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਯ-ਮਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹਵਾਲਾ ਭਾਨੂਦੱਤ ਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਥਨ ਉਸਦੀ ਰਸ ਮੰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1 ਗੋਵਿੰਦਾਜੀ (ਭੰਡਾਰਕਰ ਰਿਪ. 1887-91) ਦੇ ਸਭਿਆਲਮਕਰਨ ਵਿੱਚ। ਪੀ. Ixiii) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਭਾਨੁਕਾਰਾ ਅਤੇ ਭਾਨੂ ਪੰਡਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਹਰ ਦੱਤ ਸਰਮਾ (ABORI, xvii, 1936, pp. 243-58), ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਨੁਦੱਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਕਵੀ ਭਾਨੁਕਾਰਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅੰਤਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ। Nld, vii, 1944, pp. 111-17 ਵਿੱਚ G. V. Devastali ਨੂੰ ਇਸ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਦੇਖੋ; ਪੀ ਕੇ ਗੋਡੇ ਇੰਡ ਕਲਚਰ iii. ਪੰਨਾ 751-56 ਅਤੇ ਐਸ.ਕੇ.ਡੀ. ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਪੀ. 147. ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ 2 ਐਸ ਕੇ ਡੀ, ਪੀ. 144-45. ਪਰ ਰਾਮਨਾਥ ਝਾਅ (ਜਰਨਲ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ iii. ਨਹੀਂ 1-2) ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਇਸ ਲਈ ਅਨੰਤ ਪੰਡਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ) ਹੈ ਵਿਜੇਨਗਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵਾ ਰਾਏ (1509-1530 ===ਰਸਮੰਜਰੀ=== ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਜਾਨਵੰਤ ਮਿਸ ਦਾ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੂਤ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਵਿੱਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਚ ਸਮਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਆਲੰਬਨ-ਵਿਭਾਵ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ, ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਕ ਭਾਵਾਂ, ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ (ਸੰਯੋਗ-ਵਿਲੰਭ) ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਵਿਪਲਤ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ। ===ਰਸਤਰੰਗਿਣੀ=== ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ। ਰਸ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਨੇਕ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਅਤੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅੱਠ ਤਰੰਗਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਨਿਮਨ ਹੈ: ਤਰੰਗ-1 ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾਚਰਣ, ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਈਭਾਵਾਂ ਦਾ ਲਕਸ਼ਣ-ਉਦਾਹਰਣ ਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ। ਤਰੰਗ-2 ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਭੇਦ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ। ਤਰੰਗ-31 ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਾਵਾਂ (ਕਟਾਸ਼ ਆਦਿ) ਦਾ ਸੋਦਾਹਰਣ ਵਿਵੇਚਨ। ਤਰੰਗ-4. ਵਿੱਚ ਸਾਕ ਅਨੁਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੋਦਾਹਰਣ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਤਰੰਗ-5, ਵਿੱਚ ਵਿਅਭਿਚਾਰਿਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਤਰੰਗ-6. ਵਿੱਚ ਰਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਰੰਗ-7. ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੂਜੇ ਰਸਾਂ ਦਾ ਲਕਸ਼ਣ-ਉਦਾਹਰਣਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਤਰੰਗ-8. ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਥਾਈਭਾਵਾਂ ਬੀਹ ਵਿਅਭਿਚਾਰਿਭਾਵਾਂ; ਅੱਠ ਰਸਾਂ ਦੇ ਵਿਵੇਚਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੀ ਸੋਦਾਹਰਣ ਵਿਆਖਿਆ; ਇੱਕ ਰਸ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਰਸ-ਵਿਰੋਧ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੈ। ===ਅਲੰਕਾਰਤਿਲਕ=== ਇਹ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ 'ਚ ਅਲਕਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਪੰਜ। ਪਰਿਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੇਠਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ: ★ਪਛੇਦ-1 ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ, ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਮੰਨ ਕੇ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ; ਇਸ ਕਾਵਿ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਰੀਤੀ, ਗੀਤੀ, ਵਿੱਤੀ, ਗੁਣ, ਦੋਸ਼ਹੀਨਤਾ ਪੰਜ ਇੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ; ਕਾਵਿ-ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਮੰਨਿਆ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ `ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼, ਮਿਸੂ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ। ★ਪਛੇਦ-2 ਵਿੱਚ ਪਦ-ਵਾਕ-ਵਾਕਿਆਰਥ ਦੇ ਵਿਵੇਚਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ। ★ਪਛੇਦ-3, ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼-ਵਿਵੇਚਨ, ਗੁਣ ਦੇ ਬਾਹਿਅ, ਆਂਤਰਿਕ, ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ ਤਿੰਨ ਭੇਦ; ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਗੁਣ ਬਾਹਿਅਾ, ਅਰਥ ਦੇ ਗੁਣ ਆਂਤਰਿਕ; ਸ਼ਲੇਸ਼ ਆਦਿ 24 ਗੁਣ ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ ਗੁਣ ਕਹੇ ਹਨ। ★ਪਛੇਦ-4 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲਸ਼ਣ-ਉਦਾਹਰਣਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ। ★ਪਛੇਦ-5.ਵਿੱਚ 48, ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ-ਉਦਾਹਰਣ ਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਰੂਦੱਤ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਵਿਵੇਚਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਸ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਅਪੂਰਵ ਵਿਵੇਚਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਰਸ ਦੇ ਲੌਕਿਕ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਦੋ ਭੇਦ ਕਰਕੇ ਲੌਕਿਕ ਰਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਆਦਿ ਰਸਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਰਸ ਨੂੰ-ਸ੍ਵਪਨਿਕ (ਜਿਸਦਾ ਆਨੰਦ ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ), ਮਾਨੋਰਥਿਕ (ਜਿਸਦਾ ਆਨੰਦ ਆਕਾਸ਼-ਮਹਲ ਵਾਂਙ ਕਲਪਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ), ਔਪਨਾਇਕ (ਜਿਸਦਾ ਆਨੰਦ ਕਾਵਿ ’ਚ ਵਰਣਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨ ਕੇ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ‘ਰਸਤਰੰਗਿਣੀ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਤਰੰਗ 'ਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ‘ਮਾਯਾ ਨਾਮ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਉਦਾਹਰਣ ਸ੍ਵੈ-ਰਚਿਤ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਵਿਵੇਚਨ ਅਤੇ ਰਸ ਸੰਬੰਧੀ ਨਵੀਂਆਂ ਉਦਭਾਵਨਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਕਰਦੇ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} *1.ਡਾ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ -ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸਾਸ਼ਤਰ *2.Dr. Shusil sharma - history of sanskrit poeitcs ਪੰਨਾ ਨੰ 241, 242,243,244,245,246,247]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] omosgqlb978ev5a64le9zi64in4c7ob 0 139085 851557 825052 2026-11-04T15:12:13Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851557 wikitext text/x-wiki == ਭੂਮਿਕਾ == ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ' ਨਾਮਕ ਮੌਲਿਕ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਪਕ ਆਚਾਰੀਆ ਕੰਤਕ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤਿ ਮਾਨਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤਮ' ਨਾਮਕ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ' ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ-ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਉਦ੍ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ-ਸਾਹਿਤਕ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰਾਹਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਜਨਮ ਬਾਰੇ== ਆਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਚ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ 'ਰਾਜਾਨਕ' ਉਪਾਧੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉੱਧਰਣਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਤਕ ਆਨੰਦਵਰਧਨ (850 ਈ. ਸਦੀ) ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧੁਨੀਸਿੱਧਾਂਤ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲਾਚਰਣ-ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਕ੍ਰਿਆਵੈਚਿਤ੍ਰਯ ਦਾ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਹੂ-ਬਹੂ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ <sup>1</sup>। ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-920 ਈ. ਸਦੀ) ਨੂੰ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ<sup>2</sup>। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਸਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਰੁੱਯਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਅਲੰਕਾਰਸਰਵਸ੍ਵ' ਦੇ ਟੀਕਾਕਾਰ ਜਯਰਥ ਨੇ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਦਯਦਰਪਣਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। 'ਵਿਅਕਤੀਵਿਵੇਕ' ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮਹਿਮਭੱਟ (11 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦੂਜਾ ਭਾਗ) ਨੇ ਕੁੰਤਕ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਪੀ. ਵੀ. ਕਾਣੇ ਨੇ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਅਤੇ ਕੁੰਤਕ ਦੇ ਅੱਗੜ-ਪਿੱਛੜ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਨੇ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤਮ' ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਲੇਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਨੋਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਅਤੇ 11 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਰਚਨਾ== ਅਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤਮ੍' ਗ੍ਰੰਥ ਪੂਰਾ ਉਪਲਬੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਉਨਮੇਸ਼ਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ -ਅਤੇ ਇਹ-ਕਾਰਿਕਾ ਵ੍ਰਿਤੀ, ਉਦਾਹਰਣ-ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੋ ਪੈਂਹਟ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ, ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਰਚਨਾਕਾਰ ਕੰਤਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦੂਜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗ੍ਰਹੀਤ ਹਨ। ਪਰ ਡਾ. ਪੀ. ਵੀ ਕਾਣੇ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਕੰਤਕ-ਰਚਿਤ ਹੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿਉਕਿ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਣ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਵਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚੋਂ ਉੱਧ੍ਰਿਤ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਹਾਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੁੰਤਕ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਨਿਮਨ ਹੈ:--ਗੁੰਬ ਦੇ ਵਿਸੈ਼-ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਨਿਮਨ ਹੈ:- ਉਨਮੇਸ਼-1. ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੰਜਾ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ, ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਅਲੰਕਾਰ-ਅਲੰਕਾਰਯ ਦਾ ਅੰਤਰ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਕਾਵਿ-ਲਕਸ਼ਣ, ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੇਦ, ਵੈਚਿਤ੍ਰਯ ਦੇ ਗੁਣ, ਕਾਵਿ ਦੇ-ਵੈਚਿਤ੍ਰਯ, ਸੁਕੁਮਾਰ, ਉਭਯ-ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ, ਔਚਿਤਯ, ਸੌਭਾਗਯ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਅਤੇ-ਓਜ, ਪ੍ਰਸਾਦ, ਮਾਧੁਰਯ, ਲਾਵਣਯ, ਆਭਿਜਾਤਯ-ਨਾਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਉਨਮੇਸ਼-2. ਵਿੱਚ ਪੈਂਤੀ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ; ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ-ਵਰਣਵਿਨਿਆਸਵਕ੍ਰਤਾ, ਪਦਪੂਰਵਾਰਧਵਕ੍ਰਤਾ, ਪਦਪਰਾਰਧਵਕ੍ਰਤਾ-ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਉਨਮੇਸ਼-3. ਵਿੱਚ ਛਿਆਲੀ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ; ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭੇਦ ਵਾਕਵੈਚਿਤ੍ਰਯਵਕ੍ਰਤਾ ਦਾ ਭੇਦ-ਉਪਭੇਦਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਵਸਤੂਵਕ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ: ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਕਵੈਚਿਤ੍ਰਿਅਵਕ੍ਰਤਾ 'ਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਉਨਮੇਸ਼-4. ਵਿੱਚ ਛੱਬੀ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ: ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ-ਛੇਵੇਂ-ਪ੍ਰਕਰਣਵਕ੍ਰਤਾ, ਪ੍ਰਬੰਧਵਕ੍ਰਤਾ-ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਭੇਦ-ਉਪਭੇਦਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦਾ ਅੰਧਾਨੁਕਰਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਹੇ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਨੇ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ' ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਿਰਤਾਜ ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਿਹਾ ਸੀ', ਪਰ ਉਹ ਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਅਲੰਕਾਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਆਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਉਸੇ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ' ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਕਾਵਿਗਤ ਉਦਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਕਾਵਿਗਤ ਸਾਰਿਆਂ ਤੱਤਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ 'ਧੁਨੀ' ਨੂੰ ਇਸੇ (ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ) 'ਚ ਅੰਤਰਭੂਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ' ਦੇ ਦਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ' ਨਾ ਤਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਲੰਕਾਰਮਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵੀ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਵਾਲੇ ਸੁਹਪਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ 'ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ'ਹੈ|ਆਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਦੀ ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪਦ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ|<ref>ਸ਼ਰਮਾ, ਪ੍ਰੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ.ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ.</ref> == ਕੁੰਤਕ ਦੀ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਸਰੂਪ == ਭਾਵੇਂ ਕੰਤਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਕ੍ਰੋਕਤਿ ਸਬੰਧੀ ਮਾਨਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰਬਵਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚੋਂ ਤਾਮਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਵਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਵਕੇਕਤਾ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਜਰੂਰੀ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਕੇਕਤਿ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜਰੂਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਠਾ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗ ਇਸ ਵਕੇਕਤਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਵਕੇਕਤਿ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੰਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਕੀਕਤਿ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਕੇਕਤਿ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੰਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਰਾਧਤਾ-ਭਰਪੂਰ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ੳਰਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦਜੇ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿਚ ਉਹ ਕਵੀ-ਕਰਮ ਕੋਸਲ ਜਾਂ ਕਵੀ-ਵਿਆਪਾਰ ਉਪਰ ਆਇਤ ਉਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵਕੇਕਤਿ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁੰਤਕ ਬਾਬਾ ਵਕ. ਵਿਚਿਤ ਚਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਦ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਕਤਾ ਜਾਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਉਹ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੰਤਕ ਦੀ ਵਕ੍ਰੋਕਤ ਸਬੰਧੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿਚ ਕਥਨ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਚਿਤ੍ ਜਾ ਲੋਕ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਕਵੀ-ਕੌਸ਼ਲ ਉਪਰ ਆਸ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਸਗੋਂ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਹ ਉਕਤੀ ਸੁਹਿਰਦ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਉਣੀ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਕੁੰਤਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>ਕੌਰ, ਡਾ.ਰਵਿੰਦਰ , ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ</ref> ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੁਹਜ ਜਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਸਹਿਤ-ਭਾਵ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਜੇ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ, ਚਮਤਕਾਰ-ਪੂਰਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਵਕਤਾ ਦਾ ਹੀ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਵਿਚ ਕੁੰਤਕ ਕਾਵਿ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੰਤਕ ਇਸ ਵਕ੍ਰੋਕਤਿ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਰਣ-ਵਿਨਯਾਸ-ਵਕਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧ-ਕਲਪਨਾ ਤਕ ਅਤੇ ਉਪਸਰਗ (ਅਗੇਤਰ), ਪ੍ਰਤਯਯ (ਪਿਛੇਤਰ) ਆਦਿ ਪਦ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਅੰਗਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਤਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਧੁਨਿਕਾਰ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਪਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਧੁਨਿ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਸੱਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੰਤਕ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ-ਪਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਸੱਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੰਤਕ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਮਨਲਿਖਿਤ ਛੇ ਭੇਦ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।"<ref>ਕੌਰ, ਡਾ .ਰਵਿੰਦਰ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ </ref> 1. ਵਰਣ-ਵਿਨਯਾਸ-ਵਕ੍ਰਤਾ 2. ਪਦ-ਪੂਰਵਾਰਧ-ਵਕ੍ਰਤਾ 3. ਪਦ-ਪਰਾਰਧ-ਵਕ੍ਰਤਾ 4. ਵਾਕਯ-ਵਕ੍ਰਤਾ 5. ਪ੍ਰਕਰਣ-ਵਕ੍ਰਤਾ 6. ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਕ੍ਰਤਾ == ਹਵਾਲੇ == <references /> 5d5jil4cf7v78d4hnj4cov3megm6qq3 0 139086 851560 665387 2026-11-04T15:33:21Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851560 wikitext text/x-wiki ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ''[[ਚੰਦ੍ਰਲੋਕ]]'' ਆਪਣੀ ਅਤਿਸਰਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਪੱਧਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹਿਜ, ਸੌਖੀ, ਸਰਸ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਪਾਠਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।     == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ -ਪਿਤਾ == ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿਸ਼ਸਾਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਪ੍ਰਸੰਨਰਾਘਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਮਹਾਦੇਵ'; ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ’’ ਸੀ। ’ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ਦੇ ਹਰੇਕ ‘ਮਯੂਖ’ (ਅਧਿਆਇ) ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ 1 ਵੀ ਇਹੋ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਂਡਿਨਯ ਗੋਤ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਿਣ ਅਤੇ ‘ਮਿਥਿਲਾ’ (ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਯਦੇਵ ਨੂੰ ‘ਪੀਯੂਸ਼ਵਰਸ਼’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਆਇਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਇਹ ਤੱਥ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਤਵਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਦੰਦਕਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਭਾਸ਼ਿਆਲੋਕ’ ਨਾਮ ਦੇ ਨਿਆਇਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਇਸੇ ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ‘ਪਧਰ ਜਯਦੇਵ’ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਡਾ. ਪੀ. ਵੀ. ਕਾਣੇ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਪਹਿਲੇ ਜਯਦੇਵ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਗੀਤਗੋਵਿੰਦ’ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗੀਤਿਕਾਵਿ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਜਯਦੇਵ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨਾਨੁਸਾਰ ਪਿਤਾ ਭੋਜਦੇਵ, ਮਾਤਾ ਰਾਮਾਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਗਾਲਨਿਵਾਸੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਨੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੀ ਹਨ। == ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਸਮਾਂ == ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਰਵਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਮੰਮਟ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼-ਵਿਵੇਚਨ 'ਚ ਵੀ ਮੰਮਟ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ‘ਵਿਚਿਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ‘ਵਿਕਲਪ’ ਨਾਮ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਰੁੱਯਕ (1200 ਈ. ਸੰਨ ਲਗਭਗ) ਦੇ ‘ਅਲੰਕਾਰਸਰਵ' 'ਚੋਂ ਹੂ-ਬਹੂ ਉੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਯਦੇਵ ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਰੁੱਯਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (1300-1384 ਈ. ਸਦੀ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਸਾਹਿਤਦਰਪਣ' (4,3) ·ਵਿੱਚ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਪ੍ਰਸੰਨਰਾਘਵ ਵਿਚੋਂ (ਕਦਲੀ-ਕਦਲੀ) ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਅਰਥਾਂਤਰਸੰਕ੍ਰਮਿਤਵਾਚਯ ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉੱਧਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸ਼ਾਰੰਗਧਰਪੱਧਤੀ’ (1361-63 ਈ. ਸਦੀ) ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰਸੰਨਰਾਘਵ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ਲੋਕ ਸੰਗ੍ਰਗ੍ਰੀਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋ, ਅਨੁਮਾਨ ਕੀਤਾ ਦਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਸਮਾਂ 1200-1300 ਈ.ਸਦੀ ਦੇ ਮਧਭਾਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਸੰਨਰਾਘਵ’ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਿਆਲੋਕ ' ਨਿਆਇਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ‘ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ਇੱਕ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਸ ਮਯੂਖਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 350 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ’ਚ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸੌਖੀ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਵਿਸੈ-ਵਸਤੂ ਨਿਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: ਮਯੂਖ-1 ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ; ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਣ; ਰੂੜ੍ਹ, ਯੌਗਿਕ, ਯੋਗਰੂੜ੍ਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-2. ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਗਤ-ਵਾਕਗਤ-ਅਰਥਗਤ ਆਦਿ ਕਾਵਿਸੰਬੰਧੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ। ਮਯੂਖ-3. ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਵਿ’ ’ਚ ਰਮਣੀਯਤਾ ਜਾਂ ਚਮਤਕਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਪਾਇਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-4. ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ, ਵਾਮਨ ਦੇ ਅਨੁਕਰਣ ’ਤੇ ਕਾਵਿਗਤ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਮਯੂਖ-5. ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੋਦਾਹਰਣ ਨਿਰੂਪਣ। ਮਯੂਖ-6. ਵਿੱਚ ਰਸਾਂ, ਭਾਵਾਂ, ਪਾਂਚਾਲੀ, ਗੌੜ੍ਹੀ, ਲਾਟੀ ਤਿੰਨ ਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਧੁਰਾ, ਪ੍ਰੌੜ੍ਹਾ, ਪਰੁਸ਼ਾ, ਲਲਿਤਾ, ਮਦ੍ਰਿ-ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-7. ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਮਯੂਖ-8. ਵਿੱਚ ਗੁਣੀਭੂਤਵਿਅੰਗ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-9. ਵਿੱਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-10. ਵਿੱਚ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਵੇਚਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸਕ੍ਮ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਜੇ- ਸਹਿਜੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਕ੍ਮ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸੋਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਭਾਹਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਮਨ ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 52 ਰਹੀ | ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਰੁਦ੍ਟ ਤੋਂ ਰੁੱਯਕ ਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 51 ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ103 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ | ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਜਯਦੇਵ ਤੋ ਜਗਨਨਾਥ ਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ 88 ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 191 ਹੋ ਗਈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ,ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੇਕ ਤੋਂ ਹੀਣੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ? ਭਾਵ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸੇਕ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਨਿੱਖੜ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਕਾਵਿ ਤੇ ਅਲੰਕਰ ਆਪਸ 'ਚ ਅਨਿੱਖੜ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ (ਪੰਜਵੇਂ ਮਯੂਖ ਦੀ) ਜਿਸ ਕਾਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਕਾਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਇੱਕੋ ਕਾਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਯ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੂਤ੍ਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰਲ ਪੱਧਤੀ (ਸ਼ੈਲੀ) ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਜਾਣੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ’ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਯਦੇਵ ਨੇ 17 ਨਵੇਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਲੰਕਾਰ-ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੇਲੇ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ‘ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਨਿਸੰਕੋਚ ਆਭਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == 1.ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ , ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ: 2017. pp. PP 381–383. <nowiki>ISBN 978-81-302-0462-8</nowiki>. 2. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ - ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ,ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਫ਼ਰੈਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ. ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ,ਦਿੱਲੀ: ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ. 1994. pp. p–68. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] h7pt0ecgnxkgtkct3zqxtf9j7eazb9p 0 139535 851570 637860 2026-11-04T16:58:35Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851570 wikitext text/x-wiki ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਗ੍ਭਟ-II ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 14 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਾਵਿ-ਆਨੁਸ਼ਾਸਨ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਗ੍ਭਟ - II ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰਚਨਾ 'ਚ ਵਿਦਮਾਨ ਉੱਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਵਿਸ਼ੈ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਵਾਗ੍ਭਟ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ੈ ਲਈ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ 'ਚ ਵੀ ਕੋਈ ਔਚਿਤਯ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰਾਲ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਗ੍ਭਟ - II ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੁੱਝ ਉੱਲੇਖਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੀ ਕੁੱਝ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਨ ਮਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਯੀ ਅਤੇ ‘ਨੇਮੀਕੁਮਾਰ’ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ' ਸਨ (ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ‘ਸੋਮ’ ਸਨ)। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ’ਚ-ਭੇਦਘਾਟ (ਮੇਵਾੜ੍ਹ), ਰਾਹੜ੍ਹਪੁਰ, ਨਲੋਟਕਪੁਰ ਆਦਿ ਦੇ ਉੱਲੇਖ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਵਾੜ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ? ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਵਾਗ੍ਭਟ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਗ੍ਭਟ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ’ਚ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਾਗ੍ਭਟ ਪਹਿਲੇ ਵਾਗ੍ਭਟ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਭਿੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਗ੍ਭਟ - II ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ।ਵਾਗ੍ਭਟ - II ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਵਾਗ੍ਭਟ - I ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 12 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਗ੍ਭਟ - II ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕਾਵਿਆਨੁਸ਼ਾਸਨ’ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਚ 'ਰਿਸ਼ਭਦੇਵਚਰਿਤ' ਮਹਾਕਾਵਿ ਅਤੇ ‘ਛੰਦੋਨੁਸ਼ਾਸਨ’ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਚਨਾ ‘ਕਾਵਿਆਨੁਸ਼ਾਸਨ` ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਇਹ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ ਦੇ ‘ਕਾਵਿਆਨੁਸ਼ਾਸਨ' ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਗਦਮਯ ਸੂਤ੍ਰਾਂ ’ਚ ਅਤੇ ਸ੍ਵੈ-ਰਚਿਤ ‘ਅਲੰਕਾਰਤਿਲਕ' ਨਾਮ ਦੀ ਵਿੱਰਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੂਜੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੰਗ੍ਰਹੀਤ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਵਿਮੀਮਾਂਸਾ’, ‘ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਆਦਿ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚੋਂ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ’ਚ ਪੰਜ ਅਧਿਆਇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰਿਆਂ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ 1. ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਯੋਜਨ, ਕਾਵਿ- ਹੇਤੂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕਾਰਣ ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ, ਕਵੀ-ਸੰਕੇਤ (ਸਮਯ), ਕਾਵਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣ, ਗਦ-ਪਦ-ਮਿਸ਼ਰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ, ਮਹਾਕਾਵਿ-ਆਖਿਆਇਕਾ-ਕਥਾ-ਚੰਪੂ-ਮਿਸ਼ਕਾਵਿ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ, ਦਸ ਰੂਪਕਾਂ ਅਤੇ ਗੇਯ ਕਾਵਿਆਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਅਧਿਆਇ-2 ਵਿੱਚ ਪਦ ਅਤੇ ਵਾਕ ਦੇ 16-16 ਭੇਦ; ਅਰਥ ਦੇ 14 ਭੇਦ, ਦੰਡੀ-ਵਾਮਨ ਵਾਗ੍ਭਟ-1 ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੂਪਿਤ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਤਾਨੁਸਾਰ ਮਾਧੁਰਯ, ਓਜ, ਪ੍ਸਾਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ; ਵੈਦਰਭੀ, ਗੌੜੀਯਾ, ਪਾਂਚਾਲੀ ਤਿੰਨ ਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਪਤਿਪਾਦਨ। ਅਧਿਆਇ-3. ਵਿੱਚ 63 ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ-ਉਦਾਹਰਣ ਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ-ਅਨਯ, ਅਪਰ, ਪੂਰਵ, ਲੇਸ਼, ਪਿਹਿਤ, ਮਤ, ਉਭਯਨਿਆਸ, ਭਾਵ, ਆਸ਼ੀਹ-ਇਹ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਅਲੰਕਾਰ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ-4 ਵਿੱਚ ਛੇ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਉਦਾਹਰਣਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ। ਅਧਿਆਇ-5. ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਰਸ; ਵਿਭਾਵ-ਅਨੁਭਾਵ-ਵਿਅਭਿਚਾਰਿਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ, ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ; ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਦਸ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸ- ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਗ੍ਭਟ- II ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਤੱਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਮਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ, ਅਪਰ, ਪੂਰਵ, ਲੇਸ਼, ਪਿਹਿਤ, ਮਤ, ਉਭਯਨਿਆਸ, ਭਾਵ, ਆਸ਼ੀਹ-ਨੌਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਦਭਾਵਨਾ ਪਰਵਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲਾ == # [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਹਿੜਾ/ਕੱਚਾ ਖਾਕਾ#cite%20ref-1|↑]] ''ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ -ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰ''. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ: ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ. 2017. pp. 365–367. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[ਖ਼ਾਸ:ਕਿਤਾਬ ਸਰੋਤ/978-81-302-0462-8|978-81-302-0462-8]]. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] romp3vvllqtk2hk5w48am3bocwh2dsu 0 139545 851559 637862 2026-11-04T15:28:43Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851559 wikitext text/x-wiki ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ' ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਖਿਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੋਲਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਮਤਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ 'ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ' ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਧਰਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਣਿਕਯਾਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਧਰਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਰਾਜਾ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਨਿੰਘਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਣਿਕਯਾਚੰਦ੍ਰ ਕਾਂਗੜਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ<ref>{{Cite book|title=ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|last=ਸ਼ਰਮਾ|first=ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ|publisher=ਪਬੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|year=2017|isbn=978-81-302-0462-8|pages=394-396}}</ref> ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਧਰਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1563ਈ. ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੱਸ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਓਹੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਲੇਖ 'ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ' ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ|last=ਮਿਸ਼੍ਰ|first=ਕੇਸ਼ਵ|pages=1-2}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ 'ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ' ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ,ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ: •ਕਰਿਕਾ •ਵ੍ਰਿਤੀ •ਉਦਾਹਰਣ ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੋਧੋਦਨਿ (ਕਿਸੇ ਆਗਿਆਤ ਅਚਾਰੀਆ)ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਵਿ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਹਾਂ।"ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਧੋਦਨਿ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸ਼ੋਧੋਦਨਿ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਬੁੱਧ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਬੁੱਧ ਪ੍ਰਤਿ ਆਦਰ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੋਧੋਦਨਿ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ? ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ' ਪਦ ਦਾ ਅਨੇਕ ਬਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਇਦ (ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ) ਉਕਤ ਨਾਮ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਸਚਮੁੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਧੋਦਨਿ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ(ਗ੍ਰੰਥ ਅਪ੍ਰਾਪਤ) ਤਾਂ ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿਵਰਣ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ 'ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ' ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਹੀ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ ਦੂਜੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ 'ਚੋਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ।ਦੂਜਾ ਗ੍ਰੰਥਾਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੱਤ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=History of Sanskrit poetics|last=Kumar|first=Shushil|pages=220}}</ref> === ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵੰਡ === ਆਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਵੰਡ ਅੱਠ ਅਧਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਈ ਮਰੀਚੀਆਂ (ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਉਪਭੇਦਾਂ) 'ਚ ਕੀਤੀ ਹੈ|ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਮਰੀਚੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਹੇਠਲਾ ਹੈ: ==== ਮਰੀਚੀ-1 ==== ਕਾਵਿ -ਲਕ੍ਸ਼ਣ ; ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਣ। ==== ਮਰੀਚੀ-2 ==== ਤਿੰਨ ਰੀਤੀਆਂ ਵੈਧਰਭੀ,ਗੌੌੌੜ੍ਹੀ-ਮਾਗਧੀ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ; ਉਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਦ੍ਰਾ ਦੇ(ਪਦਮੁਦ੍ਰਾ,ਵਾਕਮੁਦ੍ਰਾ,ਵਿਭਕਤੀਮੁਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਵਚਨਮੁਦ੍ਰਾ)ਚਾਰ ਭੇਦ। ==== ਮਰੀਚੀ-3 ==== ਅਭਿਧਾ,ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ,ਵਿਅੰਜਨਾ-ਤਿੰਨ ਵਿ੍ਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ==== ਮਰੀਚੀ-4 ==== ਕਾਵਿਗਤ ਪਦ ਦੇ ਅੱਠ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ==== ਮਰੀਚੀ-5 ==== ਵਾਕ ਦੇ 12 ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ==== ਮਰੀਚੀ-6 ==== ਅਰਥ ਦੇ ਅੱਠ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ==== ਮਰੀਚੀ-7 ==== ਸੰਕ੍ਸ਼ਿਪਤਤੱਵ, ਉੱਦਾਤਤੱਵ, ਪ੍ਰਸਾਦ,ਉਕਤੀ,ਸਮਾਧੀ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਣ। ==== ਮਰੀਚੀ-8 ==== ਭਾਵਿਕਤੱਵ,ਸੁਸ਼ਬਦਤੱਵ,ਪਰਯਾਯੋਕਤੀ,ਸੁਧਰਮਿਤਾ ਅਰਥ ਦੇ ਚਾਰ ਗੁਣ। ==== ਮਰੀਚੀ-9 ==== ਪਦ,ਵਾਕ ਅਤੇ ਅਰਥਗਤ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਗੁਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੈਸ਼ਿਕ ਗੁਣ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ==== ਮਰੀਚੀ-10 ==== ਅੱਠ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ। ==== ਮਰੀਚੀ-11 ==== 14 ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ। ==== ਮਰੀਚੀ-12 ==== ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦ-ਉਪਭੇਦ। ==== ਮਰੀਚੀ-13 ==== ਕੁਝ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ-ਉਦਾਹਰਣ; ਯੁਵਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵਰਣਾਂ,ਕੇਸ਼,ਮੱਥਾ,ਅੱੱਖ,ਭੋਂਹ ਆਦਿ ਦੇ ਉਪਮਾਨ। ==== ਮਰੀਚੀ-14 ==== ਨਾਇਕ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ। ==== ਮਰੀਚੀ-15 ==== ਸਦ੍ਰਿਸ਼ਯਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਮਯਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ। ==== ਮਰੀਚੀ-16 ==== ਅਨੇਕ ਵਰਣਨਯੋੋਗ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਰਾਣੀ, ਨਗਰ, ਨਦੀ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਣ- ਵਰਣਨ। ==== ਮਰੀਚੀ -17 ==== ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੰਗ। ==== ਮਰੀਚੀ -18 ==== ਇੱਕ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ;ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ;ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਇਕਰੂਪਤਾ। ==== ਮਰੀਚੀ-19 ==== ਸਮੱਸਿਆ ਪੂੂੂੂਰਤੀ। ==== ਮਰੀਚੀ-20 ==== ਰਸ - ਵਿਵੇਚਨ; ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ; ਨਾਇਕ - ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ - ਉਪਭੇਦ;ਅਨੇਕ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ। ==== ਮਰੀਚੀ-21 ==== ਕਾਵਿਗਤ ਰਸਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ===== ਮਰੀਚੀ-22 ===== ਰਸਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਅਲੰਕਾਰਸ਼ੇਖਰ'ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਤਿਸੰੰਖਿਪਤ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣ == ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਸੰਖਿਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਅਚਾਰੀਆ- ਦੰਡੀ, ਆਨੰਦਵਰਧਨ, ਰਜਸ਼ੇਖਰ,ਮੰਮਟ, ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਮਹਤੱਵ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਅਗਿਆਤ ਅਚਾਰੀਆ ਤੇ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ ਜੋ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ,ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਅਚਾਰੀਆ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂੰ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵੇਚਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤਿਸੰਖਿਪਤ ਹੈ। == ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ == === ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ === ਅਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮੱਤ ਦ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਤਿਭਾ'ਦਾ ਉਪਕਾਰਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। === ਕਾਵਿ ਦਾ ਲਕਸ਼ਣ ਤੇ ਸਰੂਪ === ਅਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੇ "ਰਸ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੁਣਿਆ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ"- ਕਹਿ ਕੇ ਉਪਰੋਕਤ ਭੋਜ ਦੇ ਕਥਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। === ਅਲੰਕਾਰ === ਅਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਆਧਾਯਕ ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। === ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ === ਅਚਾਰੀਆ ਕੇਸ਼ਵ ਮਿਸ਼੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅਚਾਰੀਆ (ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ, ਜਯਦੇਵ, ਵਿਧਿਆਧਰ,ਵਿਦਿਆਨਾਥ) ਨੇ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] 5tsowm4es4p4qe28kgmi7q0rlxq81dt 0 139568 851552 592153 2026-11-04T14:50:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851552 wikitext text/x-wiki ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ -ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ '''ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕਸ਼ਿਤ''' ਉੱਤਰਵਰਤੀ ਯੁਗ ਦੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰਸ਼ਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਹੀ ਪਾਰੰਗਤ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਲਕਿ ਵੇਦਾਂਤ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਇ, ਵਿਆਕਰਣ, ਭਗਤੀ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਚਾਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ’ਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਪਾਂਡਿਤਯ ਦੀ ਝਲਕ ਸਾਰੇ ਥਾਈਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨ == ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੁੱਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਦਵਾਜ ਗੋਤ 'ਚ ਉਤਪੰਨ; ਸ਼ੈਵ ਮਤਾਨੁਯਾਯੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ‘ਤਮਿਲ’ ਬ੍ਰਾਹਮਿਣ ਅਤੇ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਸਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ‘ਰੰਗਰਾਜ’ ਅਥਵਾ ‘ਰੰਗਰਾਜਾਰੀ’ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸੰਤਾਨ ਸਨ। ‘ਚਿਤ੍ਰਮੀਮਾਂਸਾ’ 'ਚ ਉੱਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ‘ਵਕ੍ਸ਼ਸਥਲਾਚਾਰਯ’ ‘ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅੱਚਨ’ ਜਾਂ ‘ਆਛਾਨੁ’ ਸੀ। ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ਤ, ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ-ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤਾਂ ’ਚ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ:- ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ’ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾ ‘ਵੇਂਕਟਪਤੀ’ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ 3 ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨ ਆਫਰੇਕਟ ਅਤੇ ਏਗਲਿੰਗ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉਕਤ ਆਸਰੇਦਾਤਾ ਨੂੰ ਵਿਜਯਨਗਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ‘ਵੇਂਕਟਪਤੀ’ (1535 ਈ. ਸਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ) ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ‘ਹੁਲਟਸ’ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ‘ਪੇਨਕੋਂਡਾ’ ਦਾ ‘ਵੈਂਕਟ’- 1, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਸ਼ਕ ਸੰਵਤ 1508 ਤੋਂ 1535 (1586 ਤੋਂ 1613 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਹੈ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਉਕਤ ਕਥਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ‘ਹੁਲ’ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ‘ਸ਼ਿਵਾਦਿਤਯਮਣੀਦੀਪਿਕਾ’ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇਦਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਚਿੰਨਬੋ’ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ‘ਚਿੰਨਵੀਰ’ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ‘ਲਿੰਗਨਾਯਕ' ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਵੇਂਕਟ- 1, ਅਤੇ ਲਿੰਗਨਾਯਕ ਦੋਨੋਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਵੇਲੂਰ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸ਼ਕ ਸੰਵਤ 1471, 1488 (1549 ਅਤੇ 1566 ਈ. ਸਦੀ) ਦੇ ਹਨ।ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਯਤੀ ਨੇ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੀ ਕਿਰਤ ‘ਆਤਮਾਰਪਣ' ਦੀ ਟੀਕਾ 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮਾਂ ਕਲੀਵਰਸ਼ 4654 (1553 ਈ. ਸਦੀ) ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ‘ਅੱਚਨ’ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨੀਲਕੰਠ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨੇ ‘ਸ਼ਿਵਲੀਲਾਰਣਵ ਰਚਨਾ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਬਹੱਤਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵਿਤ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਂ 1553 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1625 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਲਈ, ਕਮਲਾਕਰ ਭੱਟ (17 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ) ਨੇ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਆਚਾਰੀਆ ਜਗਨਨਾਥ [[1]] ਈ. ਸਦੀ) ਨੇ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਚਿਮੀਮਾਂਸਾ’ ਦੀ ਤੀਖੀ ਅਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਅਤੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੋ ਸਕਦਾ। == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਹਿਤ (104 ਕਿਰਤਾਂ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ, ਚਿਮੀਮਾਂਸਾ, ਕੁਵਲਯਾਨੰਦਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਪੀ. ਵੀ. ਕਾਣੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਰਚਨਾ ‘ਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਾਵਲੀ' ਦਾ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਨੂੰ-ਨਾਂਦੀ, ਸੂਧਾਰ, ਪੂਰਵਰੰਗ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਆਦਿ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। 1. ਤੀਵਾਰਤਿਕ:- ਇੱਕ ਛੋਟੀ-ਜਿਹੀ ਰਚਨਾ; ਦੋ ਪਰਿੱਛੇਦਾਂ 'ਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ; ਪਹਿਲੇ ’ਚ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੂੜ੍ਹੀ, ਯੋਗ, ਯੋਗਰੂੜ੍ਹੀ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ; ਦੂਜੇ 'ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਭੇਦ-ਉਪਭੇਦ ਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ; ਤੀਜੀ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਅਧੂਰਾ ਜਾਾਪਦੀ ਹੈ। 2. ਚਿਤ੍ਰਮੀਮਾਂਸਾ:- ਕਾਵਿ ਦੇ ਧੁਨੀ, ਗੁਣੀਭੂਤਵਿਅੰਗ, ਚਿਤਭੇਦ; ਚਿਤ੍ਰਕਾਵਿ 'ਚ ਰਮਣੀਯਤਾ ਦੇ ਅਭਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ; ਸਿਰਫ਼ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਤਿਯੋਕਤੀ ਤੱਕ ਵਿਵੇਚਨ; ਉਪਮਾ ਨੂੰ ਸਾਧਰਮਯਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ; ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤਤਕਾਲ ਬਾਅਦ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਜਗਨਨਾਥ ਨੇ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾਂਤਕ ਮਤਭੇਦ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ‘ਚਿਤ੍ਰਮੀਮਾਂਸਾ-ਖੰਡਨ’ ਨਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 3. ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ:- ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ’ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ; ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਸਵਤ੍ ਆਦਿ ਤੇਈ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵੇਚਿਤ, ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਵਰਣ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤਕ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵੇਚਨ 'ਚ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ’ਚ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।  ‘ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ’ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਲੰਕਾਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਅਨੋਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਸਟੀਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਵਿਦਵੱਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਚਾਹੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ’ ਨੂੰ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ‘ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗ੍ਰੰਥ’ ਹੀ ਕਹਿਣ ਪਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਜ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ’ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ਪ੍ਰੋ . ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ . ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ: 2017. pp. 412–414.ISBN 978-81-302-0462-8. 9emgxc45qa3di1yzwl8lfvcwti42vyt 0 139581 851567 642807 2026-11-04T16:33:57Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851567 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ (ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼)''' '''ਜਾਣ ਪਛਾਣ-''' ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਯਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ। [[ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵਰਣਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੰਡੀ, ਰਾਜਸੇਖਰ ਅਤੇ ਭੋਜ ਰਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਸੀ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿ ‘ਨੈਸ਼ਧਚਰਿਤ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸਨ। ਇਹ ਜੈਯਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਛੋੋੇ ਭਰਾ ਸਨ ਕੈਯਟ ਅਤੇ ਉਵਟ। ਕੈੈੈਯਟ ਨੇ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ ਤੇ ਟੀਕਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਵਟ ਨੇ ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਭਾਸ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰੂਪ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਾਰਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਿਚੋੜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ‘ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੂੰ ਧੁਨੀਵਾਦ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਧੁੁੁਨੀ ਤੱਤ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। '''ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ:''' ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ “ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼" ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੌਰਵਭਰਪੂਰ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਨਵੈ-ਆਤਮਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਨਵੈ-ਆਤਮਿਕ ਸਾਂਝੀ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਲੀਕਣ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਜਾਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਬੰਗੀ ਰਚਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਦਸ ਉੱਲਾਸਾਂ(ਅਧਿਆਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। '''''ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਸਨ.''''' ੧.ਕਾਰਿਕਾ- ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ 142 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ 212 ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ੨.ਵਿਰੱਤੀ- ਸੂਤ੍ਰ ਤੇ ਗਦ ਵਿਚ ਵਿਰੱਤੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੂਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਸਪਸ਼ੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੩.ਉਦਾਹਰਣ ਭਾਗ- ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ 603 ਪਦ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। '''''ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਦਸ ਉੱਲਾਸ (ਅਧਿਆਏ)''''' ੧. ਪਹਿਲੇ ਉੱਲਾਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨ , ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ, ਕਾਵਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦਾਂ, ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਅਧਮ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ੨. ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵਾਚਕ, ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ, ਵਿਅੰਜਕ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਚਿਅ ਲਕਸਿਅ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ੩. ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਵਾਚਿਆ ਆਦਿ ਅਰਥ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਵਿਅੰਜਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ੪. ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ ਦੇ ਆਵਿਵਕਸਿਤਵਾਚਿਅ ਅਤੇ ਵਿਵਕਸਿਤ- ਅੰਨਿਅ ਦੋ ਭੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੫. ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣੀਭੂਤ-ਵਿਅੰਗ, ਮੱਧਮ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਵਿਰੱਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੬. ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰ ਕਾਵਿ, ਅਧਮ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੭. ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪਦ ਦੋਸ਼ਾਂ, ਵਾਕ ਦੋਸ਼ਾਂ, ਅਰਥ ਦੋਸ਼ਾਂ, ਰਸ ਦੋਸ਼ਾਂ ਆਦਿ ਲਗਪਗ 70 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੮. ਅੱਠਵੇਂ ਉੱਲਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਭੇਦ ਦੱਸ ਕੇ ਮਾਧੁਰਾਜ, ਓਜ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ੯. ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੧੦. ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। '''ਸਿੱਟਾ:''' ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆ. ਭਰਤਮੁਨੀ, ਆ. ਭਾਮਹ, ਆ. ਮਹਿਮਭੱਟ, ਆ. ਰੁਦ੍ਰਟ, ਆ. ਵਾਮਨ, ਆ. ਉਦਭੱਟ, ਆ. ਆਨੰਦਵਰਧਨ, ਆ. ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ, ਆ. ਸ਼ੰਕੁਕ, ਆ. ਭੱਟਨਾਇਕ ਅਤੇ ਆ. ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਬਹਿਸ ਛਿੜੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਅਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁਚਿਤ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਪਿਛਲੇ 1200 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਛਿੜੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਅਲੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਕੇ ਕਾਵਿ ਦੋਸ਼, ਗੁਣ, ਰੀਤੀ, ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਸਦਾ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। '''ਹਵਾਲੇ:''''' ↑ ਅਨੁਵਾਦਕ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਸਤਰ.(1981), ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] 1qhxd0f1ltel160wrmve4ykq0iwyicm 851568 851567 2026-11-04T16:42:19Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851568 wikitext text/x-wiki '''ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ (ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼)''' '''ਜਾਣ ਪਛਾਣ-''' ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਯਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ। [[ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵਰਣਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੰਡੀ, ਰਾਜਸੇਖਰ ਅਤੇ ਭੋਜ ਰਾਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਸੀ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿ ‘ਨੈਸ਼ਧਚਰਿਤ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸਨ। ਇਹ ਜੈਯਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਛੋੋੇ ਭਰਾ ਸਨ ਕੈਯਟ ਅਤੇ ਉਵਟ। ਕੈੈੈਯਟ ਨੇ ਮਹਾਂਭਾਸ਼ ਤੇ ਟੀਕਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਵਟ ਨੇ ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਭਾਸ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰੂਪ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਾਰਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਿਚੋੜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ‘ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੂੰ ਧੁਨੀਵਾਦ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਧੁੁੁਨੀ ਤੱਤ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। '''ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ:''' ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ “ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼" ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੌਰਵਭਰਪੂਰ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਨਵੈ-ਆਤਮਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਨਵੈ-ਆਤਮਿਕ ਸਾਂਝੀ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਲੀਕਣ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਜਾਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਬੰਗੀ ਰਚਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਦਸ ਉੱਲਾਸਾਂ(ਅਧਿਆਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। '''''ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਸਨ.''''' ੧.ਕਾਰਿਕਾ- ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ 142 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ 212 ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ੨.ਵਿਰੱਤੀ- ਸੂਤ੍ਰ ਤੇ ਗਦ ਵਿਚ ਵਿਰੱਤੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੂਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਸਪਸ਼ੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੩.ਉਦਾਹਰਣ ਭਾਗ- ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ 603 ਪਦ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਕਾਵਿ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। '''''ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਦਸ ਉੱਲਾਸ (ਅਧਿਆਏ)''''' ੧. ਪਹਿਲੇ ਉੱਲਾਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨ, ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ, ਕਾਵਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦਾਂ, ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਅਧਮ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ੨. ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵਾਚਕ, ਲਾਕਸ਼ਣਿਕ, ਵਿਅੰਜਕ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਚਿਅ ਲਕਸਿਅ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ੩. ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਵਾਚਿਆ ਆਦਿ ਅਰਥ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਵਿਅੰਜਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ੪. ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ ਦੇ ਆਵਿਵਕਸਿਤਵਾਚਿਅ ਅਤੇ ਵਿਵਕਸਿਤ- ਅੰਨਿਅ ਦੋ ਭੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੫. ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣੀਭੂਤ-ਵਿਅੰਗ, ਮੱਧਮ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਵਿਰੱਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੬. ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰ ਕਾਵਿ, ਅਧਮ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੭. ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪਦ ਦੋਸ਼ਾਂ, ਵਾਕ ਦੋਸ਼ਾਂ, ਅਰਥ ਦੋਸ਼ਾਂ, ਰਸ ਦੋਸ਼ਾਂ ਆਦਿ ਲਗਪਗ 70 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੮. ਅੱਠਵੇਂ ਉੱਲਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਭੇਦ ਦੱਸ ਕੇ ਮਾਧੁਰਾਜ, ਓਜ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ੯. ਨੌਵੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ੧੦. ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। '''ਸਿੱਟਾ:''' ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆ. ਭਰਤਮੁਨੀ, ਆ. ਭਾਮਹ, ਆ. ਮਹਿਮਭੱਟ, ਆ. ਰੁਦ੍ਰਟ, ਆ. ਵਾਮਨ, ਆ. ਉਦਭੱਟ, ਆ. ਆਨੰਦਵਰਧਨ, ਆ. ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ, ਆ. ਸ਼ੰਕੁਕ, ਆ. ਭੱਟਨਾਇਕ ਅਤੇ ਆ. ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਬਹਿਸ ਛਿੜੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਅਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁਚਿਤ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਪਿਛਲੇ 1200 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਛਿੜੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਅਲੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਕੇ ਕਾਵਿ ਦੋਸ਼, ਗੁਣ, ਰੀਤੀ, ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਸਦਾ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। '''ਹਵਾਲੇ:''''' ↑ ਅਨੁਵਾਦਕ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਸਤਰ.(1981), ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] 5ymu5lf2x71g6bcueibofa8z2ojz9ot 0 139875 851590 769447 2026-11-04T19:39:55Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851590 wikitext text/x-wiki '''ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ ਕਲਾ''' [[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨੀ]] ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਲਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ। ਕਲਾ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਵਿੱਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ (ਧਾਤੂ ਦਾ ਕੰਮ), ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਉੱਕਰੀ ਕਰਨਾ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ, ਕਾਰਪੇਟ ਬਣਾਉਣਾ, ਲੇਸਿੰਗ, ਪੈਟਰਨ ਬੁਣਨਾ ਅਤੇ ਛਪਾਈ, ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਸਜਾਵਟੀ ਕਲਾ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥ ਵਪਾਰੀਆਂ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ==ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਲਾ== ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ [[ਟੋਟਮ|ਟੋਟੇਮਿਕ]] ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਗੋਬੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੈਲੀਓਲਿਥਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਆਦਿਮ ਕਲਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਚੱਟਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਦਾਤਰੀ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਮੂਰਤ, ਯੱਲੀ (ਲੋਕ ਨਾਚ) ਵਰਗੇ ਗੋਲ ਨਾਚ, ਰੋਵਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ, ਸੂਰਜੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Gobustan Rock Art Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1076 |url-status=live |access-date=March 1, 2021 |website=[[World Heritage Convention]]}}</ref> ਓਰਡੁਬਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਾਮੀਗਯਾ ਪੈਟਰੋਗਲਾਈਫਸ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਹਿਰਨਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਬਲਦਾਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ, ਸੱਪਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ, ਲੋਕਾਂ, ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਗਭਗ 1,500 ਉਜਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਕਰੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਬੇਸਾਲਟ ਚੱਟਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Наскальные рисунки Гямигая |url=http://irs-az.com/pdf/090621154956.pdf |url-status=live |access-date=March 1, 2021 |website=irs-az.com}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== 899j18zdq808fv14wgitj1qk898uc4e 0 139998 851632 820134 2026-11-05T00:43:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851632 wikitext text/x-wiki '''ਆਫ਼ਰੀਨ-ਏ-ਲਾਹੌਰੀ''', ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰਉੱਲਾ (1070-1154 ਈ.) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਚੰਦਰ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੀਆ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਸਨਵੀ ਰਾਜ਼-ਓ-ਨਿਆਜ਼ ਜਾਂ ਹੀਰ-ਓ-ਰਾਂਝਾ, ਅਨਬਾਨ-ਏ-ਮਰੀਫ਼ਤ, ਅਬਜ਼ਦ-ਏ-ਫ਼ਿਕਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਲੀਆਤ- ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੈਗੰਬਰ (ਸ.ਅ.), ਇਮਾਮਾਂ (ਅ.ਸ.) ਅਤੇ ਕਰਬਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਮ ਹਸਨ ਅਤੇ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ (ਅ.ਸ.) ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਅਤੇ ਤਰਜੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਈਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹਕੀਮ ਲਾਹੌਰ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। == ਨਾਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ == ਆਫ਼ਰੀਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਜੋਈਆ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਗੁੱਜਰ ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref>آزاد بلگرامی، خزانه عامر، 1900م، ص30؛ صدیق حسن، شمع انجمن، 1292ق، ص34.</ref> ਜੀਵਨੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਫ਼ਰੀਨ ਦੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਫਰੀਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹਕੀਮ ਲਾਹੌਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਤੀ 1154 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص22.</ref> ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਾ ਜਨਮ 1074 ਈਸਵੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>بزرگ بیگدلی، «بررسی و تحلیل جایگاه آفرین لاهوری...»، ص37.</ref> ਆਗਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤਹਿਰਾਨੀ ਅਲ- ਦਰੀਅਤ ਵਜ ਅਤੇ ਮਦਰਸ ਤਬਰੀਜ਼ੀ ਰਹਿਨਤ-ਉਲ-ਅਦਬ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰਉੱਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਜ਼ਰੋਸਟ੍ਰੀਅਨ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1143 ਜਾਂ 1153 ਈ. ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>مدرس تبریزی، ج1، ص51؛ آقا بزرگ، الذریعه، ج9، ص10.</ref> ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਗਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤਹਿਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਰਹਿਨਤ-ਉਲ-ਅਦਬ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਫ਼ਰੀਨ ਨਾਲ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਮੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref>قاموس الاعلام، ج1، ص245.</ref> ਅਤੇ ਸਾਮੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਗੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਲਿਆਂਦਾ। ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਇਸ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>بزرگ بیگدلی، «بررسی و تحلیل جایگاه آفرین لاهوری...»، ص49.</ref> ਆਫ਼ਤਾਬ ਰਾਏ ਲਖਨਵੀ ਨੇ ਸ਼ਮਸੁਦੀਨ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਜ਼ੈਨੁਲ ਆਬਿਦੀਨ ਇਸਫਹਾਨੀ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਫ਼ਰੀਨ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>لکنهوی، تذکره ریاض العارفین، اسلام آباد، ص13-14.</ref> ਗੁਲਸ਼ਨ ਸੁਬਹ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਰੀਨ ਇਲਾਹਾਬਾਦੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref>حسن خان، صبح گلشن، 1295ق، ص7.</ref> ਆਕਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੀਵਾਨ ਨੂੰ "ਦੀਵਾਨ ਆਫ਼ਰੀਨ ਇਲਾਹਾਬਾਦੀ" ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਉਲਝਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>آقا بزرگ، الذریعه، ج9، ص10.</ref> == ਜੀਵਨ == ਆਫ਼ਰੀਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]<ref>آزاد بلگرامی، خزانه عامر، 1900م، ص30؛ صدیق حسن، شمع انجمن، 1292ق، ص34.</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੁਖਾਰੀ ਇਲਾਕੇ<ref>آزاد بلگرامی، آزاد بلگرامی، مآثر الکلام، 1328ق، ص205.</ref> ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹਕੀਮ ਲਾਹੌਰੀ ਨੇ ਦੀਦਾਰ ਆਫ਼ਰੀਨ<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص19 .</ref> ਵਿੱਚ ਨਾਸਿਰ ਅਲੀ ਸਰਹਿੰਦੀ (1108-1048) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਸਾਈਬ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਾਜੀ ਫਰੀਦੂਨ ਸੀ, ਹਾਫਿਜ਼ੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਖਾਨ ਅਰੂਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।<ref>خان آرزو، مجمع النفایس، 1385ش، ص43.</ref> ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਫਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰੂਮੀ ਦੀ ਮਸਨਵੀ (ਮਸਨਵੀ ਮੌਲਵੀ) ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ।<ref>مولوی، «آفرین لاهوری»، ج1، ص449.</ref> ਆਫ਼ਰੀਨ ਦੀ ਮੌਤ ਸੰਨ 1154 ਏ. ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਘਰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص23.</ref> ਆਫ਼ਰੀਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ, [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ|ਭਾਰਤ]] ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਕ [[ਮੰਗੋਲ|ਮੰਗੋਲਾਂ]] ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਬਦੁਲ ਸਮਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਫ਼ਰੀਨ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص30.</ref> ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਪੀਰ ਚਿਸ਼ਤ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੈ।<ref>کلیات، ص92؛ بزرگ بیگدلی، «بررسی و تحلیل جایگاه آفرین لاهوری...»، ص39.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਰਹੱਸਵਾਦੀ]] ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸੂਫੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਫ਼ਰੀਨ ਲਾਹੌਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦ]] ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ।<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص20.</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਕਾਵਿਕ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉਚਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਜਵਾਬਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>مظفر، روز روشن، 1297ق، ص794؛ آزاد بلگرامی، خزانه عامر، ص29؛ حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص19-21.</ref> ਵਾਲਾ ਦਾਗੇਸਤਾਨੀ<ref>واله داغستانی، تذکرة ریاض الشعراء، 1384ش، ج1، ص309.</ref> 1147 ਵਿੱਚ ਓਵੋ ਆਜ਼ਾਦ ਬਲਗਰਾਮੀ<ref>آزاد بلگرامی، خزانه عامر، 1900م، ص29؛ آزاد بلگرامی، مآثر الکلام، 1328ق، ص206.</ref> ਸਾਲ 1143 ਅਤੇ 1147 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ == ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮੁਹੰਮਦ|ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੈਗੰਬਰ (ਪੀ.ਬੀ.ਯੂ.)]] ਅਤੇ ਇਮਾਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਬਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਊਣਤਾਈਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>خوشگو، سفینه، 1959م، ج3، ص240.</ref> ਆਫ਼ਰੀਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ [[ਅਹਲ ਅਲਬੈਤ|ਅਹਿਲ ਅਲ-ਬੈਤ]] ਲਈ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ<ref>آفرین لاهوری، کلیات، غزل‌های ص33، 170،187، 472، 539 .</ref> ਅਤੇ ਇਮਾਮ ਹਸਨ ਅਤੇ [[ਹੁਸੈਨ|ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ]] (ਅ.) ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤਰਜੀਹ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੁਲੀਆਤ ਆਫ਼ਰੀਨ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ 1967 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲੋਂ ਗੁਲਾਮ ਰੱਬਾਨੀ ਉਜ਼ੈਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਹਾਰਵੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਖਮਾਸ ਹੈ, ਜੋ [[ਮੁਹੰਮਦ|ਪੈਗੰਬਰ (ਸ.) ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ]], ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਮਾਮ ਹਸਨ ਅਤੇ [[ਹੁਸੈਨ|ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ]] ਦਾ, ਮੁਸਤਜ਼ਾਦ 'ਤੇ ਇਕ ਟੁਕੜਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਇਕ ਟੁਕੜਾ। ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ 38 ਭਜਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਸਨਵੀ, ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝਾ, ਅਨਬਾਨ ਮਰੀਫ਼ਤ ਅਤੇ ਅਬਜ਼ਦ ਫਿਕਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 1390 ਏ. (2011) ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>بزرگ بیگدلی، «بررسی و تحلیل جایگاه آفرین لاهوری...»، ص39.</ref>, ਜ਼ਬੀਹਉੱਲ੍ਹਾ ਸਫਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ 1147 ਏ.ਐਚ. ਦੀ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਅਫ਼ਰੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਨ<ref>صفا، ج5، بخش2: 1402.</ref>, ਪਰ ਵਾਲਾ ਦਾਗੇਸਤਾਨੀ ਨੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਅਫ਼ਰੀਨ<ref>واله داغستانی، تذکرة ریاض الشعراء، 1384ش، ج1، ص309.</ref> ਵਿੱਚ 12,000 ਆਇਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਕੀਮ ਲਾਹੌਰੀ ਪੰਜ ਨੇ 6,000 ਆਇਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص18.</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੀਵਾਨ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਾਪੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ 7,300 ਆਇਤਾਂ ਸਨ।<ref>منزوی، ج8، ص1093.</ref><ref>[http://dlib.ical.ir/site/catalogue/286818 کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220209161916/http://dlib.ical.ir/site/catalogue/286818 |date=2022-02-09 }}.</ref> ਅਕਬਜ਼ਰਗ ਤੇਹਰਾਨੀ ਨੇ "ਦੀਵਾਨ ਆਫ਼ਰੀਨ ਇਲਾਹਾਬਾਦੀ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>آقا بزرگ، الذریعه، ج9، ص10.</ref> * '''ਮਸਨਵੀ ਅਬਜਦ ਫਿਕਰ''' : ਇਹ ਅਸਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਆਫ਼ਰੀਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਬਜਦ-ਏ-ਫਿਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ, ਰੱਬ ਦੀ ਉਸਤਤ, ਪੈਗੰਬਰ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਉਸਤਤ, ਆਦਮ ਦਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਧੀਰਜ, ਭਰੋਸਾ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ, ਅਨੰਦ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਦਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਰਾਚੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਅਬਜਦ <small>ਫਿਕਰ (NM 1963-262)</small> ਅਤੇ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ <small>(ਸ਼. 3768)</small> ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਾਪੀਆਂ ਹਨ।<ref>منزوی، ج8، ص1093.</ref> * ਮਸਨਵੀ ਮਹਿਤਾਬ ਅਤੇ ਕਤਾਨ (ਰੂਹ ਅਤੇ ਦਿਲ) ਇਹ ਦਿਲ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਜਾਨ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹਿਰ ਹੱਜ ਮਸਦਾਸ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>منزوی، ج8، ص1093.</ref> * '''ਮਸਨਵੀ ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝਾ:''' ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਹੀਰ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਕਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਫਰੀਨ ਨੇ ਇਸ ਮਸਨਵੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 2132 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰ ਮੁਤਕਰੀਬ ਮੁਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (1319 ਏ.) ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ (1957) ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * '''ਅਨਬਾਨ ਮਰਿਫ਼ਤ:''' ਇਹ ਮਸਨਵੀ ਬਹਿਰਾਮਲ ਹੈਕਸਾਗਨ<ref>آزاد بلگرامی، خزانه عامر، 1900م، ص29 و آزاد بلگرامی، مآثر الکلام، 1328ق، ص205.</ref> ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص18.</ref> ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਸਕਰਣ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਵਿਦਿਆਰਥੀ == ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚੇਲੇ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ * ਹਾਕਮ ਲਾਹੌਰੀ; ਬਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਆਫ਼ਰੀਨ ਇਫ਼ਤਖ਼ਾਰ ਮੀ‌ਕੰਦ<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص192.</ref> * ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਾਨ ਲਾਹੌਰੀ (ਮਫ਼ਤੂਨ) * ਹਾਜੀ ਬੇਗ ਲਾਹੌਰ (ਹੁਨਰ) * ਮਿਰਜ਼ਾ ਨਸਰੁੱਲਾ ਬੇਗ ਲਾਹੌਰ (ਯਤੀਮ) * ਮੀਰ ਅਲੀ ਨਸਬ ਲਾਹੌਰ (ਵਜਦਾਨ) * ਨੂਰੁਲ ਅਲਈਨ ਬਟਾਲਵੀ (ਵਾਕਫ਼) * ਅਬੁਲ ਹਸਨ ਕਾਬਿਲ ਖਾਨ ਲਾਹੌਰ (ਮਿਰਜ਼ਾ) * ਸੂਫੀ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਲਾਹੌਰ (ਮੁਸ਼ਤਾਕ) * ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਮ ਲਾਹੌਰੀ (ਸਰ ਆਮਦ) * ਮੁਹੰਮਦ ਅਹਸਨ ਲਾਹੌਰੀ (ਖ਼ਬਰਤ) * ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਲਾਹੌਰੀ (ਤਹਸੀਨ)<ref>بزرگ بیگدلی، «بررسی و تحلیل جایگاه آفرین لاهوری...»، ص38-39.</ref> ਮੀਰ ਅਹਿਮਦ ਫੈਕ ਦੁਆਰਾ ਹਕੀਮ ਲਾਹੌਰ, ਖਵਾਜਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਮੀ ਅਤੇ ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਰਾਜ ਸਿਆਲਕੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਭਿਆਸੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਦੋਵਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>حاکم لاهوری، تذکره مردم دیده، دانشگاه پنجاب، ص19.</ref> ਮਹਾਨ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲੇਖ ਤੋਂ ਇਹ ਲੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਫਾਰਸੀ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, ਆਫ਼ਰੀਨ ਲਾਹੌਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਫ਼ਰੀਨ ਨੂੰ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਰੀਨ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ" ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਰੀਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>منزوی، ج8، ص1093؛ بزرگ بیگدلی، «بررسی و تحلیل جایگاه آفرین لاهوری...»، ص36.</ref> ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਰੀਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰਉੱਲ੍ਹਾ ਆਫ਼ਰੀਨ ਲਾਹੌਰੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਇਰਫਾਨ ਦੁਆਰਾ 1986 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅੰਸਾਰ ਅਹਿਮਦ ਉਮਰੀ ਹੈ।<ref>[http://www.lib.ir/book/40960071 پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه‌های ایران]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref><ref>[http://dl.nlai.ir/UI/838200fd-a8c9-471b-924e-5fc85761fbc8/Catalogue.aspx کتابخانه و اسناد دیجیتال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210731163228/http://dl.nlai.ir/UI/838200fd-a8c9-471b-924e-5fc85761fbc8/Catalogue.aspx |date=2021-07-31 }}.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] gtjd4l867mpl1mjxe65rgclmj1wz4up 0 140423 851662 822147 2026-11-05T06:28:53Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851662 wikitext text/x-wiki '''ਆਰਟਵਾਸ਼ਿੰਗ''' ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸੰਸਥਾ, ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ-ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਰਮੀਕਰਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ। <ref>{{Cite web|last=O'Sullivan|first=Ferguson|date=June 24, 2014|title=The Pernicious Realities of 'Artwashing'|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-24/the-pernicious-realities-of-artwashing|url-status=live|website=Bloomberg}}</ref><ref>{{Cite web|title=From the MoMA expansion to 'artwashing' ill-gotten wealth: the major museum moments of 2019|url=https://www.theartnewspaper.com/news/artwashing-wealth-energises-protests|access-date=June 13, 2021|website=www.theartnewspaper.com|date=December 12, 2019|language=en|archive-date=ਜੂਨ 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613172555/https://www.theartnewspaper.com/news/artwashing-wealth-energises-protests|dead-url=yes}}</ref> ==ਵਿਉਤਪਤੀ== [[ਪਿੰਕਵਾਸ਼ਿੰਗ (LGBT)|ਪਿੰਕਵਾਸ਼ਿੰਗ]] ਅਤੇ [[ਪਰਪਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗ]] ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਬਣਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ "[[ਕਲਾ]]" ਅਤੇ "[[ਵ੍ਹਾਈਟਵਾਸ਼ਿੰਗ (ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ)|ਵਾਈਟਵਾਸ਼ਿੰਗ]]" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਮੈਨਟੋ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ 2017 ਵਿੱਚ ਬੋਇਲ ਹਾਈਟਸ, [[ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਬੋਇਲ ਹਾਈਟਸ]] ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web|last=Dalley|first=Jan|date=August 17, 2018|title=Why artwashing is a dirty word|url=https://www.ft.com/content/479cb6b2-a0af-11e8-85da-eeb7a9ce36e4|access-date=June 13, 2021|website=www.ft.com|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Art & Gentrification: What is "Artwashing" and What Are Galleries Doing to Resist It?|url=http://www.artspace.com/magazine/art_101/art-gentrification-what-is-artwashing-and-what-are-galleries-doing-to-resist-it|access-date=June 13, 2021|website=Artspace|language=english|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428081128/https://www.artspace.com/magazine/art_101/art-gentrification-what-is-artwashing-and-what-are-galleries-doing-to-resist-it|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=July 18, 2016|title=Artwashing: the new watchword for anti-gentrification protesters|url=http://www.theguardian.com/artanddesign/jonathanjonesblog/2016/jul/18/artwashing-new-watchword-for-anti-gentrification-protesters|access-date=June 13, 2021|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gentrification-What Do We Know?|url=https://www.amplifyarts.org/alternate-currents/2019/9/11/oqqm22skuujhfmk8e82p4eq2ef26z8|access-date=June 13, 2021|website=Amplify Arts|language=en-US|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428075004/https://www.amplifyarts.org/alternate-currents/2019/9/11/oqqm22skuujhfmk8e82p4eq2ef26z8|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== 7m9om23a4swvw4x8t1s4cfgyd0ne0kh 0 140660 851526 849108 2026-11-04T12:12:15Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851526 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਰੀਨ ਲੋਰੇਂਕੋ ਈ ਬੈਰੋਸ''' ਜਾਂ '''ਆਇਰੀਨ ਬੈਰੋਸ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|INC]] ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ [[ਗੋਆ]] ਰਾਜ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਲਈ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਸਰਪੰਚ]] (ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] - ਗੋਆ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਉਪਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Goa%25E2%2580%2599s-first-woman-sarpanch-Irene-Barros-passes-away/179136|title=Goa's first woman sarpanch Irene Barros passes away|website=oHeraldo|access-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207215617/https://www.heraldgoa.in/Goa/Goa%E2%80%99s-first-woman-sarpanch-Irene-Barros-passes-away/179136|archive-date=2022-02-07|url-status=dead}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next&#61;/p/CZrlQ6qAJB2/|title=Log in • Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2022-02-08}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ == ਇਰੀਨ ਲੋਰੇਨਕੋ ਦਾ ਜਨਮ, 1930 ਵਿੱਚ, ਪੂਰਵ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂਸਾ -ਕੁਨਕੋਲਿਮ ਦੇ ਲੋਰੇਂਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੋਨਸਿਗਨੋਰ ਅਗਾਪਿਟੋ ਲੋਰੇਂਕੋ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਨਕੋਲਿਮ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id&#61;7DJLxYBYA-YC&pg&#61;PA113&lpg&#61;PA113&dq&#61;msgr+Agapito+lorenco&source&#61;bl&ots&#61;A10qcCLsj7&sig&#61;ACfU3U0d5zFEp_ds6X6Ff8bk71k3BF5oiA&hl&#61;en&sa&#61;X&ved&#61;2ahUKEwjAipmwhe71AhU9SmwGHSxmDFYQ6AF6BAgsEAM#v&#61;onepage&q&#61;msgr%2520Agapito%2520lorenco&f&#61;false|title=Profiles of Eminent Goans, Past and Present|last=Vaz|first=J. Clement|date=1997|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-619-2|language=en}}</ref> ਆਇਰੀਨ ਨੇ ਬੀਏ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਬੇਤਾਲਬਾਤਿਮ ਦੇ ਬੈਰੋਸ (ਉਰਫ਼ ਡੀ ਬੈਰੋਸ) ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੈਰਾਮਬੋਲਿਮ ਦੇ ਮੋਰਾਗਾਰਡੀਓ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ [[ਵਿਜੈਨਗਰ|ਵਿਜੇਨਗਰ]] ਦੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਅਤੇ [[ਬਹਿਮਨੀ ਸਲਤਨਤ|ਬਾਹਮਣੀ]] / ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 22 ਮਾਰਚ 1688 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ''ਮੋਕਾ ਫਿਡਾਲਗੋਸ'' ( ਹਿਡਾਲਗੋ ) ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>Chapter Carambolim:The story in short, book titled: From Mathgram to Margao to Madgaum, by Fr. Valmiki Faleiro</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.geni.com/people/D-Thomas-de-Barros-Mo%25C3%25A7o-da-C%25C3%25A2mara/6000000173964584822|title=D. Thomas de Barros, (Moço da Câmara)|website=geni_family_tree|language=en-US|access-date=2022-02-08}}</ref> ਕੈਨਸੌਲੀਮ ਅਤੇ ਬੇਟਾਬਾਤਿਮ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਡਾਕਟਰ ਲਿਓ ਮੈਕੇਨਸਨ ਬੈਰੋਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜੋਸ ਫ੍ਰਾਂਸੀਕੋ ਸਿਮੀਆਓ ਬੈਰੋਸ (ਰਜਿਸ), ਗੋਆ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਇੱਕ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ|ਸਤਿਆਗ੍ਰਹੀ]] (ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਕੁਲੀਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ), ਅਤੇ (ਰਜਿਸ) ਡੀ. ਐਂਟੋਨੀਓ ਪੇਡਰੋ ਬੈਰੋਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਰੇਗਿਸ'' (ਭਾਵ:) ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਜੇ/ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਦਮੀ ਦਾ) [[ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ|ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ]] ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਅਫਰੀਕੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਨ। === ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ === ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਡਾ: ਬੈਰੋਸ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੈਰੋਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ [[ਗੋਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ|ਗੋਆ ਦੇ]] ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਈਰੀਨ ਨੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਅਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। === ਕੈਰੀਅਰ === ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਸਰਪੰਚ]] ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਗੋਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੈਂਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬੈਰੋਸ ਮੈਨੋਰ ਦੇ ਐਂਟੀ-ਹਾਲ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਰੋਸ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ 3 ਵਾਰ (15 ਸਾਲ) ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿੱਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਦੌਲਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਉਸਨੇ ਗੋਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਗੋਆਨਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੇ ਜੀਜਾ ਪ੍ਰੋ ਜੋਸ ਬੈਰੋਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਡਾ: ਮੌਰੀਲੋ ਫੁਰਟਾਰਡੋ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਗੋਨਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਬੇਨੌਲੀਮ (ਗੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ) ਦੇ 1ਵੇਂ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣੇ)।<ref>{{Cite web|url=https://goanet.goanet.narkive.com/i16ughxr/goa-s-renowned-first-m-l-a-passes-away|title=&#91;Goanet&#93; Goa's Renowned First M.L.A. Passes away.|website=goanet.goanet.narkive.com|access-date=2022-02-08|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207212756/https://goanet.goanet.narkive.com/i16ughxr/goa-s-renowned-first-m-l-a-passes-away|url-status=dead}}</ref> ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹਮਾਇਤ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ, ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ|ਐਮ ਜੀ ਪੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਾਬ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੀ (ਜੋ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ)। ਗੋਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੈਰੋਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਲਗਭਗ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਬੈਰੋਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|INC]] ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਫੁੱਟ ਤੱਕ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੋਆ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Goa%25E2%2580%2599s-first-woman-sarpanch-Irene-Barros-passes-away/179136|title=Goa's first woman sarpanch Irene Barros passes away|website=oHeraldo|access-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207215617/https://www.heraldgoa.in/Goa/Goa%E2%80%99s-first-woman-sarpanch-Irene-Barros-passes-away/179136|archive-date=2022-02-07|url-status=dead}}</ref> ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਰਾਣੇ ਗੋਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ। [[ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕਾਕੋਡਕਰ]] ਦੇ ਪਤਨ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 'ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ' ਕਿਹਾ। ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਵਿਚਲੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਸੁਲੋਚਨਾ ਕਾਟਕਰ ਦੁਆਰਾ 1982 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19820715-infighting-in-goa-pradesh-congressi-reaches-awesome-proportions-771985-2013-10-09|title=Infighting in Goa Pradesh Congress(I) reaches awesome proportions|last=October 9|first=Asoka Raina|last2=July 15|first2=2013 ISSUE DATE|website=India Today|language=en|access-date=2022-02-08|last3=August 18|first3=1982UPDATED|last4=Ist|first4=2014 15:27}}</ref> == ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ == ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੋਆ ਪ੍ਰੋਵੇਡੋਰੀਆ (ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਅਸਿਸਟੈਂਸ) ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਰੋਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਗੋਆ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜੀਜਾ ਪ੍ਰੋ ਜੋਸ ਬੈਰੋਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।ਜਿਸਦਾ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ [[ਅਲੌਹ ਅਇਸਕ|ਲੋਹੇ]] ਦਾ ਧੰਦਾ ਚੌਗੁਲੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਡਾ ਮੌਰੀਲੋ ਫੁਰਟਾਰਡੋ ਦਾ ਸਮਰਥਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੁਦ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਫਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਲੀਨਿਕ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ''ਸ਼ਹੀਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨ'' ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੈਰੋਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣਨਗੇ। ਉਸਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ 2 ਧੀਆਂ ਨੂੰ [[ਛਾਤੀ ਦਾ ਕੈਂਸਰ|ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ]] ਨਾਲ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ -19]] ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਗੋਆ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਵਿਗੜਦੀ ਹਾਲਤ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੀ ਐਮ ਸੀ ਆਈ ਸੀ ਯੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਰਾਣੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਰਾਣੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੰਭੀਰ ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਅਸੰਤੁਲਨ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/former-state-cong-prez-irene-barros-passes-away/articleshow/85548084.cms|title=Former state Cong prez Irene Barros passes away &#124; Goa News - Times of India|last=Aug 23|first=TNN / Updated|last2=2021|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-02-08|last3=Ist|first3=15:17}}</ref> ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਜੀ ਪੀ ਸੀ ਦੁਆਰਾ ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] dcxza3xiop29rvdc1j98uaoaw65qual 0 140672 851651 723756 2026-11-05T04:26:41Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851651 wikitext text/x-wiki '''ਆਮਿਰ''' ਵੇਨਟਰੌਬ ( ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ 1986) ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਗੇਂਦ-ਛਿੱਕਾ|ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ]]। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ 161 ਦੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਉੱਚ ਸਿੰਗਲ ਰੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਅਗਸਤ 2006 ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ [[ਸੇਨੇਗਲ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਈਟੀਐਫ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਚੈਲੰਜਰ ਫਾਈਨਲ ਬਣਾਇਆ ਪਰ ਡੇਨਿਸ ਇਸਟੋਮਿਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ, ਡੂਡੀ ਸੇਲਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੇਲਾ <ref>[http://www.thejc.com/sport/sport-news/43389/defeated-peer-keeps-climbing Defeated Peer Keeps Climbing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055601/http://www.thejc.com/sport/sport-news/43389/defeated-peer-keeps-climbing |date=2016-03-04 }}, "The Jewish Chronicle Online", 6 January 2011</ref> 7-6, 3-6, 7-6 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ।<ref>[http://www.australianopen.com/en_AU/players/overview/atpw471.html Profile on the Australian Open website]</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟਾਈ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਿੰਗਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ]] ਮੈਚ, ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਜੇਰਜ਼ੀ ਜਾਨੋਵਿਕਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ 5 ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। 16 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਮਿਲੋਸ ਰਾਓਨਿਕ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਨਾਲ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ [[ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ]] ਟਾਈ ਨੂੰ 1-1 ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਫਿਰ ਉਹ 18 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਵੈਸੇਕ ਪੋਸਪਿਸਿਲ ਤੋਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਟਾਈ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ 2012 ਫਰਗਾਨਾ ਚੈਲੇਂਜਰ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ 21 ਮਈ, 2012 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ 161 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ]] ਟਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਤਾਤਸੁਮਾ ਇਟੋ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਿੱਧੇ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਗੋ ਸੋਏਦਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ ਜੋ ਚਾਰ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ 170 ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਇਸ ਮੈਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2013 ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਵਿਸ਼ਵ ਗਰੁੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ 2013 ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਖੇਡਣ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗਾਈਡੋ ਪੇਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ 17ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਪਰ ਫਿਲਿਪ ਕੋਹਲਸ਼ਰੀਬਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਵੇਨਟ੍ਰੌਬ ਨੂੰ 2014 ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕਮਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਸੀ ਅਤੇ 2014 ਵਿੰਬਲਡਨ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੂਨ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ 623 ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/sports/sinai-says-after-weathering-severe-injury-storm-weintraub-eyes-brighter-days-408299|title=Sinai says: After weathering severe injury storm, Weintraub eyes brighter days}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਵੇਨਟਰੌਬ ਲਈ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 200 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੋ ਹੋਰ ITF ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੂੰ 2017 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 2017, 2018, ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਏਟੀਪੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ 2019 ਫ੍ਰੈਂਚ ਓਪਨ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ 19ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੂਕਾਸ ਰੋਸੋਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਪੂਰੇ 2019 ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਏਟੀਪੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੈਂਕਿੰਗ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ 2019 ਵਿੰਸਟਨ-ਸਲੇਮ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਬਿਜੋਰਨ ਫਰੈਟੈਂਜਲੋ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਗਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵੇਨਟਰੌਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਮੈਚ 2020 ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋਰੇਂਜ਼ੋ ਮੁਸੇਟੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡਿਆ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Weintraub_Israel_future_F2_2016.JPG|right|thumb|275x275px| ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] tbcfhen4c7bre2ak4tn7w53i4wxv6a1 0 140864 851698 846853 2026-11-05T11:44:35Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851698 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਲੀਆ ਸ਼ੌਕਤ | image = Alia Shawkat SXSW 2016.jpg | caption = ਸ਼ੌਕਤ ਮਾਰਚ 2016 ਦੌਰਾਨ | birth_name = ਆਲੀਆ ਮਾਰਟਿਨ ਸ਼ੌਕਤ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1989|04|18}} | birth_place = ਰੀਵਰਸਾਇਡ, [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂ.ਐਸ. | other_names = | occupation = {{flatlist| *[[ਅਦਾਕਾਰਾ]] *[[ਨਿਰਮਾਤਾ]] }} | years_active = 1999–ਮੌਜੂਦਾ | relatives = ਪੌਲ ਬੁਰਕੇ (ਨਾਨਾ) | website = }} '''ਆਲੀਆ ਮਾਰਟਿਨ ਸ਼ੌਕਤ''' ( /ˈ æ l i ə ˈ ʃ ɔː k æ t / {{Respell|AL|ee|ə|_|SHAW|kat}} ;<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ti_WGeDSfg8|title=Alia's Alphabet|website=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208223939/https://www.youtube.com/watch?v=ti_WGeDSfg8|archive-date=2022-02-08|access-date=February 15, 2021|dead-url=unfit}}</ref> {{Lang-ar|عليا مارتين شوكت}} ; ਜਨਮ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989)<ref>{{Cite web|url=http://www.californiabirthindex.org/birth/alia_martine_shawkat_born_1989_19526757|title=Alia Martine Shawkat was born on April 18, 1989 in Riverside County, California.|website=California Birth Index|access-date=ਮਾਰਚ 26, 2022|archive-date=ਮਾਰਚ 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330021053/https://www.californiabirthindex.org/birth/alia_martine_shawkat_born_1989_19526757|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ''ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਗ੍ਰੇਸ'' ਵਿੱਚ ਹੰਨਾਹ ਰੇਬਰਨ, ਫੌਕਸ/ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਸਿਟਕਾਮ]] ਅਰੈਸਟਡ ''[[ਅਰੈਸਟਿਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਨਟ]]'' (2003-2006, 2013-2019) ਵਿੱਚ ਮੇਬੀ ਫੰਕੇ, 2015 ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ-ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦ ਫਾਈਨਲ ਗਰਲਜ਼'' ਵਿੱਚ ਗਰਟੀ ਮਾਈਕਲਜ਼ ਅਤੇ ਟੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਅਤੇ ਐਚ.ਬੀ.ਓ. ਮੈਕਸ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਸਰਚ ਪਾਰਟੀ'' (2016–2022) ਵਿੱਚ ਡੌਰੀ ਸਿਫ਼ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਸੈਂਟਰਲ ਦੇ ''ਡਰੰਕ ਹਿਸਟਰੀ'' 'ਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਲ ਅਤੇ [[ਐਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੈਮਿਲਟਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੈਮਿਲਟਨ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ੌਕਤ ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਵਰਸਾਈਡ, [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਦੀਨਾ ਸ਼ੌਕਤ (ਨੀ ਬਰਕ) ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਟੋਨੀ ਸ਼ੌਕਤ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Bio">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0790057/bio?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Biography|publisher=IMDb|access-date=November 29, 2020}}</ref> ਉਹ ਪਾਮ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.avclub.com/articles/alia-shawkat,38480|title=Alia Shawkat&nbsp;– DVD&nbsp;– Interview|publisher=Avclub.com|access-date=May 31, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102131822/http://www.avclub.com/articles/alia-shawkat,38480/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ।<ref name="Bio" /> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬਗ਼ਦਾਦ|ਬਗਦਾਦ]], [[ਇਰਾਕ]] ਤੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ, ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.albawaba.com/entertainment/alia-shawkat-lands-new-comedy-central-project-850906|title=Alia Shawkat lands new Comedy Central project|date=June 12, 2016|access-date=November 7, 2016}}</ref> ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪਾਲ ਬਰਕ ਸਨ। == ਕਰੀਅਰ == 2001 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਸ਼ੌਕਤ ਨੇ ''ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਗ੍ਰੇਸ'' ਵਿੱਚ ਹੰਨਾਹ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਾਏਬੀ ਫੰਕੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸ਼ੌਕਤ 2003 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰਨ ਲਈ ਅਰੈਸਟਿਡ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਾਸਟ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਸ਼ੌਕਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲੜੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਪੌਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਬ੍ਰਾਇਨ ਐਮ. ਪਾਮਰ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਇੱਕ ਸ਼ੋ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰੀ ਗਈ ਸੀ,"<ref>{{Cite web|url=http://www.brianmpalmer.com/aliashawkat.htm|title=Interview with Brian M. Palmer|publisher=Brianmpalmer.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015235438/http://www.brianmpalmer.com/aliashawkat.htm|archive-date=October 15, 2014|access-date=May 31, 2015}}</ref> ਅਤੇ ਈਫ਼ਿਲਮਕਰੀਟਿਕ ਦੇ ਸਕਾਟ ਵੇਨਬਰਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਵਨ ਫਨੀ ਯੰਗ ਲੇਡੀਭਾਵ ''ਇੱਕ'' ''ਮਜ਼ਾਕੀਆ'' ''ਮੁਟਿਆਰ''" ਦੱਸਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.efilmcritic.com/feature.php?feature=1240|title=eFilmCritic&nbsp;– DVD Review: Arrested Development Season 1|publisher=Efilmcritic.com|access-date=May 31, 2015|archive-date=ਸਤੰਬਰ 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919054637/http://www.efilmcritic.com/feature.php?feature=1240|dead-url=yes}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਏਵੀ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੌਕਤ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ "ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਲ" ''ਅਰੈਸਟਿਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਨਟ'' ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਵਾਪਰੇ ਸਨ। ਮਿਚ ਹਰਵਿਟਜ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, [ਕਾਸਟ] ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਾਮੇਡੀ ਦੀ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.avclub.com/articles/alia-shawkat,38480/|title=Interview|work=The A.V. Club|access-date=May 31, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102131822/http://www.avclub.com/articles/alia-shawkat,38480/|url-status=dead}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਕਤ "ਟਾਲ ਬੁਆਏ" ਲਈ ''ਵ੍ਹਿਪ ਇਟ'' ਦੇ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਹਰ ਮਾਰ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਵਾ ਮੈਂਡੇਸ ਅਤੇ ਐਰਿਕ ਵੇਅਰਹੇਮ ਵੀ ਸਨ। ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੌਕਤ, ਹਰ ਮਾਰ, ਅਤੇ ''ਵ੍ਹਿਪ ਇਟ'' ਦੇ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਇਲੀਅਟ ਪੇਜ ''ਸਟਿੱਚ ਨ' ਬਿਚ'' ਨਾਮਕ [[ਐੱਚ.ਬੀ.ਓ.|ਐਚ.ਬੀ.ਓ.]] ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਤਿਆਰ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਣਗੇ।<ref name="Interview">{{Cite news|url=https://www.avclub.com/articles/alia-shawkat,38480/|title=Interview|work=The A.V. Club|access-date=May 31, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102131822/http://www.avclub.com/articles/alia-shawkat,38480/|url-status=dead}}</ref> ''ਦ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਪੋਰਟਰ'' ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੋਅ "ਦੋ ਦਰਦਨਾਕ ਠੰਡੀਆਂ ਹਿਪਸਟਰ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਾਲ 'ਚ ਬਰੁਕਲਿਨ ਦੇ ਵਿਲੀਅਮਸਬਰਗ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਲੇਕ ਐਨਕਲੇਵ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.avclub.com/articles/ellen-page-arrested-developments-alia-shawkat-and,33831/|title=Ellen Page, Arrested Development's Alia Shawkat, and Har Mar Superstar (!) working on HBO show|work=The A.V. Club|access-date=May 31, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102131914/http://www.avclub.com/articles/ellen-page-arrested-developments-alia-shawkat-and,33831/|url-status=dead}}</ref> ਸ਼ੌਕਤ, ''ਅਰੈਸਟਿਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ'' ਦੇ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਮੇ ਵਿਟਮੈਨ ਨਾਲ ਇੰਡੀ-ਪੰਕ ਬੈਂਡ ਫੇਕ ਪ੍ਰੋਬਲਮਜ਼ '2010 ਦੀ ਐਲਬਮ ''ਰੀਅਲ ਗੋਸਟਸ ਕੈਚਟ ਆਨ ਟੇਪ'' ਦੇ ਕਈ ਟਰੈਕਾਂ 'ਤੇ ਗੈਸਟ ਵੋਕਲ ਗਾਏ।<ref name="FakeProblemsCDRelease">{{Cite web|url=http://bandweblogs.com/blog/2010/08/05/fake-problems-real-ghosts-caught-on-tape-tour-with-the-gaslight-anthem/|title=Fake Problems - 'Real Ghosts Caught On Tape' + tour with The Gaslight Anthem|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821080435/http://bandweblogs.com/blog/2010/08/05/fake-problems-real-ghosts-caught-on-tape-tour-with-the-gaslight-anthem/|archive-date=August 21, 2013}}</ref> ਫੌਕਸ ਦੁਆਰਾ ਲੜੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 7 ਅਗਸਤ, 2012 ਨੂੰ ''ਅਰੈਸਟਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ'' ਦੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੌਕਤ ਨੇ ਮਾਏਬੀ ਫੰਕੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 15 ਨਵੇਂ ਐਪੀਸੋਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ 26 ਮਈ, 2013 ਨੂੰ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] 'ਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਐਪੀਸੋਡ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੌਕਤ ਦੇ ਮਾਏਬੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸੀਨੀਅਰ ਹੈ, ਐਪੀਸੋਡ 12 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਜੋ "ਸੇਨੋਰਾਈਟਿਸ" ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੌਕਤ ਰਿਆਨ ਟ੍ਰੇਕਾਰਟਿਨ ਦੀ 2013 ਦੀ ਆਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸੈਂਟਰ ਜੇਨੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tlbdGAen-S0|title=Center Jenny, 2013 Ryan Trecartin|website=Youtube|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628124058/https://www.youtube.com/watch?v=tlbdGAen-S0&t=170s|archive-date=2020-06-28|access-date=July 7, 2020|dead-url=unfit}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਕਤ ਨੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਲਈ ਇਲਾਨਾ ਗਲੇਜ਼ਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ''ਬ੍ਰੌਡ ਸਿਟੀ'' 'ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ; ਦੋਨੋਂ ਸਿਰਫ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਿੱਖ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੌਕਤ ਅਤੇ ਗਲੇਜ਼ਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.salon.com/2015/03/12/alia_shawkat_on_her_hot_broad_city_doppelganger_romance_it_was_one_of_the_best_makeout_scenes_that_i’ve_had/|title=Alia Shawkat on her hot "Broad City" doppelgänger romance: "It was one of the best makeout scenes that I've had"|last=Silman|first=Anna|date=March 12, 2015|work=Salon.com|access-date=November 7, 2015}}</ref> ਸ਼ੌਕਤ ਨੇ ਟੀਬੀਐਸ ਕਾਮੇਡੀ ''ਸਰਚ ਪਾਰਟੀ'' ਵਿੱਚ ਡੋਰੀ ਸਿਫ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 21 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2016/07/tbs-search-party-thanksgiving-week-premiere-people-of-earth-tca-1201795985/|title=TBS to Strip New Comedy 'Search Party' Thanksgiving Week, Sets 'People of Earth' Premiere&nbsp;– TCA|last=Andreeva|first=Nellie|date=July 31, 2016|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=December 15, 2016}}</ref> ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2019 ਵਿੱਚ ਐਚ.ਬੀ.ਓ. ਮੈਕਸ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://tvline.com/2019/10/07/search-party-season-3-premiere-date-hbo-max/|title=Search Party Moves to HBO Max From TBS — And Gets Season 4 Renewal|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=October 7, 2019|website=tvline.com|access-date=November 22, 2020}}</ref> ਸ਼ੌਕਤ ਨੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੋਫੀ ਹਾਈਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 2019 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਐਨੀਮਲਜ਼'' ਵਿੱਚ, [[ਡਬਲਿਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਜੀਵਤ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਟਾਈਲਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੋਸਤੀ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਲੌਰਾ (ਹਾਲੀਡੇ ਗ੍ਰੇਨਜਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਟੀਟੋਟਲਿੰਗ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.broadsheet.com.au/adelaide/entertainment/article/alia-shawkat-animals-and-reaching-adulthood|title=Alia Shawkat, Animals and Reaching Adulthood|last=Frangos|first=Daniela|date=April 1, 2019|website=Broadsheet|access-date=April 3, 2010}}</ref><ref>{{YouTube|q5t3dyqfad0|Animals: Alia Shawkat, Holliday Grainger, Sophie Hyde, Emma Jane Unsworth}}</ref>ਸ਼ੌਕਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਟਾਈਲਰ ਵਰਗਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ "ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ"।<ref>{{Cite web|url=https://www.adelaidereview.com.au/arts/cinema/alia-shawkat-animals/|title=Animals star Alia Shawkat is not your ingenue|last=Marsh|first=Walter|date=April 3, 2019|publisher=The Adelaide Review|access-date=April 3, 2019}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਹੈ; ਉਸਨੇ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]], [[ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ|ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਜੈਜ਼ ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.brainyquote.com/quotes/alia_shawkat_802112|title=Alia Shawkat Quotes|website=Brainyquote|access-date=March 19, 2021}}</ref> ਉਹ [[ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ|ਦੁਲਿੰਗੀ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.out.com/entertainment/2017/5/11/actress-alia-shawkat-bold-projects-broad-city-being-queer-america|title=Actress Alia Shawkat on Bold Projects, Broad City & Being Queer in America|last=Osenlund|first=R. Kurt|date=May 11, 2017|work=[[Out (magazine)|Out]]|access-date=May 14, 2017|quote="I was a tomboy growing up, and I remember my mom asking me when I was 10, 'are you attracted to boys or girls?' I said I don't know. Now I consider myself bisexual[.]"}}</ref> ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਕਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ 2016 ਦੇ ਸਾਉਥ ਬਾਏ ਸਾਉਥਵੇਸਟ ਇੰਟਰਵਿਊ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰੈਪਰ [[ਡ੍ਰੇਕ (ਰੈਪਰ)|ਡਰੇਕ]] ਦੇ "ਵੀ ਮੇਡ ਇਟ" ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਸਲੀ ਗਾਲੀ ਗਲੋਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੌਕਤ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://ew.com/celebrity/alia-shawkat-apologizes-for-using-n-word/|title='Search Party' star Alia Shawkat apologizes for using the N-word during 2016 interview|last=Sanchez|first=Omar|last2=|first2=|date=2020-06-09|website=EW.com|language=en|access-date=2021-12-22}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.sxsw.com/film/2016/a-conversation-with-alia-shawkat-at-sxsw-2016/|title=A Conversation with Alia Shawkat at SXSW 2016 [Video]|date=2016-11-23|website=SXSW|language=en-US|access-date=2022-02-24|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127050753/https://www.sxsw.com/film/2016/a-conversation-with-alia-shawkat-at-sxsw-2016/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vulture.com/2020/06/alia-shawkat-apologizes-for-saying-n-word-in-sxsw-interview.html|title=Alia Shawkat Is ‘Deeply Sorry’ for Saying the N-Word Four Years Ago|last=Haylock|first=Zoe|date=2020-06-09|website=Vulture|language=en-us|access-date=2022-02-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/pop-culture/2020/06/alia-shawkat-apologizes-for-using-n-word-quoting-drake-video|title=Alia Shawkat Apologizes for Using N-Word While Quoting Drake in Resurfaced Video|website=Complex|language=en|access-date=2022-02-24|archive-date=2022-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114071126/https://www.complex.com/pop-culture/2020/06/alia-shawkat-apologizes-for-using-n-word-quoting-drake-video|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline}} * {{IMDB name|790057}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] f3gcaz1s8vjtl00crsf98nrqscrk4jw 0 140874 851616 597905 2026-11-04T23:11:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851616 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" |+ class="infobox-title summary" id="4" |ਆਈਕਲਾਊਡ | colspan="2" class="infobox-image" | |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[Programmer|ਵਿਕਾਸਕਾਰ]] | class="infobox-data" |[[ਐਪਲ|ਐਪਲ ਇੰਕ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੀਲੀਜ਼ | class="infobox-data" |ਅਕਤੂਬਰ&nbsp;12, 2011<span class="noprint">&#x3B;&#x20;10 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2011-10-12</span>)</span> |- style="display: none;" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |ਸਥਿਰ ਰੀਲੀਜ਼ | class="infobox-data" |<div style="margin:0px;">11.5 / ਦਸੰਬਰ&nbsp;2, 2020<span class="noprint">&#x3B;&#x20;15 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾ</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2020-12-02</span>)</span></div> |- style="display:none" | colspan="2" | |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |[[ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ]] | class="infobox-data" |[[ਮੈਕਓਐਸ]] (10.7 Lion ਜਾਂ ਅਗਲਾ)<br /><br /> ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਵਿੰਡੋਜ਼ 7 ਜਾਂ ਅਗਲਾ ਆਈਓਐਸ 5 ਜਾਂ ਅਗਲਾ ਆਈਪੈਡਓਐਸ 13 ਜਾਂ ਅਗਲਾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ | class="infobox-data" |ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |ਵੈੱਬਸਾਈਟ | class="infobox-data" |<span class="url">[https://www.icloud.com/ www.icloud.com]</span> |} '''ਆਈਕਲਾਊਡ''' ਇੱਕ ਕਲਾਉਡ ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਕਲਾਉਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਸੇਵਾ ਹੈ<ref name="cloudconundrum">{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2011/06/12/switched-on-apples-cloud-conundrum|title=Switched On: Apple's cloud conundrum|date=June 13, 2011|publisher=[[Engadget]]|access-date=June 13, 2011}}</ref><ref name="troublecloud">{{Cite web|url=https://arstechnica.com/apple/news/2011/06/fourth-times-a-charm-why-icloud-faces-long-odds.ars|title=Fourth time's a charm? Why Apple has trouble with cloud computing|date=June 8, 2011|website=[[Ars Technica]]|access-date=June 13, 2011}}</ref><ref name="fromto">{{Cite magazine|date=May 31, 2011|title=4th Time a Charm for Apple? From iDisk to .Mac to MobileMe to iCloud|url=https://www.wired.com/epicenter/2011/05/icloud-apple|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|access-date=June 13, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611151105/http://www.wired.com/epicenter/2011/05/icloud-apple|archive-date=ਜੂਨ 11, 2011|url-status=dead}}</ref> ਜੋ [[ਐਪਲ|ਐਪਲ ਇੰਕ]] ਨੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2018 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 850 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 2016 ਵਿੱਚ 782 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2018/02/11/apple-could-sell-icloud-for-the-enterprise-barclays-says.html|title=The case for Apple to sell a version of iCloud for work|last=Novet|first=Jordan|date=Feb 11, 2018|publisher=[[CNBC]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://appleinsider.com/articles/16/02/12/apple-music-passes-11m-subscribers-as-icloud-hits-782m-users|title=Apple Music passes 11M subscribers as iCloud hits 782M users|date=February 12, 2016}}</ref><ref>'"They Might Be Giants" With A Spanish Accent', With Special Guests Eddy Cue And Craig Federighi, The talk show 146 (32:57) 12 February 2016 </ref> ਆਈਕਲਾਊਡ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ [[ਆਈਓਐਸ]], [[ਮੈਕਓਐਸ]] ਜਾਂ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਡਿਵਾਈਸਾਂ 'ਤੇ ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਮੋਟ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੇ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ, ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡੇਟਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੇਜਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਗੁਆਚ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਐਪਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈ.ਓ.ਐਸ (ਐਪਲ)]] 7fwyztwwnm9qc9c1y77k8687ozgk1g9 0 141141 851548 616785 2026-11-04T14:26:08Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851548 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਆਕਾਰ ਪਟੇਲ | occupation = ਲੇਖਕ | language = ਇੰਗਲਿਸ਼ | genre = ਰਾਜਨੀਤੀ | notable_works = [[Our Hindu Rashtra]]<br>[[Price of the Modi Years]] }} '''ਆਕਾਰ ਪਟੇਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/journalist-and-writer-aakar-patel-joins-as-new-head-of-amnesty-international-india/articleshow/47720323.cms|title=Journalist and writer Aakar Patel joins as new head of Amnesty International India|date=18 June 2015|work=The Economic Times}}</ref> ਉਹ ''ਸਾਡਾ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ'', ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀਵਾਦ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ, <ref name="epw Perils of Majoritarianism">{{Cite journal|date=5 June 2015|title=Underscoring the Perils of Majoritarianism|url=https://www.epw.in/journal/2021/37/book-reviews/underscoring-perils-majoritarianism.html|journal=Economic and Political Weekly|language=en|volume=56|issue=37|pages=7–8}}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਪੁਸਤਕ ''ਮੋਦੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ'' ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] ਦੀ ਉਰਦੂ ਨਾਨ-ਫਿਕਸ਼ਨ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ''ਅਨੁਵਾਦ'' ''ਵਾਈ ਆਈ ਰਾਈਟ ਨਾਮ ਹੇਠ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ''। <ref name="Ahmed newsweek">{{Cite news |title=A Portrait of Narendra Modi |url=https://www.newsweekpakistan.com/a-portrait-of-narendra-modi/ |access-date=4 January 2022 |work=newsweekpakistan.com |date=20 December 2021 |last=Ahmed |first=Khaled |archive-date=4 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104123534/https://www.newsweekpakistan.com/a-portrait-of-narendra-modi/ |dead-url=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਪਟੇਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ [[ਸੂਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਮਨ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਖਬਾਰ <nowiki><i id="mwGw">ਦਿਵਿਆ ਭਾਸਕਰ</i></nowiki> ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/opinion/when-freedoms-are-under-assault-aakar-patel-wont-look-away-and-ask-whats-for-lunch/454780/|title=When freedoms are under assault, Aakar Patel won’t look away and ask ‘what’s for lunch?’|date=2020-07-05|website=ThePrint}}</ref> == ਸਰਗਰਮੀ == ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। <ref name="The Indian Express 7 April 2022">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/former-amnesty-international-india-chief-aakar-patel-cbi-flight-tickets-us-7857722/|title=Former Amnesty International India chief Aakar Patel asks court to direct CBI to reimburse his flight tickets to US|date=7 April 2022|work=The Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/columnist-aakar-patel-head-amnesty-international-india-31812|title=Columnist Aakar Patel to head Amnesty International India|date=18 June 2015|work=The News Minute}}</ref> <ref name="Stopped telegraphindia 8 April 2022">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/aakar-patel-action-stemmed-possibly-from-narendra-modi-book-malice/cid/1859611|title=Stopped at Bengaluru airport, Aakar Patel says ‘malice’ at play|date=8 April 2022|work=telegraphindia.com|access-date=8 April 2022}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਟੇਲ ਨੂੰ 1 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 30 ਮਈ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/amnesty-india-chair-aakar-patel-stopped-at-bengaluru-airport/article65295352.ece|title=Amnesty India chair Aakar Patel stopped at Bengaluru airport|last=Bureau|first=Bengaluru|date=6 April 2022|work=The Hindu|language=en-IN}}</ref> <ref name="The Wire 7 April 2022">{{Cite news|url=https://thewire.in/law/delhi-court-asks-cbi-to-withdraw-lookout-circular-against-aakar-patel|title=Delhi Court Asks CBI to Apologise to Aakar Patel, Withdraw Lookout Circular|date=7 April 2022|work=The Wire}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਮਿਸ਼ੀਗਨ]] [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Hindustan Times 7 April 2022">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/immediately-revoke-arbitrary-travel-ban-amnesty-international-to-india-on-aakar-patel-101649289677342.html|title=‘Immediately revoke arbitrary travel ban’: Amnesty International to India on Aakar Patel|date=7 April 2022|work=Hindustan Times}}</ref> ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਯੂਐਸਏ ਲਈ ਇੱਕ ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਐਕਟ (ਐਫਸੀਆਰਏ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਬਕਾਇਆ ਕੇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref name="NDTV 7 April 2022">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/drop-lookout-circular-against-ex-amnesty-india-chief-aakar-patel-immediately-cbi-court-tells-probe-agency-2868630|title=Drop Airport Alert Against Ex Amnesty India Chief, Apologise: Court To CBI|date=7 April 2022|work=NDTV.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕਿਤਾਬ ''ਪ੍ਰਾਈਸ ਆਫ ਦਾ ਮੋਦੀ ਈਅਰਜ਼ ਦੇ'' ਬਦਲੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। <ref name="Book The Wire 7 April 2022">{{Cite news|url=https://thewire.in/rights/video-aakar-patel-cbi-modi-karan-thapar|title='No Details From CBI, Was Likely Stopped Because My Book Criticises Modi': Aakar Patel|date=7 April 2022|work=The Wire}}</ref> <ref name="Deccan Herald 6 April 2022">{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/city/top-bengaluru-stories/aakar-patel-stopped-from-leaving-india-at-bengaluru-airport-1098101.html|title=Aakar Patel stopped from leaving India at Bengaluru airport|date=6 April 2022|work=Deccan Herald}}</ref> ਪਟੇਲ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ। ਪਟੇਲ ਨੇ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ, ' ''<nowiki/>'ਮੋਦੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ'' ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ LOC (ਲੁੱਕਆਊਟ ਸਰਕੂਲਰ) ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ" <ref name="NDTV 7 April 2022" /> ਉਸਨੇ ਯਾਤਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਫਲਾਈਟ ਟਿਕਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪਟੇਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਰਾਹੀਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਯਾਤਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਧਾਰਾ 19 ਅਤੇ 21 ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲੁਕਆਊਟ ਸਰਕੂਲਰ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਕਦਮ "ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਅਦਾਲਤ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਨੀਤੀ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। "। <ref name="The Wire 7 April 2022"/> ਉਸ ਨੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ ਕਿ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਰਕਮ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਵਸੂਲੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਚੈਰਿਟੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। <ref name="The Indian Express 7 April 2022"/> ਉਸਨੇ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ 30 ਮਈ 2022 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਵੀ ਮੰਗੀ ਹੈ। <ref name="NDTV 7 April 2022"/> ਇਸ ਘਟਨਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਨੇ ਪਟੇਲ 'ਤੇ "ਮਨਮਾਨੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਈ ਯਾਤਰਾ ਪਾਬੰਦੀ" ਨੂੰ "ਤੁਰੰਤ ਰੱਦ" ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref name="Hindustan Times 7 April 2022"/> 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਟੇਲ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ (ਸੀਬੀਆਈ) ਨੂੰ ਪਟੇਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਲੁੱਕ ਆਊਟ ਸਰਕੂਲਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੀਬੀਆਈ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਪਟੇਲ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, "ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਕੁਤਾਹੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੀਬੀਆਈ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨੈਕਾਰ ਤੋਂ ਲਿਖਤੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਨੈਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।" ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਿਰਫ਼ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਖਦਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲੁੱਕ ਆਊਟ ਸਰਕੂਲਰ" ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਅਣਉਚਿਤ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੀਬੀਆਈ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕੂਲਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। <ref name="NDTV 7 April 2022"/> ਜੱਜ ਨੇ ਸੀਬੀਆਈ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੱਕ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। <ref name="The Wire 7 April 2022"/> <ref name="Tribune News 7 April 2022">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/court-directs-cbi-to-withdraw-loc-against-amnesty-international-india-chair-aakar-patel-384415|title=Court directs CBI to withdraw LOC against Amnesty International India chair Aakar Patel|last=Service|date=7 April 2022|work=Tribuneindia News Service}}</ref> ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੀਬੀਆਈ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। <ref name="NDTV News 8 April 2022">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/aakar-patel-former-amnesty-india-chief-asked-by-delhi-court-to-not-leave-country-without-permission-after-cbis-appeal-2870683#pfrom=home-ndtv_topscroll|title=Court Setback For Ex Amnesty India Head, Also CBI Needn't Apologise Now|last=Service|date=8 April 2022|work=NDTV News Service}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.barandbench.com/news/nahi-kar-rahe-cbi-tells-delhi-court-will-file-compliance-aakar-patel-loc-order-since-revision-plea-has-been-filed|title=[Aakar Patel LOC] "Nahin kar rahe, nahin karenge:" CBI refuses to file compliance with magistrate order since revision has been filed|last=Khan|first=Aamir|work=Bar and Bench - Indian Legal news|access-date=8 April 2022|language=en}}</ref> ਪਟੇਲ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਮਾਨਹਾਨੀ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=https://www.barandbench.com/news/aakar-patel-files-contempt-plea-delhi-court-against-cbi-after-being-stopped-airport-despite-order-withdraw-loc|title=Aakar Patel files contempt plea against CBI after being stopped at airport despite order to withdraw LOC|work=Bar and Bench - Indian Legal news|access-date=8 April 2022|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] sgxb2eh2onr0xniubssxfcyegnnsz3s 0 141533 851679 736078 2026-11-05T08:56:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851679 wikitext text/x-wiki '''ਡੇਵਿਡ ਏ. ਜੌਹਨਸਟਨ ਕੈਸਕੇਡਜ਼ ਵੋਲਕੈਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ''' ('''ਸੀਵੀਓ''') ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ|ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ]] ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ [[ਕੈਸਕੇਡ ਰੇਂਜ]] ਵਿੱਚ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1980 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਸੇਂਟ ਹੈਲੰਸ|ਮਾਊਂਟ ਸੇਂਟ ਹੈਲਨਜ਼]] ਦੇ ਫਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="MONITOR">[https://books.google.com/books?id=vzKE9HDdQRUC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=cvo+vancouver+1980&source=bl&ots=eM1IBiDS09&sig=Y0QV_b6LhxNAAy4w8Yl6n7qxoIQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi-gJPq-P3aAhWSON8KHY6dAhcQ6AEwCnoECAAQZQ#v=onepage&q=cvo%20vancouver%201980&f=false Google Books, ''Monitoring Volcanoes: Techniques and Strategies Used by the Staff of the Cascades Volcano Observatory, 1980-90'', Editors - John W. Ewert and Donald A. Swanson, United States Geological Survey, United States Government Printing Office, 1992, page 1], Retrieved May 11, 2018.</ref> ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ]] (USGS) ਦੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਡੇਵਿਡ ਏ. ਜੌਹਨਸਟਨ]] ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ 18 ਮਈ, 1980 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਸੇਂਟ ਹੈਲਨਜ਼ ਫਟਣ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://volcanoes.usgs.gov/observatories/cvo/david_johnston.html |title=The Legacy of David A. Johnston |access-date=2022-04-28 |archive-date=2020-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719105333/https://volcanoes.usgs.gov/observatories/cvo/david_johnston.html |url-status=dead }}</ref> ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਖੇਤਰ [[ਔਰੇਗਨ|ਓਰੇਗਨ]], [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (ਰਾਜ)|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਅਤੇ [[ਆਇਡਾਹੋ|ਇਡਾਹੋ]] ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੈਸਕੇਡ ਰੇਂਜ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੈਸਕੇਡ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪਹਾੜ ਸ਼ਾਸਟਾ|ਮਾਊਂਟ ਸ਼ਾਸਟਾ]] ਅਤੇ [[ਲੈਸਨ ਪੀਕ]], ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਵੀਓ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਹੁਣ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ]] (ਕੈਲਵੀਓ) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮੇਨਲੋ ਪਾਰਕ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਅਤੇ [[ਨਵਾਡਾ|ਨੇਵਾਡਾ]] ਵਿੱਚ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Klemetti|first=Erik|date=10 February 2012|title=Meet the USGS's Newest Volcano Observatory: CalVO|url=https://www.wired.com/wiredscience/2012/02/meet-the-usgss-newest-volcano-observatory-calvo/|magazine=Eruptions|publisher=Wired.com|access-date=11 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211144635/http://www.wired.com/wiredscience/2012/02/meet-the-usgss-newest-volcano-observatory-calvo/|archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|url-status=dead}}</ref> ਕੈਸਕੇਡਜ਼ ਵੋਲਕੈਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਯੂਐਸਜੀਐਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਏਜੰਸੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.wovo.org/1201.html |title=WOVO.org: World Organization of Volcano Observatories |access-date=2022-04-28 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029050539/http://wovo.org/1201.html |dead-url=yes }}</ref> ਇਹ [[ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਓਰੇਗਨ]] ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਵੈਨਕੂਵਰ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ == ਇਹ ਸੂਚੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੈਸਕੇਡਜ਼ ਵੋਲਕੈਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜੋਖਮ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਕੈਸਕੇਡਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਦੇ USGS ਜੋਖਮ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਨੂੰ "ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਖਤਰੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ" ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="CVO RISK"/> * [[ਕਲਾਮਥ ਫਾਲਸ, ਓਰੇਗਨ|ਕਲਾਮਥ ਫਾਲਜ਼]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ [[ਔਰੇਗਨ|ਓਰੇਗਨ]] ਵਿੱਚ '''[[ਕ੍ਰੇਟਰ ਝੀਲ]]''' * ਉੱਤਰੀ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (ਰਾਜ)|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਵਿੱਚ '''[[ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪੀਕ]]''' * ਉੱਤਰੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ '''[[ਮਾਊਂਟ ਬੇਕਰ]]''' * [[ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਓਰੇਗਨ|ਪੋਰਟਲੈਂਡ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਮਾਉਂਟ ਹੁੱਡ]]''' * [[ਟਾਕੋਮਾ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ|ਟਾਕੋਮਾ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ '''[[ਮਾਉਂਟ ਰੇਨੀਅਰ|ਮਾਊਂਟ ਰੇਨੀਅਰ]]''' * [[ਵੈਨਕੂਵਰ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ|ਵੈਨਕੂਵਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ '''[[ਮਾਊਂਟ ਸੇਂਟ ਹੈਲੰਸ]]''' * [[ਬੇਂਡ, ਓਰੇਗਨ|ਬੈਂਡ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੇਂਦਰੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਨਿਊਬੇਰੀ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ]]''' * ਬੇਂਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮੀ ਕੇਂਦਰੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ (ਓਰੇਗਨ)|ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ]]''' ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਨੂੰ "ਉੱਚ ਖਤਰੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ" ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:<ref name="CVO RISK"/> * ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ '''[[ਮਾਊਂਟ ਐਡਮਜ਼ (ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ)|ਮਾਊਂਟ ਐਡਮਜ਼]]''' ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਨੂੰ "ਦਰਮਿਆਨੀ ਖਤਰੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ" ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:<ref name="CVO RISK">[https://www.usgs.gov/observatories/cvo Cascades Volcano Observatory, Main Page -- Risk Assessment of Volcanoes], Retrieved Dec. 29. 2021.</ref> * ਬੈਂਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮੀ ਮੱਧ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਮਾਊਂਟ ਬੈਚਲਰ]]''' ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਨੂੰ "ਘੱਟ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ" ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:<ref name="CVO RISK"/> * ਮੱਧ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਬੇਲਕਨੈਪ ਕ੍ਰੇਟਰ]]''' * [[ਸ਼ੋਸ਼ੋਨ, ਆਇਡਾਹੋ|ਸ਼ੋਸ਼ੋਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣੀ [[ਆਇਡਾਹੋ|ਇਡਾਹੋ]] ਵਿੱਚ '''[[ਬਲੈਕ ਬੱਟ ਕ੍ਰੇਟਰ ਲਾਵਾ ਫੀਲਡ]]''' * ਉੱਤਰੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਬਲੂ ਲੇਕ ਕ੍ਰੇਟਰ]]''' * ਕ੍ਰੇਟਰ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਦਾਲਚੀਨੀ ਬੱਟ]]''' * [[ਪੋਕਾਟੇਲੋ, ਆਇਡਾਹੋ|ਪੋਕਾਟੇਲੋ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਇਡਾਹੋ ਵਿੱਚ '''[[ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਟੋਏ|ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਖੇਤਰ]]''' ਦੇ ਕ੍ਰੇਟਰ * ਮੱਧ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਡੇਵਿਸ ਝੀਲ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਖੇਤਰ]]''' * ਕੇਂਦਰੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਡੇਵਿਲਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਖੇਤਰ]]''' * [[ਬਰਨਜ਼, ਓਰੇਗਨ|ਬਰਨਜ਼]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਡਾਇਮੰਡ ਕ੍ਰੇਟਰਸ|ਡਾਇਮੰਡ ਕ੍ਰੇਟਰ]]''' * [[ਆਈਡਾਹੋ ਫਾਲਸ, ਆਇਡਾਹੋ|ਈਡਾਹੋ ਫਾਲਜ਼]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਇਡਾਹੋ ਵਿੱਚ '''[[ਨਰਕ ਦਾ ਅੱਧਾ ਏਕੜ ਲਾਵਾ ਫੀਲਡ]]''' * ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਸੇਂਟ ਹੈਲੰਸ ਦੇ ਨੇੜੇ '''[[ਭਾਰਤੀ ਸਵਰਗ]]''' * ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਜਾਰਡਨ ਕ੍ਰੇਟਰਸ]]''' * ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਮਾਊਂਟ ਜੇਫਰਸਨ (ਓਰੇਗਨ)|ਮਾਉਂਟ ਜੇਫਰਸਨ]]''' * ਮਾਊਂਟ ਜੇਫਰਸਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮੀ ਮੱਧ ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ '''[[ਰੇਤ ਪਹਾੜੀ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਖੇਤਰ]]''' * ਪੋਕਾਟੇਲੋ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਇਡਾਹੋ ਵਿੱਚ '''[[ਵਾਪੀ ਲਾਵਾ ਫੀਲਡ]]''' * ਮਾਊਂਟ ਸੇਂਟ ਹੈਲੰਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ '''[[ਵੈਸਟ ਕ੍ਰੇਟਰ]]''' ਉੱਤਰੀ ਕੈਸਕੇਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹਨਾਂ ਜੋਖਮ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਵਾਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਜੋ [[ਹੋਲੋਸੀਨ]] ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਫਟਦੇ ਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। USGS ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੱਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਫਟਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।<ref name="CVO RISK"/> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://volcanoes.usgs.gov/observatories/cvo/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ]] mrdihat9dc7lrvscgm4ydepht261lvn 0 143106 851636 630437 2026-11-05T01:15:26Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851636 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Map_Chhattisgarh_state_and_districts.png|right|thumb|446x446px| ਬਸਤਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ''ਅਬੂਜਮਾੜ ਪਹਾੜੀਆਂ'' ਹਨ ਜੋ [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ 2007 ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਕਾਂਕੇਰ, ਬਸਤਰ ਅਤੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਨਾਮਕ) ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ 3 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।]] '''ਅਬੂਜਮਾੜ''' ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ 4,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਰਾਇਣਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਗੋਂਡ ਲੋਕ|ਗੋਂਡ]], [[ਮੁੜਿਆ ਲੋਕ|ਮੁਰੀਆ]], ਅਬੂਜ ਮਾੜੀਆ ਅਤੇ ਹਲਬਾਸ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ 2009 ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈ ਗਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਕੋਈ ਭੌਤਿਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਆਜ਼ਾਦ-ਜ਼ੋਨ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਕਸਲੀ-ਮਾਓਵਾਦੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਇੱਕ ਕਥਿਤ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਫੌਜੀ ਵਿੰਗ, ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਗੁਰੀਲਾ ਆਰਮੀ (PLGA)ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="expambush">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/maoists-butcher/601245/0|title=Maoists butcher|date=7 April 2010|work=Indian Express|access-date=2 June 2013|quote=the so-called liberated zone, including the Abujmarh hills...}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Tusha Mittal|date=12 May 2012|title=Inside Abujmarh The Mythic Citadel|url=http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/|magazine=Tehelka|volume=9|issue=19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424043542/http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/|archive-date=24 April 2013|access-date=1 June 2013}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਵ ਮੰਡਲ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਵ੍ਯੁਤਪਤੀ == '''ਅਬੂਜਮਾੜ''' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਅਣਜਾਣ ਪਹਾੜੀਆਂ" ( ਅਬੂਜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਅਣਜਾਣ' ਅਤੇ ਮਾੜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪਹਾੜੀ') ਜੋ ਕਿ [[ਗੋਂਡੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਹ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Tusha Mittal|date=12 May 2012|title=Inside Abujmarh The Mythic Citadel|url=http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/|magazine=Tehelka|volume=9|issue=19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424043542/http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/|archive-date=24 April 2013|access-date=1 June 2013}}<cite class="citation magazine cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFTusha_Mittal2012">Tusha Mittal (12 May 2012). [https://web.archive.org/web/20130424043542/http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/ "Inside Abujmarh The Mythic Citadel"]. ''Tehelka''. Vol.&nbsp;9, no.&nbsp;19. Archived from [http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/ the original] on 24 April 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2013</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TmDRNTYw49EC&pg=PA349|title=Encyclopaedic profile of Indian tribes. 1. A - E|last=R. R. Prasad|publisher=Discovery Publishing House|year=1996|isbn=978-81-7141-298-3|page=349}}</ref> ਜੰਗਲ, ਲਗਭਗ {{Convert|92000|km2}} ਮੌਜੂਦਾ ਬਸਤਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਦੰਡਕਾਰਣਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੰਡਕਾ ਦੈਂਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ", ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ''[[ਰਾਮਾਇਣ]]'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਬੂਜਮਾੜ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਾਇਣਪੁਰ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਬਸਰੂਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਮਾਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੰਦਰਾਵਤੀ ਨਦੀ ਇਸਨੂੰ ਬਸਤਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਅਲੱਗਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1060628/asp/opinion/story_6406772.asp|title=Tribe Against Tribe, Village Against Village|last=Ramachandra Guha|date=28 June 2006|work=The Telegraph|access-date=1 June 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/30-years-on-curbs-on-entry-to-tribal-heartland-lifted/474034/0|title=30 years on, curbs on entry to tribal heartland lifted|date=10 June 2009|work=Indian Express|access-date=1 June 2013}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/70719/|title=Defence chopper to rescue of SP, cops trapped by Naxals|last=Sudhi Ranjan Sen|date=20 May 2005|work=Indian Express|access-date=1 June 2013}}</ref> [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਬੂਜਮਾੜ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਬਾਹਰ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ,<ref name="verghese" /> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਵੇਖਣ 1873 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="exp05survey">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/62869/|title=130 yrs later, Raman govt to map Naxal-hit Abujhmar|date=17 January 2005|work=Indian Express|access-date=2 June 2013}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਦੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗਤਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਸਿਵਾਏ ਜਦੋਂ 1958 ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਬਸਤਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਦੰਡਕਰਨ|ਦੰਡਕਾਰਣਿਆ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦਾ ਇਸ ਦੇ ਖਣਿਜ ਸੰਪੱਤੀ ਲਈ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੈਲਾਡਿਲਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾ ਲੋਹੇ ਲਈ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yvR702McwPoC&q=Abujmarh&pg=PA501|title=First Draft|last=B G Verghese|publisher=Westland|year=2010|isbn=978-9380283760|page=501|author-link=B G Verghese}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪਛੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਰਹੇ,<ref name="verghese" /> ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ ਐਨਜੀਓ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਛੋਟੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="exp05survey" /> ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ 1967 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਅਤੇ ਫੈਲੀ।<ref name="verghese" /> 19 ਮਈ 2005 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀਆਂ 'ਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਨਰਾਇਣਪੁਰ ਦੇ ਛੋਟਾ ਡੋਗਰ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਧੌ ਦਾਈ ਵਿਖੇ, 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਰਾਇਣਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਰਾਸਗਾਂਵ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਅਤੇ 6 ਘੰਟੇ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ, ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/70719/|title=Defence chopper to rescue of SP, cops trapped by Naxals|last=Sudhi Ranjan Sen|date=20 May 2005|work=Indian Express|access-date=1 June 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSudhi_Ranjan_Sen2005">Sudhi Ranjan Sen (20 May 2005). [http://www.indianexpress.com/oldStory/70719/ "Defence chopper to rescue of SP, cops trapped by Naxals"]. ''Indian Express''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2013</span>.</cite></ref> ਅਗਲਾ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ 18 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਰਾਣੀਬੋਡਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕੈਂਪ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ (ਐਸਪੀਓ) ਸਮੇਤ 55 ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ " [[ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਗਰੀਨ ਹੰਟ|ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰੀਨ ਹੰਟ]] " ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਗੁਰੀਲਾ ਆਰਮੀ (ਪੀਐਲਜੀਏ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਲਨਾਰ ਵਿੱਚ 76 ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। == ਭੂਗੋਲ == ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਖੇਤਰ 4,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਗੋਆ]] ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਖਣਿਜ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦੇ ਨਰਾਇਣਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। [[ਇੰਦਰਾਵਤੀ ਨਦੀ]], ਜੋ ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ|ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ, ਬਸਤਰ ਤੋਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Tusha Mittal|date=12 May 2012|title=Inside Abujmarh The Mythic Citadel|url=http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/|magazine=Tehelka|volume=9|issue=19|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424043542/http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/|archive-date=24 April 2013|access-date=1 June 2013}}<cite class="citation magazine cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFTusha_Mittal2012">Tusha Mittal (12 May 2012). [https://web.archive.org/web/20130424043542/http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/ "Inside Abujmarh The Mythic Citadel"]. ''Tehelka''. Vol.&nbsp;9, no.&nbsp;19. Archived from [http://tehelka.com/inside-abujmarh-the-mythic-citadel/ the original] on 24 April 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2013</span>.</cite></ref><ref name="exp09">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/30-years-on-curbs-on-entry-to-tribal-heartland-lifted/474034/0|title=30 years on, curbs on entry to tribal heartland lifted|date=10 June 2009|work=Indian Express|access-date=1 June 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.indianexpress.com/news/30-years-on-curbs-on-entry-to-tribal-heartland-lifted/474034/0 "30 years on, curbs on entry to tribal heartland lifted"]. ''Indian Express''. 10 June 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2013</span>.</cite></ref><ref name="ndtv">{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/army-training-hub-in-maoist-stronghold-81897|title=Army training hub in Maoist stronghold|date=27 January 2011|work=NDTV|access-date=1 June 2013}}</ref> ਅੱਜ ਵੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਪਿੰਡ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="hin12">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/a-learning-experience-for-pranab-at-narayanpur/article4075088.ece|title=A "learning experience" for Pranab at Narayanpur|date=8 November 2012|work=The Hindu|access-date=1 June 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/a-learning-experience-for-pranab-at-narayanpur/article4075088.ece "A "learning experience" for Pranab at Narayanpur"]. ''The Hindu''. 8 November 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2013</span>.</cite></ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਬੂਜਮਾੜ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਵ ਮੰਡਲ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://envfor.nic.in/news/janmar08/environews_jan_mar08.pdf|title=Status of Bioshpere reserves in India|date=January–March 2008|publisher=ENVIRO NEWS, Ministry of Environment and Forests, Vol. 14|page=9|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120033254/http://envfor.nic.in/news/janmar08/environews_jan_mar08.pdf|archive-date=20 January 2013|access-date=1 June 2013}}</ref> == ਜਨਸੰਖਿਆ == ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ {{Convert|4|PD/km2|abbr=off}} ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦੀ ਲਗਭਗ 27 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਮੁੱਚੀ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਗੋਂਡ ਲੋਕ|ਗੋਂਡ]], [[ਮੁੜਿਆ ਲੋਕ|ਮੁਰੀਆ]], ਅਬੂਜ ਮਾੜੀਆ, ਮਾਦੀਆ ਅਤੇ ਹਲਬਾਸ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ 34,000 ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 233 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/a-learning-experience-for-pranab-at-narayanpur/article4075088.ece|title=A "learning experience" for Pranab at Narayanpur|date=8 November 2012|work=The Hindu|access-date=1 June 2013}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਣਪਛਾਤਾ ਹੈ, 2009 ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ]] (ਇਸਰੋ) ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਮੈਪਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/30-years-on-curbs-on-entry-to-tribal-heartland-lifted/474034/0|title=30 years on, curbs on entry to tribal heartland lifted|date=10 June 2009|work=Indian Express|access-date=1 June 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.indianexpress.com/news/30-years-on-curbs-on-entry-to-tribal-heartland-lifted/474034/0 "30 years on, curbs on entry to tribal heartland lifted"]. ''Indian Express''. 10 June 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2013</span>.</cite></ref><ref>{{Cite magazine|last=Satarupa Bhattacharjya|date=1 February 2008|title=Red terror|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Red+terror/1/4146.html|magazine=India Today|access-date=1 June 2013}}</ref> == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਗੰਭੀਰ ਗਰੀਬੀ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਸਲੈਸ਼-ਐਂਡ-ਬਰਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ — ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਂਡਾ ਖੇਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਦਾਣੇ ਵਾਲੇ ਚੌਲ, ਕੋਰਸਾ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਲਈ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਤੇਂਦੂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਵੇਚਣ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/30-years-on-curbs-on-entry-to-tribal-heartland-lifted/474034/0|title=30 years on, curbs on entry to tribal heartland lifted|date=10 June 2009|work=Indian Express|access-date=1 June 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.indianexpress.com/news/30-years-on-curbs-on-entry-to-tribal-heartland-lifted/474034/0 "30 years on, curbs on entry to tribal heartland lifted"]. ''Indian Express''. 10 June 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2013</span>.</cite></ref><ref>{{Cite magazine|last=Satarupa Bhattacharjya|date=1 February 2008|title=Red terror|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Red+terror/1/4146.html|magazine=India Today|access-date=1 June 2013}}<cite class="citation magazine cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSatarupa_Bhattacharjya2008">Satarupa Bhattacharjya (1 February 2008). [http://indiatoday.intoday.in/story/Red+terror/1/4146.html "Red terror"]. ''India Today''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2013</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == gn7k8xn4yvpuf3j0j63xc8k7gxrk5cp 0 143493 851624 792235 2026-11-04T23:53:28Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851624 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=ਆਨੰਦੀ ਬਾਈ|title='''''[[Maratha titles#Titles used by the Maratha Royals|ਪੇਸ਼ਵਿਨ]]'''''|birth_place=[[ਗੁਹਾਗਰ]], [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]]|spouse=[[ਰਘੁਨਾਥ ਰਾਓ]]|issue=[[ਬਾਜੀਰਾਓ]]|house=[[ਓਕ]] (ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ)<br>[[ਭੱਟ]] (ਵਿਆਹ ਵੱਲੋਂ)|father=ਰਘੁ ਮਹਾਦੇਵ}} '''ਆਨੰਦੀਬਾਈ''' [[ਪੇਸ਼ਵਾ]] ਰਾਣੀ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ 11ਵੇਂ ਪੇਸ਼ਵਾ [[ਰਘੁਨਾਥ ਰਾਓ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1773 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ, 17 ਸਾਲਾ ਪੇਸ਼ਵਾ [[ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ]] ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚੀ। ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਗਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਸਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ == ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਚਿਤਪਾਵਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਕੋਂਕਣ]] ਖੇਤਰ ਦੇ ਗੁਹਾਗਰ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਹ [[ਰਘੂ ਮਹਾਦੇਵ ਓਕ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ।<ref>{{Citation|last=Gune|first=Vithal|title=Survey and Calendar of Marathi Documents|publisher=K.P. Bagchi|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=9UNuAAAAMAAJ&q=anandibai&dq=anandibai|isbn=978-81-7074-166-4|access-date=2009-01-14}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਗੋਪਿਕਾਬਾਈ (ਰਾਸਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ), ਪੇਸ਼ਵਾ [[ਬਾਜੀਰਾਓ I|ਬਾਲਾਜੀ ਬਾਜੀਰਾਓ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਦਸੰਬਰ 1756 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਅਜੇ ਬੱਚੀ ਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਾਲਾਜੀ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ [[ਰਘੁਨਾਥ ਰਾਓ|ਰਘੂਨਾਥ ਰਾਓ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref>{{Citation|last=Turner|first=O.|title=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|publisher=The Society|year=1904|url=https://books.google.com/books?id=oWkoAAAAYAAJ&pg=RA3-PA323&dq=anandibai|access-date=2009-01-14}}</ref> ਰਘੁਨਾਥਰਾਓ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ (ਬਰਵੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਾਨਕੀ ਬਾਈ) ਦੀ ਅਗਸਤ 1755 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਲਾਜੀ ਅਤੇ ਰਘੂਨਾਥ ਦੋਵੇਂ [[ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਛਤਰਪਤੀ (ਰਾਜੇ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਨਦਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ, ਬਾਜੀ ਰਾਓ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਾ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੇਸ਼ਵਾ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਆਨੰਦੀਬਾਈ == ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੌ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਉਹ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਨੇ ਕੋਪਰਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਲਿਖ ਲਈ ਸੀ, ਜੋ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਸੱਚੀ ਝਲਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਦੁਆਰਾ ਥੋਪੇ ਗਏ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਓਨੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਖੁਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਜੀਰਾਓ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਭਾਅ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਦੇ ਕੰਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹੀ:- 'ਜੇ ਅਸੀਂ (ਪੱਤਰ) ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੱਸੋਗੇ ਅਤੇ ਕਹੋਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਪੱਤਰ ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ।'ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਏਸੇ ਲਈ  ਕੋਈ ਪੱਤਰ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੌਲਤ ਇੱਕਠੀ  ਕਰਨ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਦਮਾਸ਼ ਯਵੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਨਾਂ ਦੀ  ਦੌਲਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ! ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਵਧਾਈ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ! ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੋ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਣਗੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ.. ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। <nowiki>~~~~</nowiki> == ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦਾ ਕਤਲ == [[File:Pune_ShaniwarWada_DelhiGate.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pune_ShaniwarWada_DelhiGate.jpg|thumb|ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾੜਾ - ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ]] 1772 ਵਿੱਚ ਮਾਧਵਰਾਓ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਨੇ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਣੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾਬਾਲਗ ਸੀ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲਾ ਪੇਸ਼ਵਾ ਕੌਣ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਪੇਸ਼ਵਾ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਪੇਸ਼ਵਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਤਖਤ ਪਲਟਾਉਣ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 30 ਅਗਸਤ, 1773 ਨੂੰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾਡਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਨੇ ਗਾਰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾੜੇ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ।<ref name="express">[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=56594]|Indian express article about Shaniwar Wada</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾਡਾ ਨੂੰ ਪੈਮਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦੇ ਹਰਮ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਨੇ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਘੁਨਾਥਰਾਓ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। == ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਨਾਨਾ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ 10 ਜਨਵਰੀ 1775 ਨੂੰ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਪਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Citation|last=Vaidya|first=S.G.|title=Peshwa Bajirao II and the Downfall of Maratha Power|publisher=Pragati Prakashan|year=1976|url=https://books.google.com/books?id=5FU4daibDnoC&pg=PA155&dq=anandibai+peshwe|isbn=978-81-206-1875-6|access-date=2009-01-14}}</ref> 11 ਦਸੰਬਰ 1783 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਸ਼ਵਾ ਰਾਜਵੰਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] 2d85auw0edhqst9bn0awsw4ha1h5khx 0 143534 851661 658807 2026-11-05T06:18:57Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851661 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਰਚੀ ਪੰਜਾਬੀ | image = Archie Panjabi 2015.jpg | imagesize = | caption = ਮਈ 2015 [[2015 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡਜ਼]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ | birth_name = ਆਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ | birth_date = {{birth date and age|1972|05|31|df=y}} | birth_place = [[ਐਡਗਵੇਅਰ]], ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ | alma_mater = [[ਬਰੂਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1994–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{married|ਰਾਜੇਸ਼ ਨਿਹਲਾਨੀ|1998}} }} '''ਆਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ''' (ਜਨਮ 31 ਮਈ 1972) ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਲਾਈਫ ਔਨ ਮਾਰਸ'' (2006-07) ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਰਾਏ, ਐਨਬੀਸੀ ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮਾ ਬਲਾਇੰਡਸਪੌਟ (2016–17, 2020) ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਮਲ, ਗਲੋਬਲ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਡਿਪਾਰਚਰ (2019) ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਮੈਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।, ਅਤੇ ਕਲਿੰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ CBS ਕਾਨੂੰਨੀ ਡਰਾਮਾ ਦ ਗੁੱਡ ਵਾਈਫ (2009-15) ਵਿੱਚ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਮਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ NAACP ਇਮੇਜ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਐਮੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ, ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਐਮੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਵਾਧੂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇਜ਼ ਈਸਟ (1999) ਵਿੱਚ ਮੀਨਾ ਖਾਨ, ਬੈਂਡ ਇਟ ਲਾਈਕ ਬੇਖਮ (2002) ਵਿੱਚ ਪਿੰਕੀ ਭਮਰਾ, ਯਾਸਮੀਨ (2004) ਵਿੱਚ ਯਾਸਮੀਨ ਹੁਸੈਨੀ, ਅਤੇ ਏ ਮਾਈਟੀ ਹਾਰਟ (2007) ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਨੋਮਾਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ]] ij8cgszj92y7n8b3x16zh2es0ivp5ik 0 144266 851606 612021 2026-11-04T21:48:16Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851606 wikitext text/x-wiki ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਚੀਬੱਧ '''[[ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ]]''' ਦੇ '''[[ਅਜਾਇਬਘਰ|ਅਜਾਇਬ ਘਰ]]'''। {{TOC right}} == ਅਰਜਨਟੀਨਾ == * ਬਿਊਨਸ ਆਇਰਸ ਦਾ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (MALBA) * ਬਿਊਨਸ ਆਇਰਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ (ਐਮਏਐਮਬੀਏ) == ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ == * ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸਿਡਨੀ 140 ਜਾਰਜ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਦ ਰੌਕਸ, ਸਿਡਨੀ * ਹਾਈਡ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਬੁਲੇਨ, ਮੈਲਬੋਰਨ == ਆਸਟਰੀਆ == * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਮਾਡਰਨਰ ਕੁਨਸਟ ( ਮੁਮੋਕ ) ਲੁਡਵਿਗ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਮਿਊਜ਼ੀਅਮਸਕੁਆਰਟੀਅਰ, [[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਏਨਾ]] * ਕੁਨਸਥਲ ਵਿਏਨ, ਮਿਊਜ਼ੀਅਮਸਕੁਆਰਟੀਅਰ, ਵਿਏਨਾ * [http://www.mmkk.at/ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਮਾਡਰਨਰ] ਕੁਨਸਟ ਕਾਰਨਟੇਨ (MMKK), ਕਲੇਗੇਨਫਰਟ, ਕਾਰਨਟਨ * [http://www.museumdermoderne.at/ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਡੇਰ ਮਾਡਰਨ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ], ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ == ਬੈਲਜੀਅਮ == * ਕਨਾਲ ਸੈਂਟਰ ਪੋਮਪੀਡੋ, [[ਬਰੂਸਲ|ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼]] * ਸੈਂਟਰ ਬੇਲਗੇ ਡੇ ਲਾ ਬਾਂਡੇ ਡੇਸੀਨੀ, [[ਬਰੂਸਲ|ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼]] * Musée communal des Beaux-Arts d' Ixelles, rue Jean Van Volsem 71, 1050 Ixelles * Musée d'art spontane, rue de la Constitution, 27 à 1030 [[ਬਰੂਸਲ|Brussels]] * ਮਿਊਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹੀ d'art ਆਧੁਨਿਕ à Bruxelles, Place Royale 1–2, à 1000 [[ਬਰੂਸਲ|Brussels]] * ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਐਂਟਵਰਪ == ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ == * ਮਿਊਜ਼ਿਊ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਡੇ ਸਾਓ ਪੌਲੋ, (MAM-SP) * ਮਿਊਜ਼ਿਊ ਡੀ ਆਰਟ ਮਾਡਰਨ ਡੂ ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ, (MAM-RJ) == ਕੈਨੇਡਾ == * ਮੌਂਟਰੀਅਲ, [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|ਮਾਂਟਰੀਅਲ]] ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮਿਊਜ਼ੀ * ਸਮਕਾਲੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਰਟ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (MOCCA), ਟੋਰਾਂਟੋ == ਕਰੋਸ਼ੀਆ == * [http://www.ugdubrovnik.hr ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ], ਡੁਬਰੋਵਨਿਕ * ਮਾਡਰਨ ਗੈਲਰੀ, ਜ਼ਗਰੇਬ * ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਜ਼ਗਰੇਬ * ਇਵਾਨ ਮੇਸਟ੍ਰੋਵਿਕ ਗੈਲਰੀ, ਸਪਲਿਟ == ਕੋਲੰਬੀਆ == * ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨੋ ਡੀ ਬੋਗੋਟਾ, [[ਬੋਗੋਤਾ|ਬੋਗੋਟਾ]] * ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨੋ ਡੀ ਮੇਡੇਲਿਨ, [[ਮੇਦੇਯੀਨ|ਮੇਡੇਲਿਨ]] == ਡੈਨਮਾਰਕ == * ਲੁਈਸਿਆਨਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਹੁਮਲੇਬੇਕ * ਏਆਰਓਐਸ ਆਰਹਸ ਕੁਨਸਟਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਆਰਹਸ == ਇਕਵਾਡੋਰ == ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਐਂਟ੍ਰੋਪੋਲੋਜੀਕੋ ਵਾਈ ਡੀ ਆਰਟ ਕੰਟੈਂਪੋਰੇਨਿਓ (ਐਮਏਏਸੀ), [[ਗੁਆਇਆਕੀਲ|ਗੁਆਯਾਕਿਲ]] == ਇੰਗਲੈਂਡ == * [[ਐਨਲੀ ਜੂਡਾ]], 23 ਡੇਰਿੰਗ ਸਟ੍ਰੀਟ, [[ਲੰਡਨ]]। ''ਰੂਸੀ ਰਚਨਾਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ'' * ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਾਲਵੀ ਕਲਾ ਦਾ ਐਸਟੋਰਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 39a ਕੈਨਨਬਰੀ ਸਕੁਆਇਰ, ਲੰਡਨ। ''ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਾਲਵੀ ਕਲਾ'' * ਮਿਡਲਸਬਰੋ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਸੈਂਟਰ ਸਕੁਆਇਰ, ਮਿਡਲਸਬਰੋ * ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਆਕਸਫੋਰਡ, 30 ਪੈਮਬਰੋਕ ਸਟ੍ਰੀਟ, [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ|ਆਕਸਫੋਰਡ]] * ਸਰਪੇਨਟਾਈਨ ਗੈਲਰੀ, ਕੇਨਸਿੰਗਟਨ ਗਾਰਡਨ, ਲੰਡਨ * ਟੇਟ ਮਾਡਰਨ, ਬੈਂਕਸਾਈਡ, ਲੰਡਨ. * ਟੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਮਿਲਬੈਂਕ, ਲੰਡਨ * ਟੇਟ ਸੇਂਟ ਆਈਵਸ, ਪੋਰਥਮੇਰ ਬੀਚ, ਸੇਂਟ ਆਈਵਸ, ਕੌਰਨਵਾਲ। * ਟੇਟ ਲਿਵਰਪੂਲ, ਰਾਇਲ ਅਲਬਰਟ ਡੌਕ, [[ਲਿਵਰਪੂਲ]] * ਟਰਨਰ ਸਮਕਾਲੀ (ਟੇਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਮਾਰਗੇਟ, ਕੈਂਟ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ * ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਤੇ ਐਲਬਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲੰਡਨ. == ਇਥੋਪੀਆ == * [[ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ: ਗੇਬਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟੋਸ ਡੇਸਟਾ ਸੈਂਟਰ|ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ: ਅਦੀਸ ਅਬਾਬਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਗੇਬਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟੋਸ ਡੇਸਟਾ ਸੈਂਟਰ]] == ਫਿਨਲੈਂਡ == * [[ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਕਿਆਸਮਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], ਹੇਲਸਿੰਕੀ, ਫਿਨਲੈਂਡ == ਫਰਾਂਸ == * [[ਮੋਂਸੁਰੇਉ ਮਹਿਲ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ|Chateau de Montsoreau- ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]], [[ਮੋਂਸੁਰੇਉ|Montsoreau]] * ਏਸਪੇਸ ਡਾਲੀ, [[ਪੈਰਿਸ]] * ਫੌਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਏਕਸ-ਲੇਸ-ਬੈਂਸ * ਗ੍ਰੇਨੋਬਲ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਗ੍ਰੇਨੋਬਲ * ਮਿਊਜ਼ੀ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨ ਡੀ ਸੇਰੇਟ, ਸੇਰੇਟ * ਮਿਊਜ਼ੀ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨ, ਅਬਟੋਇਰ ਡੀ ਟੂਲੂਸ, [[ਟੁਲੂਜ਼|ਟੂਲੂਸ]] * ਮਿਊਜ਼ੀ ਡੀ ਓਰਸੇ, [[ਪੈਰਿਸ]] * [[ਮਿਊਜ਼ੀ ਮਾਰਮੋਟਨ ਮੋਨੇਟ]], [[ਪੈਰਿਸ]] * ਮਿਊਜ਼ੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨ, ਸੈਂਟਰ ਜੌਰਜਸ-ਪੋਂਪੀਡੋ, [[ਪੈਰਿਸ]] * ਮਿਊਜ਼ੀ ਪਿਕਾਸੋ, [[ਪੈਰਿਸ]] * [[ਮਿਊਜ਼ੀ ਰੋਡਿਨ]], [[ਪੈਰਿਸ]] * ਮਿਊਜ਼ੀ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨ ਡੇ ਲਾ ਵਿਲੇ ਡੇ ਪੈਰਿਸ, [[ਪੈਰਿਸ]] * [[ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਮਿਊਜ਼ਈ ਡੇ ਲ'ਆਰੇਂਜਰੀ]], ਪੈਰਿਸ * ਮਿਊਜ਼ੀ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨ ਡੀ ਲਿਲ ਮੈਟਰੋਪੋਲ, ਵਿਲੇਨੇਊਵ ਡੀ ਐਸਕ * ਮਿਊਜ਼ੀ ਕੈਨਟੀਨੀ, [[ਮਾਰਸੇਈ|ਮਾਰਸੇਲ]] * ਮਿਊਜ਼ੀ ਡੇਸ ਬੇਓਕਸ-ਆਰਟਸ ਡੀ ਲਿਓਨ, [[ਲਿਓਂ|ਲਿਓਨ]] * Musée des Beaux-Arts de Rouen, Rouen * ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, [[ਸਟਰਾਸਬਰਗ|ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ]] == ਜਰਮਨੀ == * ਬੁਚੇਮ-ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਹੇਠਾਂ ''ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਡੇਰ ਫੈਂਟਸੀ'' ਦੇਖੋ * Deutsche Guggenheim, Unter den Linden 13-15, 10117 [[ਬਰਲਿਨ]] * ਗੈਲਰੀ ਫਰ ਜ਼ੀਟਗੇਨੋਸਿਸਚੇ ਕੁਨਸਟ, [[ਲਾਈਪਸਿਸ਼|ਲੀਪਜ਼ੀਗ]] * ਗੈਲਰੀ ਨੀਊ ਮੀਸਟਰ, ਅਲਬਰਟੀਨਮ, ਬਰੂਹਲਸ਼ੇ ਟੇਰੇਸੇ, 01067 ਡ੍ਰੇਜ਼ਡਨ * ਹੈਮਬਰਗਰ ਕੁਨਸਥਲੇ, [[ਹਾਮਬੁਰਕ|ਹੈਮਬਰਗ]] * ਕੈਸਰ-ਵਿਲਹੈਲਮ-ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਕ੍ਰੇਫੀਲਡ * ਕੋਨਿਗ-ਅਲਬਰਟ-ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਕੈਮਨਿਟਜ਼ * ਕੁਨਸਥਲ ਬੀਲੇਫੀਲਡ, ਬੀਲੇਫੀਲਡ * ਕੁੰਸਥਲ ਏਰਫਰਟ, ਏਰਫਰਟ * ਕੁਨਸਥਲੇ ਕੀਲ, [[ਕੀਲ]] * ਕੁਨਸਥਲੇ ਮਾਨਹਾਈਮ, ਮੈਨਹਾਈਮ * ਕੁਨਸਥਲ ਨੂਰਨਬਰਗ, ਨੂਰਮਬਰਗ * ਕੁਨਸਥਲੇ ਰੋਸਟੋਕ, ਰੋਸਟੋਕ * ਕੁਨਸਥਲ ਵਰਥ, ਸ਼ਵਾਬਿਸ਼ ਹਾਲ * ਕੁਨਸਟਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬੋਨ, [[ਬੌਨ|ਬੋਨ]] * ਕੁਨਸਟਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਮੈਗਡੇਬਰਗ, Regierungsstraße 4–6, 39104 ਮੈਗਡੇਬਰਗ * ਕੁਨਸਟਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਸਟਟਗਾਰਟ, [[ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ|ਸਟਟਗਾਰਟ]] * ਕੁਨਸਟਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੁਲਫਸਬਰਗ, ਵੁਲਫਸਬਰਗ * ਕੁਨਸਟਸਾਮਲੁੰਗ ਨੋਰਡਰਾਈਨ-ਵੈਸਟਫਾਲਨ, ਡੁਸਲਡੋਰਫ * ਲੇਹਮਬਰਕ-ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਡੁਇਸਬਰਗ * ਲੈਨਬਾਚੌਸ, [[ਮਿਊਨਿਖ਼|ਮਿਊਨਿਖ]] * ਲੁਡਵਿਗ ਫੋਰਮ ਫਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਨਸਟ, ਜੂਲੀਚਰ ਸਟ੍ਰਾਸ 97–109, 52070 ਆਚੇਨ * ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਰਗ੍ਰੇਨ, [[ਬਰਲਿਨ]] * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬੋਚਮ - ਕੁਨਸਟਸਮਲੁੰਗ, ਬੋਚਮ * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਡੇਰ ਬਿਲਡੇਨ ਕੁਨਸਟ, [[ਲਾਈਪਸਿਸ਼|ਲੀਪਜ਼ੀਗ]] * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਡੇਰ ਫੈਂਟਸੀ, ਬਰਨਰੀਡ * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਫੋਕਵਾਂਗ, [[ਐੱਸਨ|ਐਸੇਨ]] * ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਫਰੀਡਰ ਬੁਰਡਾ, ਬਾਡੇਨ-ਬਾਡੇਨ * ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਫਰ ਗੇਗੇਨਵਾਰਟ, ਹੈਮਬਰਗਰ ਬੈਨਹੋਫ, [[ਬਰਲਿਨ]] * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਫਰ ਮੋਡਰਨ ਕੁਨਸਟ, ਡੋਮਸਟ੍ਰਾਸ 10, 60311 [[ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ|ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ]] * ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਫਰ ਨਯੂ ਕੁਨਸਟ, ਕਾਰਲਸਰੂਹੇ * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ Küppersmühle, Duisburg * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਲੁਡਵਿਗ, [[ਕਲਨ|ਕੋਲੋਨ]] * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਓਸਟਵਾਲ, ਡਾਰਟਮੰਡ * ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਾਈਸਬੈਡਨ, ਵਿਜ਼ਬੈਡਨ * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੁਰਥ, ਕੁਨਜ਼ਲਸਾਉ-ਗੈਸਬਾਚ * ਨਿਊ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ, [[ਬਰਲਿਨ]] * Neue Staatsgalerie, [[ਸ਼ਟੁੱਟਗਾਟ|Stuttgart]] * ਨੀਊਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨੂਰਬਰਗ, ਨਿਊਰਮਬਰਗ * ਪਿਨਾਕੋਥੇਕ ਡੇਰ ਮਾਡਰਨ, [[ਮਿਊਨਿਖ਼|ਮਿਊਨਿਖ]] * ਸ਼ਿਰਨ ਕੁਨਸਥਲੇ ਫਰੈਂਕਫਰਟ, [[ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ|ਫਰੈਂਕਫਰਟ]] * ਸਪ੍ਰੇਂਜਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, [[ਹੈਨੋਫ਼ਾ|ਹੈਨੋਵਰ]] * Staatliche Kunsthalle Karlsruhe, Karlsruhe * Städel - Städelsches Kunstinstitut, [[ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ|Frankfurt am Main]] * Städtische Galerie Erlangen, Erlangen * Städtisches Museum Gelsenkirchen, Horster Straße 5–7, 45897 Gelsenkirchen * ਵੌਨ-ਡੇਰ-ਹੇਡਟ-ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਵੁਪਰਟਲ * ਵਿਲਹੇਲਮ-ਹੈਕ-ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲੁਡਵਿਗਸ਼ਾਫੇਨ == ਗ੍ਰੀਸ == * [[ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਸਟੇਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਆਰਟ]], ਬਿਲਡਿੰਗ.01, ਮੋਨੀ ਲਾਜ਼ਾਰਿਸਟਨ, ਲਗਾਡਾ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਥੇਸਾਲੋਨੀਕੀ * [[ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], 154, ਐਗਨੇਟੀਆ ਸਟ੍ਰੀਟ, [[ਥੈਸਾਲੋਨੀਕੀ|ਥੇਸਾਲੋਨੀਕੀ]] * [[ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਗ੍ਰੀਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], ਵਾਸ. ਜਾਰਜਿਓ Β' 17-19 ਅਤੇ ਰਿਗਿਲਿਸ ਸਟ੍ਰੀਟ, [[ਐਥਨਜ਼]] == ਭਾਰਤ == * [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ]] * [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ]] == ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ == * ਨੁਸੰਤਾਰਾ (ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਮੈਕੈਨ), [[ਜਕਾਰਤਾ]] ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ == ਈਰਾਨ == * ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਲਾਲੇਹ ਪਾਰਕ, [[ਤਹਿਰਾਨ]] . == ਆਇਰਲੈਂਡ == * ਆਇਰਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਡਬਲਿਨ * ਕੇਰਲਿਨ ਗੈਲਰੀ, ਡਬਲਿਨ * ਲੁਆਨ ਗੈਲਰੀ, ਐਥਲੋਨ == ਇਜ਼ਰਾਈਲ == * ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, [[ਤਲ ਅਵੀਵ|ਤੇਲ ਅਵੀਵ]] == ਇਟਲੀ == * ਬੋਲੋਗਨਾ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਬੋਲੋਨਾ * Ca' Pesaro, [[ਵੈਨਿਸ|ਵੇਨਿਸ]] * Centro per l'arte contemporaneo, Luigi Pecci, Prato * Centro d'Arte Moderna e Contemporaneo, La Spezia * ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਮੋਰਾਂਡੀ, ਬੋਲੋਨਾ * ਗੈਲਰੀਆ ਨਾਜ਼ੀਓਨਲੇ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ, [[ਰੋਮ]] * ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ, ਮਿਲਾਨ * ਪਲਾਜ਼ੋ ਪਿਟੀ, [[ਫਲੋਰੈਂਸ]] * ਪੈਗੀ ਗੁਗਨਹਾਈਮ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, [[ਵੈਨਿਸ|ਵੇਨਿਸ]] * ਟ੍ਰੇਂਟੋ ਅਤੇ ਰੋਵੇਰੇਟੋ, ਟ੍ਰੇਂਟੋ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ * ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੇਲ ਨੋਵੇਸੇਂਟੋ, [[ਮਿਲਾਨ]] * ਪਿਨਾਕੋਟੇਕਾ ਡੀ ਬ੍ਰੇਰਾ, [[ਮਿਲਾਨ]] * ਗੈਲਰੀਆ ਕਮਿਊਨਲੇ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ, ਰੋਮ, [[ਰੋਮ]] * ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਮੋਰਾਂਡੀ, ਬੋਲੋਨਾ * [[ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਪਲੇਰਮੋ]] * [[ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਅਤੇ ਕੰਟੇਪੋਰੇਨੀਆ ਫਿਲਿਪੋ ਡੀ ਪੀਸਿਸ|ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਈ ਕੰਟੈਂਪੋਰੇਨੀਆ ਫਿਲਿਪੋ ਡੀ ਪਿਸਿਸ]], ਫੇਰਾਰਾ * ਮਿਊਜ਼ੀਅਨ (ਬੋਲਜ਼ਾਨੋ), ਬੋਲਜ਼ਾਨੋ * [[ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ ਅਤੇ ਕੰਟੈਂਪੋਰੇਨੀਆ|ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਈ ਕੰਟੇਮਪੋਰੇਨੀਆ]], ਟਿਊਰਿਨ * [[ਪਿਨਾਕੋਟੇਕਾ ਅਗਨੇਲੀ]], ਟਿਊਰਿਨ * ਰੇਵੋਲਟੇਲਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਟ੍ਰਾਈਸਟੇ * ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਰਿੱਕੀ ਓਡੀ, ਪਿਆਸੇਂਜ਼ਾ * ਫੌਂਡਾਜ਼ਿਓਨ ਮੈਗਨਾਨੀ-ਰੋਕਾ, ਪਰਮਾ * ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ, [[ਜੇਨੋਆ]] * Galleria Comunale d'Arte Moderna e Contemporanea, Viareggio * Galleria Civica d'Arte Moderna e Contemporanea di Latina, Latina * ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਈ ਕੰਟੇਪੋਰੇਨੀਆ, ਬਰਗਾਮੋ * [[Galleria Civica d'Arte Moderna Palazzo S. Margherita|ਗੈਲਰੀਆ ਸਿਵਿਕਾ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਪਲਾਜ਼ੋ ਐਸ]] . ਮਾਰਗੇਰੀਟਾ, ਮੋਡੇਨਾ * [[ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਪਲਾਜ਼ੋ ਫੋਰਟੀ|ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਪੈਲਾਜ਼ੋ ਫੋਰਟਿ]], [[ਵੇਰੋਨਾ]] * [[ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ ਗਾਮਾ|ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਗਾਮਾ]], [[ਅਲਬੇੰਗਾ|ਅਲਬੇਂਗਾ]] * [[ਗੈਲਰੀਆ ਸਿਵਿਕਾ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ|ਗੈਲਰੀਆ ਸਿਵਿਕਾ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ]], ਸਪੋਲੇਟੋ * [[ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ ਕਾਰਲੋ ਰਿਜ਼ਾਰਡਾ]], ਫੇਲਟਰੇ * [[Galleria Comunale d'Arte|ਗੈਲਰੀਆ ਕਮਿਊਨਲੇ ਡੀ ਆਰਟ]], [[ਕੈਗਲਿਆਰੀ]] * [[ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੇਟ ਮੈਗਾ|ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਗੈਲਾਰੇਟ ਮੈਗਾ]], [[ਗਲੇਰੇਟ|ਗੈਲਾਰੇਟ]] * [[ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ ਵਿਟੋਰੀਆ ਕੋਲੋਨਾ|ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਵਿਟੋਰੀਆ ਕੋਲੋਨਾ]], [[ਪੇਸਕਾਰਾ]] * [[ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਈ ਕੰਟੇਪੋਰੇਨੀਆ ਕਾਵਾਜ਼ਿਨੀ|ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ ਈ ਕੰਟੈਂਪੋਰੇਨੀਆ ਕਾਵਾਜ਼ਿਨੀ]], ਉਡੀਨੇ * [[Pinacoteca d'Arte Moderna e Contemporanea Repaci]], [[ਪਾਲਮੀ, ਕੈਲਾਬ੍ਰੀਆ|Palmi]] * [[ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਡੇਲਾ ਸਿਟਾ ਡੀ ਰੈਵੇਨਾ]], ਰੇਵੇਨਾ * [[ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮਾਡਰਨਾ ਗਿਆਨੋਨੀ]], ਨੋਵਾਰਾ * [[ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡੇਰਨਾ, ਨੇਰਵੀ|ਗੈਲਰੀਆ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨਾ, ਨੇਰਵੀ]] * [[ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਪਰਟੀਨੀ]], [[ਸਵੋਨਾ]] * [[ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ]], [[ਐਵੇਲੀਨੋ]] == ਜਪਾਨ == * ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, [[ਟੋਕੀਓ]] == ਲੇਬਨਾਨ == * ਸਰਸੌਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ == ਲਿਥੁਆਨੀਆ == * MO ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, [[ਵਿਲਨਸ|ਵਿਲਨੀਅਸ]] * ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ (ਵਿਲਨੀਅਸ) * ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ, <ref>{{Cite news|url=http://www.ndg.lt/en.aspx|title=National Gallery Of Art|access-date=2018-11-01|language=en-US}}</ref> [[ਵਿਲਨਸ|ਵਿਲਨੀਅਸ]] == ਮੈਕਸੀਕੋ == * ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਮੋਡਰਨੋ, ਬੌਸਕੇ ਡੀ ਚੈਪੁਲਟਾਪੇਕ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ, 11560 ਮੈਕਸੀਕੋ * ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਕੰਟੈਂਪੋਰੈਨਿਓ, ਮੋਂਟੇਰੀ, ਮੈਕਸੀਕੋ * ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਰੁਫਿਨੋ ਤਾਮਾਯੋ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ, ਓਆਕਸਾਕਾ, ਮੈਕਸੀਕੋ == ਮੋਨਾਕੋ == * ਮੋਨਾਕੋ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ == ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ == * ਸਟੈਡੇਲੀਜਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, [[ਅਮਸਤੱਰਦਮ|ਐਮਸਟਰਡਮ]] * [[ਵਾਨ ਗਾਗ ਮਿਊਜੀਅਮ|ਵੈਨ ਗੌਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], ਐਮਸਟਰਡਮ * ਕੁੰਸਥਲ ਕਾਡੇ, ਐਮਰਸਫੋਰਟ * ਮੋਂਡਰੀਆਹੋਮ, ਐਮਰਸਫੋਰਟ * ਆਧੁਨਿਕ ਕੁਨਸਟ ਅਰਨਹੇਮ, ਅਰਨਹੇਮ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ * ਵੈਨ ਐਬੇਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਆਇਂਡਹੋਵਨ * ਗ੍ਰੋਨਿੰਗਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਗ੍ਰੋਨਿੰਗਨ * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬੇਲਵੇਡੇਰੇ, ਹੀਰੇਨਵੀਨ * ਸਟੈਡੇਲੀਜਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ 's-ਹਰਟੋਜੇਨਬੋਸ਼, 's-ਹਰਟੋਜੇਨਬੋਸ਼ * ਗਾਇਕ ਲਾਰੇਨ, ਲਾਰੇਨ * ਬੋਨੇਫੈਂਟੇਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਮਾਸਟ੍ਰਿਕਟ * ਕ੍ਰੋਲਰ-ਮੁਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਓਟਰਲੋ * ਕੁਨਸਥਲ, ਰੋਟਰਡਮ * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬੋਇਜਮੈਨਸ ਵੈਨ ਬੇਨਿੰਗੇਨ, ਰੋਟਰਡਮ * ਸਟੀਡੇਲੀਜਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਸ਼ੀਡੇਮ, ਸ਼ੀਡੇਮ * ਕੁਨਸਟਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਡੇਨ ਹਾਗ, [[ਹੇਗ]] * ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਡੀ ਪੋਂਟ, ਟਿਲਬਰਗ * ਸੈਂਟਰਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਯੂਟਰੈਕਟ == ਪੋਲੈਂਡ == * ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਲੋਡੋ * ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, [[ਕਰਾਕੋਵ|ਕ੍ਰਾਕੋ]] == ਪੁਰਤਗਾਲ == * [[ਸੇਰਾਲਵੇਸ, ਪੋਰਟੋ]] == ਕਤਰ == * ਮਥਫ : [[ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅਰਬ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]], [[ਦੋਹਾ]] == ਰੂਸ == * [[ਦ ਹਰਮੀਟੇਜ|ਹਰਮੀਟੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], 2, ਡਵੋਰਤਸੋਵਾਯਾ ਪਲੋਸ਼ਚਦ, ਡਵੋਰਤਸੋਵਾਯਾ ਸਕੁਏਅਰ, 190000 [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ]] * [[ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ|ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ]], [[ਮਾਸਕੋ]] * Tretyakov ਗੈਲਰੀ, 10 Krymskiy Val, [[ਮਾਸਕੋ]] * [[ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਗੈਰੇਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਗੈਰੇਜ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], 9/32 ਕ੍ਰਿਮਸਕੀ ਵਾਲ ਸੇਂਟ, [[ਮਾਸਕੋ]] == ਸਕਾਟਲੈਂਡ == * ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, 75 ਬੇਲਫੋਰਡ ਰੋਡ, [[ਐਡਿਨਬਰਾ|ਐਡਿਨਬਰਗ]]। * ਪੀਅਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਸਟ੍ਰੋਂਨੇਸ, ਓਰਕਨੀ == ਸਪੇਨ == * ਗੁਗਨਹਾਈਮ [[ਗੂਗਨਹਾਈਮ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਬੀਲਬਾਓ|ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਿਲਬਾਓ]] ਅਬੈਂਡੋਇਬਾਰਾ ਏਟ. 2, 48001 ਬਿਲਬਾਓ * [[ਰੇਈਨਾ ਸੋਫ਼ੀਆ ਕੌਮੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਅਜਾਇਬਘਰ|ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰੋ ਡੀ ਆਰਟ ਰੀਨਾ ਸੋਫੀਆ]], [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ]] * [[ਥੀਸੈਨ-ਬੋਰਨੇਮੀਸਾ ਅਜਾਇਬਘਰ|ਥਾਈਸਨ-ਬੋਰਨੇਮਿਜ਼ਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], ਪਾਸਿਓ ਡੇਲ ਪ੍ਰਡੋ, 8, [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ]]। * ਮਿਊਜ਼ਿਊ ਡੀ ਆਰਟ ਕੰਟੈਂਪੋਰਾਨੀ ਡੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ, [[ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ]] == ਸਵੀਡਨ == * ਮੋਡੇਰਨਾ ਮਿਊਜ਼ੇਟ, ਸਟਾਕਹੋਮ * ਮਾਡਰਨਾ ਮਿਊਜ਼ੇਟ ਮਾਲਮੋ == ਤਾਈਵਾਨ == * ਏਸ਼ੀਆ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਤਾਈਚੁੰਗ == ਟਰਕੀ == * ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਮਾਡਰਨ, ਕਰਾਕੋਏ, [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] * ਸੰਤਰਾਲ ਇਸਤਾਂਬੁਲ, ਸਿਲਾਹਤਾਰਗਾ, [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]] == ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ == * ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (MoMA), 11 ਵੈਸਟ 53 ਸਟ੍ਰੀਟ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਨਿਊਯਾਰਕ * [[ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ]], 1000 5ਵੀਂ ਐਵੇਨਿਊ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਨਿਊਯਾਰਕ * ਵਾਕਰ ਆਰਟ ਸੈਂਟਰ, ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ * ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ, 220 ਈਸਟ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਐਵੇਨਿਊ, [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਇਲੀਨੋਇਸ * MOCA - ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] * ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] * ਨਿਊ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]], ਨਿਊਯਾਰਕ * ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦਾ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, 111 ਸਾਊਥ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਐਵੇਨਿਊ, [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਇਲੀਨੋਇਸ * ਬੇਚਟਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, 420 ਸਾਊਥ ਟ੍ਰਾਇਓਨ ਸਟ੍ਰੀਟ, [[ਸ਼ਾਰਲਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ, ਐਨ.ਸੀ.]] * ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, 44 ਈਸਟ 6ਵੀਂ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਸਿਨਸਿਨਾਟੀ, ਓਹੀਓ 45202 * ਡੀਕੋਰਡੋਵਾ ਸਕਲਚਰ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਲਿੰਕਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ 01773 * ਗੁਗਨਹਾਈਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, 1071 ਫਿਫਥ ਐਵੇਨਿਊ (89ਵੀਂ ਸਟਰੀਟ 'ਤੇ) [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]], ਨਿਊਯਾਰਕ 10128-0173 * ਵਾਈਜ਼ਮੈਨ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ, ਐਮ.ਐਨ * ਹਰਸ਼ਹੋਰਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਸਕਲਪਚਰ ਗਾਰਡਨ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ * ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਆਰਟ, ਬੋਸਟਨ, 100 ਨਾਰਦਰਨ ਐਵੇਨਿਊ, [[ਬੌਸਟਨ|ਬੋਸਟਨ]], ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ 02210 * ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਉੱਤਰੀ ਐਡਮਜ਼, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ * ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ; [[ਸਾਨ ਦੀਏਗੋ|ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] * ਮੈਕਨੇ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, 6000 ਐਨ. ਨਿਊ ਬਰੌਨਫੇਲਜ਼ ਐਵੇਨਿਊ, [[ਸਾਨ ਆਂਤੋਨੀਓ|ਸੈਨ ਐਂਟੋਨੀਓ]], ਟੈਕਸਾਸ 78209 * ਫੋਰਟ ਵਰਥ ਦਾ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, 3200 ਡਾਰਨਲ ਸਟ੍ਰੀਟ, [[ਫ਼ੋਰਟ ਵਰਥ|ਫੋਰਟ ਵਰਥ]], ਟੈਕਸਾਸ 76107 * ਸੈਨ ਐਂਟੋਨੀਓ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, 200 ਡਬਲਯੂ. ਜੋਨਸ ਐਵੇ., [[ਸਾਨ ਆਂਤੋਨੀਓ|ਸੈਨ ਐਂਟੋਨੀਓ]], ਟੈਕਸਾਸ 78215 * ਗ੍ਰੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], 100 ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸਕੁਏਅਰ ਈਸਟ, NYC 10003 == ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ == * ਜੀਸਸ ਸੋਟੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਜਰਮਨੀਆ ਐਵੇਨਿਊ, ਸਿਉਦਾਦ ਬੋਲੀਵਰ, [[ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ|ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ]] * [https://web.archive.org/web/20130110081206/http://www.fmn.gob.ve/fmn_mac.htm ਮਿਊਜ਼ਿਓ ਡੀ ਆਰਟ ਕੰਟੇਮਪੋਰੇਨਿਓ ਡੀ ਕਰਾਕਸ], ਐਵੀ. ਬੋਲਿਵਰ, ਮੁਨਿਸਿਪੀਓ ਲਿਬਰਟਾਡੋਰ, ਪਾਰਕ ਸੈਂਟਰਲ ਕੰਪਲੈਕਸ, [[ਕਾਰਾਕਾਸ|ਕਾਰਾਕਸ]], [[ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ|ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ]] == ਵੇਲਜ਼ == * [[ਮੋਮਾ, ਵੇਲਜ਼|MOMA Cymru/Wales]], Y Tabernacl, Heol Penrallt, Machinlleth, Powys SY20 8AJ == ਹਵਾਲੇ == <references /> 51rsgl2nzi7ucrlbdkglqc59lwo5aat 0 145368 851671 698582 2026-11-05T07:51:53Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851671 wikitext text/x-wiki {{Infobox award |name = ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ |awarded_for = ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ |presenter = ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ |reward = 10 ਮਿਲੀਅਨ [[ਸਵੀਡਨੀ ਕਰੋਨਾ]] (2021)<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize amounts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/about/the-nobel-prize-amounts/ |publisher=Nobelprize.org |access-date=2021-10-08 |archive-date=2018-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720111123/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/ |url-status=live }}</ref> |year = 1969 |holder = |website = {{URL|https://nobelprize.org}} |country=[[ਸਟਾਕਹੋਮ]], [[ਸਵੀਡਨ]]|image=Nobel2008Economics news conference1.jpg|caption=2008 ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ}} '''ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ'''<ref>{{Cite web|url=http://archive.riksbank.se/en/Web-archive/Published/Notices/2016/Hart-and-Holmstrom-awarded-the-Prize-in-Economic-Sciences-for-2016/index.html|title=Hart and Holmström awarded the Prize in Economic Sciences for 2017|date=10 October 2016|publisher=Sveriges Riksbank|location=Stockholm|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825180008/http://archive.riksbank.se/en/Web-archive/Published/Notices/2016/Hart-and-Holmstrom-awarded-the-Prize-in-Economic-Sciences-for-2016/index.html|archive-date=25 August 2018|access-date=25 August 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.kva.se/en/priser/ekonomipriset|title=Prize in Economic Sciences|publisher=The Royal Swedish Academy of Sciences|location=Stockholm|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163715/https://www.kva.se/en/priser/ekonomipriset|archive-date=12 June 2018|access-date=25 August 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://archive.riksbank.se/sv/Webbarkiv/Publicerat/Nyheter/2006/Beslut-om-titel-pa-ekonomipriset/index.html|title=Beslut om titel på ekonomipriset [Resolution on the economics prize's name]|date=6 July 2006|publisher=Sveriges Riksbank|location=Stockholm|language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820234949/http://archive.riksbank.se/sv/Webbarkiv/Publicerat/Nyheter/2006/Beslut-om-titel-pa-ekonomipriset/index.html|archive-date=20 August 2018|access-date=20 August 2018}}</ref> ( {{Lang-sv|Sveriges riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne}}), [[ਨੋਬਲ ਸੰਸਥਾ|ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ 1895 ਵਿੱਚ [[ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ]] ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਜ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ,<ref>{{cite web |title=Nomination and selection of economic sciences laureates |url=https://www.nobelprize.org/nomination/economic-sciences/ |website=NobelPrize.org |publisher=The Nobel Foundation |location=Stockholm |access-date=5 November 2021 |archive-date=10 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510012450/https://www.nobelprize.org/nomination/economic-sciences/ |url-status=live }}</ref> ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |first=John A. |last=Hird. |title=Power, Knowledge, and Politics |url=https://archive.org/details/powerknowledgepo0000hird |year=2005 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-1-58901-048-2 |page=[https://archive.org/details/powerknowledgepo0000hird/page/33 33] |quote=the Bank of Sweden Prize in Economic Science in Memory of Alfred Nobel, commonly referred to as the Nobel Prize in Economics |oclc=231997210 |series=American governance and public policy}}</ref> ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Winners of the Nobel Prize for Economics |url=https://www.britannica.com/topic/Winners-of-the-Nobel-Prize-for-Economics-1856936 |access-date=2021-09-16 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2019-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515081012/https://www.britannica.com/topic/Winners-of-the-Nobel-Prize-for-Economics-1856936 |url-status=live }}</ref> ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1968 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੀ 300ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ, [[ਸਵੀਡਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ]] ਤੋਂ "ਸਦਾ ਲਈ" ਇੱਕ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="EB-NP">{{cite web |title=Nobel Prize |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |year=2007 |url=https://www.britannica.com/topic/Nobel-Prize |access-date=29 November 2018 |archive-date=29 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429230820/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/416856/Nobel-Prize |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel|publisher=Sveriges Riksbank|url=http://www.riksbank.se/en/The-Riksbank/Economics-prize/|access-date=12 December 2012|quote=Sveriges Riksbank’s Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel was established with a donation to the Nobel Foundation in connection with the Riksbank’s 300th anniversary in 1968|archive-date=5 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130305075529/http://www.riksbank.se/en/The-Riksbank/Economics-prize/|url-status=dead}}</ref><ref name="NF-prizes">{{cite web |title=The Nobel Prize |publisher=[[The Nobel Foundation]] |url=http://nobelprize.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ |url-status=dead |archive-date=5 April 2006 |access-date=7 November 2007 |quote=In 1968, Sveriges Riksbank established The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel, founder of the Nobel Prize}}</ref><ref name="bank-estab">{{cite web |title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel |publisher=[[The Nobel Foundation]] |url=http://nobelprize.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ |url-status=dead |archive-date=5 April 2006 |access-date=7 November 2007 |quote=In 1968, Sveriges Riksbank (Sweden's central bank) established this Prize in memory of Alfred Nobel, founder of the Nobel Prize}}</ref>ਇਹ ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Organization Structure: Spreading Information About the Nobel Prize |url=https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/org_structure.html |publisher=[[The Nobel Foundation]] |access-date=2014-11-26 |archive-date=2017-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106040247/https://www.nobelprize.org/nobel_organizations/org_structure.html |url-status=live }}</ref>ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="statutes-econ" /><ref name="nomaw">[http://www.kva.se/en/priser/ekonomipriset/ekonomipriset-nominering-och-utdelning "Nominating and awarding"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112164700/http://www.kva.se/en/priser/ekonomipriset/ekonomipriset-nominering-och-utdelning |date=2018-01-12 }}, in "Prize in Economic Sciences", ''[[Royal Swedish Academy of Sciences]]''. Retrieved 4 July 2017.</ref> ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1969 ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਾਨ ਟਿਨਬਰਗਨ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਨਾਰ ਫ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ "ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="bank-estab" /><ref name="Tinbergen">[https://www.britannica.com/ebc/article-9380801 "Jan Tinbergen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203025802/https://www.britannica.com/ebc/article-9380801 |date=2007-12-03 }} (2007), in ''[[Encyclopædia Britannica]]'', accessed November 16, 2007, from ''Encyclopædia Britannica Online'': <<nowiki>http://www.britannica.com/eb/article-9380801</nowiki>>.</ref><ref name="Frisch">[https://www.britannica.com/ebc/article-9364984 "Ragnar Frisch"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202201407/https://www.britannica.com/ebc/article-9364984 |date=2007-12-02 }} (2007), in ''[[Encyclopædia Britannica]]'', accessed 16 November 2007, from ''Encyclopædia Britannica Online'': <<nowiki>http://www.britannica.com/eb/article-9364984r</nowiki>>.</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == [[ਸਵੀਡਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ|ਸਵੀਡਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ]] ਤੋਂ "ਸਦਾ ਲਈ" ਇੱਕ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਮੁਦਰਾ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="statutes-econ">{{cite web |title=Statutes for The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel approved by the Crown on the 19th day of December 1968 |publisher=[[The Nobel Foundation]] |url=http://nobelprize.org |access-date=16 November 2007 |quote=In celebration of the Tercentenary of [[Sveriges Riksbank]], the Bank has instituted a prize in economic sciences in memory of Alfred Nobel. ... The Prize shall be awarded annually to a person who has written a work on economic sciences of the eminent significance expressed in the will of Alfred Nobel drawn up on November 27, 1895. ... The Prize shall be awarded by the [[Royal Swedish Academy of Sciences|Royal Academy of Sciences]] in accordance with the rules governing the award of the Nobel Prizes instituted through his will. |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ |url-status=dead |archive-date=5 April 2006}}</ref> === ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ === ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਇਨਾਮ [[ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਵਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="EB-NP" /><ref>{{cite news |last=Rampell |first=Catherine |title=2 From U.S. Win Nobel in Economics |url=https://www.nytimes.com/2012/10/16/business/economy/alvin-roth-and-lloyd-shapley-win-nobel-in-economic-science.html |access-date=3 November 2012 |newspaper=New York Times |date=15 October 2012 |archive-date=2 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102201934/http://www.nytimes.com/2012/10/16/business/economy/alvin-roth-and-lloyd-shapley-win-nobel-in-economic-science.html |url-status=live }}</ref><ref name="selectionProcess">{{cite web |title=Nomination of the Laureates in Economics |publisher=[[The Nobel Foundation]] |url=http://nobelprize.org |access-date=14 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ |url-status=dead |archive-date=5 April 2006}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਚੋਣ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ, ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਸਲ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="statutes-econ" /><ref name="Lindbeck">[[Assar Lindbeck]], [https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ "The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1969–2006"], ''nobelprize.org'', April 18, 1999. Retrieved 11 November 2007.</ref><ref name="Prize">[http://www.kva.se/en/priser/ekonomipriset "Prize in Economic Sciences"], ''[[Royal Swedish Academy of Sciences]]''. Retrieved July 4, 2017. {{Cite web |url=http://www.kva.se/KVA_Root/eng/awards/nobel/economy/index.asp |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=ਅਕਤੂਬਰ 20, 2022 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 8, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061008013935/http://www.kva.se/KVA_Root/eng/awards/nobel/economy/index.asp |dead-url=yes }}</ref> ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="EB-NP" /> ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਇਨਾਮ "ਉਸਦੀ [ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੀ] ਇੱਛਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="statutes-econ" /> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨਾਮ ਹਰ ਸਾਲ "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ"।<ref name="NF-short_will">{{cite web |title=Excerpt from the Will of Alfred Nobel |publisher=[[The Nobel Foundation]] |url=http://nobelprize.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ |url-status=dead |archive-date=5 April 2006 |access-date=7 November 2007}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਅਤੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ == [[File:Nobel2008Economics news conference1.jpg|thumb|Announcement of the Nobel Memorial Prize in Economic Sciences 2008]] ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ "ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਵੀਡਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ, ਕ੍ਰਾਫੂਰਡ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵੱਡੇ ਇਨਾਮ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ"।<ref name=nomaw/> ਹਰ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਨਾਮ ਕਮੇਟੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, "ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਅਕਾਦਮੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਭੇਜਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।"<ref name="statutes-econ"/><ref name=nomaw/><ref name=autogenerated1>{{cite web |title=Nomination and Selection of the Laureates in Economics |publisher=[[The Nobel Foundation]] |url=http://nobelprize.org|access-date=18 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ |url-status=dead |archive-date=5 April 2006}}</ref> ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਬੂਤ 1 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref name="selectionProcess" /> ਇਨਾਮ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਮੇਟੀ ਸੰਭਾਵੀ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਟਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਰਣਾਇਕ ਵੋਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦੇ ਅਗਲੇ ਜੇਤੂ ਜਾਂ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਧ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="statutes-econ" /><ref name=nomaw/><ref name="kva-members">{{cite web |title=Members |publisher=[[Royal Swedish Academy of Sciences]] |url=http://www.kva.se/KVA_Root/eng/about/members/index.asp?br=ns&ver=6up |access-date=18 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504225908/http://www.kva.se/KVA_Root/eng/about/members/index.asp?br=ns&ver=6up |archive-date=May 4, 2008}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਾਲ ਲਈ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀ ਰਹੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ 50 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="selectionProcess" /> [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਦਵਾਈ]], ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਨੋਬਲ ਦੀ ਮੌਤ (10 ਦਸੰਬਰ) ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਸੋਨ ਤਗਮਾ, ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ।<ref name="EB-NP"/><ref name="NF-ceremonies">{{cite web |title=The Nobel Prize Award Ceremonies and Banquets |publisher=[[The Nobel Foundation]] |url=http://nobelprize.org |access-date=7 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ |url-status=dead |archive-date=5 April 2006}}</ref> == ਜੇਤੂ == ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ 1969 ਵਿੱਚ ਰਾਗਨਾਰ ਫ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਨ ਟਿਨਬਰਗਨ ਨੂੰ "ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ" ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Winners1969">{{cite web |url=http://nobelprize.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/|url-status=dead |archive-date=5 April 2006 |title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1969 |publisher=Nobel Foundation |access-date=28 October 2012}}</ref> ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ: ਐਲਿਨੋਰ ਓਸਟ੍ਰੋਮ, ਜਿਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਐਸਥਰ ਡੁਫਲੋ, ਜੋ 2019 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.apnews.com/777efc95f30f41cc997ee47ce04c1c89 |title=3 economists who study poverty win Nobel Prize |last1=Wiseman |first1=Paul |last2=Ljubojevic |first2=Aleksandar |last3=LeBlanc |first3=Steve |date=14 October 2019 |website=apnews.com |publisher=Associated Press |access-date=3 November 2019 |archive-date=2 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102193438/https://apnews.com/777efc95f30f41cc997ee47ce04c1c89 |url-status=live }}</ref> === ਗੈਰ-ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ === ਫਰਵਰੀ 1995 ਵਿੱਚ, ਜੌਨ ਫੋਰਬਸ ਨੈਸ਼ ਨੂੰ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ 1994 ਦਾ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਇਆ।<ref name=nasarmind372>[[#refNasarmind|Nasar, ''A Beautiful Mind'']], p. 372.</ref><ref name=notnoble>{{Cite news |last=Brittan |first=Samuel |author-link=Samuel Brittan |title=The not so noble Nobel Prize |newspaper=[[Financial Times]] |date=19 December 2003 |url=http://www.samuelbrittan.co.uk/text172_p.html |access-date=26 November 2009 |archive-date=30 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090630015308/http://www.samuelbrittan.co.uk/text172_p.html |url-status=live }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਨਾਮ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੋ ਗੈਰ-ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਲ ਗਈ। ਇਸਦੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਨਾਮ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 2007 ਦੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਨਾਮ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ।<ref name="NobelPrize-EconCommittee">{{cite web |title=The Economics Prize Committee |publisher=[[Nobel Foundation]] |url=http://nobelprize.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405023917/http://nobelprize.org/ |url-status=dead |archive-date=5 April 2006 |access-date=8 January 2008}}</ref>1978 ਵਿੱਚ, ਹਰਬਰਟ ਏ. ਸਾਈਮਨ, ਜਿਸਦਾ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਗੈਰ-ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਣਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡੈਨੀਅਲ ਕਾਹਨੇਮੈਨ ਪਹਿਲੇ ਗੈਰ-ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਨ। ਪੇਸ਼ੇ ਦੁਆਰਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਲਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ]] mcso0lbffivywluzehhoxgwlhfb8x9r 0 145376 851652 832059 2026-11-05T04:37:21Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851652 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ|name=Amen|image=Amen poster.jpg|alt=|caption=Film poster|producer=Yaanus Films <br />Valentina Erath <br />[[Harish Iyer]]|writer=Ranadeep Bhattacharyya<br />Judhajit Bagchi|starring=Karan Veer Mehra <br />Jitin Gulati|narrator=|music=Jonathon Fessenden|cinematography=Varun Sud|editing=Ranadeep Bhattacharyya<br />Judhajit Bagchi|released={{Film date|2010}}|runtime=24 minutes|country=India|language=English}} '''''ਆਮੀਨ''''' ਇੱਕ 2010 ਦੀ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਜੁਧਾਜੀਤ ਬਾਗਚੀ ਅਤੇ ਰਣਦੀਪ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.gaystarnews.com/article/ray-hope-gay-cinema-indian-film-festival-lands-europe231112/#gs.null|title='Ray of hope' for gay cinema as Indian film festival lands in Europe|date=23 November 2012|publisher=|access-date=3 March 2018|archive-date=14 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814182312/https://www.gaystarnews.com/article/ray-hope-gay-cinema-indian-film-festival-lands-europe231112/#gs.null|dead-url=yes}}</ref> == ਸਾਰ == ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਐਂਡੀ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸੈਕਸ ਮਿਤੀ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਸਰੀਰਕ ਅਨੰਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਜੋ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਆਮੀਨ" ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਲਝਣ ਸਮੇਂ ਉਮੀਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖਪਾਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੱਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Film-festival-puts-spotlight-on-alternate-sexuality/articleshow/7007739.cms|title=Film festival puts spotlight on alternate sexuality - Times of India|website=[[The Times of India]]|publisher=|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.filmimpressions.com/home/2010/10/essay-state-of-the-queer.html|title=Filmimpressions.com|website=www.filmimpressions.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825190132/http://www.filmimpressions.com/home/2010/10/essay-state-of-the-queer.html|archive-date=25 August 2016|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/shot-from-the-margins-111051500031_1.html|title=Shot from the margins|last=Ganguly|first=Arghya|date=15 May 2011|work=Business Standard India|access-date=3 March 2018|publisher=|via=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vinatananda.blogspot.in/2010/07/amen-cinema-born.html|title=AMEN - A Cinema born|website=vinatananda.blogspot.in|access-date=3 March 2018}}</ref> == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ [[ਹਰੀਸ਼ ਆਇਰ|ਹਰੀਸ਼ ਅਈਅਰ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-amen-a-gay-rights-activist-s-life-on-70mm-1654239|title='Amen' — A gay rights activist's life on 70mm - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=24 February 2012|publisher=|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.asianage.com/people/ellen-city-677|title=Ellen in the city|date=10 May 2016|website=asianage.com|access-date=3 March 2018}}</ref> ਆਮੀਨ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/cities/chennai/article447294.ece|title=I am a survivor: Harish Iyer|work=The New Indian Express|access-date=3 March 2018|archive-date=26 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826070540/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article447294.ece|dead-url=yes}}</ref> ਆਮੀਨ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜਿਨਸੀ ਝੁਕਾਅ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਸਦਮੇ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪਰੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://pink-pages.co.in/culture/cinema/amen/|title=Amen|last=Kumar, Das Sourendra|date=11 October 2010|publisher=Pink Pages|access-date=3 March 2018|archive-date=14 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814183935/https://pink-pages.co.in/culture/cinema/amen/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://gaysifamily.com/2010/07/05/movie-review-amen/|title=Movie Review : Amen - Gaysi|last=Pandyan, Ramya|date=5 July 2010|publisher=The Gay Desi|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/-Film-festival-puts-spotlight-on-alternate-sexuality/articleshow/7007739.cms|title=Film festival puts spotlight on alternate sexuality|last=Sethi, Atul|work=Times of India|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/straddling-two-worlds/123039|title=Straddling two worlds|last=Phukan, VIikram|date=25 May 2011|work=Mid-Day|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDExLzA5LzE2I0FyMDUzMDA=|title=Homosexuality Is Ab-NormaL|last=Sahoo, Madhusmita|website=epaper.timesofindia.com|publisher=Times of India|access-date=3 March 2018}}</ref> ਆਮੀਨ ਵੀ ਕਿਨਸੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<ref>{{Cite web|url=http://iucat.iu.edu/kinsey/14281062|title=Amen : a story inspired by the life of Harish Iyer|website=iucat.iu.edu|access-date=3 March 2018}}</ref> ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਲੇਖਬੱਧ ਕੀਤੀ ਡੀ.ਵੀ.ਡੀ. ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਆਮੀਨ ਨੂੰ ਆਈਰਿਸ ਇਨਾਮ ਲਈ ਇੱਕਮਾਤਰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਗੇਅ ਆਸਕਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/exclusive-check-out-the-lgbt-films-nominated-for-best-of-british-at-this-years-iris-prize/|title=Attitude.co.uk - Exclusive - Check out the LGBT films nominated for Best of British at this year's Iris Prize|date=2016-09-08|publisher=|access-date=3 March 2018|archive-date=2017-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225150246/http://attitude.co.uk/exclusive-check-out-the-lgbt-films-nominated-for-best-of-british-at-this-years-iris-prize/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ 30 ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mail-archive.com/gay_bombay@yahoogroups.com/msg20004.html|title=g_b Re: AMEN amongst top 30 gay films PLAYING TODAY@ IRIS PRIZE festival, Cardiff|website=www.mail-archive.com|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=109:kashish-2011&catid=34:demo-category&Itemid=28|title=KASHISH 2011|last=Administrator|website=www.mumbaiqueerfest.com|access-date=3 March 2018|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305012451/http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=109:kashish-2011&catid=34:demo-category&Itemid=28|dead-url=yes}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAdministrator">Administrator. [http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=109:kashish-2011&catid=34:demo-category&Itemid=28 "KASHISH 2011"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305012451/http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=109:kashish-2011&catid=34:demo-category&Itemid=28 |date=2017-03-05 }}. ''www.mumbaiqueerfest.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 March</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਪਾਤਰ == * ਕਰਨ ਵੀਰ ਮਹਿਰਾ<ref>{{Cite web|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/oct/231012-Karan-Mehra-bases-his-role-as-a-homosexual-on-activist-Harish-Iyer.htm|title=Karan Mehra bases his role as a homosexual on activist Harish Iyer|website=archive.mid-day.com|access-date=3 March 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/tv/ragini-mms-2-actor-karan-mehra-turns-gay/ar-BBhMcCH|title=Karan Mehra|website=[[MSN]]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.stardust.co.in/article/latest-buzz/ragini-mms-2-actor-karan-mehra-s-film-becomes-us-university-syllabus/6520|title=Ragini MMS 2 actor Karan Mehra's film becomes US university syllabus!|date=21 February 2015|publisher=|access-date=3 March 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - ਹੈਰੀ * ਜਿਤਿਨ ਗੁਲਾਟੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm4028442/|title=Jitin Gulati|website=IMDb|access-date=3 March 2018}}</ref> – ਐਂਡੀ * ਮਧੁਸਮਿਤਾ ਸਾਹੂ - ਟੀਨਾ (ਆਵਾਜ਼) == ਵਿਵਾਦ == ਆਮੀਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਮਾਲਟ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਬਾਲਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.news18.com/news/india/fed-up-with-heavy-school-bags-2-students-hold-press-meet-1284453.html|title=Fed up With Heavy School Bags, 2 Students Hold Press Meet|date=23 August 2016|publisher=|access-date=3 March 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/mumbai/cbfc-orders-cuts-in-film-on-child-abuse/story-KiyNMRNHV65CVF7ZN24qPK.html|title=CBFC orders cuts in film on child abuse|date=16 February 2012|publisher=|access-date=3 March 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://buisnessnewstrends.blogspot.in/2012/10/dvd-of-amen.html|title=DVD of Amen|website=buisnessnewstrends.blogspot.in|access-date=3 March 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://pink-pages.co.in/general/gay-themed-film-amen-denied-permission-by-censor-board/|title=Gay themed film "Amen" denied permission by Censor Board - Pink Pages|date=11 February 2012|publisher=|access-date=3 March 2018|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304192634/https://pink-pages.co.in/general/gay-themed-film-amen-denied-permission-by-censor-board/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.hiyer.net/2012/02/fight-for-cinepride-language-edit.html|title=Fight For CinePride! LANGUAGE EDIT DEMANDS IN "Amen"!|website=www.hiyer.net|access-date=3 March 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/screen-test/1034536|title=Screen test - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=3 March 2018}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ == * 23ਵਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ, ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਨਿਊਫੈਸਟ 2011। * 16ਵੀਂ ਚੈਰੀਜ਼-ਚੈਰੀਸ, ਤਿਉਹਾਰ ਡੂ ਫ਼ਿਲਮ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਬਾਈ, ਟਰਾਂਸ, ਕੁਈਰ ਏਟ ++++ ਡੀ ਪੈਰਿਸ, [[ਪੈਰਿਸ]] 2010<ref>{{Cite web|url=http://www.cheries-cheris.com/2010/Courts_gays_2_I_Want%20_Your_Love.html|title=I Want Your Love}}</ref> * ਮੁੰਬਈ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਮੁੰਬਈ, 2011।<ref>{{Cite web|url=http://mumbaiqueerfest.com/kashish2013/europe|title=KASHISH goes to Europe|last=Administrator|website=mumbaiqueerfest.com|access-date=3 March 2018|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304043722/http://mumbaiqueerfest.com/kashish2013/europe|dead-url=yes}}</ref> * ਆਇਰਿਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕਾਰਡਿਫ, ਯੂ.ਕੇ. 2011 <ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=109:kashish-2011&catid=34:demo-category&Itemid=28|title=KASHISH 2011|last=Administrator|website=www.mumbaiqueerfest.com|access-date=3 March 2018|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305012451/http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=109:kashish-2011&catid=34:demo-category&Itemid=28|dead-url=yes}}</ref> * ਇਨਜੇਂਡਰਡ ਵਿਊਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨਿਊਯਾਰਕ, 2010<ref>{{Cite web|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Layout/Includes/MIRRORNEW/ArtWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=MIRRORNEW&BaseHref=MMIR%2F2010%2F10%2F03&GZ=T&ViewMode=HTML&EntityId=Ar02400&AppName=1|title=Exploring those intimacies}}</ref> * ਚੌਥਾ ਨਿਗਾਹ ਕੁਈਰ ਫੈਸਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2010<ref>{{Cite web|url=http://www.buzzintown.com/delhi/events/amen-film/segment--venue-map/id--298577.html|title=Amen|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826074854/http://www.buzzintown.com/delhi/events/amen-film/segment--venue-map/id--298577.html|archive-date=26 August 2016|access-date=23 August 2016}}</ref> * ਕੁਈਰ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਨਿਊਯਾਰਕ, 2011<ref>{{Cite web|url=http://www.glaad.org/node/35067|title=Caribbean and South Asian LGBT Films to Screen in NYC This Weekend|date=14 October 2011|publisher=|access-date=3 March 2018|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304172639/https://www.glaad.org/node/35067|url-status=dead}}</ref> * 16ਵਾਂ ਸੀਏਟਲ ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਫ਼ਿਲਮਫੈਸਟੀਵਲ, 2011<ref>{{Cite web|url=https://www.threedollarbillcinema.org/images/uploads/ProgramGuide_SLGFF2011_members.pdf|title=Program Guide|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923143222/https://www.threedollarbillcinema.org/images/uploads/ProgramGuide_SLGFF2011_members.pdf|archive-date=23 September 2016|access-date=23 August 2016}}</ref> * 7ਵਾਂ ਸਿਆਟਲ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2011, ਅਮਰੀਕਾ<ref>{{Cite web|url=http://ssaff.tasveer.org/2011/index.php/schedule/sat-cinema-430-i-am/|title=SSAFF 2011 :: Sat - Cinema - 4:30 - I AM|website=ssaff.tasveer.org|access-date=3 March 2018|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220174145/http://ssaff.tasveer.org/2011/index.php/schedule/sat-cinema-430-i-am/|dead-url=yes}}</ref> * ਰੀਓ ਗੇਅ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ - ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, 2012<ref>{{Cite web|url=http://www.riofgc.com/LISTA%20DOS%20FILMES%20SELECIONADOS%202012.pdf|title=Rio Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220062330/http://www.riofgc.com/LISTA%20DOS%20FILMES%20SELECIONADOS%202012.pdf|archive-date=20 December 2016|access-date=23 August 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb title|1708376}} * [http://www.yaanusfilms.com Yaanus Films] * [http://www.passionfilmindia.com Passion Films] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 4y8i7z8lhk589cjgoh7commq2gmql1q 0 145828 851558 716793 2026-11-04T15:14:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851558 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Home | image = Home_Horror_Film.jpg | alt = <!-- Text description of image for visually impaired readers. --> | caption = Film poster | director = Frank Lin | producers = {{Plainlist| * Jeff Lam * Brian Roberts * Jason Inouye }} | screenplay = {{Plainlist| * Frank Lin * Jeff Lam }} | starring = {{Plainlist| * [[Heather Langenkamp]] * [[Samantha Mumba]] * Kerry Knuppe * [[Aaron Hill (actor)|Aaron Hill]] * Alessandra Shelby Farmer * [[Lew Temple]] }} | music = [[Christopher Wong]] | cinematography = Jason Inouye | editing = Dayne Tanioka | studio = [[Shoreline Entertainment]] | distributor = Inception Group Media | released = {{Film date|2016|03|01}} | runtime = 87 minutes | country = United States | language = English | budget = | gross = <!-- Box office only. --> }} '''''ਹੋਮ''''' 2016 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਰਾਵਣੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਫ੍ਰੈਂਕ ਲਿਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀਥਰ ਲੈਂਗੇਨਕੈਂਪ ਅਤੇ ਸਮੰਥਾ ਮੁੰਬਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://m.rte.ie/ten/news/2014/0117/498574-samantha-mumba-returns-with-new-single-and-tour/|title=Samantha Mumba set for ''Home''|date=17 January 2014|website=[[RTÉ]]|access-date=19 June 2015|archive-date=20 ਜੂਨ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150620065331/http://m.rte.ie/ten/news/2014/0117/498574-samantha-mumba-returns-with-new-single-and-tour/|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620065331/http://m.rte.ie/ten/news/2014/0117/498574-samantha-mumba-returns-with-new-single-and-tour/ |date=20 ਜੂਨ 2015 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.horrorsociety.com/2014/11/20/heather-langenkamp-star-horror-drama-home/|title=Heather Langenkamp to star in horror-drama, Home|last=mgdsquan|date=November 20, 2014|website=Horror Society|access-date=20 June 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://diaboliquemagazine.com/heather-langenkamp-is-heading-home/|title=Heather Langenkamp is heading 'HOME'|last=Dreher|first=David|date=February 14, 2016|website=Diabolique Magazine|access-date=April 17, 2016}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਥਾਨਕ == ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕੁੜੀ (ਕੈਰੀ) ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਮਤਰੇਈ ਭੈਣ (ਟੀਆ) ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। == ਪਾਤਰ == * ਹੀਥਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀਥਰ ਲੈਂਗੇਨਕੈਂਪ * ਸਮੰਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮੰਥਾ ਮੁੰਬਾ * ਕੈਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀ ਨੱਪੇ * ਹਾਰੂਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਰੂਨ ਹਿੱਲ * ਅਲੇਸੈਂਡਰਾ ਸ਼ੈਲਬੀ ਕਿਸਾਨ ਟੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਲਿਉ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਉ ਟੇਂਪਲ == ਜਾਰੀ == ''ਹੋਮ'' ਨੂੰ 1 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਇਨਸੈਪਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਰੀਜਨ 1 ਵਿੱਚ ਵੀਓਡੀ ਅਤੇ ਡੀਵੀਡੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.horrorsociety.com/2016/02/06/heather-langenkamp-stars-in-home-new-movie-hitting-dvd-on-march-1st/|title=Heather Langenkamp Stars In "Home," New Movie Hitting DVD On March 1st.|last=mgdsquan|date=February 6, 2016|website=Horror Society|access-date=18 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://1428elm.com/2016/02/09/heather-langenkamp-returns-to-horror-in-home/|title=Heather Langenkamp Returns to Horror in 'Home'|last=Dick|first=Jeremy|date=February 3, 2016|website=1428elm.com|publisher=FanSided|access-date=April 17, 2016|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222050629/http://1428elm.com/2016/02/09/heather-langenkamp-returns-to-horror-in-home/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Home-Aaron-Hill/dp/B016LR93JY|title=Home|date=March 1, 2016|website=[[Amazon (company)|Amazon]]|access-date=April 17, 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.shorelineentertainment.com/portfolio/home/}} * {{IMDb title|2545384|Home}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] fmhfhb8lkvpfnq8j0j0o6p3utl6le27 0 145896 851542 762767 2026-11-04T13:38:24Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851542 wikitext text/x-wiki ''' ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੀੜੀਆਂ ਲਈ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਲਿੱਪੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ ਮੰਗਤ ਭਾਰਦਵਾਜ ]] ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਰਮਾਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਐਨ]] 40i7m63yf75n3g2bq207aepu8ngb34l 0 146085 851655 831487 2026-11-05T05:10:19Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851655 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਆਰ ਪੀ ਸਿੰਘ|image=|caption=|country=ਭਾਰਤ|fullname=ਰੁਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1985|12|6}}|birth_place=[[Raebareli]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ|batting=Right-handed|bowling=Left-arm [[Fast bowling|fast-medium]]|role=[[Bowler (cricket)|Bowler]]|international=ਹਾਂ|testdebutdate=21 ਜਨਵਰੀ|testdebutyear=2006|testdebutagainst=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|lasttestdate=18 ਅਗਸਤ|lasttestyear=2011|lasttestagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|odidebutdate=4 ਸਤੰਬਰ|odidebutyear=2005|odidebutagainst=ਜਿੰਬਾਬੇ|odicap=165|lastodidate=16 ਸਤੰਬਰ|lastodiyear=2011|lastodiagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|odishirt=9|T20Idebutdate=13 ਸਤੰਬਰ|T20Idebutyear=2007|T20Idebutagainst=ਸਕਾਟਲੈਂਡ|T20Icap=13|lastT20Idate=16 ਜੂਨ|lastT20Iyear=2009|lastT20Iagainst=ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|club1=ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|year1=2003–2015|club2=[[Leicestershire County Cricket Club|Leicestershire]]|year2=2007|club3=[[Deccan Chargers]]|year3=2008–2010|club4=[[Kochi Tuskers Kerala]]|year4=2011|club5=[[Mumbai Indians]]|year5=2012|club6=[[Royal Challengers Bangalore]]|year6=2013|club7=[[Gujarat cricket team|Gujarat]]|year7=2015–2018|club8=[[Rising Pune Supergiants]]|year8=2016|columns=4|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=14|runs1=116|bat avg1=7.25|100s/50s1=0/0|top score1=30|deliveries1=2,534|wickets1=40|bowl avg1=42.05|fivefor1=1|tenfor1=0|best bowling1=5/59|catches/stumpings1=6/–|column2=[[One Day International|ODI]]|matches2=58|runs2=104|bat avg2=10.40|100s/50s2=0/0|top score2=23[[not out|*]]|deliveries2=2,565|wickets2=69|bowl avg2=33.95|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=4/35|catches/stumpings2=13/–|column3=[[First-class cricket|FC]]|matches3=94|runs3=922|bat avg3=10.13|100s/50s3=0/0|top score3=47|deliveries3=17,192|wickets3=301|bowl avg3=30.57|fivefor3=12|tenfor3=1|best bowling3=6/50|catches/stumpings3=35/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=136|runs4=443|bat avg4=10.54|100s/50s4=0/0|top score4=35|deliveries4=6,378|wickets4=190|bowl avg4=28.73|fivefor4=3|tenfor4=0|best bowling4=5/30|catches/stumpings4=40/–|date=28 ਅਕਤੂਬਰ|year=2017|source=https://cricketarchive.com/Archive/Players/61/61033/61033.html CricketArchive}}'''ਰੁਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ''' {{ਅਵਾਜ਼|Rudra_Pratap_Singh.ogg|pronunciation}}</img> {{ਅਵਾਜ਼|Rudra_Pratap_Singh.ogg|pronunciation}}(ਜਨਮ 6 ਦਸੰਬਰ 1985) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ]], ਜਿਸ ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਤੇਜ਼-ਮੱਧਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]], [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਅਤੇ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਲਈ ਖੇਡਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/35280.html|title=R. P. Singh|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=17 February 2017}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24576827/former-india-seamer-rp-singh-retires|title=Former India seamer RP Singh retires|website=ESPNcricinfo|access-date=4 September 2018}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2004 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ [[2004 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਅੰਡਰ-19 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਦੌਰਾਨ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 24.75 ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਅੱਠ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=2391;type=tournament|title=ICC Under-19 World Cup 2004|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=17 February 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼<ref>{{Cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/4/Ranji_Trophy_2004-05/Bowling_by_Wickets.html|title=BOWLING IN RANJI TROPHY 2004/05 (ORDERED BY WICKETS)|publisher=cricketarchive|access-date=17 February 2017}}</ref> ਲਈ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਰੋਜ਼ਾ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੇਖਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਘਰੇਲੂ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਯੂਪੀ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤ ਬਦਲਿਆ। ===ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ=== ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੈਚ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ 196 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਲ ਆਊਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿਕਟ 'ਤੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸਵਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ 4 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ 8.5 ਓਵਰ, 2 ਮੇਡਨ, 35 ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/224556.html|title=Sri Lanka tour of India, 6th ODI: India v Sri Lanka at Rajkot, Nov 9, 2005|website=ESPNcricinfo|access-date=17 February 2017}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਚ 'ਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡੈਬਿਊ 'ਤੇ ਮੈਨ ਆਫ ਦਾ ਮੈਚ ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/233797.html|title=India tour of Pakistan, 2nd Test: Pakistan v India at Faisalabad, Jan 21–25, 2006|website=ESPNcricinfo|access-date=17 February 2017}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2005-06 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੜੀ ਵਿੱਚ 3-1 ਦੀ ਅਜੇਤੂ ਬੜ੍ਹਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/237222.html|title=India tour of Pakistan, 4th ODI: Pakistan v India at Multan, Feb 16, 2006|website=ESPNcricinfo|access-date=17 February 2017}}</ref> ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ 4-1 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ 11 ਵਨਡੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 3 ਵਾਰ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2017}} ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਲਈ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ 5/59 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/engvind/engine/match/258468.html|title=India tour of Ireland, England and Scotland, 1st Test: England v India at Lord's, Jul 19–23, 2007|website=ESPNcricinfo|access-date=17 February 2017}}</ref> ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 31.71 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਸੱਤ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/engvind/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=2873;type=series|title=NatWest Series [India in England], 2007 / Records / Most wickets|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=18 February 2017}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ [[2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20]] ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/twenty20wc/content/squad/305846.html|title=ICC WORLD TWENTY20, 2007 – India Squad / Players|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=18 February 2017}}</ref> ਸਿੰਘ ਪੂਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 7 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 12.66 ਦੌੜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਕਟ ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 12 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/twenty20wc/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=3115;type=tournament|title=ICC World Twenty20, 2007 / Records / Most wickets|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=18 February 2017}}</ref> ਭਾਰਤ ਨੇ ਫਾਈਨਲ 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 12 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/twenty20wc/engine/series/286109.html|title=ICC WORLD TWENTY20 2007 – Results|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=18 February 2017}}</ref> ਆਰਪੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਕੜੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸੁਪਰ-8 ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 4 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 4/13 ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287876.html|title=ICC World Twenty20, 24th Match, Group E: South Africa v India at Durban, Sep 20, 2007|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=18 February 2017}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਘਰੇਲੂ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 11 ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=3250;type=series|title=Records / Australia in India ODI Series, 2007/08 / Most wickets|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=18 February 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=3253;type=series|title=Records / Pakistan in India ODI Series, 2007/08 / Most wickets|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=18 February 2017}}</ref> ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ ਆਰਪੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੌਰੇ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, [[ਜ਼ਹੀਰ ਖਾਨ]] ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਟੈਸਟ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2011/aug/07/zaheer-khan-india-england-injury|title=India's Zaheer Khan ruled out of England series with ankle injury|date=7 August 2011|work=The Guardian|access-date=7 August 2011|location=London}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਓਵਰ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਗੇਂਦਾਂ ਲੈੱਗ ਸਾਈਡ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਕਲੱਬ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਕੇ 120 ਹੋ ਗਈ&nbsp;km/h, ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। [[ਸਰ ਇਆਨ ਬੋਥਮ]] ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖਰਾਬ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। [[ਸੁਨੀਲ ਗਾਵਸਕਰ]] ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨਫਿਟ ਸੀ। ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ|ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਧੋਨੀ]] ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ===ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ=== 2006 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਘ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲਿਸ਼]] ਟੀਮ [[ਲੈਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਕਾਉਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ|ਲੈਸਟਰਸ਼ਾਇਰ]] ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਸਤਖਤ ਵਜੋਂ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/leicestershire/content/story/286175.html|title=Leicestershire sign left-armer Singh|website=ESPNcricinfo|access-date=17 February 2017}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰਾਬ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/counties/leicestershire/6661913.stm|title=Foxes eye replacement for Singh|publisher=BBC Sport|access-date=17 February 2017}}</ref> ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਕੋਚੀ ਟਸਕਰਸ|ਕੋਚੀ ਟਸਕਰਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, 2011 ਵਿੱਚ [[ਡੇਕਨ ਚਾਰਜਰਸ|ਡੇਕਨ ਚਾਰਜਰਜ਼]] ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 16 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 23 ਨੇ ਪਰਪਲ ਕੈਪ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ipl2009/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=4801;type=tournament|title=Indian Premier League 2009 – Records – Most wickets|website=ESPNcricinfo|access-date=17 February 2017}}</ref> ਡੇਕਨ ਚਾਰਜਰਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ipl2009/engine/match/392239.html|title=Indian Premier League, Final: Royal Challengers Bangalore v Deccan Chargers at Johannesburg, May 24, 2009}}</ref> ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ। <ref name="ref1">{{Cite web|url=http://www.cricinfo.com/wt202009/content/squad/402820.html|title=Indian squad for the World T20|access-date=2009-06-03}}</ref>ਉਸ ਨੂੰ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ, 2012 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੁਆਰਾ $600,000 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://cricket.yahoo.com/news/ipl-auctions--big-bucks-for-jadeja--no-takers-for-laxman.html|title=IPL Auction 2012|access-date=4 February 2012|archive-date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205191817/http://cricket.yahoo.com/news/ipl-auctions--big-bucks-for-jadeja--no-takers-for-laxman.html|url-status=dead}}</ref> ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਚੈਲੰਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਨੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ 2013 ਵਿੱਚ $400,000 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। 2014 ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੇਚਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਕੀਮਤ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[2016 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪੁਣੇ ਸੁਪਰਜਾਇੰਟਸ]] ਲਈ ਕੁਝ ਮੈਚ ਖੇਡੇ। ==ਹਵਾਲੇ== <references group="" responsive="1"></references> ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{ESPNcricinfo|id=35280}} * Article in Indian Express news paper * R P Singh IPL Profile [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] tl7plnkcauvj8c9m2zqlotprju24m9o 0 146103 851525 846070 2026-11-04T12:05:47Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851525 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=ਆਇਰਲੈਂਡ|image=Cricket Ireland logo.svg|caption=ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਲੋਗੋ|association=[[ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ]]|icc_status=ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰ|icc_member_year=1993|icc_status2=ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ|icc_member_year2=2017|icc_region=ਯੂਰਪ|only_wtest=ਬਨਾਮ {{crw|PAK}} ([[ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ, ਡਬਲਿਨ|ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ]], [[ਡਬਲਿਨ]]; 30–31 ਜੁਲਾਈ 2000)|first_wodi=ਬਨਾਮ {{crw|AUS}} ([[ਓਰਮੇਓ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਬੇਲਫਾਸਟ]]; 28 ਜੂਨ 1987)|first_wt20i=ਬਨਾਮ {{crw|WIN}} (ਕੇਨੂਰੇ, [[ਡਬਲਿਨ]]; 27 ਜੂਨ 2008)| h_pattern_la = | h_pattern_b = _collar| h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFF6| h_body = FFFFF6| h_rightarm = FFFFF6| h_pants = FFFFF6| a_pattern_la = _ire_odi_26 | a_pattern_b = _ire_odi_26 | a_pattern_ra = _ire_odi_26 | a_pattern_pants = | a_leftarm = 0F3023 | a_body = 0F3023 | a_rightarm = 0F3023 | a_pants = 000033 | t_pattern_la = _ire_t20wc26 | t_pattern_b = _ire_t20wc26 | t_pattern_ra = _ire_t20wc26 | t_pattern_pants = | t_leftarm = 003817 | t_body = 00AB41 | t_rightarm = 003817 | t_pants = 000033|asofdate=14 ਨਵੰਬਰ 2022}} '''ਆਇਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਲ-ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਆਇਰਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1988 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਪੂਰੇ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਟੀਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ (1993 ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ)। 2000 ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਵਨਡੇ ਰੁਤਬਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 2005 ਈਵੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟੀਮ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ, 2014 ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-to-offer-professional-contracts-to-women-for-the-first-time|title=Cricket Ireland to offer professional contracts to women for the first time|work=Cricket Ireland|access-date=18 December 2018|archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218193643/http://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-to-offer-professional-contracts-to-women-for-the-first-time|url-status=dead}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਓਡੀਆਈ) ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2081342|title=The International Cricket Council (ICC) Board and Committee meetings have concluded following a series of virtual conference calls|date=1 April 2021|access-date=1 April 2021|publisher=ICC}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ===1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== ਆਇਰਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਮਰੁਤਬਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, 1987 ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤਿੰਨ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਖੇਡਿਆ, ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮ ਦੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰੇ 19 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਮੈਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ, ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪਲੇਅ-ਆਫ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਜਿੱਤਾਂ ਹੀ [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਈਆਂ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ|ਡੈਨਮਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਰਨ ਰੇਟ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ, [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਿੱਤ ਸੀ। ===1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, 1990 ਵਿੱਚ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਲਈ ਉਪ ਜੇਤੂ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੈਂਡਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2 ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ।, 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜਾ। 1993 ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਇਸ ਵਾਰ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਵਨਡੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ, ਇੱਕ ਪੈਟਰਨ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। 1997 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ===2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਖੇਡਿਆ, [[ਡਬਲਿਨ]] ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/685365 |title=Along with history, Ireland look to make a big first impression |work=International Cricket Council |access-date=10 May 2018}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਵੀ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ, ਪੰਜਵੀਂ ਗੇਮ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ 4-0 ​​ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਜਿੱਤ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ ਬਚਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2003 ਆਈਡਬਲਯੂਸੀਸੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡੀ, ਦੋਵੇਂ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ। ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਮੂਡਾ, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨੀਦਰਲੈਂਡ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ]], [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸਕਾਟਲੈਂਡ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਫਰੀਕੀ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਖੇਡਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{citation |url=http://www.cricinfo.com/women/content/current/story/418095.html |title=All-round Richardson guides Ireland to title |author=Cricinfo staff |publisher=[[Cricinfo]] |date=5 August 2009 |access-date=5 August 2009}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਲੌਰਾ ਡੇਲਾਨੀ ਨੂੰ ਆਈਸੋਬੇਲ ਜੋਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[http://www.espncricinfo.com/women/content/story/997541.html?CMP=chrome Delany named Ireland Women captain]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newstalk.com/reader/47.302/70165/0/ |title=Laura Delany named as the new Irish cricket captain |access-date=14 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424030428/http://www.newstalk.com/reader/47.302/70165/0/ |archive-date=24 April 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.bbc.com/sport/cricket/36037998 Laura Delany named as new Ireland women's captain]</ref> ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ [[2023 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਮਾਰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1932353 |title=Qualification for ICC Women's T20 World Cup 2023 announced |work=International Cricket Council |access-date=12 December 2020}}</ref> ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, 2021 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਖੇਤਰੀ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.thecricketer.com/Topics/womenscricket/icc_announce_qualification_process_for_2023_women%27s_t20_world_cup.html |title=ICC announce qualification process for 2023 Women's T20 World Cup |work=The Cricketer |access-date=12 December 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] fb00lvux06jkdoe8fc4eqm9q8atbun0 0 146518 851541 850750 2026-11-04T13:32:30Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851541 wikitext text/x-wiki   '''ਅੱਖਾਂ''' ਦਾ ਦਰਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੋਝਾ ਜਾਂ ਬਦਸੂਰਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਵਰਤੋਂ [[ਲੈਂਡਮਾਰਕ|ਭੂਮੀ ਚਿੰਨ੍ਹ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਆਮ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਵਿਕਾਰ|ਖੰਡਰ]] [[ਇਮਾਰਤ|ਇਮਾਰਤਾਂ]], [[ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ|ਗ੍ਰੈਫ਼ਿਟੀ]], [[ਕੂੜਾ]], [[ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ|ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਖੇਤਰ]], ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਪਾਰਕ ਸੰਕੇਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਲਬੋਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ [[ਆਧੁਨਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] ( [[ਸਪਾਈਟ ਘਰ|ਸਪਾਈਟ ਹਾਊਸ]] ਵੀ ਦੇਖੋ), [[ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਟਾਵਰ]] ਜਾਂ [[ਵਿੰਡ ਟਰਬਾਈਨਾਂ|ਵਿੰਡ ਟਰਬਾਈਨਜ਼]]।<ref>{{Citation|url=https://www.theguardian.com/politics/2006/jun/25/uk.renewableenergy|title=Homeowners get green light for 'eyesore' wind turbines|author=Nick Mathiason|date=June 25, 2006|location=London}}</ref><ref>{{Citation|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/6763067.stm|title=Eyesore or gem: Gateshead car park|date=18 June 2007|author=Site}}</ref> ਕੁਦਰਤੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ [[ਮਲ]], [[ਚਿੱਕੜ]] ਅਤੇ [[ਨਦੀਨ|ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Citation|url=https://books.google.com/books?id=BL4Xrx-IFowC|title=Professional Planting Design|author=Scott C. Scarfone}}</ref> == ਸੰਪਤੀ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ, [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਰੀਅਲਟਰਜ਼|ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਰੀਅਲਟਰਜ਼ ਦਾ]] ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://realestate.msn.com/Selling/Article_mw.aspx?cp-documentid=5249535|title=Dealing with an eyesore next door|last=Rachel Koning Beals|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312214811/http://realestate.msn.com/Selling/Article_mw.aspx?cp-documentid=5249535|archive-date=2008-03-12|access-date=2008-03-16}}</ref> == ਉਪਚਾਰ == ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਜਾਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸਫਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਕਸਰ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਆਈਸੋਰ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|date=February 9, 1972|title=British Start 'Operation Eyesore' Cleanup}}</ref> [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਰਗੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਗਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Citation|title=Russians Paint and Fuss As Olympic Games Near Putting Best Face on Things A Gleaming Soviet Capital Emigrate or Face Arrest|date=June 28, 1980}}</ref> ਦੂਸਰੇ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ [[ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਹਾਰ|ਸਮਾਜ-ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਵਹਾਰ]] ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰਬਾਦੀ ਅਤੇ ਫਲਾਈ-ਟਿਪਿੰਗ। ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ''ਟੁੱਟੀਆਂ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਨੂੰ ਠੀਕ'' ਕਰਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਵਿਵਾਦ == ਕੀ ਕੁਝ ਉਸਾਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਹਨ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੈਂਡਮਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਏ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Federation_Square_(SBS_Building).jpg|right|thumb| [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]] ਵਿੱਚ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਸਕੁਆਇਰ ਨੇ ਰਾਏ ਵੰਡੀ ਹੈ।<ref>{{citation| url=http://www.smh.com.au/news/news/eiffel-tower-still-worlds-top-landmark/2008/02/15/1202760546422.html |publisher=The Sydney Morning Herald |title=Eiffel Tower still world's top landmark |date=February 15, 2008}}</ref>]] * [[ਆਈਫ਼ਲ ਟਾਵਰ|ਆਈਫਲ ਟਾਵਰ]] - ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ, ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਵਜੋਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ "ਸਿਖਰ" ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Eiffel Tower still world's top landmark|date=February 15, 2008}}</ref> * [[ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਪੁਲ|ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਬ੍ਰਿਜ]] ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸੀ, ''ਦ ਵਾਸਪ'' ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "ਹੁਣ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਖ ਦਾ ਦਰਦ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ ... ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਰ ਜੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।"<ref>{{Citation|title=Great American Bridges and Dams}}</ref><ref>{{Citation|title=Machines in the Ocean: The Aesthetics of Wind Farms}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Frommer's San Francisco with Kids}}</ref> * [[Millennium Dome|ਮਿਲੇਨਿਅਮ ਡੋਮ]] - "15 ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਫੋਰਬਸ'' ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਇਮਾਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੀ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਨ"।<ref>{{Citation|title=American architects vote the Millennium Dome 'the biggest eyesore in the world'|date=16 July 2002|location=London}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=August 2021}}</ref> * [[ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਰਗ|ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਸਕੁਏਅਰ]] - ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਜੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=Fed>{{cite news | last=Murdoch | first=Scott | title=Costello slams Fed Square 'eyesore' | url= http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,20532581-2862,00.html| date=2006-10-06 | work=Herald Sun | publisher=The Herald and Weekly Times Pty Ltd | access-date=2009-05-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061022211911/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,20532581-2862,00.html |archive-date=2006-10-22 }}</ref> * [[ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ|ਵਿੰਡ ਫਾਰਮਸ]] - ''[[ਕੰਟਰੀ ਲਾਈਫ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)|ਕੰਟਰੀ ਲਾਈਫ]]'' ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|date=21 November 2003|title=What is the worst eyesore in the UK?}}</ref> * ਬੋਸਟਨ ਦਾ [[ਸਰਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ, ਬੋਸਟਨ|ਸਰਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ]],<ref>{{Citation|title=Boston's biggest eyesore: City Hall named 'World's Ugliest Building'|date=November 16, 2008}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਸੂਰਤ ਇਮਾਰਤ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=The World's Top 10 Ugliest Buildings}}</ref> * ਇੱਕ ਰਿੰਕਨ ਹਿੱਲ - [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਛੋਟੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ ਉੱਚ-ਉਸਾਰੀ ਕੰਡੋਮੀਨੀਅਮ ਨੇ ਕੁਝ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। * ਲੋਇਡਜ਼ ਬਿਲਡਿੰਗ - ਲੰਡਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੇਲ ਸੋਧਕ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ 1986<ref>{{Citation|title=The Lloyd's Building}}</ref> ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਪੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪਾਸੇ [[ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ|ਏ.ਸੀ.]] ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। * ਟੂਰ ਮੋਂਟਪਰਨਾਸੇ - [[ਪੈਰਿਸ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]] ਦੇ ਮੋਂਟਪਾਰਨਾਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਗਗਨਚੁੰਬੀ ਇਮਾਰਤ। ਇਸਦੀ ਦਿੱਖ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਗਨਚੁੰਬੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਰਚੁਅਲ ਟੂਰਿਸਟ 'ਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ 2008 ਦੇ ਪੋਲ ਨੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕੋ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਟਾਵਰ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। * ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ - ਨੂੰ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪੀਟਰ ਸਕਿਨਰ ਦੁਆਰਾ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="BTC">{{Cite news|url=http://www.brisbanetimes.com.au/articles/2008/01/24/1201025055483.html|title=Brisbane's biggest eyesores and planning debacles|last=Robinson|first=Georgina|date=2008-01-24|work=Brisbane Times|access-date=May 29, 2009|publisher=Fairfax Digital}}</ref> * ਪੋਰਟਸਮਾਊਥ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਈਕੋਰਨ ਸੈਂਟਰ 1964 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/3561069.stm|title=R.I.P. Britain's Ugliest Building|date=March 24, 2004|work=BBC News}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲਸ ਦੁਆਰਾ "ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ ਗੰਢ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਉਹ ਢਾਂਚੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ === [[ਤਸਵੀਰ:Spencer-street-power-station-melbourne.jpg|right|thumb| ਸਪੈਨਸਰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੈਲਬੌਰਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਇਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="SSPS">{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/national/on-the-trail-of-a-man-of-mystery/2006/06/09/1149815316569.html?from=rss|title=On the trail of a man of mystery|last=[[Nick McKenzie]] and Cameron Houston|date=2006-06-10|work=The Age|access-date=May 29, 2009|publisher=Fairfax Digital|location=Melbourne}}</ref>]] * ਸਪੈਨਸਰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ - ਇੱਕ ਐਸਬੈਸਟਸ ਸਵਾਰ ਭੂਮੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਲਬੌਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="SSPS">{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/national/on-the-trail-of-a-man-of-mystery/2006/06/09/1149815316569.html?from=rss|title=On the trail of a man of mystery|last=[[Nick McKenzie]] and Cameron Houston|date=2006-06-10|work=The Age|access-date=May 29, 2009|publisher=Fairfax Digital|location=Melbourne}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[[ਨਿਕ ਮੈਕੇਂਜੀ|Nick McKenzie]] and Cameron Houston (2006-06-10). [http://www.theage.com.au/news/national/on-the-trail-of-a-man-of-mystery/2006/06/09/1149815316569.html?from=rss "On the trail of a man of mystery"]. ''The Age''. Melbourne: Fairfax Digital<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 29,</span> 2009</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ਫਰਮਾ:Cite news|cite news]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: uses authors parameter ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Uses authors parameter|link]])</span> [[Category:CS1 maint: uses authors parameter]]</ref> ਇਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ ਕਾਹਿਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ - ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="CE">{{Cite news|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23433182-5006784,00.html|title=$1bn to demolish city's great eyesore|last=Conway|first=Doug|work=The Australian|access-date=May 29, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080821042931/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23433182-5006784,00.html|archive-date=August 21, 2008}}</ref> * ਸਿਡਨੀ ਹਾਰਬਰ ਕੰਟਰੋਲ ਟਾਵਰ &#x2013; 1974 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਢਾਹਿਆ ਗਿਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/business/property/sydney-harbour-control-tower-headed-for-demolition/story-fn9656lz-1227305391801|title=Sydney Harbour Control Tower headed for demolition|date=16 April 2015|website=[[The Australian]]|access-date=3 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002535/http://www.theaustralian.com.au/business/property/sydney-harbour-control-tower-headed-for-demolition/story-fn9656lz-1227305391801|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|url-status=dead}}</ref> * ਮਿਨੀਆਪੋਲਿਸ, [[ਮਿਨੇਸੋਟਾ|ਮਿਨੀਸੋਟਾ]] ਵਿੱਚ ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਪਲਾਜ਼ਾ<ref>{{Cite web|url=http://minnesota.publicradio.org/collections/special/columns/news_cut/archive/2008/06/the_architecture_poll.shtml|title=The architecture poll|last=Collins|first=Bob|date=June 13, 2000|website=Minnesota Public Radio|access-date=June 27, 2009}}</ref> * ਐਂਬਾਰਕਾਡੇਰੋ ਫ੍ਰੀਵੇਅ - ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਐਂਬਾਰਕੇਡਰੋ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਡਬਲ-ਡੈਕਰ ਐਲੀਵੇਟਿਡ ਫ੍ਰੀਵੇਅ ਨੇ ਐਂਬਾਰਕੇਡਰੋ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਨੂੰ ਪਰਛਾਵਾਂ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ [[ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫ਼ੈਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ|ਫੈਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗ]] ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਵੇਅ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2010}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2010)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * [[ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ|ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ]], [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਬਰਾਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ, ਇੱਕ ਦਫਤਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਠੋਸ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ।<ref>{{Cite web|url=http://www.travelworth.com/die-before-you-visit-these-top-10-worlds-ugliest-structures.html|title=Die Before You Visit These Top 10 World's Ugliest Structures|date=December 9, 2009|access-date=July 2, 2012}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://english.cntv.cn/20120111/116985.shtml|title=Top 10 ugliest buildings in the world|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322131845/http://english.cntv.cn/20120111/116985.shtml|archive-date=March 22, 2012|access-date=July 2, 2012}}</ref> * ਸ਼ੈਫੀਲਡ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਮੋਰੀ 1994 ਦੌਰਾਨ ਭਰੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2010}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2010)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * ਹੈਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ-ਸੈਂਟਰ, ਤੀਸਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਲਾਟ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਸੌਸੇਜ ਵਰਗੀ ਰੇਲਿੰਗ ਕਾਰਨ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ''ਮੱਕਾਰਤਾਲੋ'' (ਸਸੇਜ ਹਾਊਸ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ। 1975 ਤੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਨੌਰਥੈਂਪਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਗਭਗ 2015 ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਸੋਵੀਅਤ ਦਾ ਘਰ, ਕੈਲਿਨਿਨਗਰਾਦ, [[ਰੂਸ]] . "ਰੂਸੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੀ ਇਮਾਰਤ"{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2014}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2014)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, [[ਸਟਾਕਹੋਮ]], ਸਵੀਡਨ। ਸਟਾਕਹੋਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਸੂਰਤ ਇਮਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ, ਵਿਆਪਕ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=740&artikel=2435435|title=Sidan finns ej &#124; Sveriges Radio|archive-url=https://archive.today/20120524132102/http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=740&artikel=2435435|archive-date=2012-05-24|access-date=2011-09-05}}</ref> * [[ਡਬਲਿਨ]], [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ|ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਗਣਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਸਪਾਇਰ ਆਫ਼ ਡਬਲਿਨ * ਅਮਰੀਕੀ ਡਰੀਮ ਮੀਡੋਲੈਂਡਜ਼ ਬਹੁਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ " [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਸੂਰਤ ਇਮਾਰਤ" ਕਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nypost.com/p/news/local/nj_ugliest_building_fix_vfSvwNyiWghUjFmPYWbSiN|title=The ugliest building in New Jersey will get a new exterior, says Gov. Chris Christie|date=25 March 2011|website=NYPOST.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://abclocal.go.com/wabc/story?section=news/local/new_jersey&id=8032220|title=New Jersey Governor Christie promises facelift to NJ's 'ugliest' building|website=abclocal.go.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003045421/http://abclocal.go.com/wabc/story?section=news%2Flocal%2Fnew_jersey&id=8032220|archive-date=2012-10-03|access-date=2019-12-13}}</ref> * ਡ੍ਰੇਜ਼ਡਨ, [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਵਾਲਡਸਚਲੋਸਚੇਨ ਬ੍ਰਿਜ। ਇਸ ਪੁਲ ਕਾਰਨ ਡ੍ਰੇਜ਼ਡਨ ਐਲਬੇ ਵੈਲੀ ਨੇ [[ਯੂਨੈਸਕੋ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ]] [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਦਾ ਦਰਜਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। * ਬਰੁਕਲਿਨ, [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਬਾਰਕਲੇਜ਼ ਸੈਂਟਰ। ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਜੋੜ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.businessinsider.com/why-half-of-brooklyn-hates-the-new-barclays-center-stadium-2012-8|title=Why Half of Brooklyn Hates the New Barclay's Center Stadium|website=[[Business Insider]]}}</ref> * ਸੇਬੂ ਸਿਟੀ ਹਾਲ, 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਮੱਧ ਤੱਕ, 2007 ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੱਕ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿਟੀ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਐਲਟਾਮੋਂਟੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼, [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ|ਫਲੋਰੀਡਾ]] ਵਿੱਚ ਮੈਜੇਸਟੀ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ I-4 ਆਈਸੋਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਜੋ 2001 ਤੋਂ ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.clickorlando.com/news/still-no-completion-date-for-i4-eyesore/22839816|title=Still no completion date for 'I-4 Eyesore' {{!}} News - Home|website=www.clickorlando.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102003758/http://www.clickorlando.com/news/still-no-completion-date-for-i4-eyesore/22839816|archive-date=2014-11-02}} </ref> * ਟੋਰੇ ਡੀ ਮਨੀਲਾ, DMCI ਹੋਮਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਉਸਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਜੋ ਰਿਜ਼ਲ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਬੌਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। * ਵਾਈਕਿੰਗ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ੈਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਟਿੰਗਵਾਲ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ।  == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * The dictionary definition of eyesore at Wiktionary [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] c2d7b2850logahw3t9etnu14ihno9x1 0 149272 851682 734138 2026-11-05T09:19:15Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851682 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Arifa Siddiqui | image = | image_size = | caption = | native_name = عارفہ صدیقی | birth_name = Arifa Siddiqui | birth_date = {{birth date and age|1969|6|9|df=y}} | birth_place = [[Lahore]], [[Pakistan]] | occupation = {{Hlist | Actress | Singer}} | years_active = 1980 – present | spouse = {{marriage|Tabeer Ali|2020}} <br/> {{marriage|Ustad Nazar Hussain|1995|2018|reason=his death}} | children = 1 | parents = [[Talat Siddiqui]] (mother) <br/> Mohammad Bashir Siddiqui (father) | relatives = [[Nahid Siddiqui]] (sister) <br/> [[Fariha Pervez]] (cousin) <br/> [[Rehana Siddiqui]] (aunt) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਆਰਿਫਾ ਸਿੱਦੀਕੀ''' ( [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ عارفہ صدیقی]] ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref name="dunya">[https://dunyanews.tv/en/Entertainment/435783-Arifa-Siddiqui-likely-to-make-a-comeback-soon Arifa Siddiqui likely to make a comeback soon] Dunya TV News website, Published 17 April 2018, Retrieved 28 June 2020</ref> == ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਆਰਿਫਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1969 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ '''ਤਲਤ ਸਿੱਦੀਕੀ''' ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref name="mag">{{Cite journal|last=Zullu|date=9 November 2018|title=Global Marriages? How Some Biz Girls Escaped Them!|url=http://www.magtheweekly.com/detail/4735-global-marriages-how-some-biz-girls-escaped-them|access-date=28 June 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1622932/popular-yesteryear-actor-talat-siddiqui-is-no-more|title=Popular yesteryear actor Talat Siddiqui is no more|date=23 December 2021|website=Dawn News}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨਾਹਿਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ [[ਜ਼ਿਯਾ ਮੋਹਿਉੱਦੀਨ|ਜ਼ਿਆ ਮੋਹੇਦੀਨ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਰਿਫਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਗਾਇਕਾ [[ਫ਼ਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼|ਫਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ ਰੇਹਾਨਾ ਸਿੱਦੀਕੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। <ref name="mag" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਰਿਫਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਨਜ਼ਰ ਹੁਸੈਨ 56 ਸਾਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੀਟੀਵੀ, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸੀ। <ref name="mag"/> ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ 23 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੱਲਿਆ। ਆਰਿਫਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੀਵੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। <ref name="dunya"/> <ref name="pak">[https://www.pakpedia.pk/arifa-siddique#Profile Profile of Arifa Siddiqui on Encyclopedia Pakpedia website] Published 27 March 2018, Retrieved 28 June 2020</ref> <ref>[https://www.radio.gov.pk/21-01-2018/renowned-music-director-ustad-nazar-hussain-passes-away Renowned Music Director Ustad Nazar Hussain passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220511054756/https://www.radio.gov.pk/21-01-2018/renowned-music-director-ustad-nazar-hussain-passes-away |date=2022-05-11 }} Radio Pakistan website, Published 21 January 2018, Retrieved 28 June 2020</ref> ਉਸਤਾਦ ਨਜ਼ਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ 23 ਸਾਲ ਛੋਟੇ ਤਾਬੀਰ ਅਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਹੈ। <ref name="pak" /> <ref name="dunya" /> ਉਸਤਾਦ ਨਜ਼ਰ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ === * ''Dehleez'' (1981) (PTV) <ref name="mag"/> * ''ਸੋਨਾ ਚੰਦੀ'' (1982) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) * ''ਸਮੁੰਦਰ'' (1983) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) * ''ਸਥਿਤੀ'' (1984) (PTV) * ''ਤੋਤਾ ਕਹਾਨੀ'' (1985) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਕਹਾਨੀ ਨੰ: 6'' (1986) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) * ''ਸਾਰਾਬ'' (1987) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਬੈਂਡ ਗਲੀ'' (1988) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਖਵਾਜਾ ਐਂਡ ਸਨ'' (1988) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) <ref name="pak"/> * ''ਪਿਆਸ'' (1989) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.)<ref>{{Cite book|title=The Herald, Volume 36, Issues 4-6|work=Karachi : Pakistan Herald Publications|page=2}}</ref> * ''ਨੀਲੇ ਹਥ'' (1989) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਫਿਸ਼ਰ'' (1990) (ਪੀਟੀਵੀ) <ref name="pak" /> * ''ਵਡੇਰਾ ਸਾਏਨ'' (1992) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਈਸ਼ਾਨ'' (1992) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਹਾਂ ਸਰ, ਨੋ ਸਰ'' (1993) (PTV) * ''ਏਨਾਕ ਵਾਲਾ ਜਿਨ'' (1993) (ਪੀਟੀਵੀ) <ref name="pak" /> * ''ਦਾਲ ਦਾਲ'' (1994) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) * ''ਮਨਚਲੀ ਕਾ ਸੌਦਾ'' (1994) (ਪੀਟੀਵੀ) ( [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ|ਅਸ਼ਫਾਕ ਅਹਿਮਦ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ) * ''ਆਪਾ'' (1995) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) * ''ਮਿਰਾਤ-ਉਲ-ਉਰੂਸ'' (1996) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) <ref name="pak" /> <ref>{{Cite book|title=Pakistan Television Drama and Social Change: A Research Paradigm|work=Karachi : Department of Mass Communication, University of Karachi|page=184}}</ref> * ''ਰਾਹੀਨ'' (1997) (ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) * ''ਲਰਕੀ ਏਕ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਸੀ'' (1998) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਗ਼ਰੀਬ-ਏ-ਸ਼ਹਿਰ'' (1999) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਇੰਕਾਰ'' (2000) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਸ਼ਾਹਲਾਕੋਟ'' (2004) (ਪੀਟੀਵੀ) * ''ਬੁਲਬੁਲੇ ਸੀਜ਼ਨ 2'' (2022) ( ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ ) == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|nm3142813}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] rfz9k0m5yiu5uyxi5f4zv3uc8y4swrv 0 149432 851602 843356 2026-11-04T21:14:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851602 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument |monument_name = ''ਆਦਿਯੋਗੀ'' ਮੂਰਤੀ |image = Adiyogi Shiva steel burst 2018.jpg |image_size = 250px |caption = ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਆਦਿਯੋਗੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, 2018 | mapframe = yes | mapframe-zoom = 13 |location = ਈਸ਼ਾ ਯੋਗਾ ਕੇਂਦਰ, [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]], ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ |designer = [[ਸਾਧਗੁਰੂ]] |type = [[ਮੂਰਤੀ]] |material = [[ਸਟੀਲ]] |length = |width =548 |height = {{cvt|112|ft|m|order=flip}} |begin = |complete = 24 ਫਰਵਰੀ 2017 |open = |dedicated_to = ਆਦਿਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]] |map_image = |map_caption = |map_width = |coordinates = {{coord|10.972416|N|76.740602|E|format=dms|type:landmark_region:IN_scale:10000|name=Adiyogi (Isha Yoga Center, India)|display=inline,title}} |lat = |long = |extra = }} '''''ਆਦਿਯੋਗੀ'' ਦੀ ਮੂਰਤੀ''' {{Convert|112|ft|m|ਉੱਚੀ|adj=mid|order=flip}}, {{Convert|147|ft|m|ਲੰਬੀ|adj=mid|order=flip}} ਅਤੇ {{Convert|25|m|ft|ਚੌੜਾਈ|adj=mid}} [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿਖੇ ਤਿਰੁਨਾਮਮ ਦੇ ਨਾਲ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦੀ ਸਟੀਲ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ''[[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]]'' ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ "ਸਭ ਤੋਂ [[ਬਸਟ (ਮੂਰਤੀ)|ਵੱਡੀ]] ਮੂਰਤੀ" ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। <ref name="bust1">[https://www.hindustantimes.com/india-news/adiyogi-bust-declared-world-s-largest-by-guinness-book-of-world-records/story-3lqACHP7TUSz7Y8JklnxqM.html 'Aadiyogi bust' declared world's largest by Guinness Book of World], [[Hindustan Times]], 12 May 2017.</ref> <ref name="bust2">Vincenzo Berghella, [https://books.google.com/books?id=cqdSDwAAQBAJ&pg=PA68&lpg=PA68&dq=Guinness+World+Records+recognizes+the+statue+as+the+%22Largest+Bust+Sculpture%E2%80%9D+in+the+world.&source=bl&ots=F-k7tTM4ZS&sig=KNLwif0kQQU95RSoa1mIrln9qVk&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiAyq3G26LaAhUCTY8KHRIWAA0Q6AEIYTAM#v=onepage&q=Guinness%20World%20Records%20recognizes%20the%20statue%20as%20the%20%22Largest%20Bust%20Sculpture%E2%80%9D%20in%20the%20world.&f=false Chennai and Coimbatore, India], Page 68.</ref> [[ਈਸ਼ਾ ਸੰਸਥਾ|ਈਸ਼ਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਮੁਖੀ, [[ਸਾਧਗੁਰੂ|ਸਧਗੁਰੂ ਜੱਗੀ ਵਾਸੂਦੇਵ]] ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਲਗਭਗ {{Convert|500|t}} ਹੈ। <ref name="MB">{{Cite news|url=http://english.mathrubhumi.com/news/columns/jaggi-vasudev/shiva-as-adiyogi-sadhguru-jaggi-vasudev-1.1737657|title=Shiva as Adiyogi|date=17 February 2017|work=Mathrubhumi|access-date=27 February 2017|archive-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224020751/http://english.mathrubhumi.com/news/columns/jaggi-vasudev/shiva-as-adiyogi-sadhguru-jaggi-vasudev-1.1737657|dead-url=yes}}</ref> ''ਆਦਿਯੋਗੀ'' [[ਸ਼ਿਵ]] (ਸ਼ੰਕਰਾ) ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=Adiyogi: The Source of Yoga|url=https://archive.org/details/adiyogisourceofy0000sadh|last=Sadhguru|first=|publisher=[[HarperCollins]]|year=2017|isbn=9789352643929|location=India|pages=[https://archive.org/details/adiyogisourceofy0000sadh/page/2 2]|language=}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗ]] ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਵਰਣਨ == ''ਆਦਿਯੋਗੀ'' ਈਸ਼ਾ ਯੋਗ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ, 112 ਫੁੱਟ, ''[[ਮੋਕਸ਼]]'' (ਮੁਕਤੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ 112 ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ 112 ਚੱਕਰ ਵੀ ਹਨ। <ref name="IE1">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/isha-foundation-narendra-modi-112-feet-shiva-idols-in-india-4536763/|title=PM Narendra Modi to unveil first 112 feet Shiva idol at Isha Foundation|date=24 February 2017|work=The Indian Express|access-date=27 February 2017|location=Chennai}}</ref> <ref name="MB"/> ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ [[ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ|ਲਿੰਗ]] ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/edit-page/The-first-Guru-is-born/articleshow/14613783.cms|title=The first Guru is born|last=Sadhguru|website=[[The Times of India]]}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਭਾਰਤ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-maha-shivratri-2017-pm-modi-unveils-112-foot-statue-in-coimbatore-hails-health-benefits-of-yoga-2333914|title=Maha Shivratri 2017: PM Modi unveils 112-foot Shiva statue in Coimbatore|date=24 February 2017|work=Daily News Analysis|access-date=1 March 2017}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਵ]] 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਟ ਐਂਡ ਸਾਊਂਡ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/a-night-that-lit-up-thousand-minds/articleshow/68262177.cms|title=A night that lit up thousand minds {{!}} Coimbatore News - Times of India|last=Swaroop|first=Vishnu|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-03-05}}</ref> == ਉਦਘਾਟਨ == ''ਆਦਿਯੋਗੀ'' ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 24 ਫਰਵਰੀ 2017 [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ|ਮਹਾ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ]] ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਆਦਿਯੋਗੀ: ਯੋਗਾ ਦਾ ਸਰੋਤ'', ਜੋ ਕਿ [[ਸਾਧਗੁਰੂ|ਸਦਗੁਰੂ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ, [[ਈਸ਼ਾ ਸੰਸਥਾ|ਈਸ਼ਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ "ਆਦਿਯੋਗੀ - ਯੋਗ ਦਾ ਸਰੋਤ" ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਖੇਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ [[ਪ੍ਰਸੂਨ ਜੋਸ਼ੀ]] ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/170223-prasoon-joshi-and-kailash-kher-collaborate|title=Prasoon Joshi and Kher Collaborate|date=23 February 2017|website=RadioAndMusic|access-date=5 March 2017}}</ref> ਹੋਰ {{Convert|21|ft|adj=on|order=flip}} ਆਦਿਯੋਗੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਪਰਦਾ 2015 ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ {{Cvt|30,000|sqft|sqm|order=flip}} ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ [[ਟੈਨੇਸੀ]], ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indiapost.com/21foot-statue-of-adiyogi-unveiled-and-consecrated-in-tennessee/|title=21-foot statue of Adiyogi unveiled and consecrated in Tennessee|date=6 October 2015|publisher=India Post|access-date=6 March 2017}}</ref> == ਆਦਿਯੋਗੀ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਨਮ == ਆਦਿਯੋਗੀ ਦਿਵਿਆ ਦਰਸ਼ਨਮ 3D ਲੇਜ਼ਰ ਸ਼ੋਅ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਦਿਯੋਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://isha.sadhguru.org/in/en/blog/article/12-things-about-112-ft-adiyogi|title=12 Things You Probably Didn't Know About 112-ft Adiyogi|date=2020-02-21|website=Isha Sadhguru|language=en|access-date=2020-10-31}}</ref> ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 2019 ਵਿੱਚ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/photo-gallery-adi-yogi-allows-humans-to-evolve-beyond-their-limitations-president-kovind-on-maha-shivaratri-2726461|title=Adi-yogi allows humans to evolve beyond their limitations: President Kovind on Maha Shivaratri *Now Adiyogi DhivaDharshan Happening Daily at 7 PM IST.* {{!}} Latest News & Updates at DNAIndia.com|last=Team|first=DNA Web|website=DNA India|language=en|access-date=2020-10-31}}</ref> ਇਹ 14 ਮਿੰਟ ਦਾ ਲਾਈਟ ਐਂਡ ਸਾਊਂਡ ਸ਼ੋਅ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਿਯੋਗੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਵਰਸ਼ਿਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਮੋਂਡੋ*dr EMEA ਅਤੇ APAC ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://isha.sadhguru.org/in/en/blog/article/adiyogi-divya-darshanam-wins-prestigious-global-award|title=Adiyogi Divya Darshanam Wins Prestigious Global Award|date=2020-05-12|website=Isha Sadhguru|language=en|access-date=2020-10-31}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://mondodrawards.com/2021/portfolio/adiyogi-divya-darshanam-isha-yoga-centre/|title=Adiyogi Divya Darshanam, Isha Yoga Centre – EMEA & APAC|language=en-GB|access-date=2020-10-31}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਫ੍ਰੀਸਟੈਂਡਿੰਗ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੱਤ ਅਜੂਬੇ]] * ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{YouTube|vC7HP7SFD1Q|"Aerial view via drone"}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ]] 0lrqd7r7v7ohtyd5tmgyix641bdsdnu 0 150961 851537 848162 2026-11-04T13:09:18Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851537 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਸ਼ਾ ਰੁਬੀਨਾ''' (عائشہ روبینہ; ਜਨਮ 1969) ਗ੍ਰੇਟਰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (GHMC) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ (GHMC) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿ-ਚੁਣਤੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=21 November 2016 |title=NBT Nagar girls reign supreme |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2016-11-21/NBT-Nagar-girls-reign-supreme/264871}}</ref><ref>{{Cite web |title=More Muslim parents see school as passport to safe future for girls |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/More-Muslim-parents-see-school-as-passport-to-safe-future-for-girls/articleshow/55932555.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ayesha, Jameel co-opted members of GHMC |url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/article223876.ece |access-date=29 October 2016 |publisher= |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111025/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/article223876.ece |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਰਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shades of Opinion on 'What Makes a City Beautiful?' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Shades-of-Opinion-on-%E2%80%98What-Makes-a-City-Beautiful%E2%80%99/2014/01/26/article2020817.ece |access-date=29 October 2016 |publisher= |archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305203420/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Shades-of-Opinion-on-%E2%80%98What-Makes-a-City-Beautiful%E2%80%99/2014/01/26/article2020817.ece |url-status=dead }}</ref> ਉਹ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋਲੀ ਮੈਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਕੰਮ == ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰਡ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਪਾਰਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ 8,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ 10 ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ 4500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੀ "ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ"<ref>{{Cite web |title=I Lead India Youth Brigade - An initiative by The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/ileadindia.cms |access-date=29 October 2016 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://photos.state.gov/libraries/india/13974/library/ExchangeAlumniSept.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029121646/https://photos.state.gov/libraries/india/13974/library/ExchangeAlumniSept.pdf |archive-date=29 October 2020 |access-date=24 June 2017}}</ref> ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਆਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Center For Social Sciences |url=http://www.cssimpact.org/advisory |access-date=29 October 2016 |publisher= |archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105023908/http://www.cssimpact.org/advisory |url-status=dead }}</ref> == ਗ੍ਰੀਨਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਕੂਲ == ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਡੀਕਲ ਥੈਰੇਪੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲ ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਪਾਲਤੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਇਸ਼ਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ayesha Foundation |url=http://www.ayeshaeducationalsociety.org/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830223042/http://www.ayeshaeducationalsociety.org/index.html |archive-date=30 August 2016 |access-date=29 October 2016}}</ref> == ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ == ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਹੋਰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ 'ਰਵਾਇਤੀ' ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=A long walk to freedom - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/A-long-walk-to-freedom/articleshow/46489147.cms |access-date=29 October 2016 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਈ-ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਓਲਡ ਸਿਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਤਰਜੀਹ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Proposed e-library shelved - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Proposed-e-library-shelved/articleshow/45183984.cms |access-date=29 October 2016 |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> == ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਨਤਾ == ਆਇਸ਼ਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਸਤੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਇਤੇਹਾਦ-ਉਲ ਮੁਸਲਿਮੀਨ ( [[ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਮਜਲਿਸ ਇਤਿਹਾਦ ਅਲਮੁਸਲਮੀਨ|ਏਆਈਐਮਆਈਐਮ]] ) ਦੇ ਸੁਪਰੀਮੋ [[ਅਸਦੁੱਦੀਨ ਉਵੈਸੀ|ਅਸਦੁਦੀਨ ਓਵੈਸੀ]] ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ੋਬਾ-ਏ-ਖਵਾਤੀਨ (ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ) ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਕਨਵੀਨਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ifthekhar |first=J. S. |date=1 April 2014 |title=MIM to form women's wing |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/mim-to-form-womens-wing/article5856042.ece |access-date=29 October 2016 |publisher= |via=The Hindu}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ/ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ == '''ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ''' : 2013 ਵਿੱਚ, ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ [[ਤਾਈਵਾਨ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਮੇਅਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਟਰਾਂਸ-ਸਿਟੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਗੱਠਜੋੜ" ਅਤੇ "ਸਥਾਨਕ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਆਰਥਿਕਤਾਵਾਂ" 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। '''ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ''' : ਉਹ ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ - ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=International Visitor Leadership Program (IVLP) - Exchange Programs |url=http://exchanges.state.gov/non-us/program/international-visitor-leadership-program-ivlp |access-date=29 October 2016 |publisher=}}</ref> == ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ/ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ == {| class="wikitable" ! bgcolor="#DDDDFF" width="350" |ਸੰਸਥਾ ! bgcolor="#DDDDFF" width="200" | ਭੂਮਿਕਾ |- | ਗ੍ਰੀਨਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਕੂਲ | ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਟਰੱਸਟੀ |- | ਗ੍ਰੇਟਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨਗਰ ਨਿਗਮ | ਸਹਿ-ਚੁਣਿਆ ਮੈਂਬਰ |- | ਜੈਨੇਸਿਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ | ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਦੇਸ਼ਕ |- | ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ | ਬਾਨੀ |- | ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ | ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ |- | OSE ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਸਕੂਲਾਂ | ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਆਨਰੇਰੀ) |- | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ | ਟਰੱਸਟੀ |- | ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ICCW) | ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ, ਏ.ਪੀ |- | ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਈ ਏਪੀ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ | ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ |- | ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਵਨੀਤਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ | ਪ੍ਰਧਾਨ |- | ਹੋਲੀ ਮੈਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ | ਪ੍ਰਧਾਨ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == 1. ਜੇਸੀਆਈ '''ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੁਆਰਾ ਪਰਲ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ''' : ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾ, ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਜੇਸੀਆਈ) ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਚੈਪਟਰ ਦੁਆਰਾ 'ਪਰਲ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2. '''IVLP ( ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ )''' - ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ: ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 19 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 4 ਰਾਜਾਂ-ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ, ਟੈਕਸਾਸ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 3. [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼]] ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ '''ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ''' : [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ 'ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ' ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ - ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਖੋਜ। ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਫਾਈਨਲ 8 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। 4. ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵੱਲੋਂ '''ਯੰਗ ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ'''। 5. ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਵਨੀਤਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼) ਵਿੱਚ '''ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ'''। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮੁਹੰਮਦ ਮਾਜਿਦ ਹੁਸੈਨ * ਗ੍ਰੇਟਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ * [[ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="0"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |date=2015 |title=Greater Hyderabad Municipal Corporation (GHMC) |url=http://www.ghmc.gov.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616221100/http://www.ghmc.gov.in/ |archive-date=2007-06-16 |access-date=9 June 2015 |publisher=Greater Hyderabad Municipal Corporation (GHMC)}} * {{Cite web |date=2015 |title=S. N. Vanitha Mahavidyalaya |url=http://www.snvanita.org/ |access-date=9 June 2015 |publisher=S. N. Vanitha Mahavidyalaya |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512111449/http://www.snvanita.org/ |archive-date=12 ਮਈ 2015 |url-status=dead}} * {{Cite web |date=2015 |title=Ayesha Education Society |url=http://www.ayeshaeducationalsociety.org/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830223042/http://www.ayeshaeducationalsociety.org/index.html |archive-date=30 August 2016 |access-date=9 June 2015 |publisher=Ayesha Education Society}} * {{Cite web |date=2015 |title=Osmania University |url=http://www.osmania.ac.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516013433/http://www.osmania.ac.in/ |archive-date=16 May 2014 |access-date=9 June 2015 |publisher=Osmania University}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] i2palc2xkl4dnybtrrfbadk6jfjzkw9 0 151533 851689 802545 2026-11-05T10:07:02Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851689 wikitext text/x-wiki [[Category:Articles with hCards]] {{Infobox person | name = ਆਰੋਹੀ ਪੰਡਿਤ | image = Atlantic crossing.jpg | birth_date = {{birth date and age|1996|02|10}} | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਪਾਇਲਟ | title = ਲਾਈਟ-ਸਪੋਰਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ 'ਤੇ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਇਕੱਲੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ। }} '''ਆਰੋਹੀ ਪੰਡਿਤ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ]] ਵਿਚ ਨਾਮ: '''Aarohi Pandit;''' ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਾਇਲਟ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਹਲਕੇ-ਖੇਡ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਗਈ।<ref name="indiatimes">{{Cite web |date=22 August 2019 |title=Mumbai's Aarohi Pandit Is World's First Woman Pilot To Fly Solo Across Atlantic & Pacific Ocean |url=https://www.indiatimes.com/trending/human-interest/mumbai-s-aarohi-pandit-is-world-s-first-woman-pilot-to-fly-solo-across-atlantic-pacific-ocean-374091.html |access-date=16 September 2020 |website=IndiaTimes |language=en-IN}}</ref><ref name="indiatoday">{{Cite web |title=Mumbai girl Aarohi Pandit becomes first woman to fly solo across Atlantic and Pacific Ocean |url=https://www.indiatoday.in/trending-news/story/mumbai-girl-aarohi-pandit-becomes-first-woman-to-fly-solo-across-atlantic-and-pacific-ocean-1590739-2019-08-23 |access-date=16 September 2020 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name="deccanherald">{{Cite web |date=23 August 2019 |title=Mumbai girl Aarohi Pandit flies Atlantic, Pacific solo |url=https://www.deccanherald.com/national/mumbai-girl-aarohi-pandit-flies-atlantic-pacific-solo-756302.html |access-date=16 September 2020 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Bhatti |first=Raunaq |date=August 22, 2019 |title=Aarohi Pandit Scripts History, Becomes World's 1st Woman To Fly Solo Over Atlantic & Pacific Ocean |url=https://www.scoopwhoop.com/news/aarohi-pandit-from-mumbai-is-world-s-first-woman-pilot-to-fly-solo-across-atlantic-pacific-ocean/ |website=www.scoopwhoop.com |access-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 11, 2023 |archive-date=ਮਈ 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524033826/https://www.scoopwhoop.com/news/aarohi-pandit-from-mumbai-is-world-s-first-woman-pilot-to-fly-solo-across-atlantic-pacific-ocean/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਆਰੋਹੀ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ 1996 ਨੂੰ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਰੋਹੀ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ, ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਡਾਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। == ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ == ਉਸਨੇ 30 ਜੁਲਾਈ, 2018 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਉਡਾਣ ਭਰੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਇਰਾਨ, ਤੁਰਕੀ, ਸਰਬੀਆ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ, ਜਰਮਨੀ, ਫਰਾਂਸ, ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿਖੇ 27 ਸਟਾਪਾਂ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰੀ। 6 ਸਤੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਇਕੱਲਾ ਪੜਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ WE! ਮੁਹਿੰਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ। ਉਹ 13 ਮਈ, 2019 ਨੂੰ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਹੋਫਨ ਅਤੇ ਰੀਕਜਾਵਿਕ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੁਲਸੁਕ ਅਤੇ ਨੂਕ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇਕਲੁਇਟ ਵਿਖੇ ਸਟਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਤੱਕ [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ]] ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ 4 ਮਈ, 2019 ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਲਕੇ-ਖੇਡ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਆਈਸਕੈਪ ਉੱਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਵੀ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਨੇਡਾ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਕਲੁਇਟ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੌਕੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਲਾਸਕਾ ਵਿੱਚ, 9 ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ 22 ਉਡਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। 21 ਅਗਸਤ, 2019 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ ਸੁਪਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨੋਮ, ਅਲਾਸਕਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਅਨਾਡਾਇਰ ਤੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ]] ਉੱਤੇ ਨਾਨ-ਸਟਾਪ Pipistrel Sinus 912 ਦੀ ਉਡਾਣ ਭਰੀ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Q400_CYFB.jpg|thumb| Iqaluit ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 2019, Q400]] 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਫਲਾਇੰਗ ਸਕੂਲ, ਬੰਬੇ ਫਲਾਇੰਗ, ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਏਵੀਏਸ਼ਨ (ਬੀ.ਐਫ.ਸੀ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਆਰੋਹੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹਲਕੇ-ਖੇਡ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਲਟਰਾਲਾਈਟ ਪਾਈਪਿਸਟ੍ਰਲ ਸਾਈਨਸ 912 ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਡਿਤ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਈਟ-ਸਪੋਰਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਵਿੱਚ [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਅਟਲਾਂਟਿਕ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ]] ਪਾਰ ਇਕੱਲੇ ਉਡਾਣ ਭਰੀ। ਆਰੋਹੀ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਆਈਸ ਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ: # ਇੱਕ ਹਲਕੇ ਸਪੋਰਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਵਿੱਚ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਇਕੱਲੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ। # ਇੱਕ ਹਲਕੇ ਸਪੋਰਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਇਕੱਲੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ। # ਲਾਈਟ ਸਪੋਰਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ 'ਤੇ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਆਈਸ ਕੈਪਸ ਦੇ ਪਾਰ ਇਕੱਲੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ। # ਇੱਕ ਹਲਕੇ ਸਪੋਰਟ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਸ ਕੰਟਰੀ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ। 15 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਨੂੰ, ਕੈਪਟਨ ਆਰੋਹੀ ਪੰਡਿਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿਵਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ, ਜੁਹੂ ਵਿਖੇ, ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ - VT NBF, ਇੱਕ Pipistrel Sinus 912, ਜਿਸਦਾ ਵਜ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ 330 kg ਸੀ, ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਿਆ। ਭੁਜ ਭਗੌੜੇ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਉਡਾਣ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੀ। ਉਹ 1932 ਵਿੱਚ ਜੇਆਰਡੀ ਟਾਟਾ ਦੁਆਰਾ ਉਡਾਈ ਗਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਉਡਾਣ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਧਾਪਰ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971)|ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ 72 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੁਜ ਰਨਵੇ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੈਪਟਨ ਨੂੰ ਜੀਪੀਐਸ, ਆਟੋਪਾਇਲਟ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 7,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਉੱਡਦਾ ਸੀ। 500 ਨੌਟੀਕਲ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਪੰਜ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ 60 ਲੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੈਟਰੋਲ ਨਾਲ ਕੱਛ ਤੋਂ ਮੁੰਬਈ ਤੱਕ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਰੋਹੀ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮਾਧਾਪਰ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ 1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਤਰ ਵੀ ਲਿਆ। ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਉਪਨਗਰੀਏ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੂੰ, [[ਜਹਾਂਗੀਰ ਰਤਨਜੀ ਦਾਦਾਭਾਈ ਟਾਟਾ|ਜੇਆਰਡੀ ਟਾਟਾ ਨੇ]] ਆਪਣੀ ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ 25 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਡਾਕ ਨੂੰ ਰੀਕਾਲ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] lsfg46rxnjv4xse9dtk6a55z3zq8r37 0 151551 851664 773549 2026-11-05T06:53:22Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851664 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਰਤੀ ਬਜਾਜ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1973|02|10|df=yes}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਫਿਲਮ ਸੰਪਾਦਕ | years_active = 1995–ਮੌਜੂਦ | children = 1 }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਆਰਤੀ ਬਜਾਜ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮ: '''Aarti Bajaj''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ|ਫਿਲਮ ਐਡੀਟਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''[[ਜਬ ਵੀ ਮੈਟ]]'' ਅਤੇ ''ਆਮਿਰ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=Dolly Kitty Aur Woh Chamakte Sitare Cast, Trailer, Release Date, Story |url=https://www.news23.in/dolly-kitty-aur-woh-chamakte-sitare-cast-trailer-release-date-story/ |access-date=4 September 2020 |website=Bollywood News 23 |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਆਰਤੀ ਬਜਾਜ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਡੈਡੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭੱਜ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲਈ।" ਬਾਰਡਰੋਏ ਬਰੇਟੋ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਰਮੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ "ਸੰਪਾਦਨ ਟੇਬਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ।" ਕੁਝ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਰਤੀ ਬਜਾਜ ਨੇ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਾ ਹੋਈ ਫਿਲਮ ''ਪੰਚ'' ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਫਿਲਮ ''ਬਲੈਕ ਫ੍ਰਾਈਡੇ'' ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=14th Annual Star Screen Awards nominations |url=http://www.screenindia.com/old/screenawards08/best-editing.html |access-date=8 March 2009 |publisher=Screenindia.com |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923141050/http://www.screenindia.com/old/screenawards08/best-editing.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਰੀਮਾ ਕਾਗਤੀ]] ਦੀ ''ਹਨੀਮੂਨ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।'' ''ਲਿਮਟਿਡ'', ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਦੀ ''[[ਜਬ ਵੀ ਮੈਟ|ਜਬ ਵੀ ਮੇਟ]], ਰੌਕਸਟਾਰ, [[ਤਮਾਸ਼ਾ (ਰੰਗਮੰਚ)|ਤਮਾਸ਼ਾ]], [[ਸ਼ਾਹਰਾਹ|ਹਾਈਵੇਅ]]'' ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ''ਆਮਿਰ'', ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੂਜੇ ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=15th Annual Star Screen Awards nominations |url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2009/01/07/4702/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227014718/http://www.bollywoodhungama.com/features/2009/01/07/4702/index.html |archive-date=27 February 2009 |access-date=8 March 2009 |publisher=Bollywoodhungama.com}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ''ਦੇਵ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ।'' ''ਡੀ'', ''ਗੁਲਾਲ'', ''ਅਗਲੀ'', ''ਰਮਨ ਰਾਘਵ 2.0'', ਮੁਕਬਾਜ਼, [[ਸੇਕਰਡ ਗੇਮਜ਼ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਸੈਕਰਡ ਗੇਮਜ਼]] ਅਤੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀਆਂ। ਦ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਨਵੇਂ-ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।" ਉਸੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਬਜਾਜ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਔਸਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦ ਹਿੰਦੂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਪਸੰਦ ਹੈ।" ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਉਤੇਜਨਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰਤਾ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਫੋਕਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਜਾਜ ਨੇ ''ਰਾਕਸਟਾਰ'' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ''ਸੈਕਰਡ ਗੇਮਜ਼'' ਤੱਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਪਾਦਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਮੁਖੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=31 October 2018 |title=Aarti Bajaj; an editor who chases the art of deconstruction and reconstruction |url=http://thecompass.in/aarti-bajaj-an-editor-who-chases-the-art-of-deconstruction-and-reconstruction-1260 |access-date=23 November 2019 |website=The Compass |language=en-US |archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191123101630/http://thecompass.in/aarti-bajaj-an-editor-who-chases-the-art-of-deconstruction-and-reconstruction-1260 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5ygf8rxdd3m6v28y01xmjf7cufht8mk 0 152551 851637 743053 2026-11-05T01:22:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851637 wikitext text/x-wiki '''ਇਰੂਲਾ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਇਰੂਲਿਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ '',''''' ਇੱਕ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਕੇਰਲਾ]] ਅਤੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।<ref>Perialwar, R. (1979), Phonology of Irula with Vocabulary, Annamalai University</ref> ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਾ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 200,000 ਲੋਕ ਹੈ।<ref name="worldbank_rat">{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/OPPORTUNITIES/GRANTS/DEVMARKETPLACE/0,,contentMDK:20214659~menuPK:214469~pagePK:180691~piPK:174492~theSitePK:205098,00.html |title=World Bank grant to improve standard of living for rat-catchers |access-date=2023-02-17 |archive-date=2009-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090423080047/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/OPPORTUNITIES/GRANTS/DEVMARKETPLACE/0,,contentMDK:20214659~menuPK:214469~pagePK:180691~piPK:174492~theSitePK:205098,00.html |url-status=dead }}</ref><ref name="ashanet_irula_project">{{Cite web |url=http://www.ashanet.org/projects/tamilnadu/irulas/Irulas.html |title=Irula Project Proposal and site report |access-date=2023-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623061001/http://www.ashanet.org/projects/tamilnadu/irulas/Irulas.html |archive-date=2006-06-23 |url-status=dead}}</ref> ਇਰੂਲਾ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ''ਇਰੂਲਰ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਰੂਲਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦ੍ਰਾਵਿੜ]] ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/president-gives-nod-to-add-puducherrys-irular-community-in-the-scheduled-tribes-list/articleshow/56150919.cms President gives nod to add Puducherry's Irular community in the Scheduled Tribes list]</ref> == ਵ੍ਯੁਪੱਤੀ == ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ''ਇਰੂਲਰ ਦਾ'' ਮਤਲਬ ਹੈ "ਹਨੇਰੇ ਲੋਕ", ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ''ਇਰੁਲ'' ਤੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹਨੇਰਾ"। ਥਰਸਟਨ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ।<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Castes_and_Tribes_of_Southern_India/Irulas|title=Castes and Tribes of Southern India|last=Thurston|first=Edgar|year=1909}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/dli.csl.4002|title=The Mysore tribes and castes|last=H.V. Nanjundayya|last2=L.K. Anathakrishna|date=1930|publisher=Mysore, Mysore University}}</ref> == ਵੰਡ == ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 200,000 ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 189,621, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ 23,721 ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 10,259। ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਇਰੂਲਿਗਾਸ ਹੈ। ਇਰੂਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ: ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਗਿਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਿਆਲੁਰ ਅਤੇ ਕੁਡਲੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਵੱਲੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਇੱਕ ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ। ਛੋਟੀ ਆਬਾਦੀ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਅਤੇ [[ਨੀਲਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨੀਲਗਿਰੀ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਰਸਟਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ, ਇਰੂਲਾ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਮਨਗਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। == ਜੈਨੇਟਿਕਸ == [[ਤਸਵੀਰ:எலி_பிடிக்கும்_இருளர்_படம்_3.JPG|thumb|262x262px| [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਇਰੂਲਾ ਕਿਸਾਨ]] ਯੇਲਮੇਨ ਐਟ ਅਲ (2019) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਰੂਲਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ 'AASI', ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੂਰਵਜ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਵੈਚਲਿਤ ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾਡਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਫਿੱਟ ਦਿਖਾਇਆ ਜੋ ਕਿ [[ਓਂਗੇ ਕਬੀਲਾ|ਓਨਗੇ]] ਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਰਗੇ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Yelmen|first=Burack|last2=Mondal|first2=Mayukh|last3=Marnetto|first3=David|last4=Pathak|first4=Ajay|last5=Montinaro|first5=Francesco|last6=Romero|first6=Irene|last7=Kivisild|first7=Toomas|last8=Metspalu|first8=Mait|last9=Pagani|first9=Luca|date=2019-04-05|title=Demographic Histories and Opposite Selective Pressures in Modern South Asian Populations|url=https://academic.oup.com/mbe/article/36/8/1628/5364274|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=36|issue=8|pages=1628–1642|doi=10.1093/molbev/msz037|pmc=6657728|pmid=30952160}}</ref> ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ [[ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (2018) ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਨਾਲੋਂ ਇਰੂਲਾ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ।<ref>4500-year-old DNA from Rakhigarhi reveals evidence that will unsettle Hindutva nationalists </ref> == ਭਾਸ਼ਾ == ਇਰੂਲਾ ਇਰੂਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾ]] ਜੋ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2006 |title=People of the Nilgiri Biosphere Reserve |url=http://keystone-foundation.net/web/nbr/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929230456/http://keystone-foundation.net/web/nbr/ |archive-date=29 September 2007 |access-date=26 March 2007 |publisher=Keystone Foundation}}</ref> == ਆਰਥਿਕਤਾ == [[ਤਸਵੀਰ:எலி_பிடிக்கும்_இருளர்_சமூகத்தினர்_படம்_2.JPG|thumb|262x262px| ਇਰੂਲਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਾਢੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]] [[ਤਸਵੀਰ:எலி_பிடிக்கும்_இருளர்_படம்_4.JPG|left|thumb|262x262px| ਇਰਾਲਾ ਚੂਹਾ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਰੂਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਸੱਪ]], ਚੂਹਾ ਫੜਨਾ ਅਤੇ [[ਸ਼ਹਿਦ]] ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚੌਲ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ<ref>{{Cite web |date=28 July 2021 |title=Criminalizing Scheduled Tribes in Post Independence State |url=https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118203936/https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/ |archive-date=18 January 2022 |access-date=28 July 2021 |website=Article 51-A}}</ref> ( ਕੂਲੀਜ਼ ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਚੂਹੇ ਹਰ ਸਾਲ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] -ਖੇਤਰ ਦੇ ਖੇਤਾਂ 'ਤੇ ਉਗਾਏ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੀੜੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਰੂਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="worldbank_rat"/> ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਇਰੂਲਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮਾਸੀ ਸਦਾਯਾਨ ਅਤੇ ਵਾਡੀਵੇਲ ਗੋਪਾਲ ਨੂੰ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੀ ਲਾਰਗੋ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਬਰਮੀ ਅਜਗਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਫੜਨ ਲਈ ਖੋਜੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2017/01/26/florida-is-deploying-snake-hunters-from-india-to-catch-invasive-pythons/ Snake hunters from India are the latest weapons in Florida’s war on pythons]</ref> ਇਰੂਲਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ|ਫਲੋਰੀਡਾ]] ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ $70,000 ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 14 ਅਜਗਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.msn.com/en-us/news/us/one-florida-agency-put-out-a-want-ad-for-python-killers/ar-AAogQhZ?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp One Florida agency put out a want ad for python killers]</ref> == ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰਾ == ਇਰੂਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। * 2020 ਵਿੱਚ, ਧਨਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੰਨਿਆਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Marx |first=Karal |date=July 27, 2020 |title=Tamil Nadu: Four assault Irula girl for seeking caste certificate |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/tamil-nadu-four-assault-irula-girl-for-seeking-caste-certificate/articleshow/77191277.cms |url-status=live |access-date=2021-11-21 |website=The Times of India |language=en}}</ref> * ਧਰਮਪੁਰੀ ਵਿੱਚ, ਇਰੂਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੀੜ ਨੇ ਕੂੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਇਰੂਲਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੰਨਿਆਰ ਔਰਤ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Pramod Madhav |date=September 20, 2021 |title=Tamil Nadu: Irula tribe members say they were thrashed, urinated upon after inter-caste couple eloped |url=https://www.indiatoday.in/amp/cities/chennai/story/tamil-nadu-irula-tribe-members-thrashed-urinated-upon-inter-caste-marriage-1854828-2021-09-20 |url-status=live |access-date=2021-11-21 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਪੁਲਿਸ ਅੱਤਿਆਚਾਰ == ਇਰੂਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ: * ਅਥਿਉਰ ਵਿਜਯਾ ਬਲਾਤਕਾਰ (1993) * ਤਿਰੂਕੋਇਲੁਰ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ (2011)<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/dec/23/irular-victims-of-tns-decade-old-rape-torture-case-still-wait-for-trial-to-begin-2398751.html|title=Irular victims of TN’s decade-old rape, torture case still wait for trial to begin|date=|work=New Indian Express}}</ref> * ਅਲੰਗਿਆਮ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ (2021)<ref>{{Cite web |title=Criminalizing Scheduled Tribes in Post Independence State |url=https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118203936/https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/ |archive-date=18 January 2022 |access-date=28 July 2021 |website=Article 51A}}</ref> * ਵਿਰੁਧਾਚਲਮ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ (2022) ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲਾ ਇਰੂਲਾ ਲੜਕੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰ ਜਾਅਲੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://tamil.abplive.com/news/villupuram/4-false-cases-registered-against-virudhachalam-irular-caste-boy-jai-bhim-movie-style-police-trespass-35361|title=ஜெய்பீம் பட பாணியில் இருளர் இன சிறுவன் 4 பொய் வழக்குகள் பதிவு?|work=Abp Tamilnadu}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਇਰੂਲਾ ਭਾਸ਼ਾ * ਟੋਂਡਾਈ ਨਾਡੂ * ਜੈ ਭੀਮ (ਫ਼ਿਲਮ) == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *  {{Cite web |date=23 January 2017 |title=fwc news: Irula tribesmen and detector dogs help UF/IFAS and FWC remove pythons in Florida |url=http://myfwc.com/news/news-releases/2017/january/23/python-projects/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923235156/http://myfwc.com/news/news-releases/2017/january/23/python-projects/ |archive-date=23 September 2018 |access-date=23 September 2018 |website=Florida Fish and Wildlife Conservation Commission}} * {{Cite web |date=15 March 2017 |title=One Florida agency put out a want ad for python killers |url=https://www.msn.com/en-us/news/us/one-florida-agency-put-out-a-want-ad-for-python-killers/ar-AAogQhZ?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170315085139/http://www.msn.com/en-us/news/us/one-florida-agency-put-out-a-want-ad-for-python-killers/ar-AAogQhZ?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp |archive-date=15 March 2017 |website=msn.com}} * [http://zs.thulb.uni-jena.de/servlets/MCRFileNodeServlet/jportal_derivate_00036471/wp_2007_031.pdf "Building a better Rat Trap: Technological Innovation, Human Capital and the Irular" - Economic Research Paper about the Irula] * [http://kerala.gov.in/docs/publication/2014/kc/march/34.pdf "Irular: The Seekers of light" - Article by G. S. Unnikrishnan Nair in ''Kerala Calling'' March 2014]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=January 2018}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ]] 6qtsl5rtrwr8esds0jm65nfb5p153jn 851638 851637 2026-11-05T01:22:32Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 851638 wikitext text/x-wiki '''ਇਰੂਲਾ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਇਰੂਲਿਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ '',''''' ਇੱਕ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਕੇਰਲਾ]] ਅਤੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।<ref>Perialwar, R. (1979), Phonology of Irula with Vocabulary, Annamalai University</ref> ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਾ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 200,000 ਲੋਕ ਹੈ।<ref name="worldbank_rat">{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/OPPORTUNITIES/GRANTS/DEVMARKETPLACE/0,,contentMDK:20214659~menuPK:214469~pagePK:180691~piPK:174492~theSitePK:205098,00.html |title=World Bank grant to improve standard of living for rat-catchers |access-date=2023-02-17 |archive-date=2009-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090423080047/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/OPPORTUNITIES/GRANTS/DEVMARKETPLACE/0,,contentMDK:20214659~menuPK:214469~pagePK:180691~piPK:174492~theSitePK:205098,00.html |url-status=dead }}</ref><ref name="ashanet_irula_project">{{Cite web |url=http://www.ashanet.org/projects/tamilnadu/irulas/Irulas.html |title=Irula Project Proposal and site report |access-date=2023-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623061001/http://www.ashanet.org/projects/tamilnadu/irulas/Irulas.html |archive-date=2006-06-23 |url-status=dead}}</ref> ਇਰੂਲਾ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ''ਇਰੂਲਰ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਰੂਲਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦ੍ਰਾਵਿੜ]] ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/president-gives-nod-to-add-puducherrys-irular-community-in-the-scheduled-tribes-list/articleshow/56150919.cms President gives nod to add Puducherry's Irular community in the Scheduled Tribes list]</ref> == ਵ੍ਯੁਪੱਤੀ == ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ''ਇਰੂਲਰ ਦਾ'' ਮਤਲਬ ਹੈ "ਹਨੇਰੇ ਲੋਕ", ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ''ਇਰੁਲ'' ਤੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਹਨੇਰਾ"। ਥਰਸਟਨ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ।<ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Castes_and_Tribes_of_Southern_India/Irulas|title=Castes and Tribes of Southern India|last=Thurston|first=Edgar|year=1909}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/dli.csl.4002|title=The Mysore tribes and castes|last=H.V. Nanjundayya|last2=L.K. Anathakrishna|date=1930|publisher=Mysore, Mysore University}}</ref> == ਵੰਡ == ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 200,000 ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 189,621, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ 23,721 ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 10,259। ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਇਰੂਲਿਗਾਸ ਹੈ। ਇਰੂਲਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ: ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਗਿਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਰਿਆਲੁਰ ਅਤੇ ਕੁਡਲੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਵੱਲੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਇੱਕ ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ। ਛੋਟੀ ਆਬਾਦੀ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਅਤੇ [[ਨੀਲਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨੀਲਗਿਰੀ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਰਸਟਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ, ਇਰੂਲਾ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਮਨਗਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। == ਜੈਨੇਟਿਕਸ == [[ਤਸਵੀਰ:எலி_பிடிக்கும்_இருளர்_படம்_3.JPG|thumb|262x262px| [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਇਰੂਲਾ ਕਿਸਾਨ]] ਯੇਲਮੇਨ ਐਟ ਅਲ (2019) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਰੂਲਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ 'AASI', ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੂਰਵਜ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਵੈਚਲਿਤ ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾਡਲ ਬਣਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਫਿੱਟ ਦਿਖਾਇਆ ਜੋ ਕਿ [[ਓਂਗੇ ਕਬੀਲਾ|ਓਨਗੇ]] ਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਵਰਗੇ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Yelmen|first=Burack|last2=Mondal|first2=Mayukh|last3=Marnetto|first3=David|last4=Pathak|first4=Ajay|last5=Montinaro|first5=Francesco|last6=Romero|first6=Irene|last7=Kivisild|first7=Toomas|last8=Metspalu|first8=Mait|last9=Pagani|first9=Luca|date=2019-04-05|title=Demographic Histories and Opposite Selective Pressures in Modern South Asian Populations|url=https://academic.oup.com/mbe/article/36/8/1628/5364274|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=36|issue=8|pages=1628–1642|doi=10.1093/molbev/msz037|pmc=6657728|pmid=30952160}}</ref> ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ [[ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਜਰ ਦੇ ਡੀਐਨਏ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (2018) ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਨਾਲੋਂ ਇਰੂਲਾ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ।<ref>4500-year-old DNA from Rakhigarhi reveals evidence that will unsettle Hindutva nationalists </ref> == ਭਾਸ਼ਾ == ਇਰੂਲਾ ਇਰੂਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾ]] ਜੋ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2006 |title=People of the Nilgiri Biosphere Reserve |url=http://keystone-foundation.net/web/nbr/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929230456/http://keystone-foundation.net/web/nbr/ |archive-date=29 September 2007 |access-date=26 March 2007 |publisher=Keystone Foundation}}</ref> == ਆਰਥਿਕਤਾ == [[ਤਸਵੀਰ:எலி_பிடிக்கும்_இருளர்_சமூகத்தினர்_படம்_2.JPG|thumb|262x262px| ਇਰੂਲਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਾਢੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]] [[ਤਸਵੀਰ:எலி_பிடிக்கும்_இருளர்_படம்_4.JPG|left|thumb|262x262px| ਇਰਾਲਾ ਚੂਹਾ ਫੜਨ ਵਾਲੇ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਰੂਲਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਸੱਪ]], ਚੂਹਾ ਫੜਨਾ ਅਤੇ [[ਸ਼ਹਿਦ]] ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚੌਲ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ<ref>{{Cite web |date=28 July 2021 |title=Criminalizing Scheduled Tribes in Post Independence State |url=https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118203936/https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/ |archive-date=18 January 2022 |access-date=28 July 2021 |website=Article 51-A}}</ref> ( ਕੂਲੀਜ਼ ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਚੂਹੇ ਹਰ ਸਾਲ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] -ਖੇਤਰ ਦੇ ਖੇਤਾਂ 'ਤੇ ਉਗਾਏ ਅਨਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੀੜੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਰੂਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="worldbank_rat"/> ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਇਰੂਲਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮਾਸੀ ਸਦਾਯਾਨ ਅਤੇ ਵਾਡੀਵੇਲ ਗੋਪਾਲ ਨੂੰ ਦੋ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੀ ਲਾਰਗੋ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਬਰਮੀ ਅਜਗਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਫੜਨ ਲਈ ਖੋਜੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/animalia/wp/2017/01/26/florida-is-deploying-snake-hunters-from-india-to-catch-invasive-pythons/ Snake hunters from India are the latest weapons in Florida’s war on pythons]</ref> ਇਰੂਲਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ [[ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ|ਫਲੋਰੀਡਾ]] ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ $70,000 ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 14 ਅਜਗਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.msn.com/en-us/news/us/one-florida-agency-put-out-a-want-ad-for-python-killers/ar-AAogQhZ?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp One Florida agency put out a want ad for python killers]</ref> == ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰਾ == ਇਰੂਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। * 2020 ਵਿੱਚ, ਧਨਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੰਨਿਆਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Marx |first=Karal |date=July 27, 2020 |title=Tamil Nadu: Four assault Irula girl for seeking caste certificate |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/tamil-nadu-four-assault-irula-girl-for-seeking-caste-certificate/articleshow/77191277.cms |url-status=live |access-date=2021-11-21 |website=The Times of India |language=en}}</ref> * ਧਰਮਪੁਰੀ ਵਿੱਚ, ਇਰੂਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੀੜ ਨੇ ਕੂੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਇਰੂਲਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੰਨਿਆਰ ਔਰਤ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Pramod Madhav |date=September 20, 2021 |title=Tamil Nadu: Irula tribe members say they were thrashed, urinated upon after inter-caste couple eloped |url=https://www.indiatoday.in/cities/chennai/story/tamil-nadu-irula-tribe-members-thrashed-urinated-upon-inter-caste-marriage-1854828-2021-09-20 |url-status=live |access-date=2021-11-21 |website=India Today |language=en}}</ref> == ਪੁਲਿਸ ਅੱਤਿਆਚਾਰ == ਇਰੂਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ: * ਅਥਿਉਰ ਵਿਜਯਾ ਬਲਾਤਕਾਰ (1993) * ਤਿਰੂਕੋਇਲੁਰ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ (2011)<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/dec/23/irular-victims-of-tns-decade-old-rape-torture-case-still-wait-for-trial-to-begin-2398751.html|title=Irular victims of TN’s decade-old rape, torture case still wait for trial to begin|date=|work=New Indian Express}}</ref> * ਅਲੰਗਿਆਮ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ (2021)<ref>{{Cite web |title=Criminalizing Scheduled Tribes in Post Independence State |url=https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118203936/https://article51a.in/criminalizing-scheduled-tribes-in-post-independence-state/ |archive-date=18 January 2022 |access-date=28 July 2021 |website=Article 51A}}</ref> * ਵਿਰੁਧਾਚਲਮ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ (2022) ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲਾ ਇਰੂਲਾ ਲੜਕੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰ ਜਾਅਲੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://tamil.abplive.com/news/villupuram/4-false-cases-registered-against-virudhachalam-irular-caste-boy-jai-bhim-movie-style-police-trespass-35361|title=ஜெய்பீம் பட பாணியில் இருளர் இன சிறுவன் 4 பொய் வழக்குகள் பதிவு?|work=Abp Tamilnadu}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਇਰੂਲਾ ਭਾਸ਼ਾ * ਟੋਂਡਾਈ ਨਾਡੂ * ਜੈ ਭੀਮ (ਫ਼ਿਲਮ) == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *  {{Cite web |date=23 January 2017 |title=fwc news: Irula tribesmen and detector dogs help UF/IFAS and FWC remove pythons in Florida |url=http://myfwc.com/news/news-releases/2017/january/23/python-projects/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923235156/http://myfwc.com/news/news-releases/2017/january/23/python-projects/ |archive-date=23 September 2018 |access-date=23 September 2018 |website=Florida Fish and Wildlife Conservation Commission}} * {{Cite web |date=15 March 2017 |title=One Florida agency put out a want ad for python killers |url=https://www.msn.com/en-us/news/us/one-florida-agency-put-out-a-want-ad-for-python-killers/ar-AAogQhZ?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170315085139/http://www.msn.com/en-us/news/us/one-florida-agency-put-out-a-want-ad-for-python-killers/ar-AAogQhZ?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp |archive-date=15 March 2017 |website=msn.com}} * [http://zs.thulb.uni-jena.de/servlets/MCRFileNodeServlet/jportal_derivate_00036471/wp_2007_031.pdf "Building a better Rat Trap: Technological Innovation, Human Capital and the Irular" - Economic Research Paper about the Irula] * [http://kerala.gov.in/docs/publication/2014/kc/march/34.pdf "Irular: The Seekers of light" - Article by G. S. Unnikrishnan Nair in ''Kerala Calling'' March 2014]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=January 2018}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ]] rsa5futplf4tnx5a73cyg3silxb16uj 0 153950 851645 749531 2026-11-05T03:28:08Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851645 wikitext text/x-wiki '''ਆਮਨਾ ਮਵਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ''' ( {{lang-ur|آمنہ مواز خان}}, ਜਨਮ: 22 ਜੁਲਾਈ 1989) [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ|ਭਾਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਰਕਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 December 2022 |title=Patriarchale Gewalt als ständige Erfahrung |url=https://www.graswurzel.net/gwr/2022/12/patriarchale-gewalt-als-staendige-erfahrung/ |website=graswurzelrevolution |language=de-DE}}</ref> ਉਹ ਵੂਮੈਨ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1307859|title=LIVING COLOURS: ‘Future of classical dance, music in Pakistan is very bright’|last=Yasin|first=Aamir|date=12 January 2017|work=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref name="Portland">{{Cite web |title=Freedom of Expression through Bharatanatyam Dance with Amna Mawaz with Q&A |url=http://portlanddancefilmfest.com/freedom/ |website=Portland Dance Film Festival}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੁਲਾਈ 1989 ਨੂੰ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖਾਲਦੂਨੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਕਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ 2013 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Democracy, the Political and Social Movements in Europe and South Asia: An Intercontextual Dialogue |url=https://www.sowi.hu-berlin.de/de/lehrbereiche/ehemalige-lehrbereiche/divpol/veranstalt/programm-konferenz-cum-summer-school.pdf |website=German Academic Exchange Service (DAAD)}}</ref> == ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨਾਚ == ਖ਼ਾਨ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ, ਮਜ਼ਮੂਨ-ਏ-ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸਰ ਇੰਦੂ ਮਿਠਾ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ 11 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ।<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/477001/isabelle-annas-story-of-kathak-there-are-no-words-here-just-movement|title=Isabelle Anna’s story of kathak: There are no words here, just movement|date=8 December 2012|work=The Express Tribune|language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਡਾਂਸ ਸਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ, ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਲੈਬਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟੋਇਰ ਤੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕੋਰਸ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref name="Portland" /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://amnamawazkhan.com/ ਉਸਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://www.youtube.com/watch?v=b-c5Sg6SOak&feature=emb_title ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅਰੀਲ] * [https://www.youtube.com/watch?v=vq7l50bbi4Q ਆਮਨਾ ਮਵਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ 'ਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਉਰਦੂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fwtb8dc7wquq8oli3yawlyrp94gtprk 0 154964 851635 645353 2026-11-05T01:07:50Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851635 wikitext text/x-wiki '''ਆਬਿ ਹਯਾਤ''' ਮੌਲਾਨਾ [[ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ|ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ,]] ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਤਜ਼ਕਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਤਰਤੀਬ == ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜ ਕਾਲ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਹੈ।'''ਆਬਿ ਹਯਾਤ''' ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਮੌਲਾਨਾ [[ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ|ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ]] ਉਰਦੂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ [[ਥਿਊਰੀ|ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ]] ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇਸਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ [[ਇਤਿਹਾਸ]] ਹੈ। == ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਕਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ, ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ [[ਕਵਿਤਾ|ਕਵਿਤਾ ਦਾ]] ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ '''ਆਬਿ ਹਯਾਤ''' ਵਾਂਗ ਸੰਤੁਲਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ [[ਦੰਤ ਕਥਾ|ਗਲਪ]], [[ਸਾਹਿਤ]] ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ [[ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਹੈਸੀਅਤ ਹੈ ।'''ਆਬ ਹਯਾਤ ਨੂੰ''' ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ਼ਾਇਸਤਗੀ ਅਤੇ ਠੁੱਕ ਕਾਰਨ [[ਗਦ|ਵਾਰਤਕ]] ਦੀ ਇੱਕ ਇਲਹਾਮੀ [[ਕਿਤਾਬ|ਪੁਸਤਕ]] ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। <ref>[[محمد حسین آزاد]]:حیات، شخصیت، فن از آغا سلمان باقر، طبع [[سنگ میل پبلیکیشنز]]، چوک [[اردو بازار]] [[لاہور]] ص137-138</ref> ਆਬਿ ਹਯਾਤ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>https://www.rekhta.org/ebooks/aab-e-hayat-ka-tanqeedi-o-tahqeeqi-mutala-ebooks?lang=ur</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1880 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪ੍ਰੈਸ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://kutubistan.blogspot.com/2015/06/aab-e-hayat-pdf-urdu-book-free-download.html آبِ حیات] * [https://www.rekhta.org/ebooks/aab-e-hayat-ka-tanqeedi-o-tahqeeqi-mutala-ebooks?lang=ur آب حیات کا تحقیقی و تنقیدی مطالعہ] * [https://www.freebooksmania.com/2018/02/abe-hayat-umera-ahmed-free-download-pdf.html آبِ حیات]{{متضاد بین الویکی}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਿਤਾਬਾਂ]] e2gsuapluubsxqzx64pn4xsxhxxf2y6 0 155015 851657 645532 2026-11-05T05:31:09Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851657 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = R. Bindu inaugurates Pooja chess tournament.jpg | width = | name = R. Bindu | caption = | birth_date = | birth_place = [[Irinjalakuda]] | residence = Thejaswini, Harisree Nagar, Thrikkumaramkutam,Ayyanthole, [[Thrissur]], [[Kerala]] | death_date = | death_place = | office = Minister for Higher Education and Social Justice, [[Government of Kerala]] | termstart = 20 May 2021 | 1blankname = [[Chief Minister]] | 1namedata = [[Second Vijayan ministry|Pinarayi Vijayan]] | predecessor = {{Unbulleted_list|[[K. T. Jaleel]]<br />(Minister for Higher Education)|[[K. K. Shailaja]]<br />(Minister for Social Justice)}} | successor = | party = [[Communist Party of India (Marxist)]] | spouse = [[A. Vijayaraghavan]] | children = A. Harikrishnan | website = | signature = | footnotes = | source = | termend = | alma_mater = {{Unbulleted_list|[[Jawaharlal Nehru University, New Delhi]]|[[University of Calicut]]|[[Sree Kerala Varma College]], [[Thrissur]]|[[St. Joseph's College, Irinjalakuda]]}} | office2 = Mayor of Thrissur | termstart2 = 7 October 2005 | predecessor2 = [[Jose Kattukkaran]] | successor2 = [[I.P. Paul]] | termend2 = 6 October 2010 | office1 = [[Kerala Legislative Assembly|Member of Kerala Legislative Assembly]] | constituency1 = [[Irinjalakuda Assembly Constituency|Irinjalakuda]] | predecessor1 = [[K.U. Arunan]] | termstart1 = 2021 | native_name = }} '''ਆਰ. ਬਿੰਦੂ''' [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ.(ਐਮ)]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://kerala.gov.in/documents/10180/10f1c4c2-f98b-4600-9b2a-749f33bdb791 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521145347/https://kerala.gov.in/documents/10180/10f1c4c2-f98b-4600-9b2a-749f33bdb791 |archive-date=21 May 2021 |access-date=21 May 2021}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ ਦੇ]] ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ <span lang="en" dir="ltr">ਨਗਰ</span> ਨਿਗਮ ਦੀ ਸਾਬਕਾ [[ਮੇਅਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 May 2021 |title=Meet the 11 women MLAs who will join the Kerala Assembly |url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-11-women-mlas-who-will-join-kerala-assembly-148266 |access-date=7 May 2021 |website=Haritha John |publisher=The NewsMinute}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/01/13/stories/2010011352910300.htm|title=Lalur residents to block road|date=13 January 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=13 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100118093445/http://www.hindu.com/2010/01/13/stories/2010011352910300.htm|archive-date=18 January 2010}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=Veena George to replace KK Shailaja as Kerala health minister; here's list of new ministers and portfolios |url=https://www.timesnownews.com/india/kerala/article/veena-george-to-replace-kk-shailja-as-kerala-health-minister-heres-list-of-cpim-ministers-and-portfolios/758956 |access-date=19 May 2021 |publisher=Times Now}}</ref> ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrissur-gets-its-first-woman-minister/article34607622.ece|title=Thrissur gets its first woman minister|date=2021-05-20|work=The Hindu|access-date=2021-10-27|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹ ਇਰਿੰਜਾਲਕੁਡਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]] ਵੀ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਰਲਾ ਵਰਮਾ ਕਾਲਜ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਉਹ ਕਾਲੀਕਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=T. Ramavarman |date=Mar 11, 2021 |title=Kerala elections: R Bindu denies allegations against her candidature {{!}} Kerala Election News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/kerala/kerala-elections-r-bindu-denies-allegations-against-her-candidature/articleshow/81446253.cms |access-date=2021-10-27 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਹ ਏਆਈਡੀਡਬਲਯੂਏ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏਆਈਡੀਡਬਲਯੂਏ) ਨਾਲ ਵੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਏ. ਵਿਜੇਰਾਘਵਨ, ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਸੀਪੀਆਈ(ਐਮ)]] [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ ਰਾਜ]] ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1967 ਵਿੱਚ ਐਨ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਕੇਕੇ ਸ਼ਾਂਤਾਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਰਿੰਜਲਕੁਡਾ ਗਰਲਜ਼ ਐਚ.ਐਸ., ਇਰਿੰਜਲਕੁਡਾ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਲਜ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ; ਕਾਲੀਕਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜੇਐਨਯੂ ਦਿੱਲੀ]]। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਐਮਫਿਲ ਅਤੇ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚਡੀ]] ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=R Bindu: Oneindia |url=https://www.oneindia.com/politicians/r-bindu-71836.html |access-date=12 April 2022 |website=oneindia.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20091118075633/http://www.hindu.com/2009/11/13/stories/2009111352790300.htm ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਹੰਗਾਮੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] b0vu1gr36bi809xl9toyffe6xio1k1n 0 157185 851697 850926 2026-11-05T11:34:19Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851697 wikitext text/x-wiki '''ਆਲੀਆ ਅਲ-ਹੁਸੈਨ''' ( {{Lang-ar|علياء الحسين}}, ਜਨਮ '''ਆਲੀਆ ਬਹਾਉਦੀਨ ਟੂਕਾਨ'''<ref name="JT-bio">{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Queen Alia remembered |url=https://jordantimes.com/news/local/queen-alia-remembered |access-date=3 March 2023 |website=The Jordan Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220031659/https://jordantimes.com/news/local/queen-alia-remembered |archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |url-status=dead}}</ref> ( {{Lang|ar|علياء بهاء الدين طوقان|'Āliyā' Bahāʾ ud-Dīn Ṭūqān}} ); 25 ਦਸੰਬਰ 1948 – 9 ਫਰਵਰੀ 1977) ਜੌਰਡਨ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜੋ 1972 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣੀ [[ਜਾਰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਤਾਫਿਲਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੀ। == ਪਿਛੋਕੜ == [[ਤਸਵੀਰ:Habis_Majali_walking_alongside_Queen_Alia.jpg|left|thumb| ਮਹਾਰਾਣੀ ਆਲੀਆ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਆਰਮੀ ਚੀਫ ਆਫ ਸਟਾਫ ਹਬੀਸ ਮਜਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ ਹੋਈ।]] ਆਲੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1948 ਨੂੰ [[ਕਾਹਿਰਾ]], [[ਮਿਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name="JT-bio"/><ref name="UPI-bio">{{Cite web |date=10 February 1977 |title=Queen Alia of Jordan Dies in Copter Crash |url=https://www.nytimes.com/1977/02/10/archives/queen-alia-of-jordan-dies-in-copter-crash-health-minister-also.html |access-date=3 March 2023 |website=UPI |via=[[The New York Times]]}}</ref> ਬਾਹਾ ਟੂਕਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਨਾਨ ਹਾਸ਼ਿਮ ਦੀ ਧੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਹਾਸ਼ਿਮ [[ਪਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸਨ।<ref name="UPI-bio" /> ਆਲੀਆ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ (ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ), [[ਇਟਲੀ]], [[ਤੁਰਕੀ]] ਅਤੇ [[ਮਿਸਰ]] ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਜਾਰਡਨ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ।<ref name="abit">{{Cite web |date=8 February 2016 |title=Jordan remembers Queen Alia |url=http://jordantimes.com/news/local/jordanians-remember-queen-alia |access-date=2 May 2016 |website=The Jordan Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417040646/http://www.jordantimes.com/news/local/jordanians-remember-queen-alia |archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/1114.html Death of a King; Cautious King Took Risks In Straddling Two Worlds] Judith Miller, ''The New York Times'', 8 February 1999</ref> ਟੂਕਨ, ਜੋਰਡਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸਨ, ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 1952 ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="UPI-bio" /> ਆਲੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਲ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ: ਉਹ ਮਿਸਰ, ਤੁਰਕੀ, ਲੰਡਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ [[ਰੋਮ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref name="UPI-bio"/> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਅਲਾ ਅਤੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਨਾਲ [[ਲੰਡਨ]] ਦੇ ਚਰਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਲੋਯੋਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਰੋਮ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="JNA-bio">{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Jordan marks 45th of Queen Alia's death |url=https://petra.gov.jo/Include/InnerPage.jsp?ID=40764&lang=en&name=en_news |access-date=3 March 2023 |website=Jordan News Agency}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਦੇ ਹੰਟਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref name="UPI-bio" /> ਉਸਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref name="UPI-bio" /> 1971 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੌਰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਜੌਰਡਨੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="UPI-bio" /> ਉਸ ਨੂੰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਪੋਤੇ ਕਿੰਗ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ ਸਤੰਬਰ 1972 ਵਿੱਚ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਕਾਬਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਟਰ ਸਕੀਇੰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2021}} == ਪਰਿਵਾਰ == 24 ਦਸੰਬਰ 1972 ਨੂੰ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੁਨਾ ਅਲ-ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇਣ ਤੋਂ 3 ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਆਲੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਣੀ ਆਲੀਆ ਅਲ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ( {{Lang-ar|الملكة علياء الحسين}} ). ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ:<ref name="JT-bio"/><ref name="UPI-bio"/> * ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹਯਾ (ਜਨਮ 3 ਮਈ 1974) * ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਲੀ (ਜਨਮ 23 ਦਸੰਬਰ 1975) ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਬੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਦ ਲਿਆ,<ref name="JT-bio"/><ref name="UPI-bio"/> ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਫਲਸਤੀਨੀ ਕੁੜੀ ਜਿਸਦੀ ਮਾਂ ਅੱਮਾਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ। == ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == 9 ਫਰਵਰੀ 1977 ਨੂੰ [[ਅਮਾਨ|ਅੱਮਾਨ]], ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਆਲੀਆ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ<ref name="abit"/> ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਜੌਰਡਨ ਦੇ ਤਾਫੀਲੇਹ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="JT-bio"/> ਕਿੰਗ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ ਮੀਂਹ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="UPI-bio"/> ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬਸ਼ੀਰ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref name="UPI-bio" /> ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=10 February 1977 |title=Jordan: King Hussein attends burial of his third wife, Queen Alia, killed in helicopter crash |url=https://www.britishpathe.com/asset/130988/ |access-date=3 March 2023 |website=British Pathé}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 February 1977 |title=Jordan: King Hussein attends burial of his third wife, Queen Alia, killed in helicopter crash |url=https://reuters.screenocean.com/record/1057187 |access-date=3 March 2023 |website=Reuters}}</ref> ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਾਫੇਜ਼ ਅਲ-ਅਸਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Brannigan |first=Bill |last2=Reasoner |first2=Harry |date=10 February 1977 |title=Jordan / Alia Death |url=https://catalog.library.vanderbilt.edu/discovery/fulldisplay/alma991043371385703276/01VAN_INST:vanui |access-date=3 March 2023 |website=ABC Evening News |via=Vanderbilt University}}</ref> ਅੱਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਕਵੀਨ ਆਲੀਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (ਏ. ਐੱਮ. ਐੱਮ.), 1983 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 32 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ&nbsp;km (20 ਮੀਲ) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੇਟਵੇ ਵਜੋਂ ਅੱਮਾਨ ਮਾਰਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ (ਹੁਣ ਅੱਮਾਨ ਸਿਵਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ) ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। == ਹਵਾਲੇ == <div class="reflist"> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span><span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode">[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/5a4fe3d6b6c533d53479101565c8af40 Aparchive]</span></span> </div> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] skjgfddcgv8ouwm3f4qaouy2fl8q8ey 0 157618 851595 843169 2026-11-04T20:25:17Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851595 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name =ਆਦਮਕੇ ਚੀਮਾ |official_name = |other_name = |native_name = {{Nastaliq|}} |nickname = |settlement_type = <!-- images and maps -----------> |pushpin_map =Pakistan |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption =ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = ਦੇਸ਼ |subdivision_name = {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} |subdivision_type1 = ਪ੍ਰਾਂਤ |subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪੰਜਾਬ]] |subdivision_type2 = ਤਹਿਸੀਲ |subdivision_name2 = [[ਡਸਕਾ]] |subdivision_type3 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |subdivision_name3 = [[ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] <!-- General information ---------------> |timezone = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|PST]] |utc_offset = +5 |timezone_DST = PDT |utc_offset_DST = +6 |coor_pinpoint = |coordinates = {{coord|32|23|N|74|21|E|display=inline,title}} |website= |postal_code_type = |postal_code = |area_code =052 }} '''ਆਦਮਕੇ''' ਜਾਂ '''ਆਦਮਕੇ ਚੀਮਾ''' [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 32°23'N 74°21'E<ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Adamke.html |title=Falling Rain - Location of Adamke |access-date=2023-03-15 |archive-date=2022-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127043444/http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Adamke.html |url-status=dead }}</ref> ਦਿਸ਼ਾ-ਅੰਕਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਹੈ ਅਤੇ &nbsp;ਡਸਕਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ `ਤੇ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ == ਆਦਮਕੇ ਦੇ ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ 0 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਘੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਸਾਤ [[ਮੌਨਸੂਨ|ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ]] ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 74276rqxdptrz9i2s4i6545nsqt7bxb 0 158808 851539 732027 2026-11-04T13:23:13Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851539 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:De_mulieribus_claris_-_Marcia.png|thumb| ''De mulieribus claris'' ਦੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਨੁਵਾਦ ਤੋਂ Iaia ਦਾ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Salon_des_Nobles-LALA_DE_CYZIQUE_CULTIVANT_LA_PEINTURE.jpg|thumb| ਮਿਸ਼ੇਲ ਕਾਰਨੇਲ ਦ ਯੰਗਰ, ''ਸਾਈਜ਼ਿਕਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਲਾਲਾ'', ਪੈਲੇਸ ਆਫ਼ ਵਰਸੇਲਜ਼, 1672]] '''ਸਿਜ਼ੀਕਸ ਦਾ ਆਈਆ''' ( Greek ), ਕਈ ਵਾਰੀ (ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ) ਲਾਲਾ ਜਾਂ ਲੱਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਲਾਈਆ ਜਾਂ ਮਾਈਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite journal|last=Baldwin|first=Barry|year=1981|title=Germaine Greer and the Female Artists of Greece and Rome|url=https://muse.jhu.edu/article/655988|journal=Échos du Monde Classique|volume=25|at=n.&nbsp;7|issn=1913-5416}}</ref> ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਸਾਈਜ਼ਿਕਸ, [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gDsOAQAAMAAJ|title=Women in World History: A Biographical Encyclopedia|last=O'Brien|first=Peter H.|date=2000|publisher=Yorkin Publications|isbn=978-0-7876-4066-8|editor-last=Commire|editor-first=Anne|pages=636|language=en|chapter=Iaia|editor-last2=Klezmer|editor-first2=Deborah|chapter-url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/iaia-fl-c-100-bce}}</ref> ਉਹ ਮਾਰਕਸ ਟੇਰੇਨਟੀਅਸ ਵਾਰੋ (116-27 ਬੀ.ਸੀ.) ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸੀ। ''ਡੀ ਮੁਲੀਰੀਬਸ ਕਲੇਰਿਸ'' ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ [[ਜਿਓਵਾਨੀ ਬੋਕਾਸੀਓ|ਬੋਕਾਕਸੀਓ ਨੇ]] ਉਸਨੂੰ "ਮਾਰਸੀਆ" ਕਿਹਾ ਹੈ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵੈਸਟਲ ਵਰਜਿਨ ਨਾਲ ਉਲਝਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Yiu|first=Yvonne|year=2005|title=The Mirror and Painting in Early Renaissance Texts|url=https://www.jstor.org/stable/4130310|journal=Early Science and Medicine|volume=10|issue=2|page=189|jstor=4130310}}</ref> [[ਵੱਡਾ ਪਲੀਨੀ|ਪਲੀਨੀ ਦਿ ਐਲਡਰ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: "ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।"<ref name=":0" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਲੀਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪੈਨਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪੋਰਟਰੇਟ ਦਾ ਗੁਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ, ਸੋਪੋਲਿਸ ਅਤੇ ਡਾਇਨੀਸੀਅਸ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰ ਸਕੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} == ਜੀਵਨ == ਸਾਈਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ<ref>{{Cite book|url=http://www.highbeam.com/doc/1G2-2591304331.html|title=Women in World History: A Biographical Encyclopedia|date=2002|publisher=Yorkin Publications|isbn=0-7876-4074-3|editor-last=Commire|editor-first=Anne|location=Waterford, Connecticut|chapter=Iaia (fl. c. 100 BCE)|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923235151/https://www.highbeam.com/doc/1G2-2591304331.html|archive-date=2018-09-23}}</ref> ਆਈਆ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ [[ਰੋਮਨ ਗਣਤੰਤਰ|ਰੋਮਨ ਗਣਰਾਜ]] ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਮ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Oxford Classical Dictionary|edition=4|chapter=Painting, Roman}}</ref> ਆਈਆ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਣਵਿਆਹੀ ਰਹੀ। == ਸਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਵੱਡਾ ਪਲੀਨੀ|ਪਲੀਨੀ ਦਿ ਐਲਡਰਜ਼]] ''ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ'' (XL.147–148) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈਆ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹੋਰ- ਟਿਮਾਰੇਟ, ਆਇਰੀਨ, ਅਰਿਸਟਰੇਟ ਅਤੇ ਓਲੰਪੀਆਸ ਹਨ। ਪਲੀਨੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਵੇਂ, ਕੈਲਿਪਸੋ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੈ; ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਲਿਪਸੋ ਆਇਰੀਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Corbeill|first=Anthony|year=2017|title=A New Painting of Calypso in Pliny the Elder|url=https://eugesta-revue.univ-lille.fr/pdf/2017/6.Corbeill-Eugesta-7_2017.pdf|journal=Eugesta Revue|volume=7|pages=184-198|issn=2265-8777|access-date=2023-03-23|archive-date=2021-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024143501/https://eugesta-revue.univ-lille.fr/pdf/2017/6.Corbeill-Eugesta-7_2017.pdf|url-status=dead}}</ref> ਆਈਆ ("ਮਾਰਸੀਆ" ਵਜੋਂ) [[ਜਿਓਵਾਨੀ ਬੋਕਾਸੀਓ|ਬੋਕਾਸੀਓ]] ਦੇ ''ਡੀ ਮੁਲੀਰੀਬਸ ਕਲੇਰਿਸ'' ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/seeingourselvesw0000borz|title=Seeing Ourselves: Women's Self-Portraits|last=Borzello|first=Frances|year=1998|page=42}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == insbvxi08cavvi6zp9kdxnnled508lh 0 159753 851594 657205 2026-11-04T20:15:13Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851594 wikitext text/x-wiki '''ਆਤੀ ਕਾਲੇਂਜਾ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੋਕ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਲੂ ਨਾਡੂ, [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੁਲੂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਤੀ ਦੌਰਾਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਤੁਲੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/an-inauspicious-month-in-tulu-nadu/article3677132.ece|title=An 'inauspicious' month in Tulu Nadu|last=Kamila|first=Raviprasad|date=24 July 2012|work=The Hindu|access-date=1 October 2016|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bantwal Aati Kalenja's Arrival Keeps Evil at Bay |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=82833 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010220543/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=82833 |archive-date=10 October 2016 |access-date=1 October 2016 |website=daijiworld.com}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭੂਤਾ ਕੋਲਾ * [[ਯਕਸ਼ਗਾਨ|ਯਕਸ਼ਗਨਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|refs=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Aati-Kalenja-on-verge-of-extinction/articleshow/21480574.cms}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20070829052400/http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=644 ਦਾਜੀਵਰਲਡ] * [https://www.youtube.com/watch?v=U-ByIfD1OL4 ਆਤੀ ਕਲੇਜਾ ਵੀਡੀਓ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] mcvsfaowgkb69rgwbp7uuyimtwfv1dv 0 160061 851543 846316 2026-11-04T13:50:35Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851543 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player|name=ਆਕਰਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ|image=Aakarshi Kashap.jpg|size=|caption=|nickname=|birth_name=|country=ਭਾਰਤ|birth_date={{birth date and age|df=yes|2001|08|24}}|birth_place=ਦੁਰਗ, [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]], ਭਾਰਤ|residence=|height=1.59 m|weight=60 kg|years_active=|handedness=ਸੱਜੂ|coach=|event=ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼|highest_ranking=32|date_of_highest_ranking=27 ਦਸੰਬਰ 2022|current_ranking=42|date_of_current_ranking=21 ਫਰਵਰੀ 2023|medal_templates=|bwf_id=}}{{Infobox badminton player|name=Aakarshi Kashyap|image=Aakarshi Kashap.jpg|size=|caption=|nickname=|birth_name=|country=India|birth_date={{birth date and age|df=yes|2001|08|24}}|birth_place=[[Durg]], [[Chhattisgarh]], India|residence=|height=1.59 m<ref name="18ag">{{cite web |url=https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/KASHYAP-Aakarshi-3029867/ |title=Athletes: Kashyap Aakarshi |publisher=Asian Games 2018 |access-date=7 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007190250/https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/KASHYAP-Aakarshi-3029867/ |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead }}</ref>|weight=60 kg<ref name="18ag"/>|years_active=|handedness=right|coach=|event=Women's singles<ref>{{cite web |title=Aakarshi Kashyap Ranking |url=https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/de47b5e4-d47a-4d20-8cd4-b8112a0ac459/ranking |publisher=BWF-Tournament Software |access-date=9 March 2020}}</ref>|highest_ranking=32|date_of_highest_ranking=27 December 2022|current_ranking=42|date_of_current_ranking=21 February 2023|medal_templates={{MedalSport | Women's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships#Badminton Asia Mixed Team Championships|Asia Mixed Team Championships]] }} {{MedalBronze | [[2023 Badminton Asia Mixed Team Championships|2023 Dubai]] | Mixed team }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]] | [[Badminton at the 2022 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] }} {{MedalCompetition | [[South Asian Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2019 South Asian Games|2019 Kathmandu-Pokhara]] | {{nowrap|Women's team}} }}|bwf_id=DE47B5E4-D47A-4D20-8CD4-B8112A0AC459}} '''ਆਕਰਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aakarshi Kashyap;''' ਜਨਮ 24 ਅਗਸਤ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=26 July 2018 |title=Asian Games 2018: Here's the list of Indian squads |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms |access-date=27 July 2018 |publisher=[[Mumbai Mirror]] |archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921191036/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2 December 2019 |title=Indian Men's, Women's Badminton Teams Win Gold Medals In South Asian Games |url=https://sports.ndtv.com/badminton/indian-mens-womens-badminton-teams-win-gold-medals-in-south-asian-games-2142281 |access-date=13 December 2019 |publisher=NDTV |archive-date=28 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328105904/https://sports.ndtv.com/badminton/indian-mens-womens-badminton-teams-win-gold-medals-in-south-asian-games-2142281 |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == === 2014-2016 === ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ 24 ਅਗਸਤ, 2014 ਨੂੰ [[ਸਿਵਾਕਾਸੀ]] ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੈਂਕਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]] ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ PNB ਮੈਟਲਾਈਫ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ U-15 ਅਤੇ U-17 ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਤਾਜ ਜਿੱਤੇ। 2016 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਬੇਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਦੁਕੋਣ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ 16 ਅਕਤੂਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਸ਼ਟਲ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 25ਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਖੇਤਾਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-17 ਅਤੇ ਅੰਡਰ-19 ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਤਾਜ ਜਿੱਤੇ<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Nitin |date=17 October 2016 |title=Double delight for Aakarshi Kashyap at Krishna Khaitan Memorial Junior Ranking tournament |url=https://indianexpress.com/article/sports/badminton/double-delight-for-aakarshi-kashyap-at-krishna-khaitan-memorial-junior-ranking-tournament-3086599/ |website=[[Indian Express Limited]]}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਕੁਡੁਸ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਅੰਡਰ-15 ਅਤੇ ਅੰਡਰ-17 ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। === 2017–2018 === ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਯਪ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਮੈਚ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 42ਵੀਂ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (U-17, U-19) ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੋਨੇਕਸ-ਸਨਰਾਈਜ਼ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, 63 ਮਿੰਟ ਦੇ ਮੈਰਾਥਨ ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਾਈਨਲ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਵਿੱਚ 21-17, 12-21, 21-9 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.india.com/sports/aakarshi-kashyap-mithun-manjunath-win-titles-at-all-india-sr-ranking-badminton-tournament-3907585/|title=Aakarshi Kashyap, Mithun Manjunath Win Titles at All India Sr Ranking Badminton Tournament|last=Desk|first=India. com Sports|date=12 January 2020|work=Latest News, Breaking News, Live News, Top News Headlines, Viral Video, Cricket Live, Sports, Entertainment, Business, Health, Lifestyle and Utility News &#124; India.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-09-08 |title=All India Senior Badminton from Sept 11 |url=https://www.thebridgechronicle.com/sports/all-india-senior-badminton-sept-11-24573 |website=The Bridge Chronicle}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਅੰਡਰ-17 ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰਨ ਨੇ ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ ਯੋਨੇਕਸ ਸਨਰਾਈਜ਼ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਗਰਲਜ਼ ਸਿੰਗਲ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Vaidya |first=Jaideep |date=2018-05-27 |title=Badminton: Aakarshi Kashyap, qualifier Priyanshu Rajawat win All India Junior Ranking Tournament |url=https://scroll.in/field/880483/badminton-aakarshi-kashyap-qualifier-priyanshu-rajawat-win-all-india-junior-ranking-tournament |website=Scroll.in}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-05-27 |title=Badminton: Aakarshi Kashyap enters final of All India Junior Ranking Tournament |url=https://scroll.in/field/880436/badminton-aakarshi-kashyap-enters-final-of-all-india-junior-ranking-tournament |website=Scroll.in}}</ref> === 2019–ਮੌਜੂਦ === 2019 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਵਿਜੇਵਾੜਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੋਨੇਕਸ ਸਨਰਾਈਜ਼ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸਿੰਗਲ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾ ਪ੍ਰਭੂਦੇਸਾਈ ਨੂੰ 21-12, 21-16 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2019-06-16 |title=Aakarshi Kashyap, Kiran George Win Singles Title at The All India Senior Ranking Tournament |url=https://www.india.com/sports/aakarshi-kashyap-kiran-george-win-singles-title-at-the-all-india-senior-ranking-tournament-3690998/ |access-date=2022-11-23 |website=[[India.com]] |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੁਚਿਤਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਟਲਰ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2020 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਕਿ BWF ਫਿਊਚਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਈਵੈਂਟ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੈਂਕਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤਾਨਿਆ ਹੇਮੰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ 21-15, 21-12 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=22 December 2021 |title=Kiran George, Aakarshi Kashyap clinch men's, women's singles titles at All India Ranking tournament |url=https://thehawk.in/kiran-george-aakarshi-kashyap-clinch-mens-womens-singles/cid6088437.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115121821/https://thehawk.in/kiran-george-aakarshi-kashyap-clinch-mens-womens-singles/cid6088437.htm |archive-date=2022-01-15 |website=Thehawk.in}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nalwala |first=Ali Asgar |date=2021-12-24 |title=Kiran George, Aakarshi Kashyap win all India senior ranking badminton titles |url=https://olympics.com/en/news/all-india-senior-ranking-badminton-2021-kiran-george-aakarshi-kashyap-chennai |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kiran and Aakarshi win national ranking badminton titles |url=https://newsdeal.in/kiran-and-aakarshi-win-national-ranking-badminton-titles/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222153117/https://newsdeal.in/kiran-and-aakarshi-win-national-ranking-badminton-titles/ |archive-date=2021-12-22 |access-date=2022-11-22 |website=Newsdeal.in}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੈਂਕਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤਾਨਿਆ ਹੇਮੰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ 21-15, 21-12 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]] tmzlg5ymhb1j1k98p4ztr5q8arpgopf 851618 851543 2026-11-04T23:13:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851618 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player|name=ਆਕਰਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ|image=Aakarshi Kashap.jpg|size=|caption=|nickname=|birth_name=|country=ਭਾਰਤ|birth_date={{birth date and age|df=yes|2001|08|24}}|birth_place=ਦੁਰਗ, [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]], ਭਾਰਤ|residence=|height=1.59 m|weight=60 kg|years_active=|handedness=ਸੱਜੂ|coach=|event=ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼|highest_ranking=32|date_of_highest_ranking=27 ਦਸੰਬਰ 2022|current_ranking=42|date_of_current_ranking=21 ਫਰਵਰੀ 2023|medal_templates=|bwf_id=}}{{Infobox badminton player|name=Aakarshi Kashyap|image=Aakarshi Kashap.jpg|size=|caption=|nickname=|birth_name=|country=India|birth_date={{birth date and age|df=yes|2001|08|24}}|birth_place=[[Durg]], [[Chhattisgarh]], India|residence=|height=1.59 m<ref name="18ag">{{cite web |url=https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/KASHYAP-Aakarshi-3029867/ |title=Athletes: Kashyap Aakarshi |publisher=Asian Games 2018 |access-date=7 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007190250/https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/KASHYAP-Aakarshi-3029867/ |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead }}</ref>|weight=60 kg<ref name="18ag"/>|years_active=|handedness=right|coach=|event=Women's singles<ref>{{cite web |title=Aakarshi Kashyap Ranking |url=https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/de47b5e4-d47a-4d20-8cd4-b8112a0ac459/ranking |publisher=BWF-Tournament Software |access-date=9 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328110420/https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/de47b5e4-d47a-4d20-8cd4-b8112a0ac459/ranking |archive-date=28 ਮਾਰਚ 2023 |url-status=dead}}</ref>|highest_ranking=32|date_of_highest_ranking=27 December 2022|current_ranking=42|date_of_current_ranking=21 February 2023|medal_templates={{MedalSport | Women's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships#Badminton Asia Mixed Team Championships|Asia Mixed Team Championships]] }} {{MedalBronze | [[2023 Badminton Asia Mixed Team Championships|2023 Dubai]] | Mixed team }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]] | [[Badminton at the 2022 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] }} {{MedalCompetition | [[South Asian Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2019 South Asian Games|2019 Kathmandu-Pokhara]] | {{nowrap|Women's team}} }}|bwf_id=DE47B5E4-D47A-4D20-8CD4-B8112A0AC459}} '''ਆਕਰਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aakarshi Kashyap;''' ਜਨਮ 24 ਅਗਸਤ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=26 July 2018 |title=Asian Games 2018: Here's the list of Indian squads |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms |access-date=27 July 2018 |publisher=[[Mumbai Mirror]] |archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921191036/https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/asian-games-2018-heres-the-list-of-indian-squads/articleshow/65144637.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2 December 2019 |title=Indian Men's, Women's Badminton Teams Win Gold Medals In South Asian Games |url=https://sports.ndtv.com/badminton/indian-mens-womens-badminton-teams-win-gold-medals-in-south-asian-games-2142281 |access-date=13 December 2019 |publisher=NDTV |archive-date=28 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328105904/https://sports.ndtv.com/badminton/indian-mens-womens-badminton-teams-win-gold-medals-in-south-asian-games-2142281 |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == === 2014-2016 === ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ 24 ਅਗਸਤ, 2014 ਨੂੰ [[ਸਿਵਾਕਾਸੀ]] ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੈਂਕਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]] ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ PNB ਮੈਟਲਾਈਫ ਜੂਨੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ U-15 ਅਤੇ U-17 ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਤਾਜ ਜਿੱਤੇ। 2016 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਬੇਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਦੁਕੋਣ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ 16 ਅਕਤੂਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਸ਼ਟਲ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 25ਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਖੇਤਾਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-17 ਅਤੇ ਅੰਡਰ-19 ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਤਾਜ ਜਿੱਤੇ<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Nitin |date=17 October 2016 |title=Double delight for Aakarshi Kashyap at Krishna Khaitan Memorial Junior Ranking tournament |url=https://indianexpress.com/article/sports/badminton/double-delight-for-aakarshi-kashyap-at-krishna-khaitan-memorial-junior-ranking-tournament-3086599/ |website=[[Indian Express Limited]]}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਕੁਡੁਸ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਏਸ਼ੀਆ ਅੰਡਰ-15 ਅਤੇ ਅੰਡਰ-17 ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। === 2017–2018 === ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਯਪ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਮੈਚ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 42ਵੀਂ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (U-17, U-19) ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੋਨੇਕਸ-ਸਨਰਾਈਜ਼ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, 63 ਮਿੰਟ ਦੇ ਮੈਰਾਥਨ ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਾਈਨਲ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਵਿੱਚ 21-17, 12-21, 21-9 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.india.com/sports/aakarshi-kashyap-mithun-manjunath-win-titles-at-all-india-sr-ranking-badminton-tournament-3907585/|title=Aakarshi Kashyap, Mithun Manjunath Win Titles at All India Sr Ranking Badminton Tournament|last=Desk|first=India. com Sports|date=12 January 2020|work=Latest News, Breaking News, Live News, Top News Headlines, Viral Video, Cricket Live, Sports, Entertainment, Business, Health, Lifestyle and Utility News &#124; India.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-09-08 |title=All India Senior Badminton from Sept 11 |url=https://www.thebridgechronicle.com/sports/all-india-senior-badminton-sept-11-24573 |website=The Bridge Chronicle}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਅੰਡਰ-17 ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰਨ ਨੇ ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ ਯੋਨੇਕਸ ਸਨਰਾਈਜ਼ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਗਰਲਜ਼ ਸਿੰਗਲ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Vaidya |first=Jaideep |date=2018-05-27 |title=Badminton: Aakarshi Kashyap, qualifier Priyanshu Rajawat win All India Junior Ranking Tournament |url=https://scroll.in/field/880483/badminton-aakarshi-kashyap-qualifier-priyanshu-rajawat-win-all-india-junior-ranking-tournament |website=Scroll.in}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-05-27 |title=Badminton: Aakarshi Kashyap enters final of All India Junior Ranking Tournament |url=https://scroll.in/field/880436/badminton-aakarshi-kashyap-enters-final-of-all-india-junior-ranking-tournament |website=Scroll.in}}</ref> === 2019–ਮੌਜੂਦ === 2019 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਵਿਜੇਵਾੜਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੋਨੇਕਸ ਸਨਰਾਈਜ਼ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸਿੰਗਲ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾ ਪ੍ਰਭੂਦੇਸਾਈ ਨੂੰ 21-12, 21-16 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2019-06-16 |title=Aakarshi Kashyap, Kiran George Win Singles Title at The All India Senior Ranking Tournament |url=https://www.india.com/sports/aakarshi-kashyap-kiran-george-win-singles-title-at-the-all-india-senior-ranking-tournament-3690998/ |access-date=2022-11-23 |website=[[India.com]] |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੁਚਿਤਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਟਲਰ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2020 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਕਿ BWF ਫਿਊਚਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਈਵੈਂਟ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੈਂਕਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤਾਨਿਆ ਹੇਮੰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ 21-15, 21-12 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=22 December 2021 |title=Kiran George, Aakarshi Kashyap clinch men's, women's singles titles at All India Ranking tournament |url=https://thehawk.in/kiran-george-aakarshi-kashyap-clinch-mens-womens-singles/cid6088437.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115121821/https://thehawk.in/kiran-george-aakarshi-kashyap-clinch-mens-womens-singles/cid6088437.htm |archive-date=2022-01-15 |website=Thehawk.in}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nalwala |first=Ali Asgar |date=2021-12-24 |title=Kiran George, Aakarshi Kashyap win all India senior ranking badminton titles |url=https://olympics.com/en/news/all-india-senior-ranking-badminton-2021-kiran-george-aakarshi-kashyap-chennai |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kiran and Aakarshi win national ranking badminton titles |url=https://newsdeal.in/kiran-and-aakarshi-win-national-ranking-badminton-titles/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222153117/https://newsdeal.in/kiran-and-aakarshi-win-national-ranking-badminton-titles/ |archive-date=2021-12-22 |access-date=2022-11-22 |website=Newsdeal.in}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੈਂਕਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤਾਨਿਆ ਹੇਮੰਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ 21-15, 21-12 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]] dluvxeo3upvfh0d099xwyanf8ekjh4d 0 160842 851691 660795 2026-11-05T10:27:52Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851691 wikitext text/x-wiki  '''ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਟਰਾਂਸ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ" ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਰਾਂਸ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 May 2013 |title=Gay Star News – British media get interactive with trans people |url=http://www.gaystarnews.com/article/british-media-get-interactive-trans-people290513/#gs.vFinKgA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913124413/http://www.gaystarnews.com/article/british-media-get-interactive-trans-people290513/#gs.vFinKgA |archive-date=13 September 2016}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਆਨ ਰੋਡ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ "ਗਲਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੀ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |title=On Road Media – About |url=http://www.onroadmedia.org.uk/about/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418104734/http://www.onroadmedia.org.uk/about/ |archive-date=18 April 2016}}</ref> ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਟਰਾਂਸ ਦੀ ਟਰਾਂਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ [[ਪੈਰਿਸ ਲੀਜ਼]], ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਫੌਕਸ ਫਿਸ਼ਰ<ref>{{Cite web |date=9 November 2015 |title=Huffington Post UK - 9 Inspirational Gay, Bisexual And Transgender Men Who Are Redefining Masculinity In 2015 |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/11/09/inspirational-famous-gay-bisexual-and-transgender-men_n_8490638.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006164958/http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/11/09/inspirational-famous-gay-bisexual-and-transgender-men_n_8490638.html |archive-date=6 October 2016}}</ref> ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਆਇਲਾ ਹੋਲਡਮ ਸਮੇਤ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Attitude - ATTITUDE PRIDE AWARD WINNER: TRANS RAF PILOT AYLA HOLDOM |url=http://attitude.co.uk/attitude-pride-award-winner-trans-raf-pilot-ayla-holdom/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011062931/http://attitude.co.uk/attitude-pride-award-winner-trans-raf-pilot-ayla-holdom/ |archive-date=11 October 2016}}</ref> ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਐਸਮੀ ਫੇਅਰਬੇਅਰਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੌਲ ਹੈਮਲਿਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=17 October 2013 |title=Paul Hamlyn Foundation - All About Trans receives support for a new UK-wide project |url=http://www.phf.org.uk/news/all-about-trans-receives-support-for-a-new-uk-wide-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915142311/http://www.phf.org.uk/news/all-about-trans-receives-support-for-a-new-uk-wide-project/ |archive-date=15 September 2016}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਫੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.]]<ref>{{Cite web |title=BBC Diversity - Equality Information Report |url=https://www.bbc.co.uk/diversity/strategy/equalityreport2012/reflect.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829230258/http://www.bbc.co.uk/diversity/strategy/equalityreport2012/reflect.html |archive-date=29 August 2016}}</ref> ਅਤੇ ਚੈਨਲ 4 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Creative Diversity Network - Joint initiative to raise awareness about transgender |url=http://creativediversitynetwork.com/news/joint-initiative-to-raise-awareness-about-transgender/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915014355/http://creativediversitynetwork.com/news/joint-initiative-to-raise-awareness-about-transgender/ |archive-date=15 September 2016 |access-date=1 September 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.allabouttrans.org.uk}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] 8lsdh3nrojfj75b5lw623b16nqipgcz 0 160893 851620 743072 2026-11-04T23:28:52Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851620 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1682)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1699)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1700)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ (1703)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ (1704)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੂਜੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1704)}} {{Infobox military conflict | conflict = ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ | partof = ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ | image = | caption = | date = 29 ਅਗਸਤ - 3 ਅਕਤੂਬਰ 1700 ਈ | place = [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦਪੁਰ]] | territory = | result = ਸਿੱਖ ਦੀ ਜਿੱਤ<ref>{{cite book|url=http://m.friendfeed-media.com/6e9ec7f58014456d2d5fd015cc8af9d2974509c0|title=Dictionary of Battles and Sieges|page=48|author=Jacques, Tony|year=2006|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-33536-5|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626120848/http://m.friendfeed-media.com/6e9ec7f58014456d2d5fd015cc8af9d2974509c0|archive-date=2015-06-26}}</ref> | combatant1 = [[File:Sikh flag.jpg|35px]] [[ਖਾਲਸਾ]] ([[ਸਿੱਖ]]) | combatant2 = [[File:Bilaspur_flag.svg|35px]] ਪਹਾੜੀਆਂ ਰਾਜੇ | commander1 = [[File:Sikh flag.jpg|25px]][[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]<br/>[[File:Sikh flag.jpg|25px]][[ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ]]<br/>[[File:Sikh flag.jpg|25px]][[ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ]]<br/>[[File:Sikh flag.jpg|25px]][[ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ]]<br/>[[File:Sikh flag.jpg|25px]][[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]]<br/>[[File:Sikh flag.jpg|25px]][[ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]]<br/>[[File:Sikh flag.jpg|25px]][[ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ]]<ref>{{cite book | last = Johar | first = Surinder Singh | title = Holy Sikh shrines | year = 1998 | publisher = M D Publications | location = [[New Delhi]] | isbn = 978-81-7533-073-3 | oclc = 44703461 | page = 46 }}</ref> | commander2 = [[File:Bilaspur_flag.svg|25px]]ਰਾਜਾ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ<br/>ਗੁੱਜਰ and ਰੰਗੜ ਜਨਰਲ ਜਗਤੁੱਲ੍ਹਾ{{KIA}}<br/>ਰਾਜਾ ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ{{KIA}}<br/>ਰਾਜਾ ਘੁਮੰਡ ਚੰਦ{{KIA}}<br/>ਰਾਜਾ ਭੂਪ ਚੰਦ | strength1 = 4,000 ਸਿੱਖ<ref name=Harbans>{{cite book|url=https://archive.org/details/BandaSinghBahadurAndSikhSovereignty/page/n85/mode/1up?q=thousand|title=Banda Singh Bahadur And Sikh Sovereignty|author=Harbans Kaur Sagoo|date=2001|pages=70}}</ref> | strength2 = 300,000+<ref>Suraj Granth Ruth 4 Chapter 11</ref><br>1 ਹਾਥੀ | casualties1 = unknown | casualties2 = * 150,000+ ਰਾਜਾ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ<ref>ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਰੂਥ 4 ਅਧਿਆਇ 28</ref> * ਜਗਤਉੱਲਾ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ<ref>{{cite book|url=http://m.friendfeed-media.com/6e9ec7f58014456d2d5fd015cc8af9d2974509c0|title=Dictionary of Battles and Sieges|page=48|author=Jacques, Tony|year=2006|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-33536-5|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626120848/http://m.friendfeed-media.com/6e9ec7f58014456d2d5fd015cc8af9d2974509c0|archive-date=2015-06-26}}</ref> * ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਉਦੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ * ਘੁਮੰਡ ਚੰਦ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ }} '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ''' '''ਪਹਿਲੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ''' [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਅਨੰਦਪੁਰ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਗੁੱਜਰ]] [[ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ]] ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰੰਘੜ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਪੈਂਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/230808376|title=Dictionary of battles and sieges : a guide to 8,500 battles from antiquity through the twenty-first century|last=Tony.|first=Jaques|date=2007|publisher=Greenwood Press|isbn=9780313027994|location=Westport, Conn.|oclc=230808376}}</ref> <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/GuruGobindSingh-ABiographicalStudy|title=Guru Gobind Singh - A Biographical Study|last=Grewal|first=J.S|pages=131|language=English}}</ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}</ref> == ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ == ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ। [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] ਜਰਨੈਲ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ|ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1700)]] ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਹੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੂਪ ਚੰਦ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾਂ, [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]], ਨੂਰਪੁਰ, ਮੰਡੀ, [[ਭੂਟਾਨ]], [[ਕੁੱਲੂ]], ਕਿਓਂਥਲ, ਗੁਲੇਰ, [[ਚੰਬਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਚੰਬਾ]], ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਡਧਵਾਲ, [[ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ|ਹਿੰਦੂਰ]], ਜਸਵਾਨ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਕਾਂਗੜਾ, ਬਿਜਰਵਾਲ, ਡਰੌਲੀ ਅਤੇ [[ਸਿਰਮੌਰ ਰਿਆਸਤ|ਸਿਰਮੂਰ]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ। ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਨੇ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਨੇ [[ਗੁੱਜਰ|ਗੁੱਜਰਾਂ]] ਅਤੇ ਰੰਘੜਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਗਤੁੱਲ੍ਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਫ਼ੌਜਾਂ 300,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨ। <ref name=":1">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=126–127}}</ref> <ref>Suraj Granth Rut 4 Chapter 11</ref> <ref name="Khalsa2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UA09BAAAQBAJ|title=Founder of the Khalsa|last=Amardeep S. Dahiya|date=2014|isbn=9789381398616}}</ref> ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। <ref name=":1">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=126–127}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMacauliffe1909">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜ ਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ (ਜੋ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਸੀ) ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਬਕਾਏ ਅਦਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/137263473|title=Life of Guru Gobind Singh : a biography|last=Kartar Singh|first=B. Sc|date=1998|publisher=Lahore Book Shop|isbn=81-7647-007-4|location=Ludhiana|pages=150|oclc=137263473}}</ref> <ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&dq=battle+of+anandpur+siege&pg=PA823|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Gandhi|first=Surjit Singh|date=2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0858-5|pages=816|language=en}}</ref> ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ [[ਮਾਝਾ]] ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੰਜ ਸੌ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। <ref name="Sagoo 2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MIL4xwcCmxkC|title=Banda Singh Bahadur and Sikh Sovereignty|last=Sagoo|first=Harbans|publisher=Deep & Deep Publications|year=2001|isbn=9788176293006}}</ref> == ਘੇਰਾਬੰਦੀ == === ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ === ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹੋਲਗੜ੍ਹ (ਅਗਮਗੜ੍ਹ), ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ, ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ, [[ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਕਿਲਾ|ਕੇਸ਼ਗੜ੍ਹ]] ਅਤੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਪੱਖ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 500-500 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਲੈ ਗਏ। [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ|ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ]] 100 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। <ref name=":3">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=129–130}}</ref> <ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&dq=battle+of+anandpur+siege&pg=PA823|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Gandhi|first=Surjit Singh|date=2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0858-5|pages=816|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGandhi2007">Gandhi, Surjit Singh (2007). </cite></ref> <ref name="Khalsa">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UA09BAAAQBAJ|title=Founder of the Khalsa|last=Amardeep S. Dahiya|date=2014|isbn=9789381398616}}</ref> ਰਾਜਾ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ। ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਘੁਮੰਡ ਚੰਦ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। <ref name="Khalsa3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UA09BAAAQBAJ|title=Founder of the Khalsa|last=Amardeep S. Dahiya|date=2014|isbn=9789381398616}}</ref> <ref name="Gandhi2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&q=Taragarh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2007|isbn=9788126908585|pages=816}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ 'ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਜਸਵਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ, ਗੁੱਜਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਘੜਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਮਲਾਵਰ ਬਲ 100,000 ਸੀ। ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਫ਼ੌਜ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਗੁੱਜਰ ਅਤੇ ਰੰਘੜ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਗਤੁੱਲਾ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ 100 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲ ਗਿਆ। ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਜਗਤੁੱਲਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=129–130}}</ref> ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਭਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਜਗਤੁੱਲਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰੇਗਾ। ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰੇਗਾ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/137263473|title=Life of Guru Gobind Singh : a biography|last=Kartar Singh|first=B. Sc|date=1998|publisher=Lahore Book Shop|isbn=81-7647-007-4|location=Ludhiana|pages=151|oclc=137263473}}</ref> <ref name=":3">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=129–130}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ 100,000 ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ। ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਗਮਗੜ੍ਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਲਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜਗਤੁੱਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਗਤੁੱਲਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਲਾਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ]] ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਘੁਮੰਡ ਚੰਦ ਨੇ ਗਠਜੋੜ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਗਤੁੱਲਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਇਆ। 9 ਘੰਟੇ ਤੱਕ, ਘੁਮੰਡ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹਿਯੋਗੀ ਫੌਜਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੜਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਜਗਤੁੱਲਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਆਲਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਰਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ। <ref name=":4">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=131–132}}</ref> <ref>Suraj Granth Ruth 4 Chapter 16</ref> ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਭਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਜਸਵਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਭੂਪ ਚੰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।<ref>Suraj Granth Ruth 4 Chapter 15</ref> <ref name=":4">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=131–132}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> === ਦਿਨ ਦੋ === ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੜਕੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਪਾਂ 'ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਰਾਈਫਲਾਂ ਨਾਲ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।<ref>Suraj Granth Ruth 4 Chapter 17</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਨੇ ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨਾਲ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਅਜੇ ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਇਕ ਕੰਧ ਅੱਧੀ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਚੱਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। <ref name="Gandhi20072">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&q=Taragarh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2007|isbn=9788126908585|pages=816}}</ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBindra">Bindra, Pritpal Singh. </cite></ref> ਦਿਨ ਭਰ ਹੋਰ ਹਮਲੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘੋੜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਗਠਜੋੜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਿਆਂ, ਗੁੱਜਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਘੜਾਂ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":4">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=131–132}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> <ref>Suraj Granth Ruth 4 Chapter 19</ref> === ਦਿਨ ਤਿੰਨ === ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਹੀ ਲੜਾਈ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਨੰਦਪੁਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਮਲਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਹਮਲਾ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਲਈ ਇੱਕ ਤਬਾਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਰਨੈਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਸਿੰਘ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। <ref name="Gandhi20072">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&q=Taragarh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2007|isbn=9788126908585|pages=816}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Surjit Singh Gandhi (2007). </cite></ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBindra">Bindra, Pritpal Singh. </cite></ref> ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। <ref name=":4">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=131–132}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਭਾ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਮੰਡੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। <ref name=":4">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=131–132}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBindra">Bindra, Pritpal Singh. </cite></ref> <ref name="Gandhi20073">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&q=Taragarh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2007|isbn=9788126908585|pages=817}}</ref> <ref name="Gandhi20072">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&q=Taragarh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2007|isbn=9788126908585|pages=816}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Surjit Singh Gandhi (2007). </cite></ref> <ref name=":5">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=133–134}}</ref> ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਫਵਾਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦਾ ਹਾਥੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਭੱਜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਧੀਰ ਮੱਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBindra">Bindra, Pritpal Singh. </cite></ref> <ref name=":5">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=133–134}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> === ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Bhai_Bachitter_SinghJi.jpg|right|thumb|300x300px| [[ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ]] ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਨਾਗਨੀ ਬਰਛਾ (ਸੱਪ ਦੇ ਬਰਛੇ) ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ। ਇਹ ਫੋਟੋ ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲਈ ਗਈ ਸੀ]] ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦਾ ਹਾਥੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਭੱਜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਧੀਰ ਮੱਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":5">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=133–134}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> <ref name="Gandhi20073">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&q=Taragarh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2007|isbn=9788126908585|pages=817}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Surjit Singh Gandhi (2007). </cite></ref> ਹਾਥੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਾਥੀ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਛੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ। ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਲਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name=":5">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=133–134}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> <ref name="Gandhi20073">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&q=Taragarh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|last=Surjit Singh Gandhi|publisher=Atlantic Publishers & Dist.|year=2007|isbn=9788126908585|pages=817}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Surjit Singh Gandhi (2007). </cite></ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBindra">Bindra, Pritpal Singh. </cite></ref> <ref>{{Cite book|title=Holy Sikh shrines|last=Johar|first=Surinder Singh|publisher=M D Publications|year=1998|isbn=978-81-7533-073-3|location=[[New Delhi]]|page=46|oclc=44703461}}</ref> ਹਾਥੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਸਨ। ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਰਛਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਥੀ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। <ref name=":6">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=135–136}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|title=Short Sketch of the Life and Work of Guru Govind Singh, The Tenth and Last Guru|last=Singh|first=Bhagat Lakshman|publisher=Laurier Books Ltd. /AES|year=1995|isbn=978-81-206-0576-3|page=96|oclc=55854929}}</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਚੀਕਿਆ, "ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਆ ਕੇ ਮਾਰੋ"। ਕੇਸਰੀ ਚੰਦ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਖੁੰਝ ਗਿਆ। ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੰਦ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਬਰਛੇ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ। <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBindra">Bindra, Pritpal Singh. </cite></ref> ਮੋਖਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੰਡੂਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ। <ref name=":6">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=135–136}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> <ref name=":7">{{Cite book|title=Short Sketch of the Life and Work of Guru Govind Singh, The Tenth and Last Guru|last=Singh|first=Bhagat Lakshman|publisher=Laurier Books Ltd. /AES|year=1995|isbn=978-81-206-0576-3|page=96|oclc=55854929}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh1995">Singh, Bhagat Lakshman (1995). </cite></ref> === ਆਖਰੀ ਹਮਲਾ === ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕੌਂਸਲ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ। <ref name=":6">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=135–136}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਘੁਮੰਡ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖੂਨੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਘੁਮੰਡ ਚੰਦ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਆਲਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਘੁਮੰਡ ਚੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। <ref name="Prithi_PS_History">{{Cite book|title=The History of Sikh Gurus|last=Singh|first=Prithi Pal|publisher=Lotus Books|year=2007|isbn=978-81-8382-075-2|page=146}}</ref> <ref name=":6">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45273|title=The Sikh Religion Vol.5|last=Macauliffe|first=Max Arthur|date=1909|pages=135–136}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Macauliffe, Max Arthur (1909). </cite></ref> == ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦਾ ਅੰਤ == ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਭਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀ ਭੇਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “ਸਤਿਗੁਰੂ, ਅਸੀਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੱਕੀ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਗਊ ਅਤੇ [[ਜਨੇਊ|ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗੇ ']] ਤੇ ਸਹੁੰ ਖਾਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਨੰਦਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।” <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBindra">Bindra, Pritpal Singh. </cite></ref> ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੱਡਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। <ref name=":0" /> ਅੰਤ ਤੱਕ 150,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਜੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।<ref>Suraj Granth Ruth 4 Chapter 28</ref> == ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ == ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਿਰਮੋਹ ਪਿੰਡ (ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ) ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੌਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ [[ਨਿਰਮੋਹ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ (1702)]] ਲੜੇ।<ref>{{Cite book|title=Guru Gobind Singh and Khalsa Discipline|last=Singh|first=Dalip|publisher=Singh Bros.|year=1992|isbn=978-81-7205-071-9|location=[[Amritsar]]|page=256|oclc=28583123}}</ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Guru Kian Sakhian Tales of the Sikh Gurus|last=Bindra|first=Pritpal Singh|pages=142–148}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBindra">Bindra, Pritpal Singh. </cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] s0dacdmtdrqs2703941855mtvogpd8g 0 162807 851538 666573 2026-11-04T13:15:33Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851538 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">ਆਇਸ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕਾ</div> |- data-file-height="587" data-file-type="bitmap" data-file-width="415" decoding="async" height="311" resource="./File:Ayisha_Siddiqa,_2022_(cropped).jpg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg/220px-Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg/330px-Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/43/Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg 2x" width="220" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Ayisha_Siddiqa,_2022_(cropped).jpg|frameless]]</img> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ | class="infobox-data" | 8 ਫਰਵਰੀ 1999<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki><div class="birthplace" style="display:inline"> [[Jhang|ਝੰਗ]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕੌਮੀਅਤ | class="infobox-data category" | ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ, ਅਮਰੀਕੀ |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕਿੱਤਾ | class="infobox-data role" | ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ |} [[Category:Articles with hCards]] '''ਆਇਸ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕਾ''' (ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1999) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਅਮਰੀਕੀ ਜਲਵਾਯੂ ਨਿਆਂ ਦੀ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਫੋਸਿਲ ਫਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਊਟਰਸ ਆਊਟ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸਿੱਦੀਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1999 ਨੂੰ <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6wT3DwAAQBAJ&dq=Ayisha+Siddiqa+8+February+1999&pg=PT74|title=Girl Warriors: How 25 Young Activists Are Saving the Earth|last=Sarah|first=Rachel|date=2021|publisher=Chicago Review Press|isbn=978-1-64160-374-4|language=en}}</ref> ਝੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਝਨਾਂ ਨਦੀ|ਚਨਾਬ ਨਦੀ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਕੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 March 2022 |title=We've got more inspiring young activists for you to learn about! |url=https://artswork.org.uk/news/weve-got-more-inspiring-young-activists-for-you-to-learn-about/ |access-date=2022-04-19 |website=Artswork |language=en-GB}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦਾ 2014 ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਦੀ ਦੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ayesha |first=Siddiqa |date= |title=Climate Change and Me |url=https://wheretheleavesfall.com/explore/article-index/climate-change-and-me/ |access-date=2022-04-19 |website=wheretheleavesfall}}</ref> ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਦੀਕਾ ਕੋਨੀ ਆਈਲੈਂਡ, ਬਰੁਕਲਿਨ ਚਲੀ ਗਈ। <ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਹੰਟਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Fellows Program 2021 Cohort • Coro New York |url=https://coronewyork.org/fellows-program-2021-cohort/ |access-date=2022-04-19 |website=Coro New York |language=en-US |archive-date=2022-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427025403/https://coronewyork.org/fellows-program-2021-cohort/ |url-status=dead }}</ref> ਹੰਟਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਥਾਮਸ ਹੰਟਰ ਆਨਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |date=2021-09-16 |title=Hunter Students and Alumni Awarded Prestigious Fellowships and Scholarships |url=https://hunter.cuny.edu/news/hunter-students-and-alumni-awarded-prestigious-fellowships-and-scholarships/ |access-date=2022-04-19 |website=Hunter College {{!}} |publisher=Hunter College |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਿੱਦੀਕਾ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਐਡਵਰਡ ਟੀ. ਰੋਗੋਵਸਕੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ <ref name=":1"/> 2021-2022 ਤੱਕ, ਉਹ ਕੋਰੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੰਗੇਰ, ਟੋਲੇਸ ਅਤੇ ਓਲਸਨ ਵਿਖੇ ਲਾਅ ਫੈਲੋ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-11-09 |title=Whose Voices Are (and Aren't) Being Heard at COP26? |url=https://www.greenqueen.com.hk/cop26-climate-justice-representation/ |access-date=2022-04-19 |website=Green Queen |language=en-US}}</ref> ਜਲਵਾਯੂ ਨਿਆਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਾਈਮੇਟ ਲਿਟੀਗੇਸ਼ਨ ਐਕਸੀਲੇਟਰ (ਸੀਐਲਐਕਸ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸਰਗਰਮੀ == ਸਿੱਦੀਕਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਲਵਾਯੂ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |last=Engelfried |first=Nick |date=2020-03-03 |title=How a new generation of climate activists is reviving fossil fuel divestment and gaining victories |url=https://wagingnonviolence.org/2020/03/climate-activists-reviving-fossil-fuel-divestment/ |access-date=2022-04-19 |website=Waging Nonviolence |language=en-US}}</ref> ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਲੋਅਰ ਮੈਨਹਟਨ ਵਿੱਚ 7 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Oded |first=Yair |date=17 October 2019 |title=Extinction Rebellion protesters take over lower Manhattan |url=https://www.fairplanet.org/editors-pick/xr-protesters-take-over-lower-manhattan/ |access-date=2022-04-19 |website=FairPlanet |language=en}}</ref> ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300,000 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Funes |first=Yessenia |date=2021-10-25 |title=Pushing Polluters Out at COP26 |url=https://atmos.earth/cop26-polluters-out-ayisha-siddiqa-big-oil/ |access-date=2022-04-19 |website=Atmos |language=en}}</ref> ਉਸ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ [[ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ|ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ']] ਵਾਲ਼ੇ ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ''ਚਾਰਜਿੰਗ ਬੁੱਲ ''' ਤੇ ਨਕਲੀ ਖੂਨ ਨਾਲ਼ ਲਥਪਥ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Calma |first=Justine |date=2019-10-07 |title=Protesters douse Wall Street bull with fake blood |url=https://www.theverge.com/2019/10/7/20902936/extinction-rebellion-climate-change-protests-wall-street-bull-fake-blood-new-york |access-date=2022-04-19 |website=The Verge |language=en}}</ref> 2019 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਉਸਨੇ [[Isabella Fallahi|ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਫਲਾਹੀ]] ਅਤੇ [[ਹੇਲੇਨਾ ਗੁਆਲਿੰਗਾ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੋਲਿਊਟਰਸ ਆਊਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Reddy |first=Shani |date=2020-09-09 |title=MAVERICK CITIZEN: Activist 'university' teaches ways of combating the environmental crisis – and it's free |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-09-10-activist-university-teaches-ways-of-combating-the-environmental-crisis-and-its-free/ |access-date=2022-04-19 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਸੀਓਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Sarah |first=Rachel |date=4 November 2021 |title=Whose Voices Are (and Aren't) Being Heard at COP26? |url=https://www.yesmagazine.org/environment/2021/11/04/cop26-equity-climate-crisis |access-date=2022-04-19 |website=YES! Magazine |language=en-US}}</ref> ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜੋ ਸੀਓਪੀਆਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਐਂਡੇਸਾ, ਇਬਰਡਰੋਲਾ, ਬੈਂਕੋ ਸੈਂਟੇਂਡਰ ਅਤੇ ਐਕਿਓਨਾ ।<ref>{{Cite web |last=D’Angelo |first=Chris |date=12 January 2020 |title=Fossil Fuel Companies Get Enormous Play At UN Meetings |url=https://seatca.org/fossil-fuel-companies-get-enormous-play-at-un-meetings/ |access-date=2022-04-19 |website=Southeast Asia Tobacco Control Alliance}}</ref> ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸੀਓਪੀ 26 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Walfisz |first=Jonny |date=2021-10-24 |title=COP26 bans oil company sponsorship, documents reveal |url=https://www.euronews.com/green/2021/10/24/cop26-bans-oil-company-sponsorship-documents-reveal |access-date=2022-04-19 |website=euronews |language=en}}</ref> ਆਇਸ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕਾ ਵੀ TED ਕਾਉਂਟਡਾਉਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕਆਊਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ [[ਰਾਯਲ ਡਚ ਸ਼ੈਲ|ਸ਼ੈੱਲ ਪੀਐਲਸੀ ਦੇ]] [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ]], ਬੇਨ ਵੈਨ ਬੇਰਡਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ [[ਐਡਿਨਬਰਾ|ਐਡਿਨਬਰਗ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Gan |first=Tammy |date=18 October 2021 |title=Best Sustainable Gifts in Asia |url=https://greenisthenewblack.com/shell-ted-countdown/ |access-date=2022-04-19 |website=Green Is The New Black |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਫ੍ਰੀ ਫੋਸਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ayisha Siddiqa |url=https://advaya.co/people/ayisha-siddiqa |access-date=2022-04-19 |website=Advaya}}</ref> ਸਿੱਦੀਕਾ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ [[2021 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਦਲਾਅ ਕਾਨਫਰੰਸ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੰਮੇਲਨ 2021]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੀਓਪੀ ਦੀ ਅਪਹੁੰਚਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ।<ref>{{Cite web |last=Brangham |first=William |date=2021-11-11 |title=Why these young people came to the COP26 climate change conference |url=https://www.pbs.org/newshour/world/why-these-young-people-came-to-the-cop26-climate-change-conference |access-date=2022-04-19 |website=PBS NewsHour |language=en-us}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸੀਓਪੀ27 ਲਈ ਯੁਵਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਉਂਟ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ.<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/ayishas12 |access-date=2022-11-21 |website=Twitter |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] say3bowf9qn06xul595j02pfv1qn3v4 851615 851538 2026-11-04T23:07:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851615 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">ਆਇਸ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕਾ</div> |- data-file-height="587" data-file-type="bitmap" data-file-width="415" decoding="async" height="311" resource="./File:Ayisha_Siddiqa,_2022_(cropped).jpg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg/220px-Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg/330px-Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/43/Ayisha_Siddiqa%2C_2022_%28cropped%29.jpg 2x" width="220" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Ayisha_Siddiqa,_2022_(cropped).jpg|frameless]]</img> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ | class="infobox-data" | 8 ਫਰਵਰੀ 1999<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki><div class="birthplace" style="display:inline"> [[Jhang|ਝੰਗ]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕੌਮੀਅਤ | class="infobox-data category" | ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ, ਅਮਰੀਕੀ |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕਿੱਤਾ | class="infobox-data role" | ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਕੁਨ |} [[Category:Articles with hCards]] '''ਆਇਸ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕਾ''' (ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1999) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਅਮਰੀਕੀ ਜਲਵਾਯੂ ਨਿਆਂ ਦੀ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਫੋਸਿਲ ਫਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਊਟਰਸ ਆਊਟ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। == ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸਿੱਦੀਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1999 ਨੂੰ <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6wT3DwAAQBAJ&dq=Ayisha+Siddiqa+8+February+1999&pg=PT74|title=Girl Warriors: How 25 Young Activists Are Saving the Earth|last=Sarah|first=Rachel|date=2021|publisher=Chicago Review Press|isbn=978-1-64160-374-4|language=en}}</ref> ਝੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਝਨਾਂ ਨਦੀ|ਚਨਾਬ ਨਦੀ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਕੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 March 2022 |title=We've got more inspiring young activists for you to learn about! |url=https://artswork.org.uk/news/weve-got-more-inspiring-young-activists-for-you-to-learn-about/ |access-date=2022-04-19 |website=Artswork |language=en-GB}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦਾ 2014 ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਦੀ ਦੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ayesha |first=Siddiqa |date= |title=Climate Change and Me |url=https://wheretheleavesfall.com/explore/article-index/climate-change-and-me/ |access-date=2022-04-19 |website=wheretheleavesfall}}</ref> ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਦੀਕਾ ਕੋਨੀ ਆਈਲੈਂਡ, ਬਰੁਕਲਿਨ ਚਲੀ ਗਈ। <ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਹੰਟਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Fellows Program 2021 Cohort • Coro New York |url=https://coronewyork.org/fellows-program-2021-cohort/ |access-date=2022-04-19 |website=Coro New York |language=en-US |archive-date=2022-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427025403/https://coronewyork.org/fellows-program-2021-cohort/ |url-status=dead }}</ref> ਹੰਟਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਥਾਮਸ ਹੰਟਰ ਆਨਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite web |date=2021-09-16 |title=Hunter Students and Alumni Awarded Prestigious Fellowships and Scholarships |url=https://hunter.cuny.edu/news/hunter-students-and-alumni-awarded-prestigious-fellowships-and-scholarships/ |access-date=2022-04-19 |website=Hunter College {{!}} |publisher=Hunter College |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸਿੱਦੀਕਾ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਐਡਵਰਡ ਟੀ. ਰੋਗੋਵਸਕੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ <ref name=":1"/> 2021-2022 ਤੱਕ, ਉਹ ਕੋਰੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੰਗੇਰ, ਟੋਲੇਸ ਅਤੇ ਓਲਸਨ ਵਿਖੇ ਲਾਅ ਫੈਲੋ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-11-09 |title=Whose Voices Are (and Aren't) Being Heard at COP26? |url=https://www.greenqueen.com.hk/cop26-climate-justice-representation/ |access-date=2022-04-19 |website=Green Queen |language=en-US}}</ref> ਜਲਵਾਯੂ ਨਿਆਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਾਈਮੇਟ ਲਿਟੀਗੇਸ਼ਨ ਐਕਸੀਲੇਟਰ (ਸੀਐਲਐਕਸ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸਰਗਰਮੀ == ਸਿੱਦੀਕਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਲਵਾਯੂ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |last=Engelfried |first=Nick |date=2020-03-03 |title=How a new generation of climate activists is reviving fossil fuel divestment and gaining victories |url=https://wagingnonviolence.org/2020/03/climate-activists-reviving-fossil-fuel-divestment/ |access-date=2022-04-19 |website=Waging Nonviolence |language=en-US}}</ref> ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਲੋਅਰ ਮੈਨਹਟਨ ਵਿੱਚ 7 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Oded |first=Yair |date=17 October 2019 |title=Extinction Rebellion protesters take over lower Manhattan |url=https://www.fairplanet.org/editors-pick/xr-protesters-take-over-lower-manhattan/ |access-date=2022-04-19 |website=FairPlanet |language=en}}</ref> ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300,000 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Funes |first=Yessenia |date=2021-10-25 |title=Pushing Polluters Out at COP26 |url=https://atmos.earth/cop26-polluters-out-ayisha-siddiqa-big-oil/ |access-date=2022-04-19 |website=Atmos |language=en}}</ref> ਉਸ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ [[ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ|ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ']] ਵਾਲ਼ੇ ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ''ਚਾਰਜਿੰਗ ਬੁੱਲ ''' ਤੇ ਨਕਲੀ ਖੂਨ ਨਾਲ਼ ਲਥਪਥ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Calma |first=Justine |date=2019-10-07 |title=Protesters douse Wall Street bull with fake blood |url=https://www.theverge.com/2019/10/7/20902936/extinction-rebellion-climate-change-protests-wall-street-bull-fake-blood-new-york |access-date=2022-04-19 |website=The Verge |language=en}}</ref> 2019 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਉਸਨੇ [[Isabella Fallahi|ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਫਲਾਹੀ]] ਅਤੇ [[ਹੇਲੇਨਾ ਗੁਆਲਿੰਗਾ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੋਲਿਊਟਰਸ ਆਊਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Reddy |first=Shani |date=2020-09-09 |title=MAVERICK CITIZEN: Activist 'university' teaches ways of combating the environmental crisis – and it's free |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-09-10-activist-university-teaches-ways-of-combating-the-environmental-crisis-and-its-free/ |access-date=2022-04-19 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਸੀਓਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Sarah |first=Rachel |date=4 November 2021 |title=Whose Voices Are (and Aren't) Being Heard at COP26? |url=https://www.yesmagazine.org/environment/2021/11/04/cop26-equity-climate-crisis |access-date=2022-04-19 |website=YES! Magazine |language=en-US}}</ref> ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜੋ ਸੀਓਪੀਆਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਐਂਡੇਸਾ, ਇਬਰਡਰੋਲਾ, ਬੈਂਕੋ ਸੈਂਟੇਂਡਰ ਅਤੇ ਐਕਿਓਨਾ ।<ref>{{Cite web |last=D’Angelo |first=Chris |date=12 January 2020 |title=Fossil Fuel Companies Get Enormous Play At UN Meetings |url=https://seatca.org/fossil-fuel-companies-get-enormous-play-at-un-meetings/ |access-date=2022-04-19 |website=Southeast Asia Tobacco Control Alliance}}</ref> ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸੀਓਪੀ 26 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Walfisz |first=Jonny |date=2021-10-24 |title=COP26 bans oil company sponsorship, documents reveal |url=https://www.euronews.com/green/2021/10/24/cop26-bans-oil-company-sponsorship-documents-reveal |access-date=2022-04-19 |website=euronews |language=en}}</ref> ਆਇਸ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕਾ ਵੀ TED ਕਾਉਂਟਡਾਉਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕਆਊਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ [[ਰਾਯਲ ਡਚ ਸ਼ੈਲ|ਸ਼ੈੱਲ ਪੀਐਲਸੀ ਦੇ]] [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ]], ਬੇਨ ਵੈਨ ਬੇਰਡਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ [[ਐਡਿਨਬਰਾ|ਐਡਿਨਬਰਗ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Gan |first=Tammy |date=18 October 2021 |title=Best Sustainable Gifts in Asia |url=https://greenisthenewblack.com/shell-ted-countdown/ |access-date=2022-04-19 |website=Green Is The New Black |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਫ੍ਰੀ ਫੋਸਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ayisha Siddiqa |url=https://advaya.co/people/ayisha-siddiqa |access-date=2022-04-19 |website=Advaya |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427022721/https://advaya.co/people/ayisha-siddiqa |archive-date=2022-04-27 |url-status=dead}}</ref> ਸਿੱਦੀਕਾ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ [[2021 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਦਲਾਅ ਕਾਨਫਰੰਸ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੰਮੇਲਨ 2021]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੀਓਪੀ ਦੀ ਅਪਹੁੰਚਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ।<ref>{{Cite web |last=Brangham |first=William |date=2021-11-11 |title=Why these young people came to the COP26 climate change conference |url=https://www.pbs.org/newshour/world/why-these-young-people-came-to-the-cop26-climate-change-conference |access-date=2022-04-19 |website=PBS NewsHour |language=en-us}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸੀਓਪੀ27 ਲਈ ਯੁਵਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਟਵਿੱਟਰ ਅਕਾਉਂਟ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ.<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/ayishas12 |access-date=2022-11-21 |website=Twitter |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jt1m8awxwg2ot1p4fhkekll81xqml0e 0 163831 851593 673959 2026-11-04T20:05:47Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851593 wikitext text/x-wiki '''ਆਟੋਸਾ ਰੁਬੇਨਸਟਾਈਨ''' (ਜਨਮ '''ਅਤੋਸਾ ਬੇਹਨੇਗਰ''', {{Lang-fa|آتوسا بهنگار}} ; (1972-01-13 ) ) ਇੱਕ [[ਈਰਾਨ|ਈਰਾਨੀ]] -ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://observer.com/2000/02/atoosa-former-high-school-loser-is-hearsts-new-cosmogirl-queen/|title=Atoosa, Former High School Loser, Is Hearst's New Cosmogirl Queen|last=Goldman|first=Andrew|date=14 February 2000|work=The Observer|access-date=1 October 2015}}</ref> ਉਹ ''ਸੈਵਨਟੀਨ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ''ਕੋਸਮੋਗਰਲ'' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਬਿਗ ਮੋਮਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ਅਤੇ ''ਆਟੋਸਾ ਡਾਟ ਕਾਮ''<ref>{{Cite web |last=Rosenbloom |first=Stephanie |date=4 October 2007 |title=Calling All Alpha Kitties |url=https://www.nytimes.com/2007/10/04/fashion/04atoosa.html |website=The New York Times}}</ref> ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://fashionweekdaily.com/now-update-heavyweights-media-fashion/|title=Where Are They Now? An Update on the Heavyweights in Media and Fashion|last=Ilyashov|first=Alexandra|date=22 September 2017|work=Fashion Week Daily|access-date=30 December 2018}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == [[ਤਹਿਰਾਨ]], ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ '''ਅਤੋਸਾ ਬੇਹਨੇਗਰ''' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਨਸੂਰ ਬੇਹਨੇਗਰ ਈਰਾਨੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਨਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਈਨਜ਼, [[ਨਿਊਯਾਰਕ (ਰਾਜ)|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੌਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਮਾਲਵਰਨੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://archives.jrn.columbia.edu/nyrm/2007/weinstein_well.html|title=image From magazine queen to the MySpace scene|last=Weinstein|first=Nola|access-date=1 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223125953/http://archives.jrn.columbia.edu/nyrm/2007/weinstein_well.html|archive-date=23 February 2014|publisher=New York Review of Magazines|year=2007}}</ref> ਬਰਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਰੁਬੇਨਸਟਾਈਨ ਲੈਂਗ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਇੰਟਰਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਜਿਸਨੇ ''ਸੇਸੀ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਖਰੀਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿੱਲਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਵਲ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ ਸਟੋਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰੁਬੇਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਲਫ਼ਾ ਚੀ ਓਮੇਗਾ ਸੋਰੋਰਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ''ਅਮਰੀਕੀ ਹੈਲਥ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰੂਬੇਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਏਰੀ ਰੁਬੇਨਸਟਾਈਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਟਾਕ, ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਵਪਾਰ ਕੰਪਨੀ, ਗਲੋਬਲ ਟਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਐਲਐਲਸੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। 2021 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://slate.com/human-interest/2021/09/atoosa-rubenstein-comeback-newsletter-profile.html|title=A Teen Magazine Icon Is Shattering Her Legend, One Jaw-Dropping Confession at a Time. Why?|last=Schwedel|first=Heather|date=12 September 2021|work=Slate Magazine|language=en}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਰੁਬੇਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Atoosa Rubenstein Welcomes Daughter Angelika McQueen |url=http://celebritybabies.people.com/2008/08/19/atoosa-rubenste/ |website=People |access-date=2023-04-15 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222041856/http://celebritybabies.people.com/2008/08/19/atoosa-rubenste/ |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=25 January 2013 |title=Alpha Kitty Atoosa Rubenstein Buys $8.8 M. Pad For Her Expanding Litter |url=http://observer.com/2013/01/alpha-kitty-atoosa-rubenstein-buys-8-8-m-pad-for-her-expanding-litter/ |website=The New York Observer}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] jkgh6uyjx3v8qww4txy3klh39kothw2 0 163901 851592 668384 2026-11-04T19:57:05Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851592 wikitext text/x-wiki '''ਆਜ਼ਾਦ ਨਾਮਦਾਰੀ''' ( {{Lang-fa|آزاده نامداری}} ; 30 ਨਵੰਬਰ 1984 – 26 ਮਾਰਚ 2021) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਸੀ। == ਵਿਵਾਦ == 25 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਾਮਦਾਰੀ ਨੂੰ ''[[ਹਿਜਾਬ]]'' ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੀਅਰ ਪੀਂਦਿਆਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ''[[ਚਾਦਰ|ਚਾਡੋਰ]]'' ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਇਸਲਾਮੀ ਡਰੈੱਸ ਕੋਡ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-40715595|title=Azadeh Namdari: Backlash over conservative Iranian television host|date=25 July 2017|work=BBC News|access-date=29 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 July 2017 |title=Top Iranian TV host caught drinking beer without hijab |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-tv-host-islamic-dress-code-azadeh-namdari-conservative-muslim-drinking-beer-no-hijab-a7860731.html |access-date=29 July 2017 |website=The Independent}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/iran-tv-namdari-hijab-islamic-dress/28637807.html|title=Iranian TV Personality Who Promoted Compulsory Islamic Dress Under Fire Over Photos|date=25 July 2017|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=29 July 2017}}</ref> == ਮੌਤ == ਅਜ਼ਾਦੇਹ ਨਾਮਦਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ 26 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ 36 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਈਰਾਨੀ ਨਿਊਜ਼ ਆਉਟਲੈਟਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਪੱਛਮੀ [[ਤਹਿਰਾਨ]] ਦੇ ਸਾਦਾਤਾਬਾਦ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.farsnews.ir/news/14000107000675/آزاده-نامداری-درگذشت|title="آزاده نامداری" درگذشت|date=27 March 2021|work=[[Fars News Agency]]|access-date=}}</ref> ਮੇਹਰ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਇੱਕ "ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰੋਤ" ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਸੀ। <ref name="خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency 2021">{{Cite web |date=2021-03-28 |title=جزئیات جدید از فوت آزاده نامداری/ وقوع قتل منتفی است - خبرگزاری مهر - اخبار ایران و جهان |url=https://www.mehrnews.com/news/5177192/جزئیات-جدید-از-فوت-آزاده-نامداری-وقوع-قتل-منتفی-است |access-date=2021-03-28 |website=خبرگزاری مهر &#124; اخبار ایران و جهان &#124; Mehr News Agency |language=fa}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] 2qvbjo0jwsw4dl9wyw5tajhs86t7n61 0 164079 851674 668614 2026-11-05T08:24:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851674 wikitext text/x-wiki '''ਕੁੱਕਾਪੱਲੀ ਮਨੀਸ਼ਾ''' (ਜਨਮ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Player Profile of K. Maneesha |url=http://www.badmintoninindia.com/viewplayer/Maneesha-K/9941 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128050348/http://www.badmintoninindia.com/viewplayer/Maneesha-K/9941 |archive-date=28 November 2016 |access-date=27 November 2016 |website=[[Badminton Association of India]]}}</ref> ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਸੰਯੋਗਿਤਾ ਘੋਰਪੜੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਮੇਘਨਾ ਜੈਕਮਪੁਡੀ|ਜੇ. ਮੇਘਨਾ]], [[ਪੀ. ਵੀ. ਸਿੰਧੂ|ਪੀਵੀ ਸਿੰਧੂ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>[http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/selectheadtohead.aspx?id=59A7BB10-CA74-4CD8-AC13-C9BB28107F89 Doubles Partners] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਾਤਵਿਕਸਾਈਰਾਜ ਰੰਕੀਰੈੱਡੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਮਨੂੰ ਅਤਰੀ|ਮਨੂ ਅੱਤਰੀ]] ਅਤੇ ਕੇ. ਨੰਦਾਗੋਪਾਲ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>[http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/selectheadtohead.aspx?id=59A7BB10-CA74-4CD8-AC13-C9BB28107F89 Mixed Doubles Partners] {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ === {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#FFAAAA" | align="center" | 2016 | align="left" | ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਹਾਲ SAI-SAG ਸੈਂਟਰ,<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], ਭਾਰਤ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}</img> [[ਐੱਨ ਸਿੱਕੀ ਰੈੱਡੀ|ਐੱਨ ਸਿੱਕੀ ਰੈਡੀ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}</img> [[ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ]]<br /><br /><br /><br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}</img> [[ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਪੋਨੰਪਾ|ਅਸ਼ਵਨੀ ਪੋਨੱਪਾ]] | align="left" | 9-21, 17-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_2.png|alt=Silver|ਚਾਂਦੀ]]</img> '''ਚਾਂਦੀ''' |} === BWF ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ (1 ਉਪ ਜੇਤੂ) === BWF ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਦੋ ਪੱਧਰ ਸਨ, ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ । ਇਹ [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] (BWF) ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ 2007 ਅਤੇ 2017 ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੀ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] ag25ztp226brwerdj72vtjm449abhh9 0 164098 851631 668634 2026-11-05T00:32:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851631 wikitext text/x-wiki '''ਆਸ਼ਨਾ ਰਾਏ''' (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Players: Ashna Roy |url=http://bwfbadminton.com/player/78909/ashna-roy |access-date=11 November 2016 |publisher=[[Badminton World Federation]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ashna Roy Full Profile |url=http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/biography.aspx?id=F24C94DF-9283-43E6-9520-187207B22F7E |access-date=11 November 2016 |publisher=[[Badminton World Federation]]}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ/ਸੀਰੀਜ਼ === ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2016 | align="left" | ਬਹਿਰੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}</img> [[ਫਰਹਾ ਮਾਥਰ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|BHR}}</img> [[ਤਨੀਸ਼ਾ ਕ੍ਰਾਸਟੋ]]<br /><br /><br /><br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|INA}}</img> [[ਅਪਰਸਾਸੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਲੀਜਸਰ ਵਾਰਿਲਾ]] | align="left" | 12-21, 18-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}</img> '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] ctrhioxfdxjebr3h8nwhgingjc0vzuf 0 164197 851668 687935 2026-11-05T07:19:39Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851668 wikitext text/x-wiki '''ਆਰਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼''' ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲਾਈਟ ਹੈ। <ref name="magzter">{{Cite news|url=https://www.magzter.com/article/Womens-Interest/Women-Exclusive/Arthi-Venkatesh-A-Heroine-Is-Born|title=Arthi Venkatesh A Heroine Is Born|work=Magzter|access-date=16 January 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Storyteller - Arthi Venkatesh :) |url=https://thestoryteller-india.com/arthi-venkatesh |website=thestoryteller-india.com}}</ref> 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬੇਜੋਏ ਨੰਬਰਬੀਅਰ ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫਿਲਮ ''ਸੋਲੋ'' (2017) ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। <ref name="solo">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/arthi-venkatesh-excited-about-working-with-dulquer-salmaan-in-solo/story-q9RKkq5NoP0P8GaAuUQtFI.html|title=Arthi Venkatesh excited about working with Dulquer Salmaan in Solo|date=23 November 2016|work=www.hindustantimes.com/|access-date=16 January 2018|language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਰਥੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। <ref name="magzter" /> ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਫੈਸ਼ਨ ਸਟਾਈਲਿਸਟ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਡਾਪਾ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਰਤੀ ਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ। <ref name="magzter" /> <ref>{{Cite web |last=Rathnam |first=Shilpa |date=August 15, 2011 |orig-date=August 3, 2011 |title=Clean bowled |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20110815-clean-bowled-747124-2011-08-03 |website=India Today}}</ref> ਉਹ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Feature |url=https://www.nobecreative.com/feature |website=NOBE Creative }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਨਿਊਯਾਰਕ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਜੋਵਾਨੀ ਅਤੇ ਮੋਰੇਲ ਮੈਕਸੀ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਬ੍ਰਾਈਡਲ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ। <ref name="aleg">{{Cite web |date=25 February 2017 |title=Arthi Venkatesh – Visitors at #Sector16 &#124; Alegria 2020 &#124; The Festival Of Joy &#124; 04 Feb 2020 to 08 Feb 2020 &#124; Pillai College Festival &#124; Dreamland &#124; One Of India's Biggest College Festivals |url=https://alegria.co.in/arthi-venkatesh-visitor-at-sector-16/ |access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023214606/https://alegria.co.in/arthi-venkatesh-visitor-at-sector-16/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲਾਈਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Arthi Venkatesh looked pretty at the launch of Charles & Keith festive collection at Express Avenue |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chennai/arthi-venkatesh-looked-pretty-at-the-launch-of-charles-keith-festive-collection-at-express-avenue/articleshow/66556438.cms |website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 October 2019 |title=Magnum's Limited-edition Pop-up is the Ultimate Destination for a Luxurious Experience this Festive Season |url=https://www.hospibuz.com/magnums-limited-edition-pop-up-is-the-ultimate-destination-for-a-luxurious-experience-this-festive-season-2/ |website=HospiBuz}}</ref> <ref>{{Cite web |date=29 July 2014 |title=Move aside plaits, say hello to pixies |url=https://www.deccanchronicle.com/140729/lifestyle-fashionbeauty/article/plait-gives-way-pixie-look |website=Deccan Chronicle}}</ref> <ref>{{Cite web |title= |url=https://www.pressreader.com/india/deccan-chronicle/20130306/282544425728181 |via=PressReader}}</ref> 2017 ਤੱਕ, ਆੜ੍ਹਤੀ ਨੇ ਲਗਭਗ 250 ਰਨਵੇ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ 350 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=12 February 2018 |title=Arthi Venkatesh Talks Beauty and Makeup |url=https://pavitrakrishnaswamy.wixsite.com/website/single-post/2018/02/12/Arthi-Venkatesh-Talks-Beauty-and-Makeup |website=website}}</ref> <ref name="aleg" /> ਯਸ਼ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ [[ਮਨੀਰਤਨਮ|ਮਣੀ ਰਤਨਮ]] ਅਤੇ ਸ਼ਾਨੂ ਸ਼ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਰਤੀ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sunder |first=Gautam |date=23 November 2016 |title=Arthi walks beyond the ramp |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/231116/arthi-walks-beyond-the-ramp.html |website=Deccan Chronicle}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਆਰਤੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬੇਜੋਏ ਨੰਬਿਆਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਤਮਿਲ-ਮਲਿਆਲਮ ਦੋਭਾਸ਼ੀ, ''ਸੋਲੋ'' (2017) ਵਿੱਚ ਦੁਲਕਰ ਸਲਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਕੋਚੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਇੱਕਲੌਤਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉੱਦਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Arti Venkatesh is Dulquer's heroine in 'Solo' |url=https://www.sify.com/movies/arti-venkatesh-is-dulquers-heroine-in-solo-news-malayalam-qlwmeQhfabffh.html}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=September 2022}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Chennai Model Arthi to debut in Bejoy Nambiar's bilingual - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Chennai-Model-Arthi-to-debut-in-Bejoy-Nambiars-bilingual/articleshow/55561891.cms |website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Provoke Lifestyle |url=http://provokelifestyle.org/2019/09/05/speakyourmind-with-arthi-venkatesh/ |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326172042/http://provokelifestyle.org/2019/09/05/speakyourmind-with-arthi-venkatesh/ |url-status=dead }}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਤੀਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਕਧਾਲਿਕਾ ਨੇਰਾਮਿਲਾਈ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=13 October 2018 |title=No Filter: Being a reality show judge has helped Arthi improve her Tamil |url=https://www.dtnext.in/News/City/2018/10/13021851/1091940/No-Filter-Being-a-reality-show-judge-has-helped-Arthi-.vpf |website=dtNext.in}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=November 2022}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਨਿਰੁਧਾ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://magnamags.com/society-interiors/at-home-with/peek-into-the-home-of-cricketer-anirudha-srikkanth-model-arthi/4264|title=Peek into the home of cricketer Anirudha Srikkanth & model Arthi : MagnaMags|work=magnamags.com|access-date=16 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413053701/http://www.magnamags.com/society-interiors/at-home-with/peek-into-the-home-of-cricketer-anirudha-srikkanth-model-arthi/4264|archive-date=13 April 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=16 September 2017 |title=Meet Arti Venkatesh - The beauty with brains that you didn't know about! |url=https://www.sportswallah.com/cricket/photos/meet-arti-venkatesh-the-beauty-with-brains-that-you-didnt-know-about/}}</ref> <ref>{{Cite web |title=When Bollywood and Cricket collide! |url=https://www.rediff.com/movies/report/when-bollywood-and-cricket-collide/20160211.htm}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m2ltwp6o701lzpooc2obbwkd61r21by 0 164209 851654 850249 2026-11-05T04:59:01Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851654 wikitext text/x-wiki '''ਆਯੁਸ਼ੀ ਢੋਲਕੀਆ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 19 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2019 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=India wins the first Miss Teen International crown in 27 years |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/india-wins-the-first-miss-teen-international-crown-in-27-years/1691767 |website=outlookindia.com |access-date=2023-04-15 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222141029/https://www.outlookindia.com/newsscroll/india-wins-the-first-miss-teen-international-crown-in-27-years/1691767 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Aayushi Dholakia crowned as Miss Teen India International 2019 |url=https://thegreatpageantcommunity.com/2019/10/13/aayushi-dholakia-crowned-as-miss-teen-india-international-2019/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020194210/https://thegreatpageantcommunity.com/2019/10/13/aayushi-dholakia-crowned-as-miss-teen-india-international-2019/ |archive-date=2019-10-20 |website=thegreatpageantcommunity.com |language=en}}</ref> == ਪੇਜੈਂਟਰੀ == === ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਡੀਆ 2019 === ਆਯੁਸ਼ੀ ਨੇ 30 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਜੈਬਾਗ ਪੈਲੇਸ, [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਗਲਮਾਨੰਦ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਡੀਆ 2019 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ, ਰਿਤਿਕਾ ਖਟਨਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2019 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਕਨਜੇਨਿਏਲਿਟੀ, ਮਿਸ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਅਤੇ ਮਿਸ ਬਿਊਟੀ ਵਿਦ ਕਾਜ਼ ਸਮੇਤ ਕਈ ਉਪ-ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Aayushi Dholakia from Vadodara won Glamanand Miss Teen India International 2019 title |url=https://www.newfrenzy.org/aayushi-dholakia-from-vadodara-won-glamanand-miss-teen-india-international-2019-title/ |website=newfrenzy.org |access-date=2023-04-15 |archive-date=2019-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020225822/https://www.newfrenzy.org/aayushi-dholakia-from-vadodara-won-glamanand-miss-teen-india-international-2019-title/ |url-status=dead }}</ref> === ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2019 === ਆਯੁਸ਼ੀ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2019 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਦੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਓਡੈਲਿਸ ਡੁਆਰਤੇ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2019 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 20 ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਯੁਸ਼ੀ 27 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਤਾਜ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Aayushi Dholakia Crowned Miss Teen International 2019, First Indian in 27 Years to Win the Prestigious Title |url=https://www.latestly.com/lifestyle/aayushi-dholakia-crowned-miss-teen-international-2019-first-indian-in-27-years-to-win-the-prestigious-title-view-pics-1420119.html |website=latestly.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅੰਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਗਏ: "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਦ ਗਲੋਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ? ", == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] 8u8pqd156rg3dhj61rcls0ye1x6in0v 0 166728 851626 679967 2026-11-05T00:04:42Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851626 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਅਪਨੀ ਨਗਰੀਆ | image = | caption = | director = ਗੁੰਜਲ | writer = [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | producer = | starring = [[ਸ਼ੋਭਨਾ ਸਮਰਥ]]<br>[[ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ|ਨਜ਼ੀਰ]]<br>[[ਜਯੰਤ (ਅਦਾਕਾਰ)| ਜਯੰਤ]]<br>[[ਕੇ ਐੱਨ ਸਿੰਘ]] | narrator = | cinematography = ਐੱਸ ਹਰਦੀਪ | editing = | music = [[ਰਫ਼ੀਕ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ]] | studio = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਿਨੇਟੋਨ | distributor = | released = {{Film date|df=yes|1940}} | runtime = | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ }} '''''ਅਪਨੀ ਨਗਰੀਆ''''' 1940 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਗੁੰਜਾਲ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] ਦੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਨਾ ਸਮਰਥ, ਕੇ ਐੱਨ ਸਿੰਘ, ਨਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਜਯੰਤ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Apni Nagariya |url=http://www.gomolo.com/apni-nagariya-movie/838 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213156/http://www.gomolo.com/apni-nagariya-movie/838 |archive-date=14 July 2014 |access-date=10 February 2023 |publisher=Gomolo.com website}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Apni Nagariya (1940 film) |url=http://www.citwf.com/film18052.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015414/http://www.citwf.com/film18052.htm |archive-date=5 March 2016 |access-date=10 February 2023 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website |publisher=Alan Goble}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸਿਨੇਟੋਨ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਰਫ਼ੀਕ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref name="citwf">{{Cite web |title=Apni Nagariya (1940 film) |url=http://www.citwf.com/film18052.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015414/http://www.citwf.com/film18052.htm |archive-date=5 March 2016 |access-date=10 February 2023 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website |publisher=Alan Goble}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20160305015414/http://www.citwf.com/film18052.htm "Apni Nagariya (1940 film)"]. ''Complete Index To World Film (CITWF) website''. Alan Goble. Archived from [http://www.citwf.com/film18052.htm the original] on 5 March 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] nwccpct7f7p0e6gjz3888p5r1kcqbze 0 167432 851633 817418 2026-11-05T00:52:10Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851633 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਫ਼ਰੀਨ ਫ਼ਾਤਿਮਾ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ | organization = ਫ਼ਰੈਟਰਨਿਟੀ ਮੂਵਮੈਂਟ | known_for = ਸੀਏਏ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ | title = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੱਤਰ | term = | predecessor = | successor = | party = [[ਫ਼ਰੈਟਰਨਿਟੀ ਮੂਵਮੈਂਟ]] | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਆਫ਼ਰੀਨ ਫ਼ਾਤਿਮਾ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰੈਟਰਨਿਟੀ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੀਆਂ ਕਥਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਸਲਿਮ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। <ref>{{Cite magazine|date=5 July 2022|title=Afreen Fatima|url=https://time.com/author/afreen-fatima/|magazine=Time|language=en|access-date=2022-08-03}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/13/act-of-vendetta-afreen-fatima-on-her-house-bulldozed-in-india|title=India activist Afreen Fatima says her house bulldozed 'illegally'|last=Aafaq|first=Zafar|date=13 June 2022|access-date=10 December 2022|publisher=Al Jazeera}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜੇਐਨਯੂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਜੇਐਨਯੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ 2019-20 ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਰੈਟਰਨਿਟੀ ਮੂਵਮੈਂਟ - ਬਾਪਸਾ ਗਠਜੋੜ,<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Shaunak |title=Tectonic Shift: BAPSA-Fraternity Alliance in the JNU elections |url=https://www.newslaundry.com/2019/09/13/tectonic-shift-bapsa-fraternity-alliance-in-the-jnu-elections |access-date=2022-08-02 |website=Newslaundry}}</ref> ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ "ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ" ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ, ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਜਤਾਉਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਏ।<ref>{{Cite web |title=Why JNU's Afreen Fatima can't be cowed down by Left or Right |url=https://www.onmanorama.com/career-and-campus/top-news/2019/09/14/jnu-campus-council-election-afreen-fathima-delhi.html |access-date=2022-08-02 |website=OnManorama}}</ref> ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਸੈਸ਼ਨ 2018-19 ਲਈ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ]] ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=AMUSU Election 2018: Women's College Students' Union results declared, Afreen Fatima elected president |url=https://newsd.in/amusu-election-2018-womens-college-students-union-results-declared/ |access-date=2022-08-02 |website=Newsd.in |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੀਏਏ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=CAA stir: Student leaders from Delhi, Uttar Pradesh to be part of 'Inquilab Morcha' |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/dec/27/caa-stir-student-leaders-from-delhi-uttar-pradesh-to-be-part-of-inquilab-morcha-2081604.html |access-date=2022-08-02 |website=The New Indian Express}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਲਾਰੇ ਸੰਬਿਤ ਪਾਤਰਾ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਟਵੀਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮੀਡੀਆ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite web |title=कौन हैं आफ़रीन फातिमा, जिनके वायरल वीडियो को संबित पात्रा ने 'ज़हर की खेती' कहा है? |url=https://www.thelallantop.com/oddnaari/afreen-fatima-who-is-this-jnu-student-who-went-viral-after-sambit-patras-tweet/ |access-date=2022-08-02 |website=LallanTop - News with most viral and Social Sharing Indian content on the web in Hindi |language=hi}}</ref> ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਪ੍ਰਯਾਗ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਫ਼ਰੀਨ ਦਾ ਘਰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਵੈਲਫੇਅਰ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਨੇਤਾ, ਜਾਵੇਦ ਮੁਹੰਮਦ ਉੱਤੇ [[ਨੂਪੁਰ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦੀ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਰੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/06/11/world/asia/prophet-muhammad-protests-india.html|title=Protests Over Prophet Muhammad Comments Turn Deadly in India|last=Schmall|first=Emily|date=11 June 2022|work=The New York Times|last2=Raj|first2=Suhasini}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jj8kmkpksbibujyrjfqhzwvgda601w5 0 168510 851659 796796 2026-11-05T05:51:07Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851659 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਰਾਮ ਨਰਾਇਣ ਮਲਹੋਤਰਾ | order = 1ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦਾ 17ਵਾਂ ਗਵਰਨਰ | image = | predecessor = [[ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼ (ਬੈਂਕਰ)]] | successor = [[ਐੱਸ. ਵੈਂਕਟਾਰਮਨ]] | term_start = {{Start date|1985|02|04|df=yes}} | term_end = {{End date|1990|12|22|df=yes}} | birth_date = {{Birth-date|1926||}} | birth_place = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | death_date = {{Death date and age|1997|04|29|1926|||df=yes}} | alma_mater = | signature = R. N. Malhotra signature-en.jpg | spouse = ਅੰਨਾ ਰਾਜਮ ਮਲਹੋਤਰਾ }} '''ਰਾਮ ਨਰਾਇਣ ਮਲਹੋਤਰਾ'''<ref>{{Cite web |date=21 May 2014 |title=Padma Awards Directory (1954–2014) |url=http://www.mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/YearWiseListOfRecipientsBharatRatnaPadmaAwards-1954-2014.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115022326/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/YearWiseListOfRecipientsBharatRatnaPadmaAwards-1954-2014.pdf |archive-date=15 November 2016 |access-date=22 March 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs (India) |pages=94–117}}</ref> (1926<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_xJ4R0t9G3oC&q=%22malhotra,+R+N%22+1926|title=International Who's Who, 1983-84|last=Service|first=International Publications|date=1983-01-01|publisher=Europa Publications Limited|isbn=9780905118864|language=en}}</ref> - 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1997<ref>[https://books.google.com/books?id=GnlDAAAAYAAJ&q=%22R.+N.+Malhotra%22+born+died R N Malhotra] Press Institute of India, 1997</ref><ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.hindu.com/revents/04/19970499.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20031231092001/http://www.hindu.com/revents/04/19970499.htm |archive-date=31 December 2003 |access-date=26 May 2014}}</ref>) [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] (ਆਰਬੀਆਈ) ਦਾ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ '''ਆਰ.ਐਨ. ਮਲਹੋਤਰਾ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ 4 ਫਰਵਰੀ 1985 ਤੋਂ 22 ਦਸੰਬਰ 1990 ਤੱਕ ਨਿਭਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=List of Governors |url=http://www.rbi.org.in/scripts/governors.aspx |access-date=2006-12-08 |publisher=Reserve Bank of India |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916083919/http://www.rbi.org.in/scripts/governors.aspx |url-status=dead }}</ref> ਰਾਮ ਮਲਹੋਤਰਾ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ, ਅਤੇ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਕੋਸ਼|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ]] ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 500 [[ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ|ਰੁਪਏ ਦਾ]] ਨੋਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=2004 Phila India Paper Money Guide Book|last=Jain|first=Manik|date=2004|publisher=Philatelia|location=Kolkata|page=69}}</ref> ਉਸਨੇ 8hq A 50 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ 1986 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="award90-99">{{Cite web |date=21 May 2014 |title=Padma Awards Directory (1954–2014) |url=http://www.mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/YearWiseListOfRecipientsBharatRatnaPadmaAwards-1954-2014.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115022326/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/YearWiseListOfRecipientsBharatRatnaPadmaAwards-1954-2014.pdf |archive-date=15 November 2016 |access-date=22 March 2016 |publisher=Ministry of Home Affairs (India) |pages=94–117}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20161115022326/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/YearWiseListOfRecipientsBharatRatnaPadmaAwards-1954-2014.pdf "Padma Awards Directory (1954–2014)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs (India). 21 May 2014. pp.&nbsp;94–117. Archived from [http://www.mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/YearWiseListOfRecipientsBharatRatnaPadmaAwards-1954-2014.pdf the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115022326/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/YearWiseListOfRecipientsBharatRatnaPadmaAwards-1954-2014.pdf |date=2016-11-15 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 November 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2016</span>.</cite></ref> ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਅੰਨਾ ਰਾਜਮ ਮਲਹੋਤਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] ap0wprpvir94o87pgdo79mtfmmumtp1 0 168743 851612 846843 2026-11-04T22:43:41Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851612 wikitext text/x-wiki '''ਆਨੰਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1954) ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਬਿਹਾਰ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ (ਬੀਪੀਪੀ) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲਗੰਜ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ, ਜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਯਾਹ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟੀ। ਅਪਰੈਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਛੇਤੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ। <ref name="indian-express-tweak-rules">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/bihar-government-jail-rules-free-murder-convict-politician-anand-mohan-8574385/|title=Bihar government tweaks jail rules, sets free murder convict-politician Anand Mohan|last=Singh|first=Santosh|date=2023-04-25|work=[[The Indian Express]]|access-date=2023-04-25}}</ref> <ref name="thehindu-anand-set-free">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/gangster-turned-politician-anand-mohan-set-to-walk-out-of-jail/article66776342.ece|title=Gangster-turned-politician Anand Mohan set to walk out of jail|last=Bhelari|first=Amit|date=2023-04-25|work=[[The Hindu]]|access-date=2023-04-25}}</ref> <ref name="theprint">{{Cite news|url=https://theprint.in/politics/slain-ias-officers-wife-shocked-as-nitish-govt-releases-ex-mp-who-instigated-g-krishnaiahs-lynching/1537829/|title=Slain IAS officer’s wife ‘shocked’, as Nitish govt releases ex MP who ‘instigated’ G. Krishnaiah’s lynching|last=Mishra|first=Dipak|date=2023-04-25|work=[[ThePrint]]|access-date=2023-04-25}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/bihar-anand-mohan-singh-walks-out-jail-amended-rules-8578352/|title=Ex-MP Anand Mohan Singh, convicted of killing IAS officer, walks out of jail; to resume political innings|last=Singh|first=Santosh|date=27 April 2023|work=[[The Indian Express]]|access-date=2023-04-27}}</ref> == ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਆਨੰਦ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੇ ਸਹਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਚਗਛੀਆ ਤੋਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.merinews.com/article/sc-upholds-life-term-conviction-of-former-mp-anand-mohan-singh/15872110.shtml|title=SC upholds life term conviction of former PM Anand Mohan Singh|last=Kishore|first=Lalit|date=11 July 2012|work=Merinews|access-date=2016-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116053910/http://www.merinews.com/article/sc-upholds-life-term-conviction-of-former-mp-anand-mohan-singh/15872110.shtml|archive-date=16 November 2018}}</ref> ਉਹ ਤੋਮਰ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਰਾਮ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ [[ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ]] ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੋਈ, <ref name="outlook2007">{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article/pinned-lynch/235751|title=Pinned Lynch|last=Gupta|first=Smita|date=15 October 2007|work=Outlook|access-date=2015-06-07|agency=PTI|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927231926/http://www.outlookindia.com/article/pinned-lynch/235751|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref name="tehelka">{{Cite news|url=http://archive.tehelka.com/story_main34.asp?filename=Ne201007LAW.asp|title=Law's Arm: 13 Years Long|last=St Das|first=Anand|date=20 October 2007|work=Tehelka|access-date=2015-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610131126/http://archive.tehelka.com/story_main34.asp?filename=Ne201007LAW.asp|archive-date=2015-06-10}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ * ਅਨੰਤ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ * ਪ੍ਰਦੀਪ ਮਹਤੋ * ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਤੋ ਗੈਂਗ * ਜਗਦੀਸ਼ ਮਹਤੋ == ਹਵਾਲੇ == '''ਨੋਟ''' '''ਹਵਾਲੇ''' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qysqcimjr6nfkomlqwnz0n85k92n9cg 0 168804 851550 779672 2026-11-04T14:36:01Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851550 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarchy |royal_title = ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ |realm = [[ਨਿਜ਼ਾਰੀ ਇਸਮਾਈਲਿਜ਼ਮ|ਨਿਜ਼ਾਰੀ]] [[ਇਸਮਾਈਲਿਜ਼ਮ|ਇਸਮਾਈਲੀ]] [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਨਿਜ਼ਾਰੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇਮਾਮਤ|ਇਮਾਮਤ]] |native_name = {{lang-fa|آقاخان}}<br/>{{lang-ar|آغا خان}} |border = <!-- Optional. Accepted values: provincial / federal / imperial --> |coatofarms = |coatofarms_article = |type = other3<!-- Please do not change the value in the "type" field from "other3" --> |his/her = His |image = His Highness the Aga Khan (15760993697) (cropped).jpg |caption = ਵਰਤਮਾਨ ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ 2014 ਵਿੱਚ |incumbent = [[ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ IV| ਸ਼ਾਹ ਕਰੀਮ ਅਲ-ਹੁਸੈਨੀ]] |incumbentsince = 11 ਜੁਲਾਈ 1957 |other = <!-- Optional. Other caption below incumbent's name instead of enthronement date. --> |first_monarch = [[ਹਸਨ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ]] |last_monarch = <!-- Optional. --> |formation = 1817 |abolition = <!-- Optional. --> |residence = <!-- Optional. --> |appointer = <!-- Optional. --> |pretender = <!-- Optional. --> }} '''ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ''' ( {{Lang-fa|آقاخان}}, {{Lang-ar|آغا خان}} ; ''ਆਕਾ ਖ਼ਾਨ'' ਅਤੇ ''ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ'' ਵਜੋਂ ਵੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ) <ref name="DaftaryIsmailis2ed">{{Cite book|title=The Ismāʻı̄lı̄s: their history and doctrines|url=https://archive.org/details/ismlstheirhistor0000daft_z5a1_2ed|last=Daftary|first=Farhad|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2007|isbn=978-0-511-35561-5|edition=2nd|author-link=Farhad Daftary}}</ref> ਨਿਜ਼ਾਰੀ [[ਇਸਮਾਇਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ|ਇਸਮਾਈਲੀ]] [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਇਮਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਲਕਬ ਹੈ। 1957 ਤੋਂ, ਇਸ ਲਕਬ ਦਾ ਧਾਰਕ 49ਵਾਂ ਇਮਾਮ, ਪ੍ਰਿੰਸ [[ਸ਼ਾਹ]] ਕਰੀਮ ਅਲ-ਹੁਸੈਨੀ, ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ ਚੌਥਾ (ਜਨਮ 1936) ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਖਰੀ ਪੈਗੰਬਰ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FdqLDwAAQBAJ&q=muhammad+king+morocco++ancestry&pg=PT110|title=Genealogy: Tools, Tricks and Tips for putting together your family tree|last=Compagna|first=Lawrence|date=2019-03-06|publisher=Candco Publishing, a division of the Candco Corporation|language=en}}</ref> == ਲਕਬ == ਲਕਬ " ਆਗ਼ਾ " ਅਤੇ " ਖ਼ਾਨ " ਲਕਬਾੰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ "ਆਗ਼ਾ" [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]] ਵਿੱਚ "ਆਕਾ" ਹੈ। " ਆਗ਼ਾ " ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਾਣੇ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ [[ਮੰਗੋਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੰਗੋਲੀਆਈ]] "ਆਕਾ" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ",<ref>{{Cite web |title=the definition of aga |url=http://www.dictionary.com/browse/aga |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160707020835/http://www.dictionary.com/browse/aga |archive-date=7 July 2016 |access-date=17 June 2016 |website=Dictionary.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=imla |url=http://www.nisanyansozluk.com/?k=a%25C4%259Fa&x=0&y=0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722111512/http://www.nisanyansozluk.com/?k=a%C4%9Fa&x=0&y=0 |archive-date=22 July 2015 |access-date=17 June 2016 |website=www.nisanyansozluk.com}}</ref> ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮਾਲਕ" ਜਾਂ "ਪ੍ਰਭੂ" ਵਰਗਾ ਕੁਝ। ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ " ਖ਼ਾਨ " ਦਾ ਅਰਥ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਹਾਕਮ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of China|url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_u4r3|last=Fairbank|first=John King|publisher=Cambridge University Press|year=1978|pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_u4r3/page/n390 367]}}</ref> ਇਸਮਾਈਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਫਰਹਾਦ ਦਫ਼ਤਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref>{{Cite web |title=The Institute of Ismaili Studies |url=http://www.iis.ac.uk/view_person.asp?ID=8&type=auth |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512113401/http://www.iis.ac.uk/view_person.asp?ID=8&type=auth |archive-date=12 May 2013 |access-date=2 April 2013}}</ref> ''ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ'' <ref name="Honorific">(...) H.H. the Aga Khan 'who is known amongst his followers by the following names: "''Hazarat Mowlana Dhani Salamat Datar, Pir Salamat, Sarkar Saheb, Huzur Pur Nur, Dhani Salamat, Hazar Imam, Dhani Pir, Aga Khan.''" '</ref> ਨਿਜ਼ਾਰੀ ਇਸਮਾਈਲੀਆਂ (1817 -1881) ਦੇ 46ਵੇਂ ਇਮਾਮ ਹਸਨ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ (1800-1881) ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫਤਹਿ-ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਕਾਜਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਲਕਬ ਹੈ। <ref name="DaftaryBib">{{Cite book|title=Ismaili Literature: A Bibliography Of Sources And Studies|last=Daftary|first=Farhad|publisher=Institute of Ismaili Studies|year=2004|isbn=978-1-850-43439-9|author-link=Farhad Daftary}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਫ਼ਤਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ III ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਕਿ ''ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ'' ਇੱਕ ਲਕਬ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਓਰਫ਼ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਆਗ਼ਾ ਖ਼ਾਨ I ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਸੀ। <ref name="Honorific" /> <ref name="haji bibi">{{Cite web |last=Russell |first=Justice |author-link=Bombay High Court |title=Haji Bibi vs H.H. Sir Sultan Mahomed Shah, 1 September 1908 |url=https://indiankanoon.org/doc/1531123/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714111159/https://indiankanoon.org/doc/1531123/ |archive-date=14 July 2018 |access-date=14 November 2018 |website=indiankanoon.org |publisher=Indian Kanoon}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == k8t7xrrmnwuphwdtoa8g8uq9ky7utq8 0 168939 851600 684155 2026-11-04T20:57:07Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851600 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਦਿਤਿਆ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ | image = Aditya Singh Rajput.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|8|19}}<ref name="Exclusive Interview With Aditya Singh Rajput">{{cite web|url=http://www.aboututtarakhand.com/Talents/Actors/Exclusive-Interview-With-Aditya-Singh-Rajput.html|title=Exclusive Interview With Aditya Singh Rajput|work=About Uttarakhand|date=24 June 2010|accessdate=24 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128002929/http://www.aboututtarakhand.com/Talents/Actors/Exclusive-Interview-With-Aditya-Singh-Rajput.html|archive-date=28 November 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> | birth_place = [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|df=yes|2023|5|22|1990|8|19}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | years_active = 2003 {{endash}} 2023 | known_for = | height = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਆਦਿਤਿਆ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Team |first=Tellychakkar |title=Aditya Singh Rajput to feature in a highly emotional music video along with Shweta Kothari for Zee Music |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/aditya-singh-rajput-feature-highly-emotional-music-video-along-shweta-kothari-zee-music |access-date=2021-07-10 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੀਵੀ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। === ਕੰਮ === ; ਫ਼ਿਲਮਾਂ * 2008 – ''ਆਦੀ ਕਿੰਗ'' * 2010 - ਮੋਮ ਐਂਡ ਡੈਡ'': ਦ ਲਾਈਫਲਾਈਨ ਲਵ''<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mom-And-Dad-then-and-now/articleshow/5991163.cms|title=Krantiveer... then and now|date=31 May 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=24 June 2015}}</ref> * 2016 - ਲਵਰਜ਼ ; ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ {{Columns-list|* ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ (ਸਿੰਘ) (2015-2020) * ''ਲਵ'' (ਐਪਿਸੋਡ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ) * ''ਆਸ਼ਿਕੀ'' (ਐਪਿਸੋਡ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ) * ''ਕੋਡ ਰੈੱਡ'' (ਐਪਿਸੋਡ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ) (2015) * ''ਆਵਾਜ਼'' (ਸੀਜ਼ਨ 9) (ਐਪਿਸੋਡ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ) * ''ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ'' (ਸੀਜ਼ਨ 9) (2016) * ''ਬੈਡ ਬੋਏ'' (ਸੀਜ਼ਨ 4) ਐਪਿਸੋਡ 2 (2018) * ''ਕੈਂਬਾਲਾ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਏਜੰਸੀ'' (2007-2009)}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|2956215}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] bo1bfkc305fxfp55xz0iagcopfbl4in 0 168992 851622 710695 2026-11-04T23:37:23Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851622 wikitext text/x-wiki '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ( ਕਹਿਲੂਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਕਹਿਲੂਰ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲੜੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵੀ ਸੀ। == ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਲੜਾਈ == ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/HistoryOfTheSikhsVol.ITheSikhGurus1469-1708/page/n239/mode/2up|title=History Of The Sikhs Vol. I The Sikh Gurus (1469-1708)|last=Hari Ram Gupta|date=1994|isbn=8121502764|pages=226–228}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHari_Ram_Gupta1994">Hari Ram Gupta (1994). [[iarchive:HistoryOfTheSikhsVol.ITheSikhGurus1469-1708/page/n239/mode/2up|''History Of The Sikhs Vol. I The Sikh Gurus (1469-1708)'']]. pp.&nbsp;226–228. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8121502764|<bdi>8121502764</bdi>]].</cite></ref> ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਾਪਸੰਦ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ। <ref name="Encyclopedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C&dq=battle+of+anandpur+(1682)&pg=PA150|title=The Sikh reference book|last=Harajindara Siṅgha Dilagīra|date=1997|isbn=9788170103011|pages=150}}</ref> ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ। <ref name="Gupta" /> <ref name="Encyclopedia" /> ਇਸ ਕਾਰਨ 1682 ਵਿਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਭੀਮ ਚੰਦ ਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਨਾ ਮੋੜਨ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਤੰਬੂ ਮੰਗੇ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AGlH7Jwv8ecC|title=Guru Gobind Singh: Prophet of Peace|last=Karam Singh Raju|date=1999|isbn=9789380213644|pages=57}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKaram_Singh_Raju1999">Karam Singh Raju (1999). [https://books.google.com/books?id=AGlH7Jwv8ecC ''Guru Gobind Singh: Prophet of Peace'']. p.&nbsp;57. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789380213644|<bdi>9789380213644</bdi>]].</cite></ref> ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭੀਮ ਚੰਦ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲ ਸੀ। <ref name="Pritam">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8CVuAAAAMAAJ&q=bhim+chand+1682|title=History of Sikh Nation|last=Pritam Singh Gill|date=1978|pages=209}}</ref> ਭੀਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹਰਾਇਆ। <ref name="Gupta" /> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/BandaSinghBahadurAndSikhSovereignty/page/n74/mode/1up?q=1682|title=Banda Singh Bahadur And Sikh Sovereignty|last=Harbans Kaur Sagoo|date=2001|pages=59}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHarbans_Kaur_Sagoo2001">Harbans Kaur Sagoo (2001). [https://archive.org/details/BandaSinghBahadurAndSikhSovereignty/page/n74/mode/1up?q=1682 ''Banda Singh Bahadur And Sikh Sovereignty'']. p.&nbsp;59.</cite></ref> == ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ == ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਤੇ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਰਹੇ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਸਰ ਝੜਪਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। <ref name="Gupta">{{Cite book|url=https://archive.org/details/HistoryOfTheSikhsVol.ITheSikhGurus1469-1708/page/n239/mode/2up|title=History Of The Sikhs Vol. I The Sikh Gurus (1469-1708)|last=Hari Ram Gupta|date=1994|isbn=8121502764|pages=226–228}}</ref> <ref name="Harbans">{{Cite book|url=https://archive.org/details/BandaSinghBahadurAndSikhSovereignty/page/n74/mode/1up?q=1682|title=Banda Singh Bahadur And Sikh Sovereignty|last=Harbans Kaur Sagoo|date=2001|pages=59}}</ref> ਇਸ ਲਈ, ਭੀਮ ਚੰਦ ਨੇ ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਗੁਲੇਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੰਗੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1685 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref name="Peace">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AGlH7Jwv8ecC|title=Guru Gobind Singh: Prophet of Peace|last=Karam Singh Raju|date=1999|isbn=9789380213644|pages=57}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਨਿਹੰਗ]] * ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] nht14ydu5vcqr8qqztx9ylgjl9097zu 0 169245 851623 850359 2026-11-04T23:45:07Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851623 wikitext text/x-wiki '''ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1685)''' [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ|ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਰੇਂਜ]] ਦੇ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿਲੂਰ, ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਗੁਲੇਰ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite book|title=History of Sikh Nation: Foundation, Assassination, Resurrection|last=Gill|first=Pritam Singh|publisher=New Academic Publishing Company|year=1978|pages=209|quote=( ii ) Second Battle of Anandpur (1685) : Having lost the first battle, Bhim Chand approached some hill chiefs for help; he formed an alliance with the Rajas of Kangra and Guler. The allies attacked Anandpur in 1685 but they were repulsed.}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Great Gurus of the Sikhs: Guru Tegh Bahadur & Govind Singh|last=Ralhan|first=O. P.|publisher=Anmol Publications Pvt Limited|series=The Great Gurus of the Sikhs|volume=4|pages=358}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਜਦ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਤਾ ਨਗਾਰਾ ਵੱਜਦਾ। ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ ਬੜਾ ਤਿਲਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜੇ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=The encyclopedia of Sikhism: over 1000 entries|last=Singh|first=Harbhajan|date=2000|publisher=Hemkunt Publ|isbn=978-81-7010-301-1|edition=1. publ|location=New Delhi|pages=150}}</ref> ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦੀ ਨਾਮਕ ਹਾਥੀ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਭੀਮਚੰਦ ਉਸ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਰੱਖ ਲੈਣ ਦੇ ਮਨਸ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। <ref name=":1">{{Cite book|title=Muslims under Sikh Rule in the Nineteenth Century: Maharaja Ranjit Singh and Religious Tolerance|last=Yasmin|first=Robina|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2022|isbn=9780755640348|series=Library of Islamic South Asia|pages=32|quote=At the invitation of Raja Mat Parakash of Sirmaur, he moved to Paonta in April 1685. The Gazetteer of the Sirmaur State reports that the Guru had to leave Anandpur Sahib because of a disagreement with Bhim Chand, the Raja of Bilaspur. Ratan Rai, the son of Raja Ram Rai of Assam, visited Anandpur with his mother and several ministers and presented gifts to the Guru, including an elephant called Prasadi. Some days later, Bhim Chand sent a message to Anandpur, asking the Guru to lend him Prasadi. The Guru suspected that Bhim Chand wanted to gain permanent possession of the elephant, and declined his demand. An atmosphere of confrontation developed between the two on such small issues.}}</ref> == ਲੜਾਈ == ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ 1685 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਨੰਦਪੁਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref name="Gupta">{{Cite book|url=https://archive.org/details/HistoryOfTheSikhsVol.ITheSikhGurus1469-1708/page/n239/mode/2up|title=History Of The Sikhs Vol. I The Sikh Gurus (1469-1708)|last=Hari Ram Gupta|date=1994|isbn=8121502764|pages=226–229}}</ref> <ref name="Harbans">{{Cite book|url=https://archive.org/details/BandaSinghBahadurAndSikhSovereignty/page/n74/mode/1up?q=1682|title=Banda Singh Bahadur And Sikh Sovereignty|last=Harbans Kaur Sagoo|date=2001|pages=59}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Life of Sri Guru Gobind Singh Ji: includes clarifications on authenticity of Zafarnama, Fatehnama, role of Banda Bairagi, Amarnama and the facts connected with the Guru's final departure from earth|url=https://archive.org/details/lifeofsrigurugob0000na|last=Singh|first=Dalip|date=2002|publisher=B. Chattar Singh Jiwan Singh|isbn=978-81-7601-480-9|edition=|location=Amritsar, India|pages=[https://archive.org/details/lifeofsrigurugob0000na/page/71 71]–73}}</ref> == ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ == ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ [[ਸਿਰਮੌਰ ਰਿਆਸਤ|ਨਾਹਨ ਰਿਆਸਤ]] ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਦਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਜਾਂ ਮਈ ਵਿਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਤੋਂ [[ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ]] ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite book|title=Guru Gobind Singh: A Multi-faceted Personality|last=Johar|first=Surinder Singh|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1999|isbn=9788175330931|pages=83|chapter=As a Democrat}}</ref> <ref>{{Cite book|title=History of Sikh gurus retold. 2: 1606 - 1708 C. E|last=Gandhi|first=Surjit Singh|date=2007|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|isbn=978-81-269-0858-5|volume=2|location=New Delhi|pages=703}}</ref> <ref name=":0">{{Cite book|title=Sikhs in the Diaspora: A Modern Guide to Practice of the Sikh Faith: A Knowledge Compendium for the Global Age|year=2008|url=https://archive.org/details/sikhsindiasporam0000bakh|last=Bakhshi|first=Surinder|isbn=9780956072801|location=2009|pages=[https://archive.org/details/sikhsindiasporam0000bakh/page/n89 73]–74}}</ref> ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Muslims under Sikh Rule in the Nineteenth Century: Maharaja Ranjit Singh and Religious Tolerance|last=Yasmin|first=Robina|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2022|isbn=9780755640348|series=Library of Islamic South Asia|pages=32|quote=At the invitation of Raja Mat Parakash of Sirmaur, he moved to Paonta in April 1685. The Gazetteer of the Sirmaur State reports that the Guru had to leave Anandpur Sahib because of a disagreement with Bhim Chand, the Raja of Bilaspur. Ratan Rai, the son of Raja Ram Rai of Assam, visited Anandpur with his mother and several ministers and presented gifts to the Guru, including an elephant called Prasadi. Some days later, Bhim Chand sent a message to Anandpur, asking the Guru to lend him Prasadi. The Guru suspected that Bhim Chand wanted to gain permanent possession of the elephant, and declined his demand. An atmosphere of confrontation developed between the two on such small issues.}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFYasmin2022">Yasmin, Robina (2022). ''Muslims under Sikh Rule in the Nineteenth Century: Maharaja Ranjit Singh and Religious Tolerance''. Library of Islamic South Asia. Bloomsbury Publishing. p.&nbsp;32. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780755640348|<bdi>9780755640348</bdi>]]. <q>At the invitation of Raja Mat Parakash of Sirmaur, he moved to Paonta in April 1685. The Gazetteer of the Sirmaur State reports that the Guru had to leave Anandpur Sahib because of a disagreement with Bhim Chand, the Raja of Bilaspur. Ratan Rai, the son of Raja Ram Rai of Assam, visited Anandpur with his mother and several ministers and presented gifts to the Guru, including an elephant called Prasadi. Some days later, Bhim Chand sent a message to Anandpur, asking the Guru to lend him Prasadi. The Guru suspected that Bhim Chand wanted to gain permanent possession of the elephant, and declined his demand. An atmosphere of confrontation developed between the two on such small issues.</q></cite></ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਨਿਹੰਗ]] * ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] rdbpo2vnqeqj0op7wl3gmry0i6j4lyt 0 169371 851599 844276 2026-11-04T20:48:41Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851599 wikitext text/x-wiki '''ਆਦਿ-ਧਰਮੀ''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਸੰਪਰਦਾ ਹੈ <ref name="Mainstream Weekly 2009">{{Cite web |date=13 June 2009 |title=Deras and Dalit Consciousness |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1425.html |access-date=6 January 2016 |website=Mainstream Weekly}}</ref> <ref>{{Cite web |title='Ad-Dharm Movement was the Revolt Against the Hinduism' – Saheb Kanshi Ram's Speech at Sikri, Punjab, 12th February 2001 {{!}} Velivada |url=https://velivada.com/2017/11/03/ad-dharm-movement-revolt-hinduism-saheb-kanshi-rams-speech-sikri-punjab-12th-february-2001/ |access-date=2021-06-27 |website=velivada.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 11.48% ਆਦਿ-ਧਰਮੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Punjab Data Highlights: The Scheduled Castes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_sc_punjab.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Singh |first=IP |date=July 13, 2020 |title=Give 'Adi-dharmi' as religion in 2021 census: Ravidassia leaders |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/give-adi-dharmi-as-religion-in-2021-census-ravidassia-leaders/articleshow/76930915.cms |access-date=2022-09-12 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-09-22 |title=Why Everyone in Punjab loves a Dalit CM |url=https://www.newsclick.in/why-everyone-punjab-loves-dalit-cm |access-date=2022-09-12 |website=NewsClick |language=en}}</ref> == ਮੂਲ == ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਆਦਿ ਦ੍ਰਵਿੜ ਅੰਦੋਲਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਧਰਮ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਦਿ-ਧਰਮ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ [[ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਮੁਗੋਵਾਲੀਆ]] ([[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੈਂਬਰ), ਮਾਸਟਰ ਗੁਰਬੰਤਾ ਸਿੰਘ (ਸੀਨੀਅਰ [[ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸੀ]] ਆਗੂ) ਬੀ.ਐਲ.ਘੇੜਾ ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਹਰੀ ਰਾਮ (ਪੰਡੋਰੀ ਬੀਬੀ) ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।<ref>pg 20, Sikh Identity: An Exploration Of Groups Among Sikhs by Opinderjit Kaur Takhar</ref> ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]], 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ [[ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ|ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਸੰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਤਾਬ ''ਆਦਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼'' ਦੱਸਿਆ। ਆਦਿ-ਧਰਮੀ ਦਲਿਤ 1925 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸੀ। 1931 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, 450,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ''ਆਦਿ ਧਰਮ'' (ਜਾਂ ''ਮੂਲ ਧਰਮ'' ) ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਧਰਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ। <ref name="CNN.com">{{Cite web |title=India's 'untouchables' declare own religion |url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/02/03/india.new.religion/ |access-date=6 January 2016 |website=CNN.com}}</ref> ਪਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਨੀਤੀ ਸਿਰਫ [[ਹਿੰਦੂ]], [[ਸਿੱਖ]] ਅਤੇ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੋਧੀ]] ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ `ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ। <ref name="Gill 2015">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society|last=Gill|first=Manmohan Singh|date=December 2, 2015|isbn=9788180690389|access-date=January 6, 2016}}</ref> == ਆਦਿ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਦਿ ਧਰਮ 2.5 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਮੂਗੋਵਾਲੀਆ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ 1926 ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਇਲ ਕਮਿਸਨ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਧਰਮ ਰਿਜੈਕਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਓਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਿ ਧਰਮ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ। 250 ਸੰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਸੁਆਮੀ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਧਰਮ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਗਾਸ਼ ਲਿਖਿਆ ਕਿਓਂ ਕਿ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਵਾਲਮੀਕ ਜੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਸਮੇਤ 700 ਮਹਪੁਰਸ਼ਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਆਦਿ ਧਰਮ ਨੇ ਹੀ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ 4000 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋਂ ਅਜਾਦ ਕਰਵਾਇਆ।1930 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਲਗ ਧਰਮ ਵਜੀ ਮਾਨਯਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ 1931 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਆਦਿ ਧਰਮ ਲਿਖਵਾਇਆ। ਆਦਿ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਵਾਲਮੀਕ ਜੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਛੁੱਟੀ 1947 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਧਰਮ ਨੇ ਕਰਵਾਈ।1932 ਵਿੱਚ lothian committee ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਆਦਿ ਧਰਮ ਦੇ ਵਕੀਲ ਬਣੇ ਅਤੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਨੂੰ communal Award ਰਾਹੀਂ ਹੱਕ ਮਿਲੇ। ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸੁਆਮੀ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਜੀ ਸਨ ਬਾਬੂ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੁਆਮੀ ਜੀ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈਕੇ ਕੀਤੇ। ਬਾਬੂ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਗਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਛਪਵਾਈ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਗਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਟਰੱਸਟ ਬਣਯਾ ਜੋ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਆਦਿ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਆਦਿ ਧਰਮ ਦਾ ਹੈਡ ਆਫਿਸ ਅਨੰਦਗੜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਗਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਟਰੱਸਟ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == * [[ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਮੁਗੋਵਾਲੀਆ]], ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਲਹਿਰ]] ਅਤੇ ਆਦਿ ਧਰਮ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੈਂਬਰ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZCIlDwAAQBAJ&pg=PA61|title=Dalits: Past, present and future|last=Teltumbde|first=Anand|date=2016-08-19|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-315-52644-7|language=en}}</ref> ਬਾਬੂ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਚਮਾਰ]] * ਰਾਮਦਾਸੀਆ * ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਧਰਮ == ਹਵਾਲੇ Babu Mangu Ram Mugowalia, Dr Jaswant Rai. == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ]] 1jm3ov0xctilmbijnrmu4h0xrpl3mxe 0 171196 851549 741951 2026-11-04T14:32:17Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851549 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ | image = | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | coordinates = {{coord|36|36|N|35|31|E|region:TR_type:waterbody|display=inline,title|format=dms}} | type = [[ਝੀਲ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = ਤੁਰਕੀ | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ''' ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤੱਟੀ ਝੀਲ|ਝੀਲ]] ਹੈ। ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ [[ਅਦਾਨਾ ਸੂਬਾ|ਅਡਾਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਦੇ [[ਕਰਾਟਾਸ|ਕਰਾਤਾਸ਼]] [[ਇਲਸੇ]] (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈਲਗਭਗ 36°36′N 35°31′E 'ਤੇ। ਇਹ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਤੱਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਪੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਅਯਾਮ ਲਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.7 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਖੋਖਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੇਹਾਨ ਨਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੀਲ ਦੀ ਖਾਰੇਪਣ ਘੱਟ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://adana.cu.edu.tr/turizm.asp |title=Çukurova University page {{in lang|tr}} |access-date=2023-06-19 |archive-date=2022-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209055818/http://adana.cu.edu.tr/turizm.asp |url-status=dead }}</ref> ਪਰ ਰੇਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਝੀਲ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 1,700 ਹੈਕਟੇਅਰ (4,200 ਏਕੜ) ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਸਾੰਭ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ।<ref>[http://www.haberler.com/agyatan-da-akyatan-gibi-olacak-5918627-haberi/ Haberler (news) {{in lang|tr}}]</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 3yt76fq58a5vju4my7kx6t3bfx1k4ky 0 174523 851647 708757 2026-11-05T03:37:01Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851647 wikitext text/x-wiki [[ਪਕਵਾਨ|ਪਕਵਾਨਾਂ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ '''ਆਮਲੇਟ''' ('''ਓਮਲੇਟ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਆਂਡੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ|ਆਂਡੇ]] ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਲ਼ਣ ਵਾਲੇ ਪੈਨ ਵਿੱਚ [[ਮੱਖਣ]] ਜਾਂ [[ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ|ਤੇਲ]] ਨਾਲ [[ਤਲਣਾ|ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ]]। ਆਮਲੇਟ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਾਈਵਜ਼, [[ਸਬਜ਼ੀ|ਸਬਜ਼ੀਆਂ]], ਮਸ਼ਰੂਮਜ਼, [[ਮੀਟ]] (ਅਕਸਰ ਹੈਮ ਜਾਂ [[ਬੇਕਨ]] ), ਪਨੀਰ, [[ਪਿਆਜ਼]] ਜਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸੁਮੇਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਅੰਡੇ ਜਾਂ ਅੰਡੇ ਦੀ ਸਫ਼ੈਦ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ [[ਦੁੱਧ]], ਕਰੀਮ ਜਾਂ [[ਪਾਣੀ]] ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਨ]] as56ct8so00vxbemk6jhm9ziwve61tb 0 175506 851589 769717 2026-11-04T19:31:04Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851589 wikitext text/x-wiki '''ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ''' ਗਰਭਪਾਤ 12 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਅਤੇ 12 ਤੋਂ 28 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ICMA - Laws on Abortion - Azerbaijan |url=https://medicalabortionconsortium.com/country/AZ/ |publisher=International Consortium for Medical Abortion (ICMA) |access-date=2023-09-30 |archive-date=2022-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028173759/https://medicalabortionconsortium.com/country/AZ/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Azerbaijan: Abortion Law |url=https://www.womenonwaves.org/en/page/4756/azerbaijan--abortion-law |publisher=Womenonwaves.com}}</ref> [[ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ]] ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨ 1955 ਦੇ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] ਦੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦਾ ਗਣਰਾਜ ਸੀ ( ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਵਜੋਂ), ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="UN">{{Cite book|url=https://www.un.org/esa/population/publications/abortion/doc/azerba1.doc|title=Abortion – Azerbaijan|date=2001|publisher=[[United Nations|United Nations Publications]]|access-date=1 December 2014}}</ref> 1965 ਅਤੇ 1987 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਦਰ (20 ਅਤੇ 28% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ),ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਦਰ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ (12 ਅਤੇ 14% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ 13.8% ਗਰਭਧਾਰਨ,ਗਰਭਪਾਤ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਏ, ਜੋ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ (12.1%) ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਾਧਾ ਹੈ।<ref name="rate">{{Cite web |date=12 September 2015 |title=Historical abortion statistics, Azerbaijan |url=http://www.johnstonsarchive.net/policy/abortion/ab-azerbaijan.html |access-date=1 December 2015 |publisher=Johnstonsarchive.net}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|ਯੂ.ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ.]] ਵਿੱਚ, ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, 1992 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਪਰਚਲਨ ਪੂਰੇ ਸਾਬਕਾ ਯੂ.ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ।<ref name="UN1">{{Cite book|url=https://www.un.org/esa/population/publications/abortion/doc/azerba1.doc|title=Abortion – Azerbaijan|date=2001|publisher=[[United Nations|United Nations Publications]]|access-date=1 December 2014}}</ref> ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਵਰਣਨ ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਭਪਾਤ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 27 ਜੂਨ 1936 ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ਰਮਾਨ ਨੇ,ਸਿਵਾਏ ਜੀਵਨ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ, ਸਿਹਤ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ, ਜਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਲਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਗਰਭਪਾਤ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂ ਜਣੇਪਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸੂਚਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਰਭਪਾਤ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜੇ ਗਰਭਪਾਤ [[ਸਫ਼ਾਈ|ਗੈਰ-ਸਵੱਛ]] ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਜਿਸਨੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਝਿੜਕ ਅਤੇ 300 [[ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਬਲ|ਰੂਬਲ]] ਤੱਕ ਦੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ। 23 ਨਵੰਬਰ 1955 ਦੇ ਇੱਕ ਐਲਾਨ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਬਕਾ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1936 ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਲਨ 'ਤੇ ਆਮ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਨਿਯਮ, ਜੋ 1955 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗਰਭਪਾਤ, ਗਰਭਧਾਰਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਾਰਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਨਿਰੋਧ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਜਨਮ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਂਦਾ ਹੋਵੇ (ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ - ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ). ਗਰਭਪਾਤ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਅਤੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੱਕ ਫੀਸ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ, ਕਾਨੂੰਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[Soviet Criminal Code|ਸੋਵੀਅਤ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਕੋਡ]], ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਗਰਭਪਾਤ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਐਡਵਾਂਸ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੰਭਵ ਸੀ। . ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਜਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1955 ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਬਕਾ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ [[ਸੰਤਾਨ ਸੰਜਮ|ਗਰਭ-ਨਿਰੋਧ]] ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਰਵੱਈਏ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਇਸਨੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਮੌਖਿਕ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਗਰਭਪਾਤ 'ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਨਤੀਜਾ [[ਪਰਿਵਾਰਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ|ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਢੰਗ ਵਜੋਂ ਗਰਭਪਾਤ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਸੀ। ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਉੱਚ ਦਰ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ, 1982 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ 28ਵੇਂ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਉਪਲਬਧ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ 31 ਦਸੰਬਰ 1987 ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ 28ਵੇਂ ਹਫ਼ਤੇ ਦੁਆਰਾ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਗੈਰ-ਮੈਡੀਕਲ ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਨ: ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ; ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕੈਦ ; ਜਣੇਪਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੈਰ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਬਹੁਪੱਖੀਤਾ (ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣਾ); ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਤਲਾਕ; ਬਲਾਤਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਭ ਧਾਰਨ; ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੀ [[ਅਪਾਹਜਪੁਣਾ|ਅਪੰਗਤਾ]]। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫ਼ਰਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, ਇੱਕ ਨਿਆਂਪਾਲਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਗਰਭਪਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ-ਨਿਰੋਧ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਰਵੱਈਏ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਰਭ-ਨਿਰੋਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਾਰਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਭਪਾਤ ਲਈ ਆਧਾਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਰਭਪਾਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਗਰਭਪਾਤ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਘੱਟ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ; ਗਰਭ-ਨਿਰੋਧ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਸਿਹਤ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ; ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਨਰਸਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 1989 ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸਾਬਕਾ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਵਿੱਚ ਕੰਡੋਮ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਮੰਗ ਦਾ ਸਿਰਫ 11 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ; ਅੰਦਰੂਨੀ ਯੰਤਰ (IUD), 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ; ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ, 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਨ।ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਵਰਤੋਂ ਦੇ 1990 ਦੇ ਆਲ-ਯੂਨੀਅਨ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਆਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਵਿੱਚ, 15-49 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 6.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, 10.1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, 41.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੇ ਕੋਈ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ 35.3 ਫੀਸਦੀ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Abortion in Asia}} f0jevckm7ua3hgrat1an7lf8k7cuoo2 0 175929 851628 769085 2026-11-05T00:14:15Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851628 wikitext text/x-wiki {{Infobox military operation | name = ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ | part of = ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ | subtitle = | image = | image_upright = | alt = | caption = | scope = | type = | location = [[ਤਰਨਤਾਰਨ]], [[ਪੰਜਾਬ]] | location2 = <!-- 2 through 10 for more locations --> | coordinates = | coordinates2 = <!-- 2 through 10 for more locations --> | map_type = | map_size = | map_caption = | map_label = | map_label2 = <!-- 2 through 10 for more locations --> | planned = | planned_by = ਖੇ.ਸੀ.ਐਫ਼ ਡਿਪੂਟੀ ਚੀਫ਼ ਭਾਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਯੂ.ਪੀ.<br>ਲੈਫਟੀਨੈਟ ਜਨਰਲ ਭਾਈ ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ ਚੱਕਰ | commanded_by = ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫੋਰਸ<br>ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ<br>ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ<br>ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰ ਫੋਰਸ<br>ਸਿੱਖ ਸਟੁਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ | objective = ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ | target = ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ | date = <!-- {{start date|1990|11|23|df=y}} --> | time = 24 ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੯੯੦ ਸਵੇਰੇ ੯ | time-begin = | time-end = | timezone = | executed_by = | outcome = | casualties = 5 ਹਲਾਕ<br>ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਟਁਰ | fatalities = | injuries = }} '''ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ''' ਜਾਂ '''ਸਾਕਾ ਸ਼ੇਰਾਂ''' ਇਕ ਖਾੜਕੂ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਐਕਸ਼ਨ ਸੀ। ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ੩ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆ ਤੇ ਚਾਲਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਹਲਾਕ ਹੋਈ ਸੀ। == ਪਿਛੋਕੜ == ੩ ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੯੯੦ ਦਿਨ ਸਨਿੱਚਰਵਾਰ ਇਕ ਸੂੰਹੇ ਦੀ ਸੂੰਹ ਨਾਲ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਫੋਰਸਾਂ ਨੇ ਭੁੱਲਰਾਂ ਪਿੰਡ ਤੇ ਘੇਰਾ ਪਿਆ। ਬੀ.ਟੀ.ਐਫ. ਦੇ ਮੁਖੀ, ਜਨਰਲ ਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੰਘਾ ਨਾਲ ਲੈਫਟੀਨੈਟ ਜਨਰਲ ਭਾਈ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਨਾ, ਭਾਈ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖੇਲਾ, ਭਾਈ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਮਾਪੇ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਹਮੇਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੇਸ਼ੀ ਪਟਿਆਲਾ ਭੁੱਲਰਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸੀ। ਭੁੱਲਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੈਨਕਰਿ ਹਜ਼ਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਫੋਰਸਾਂ ਦੇ ਜਵਾਨ ਮਰੇ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਦੀਆਂ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਖਬਰਾਂ ਸਨ ਕਿ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਫ਼ੋਰਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਭੁੱਲਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਹਲਾਕ। ਇਸ ਖਤਰਨਾਕ ਖਾੜਕੂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ੨੨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। (ਕਿਸੇ ਸਟੇਟ ਨੇ ਕਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸਟੇਟ ਨੇ ਕਿਨਾ ਇਨਾਮ ਰੁਕਿਆ ਪਰ ਕੁਲ ੨੨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੰਨ) ਖਬਰ ਸੁਨ ਕੇ ਹਾਰ ਇਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਦੁਖ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ।<ref>{{Cite web |title=Sikhs kill police superintendent, eight civilians - UPI Archives |url=https://www.upi.com/Archives/1990/11/24/Sikhs-kill-police-superintendent-eight-civilians/6320659422800/ |access-date=23 August 2023 |website=UPI |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fU-6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en|title=JPRS Report: Near East & South Asia|date=1991|publisher=Foreign Broadcast Information Service|pages=30|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x6VKAQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|title=Frontline|date=1994|publisher=S. Rangarajan for Kasturi & Sons|pages=41|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Punjab Police - Martyrs-Gallery |url=https://punjabpolice.org/martyr/index.html |access-date=23 August 2023 |website=punjabpolice.org |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823061027/https://punjabpolice.org/martyr/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V4UiAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|title=Uncivil Wars: Pathology of Terrorism in India|last=Marwah|first=Ved|date=1997|publisher=HarperCollins|isbn=978-81-7223-251-1|pages=400|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wRYtAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|title=The Indian Factories Journal|date=1997|publisher=Company Law Institute of India Limited|pages=22–24|language=en}}</ref><ref name=":0">Kharku Yodhe</ref> ਭਾਈ ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ “ਸਮੁੱਚੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵੱਲੋਂ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਭੋਗ 12 ਨਵੰਬਰ ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਦੇ ਘਰ ਪਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਖਾੜਕੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਪੰਥਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ, [[ਕਾਰ ਸੇਵਾ]] ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ, ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ, [[ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ]] ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।ਭੋਗ ਦੀ ਅਰਦਾਸ, ਕੀਰਤਨ, ਕਥਾ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।”<ref name=":0" /> ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਖਾੜਕੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਮੀਟਿੰਗ ਕਿਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੀ.ਟੀ.ਐਫ, ਖੇ.ਸੀ.ਐਫ਼ (ਪੰਜਵਾਰ) ਖੇ.ਐਲ.ਐਫ਼. (ਬੁੱਧਸਿੰਘਵਾਲਾ) ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ਼. (ਬਿਠੂ), ਤੇ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਇਨਟਰਨੈਸ਼ੰਲ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਕੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੀਣਾ ਤੋ ਪਿੱਲਾ ਮਾਰਨਾ। ਜ਼ੁਮੇਵਾਰੀ ਖੇ.ਸੀ.ਐਫ਼ ਡਿਪੂਟੀ ਚੀਫ਼ ਭਾਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਯੂ.ਪੀ. ਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਟ ਜਨਰਲ ਭਾਈ ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ ਚੱਕਰ।<ref>{{Cite web |title=Sikhs kill police superintendent, eight civilians - UPI Archives |url=https://www.upi.com/Archives/1990/11/24/Sikhs-kill-police-superintendent-eight-civilians/6320659422800/ |access-date=23 August 2023 |website=UPI |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fU-6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en|title=JPRS Report: Near East & South Asia|date=1991|publisher=Foreign Broadcast Information Service|pages=30|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x6VKAQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|title=Frontline|date=1994|publisher=S. Rangarajan for Kasturi & Sons|pages=41|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Punjab Police - Martyrs-Gallery |url=https://punjabpolice.org/martyr/index.html |access-date=23 August 2023 |website=punjabpolice.org |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823061027/https://punjabpolice.org/martyr/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V4UiAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|title=Uncivil Wars: Pathology of Terrorism in India|last=Marwah|first=Ved|date=1997|publisher=HarperCollins|isbn=978-81-7223-251-1|pages=400|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wRYtAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|title=The Indian Factories Journal|date=1997|publisher=Company Law Institute of India Limited|pages=22–24|language=en}}</ref><ref name=":0" /> == ਐਕਸ਼ਨ == ਭਾਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਯੂ.ਪੀ. ਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਟ ਜਨਰਲ ਭਾਈ ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ ਚੱਕਰ ਨੇ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਲਾਲੀ ਸੀ। ਪੱਤਾ ਸੀ ਕਿਤੇ ਕੋਠੀ ਆ, ਜਦੋਂ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੂਰੂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜਦੋਂ ਹਕੀਮ ਨੂੰ ਤੁਰਦਾ। ਸੋਧਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ੨੪ ਨਵੰਬਰ ਦਿਨ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਿਪਸੀ ਤੇ ੨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਿਪਸੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਹਕੀਮ ਨੂੰ ਤੁਰਿਆ। ਸੜਕ ਤੇ ਖਾੜਕੂਾਂ ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਬੰਬ ਰੱਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਿਪਸੀ ਬੰਬ ਤੇ ਐਨ ਆਇਆ ਤਾ ਖਾੜਕੂਾਂ ਬੱਟਨ ਦਬ ਕੇ ੨੫ ਮੀਟਰ ਉੱਪਰ ਜਿਪਸੀ ਉਡੀ। ੧੦੦ ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਗ ਚੱਲੇ। ਬੰਬ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ੫ ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਈ। ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ੩ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆ ਤੇ ਚਾਲਕ ਵੀ ਹਲਾਕ ਹੋਈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਫਟੱੜ ਵੀ ਹੋਈ ।<ref>{{Cite web |title=Sikhs kill police superintendent, eight civilians - UPI Archives |url=https://www.upi.com/Archives/1990/11/24/Sikhs-kill-police-superintendent-eight-civilians/6320659422800/ |access-date=23 August 2023 |website=UPI |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fU-6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en|title=JPRS Report: Near East & South Asia|date=1991|publisher=Foreign Broadcast Information Service|pages=30|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x6VKAQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|title=Frontline|date=1994|publisher=S. Rangarajan for Kasturi & Sons|pages=41|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Punjab Police - Martyrs-Gallery |url=https://punjabpolice.org/martyr/index.html |access-date=23 August 2023 |website=punjabpolice.org |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823061027/https://punjabpolice.org/martyr/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V4UiAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|title=Uncivil Wars: Pathology of Terrorism in India|last=Marwah|first=Ved|date=1997|publisher=HarperCollins|isbn=978-81-7223-251-1|pages=400|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wRYtAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|title=The Indian Factories Journal|date=1997|publisher=Company Law Institute of India Limited|pages=22–24|language=en}}</ref> ੨੫ ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੯੯੦, ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੱਜ ਅਵਾਜ਼ ਦੀ ਆਵਾਜ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਖਬਰ ਸੀ : '''ਐਸ.ਪੀ. ਦੀ ਜੀਪ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ।''' ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 24 ਨਵੰਬਰ (ਪੀ.ਟੀ.ਆਈ.) ਐਸ.ਪੀ. ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੀਤੀ ਰਾਤ ਹੋਈਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ 14 ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਐਸ.ਪੀ. ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਸ੍ਰੀ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੰਨਮੈਨ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਰਾਈਵਰ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਖੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਗੰਨਮੈਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਐਸ.ਪੀ. ਦੀ ਕੋਠੀ ਨੇੜੇ ਵਾਪਰੀ ਜਿਥੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਪ ਇਕ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੀਤੀ ਤਿੰਨ ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭੁੱਲਰ ਵਿਖੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":1">੨੫ ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ ੧੯੯੦, ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੱਜ ਅਵਾਜ਼ ਦੀ</ref> '''ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚ ਕਰਫ਼ਿਊ''' ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਅਣਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਐਸ.ਪੀ. ਦੀ ਕੋਠੀ ਨੇੜੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਬਾਰੂਦੀ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੂਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਗਈ। ਉਹ ਧਮਾਕਾ ਇਤਨਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ ਕਿ ਆਵਾਜ਼ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਗੰਨਮੈਨ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਧੜ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਸ.ਪੀ. ਹਰਜੀਤ ਸਿਹੁੰ ਤੇ ਉਸ ਦੋ ਗੰਨਮੈਨਾਂ ਦੇ ਧੜਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਡ ਗਏ। ਐਸ.ਪੀ. ਹਸਤਪਾਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਗੰਨਮੈਨ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਚੱਲ ਵੱਸੇ। ਐਸ.ਪੀ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੀ ਹਿੱਟ-ਲਿਸਟ 'ਤੇ ਸੀ।<ref name=":1" /> == ਕਵਿਤਾ == {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=SP Operation da karta hai Operation Shera.mp3|title=ਕਵਿਤਾ |type=speech|description=ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਚੋਲਾ, ਭਾਈ ਧਾਵਿਨਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲਾਖਣ ਸਿੰਘ ਖੱਲਾ ਕਵਿਤਾ}} ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਰੇ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਚੋਲਾ, ਭਾਈ ਧਾਵਿਨਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲਾਖਣ ਸਿੰਘ ਖੱਲਾ ਨੇ ਏ ਕਵਿਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਃ ਚੌੱਬੀ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨੌਂ ਸੂਬਾਹ ਦੇ ਵੱਜੇ ਸੰਘੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਇਕੱਤਰ ਗੱਜੇ ਆਖਾ ਸਬ ਖਾੜਕੂਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਦਣ ਲੱਗਣ ਨਾ ਦੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਚੌੱਬੀ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਨੋਵੈਮਬ ਦੇ ਨੋਵੈਮਬ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨੌਂ ਸੂਬਾ ਦੇ ਵੱਜੇ ਸੰਘੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਚੱਕਰ ਗੱਜੇ ਆਖਾ ਸਬ ਖਾੜਕੂਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਦਣ ਲੱਗਣ ਨਾ ਦੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵੇਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਭੁਲਰ ‘ਚ ਸੀ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਧੜਕਣ ਦਿਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਦਿਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਸ ਨੇ ਚੀਫ਼ ਸੰਘਾ ਮਰਵਾਇਆ ਇੱਕੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਤੀਆਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਨਿਊੰਦਾ ਤਾਰ ਦਲੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਿਚ ਜਿਨਾ ਥੋੜਿਆਂ ਦੇ ਥੋੜਿਆਂ ਦੇ ਥੋੜਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਨੇ ਕੇਈ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰੇ ਵਿਚ ਜਿਨਾ ਥੋੜਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਨੇ ਕੇਈ ਸੂਰਮੇ ਮਾਰੇ ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ. ਬਣਨ ਲਈ ਵੇਈ ਇਸ ਨੇ ਕਰਤੇ ਕਾਮ ਨਿਕਾਰੇ ਸਿੱਖ ਰੋਸ਼ ਆਗੇ ਤੋ ਕੀਤਾ ਐਕਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਹਨੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਪੰਜ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਾ ਹੱਥ ਕਰੜੇ ਦਿਖਾਈਏ ਇਸ ਵੈਰੂ ਆੱਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਇਸ ਵੈਰੂ ਆੱਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ੈਰ ਦੇ ਢਾਈਏ ਰੋਹੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦਿਆਂ ਫੁਰਤੀ ਵਰਤੀ ਮਰਟ ਦਲੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਕੋਠੀ ਤੋ ਨਿੱਕਲ ਜਿਦੋ ਨਿੱਕਲ ਜਿਦੋ ਨਿੱਕਲ ਜਿਦੋ ਜਿਪਸੀ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਤੁਰਿਆ ਜਿਹੜੀ ਗਓੂਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਹੱਥ ਆਗੀ ਓੁਹਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਖੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਮਕਾਨ ਦੀ ਨੀਹਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਏ ਓੁਹ ਘਡੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਪੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੇ ਬਾਗ ਦਾ ਮਾਲੀ ਬੇਈਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਓੁਹਦੇ ਪੱਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਫਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੀ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਖੂਨ ਚੋ ਗਈ ਗੈਰਤ ਓਹ ਆੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੋਠੀ ਤੋ ਨਿੱਕਲ ਜਿਦੋ ਜਿਪਸੀ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਤੁਰਿਆ ਹੁਨ ਪੰਜਾਂ ਲਈਏ ਵਈ ਹੁਨ ਪੰਜਾਂ ਪਾ ਲਈਏ ਓਹ ਹੁਨ ਪੰਜਾਂ ਲਈਏ ਫੁਰਨਾ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਫੁਰਿਆ ਰੋਹੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦਿਆਂ ਫੁਰਤੀ ਵਰਤੀ ਮਰਟ ਦਲੇਰਾਂ ਫੁਰਤੀ ਵਰਤੀ ਮਰਦ ਦਲੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਕਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਨਿੱਤ ਤਰੱਕੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸੂਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਨਿੱਤ ਤਰੱਕੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਖਾੜਕੂ ਇੰਞ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਰਜੀਤ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਵੇਖੋ ਮਾਰਦੀ ਉੱਚਿਆਂ ਲੇਰਾਂ ਵੇਖੋ ਮਾਰਦੀ ਉੱਚਿਆਂ ਲੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਪੌਲਸਾ ਦੇ ਇਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਤਾਹੀ ਭੁਲਿਸਆਂ ਤਿੰਨ ਬੌਡੀਗਾਰਡ ਨੂੰ ਯੋਦੇਆਂ ਨਾਲ ਏਨੇ ਫੜਕਾਇਆਂ ਬਣ ਰੂਪ ਕਾਲ ਦਾ ਜੀ ਯੋਦੇਆਂ ਘੇਰਿਆ ਆਣ ਚੁਫੇਰਾ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਸਬ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਾ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕੰਡੇਂ ਕਢੱਨੇ ਸਬ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਾ ਪੁਲਿਸ ਤੋ ਕੰਡੇਂ ਕਢੱਨੇ ਹੰਕਰੀ ਆਫ਼ਸਰਾਂ ਜੋ ਸਿੰਘਾ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਨੇ ਸਭ ਗੱਪੀਆਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸੋਦਾ ਲਾ ਦਿਓੁ ਕੇਰਾਂ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀ ਗਾਹਿ ਕਵੀ ਗਾਹਿ ਕਵੀ ਗਾਹਿ ਯੋਧੇ ਓ ਧੰਨ ਤੁਵਾਡੀ ਕੁਰਬਾਣੀ ਵਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀ ਗਾਹਿ ਯੋਦੇ ਓ ਧੰਨ ਤੁਵਾਡੀ ਕੁਰਬਾਣੀ ਹੱਥ ਰੱਖਦਾ ਸਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਲਗੀਧਰ ਪੁਤਰਾ ਦਾ ਦਾਨੀ ਸੁਲਾਖਣ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਵੀ ਗੌਦੇ ਛੰਡ ਨਾਂ ਲੋਨਦੇ ਤੇਰਾ ਗੌਦੇ ਛੰਡ ਨਾਂ ਲੋਨਦੇ ਤੇਰਾ ਐਸ.ਪੀ. ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰਾਂ == ਸਰੋਤ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾੜਕੂ]] q039fajtl8yaa8nqjff11vhu01ut3a2 0 179832 851694 841515 2026-11-05T10:53:52Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:SPACING]]) ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851694 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|name=ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ|party_logo=|abbreviation=|colorcode=<!-- HTML color code (e.g. red or #FF0000) or transparent for no coloring -->|leader=|president=|chairman=|secretary=|ppchairman=|foundation=|founder=|headquarters=|ideology=|eci=|symbol=|website=|flag=}}'''ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ''' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1932 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਅਤੇ, ਪੀੜਤ ਸਾਥੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਨ ਸੋਚ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਡਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। <ref name="about">{{Cite web |title=Social welfare organization working for women empowerment and rehabilitation |url=http://www.abwu.org.in/aboutus.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004715/http://www.abwu.org.in/aboutus.aspx |archive-date=29 January 2018 |access-date=28 January 2018 |website=All Bengal Women's Union}}</ref> ਸਮੂਹ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਇਸ ਤੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ [[ਬਾਲ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਬੱਚਿਆਂ]] ਦੀ [[ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ|ਤਸਕਰੀ]] ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਐਨਜੀਓ]] ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=All Bengal Women's Union |url=https://www.endslaverynow.org/all-bengal-womens-union |access-date=28 January 2018 |website=End Slavery Now |archive-date=29 ਜਨਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129080625/https://www.endslaverynow.org/all-bengal-womens-union |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=All Bengal Womens Union |url=http://grassrootsvolunteering.org/volunteer_opportunities/all-bengal-women-s-union |access-date=28 January 2018 |website=Grassroots Volunteering |archive-date=29 ਜਨਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140348/http://grassrootsvolunteering.org/volunteer_opportunities/all-bengal-women-s-union |url-status=dead }}</ref> ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਲਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਹ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Legg |first=Stephen |date=2014 |title=Anti-Vice Lives: Peopling the Archives of Prostitution in Interwar India |url=http://eprints.nottingham.ac.uk/27895/1/ANTIVICE%20LIVES%20BLANK.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004732/http://eprints.nottingham.ac.uk/27895/1/ANTIVICE%20LIVES%20BLANK.pdf |archive-date=29 January 2018 |access-date=28 January 2018 |publisher=University of Nottingham}}</ref> ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਸ਼ਵਾਘਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ''ਕਲਕੱਤਾ ਅਨੈਤਿਕ ਆਵਾਜਾਈ ਐਕਟ'' ਅਤੇ ''ਚਿਲਡਰਨ ਐਕਟ'' ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sen |first=Samita |date=11 January 2007 |title=75 Years IN The Shadow Of Sita |url=https://www.telegraphindia.com/1070111/asp/opinion/story_7228376.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004908/https://www.telegraphindia.com/1070111/asp/opinion/story_7228376.asp |archive-date=29 January 2018 |access-date=28 January 2018 |website=The Telegraph}}</ref> ''ਬੰਗਾਲ ਸਪਰੈਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇਮੋਰਲ ਟਰੈਫ਼ਿਕ ਬਿੱਲ''<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/1933WB6/1933WB6_djvu.txt|title=The Bengal Suppression of Immoral Traffic Act, 1933|language=English|access-date=28 January 2018|via=Internet Archive}}</ref> ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਬਿੱਲ, 1932 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਕ ਕੰਮ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ]] ਸ਼੍ਰੀ [[J. N. Basu|ਜੇ.ਐਨ. ਬਾਸੂ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ ਅਤੇ ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੈਤਿਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਦਮਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੁਸਾਇਟੀ ''ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ 1860 ਦੇ ਐਕਟ XXI ਅਧੀਨ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ। ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਬੋਲੀਸ਼ਨਿਸਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਜਿਨੀਵਾ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। <ref name="about"/> 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1933 ਨੂੰ ਇਹ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਹੋਇਆ। [[ਰੋਮਿਲਾ ਸਿਨਹਾ|ਰੋਮੋਲਾ ਸਿਨਹਾ]], ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ। ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਾਨੇਕ ਮੋਦੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੀਲਾ ਡਾਵਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੇਲਾ ਸੇਨ ਸਨ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਐਨ ਦੀ ਫੇਰੀ (ਜਨਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ) <ref name="tele">{{Cite web |date=11 January 2011 |title=Where Charity begins |url=https://www.telegraphindia.com/1070111/asp/opinion/story_7219412.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304141219/http://www.telegraphindia.com/1070111/asp/opinion/story_7219412.asp |archive-date=4 March 2016 |access-date=28 January 2018 |website=The Telegraph}}</ref> ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਡਾਵਰ ਕਲੱਬ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਵਲਾਕ ਪਲੇਸ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਬਸਟੀ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੇਲਾ ਸੇਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸੀ। ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਕਈ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਵ ਦ ਚਿਲਡਰਨ ਫੰਡ ਦੁਆਰਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="sponsor">{{Cite web |date=24 July 2011 |title=Sponsorship for health and education of the poor children |url=http://www.abwu.org/projects.asp?project=sponsorship |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724220118/http://www.abwu.org/projects.asp?project=sponsorship |archive-date=24 July 2011 |access-date=28 January 2018 |website=All Bengal Women's Union}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ == ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇਹ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2022}}</link> * ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ * ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਘਰ (ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ) ਬਣਾਉਣਾ * ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ * ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ * ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੀਫਿਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ * ਬੇਕਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜੋ ਪੁਨਰਵਾਸ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ * ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੈਕਸ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ * ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਦਮੇ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ ਸੇਵਾਵਾਂ ( [[Hope Kolkata Foundation|ਹੋਪ ਕੋਲਕਾਤਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਗਈ) * ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ( ਆਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੇਵ ਦ ਚਿਲਡਰਨ ਦੇ ਨਾਲ) * ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਕਸਦ ਲਈ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ * ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਯਾਹ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਗ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। * [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼|ਯੂਨੀਸੇਫ]] ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆਸ਼ਾਲਯ ਪ੍ਰਕਲਪੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ * [[ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਏਰੀਆ|ਰੈੱਡ ਲਾਈਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀਆਂ 25 ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸਵਾਧਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੈ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.abwu.org.in/ ਆਲ ਬੰਗਾਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ] ਤੇ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519085618/http://abwu.org.in/|date=19 May 2022}}</link> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੇਸਵਾਗਿਰੀ]] h1mrelwuxga08ywc64a1f3it6nuqwzu 0 179844 851641 840368 2026-11-05T01:32:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851641 wikitext text/x-wiki '''ਇਸਾਬੇਲ ਸਿਲਵੀਆ ਮਾਰਗਰੇਟ ਮੈਕਸਵੈੱਲ''' (ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1950) ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੋਜ ਇੰਜਣ, ਮੈਗੇਲਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਇਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Isabel S. Maxwell |url=http://www.weforum.org/contributors/isabel-s-maxwell |access-date=11 March 2019 |publisher=[[World Economic Forum]]}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1950 ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਮੇਸਨ ਲੈਫਿਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਮੈਕਸਵੈਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਅਤੇ ਰੌਬਰਟ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਪਰਾਈਟਰ, [[ਯਹੂਦੀ]] ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਰਬਨਾਸ਼ ਵਿਦਵਾਨ, ਹੂਗੁਏਨੋਟ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ। ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਕੇਵਿਨ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਅਤੇ ਇਆਨ ਮੈਕਸਵੈੱਲ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਘਿਸਲੇਨ ਮੈਕਸਵੈਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1960 ਤੋਂ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈਡਿੰਗਟਨ ਹਿੱਲ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਾਬਰਟ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਪਰਗਾਮੋਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਐਂਗਲੀਕਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਨੂੰ "ਯਹੂਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/relative-values-elisabeth-maxwell-the-widow-of-robert-maxwell-and-their-daughter-isabel-7s67cqwksvb?region=global|title=Relative Values: Elisabeth Maxwell, the widow of Robert Maxwell, and their daughter Isabel|last=McFerran|first=Ann|date=11 April 2004|work=The Sunday Times|access-date=27 August 2019}}</ref> ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਮਿਲਹੈਮ ਫੋਰਡ ਸਕੂਲ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੇਂਟ ਹਿਲਡਾ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ([[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਲਜ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, 1972 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |date=1999-12-24 |title=Magnates daughter forges own path in Silicon Valley |url=https://www.jweekly.com/1999/12/24/magnate-s-daughter-forges-own-path-in-silicon-valley/ |access-date=2020-07-15 |website=J. Weekly |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Sagi |first=Yehoshua |last2=Sagi-Maydan |first2=Mary |date=December 2, 2002 |title=Comfortable in her skin |url=https://www.haaretz.com/1.5280056 |access-date=2020-07-15 |website=Haaretz |language=en |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716084531/https://www.haaretz.com/1.5280056 |url-status=dead }}</ref><ref name="Wired1">Bronson, Po; "[https://www.wired.com/wired/archive/7.02/maxwell_pr.html On The Net, No One Knows You're a Maxwell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010626212253/https://www.wired.com/wired/archive/7.02/maxwell_pr.html |date=2001-06-26 }}"; ''Wired''; July 2002</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ , ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.jpost.com/Business/Business-Features/Serial-entrepreneur|title=Serial Entrepreneur|last=Wrobel|first=Sharon|date=24 August 2006|work=The Jerusalem Post|access-date=3 August 2019}}</ref> ਤੋਂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਫ੍ਰੈਂਚ) ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਮੈਕਸਵੈਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।<ref name=":3" /> === ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === 1973 ਵਿੱਚ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ, ''ਜੋਨਾਥਨ ਲਿਵਿੰਗਸਟਨ ਸੀਗਲ'' ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ, ਲੈਸਬੀਅਨ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, 1980 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0" /> 1981 ਵਿੱਚ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ [3] ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ<ref name=":3" /> ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1982 ਵਿੱਚ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ ਲੁਡੋਵਿਕ ਕੈਨੇਡੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਿਤ ''ਗ੍ਰੇਜ਼ ਇਨ - ਏ ਫਾਊਨਟੇਨ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ''<ref>[https://web.archive.org/web/20131029193156/http://explore.bfi.org.uk/4ce2b6e58eaea ''Gray's Inn - A Fountain of Justice''], BFI</ref> ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਕਸਵੈਲ ਨੇ ਡੇਲ ਜੇਰਾਸੀ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਡੀਜੇਰਸੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਇੰਕ.<ref name=":0" /> ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''<nowiki/>'68'' ( ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1988 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ) ਅਤੇ 1982 ਦੀ ਪੀਬੀਐਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ''[[ਭੂਟਾਨ]] - ਏ ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਸਰਵਾਈਵਲ,'' [[ਇਲੀਨਾਏ|ਇਲੀਨੋਇਸ]] ਦੇ ਸੈਨੇਟਰ ਚਾਰਲਸ ਐਚ. ਪਰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਲੁਡੋਵਿਕ ਕੈਨੇਡੀ ਦੁਆਰਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤੀ। ਮਾਈਕਲ ਏਰਿਸ, [[ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ]] ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਪਤੀ, ਨੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1990 ਵਿੱਚ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ,<ref name=":3" /> ਬਰਕਲੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ ਡੇਟਾ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":2" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Malartrie02.jpg|thumb| ]] 1984 ਵਿੱਚ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਡੇਲ ਡੀਜੇਰਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਡੀਜੇਰਸੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਆਰਟਿਸਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਗੋਲੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਕਾਰਲ ਡੀਜੇਰਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।<ref name=":3" /><ref name=":1" /> ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਅਤੇ ਡੀਜੇਰਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਜੋੜੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1989 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://gw.geneanet.org/apotheloz?lang=en&pz=christian+claude&nz=apotheloz&p=isabel&n=maxwell|title=Isabel Maxwell: Family Tree|last=APOTHÉLOZ|first=Christian|website=Geneanet|access-date=27 August 2019}}</ref> ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਡਾਟ-ਕਾਮ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਡੇਵਿਡ ਹੇਡਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1996 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="Wired1" /><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/04/21/technology/21hayden.html|title=The Perils of Being Suddenly Rich|last=Hafner|first=Katie|date=2007-04-21|work=The New York Times|access-date=2020-05-05|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ ਅਲ ਸੇਕੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ,<ref name="Tablet2015" /> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੇਕੇਲ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਅਤੇ ਸੇਕੇਲ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰ ਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ 2010 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਫਰਾਂਸ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="Tablet2015">{{Cite web |url=https://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/191806/the-illusionist-al-seckel|title=The Illusionist |last=Oppenheimer |first=Mark |work=Tablet (magazine)|quote= Sometime about five years ago, Maxwell and Seckel moved to the south of France to care for her ailing mother, who died in 2013. They have stayed in France, and Seckel told me he doesn’t miss California..|date=20 July 2015 |accessdate=11 March 2019}}</ref> ਸੇਕੇਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਦੀਵਾਲੀਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://www.thegazette.co.uk/notice/2441826 "Isabel Sylvia Margaret Maxwell--Bankruptcy Orders"], ''The London Gazette'', Nov. 13, 2015</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] iz1uil4hurnb4kfz9uthv1mhr0dc6lk 0 179960 851695 732556 2026-11-05T11:06:12Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851695 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ALL_Ladies_League.png|alt=All Ladies League|thumb| '''ਆਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਲੀਗ (ALL)''', ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸਿਖਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]] '''ਆਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਲੀਗ (ALL)'''<ref>{{Cite web |date=December 24, 2012 |title=Trade Marks Journal No: 1806 |url=http://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/IPOJournal/1_1510_1/CLASS_43_-_99.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614143242/http://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/IPOJournal/1_1510_1/CLASS_43_-_99.pdf |archive-date=ਜੂਨ 14, 2023 |access-date= |website=Government of India |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਬਰ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/bangalore-to-get-all-ladies-league/article6502000.ece|title=Bangalore to get All Ladies League|last=Staff Reporter|date=2014-10-15|work=The Hindu|access-date=2018-01-08|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਭਲਾਈ<ref>{{Cite web |title=Face Yoga and its Growing Popularity |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2016FR16 |access-date=2018-01-08 |website=pibmumbai.gov.in}}</ref> ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2015 ਵਿੱਚ ਹਰਬੀਨ ਅਰੋੜਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Welcome to High Commission of India, Bangladesh |url=https://www.hcidhaka.gov.in/commercial_archieves.php?id=1825 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418021329/http://hcidhaka.gov.in/commercial_archieves.php?id=1825 |archive-date=2016-04-18 |access-date=2018-01-08 |website=www.hcidhaka.gov.in |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/India-needs-affirmative-action-to-empower-women/articleshow/47217829.cms|title='India needs affirmative action to empower women' - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-01-08}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/If-women-are-happy-the-whole-family-is-happy/articleshow/47208315.cms|title='If women are happy the whole family is happy' - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-01-08}}</ref> ਪੀਅਰ ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਫੋਰਮ ਆਰਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ '''ਵੂਮੈਨ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫੋਰਮ (WEF)''' ਹੈ। ALL ਅਤੇ WEF ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name="wef-about">{{Cite web |title=About Us |url=https://www.wef.org.in/about-women-economic-forum/ |access-date=21 November 2023 |website=Women Economic Forum}}</ref> == ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਬਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Mamanet – Every mother can - Women of the Decade Award in Community Leadership |url=http://www.mamanet.org.il/viewArticle_en.asp?id=753 |access-date=2018-01-08 |website=www.mamanet.org.il}}</ref> ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਨੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ]], [[ਸਾਇਨਾ ਨੇਹਵਾਲ]], [[ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਸੂਲੇ]],<ref>{{Cite web |date=2014-01-07 |title=Women Of The Decade |url=http://www.afternoondc.in/city-news/women-of-the-decade/article_99847 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107080109/http://www.afternoondc.in/city-news/women-of-the-decade/article_99847 |archive-date=2014-01-07 |access-date=2023-06-12}}</ref> [[ਚੰਦਾ ਕੋਛੜ]], [[ਨੈਣਾ ਲਾਲ ਕਿਦਵਈ]], [[ਸ਼ੋਭਨਾ ਭਾਰਤੀਆ]], [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ]], [[ਰੀਤੂ ਕੁਮਾਰ|ਰਿਤੂ ਕੁਮਾਰ]], ਸੋਮਦੱਤਾ ਸਿੰਘ, ਸੰਗੀਤਾ ਰੈੱਡੀ, ਜੋਡੀ ਅੰਡਰਹਿਲ<ref>{{Cite web |title=Ms. Jodie Underhill – WEF Awards |url=http://wefawards.org/ms-jodie-underhill/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218224326/http://wefawards.org/ms-jodie-underhill/ |archive-date=2018-12-18 |access-date=2018-01-30 |website=wefawards.org}}</ref> ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Ms. Jodie Underhill – WEF Awards |url=http://wefawards.org/ms-jodie-underhill/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218224326/http://wefawards.org/ms-jodie-underhill/ |archive-date=2018-12-18 |access-date=2018-01-30 |website=wefawards.org}}</ref> ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਮਹਿਲਾ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਗਰਾਸਰੂਟ ਵੂਮੈਨ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.aall.in/ ਆਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਲੀਗ] * [https://www.wef.org.in/ ਮਹਿਲਾ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] h4kwqhg835z08obuaaw20wje39f1jnj 0 180131 851653 732335 2026-11-05T04:47:13Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851653 wikitext text/x-wiki '''''ਆਮੇ''''' ਈਵੀਵੀ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ 1994 ਦੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ, ਓਹਾ ਅਤੇ ਨਰੇਸ਼ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2014-06-10 |title=Remembering EVV Satyanarayana on his birth anniversary - Kannada Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/remembering-evv-satyanarayana-on-his-birth-anniversary-kannada-news-108769 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150819230505/http://www.indiaglitz.com/remembering-evv-satyanarayana-on-his-birth-anniversary-kannada-news-108769 |archive-date=19 August 2015 |access-date=2015-04-30 |website=Indiaglitz.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-09-28 |title=Srikanth interview - Telugu Cinema interview - Telugu film actor |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/srikanth.html |access-date=2015-04-30 |publisher=Idlebrain.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2011-01-22 |title=EVV Satyanarayana dies Б─⌠ A legend of his own league |url=http://www.supergoodmovies.com/11996/tollywood/evv-satyanarayana-dies-a-legend-of-his-own-league-news-details |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725212103/http://www.supergoodmovies.com/11996/tollywood/evv-satyanarayana-dies-a-legend-of-his-own-league-news-details |archive-date=25 July 2015 |access-date=2015-04-30 |publisher=Supergoodmovies.com}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ''ਥਾਲੀਆ ਸੋਵਭਾਗਿਆ'' (1995) ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ''ਥਾਲੀ ਪੁਧਸੂ'' (1997) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੀਮੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੇ ਦੋ ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ''ਆਮੇ'' ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਅਤੇ ਓਹਾ ਇਕੱਠੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Ali |date=1 March 2018 |title=Interview with Srikanth |url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=interviews&no=419 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180416052349/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=interviews&no=419 |archive-date=16 April 2018 |access-date=1 March 2018 |website=www.eenadu.net |publisher=Eenadu |location=Hyderabad}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਫਿਲਮ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਰਦ ਸ਼ਾਵਿਨਿਸਟ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Narasimham |first=M. L. |date=20 June 1995 |title=Disappointing year for Telugu cinema |url=http://www.webpage.com/hindu/950701/03/3026a.html |archive-url=https://web.archive.org/web/19961222223335/http://www.webpage.com/hindu/950701/03/3026a.html |archive-date=22 December 1996 |website=[[The Hindu]] |page=26}}</ref> == ਕਾਸਟ == {{Cast listing|* [[Srikanth (Telugu actor)|Srikanth]] as Anjaneyulu * [[Sivaranjani (actress)|Ooha]] as Ooha * [[Naresh (actor)|Naresh]] as Vikram * [[Chandra Mohan (Telugu actor)|Chandra Mohan]] as Subrahmanyam * [[Tanikella Bharani]] as Pattabhi * [[Kota Srinivasa Rao]] as Srinivasa Rao * [[Brahmanandam]] as Priest * [[Chalapathi Rao]] * [[AVS (actor)|AVS]] * [[Sangeeta (Telugu actress)|Sangeeta]] as Ooha's mother * [[Sudha (Telugu actress)|Sudha]] as Anjaneyulu's mother}} == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == {{Infobox album | name = Aame | type = Soundtrack | artist = [[Vidyasagar (composer)|Vidyasagar]] | cover = | alt = | released = 1994 | recorded = 1994 | venue = | studio = | genre = Soundtrack | length = 21:28 | label = [[Aditya Music]] | producer = [[Vidyasagar (composer)|Vidyasagar]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Aame - All Songs - Download or Listen Free - JioSaavn |url=https://www.jiosaavn.com/album/aame/mfqPPpn532c_}}</ref> {{Track listing | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | collapsed = | headline = Track List | extra_column = Singer(s) | title1 = O Challagali | length1 = 3:09 | extra1 = Girisam, Radhika | title2 = Uhala Pallaki | length2 = 4:58 | extra2 = [[S. P. Balasubrahmanyam]], [[K. S. Chithra]] | title3 = Ammammammamma | length3 = 4:33 | extra3 = S. P. Balasubrahmanyam | title4 = Challagaliki | length4 = 4:31 | extra4 = S. P. Balasubrahmanyam, K. S. Chithra | title5 = Nagamani Nagamani | length5 = 4:17 | extra5 = S. P. Balasubrahmanyam, K. S. Chithra | total_length = 21:28 }} == ਅਵਾਰਡ == ; ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ - 1994<ref>{{Cite web |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |access-date=21 August 2020 |publisher=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]])</ref> * ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਓਹਾ * ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ - ਆਈ. ਮੋਹਨ ਰਾਓ (ਲਿਖਤ) ; ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ * ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਤੇਲਗੂ - ਮੁੱਲਾਪੁਡੀ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦਮ (ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ)<ref>{{Cite web |date=4 February 2017 |title=42nd filmfare awards south Telugu & Malayalam winners |url=https://archive.org/details/42ndAnnualFilmfaresouthawardsTeluguMalayalamwinners}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb title|0275888}} {{E. V. V. Satyanarayana}}{{Filmfare Best Telugu Film}}. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1994 ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ]] m8zxh5ff7r0tdko63o6w8bdep94ntmp 0 180290 851611 836306 2026-11-04T22:34:08Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851611 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal |motive= |conviction= |reward_amount=₹10 [[ਲੱਖ]] |charge=ਕਤਲ ਅਤੇ ਜਬਰ ਵਸੂਲੀ |conviction_penalty= }} '''ਆਨੰਦ ਪਾਲ ਸਿੰਘ''' (31 ਮਈ 1975 – 24 ਜੂਨ 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੈਂਗਸਟਰ ਸੀ <ref>{{Cite web |title=Cops working on breaking Anandpal's 'Robinhood' image – City-Jaipur – News {{!}} News Syndication {{!}} Content Syndication |url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180404185128/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= |archive-date=4 April 2018 |access-date=13 July 2017 |website=dnasyndication.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=5 July 2016 |title=Gangster becomes hero on Facebook, throwing open challenge to IPS... |url=http://khojkhabarnews.com/2016/07/05/gangster-becomes-hero-on-facebook-throwing-open-challenge-to-ips-officer-and-police/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044930/http://khojkhabarnews.com/2016/07/05/gangster-becomes-hero-on-facebook-throwing-open-challenge-to-ips-officer-and-police/ |archive-date=21 August 2017 |access-date=13 July 2017 |website=khojkhabarnews.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/|title=राजपूत समाज के आंदोलनकारियों का 'रॉबिनहुड' था आनंदपाल ! – Opinion Post|date=13 July 2017|work=Opinion Post|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723091211/http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/|archive-date=23 July 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/|title=One dies, 21 injured as violence erupts over Anand Pal encounter – enewsroom|date=13 July 2017|work=enewsroom|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044751/https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/|archive-date=21 August 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/|title=Rajasthan celebrates the ENCOUNTER of gangster Anand Pal {{!}} UdaipurTimes.com|date=25 June 2017|work=UdaipurTimes.com|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628073138/http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/|archive-date=28 June 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gujarat |first=Connect |date=13 July 2017 |title=Why Anandpal lives in the hearts of his supporters? |url=https://connectgujarat.com/2017/07/13/why-anandpal-lives-in-the-hearts-of-his-supporters/ |access-date=13 July 2017 |website=Connect Gujarat }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Close-aides-of-Anand-Pal-Singh-arrested/articleshow/53582789.cms|title=koClose aides of Anand Pal Singh arrested|last=Mehta|first=Ashish|date=7 August 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104224103/http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Close-aides-of-Anand-Pal-Singh-arrested/articleshow/53582789.cms|archive-date=4 January 2017}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਸਟ-ਵਾਂਟੇਡ ਗੈਂਗਸਟਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ 10 [[ਲੱਖ]] ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਉਸ 'ਤੇ ਕਈ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਬਰੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/rajasthan/jaipur-anandpal-encounter-of-cbi-probes-the-government-16322971.html|title=Anandpal Encounter of CBI probes the government|work=jagran|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711110359/http://www.jagran.com/rajasthan/jaipur-anandpal-encounter-of-cbi-probes-the-government-16322971.html|archive-date=11 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|title=सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|archive-date=20 July 2017|language=hi}}</ref>  ਉਸ ਦੇ ਕਥਿਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਸੀਬੀਆਈ]] ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|title=सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|archive-date=20 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html "सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html Archived] from the original on 20 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/kirori-lal-meena-seeks-cbi-probe-into-anandpal-singh-encounter-4744619/|title=Kirori Lal Meena seeks CBI probe into Anandpal Singh encounter|date=10 July 2017|work=The Indian Express|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821045132/http://indianexpress.com/article/india/kirori-lal-meena-seeks-cbi-probe-into-anandpal-singh-encounter-4744619/|archive-date=21 August 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/|title=Anandpal encounter: Karni Sena demands CBI probe by July 12|date=9 July 2017|work=The Indian Express|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709171440/http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/|archive-date=9 July 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-s-family-seeks-cbi-probe-native-village-protests-killing/story-Wbj9A1QaShdfr6zPZeaYEN.html|title=Anandpal's family seeks CBI probe; native village protests killing|date=25 June 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625183140/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-s-family-seeks-cbi-probe-native-village-protests-killing/story-Wbj9A1QaShdfr6zPZeaYEN.html|archive-date=25 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://khabar.ndtv.com/news/cities/anand-pals-family-refuses-to-take-his-dead-body-demands-cbi-enquiry-of-encounter-1717272|title=राजस्थान : आनंदपाल का शव लेने से परिजनों ने किया इनकार, कहा- मुठभेड़ की सीबीआई जांच हो|work=NDTVIndia|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324102724/https://khabar.ndtv.com/news/cities/anand-pals-family-refuses-to-take-his-dead-body-demands-cbi-enquiry-of-encounter-1717272|archive-date=24 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=आनन्द पाल एनकाउन्टर की हो सीबीआई जांच: राजपूताना क्लब – Anand Pal encounter CBI probe says Rajputana Club |url=http://www.patrika.com/news/jalaun/anand-pal-encounter-cbi-probe-says-rajputana-club-1620645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821125135/https://www.patrika.com/news/jalaun/anand-pal-encounter-cbi-probe-says-rajputana-club-1620645/ |archive-date=21 August 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html|title=Who is Anandpal Singh and why Rajputs in Rajasthan erupted in anger at his killing?|date=13 July 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713110319/http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html|archive-date=13 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|title=जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|archive-date=13 July 2017|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=BJP known for dividing people for own benefit: Congress on chaos over Anandpal encounter {{!}} Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/india/bjp-known-for-dividing-people-for-own-benefit-congress-on-chaos-over-anandpal-encounter/1102356 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018122251/http://www.freepressjournal.in/india/bjp-known-for-dividing-people-for-own-benefit-congress-on-chaos-over-anandpal-encounter/1102356 |archive-date=18 October 2018 |access-date=13 July 2017 |website=www.freepressjournal.in |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html|title=आनंदपाल एनकाउंटर: कुछ सवाल जिनके जवाब भी तलाशे जाने चाहिए|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714022214/http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html|archive-date=14 July 2017}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਇਨਕਾਉਂਟਰ ਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਪੂਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਾਇਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਸੰਵਰਦ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨਿਰਮਲ ਕੰਵਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2017-07-13 |title=Who is Anandpal Singh and why Rajputs in Rajasthan erupted in anger at his killing? |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html |access-date=2020-10-06 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਬੀ.ਐੱਡ.) ਦੀ ਡਿਗਰੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-JAI-HMU-anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati-5631577-NOR.html|title=शादी में घोड़ी पर नहीं चढ़ने दिया गया था, ऐसे निकली थी इस गैंगस्टर की बरात|date=26 June 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|language=en}}</ref> ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਸੀਮੈਂਟ|ਸੀਮਿੰਟ ਦਾ]] ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html|title=Anandpal Singh: The gangster whose name struck terror in Shekhawati|date=25 June 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709140741/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html|archive-date=9 July 2017|language=en}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ 8 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-SIK-OMC-gangster-anandpal-encountered-in-churu-5630510-PHO.html|title=गैंगस्टर की बेटी दुबई में करती है पढ़ाई, पिता के लिए बनाई थी फरारी की प्लानिंग|date=25 June 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 1992 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੀਮਿੰਟ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਡੇਅਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/why-rajputs-in-rajasthan-are-uniting-over-gangster-anandpal-s-encounter-killing/story-Tq14igKDQ7PgPbTF1ldVrL.html|title=Why Rajputs in Rajasthan have erupted in anger over gangster Anandpal's encounter killing|last=Salik Ahmed|date=13 July 2017|work=HindustanTimes|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714120356/http://www.hindustantimes.com/jaipur/why-rajputs-in-rajasthan-are-uniting-over-gangster-anandpal-s-encounter-killing/story-Tq14igKDQ7PgPbTF1ldVrL.html|archive-date=14 July 2017}}</ref> === ਸਿਆਸੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਂ === ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ 1999-2000 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਸੰਵਰੜ ਦੇ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਮੈਂਬਰ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਡਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਲੜਿਆ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹਰਾਜੀਰਾਮ ਬੁਰਦਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਗਨਾਥ ਬੁਰਦਕ ਤੋਂ ਦੋ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਲਾਡਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸਿੱਧੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪੱਤਰ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੋਇਆ। ਉਸ 'ਤੇ ਕੇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਜ਼ਮਾਨਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣ, ਜਬਰੀ ਵਸੂਲੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। === ਬੰਦੂਕਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ === ਆਨੰਦਪਾਲ [[ਏ ਕੇ-47|AK-47]] ਰਾਈਫਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Two-notorious-fugitives-arrested-AK-47-rifles-seized/articleshow/17236200.cms|title=Two notorious fugitives arrested; AK-47, rifles seized – Times of India|work=The Times of India|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222074853/https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Two-notorious-fugitives-arrested-AK-47-rifles-seized/articleshow/17236200.cms|archive-date=22 December 2017}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ [[ਜੈਪੁਰ]] ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਏ.ਕੇ.-47, [[ਬੁਲੇਟ ਪਰੂਫ ਵੈਸਟ|ਬੁਲੇਟ ਪਰੂਫ਼ ਵੈਸਟ]] ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/india-news/gangster-anand-pal-singh-a-man-who-is-making-news-even-after-his-death/742325/|title=Gangster Anand Pal Singh: A man who is making news even after his death|date=30 June 2017|work=The Financial Express|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720233623/http://www.financialexpress.com/india-news/gangster-anand-pal-singh-a-man-who-is-making-news-even-after-his-death/742325/|archive-date=20 July 2017|language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਏ.ਕੇ.-47 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੈਂਗ ਦੀ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਅਨੁਰਾਧਾ ਚੌਧਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=IndiaTV |title=Anuradha Chaudhary: Story of Real Life 'Revolver Rani' |date=4 April 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=u0yNL4_DiSw |access-date=12 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html|title=लेडी DON के नाम से फेमस है ये लड़की, किडनेपिंग करने में एक्सपर्ट|date=31 December 2015|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508173625/http://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html|archive-date=8 May 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Shekhawati-region-turning-into-a-den-for-extortion-gangs/articleshow/47210024.cms|title=Shekhawati region turning into a den for extortion gangs – Times of India|work=The Times of India|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029201411/http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Shekhawati-region-turning-into-a-den-for-extortion-gangs/articleshow/47210024.cms|archive-date=29 October 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-JAI-HMU-lady-don-anuradha-chuadhary-of-anandpal-gang-5630504-PHO.html|title=कभी बंदूक के साथ घूमती थी आनंदपाल गैंग की ये लेडी डॉन, अब है जेल में|date=25 June 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|language=en}}</ref> === ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ 'ਚੋਂ ਫਰਾਰ === 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 3 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਉਹ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੀ ਤੋਂ [[ਅਜਮੇਰ]] ਉੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜੇਲ੍ਹ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰਬਤਸਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਖੋਖਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਕਾਬਪੋਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਪੁਲੀਸ ਵੈਨ ’ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/jaipur/rajasthan-gangster-escapes-after-attack-on-police-vehicle/|title=Rajasthan: Gangster escapes after attack on police vehicle|date=4 September 2015|work=The Indian Express|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116030659/http://indianexpress.com/article/cities/jaipur/rajasthan-gangster-escapes-after-attack-on-police-vehicle/|archive-date=16 November 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/the-story-behind-bollywood-style-escape-of-dreaded-rajasthan-gangster-anandpal/1/465317.html|title=The story behind Bollywood-style escape of dreaded Rajasthan gangster Anandpal|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628020456/http://indiatoday.intoday.in/story/the-story-behind-bollywood-style-escape-of-dreaded-rajasthan-gangster-anandpal/1/465317.html|archive-date=28 June 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://khabar.ndtv.com/news/india/rajasthan-gangsters-freed-from-police-clutches-after-aides-fired-at-police-van-1213954|title=राजस्थान : पुलिस वैन पर गोलियां चलाकर छुड़ा ले गए टॉप गैंगस्टर को|work=NDTVIndia|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116023231/https://khabar.ndtv.com/news/india/rajasthan-gangsters-freed-from-police-clutches-after-aides-fired-at-police-van-1213954|archive-date=16 November 2017}}</ref> ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਕਦ ਇਨਾਮ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਰੱਖਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html|title=Anandpal Singh: The gangster whose name struck terror in Shekhawati|date=25 June 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709140741/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html|archive-date=9 July 2017|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html "Anandpal Singh: The gangster whose name struck terror in Shekhawati"]. ''hindustantimes.com/''. 25 June 2017. [https://web.archive.org/web/20170709140741/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-the-gangster-whose-name-struck-terror-in-shekhawati/story-iZxeiIaQvotTxNwPZmT3UM.html Archived] from the original on 9 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 July</span> 2017</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/criminal-escapes-while-on-way-to-court-in-rajasthan-1213948|title=Shots Fired, Cops Drugged: Bollywood-Style Escape of Rajasthan Gangster|last=Kumari Singh|first=Harsha|date=4 September 2015|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703050914/http://www.ndtv.com/india-news/criminal-escapes-while-on-way-to-court-in-rajasthan-1213948|archive-date=3 July 2017|publisher=[[NDTV]]}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Think-tank-sharp-shooter-of-Anand-Pal-Singhs-gang-arrested-by-ATS/articleshow/53587104.cms|title=Think tank, sharp shooter of Anand Pal Singh's gang arrested by ATS – Times of India|work=The Times of India|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170412020552/http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Think-tank-sharp-shooter-of-Anand-Pal-Singhs-gang-arrested-by-ATS/articleshow/53587104.cms|archive-date=12 April 2017}}</ref> ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ 'ਚੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਨੰਦਪਾਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੁਲਸ ਟੀਮ ਨੇ ਗੁੱਢਾ ਭਗਵਾਨਦਾਸ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। === ਦੋਸ਼ === ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। "ਅਨੰਦਪਾਲ ਦਾ ਭਰਾ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 2001 ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰਾ ਵਿੱਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਭਗੌੜਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਆਮਦਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਕਰੀਬ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜੋ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਧੀ ਪੁਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, "ਜੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਪੌਸ਼ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦੋ ਫਲੈਟ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਕੀਮਤ 60 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 370 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ," ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਚਮਨ, ਜੈਪੁਰ, ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ, ਸੀਕਰ ਅਤੇ ਚੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਕਈ 'ਬੇਨਾਮੀ' ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਕਰਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਨ ਵੀ ਹੈ। === ਜੀਵਨ ਢੰਗ === ਆਨੰਦਪਾਲ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਅਕਸਰ ਆਤਮ-ਬਲੀਦਾਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਂਗ ਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਬਲਵੀਰ ਬਨੂਦਾ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=2006 में गोदारा हत्याकांड से चर्चा में आया था गैंगस्टर आनंदपाल – Gangster anandpal encountered by rajasthan police |url=http://www.patrika.com/news/miscellenous-india/gangster-anandpal-encountered-by-rajasthan-police-1608482/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630095359/http://www.patrika.com/news/miscellenous-india/gangster-anandpal-encountered-by-rajasthan-police-1608482/ |archive-date=30 June 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref> ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਕਤਲ, ਡਕੈਤੀ ਅਤੇ ਜਬਰੀ ਵਸੂਲੀ ਸਮੇਤ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/c-10-anandpal-seacret-farm-house-jp0980-NOR.html|title=इस गैंगस्टर के फार्म हाउस में है तहखाना, पिंजरे में कैद करता था लोगों को|date=25 June 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਰੋਬਿਨ ਹੁੱਡ|ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ ਦੀ]] ਛਵੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਅੱਪਲੋਡ ਉਸ ਦੀ ਨਿਡਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|title=जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|archive-date=13 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html "जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html Archived] from the original on 13 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref><ref>{{Cite news|url=http://rajasthanaajkal.com/%E0%A4%86%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%97%E0%A5%80-%E0%A5%9E%E0%A4%BF%E0%A4%B2/|title=आनंदपाल सिंह पर बनेगी फ़िल्म|date=9 July 2017|work=Rajasthan Aajkal|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723202049/http://rajasthanaajkal.com/%E0%A4%86%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%97%E0%A5%80-%E0%A5%9E%E0%A4%BF%E0%A4%B2/|archive-date=23 July 2017|language=Hindi}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/the-siege-of-saanvrad-how-death-of-a-gangster-has-turned-a-small-rajasthan-village-into-a-war-zone/story-Y9yOcVrl8OVfhXjxExOb0O.html|title=The siege of Saanvrad: How death of a gangster has turned a small Rajasthan village into a war zone|date=12 July 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714115708/http://www.hindustantimes.com/jaipur/the-siege-of-saanvrad-how-death-of-a-gangster-has-turned-a-small-rajasthan-village-into-a-war-zone/story-Y9yOcVrl8OVfhXjxExOb0O.html|archive-date=14 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{Citation |last=Banna ka channel |title=Anandpal singh in dance styles |date=9 September 2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=yYebb3br3VU |access-date=12 July 2017}}</ref> ਕਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ, ਕਾਲੀ ਟੋਪੀ, ਮੁੱਛਾਂ, ਦਾੜ੍ਹੀ, ਚਮੜੇ ਦੀ ਜੈਕਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਠੋਸ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਵਰਗੀ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=IndiaTV |title=Anuradha Chaudhary: Story of Real Life 'Revolver Rani' |date=4 April 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=u0yNL4_DiSw |access-date=12 July 2017}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFIndiaTV2016">IndiaTV (4 April 2016), [https://www.youtube.com/watch?v=u0yNL4_DiSw ''Anuradha Chaudhary: Story of Real Life 'Revolver Rani''']<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span></cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html|title=लेडी DON के नाम से फेमस है ये लड़की, किडनेपिंग करने में एक्सपर्ट|date=31 December 2015|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508173625/http://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html|archive-date=8 May 2017|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html "लेडी DON के नाम से फेमस है ये लड़की, किडनेपिंग करने में एक्सपर्ट"]. ''dainikbhaskar''. 31 December 2015. [https://web.archive.org/web/20170508173625/http://www.bhaskar.com/news/raj-sik-omc-lady-don-anuradha-choudhary-in-anandpal-case-5209817-pho.html Archived] from the original on 8 May 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span>.</cite></ref> === ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ ਢੰਗ === ਆਨੰਦਪਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ, ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Cops working on breaking Anandpal's 'Robinhood' image – City-Jaipur – News {{!}} News Syndication {{!}} Content Syndication |url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180404185128/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= |archive-date=4 April 2018 |access-date=13 July 2017 |website=dnasyndication.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= "Cops working on breaking Anandpal's 'Robinhood' image – City-Jaipur – News | News Syndication | Content Syndication"]. ''dnasyndication.com''. [https://web.archive.org/web/20180404185128/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=0pmKcX2xOHHjO3dPulsPIndaulQesgBz3dPuls6yRGhl0i9d0dQcw= Archived] from the original on 4 April 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਰੋਬਿਨ ਹੁੱਡ]] -ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਆਮਦਨੀ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/|title=राजपूत समाज के आंदोलनकारियों का 'रॉबिनहुड' था आनंदपाल ! – Opinion Post|date=13 July 2017|work=Opinion Post|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723091211/http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/|archive-date=23 July 2017|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/ "राजपूत समाज के आंदोलनकारियों का 'रॉबिनहुड' था आनंदपाल ! – Opinion Post"]. ''Opinion Post''. 13 July 2017. [https://web.archive.org/web/20170723091211/http://www.opinionpost.in/gangster-anandpal-as-robin-hood-for-rajputs/ Archived] from the original on 23 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite news|url=https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/|title=One dies, 21 injured as violence erupts over Anand Pal encounter – enewsroom|date=13 July 2017|work=enewsroom|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044751/https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/|archive-date=21 August 2017|language=en-US}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/ "One dies, 21 injured as violence erupts over Anand Pal encounter – enewsroom"]. ''enewsroom''. 13 July 2017. [https://web.archive.org/web/20170821044751/https://enewsroom.in/die-violence-anand-pal-encounter/ Archived] from the original on 21 August 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite news|url=http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/|title=Rajasthan celebrates the ENCOUNTER of gangster Anand Pal {{!}} UdaipurTimes.com|date=25 June 2017|work=UdaipurTimes.com|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628073138/http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/|archive-date=28 June 2017|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/ "Rajasthan celebrates the ENCOUNTER of gangster Anand Pal | UdaipurTimes.com"]. ''UdaipurTimes.com''. 25 June 2017. [https://web.archive.org/web/20170628073138/http://udaipurtimes.com/rajasthan-celebrates-encounter-gangster-anand-pal/ Archived] from the original on 28 June 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|title=सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|archive-date=20 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html "सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html Archived] from the original on 20 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html|title=Who is Anandpal Singh and why Rajputs in Rajasthan erupted in anger at his killing?|date=13 July 2017|work=hindustantimes.com/|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713110319/http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html|archive-date=13 July 2017|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html "Who is Anandpal Singh and why Rajputs in Rajasthan erupted in anger at his killing?"]. ''hindustantimes.com/''. 13 July 2017. [https://web.archive.org/web/20170713110319/http://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-anandpal-singh-and-why-rajputs-in-rajasthan-erupted-in-anger-at-his-killing/story-YPpyFhIUSPzE3XEtMBsYGJ.html Archived] from the original on 13 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite></ref> === ਪੋਪੁਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ === ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੈਟਰੋਲ ਡਾਇਲ 100 - Ep 686 - ਪੂਰਾ ਐਪੀਸੋਡ - 8 ਜਨਵਰੀ 2018 (ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।) Zee5 ਦੀ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਰੰਗਬਾਜ਼ ਫਿਰਸੇ'' ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, 2019 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾਕਾਰ [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] ਨੇ ਅਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 December 2019 |title='रंगबाज फिर से' Review: राजस्थान के उस गैंगस्टर की कहानी, जिसने राजनीति हिला दी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/film-review/story/rangbaaz-phirse-review-in-hindi-jimmy-sheirgill-and-gul-panag-crime-drama-tmov-994355-2019-12-23 |access-date=2020-10-06 |website=Aaj Tak |language=hi}}</ref> == ਰੁਚੀਆਂ == ਉਹ [[ਨਾਵਲ|ਨਾਵਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ''ਸੁਪਰ ਬ੍ਰੇਨ'' ਅਤੇ ''ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਪਾਈ ਨੂੰ'' ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ [[ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ]] ਵਿੱਚ ਇਨਕਾਉਂਟਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਭਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/TOP-anand-pal-singh-encounter-5571569-PHO.html?seq=3|title=Pictures of Notorious Gangster Anand Pal Singh's Dead Body Surface Online; Here's The Reality of the Photos Going Viral|last=Philip|first=Jasmine|date=10 April 2017|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324162506/https://daily.bhaskar.com/news/TOP-anand-pal-singh-encounter-5571569-PHO.html?seq=3|archive-date=24 March 2018|publisher=[[Dainik Bhaskar]]}}</ref> == ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ == ਮਈ 2017 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪਾਲ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। <ref name=":6">{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|title=सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html|archive-date=20 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html "सरेंडर करना चाहता है राजस्थान का खूंखार गैंगस्टर आनंदपाल सिंह Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170720054724/http://aajtak.intoday.in/crime/story/the-dreaded-gangster-of-rajasthan-anand-pal-singh-wants-to-surrender-1-870843.html Archived] from the original on 20 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਕਲਿਆਣ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਤੋਂ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ <ref name=":28">{{Cite news|url=http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html|title=आनंदपाल एनकाउंटर: कुछ सवाल जिनके जवाब भी तलाशे जाने चाहिए|access-date=14 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714022214/http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html|archive-date=14 July 2017}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html "आनंदपाल एनकाउंटर: कुछ सवाल जिनके जवाब भी तलाशे जाने चाहिए"]. [https://web.archive.org/web/20170714022214/http://rajasthanpatrika.patrika.com/story/opinion/question-raised-over-gangster-anand-pal-singh-encounter-2611535.html Archived] from the original on 14 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 July</span> 2017</span>.</cite></ref> ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਗੂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। <ref name=":6" /> ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੇ ਵਕੀਲ ਏਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਜੱਜ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਨੰਦਪਾਲ ਨੇ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਨੰਦਪਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਲਵੀਰ ਬਨੂਦਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜੂ ਥੇਠ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਫਰਾਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਕੀਲ ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਉਸ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। <ref name=":6" /> == ਮੌਤ == === ਸਰਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ === ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 24 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਚੁਰੂ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਮਾਲਸਰ ਵਿਖੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਐਂਟੀ-ਟੈਰਰਿਸਟ ਸਕੁਐਡ (ਭਾਰਤ) ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-rajasthan-s-most-wanted-gangster-killed-in-police-encounter/story-apNrulyulM6U7eeznkfkGO.html|title=Anandpal Singh, Rajasthan's most-wanted gangster killed in police encounter|last=Mukherjee|first=Deepa|date=25 June 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704095346/http://www.hindustantimes.com/jaipur/anandpal-singh-rajasthan-s-most-wanted-gangster-killed-in-police-encounter/story-apNrulyulM6U7eeznkfkGO.html|archive-date=4 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.newsnation.in/india-news/rajasthan-notorious-gangster-anandpal-singh-killed-in-encounter-article-175144.html|title=Notorious gangster Anandpal Singh killed in encounter with Rajasthan Police|date=25 June 2017|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625071058/http://www.newsnation.in/india-news/rajasthan-notorious-gangster-anandpal-singh-killed-in-encounter-article-175144.html|archive-date=25 June 2017|publisher=[[News Nation]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=आनंदपाल ने औरतों को आगे कर हो हल्ला मचाना कर दिया था शुरू – Gangster Anand Pal Singh and Aanadpal encounter Latest News Updates |url=http://www.patrika.com/news/lucknow/gangster-anand-pal-singh-and-aanadpal-encounter-latest-news-updates-1609484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703045136/http://www.patrika.com/news/lucknow/gangster-anand-pal-singh-and-aanadpal-encounter-latest-news-updates-1609484/ |archive-date=3 July 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref> ]।<ref>{{Cite web |title=आनंदपाल ने औरतों को आगे कर हो हल्ला मचाना कर दिया था शुरू – Gangster Anand Pal Singh and Aanadpal encounter Latest News Updates |url=http://www.patrika.com/news/lucknow/gangster-anand-pal-singh-and-aanadpal-encounter-latest-news-updates-1609484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703045136/http://www.patrika.com/news/lucknow/gangster-anand-pal-singh-and-aanadpal-encounter-latest-news-updates-1609484/ |archive-date=3 July 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://khabar.ndtv.com/news/jaipur/criminal-anandpal-singh-carrying-rs-5-lakh-reward-on-head-killed-in-encounter-1716590|title=राजस्थान : पुलिस मुठभेड़ में मारा गया पांच लाख का इनामी अपराधी आनंदपाल|work=NDTVIndia|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703222354/https://khabar.ndtv.com/news/jaipur/criminal-anandpal-singh-carrying-rs-5-lakh-reward-on-head-killed-in-encounter-1716590|archive-date=3 July 2017}}</ref> <ref name=":10">{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-SIK-OMC-no-entry-in-anandpal-village-5643098-PHO.html|title=इस गैंगस्टर के गांव में लगे हैं ऐसे बैनर-पोस्टर, नेताओं की एंट्री पर है रोक|date=11 July 2017|work=dainikbhaskar|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121020/https://www.bhaskar.com/news/RAJ-SIK-OMC-no-entry-in-anandpal-village-5643098-PHO.html|archive-date=19 January 2019|language=en}}</ref> === ਜਨਤਕ ਕਹਾਣੀ === ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। <ref name=":3">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/|title=Anandpal encounter: Karni Sena demands CBI probe by July 12|date=9 July 2017|work=The Indian Express|access-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709171440/http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/|archive-date=9 July 2017|language=en-US}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/ "Anandpal encounter: Karni Sena demands CBI probe by July 12"]. ''The Indian Express''. 9 July 2017. [https://web.archive.org/web/20170709171440/http://indianexpress.com/article/india/anandpal-encounter-karni-sena-demands-cbi-probe-by-july-12/ Archived] from the original on 9 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 July</span> 2017</span>.</cite></ref> <ref name=":19">{{Cite news|url=http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|title=जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm|work=aajtak.intoday.in|access-date=13 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html|archive-date=13 July 2017|language=hi}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html "जानिए, क्यों आनंदपाल जैसे गैंगस्टर के लिए धड़कता है राजपूतों का दिल? Jurm"]. ''aajtak.intoday.in'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20170713100150/http://aajtak.intoday.in/crime/story/most-wanted-gangster-anandpal-singh-encounter-politices-rajsthan-goverment-1-940885.html Archived] from the original on 13 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2017</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> <ref name=":4">{{Cite web |title=4 दिन से पड़ा है Anand Pal Singh का शव, Gangster की पत्नी से पुलिस ने कहा 24 घंटे में ले जाओ वरना... – Anand Pal Singh Gangster Rajasthan Patrika |url=http://www.patrika.com/news/agra/anand-pal-singh-gangster-rajasthan-patrika-1610828/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703193915/http://www.patrika.com/news/agra/anand-pal-singh-gangster-rajasthan-patrika-1610828/ |archive-date=3 July 2017 |access-date=11 July 2017 |website=www.patrika.com |language=en}}</ref> <ref name=":5">{{Cite news|url=https://satyagrah.scroll.in/article/107873/gangster-anand-pal-rajasthan-encounter-problems-govt|title=क्यों इस कुख्यात गैंगस्टर का एनकाउंटर वसुंधरा सरकार के लिए राहत भी लाया है और आफत भी|last=आकोदिया|first=अवधेश|work=सत्याग्रह|access-date=11 July 2017|language=hi-IN|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425015542/https://satyagrah.scroll.in/article/107873/gangster-anand-pal-rajasthan-encounter-problems-govt|url-status=dead}}</ref> ਆਨੰਦਪਾਲ ਦੀ ਭੈਣ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਨੰਦਪਾਲ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਵਸੁੰਧਰਾ ਰਾਜੇ]] ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਕਟਾਰੀਆ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰ, ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। <ref name=":6"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Anandpal-Singh ਆਨੰਦਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ] ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ * [https://khabar.ndtv.com/topic/anand-pal-singh ਆਨੰਦਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[ਐਨਡੀਟੀਵੀ|NDTV '<nowiki/>]]'' ਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ * [http://hindi.news18.com/tag/anandpal-singh/ ਆਨੰਦਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130074722/https://hindi.news18.com/tag/anandpal-singh/ |date=2024-11-30 }} ''NEWS18 India ''' ਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] 9b2hv8fy97vkvvw1bxk60zibs603qex 0 180742 851690 741955 2026-11-05T10:18:00Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851690 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | partof = | caption = Bushnell on fire in front of the [[Embassy of Israel, Washington, D.C.|Israeli embassy]] | date = {{nowrap|{{start date|2024|02|25}}}} | Location = [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ.]], ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟ | coordinates = {{coord|38|56|32.9|N|77|04|04.4|W|region:US_type:event_scale:1000|display=inline,title}} | type = [[ਆਤਮ-ਬਲੀਦਾਨ]] | reported deaths = 1 (ਆਰੌਨ ਬੁਸ਼ਨੈੈਲ) }} 25 ਫਰਵਰੀ, 2024 ਨੂੰ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੇ ਇੱਕ 25 ਸਾਲਾ ਸਰਵਿਸਮੈਨ, '''ਆਰੌਨ ਬੁਸ਼ਨੇੈਲ''' ਦੀ ਲਾਈਵ-ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੇ ਐਕਟ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਗੇਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।, ਬੁਸ਼ਨੇਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ " [[ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਲਾਕੇ|ਫਲਸਤੀਨ]] ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਾ ਰਹੇ ਹਨ" ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ " ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ"। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਤਰਲ ਨਾਲ ਡੁਬੋ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਲਈ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਬੁਸ਼ਨੈਲ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ ਫ੍ਰੀ-ਫਲਸਤੀਨ, ਫ੍ਰੀ-ਫਲਸਤੀਨ। <ref>{{Cite magazine|last=Assi|first=Seraj|date=February 26, 2024|title=Aaron Bushnell Refused to Be Silent on the Horrors in Gaza|url=https://jacobin.com/2024/02/aaron-bushnell-self-immolation-israel-embassy-gaza|magazine=[[Jacobin (magazine)|Jacobin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226214246/https://jacobin.com/2024/02/aaron-bushnell-self-immolation-israel-embassy-gaza|archive-date=February 26, 2024|access-date=February 27, 2024}}</ref> ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਬੁਸ਼ਨੈਲ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੀਕਰੇਟ ਸਰਵਿਸ ਅਫਸਰ ਨੇ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। <ref name="nyt">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/02/25/world/middleeast/israel-embassy-man-on-fire.html|title=A man set himself on fire outside the Israeli Embassy in Washington, the police said.|last=Kavi|first=Aishvarya|date=February 25, 2024|work=[[The New York Times]]|access-date=February 26, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225234815/https://www.nytimes.com/2024/02/25/world/middleeast/israel-embassy-man-on-fire.html|archive-date=February 25, 2024|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="time">{{Cite magazine|last=Guzman|first=Chad de|date=February 25, 2024|title=U.S. Air Force Member Sets Self on Fire Outside Israel's Embassy in D.C. to Protest War in Gaza|url=https://time.com/6821425/israel-embassy-air-force-protest-fire-self-immolation-aaron-bushnell-latest-updates/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226053631/https://time.com/6821425/israel-embassy-air-force-protest-fire-self-immolation-aaron-bushnell-latest-updates/|archive-date=February 26, 2024|access-date=February 26, 2024}}</ref> <ref name="WaPo1">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2024/02/25/dc-israeli-embassy-man-fire/|title=Active-duty airman sets himself on fire outside D.C.'s Israeli Embassy|last=Davies|first=Emily|date=February 25, 2024|work=[[The Washington Post]]|access-date=February 26, 2024|archive-url=https://archive.today/20240226031644/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2024/02/25/dc-israeli-embassy-man-fire/|archive-date=February 26, 2024|last2=Rempfer|first2=Kyle|quote=shows him referring to his service in the U.S. armed forces and shouting "Free Palestine" as he burned.|last3=Lamothe|first3=Dan}}</ref> <ref name="Factcheck">{{Cite news|url=https://www.newsweek.com/fact-check-did-israeli-guard-point-gun-aaron-bushnell-1873678|title=Fact Check: Did Israeli guard point gun toward Aaron Bushnell's body?|last=Norton|first=Tom|date=27 February 2024|work=Newsweek|access-date=1 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240301011706/https://www.newsweek.com/fact-check-did-israeli-guard-point-gun-aaron-bushnell-1873678|archive-date=March 1, 2024}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == === ਬੁਸ਼ਨੇੈਲ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ === ਬੁਸ਼ਨੇੈਲ ਓਰਲੀਨਜ਼, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿਚ, ਜੀਸਸ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/02/27/us-airman-aaron-bushnell-israeli-embassy-washington-church/|title=US airman who killed himself outside Israeli Embassy was anarchist from religious sect|last=Simons|first=Raoul|date=February 27, 2024|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=February 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227144206/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/02/27/us-airman-aaron-bushnell-israeli-embassy-washington-church/|archive-date=February 27, 2024|issn=0307-1235}}</ref> ਬੁਸ਼ਨੈਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 2019 ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ <ref name="bbc 2024-0302 friends">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68455401.amp|title=Aaron Bushnell: Friends speak of struggle to comprehend US airman's Gaza protest death|last=Epstein|first=Kayla|date=2024-03-02|work=[[BBC]]|access-date=2024-03-03|last2=Casas|first2=Angelica}}</ref> == ਘਟਨਾ == {{Quote box | quote = "Many of us like to ask ourselves, 'What would I do if I was alive during [[slavery]]? Or the [[Jim Crow laws|Jim Crow]] South? Or [[apartheid]]? What would I do if my country was committing genocide?' The answer is, you're doing it. Right now." | source = {{mdash}}ਆਰੌਨ ਬੁਸ਼ਨੈਲ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਬਲੀਦਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ<ref name="apart1">{{cite web |last=Rahman |first=Khaleda |date=2024-02-26 |title=Aaron Bushnell's Facebook reveals final message before self-immolation |url=https://www.newsweek.com/aaron-bushnell-final-message-fire-israeli-embassy-washington-dc-1873242 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226101737/https://www.newsweek.com/aaron-bushnell-final-message-fire-israeli-embassy-washington-dc-1873242 |archive-date=February 26, 2024 |access-date=2024-03-01 |website=Newsweek}}</ref><ref name="apart2">{{cite web |last=Kube |first=Courtney |last2=Lenthang |first2=Marlene |last3=Siemaszko |first3=Corky |date=2024-02-27 |title=U.S. Air Force member who set himself on fire outside Israeli Embassy in D.C. has died |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/us-air-force-member-set-fire-israeli-embassy-dc-died-rcna140455 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226220147/https://www.nbcnews.com/news/us-news/us-air-force-member-set-fire-israeli-embassy-dc-died-rcna140455 |archive-date=February 26, 2024 |access-date=2024-03-01 |website=NBC News}}</ref> | width = 24em | bgcolor = #E0E6F8 }} [[ਤਸਵੀਰ:Israeli_Embassy_Washington_DC_3221.JPG|right|thumb| ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਗੇਟ, ਜਿੱਥੇ ਬੁਸ਼ਨੇਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਲਈ ਸੀ।]] === ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Self-immolation_of_Thich_Quang_Duc_and_Aaron_Bushnell_cartoon_by_Latuff_(2024).jpg|alt=Cartoon by Carlos Latuff comparing Bushnell to Thích Quảng Đức|right|thumb| ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ [[ਕਾਰਲੋਸ ਲਾਤੁਫ਼|ਕਾਰਲੋਸ ਲੈਟਫ ਦੁਆਰਾ]] ਬੁਸ਼ਨੇੈਲ ਦੀ ਥਿਚ ਕੁਆਂਗ ਡੁਕ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਰਟੂਨ।]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਹਮਾਸ ਯੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਤਮਦਾਹ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline}} {{Israel–United States relations}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੇ ਖੇਤਰ]] o110v12n28fi2ooie7fdfqrsljdh5gc 0 181737 851683 761629 2026-11-05T09:32:42Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851683 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = | image = Theyyam_of_Kerala_by_Shagil_Kannur_(41).jpg | caption = ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ ਕਲਾ | name = '''ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ''' | god_of = | affiliation = [[ਹਿੰਦੂ]] | mantra = | weapon = | consort = | children = | abode = | mount = | spouse = | region = [[ਉੱਤਰੀ ਮਾਲਾਬਾਰ]], [[ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ }} '''ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਕਰਕਾਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਕੇਰਲ]], ਉੱਤਰੀ ਮਾਲਾਬਾਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ ਦੇ ਥੀਅਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੱਪੀਰੀਅਨ ਥੀਅਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਪੀਰੀਅਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ, ਦੀ ਮਿੱਥ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ-ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। == ਮਿੱਥ == ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਆਰੀਆਪੱਤਰ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਪੰਤਥੀ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੂੰਕਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮਲਬੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਲਾਹ ਬੱਪੀਰੀਅਨ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ,<ref name="janmabhumi">{{Cite web |last=സന്തോഷ് |first=യു പി |title=ബപ്പിരിയന്‍ തെയ്യം |url=https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/news857452 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226085721/https://www.janmabhumi.in/news/samskriti/news857452 |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=www.janmabhumi.in |publisher=[[Janmabhumi]]}}</ref> ਤਾਂ ਉਹ ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂਈ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਪੀਰੀਅਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="janmabhumi" /> ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਨਮਲਾਟਿੰਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="janmabhumi" /> ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ ਅਤੇ ਬੱਪੀਰੀਅਨ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਮਾਲਾਬਾਰ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਕੁਰਾਨ ਪਹਾਡ਼ੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।<ref name="janmabhumi" /> ਉਹ ਥਲੀਪਰੰਬਾ ਕੈਥਕੀਲ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਥਲੀਪਰੰਬਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰੀ ਮਾਲਾਬਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਥੀਅਮ == ਆਰੀਆਕਰਕੰਨੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਥੀਅਮ ਹੈ।<ref name="samayam">{{Cite web |title=മലബാറിലെ 'ബപ്പിരിയൻ' തെയ്യത്തെക്കുറിച്ച് |url=https://malayalam.samayam.com/spirituality/bappiriyan-theyyam-in-north-kerala/articleshow/53896801.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226085711/https://malayalam.samayam.com/spirituality/bappiriyan-theyyam-in-north-kerala/articleshow/53896801.cms |archive-date=26 February 2023 |access-date=26 February 2023 |website=Samayam Malayalam |publisher=The times of India |language=ml}}</ref> ਕਿਸੇ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੋਰ ਥੀਅਮ ਦੇ ਉਲਟ, ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ ਥੀਅਮ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੂਟ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=മതമൈത്രിയുണർത്തി മാപ്പിളപ്പൊറാട്ടുകൾ ഉറഞ്ഞാടി |url=https://newspaper.mathrubhumi.com/kannur/news/kannur-1.8222396 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151244/https://newspaper.mathrubhumi.com/kannur/news/kannur-1.8222396 |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref> ਨਾਵਿਕ, ਨੂੰ ਥੀਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ ਥੀਅਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="samayam" />, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਪੂੰਕਾਨੀ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ, ਦੀ ਮਿੱਥ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ-ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਲੋਕਧਾਰਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਦੇਵਤੇ]] hj07bbp75uklhugqu8yl8c6qhdys2hb 0 182128 851665 840755 2026-11-05T07:07:21Z Pkrs1 62805 ਸੁਧਾਰ ([[:en:MOS:SPACING]]) ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851665 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਆਰਤੀ ਮੁਖਰਜੀ | image = | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = ਆਰਤੀ ਮੁਖਰਜੀ | alias = ਆਰਤੀ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ | birth_place = [[ਢਾਕਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] (ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]) | origin = | genre = ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ | occupation = ਗਾਇਕ | instrument = ਗਾਇਕ | years_active = 1961–ਮੌਜੂਦ | label = | website = | associated_acts = }} '''ਆਰਤੀ ਮੁਖਰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aarti Mukherjee'''), ਜਿਸਨੂੰ '''ਆਰਤੀ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ''' (আরতি মুখੋপাধ্যায়) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ''ਗੀਤ ਗਾਤਾ ਚਲ'' (1975), ''ਤਪੱਸਿਆ'' (1976), ''ਮਨੋਕਾਮਨਾ'', ''ਮਾਸੂਮ'' (1983) ਅਤੇ ''ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ (1992)ਵਰਗੀਆਂ'' [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|ਬੰਗਲਾ]] ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਦਾਦਾਗਿਰੀ'' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ 1955 ਵਿੱਚ 14 ਜਾਂ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ''ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੈਲੇਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ'' ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, "ਮੈਟਰੋ-ਮਰਫੀ ਮੁਕਾਬਲਾ" ਜਿਸ ਦੇ ਜੱਜ ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ, [[ਨੌਸ਼ਾਦ]], ਵਸੰਤ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100350440100.htm|title=Full of patriotic fervour Solo magic|date=3 October 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=28 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605123512/http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100350440100.htm|archive-date=5 June 2014}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰੇਕ 1958 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਸਹਾਰਾ'' ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀਮਤ ਸੀ। ''ਏ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਲਾਪਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ''ਕੰਨਿਆ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀਤਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਸੰਧਿਆ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੈਨਰਜੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਗੁਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸੁਚਿਤਰਾ ਸੇਨ]] ਦੀ ਆਨ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1966 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਗੋਲਪੋ ਹੋਲੀਓ ਸੋਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ,'' ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ BFJA ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1976 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਛੋਟਰ ਫਾਂਡੇ'' ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਠ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਧਬੀ ਮੁਖਰਜੀ, [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ]], [[ਅਪਰਨਾ ਸੇਨ]], ਦੇਬਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ ਅਤੇ [[ਤਨੂਜਾ]]। ਉਸਨੇ, [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ]] ਦੇ ਨਾਲ, 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 'ਬੱਚੇ ਹੋ ਤੁਮ ਖੇਲ ਖਿਲੋ' ਅਤੇ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ 'ਦੋ ਪੰਚੀ ਦੋ ਤਿਨਕੇ' ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੋਗਾਣਾ ਗਾਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ 15,000 ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। 1983 ਵਿੱਚ ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ, ਜੋ ਬੰਗਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਕੁਮਾਰ ਸਾਨੂ, [[ਅਭਿਜੀਤ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ|ਅਭਿਜੀਤ]] ਅਤੇ ਐਂਡਰਿਊ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਦੋ ਨੈਨਾ ਔਰ ਏਕ ਕਹਾਨੀ" ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ <nowiki><i id="mwQA">ਮਸੂਮ ਦੀ</i></nowiki> ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਇੱਕ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ 1983 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ 'ਰਾਧਾ ਬੰਸ਼ੀ ਚਾਰਾ ਜਨੇਨਾ', 'ਏਕ ਬੋਸ਼ਾਖੇ ਦੇਖ ਕੇ ਹੋਲੋ ਦੂਜੋਂ', 'ਏ ਮਾਂ ਜੋਚੋਨੇ ਓਂਗੋ ਭੀਜੀਏ', 'ਜਾ ਜਾ ਬਿਹਾਇਆ ਪੰਛੀ ਜਾਨਾ', 'ਤੋਖੋਂ ਤੋਮਰ ਏਕੁਸ਼ ਬੋਚੋਰ ਬੋਧੇ' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਕੋਲ ਕਈ ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਵੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਲ 1957 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਮਰਫੀ ਮੈਟਰੋ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ, ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ, ਵਸੰਤ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਸਾਈ, ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ, ਅਤੇ ਮਦਨ ਮੋਹਨ। ਆਰਤੀ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਸੁਬਰਨਾ ਰੇਖਾ'' ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ'' ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਬੰਗਾਲੀ, [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ]], [[ਮੇਤੇ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਨੀਪੁਰੀ]], [[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਾਮੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਰਤੀ ਨੇ ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੂਲ ਗੀਤੀ ਦੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। [[ਠੁਮਰੀ]], ਭਜਨ, ਤਪਾ, ਤਰਨਾ, ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀਤਾ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable collapsible" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟਸ |- |1958 |''ਸਹਾਰਾ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1960 |''ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1961 |''ਬੋਆਯ ਫ੍ਰੇਂਡ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1962 |''ਕੰਨਾ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1963 |''ਡੇਆ ਨੇਯਾ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1965 |''ਸੁਬਰਨਰੇਖਾ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1965 |ਦੋ ਦਿਲ |ਹਿੰਦੀ | |- |1965 |''ਅਭਯਾ ਓ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1966 |''ਜੋਰਾਡੀਗੀਰ ਚੌਧਰੀ ਪਰਿਬਾਰ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1967 |''[[Badhu Bharan|ਬਧੂ ਭਾਰਨ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1968 |''ਗਾਰ ਨਸੀਮਪੁਰ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1969 |ਾ ਫਿਆਂਸੀ |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1969 |''ਤੀਨ ਭੁਬਨੇਰ ਪਾਰੇ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1969 |''ਖਾਮੋਸ਼ੀ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1970 |''[[Bilambita Lay|ਬਿਲੰਬਿਤਾ ਲੇ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1970 |''ਸਾਮੰਤਰਾਲ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1970 |''[[Manjari Opera|ਮੰਜਰੀ ਓਪੇਰਾ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1971 |''[[:as:অৰণ্য (চলচ্চিত্ৰ)|ਅਰਨੀਆ]]'' |ਅਸਾਮੀ | |- |1971 |''[[:as:মানৱ আৰু দানৱ|ਮਾਨਬ ਅਰੁ ਦਾਨਬ]]'' |ਅਸਾਮੀ <ref name="bolchabi" /> | |- |1971 |''ਜਲ ਬਿਨ ਮਛਲੀ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਬਿਨ ਬਿਜਲੀ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1971 |''ਧਾਨੀ ਮੇਈ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1971 |[[Ghorer Moddhye Ghor|ਘੋਰੇਰ ਮੋਧਯੇ ਘੋਰ]] |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1971 |ਕੋਖਨੋ ਮੇਘ |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1971 |''[[Fariad|ਫ਼ਰੀਦ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1972 |''[[Haar Maana Haar|ਹਾਰ ਮਾਨਾ ਹਾਰ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1972 |''[[Brojendrogi Luhongba|ਬ੍ਰੋਜਨਡਰੋਜੀ ਲੁਹੋਂਗਬਾ]]'' |ਮਣੀਪੁਰੀ | |- |1972 |''[[Bhaiti|ਭਾਈਤੀ]]'' |ਅਸਾਮੀ <ref name="bolchabi" /> | |- |1972 |''[[:as:মৰিচিকা (চলচ্চিত্ৰ)|ਮੋਰਿਚਿਕਾ]]'' |ਅਸਾਮੀ <ref name="bolchabi" /> | |- |1972 |''[[Ajker Nayak|ਅੱਜਕਰ ਨਾਇਕ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1972 |''ਅੰਧਾ ਅਤੀਤ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1973 |''[[Sriman Prithviraj|ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1973 |''ਬਾਸੰਤਾ ਬਿਲਪ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1974 |''[[Alor Thikana|ਅਲੋਰ ਥਿਕਾਨਾ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1974 |''[[Bikele Bhorer Phul|ਬਾਇਕਲੇ ਭੋਰਰ ਫੁਲ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1975 |''[[Chhutir Phande|ਛੁਟਿਰ ਫੰਡੇ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1976 |''ਤਪੱਸਿਆ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1976 |''[[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ|ਹਾਰਮੋਨਿਯਮ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1976 |''[[Hangsaraj|ਹੰਗਸਰਾਜ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1976 |''ਨਿਧਿਰਾਮ ਸਰਦਾਰ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1977 |''[[Solah Shukrawar|ਸੋਲਾਹ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ]]'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1977 |''ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੇਂਗੇ ਹਮ''/''ਜਨਮ ਜਨਮ ਨਾ ਸਾਥੀ'' (1977) |ਹਿੰਦੀ/ਗੁਜਰਾਤੀ | |- |1977 |''ਆਨੰਦ ਆਸ਼ਰਮ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1977 |''[[Baba Taraknath|ਬਾਬਾ ਤਾਰਕਨਾਥ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1978 |''ਗੰਗਾ ਕੀ ਸੌਗੰਧ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1978 |''ਸਾਜਨ ਬਿਨਾ ਸੁਹਾਨ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1979 |''[[Nagin Aur Suhagan|ਨਾਗਿਨ ਔਰ ਸੁਹਾਗਨ]]'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1979 |''[[Ashaati Beej|ਆਸ਼ਾਟੀ ਬੀਜ]]'' |ਗੁਜਰਾਤੀ | |- |1979 |''ਗਣਦੇਵ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1979 |''ਤਰਾਣਾ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1980 |''[[Megha Mukti|ਮੇਘਾ ਮੁਕਤੀ]]'' |ਉਡ਼ੀਆ | |- |1980 |''[[Baata Abaata|ਬਾਟਾ ਅਬਾਟਾ]]'' |ਉਡ਼ੀਆ | |- |1980 |''[[Manokaamnaa|ਮਨੋਕਾਮਨਾ]]'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1976 |''ਗੀਤ ਗਾਤਾ ਚਲ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1980 |''ਏਕ ਬਾਰ ਕਹੋ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1980 |''ਦਾਦਰ ਕੀਰਤੀ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1981 |''ਡਸਟੂ ਮਿਸਟੀ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1981 |''[[Ulka (1981 film)|ਉਲਕਾ]]'' |ਉਡ਼ੀਆ | |- |1981 |''[[Tike Hasa Tike Luha|ਟਿਕ ਹਾਸਾ ਟਿਕ ਲੁਹਾ]]'' |ਉਡ਼ੀਆ | |- |1981 |''ਸੂਰਿਆ ਸਾਕਸ਼ੀ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1982 |''[[Rajbadhu|ਰਾਜਬਧੂ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1983 |''ਮਾਸੂਮ'' |ਹਿੰਦੀ |[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ|ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] |- |1983 |''[[Desire (1983 film)|ਡਿਜਾਇਰ]]'' |ਉਡ਼ੀਆ | |- |1983 |''[[Aashar Akash|ਆਸ਼ਾਰ ਆਕਾਸ਼]]'' |ਉਡ਼ੀਆ | |- |1983 |''[[Amar Geeti|ਅਮਰ ਗੀਤੀ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1983 |''ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1983 |''[[Indira (1983 film)|ਇੰਦਰਾ]]'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1984 |''ਸ਼ਤਰੂ'' |ਬੰਗਾਲੀ | |- |1985 |''ਰਾਮ ਤੇਰੇ ਕਿਤਨੇ ਨਾਮ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1985 |''[[Rusvai|ਰੁਸਵਾਈ]]'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1985 |''ਲੱਲੂ ਰਾਮ'' |ਹਿੰਦੀ | |- |1991 |ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਵਨ |ਹਿੰਦੀ |- |1992 |ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ |ਹਿੰਦੀ | |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{FilmfareAwardBestFemaleSinger}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0611507}} * {{Bollywood Hungama person|38348|Aarti Mukherji}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] 2cl5dbhecqb10s61ngumv708tboy4x5 0 182799 851579 822992 2026-11-04T18:05:34Z Nitesh Gill 8973 /* ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ */ 851579 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Emma Bunton 2014 1.png }} '''ਐਮਾ ਲੀ ਬੰਟਨ''' (ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ 1976) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ, ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Rose |first=Mike |date=January 21, 2023 |title=Today's famous birthdays list for January 21, 2023 includes celebrities Luke Grimes, Geena Davis |url=https://www.cleveland.com/entertainment/2023/01/todays-famous-birthdays-list-for-january-21-2023-includes-celebrities-luke-grimes-geena-davis.html |access-date=January 21, 2023 |website=[[Cleveland.com]]}}</ref> ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]] ਗਰੁੱਪ ਸਪਾਈਸ ਗਰਲਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ '''ਬੇਬੀ ਸਪਾਈਸ''' ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਪਾਈਸ ਗਰਲਜ਼ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 February 2017 |title=Magic Radio sign Melanie C |url=https://www.bauermedia.co.uk/newsroom/press-releases/magic-radio-sign-melanie-c |access-date=18 August 2021 |website=Bauer Media |language=en |archive-date=18 ਅਗਸਤ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818140240/https://www.bauermedia.co.uk/newsroom/press-releases/magic-radio-sign-melanie-c |url-status=dead }}</ref> ਸਪਾਈਸ ਗਰਲਜ਼ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੰਟਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਐਲਬਮ, ਏ ਗਰਲ ਲਾਇਕ ਮੀ (2001) ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਯੂਕੇ ਐਲਬਮਾਂ ਚਾਰਟ ਉੱਤੇ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਆਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੁਆਰਾ 100,000 ਕਾਪੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="bpi">{{Cite web |date=7 September 2001 |title=BPI Certified Awards |url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/Search.aspx |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6DaMNbmDo?url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |archive-date=11 January 2013 |access-date=27 December 2010 |publisher=[[British Phonographic Industry]]}}</ref> ਇਸ ਐਲਬਮ ਨੇ ਸਫਲ ਸਿੰਗਲਜ਼ "ਵਾਟ ਟੂਕ ਯੂ ਸੋ ਲੌਂਗ?", "ਵਾਟ ਆਈ ਐਮ" ਅਤੇ "ਟੇਕ ਮਾਈ ਬ੍ਰੀਥ ਅਵੇ" ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ, ਫ੍ਰੀ ਮੀ (2004) ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿੰਗਲ "ਫ੍ਰੀ ਮੀ" ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਸਿੰਗਲਜ਼ "ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ" ਅਤੇ "ਆਈ ਵਿਲ ਬੀ ਦੇਅਰ" ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਲਾਈਫ ਇਨ ਮੋਨੋ (2006), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਸਿੰਗਲ "ਡਾਊਨਟਾਊਨ" ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਟਨ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸਪਾਈਸ ਗਰਲਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਐਲਬਮ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਮਾਈ ਹੈਪੀ ਪਲੇਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਸਪਾਈਸ ਗਰਲਜ਼ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਗਈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ == ਬੰਟਨ ਦਾ ਜਨਮ ਫਿੰਚਲੇ, ਬਾਰਨੇਟ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Emma Bunton Biography, Songs, & Albums |url=https://www.allmusic.com/artist/emma-bunton-mn0000155662/biography |website=[[AllMusic]]}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪੌਲੀਨ, ਇੱਕ [[ਕਰਾਟੇ]] ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ, ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਵਰ ਬੰਟਨ, ਇੱਕੋ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ, 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪਾਲ ਜੇਮਜ਼ ਹੈ।<ref name="Bye-bye Baby">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2006/nov/18/popandrock.spicegirls|title=Bye-bye Baby|last=Hattenstone|first=Simon|date=18 November 2006|work=[[The Guardian]]|access-date=11 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105002437/http://www.theguardian.com/music/2006/nov/18/popandrock.spicegirls|archive-date=5 November 2013|location=London}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਗਸਤ 2016 ਦੌਰਾਨ ਦਿਸ ਮਾਰਨਿੰਗ 'ਤੇ ਈਮੋਨ ਹੋਮਸ ਅਤੇ ਰੂਥ ਲੈਂਗਸਫੋਰਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬੰਟਨ ਦਾ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾਉਂਟੀ ਵੇਕਸਫੋਰਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹੈ। ਬੰਟਨ ਨੇ ਫਿੰਚਲੇ ਦੇ ਸੇਂਟ ਥੈਰੇਸਾ ਦੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਲਵੀਆ ਯੰਗ ਥੀਏਟਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref name="Sylvia">{{Cite web |title=Sylvia Young Theatre School (Ex-students) |url=http://www.sylviayoungtheatreschool.co.uk/page_viewer.asp?page=Ex-Students+&pid=102 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927131843/http://www.sylviayoungtheatreschool.co.uk/page_viewer.asp?page=Ex-Students+&pid=102 |archive-date=27 September 2011 |access-date=27 September 2011 |publisher=[[Sylvia Young Theatre School]]}}</ref> ਐਸਵਾਈਟੀਐਸ ਵਿਖੇ, ਉਹ ਕੀਲੀ ਹੈਵਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=14 March 2014 |title=10 Things About... Keeley Hawes |url=http://www.digitalspy.com/showbiz/doctor-who/feature/a557454/10-things-about-keeley-hawes/ |access-date=28 August 2018 |website=Digital Spy}}</ref> ਬੰਟਨ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1992 ਵਿੱਚ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਈਸਟਐਂਡਰਜ਼'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.questia.com/read/1G1-99140006|title=Secrets of the Square|date=25 March 2003|work=Daily Record (Glasgow, Scotland)|access-date=|publisher=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2021}}</ref> ਸੰਨ 1993 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਈ. ਟੀ. ਵੀ. ਪੁਲਿਸ ਡਰਾਮਾ 'ਦਿ ''ਬਿੱਲ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਟੂ ਪਲੇ ਦਿ ਕਿੰਗ' ਵਿੱੱਚ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਬੰਟਨ ਅੱਗਜਨੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਲਈ 2000 ਦੀ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=26oWnCHI-Iw A public information film on the dangers of fireworks and alcohol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603054548/https://www.youtube.com/watch?v=26oWnCHI-Iw|date=3 June 2016}} at YouTube.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Emma_Bunton_-_Maybe_TROTSGT_01.jpg|left|thumb|ਬੰਟਨ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸਪਾਈਸ ਗਰਲਜ਼ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ "ਸ਼ਾਇਦ" ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Spice_Girls_Viva_Forever.jpg|thumb|ਬ੍ਰਾਊਨ, ਚਿਸ਼ੋਲਮ, ਹਾਲੀਵੈਲ, ਬੰਟਨ ਅਤੇ ਬੇਖਮ ਵਿਵਾ ਫਾਰਏਵਰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 'ਤੇ]] [[ਤਸਵੀਰ:EmmaBuntonXmasRAH061219-37_(50116365821)_(cropped).jpg|right|thumb|239x239px|ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਐਮਾ ਬੰਟਨ]] [[ਤਸਵੀਰ:Emma_Bunton_2014_4.png|thumb|ਬੰਟਨ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਰਗੋਸ ਫੈਸ਼ਨ ਲਾਈਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਵਿੱਚ]] == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:EmmaBuntonXmasRAH061219-19_(50116591257)_(cropped).jpg|right|thumb|ਬੰਟਨ 2019 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜੇਡ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।]] 1997 ਵਿੱਚ, ਬੰਟਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਾਇਕ ਲੀ ਬ੍ਰੇਨਨ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=7 February 2013 |title=911 singer Lee Brennan 'dated Spice Girl Emma Bunton, Gail Porter' |url=http://www.digitalspy.com/showbiz/news/a456992/911-singer-lee-brennan-dated-spice-girl-emma-bunton-gail-porter/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202012232/http://www.digitalspy.com/showbiz/news/a456992/911-singer-lee-brennan-dated-spice-girl-emma-bunton-gail-porter/ |archive-date=2 February 2017 |access-date=4 January 2017 |website=Digital Spy}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ [[ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦੀਕੈਪਰੀਓ|ਲਿਓਨਾਰਡੋ ਡਿਕੈਪ੍ਰੀਓ]] ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Leonardo DiCaprio Girlfriend: Before Dating Toni Garrn In 2013, Leo Was Linked To Baby Spice Emma Bunton In The '90s! |url=http://www.fashionnstyle.com/articles/12090/20131008/leonardo-dicaprio-girlfriend-dating-toni-garrn-2013-linked-baby-spice-emma-bunton-90s.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104164523/http://www.fashionnstyle.com/articles/12090/20131008/leonardo-dicaprio-girlfriend-dating-toni-garrn-2013-linked-baby-spice-emma-bunton-90s.htm |archive-date=4 January 2017 |access-date=4 January 2017 |website=Fashion Style}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Emma Bunton: My only dream is for my children to be healthy |url=http://www.express.co.uk/life-style/style/434351/Emma-Bunton-My-only-dream-is-for-my-children-to-be-healthy |access-date=4 January 2017 |website=Daily Express}}</ref> ਸੰਨ 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਡੈਮੇਜ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਾਇਕਾ ਜੇਡ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਈ 1999 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।<ref name="popm1">{{Cite web |title=Emma Bunton's Jaded |url=http://www.pop-music.com/emma-buntons-jaded |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131191409/http://www.pop-music.com/emma-buntons-jaded |archive-date=31 January 2017 |access-date=4 January 2017 |website=Pop-Music}}</ref> ਸਤੰਬਰ 1999 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2000 ਤੱਕ, ਬੰਟਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਰੀਓ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ [[ਡੇਵਿਡ ਬੈਕਮ|ਡੇਵਿਡ ਬੇਖਮ]] ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਬੇਖਮ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Emma TrackHer |url=http://www.spicenews.com/1999/sep99.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510114620/http://www.spicenews.com/1999/sep99.html |archive-date=10 May 2017 |access-date=4 January 2017 |website=S-News}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2000 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2002 ਤੱਕ, ਉਹ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਜਸਟਿਨ ਟਿੰਬਰਲੇਕ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=18 May 2003 |title=Justin Timberlake Beds Baby Spice |url=http://www.contactmusic.com/justin-timberlake/news/justin-timberlake-beds-baby-spice |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131184932/http://www.contactmusic.com/justin-timberlake/news/justin-timberlake-beds-baby-spice |archive-date=31 January 2017 |access-date=6 January 2017 |website=Contact Music}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dingwall |first=John |title=WHEN TWO BECAME ONE AGAIN; When Emma Bunton started dating pop hunk Justin Timberlake it looked like the real thing.. now after dumping him for spilling the beans she reveals why she is happy to be on her own |url=https://www.thefreelibrary.com/WHEN+TWO+BECAME+ONE+AGAIN%3B+When+Emma+Bunton+started+dating+pop+hunk...-a0102522603 |access-date=4 April 2019 |website=The Free Library}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nissim |first=Mayer |date=5 July 2016 |title=Spice Girl Emma Bunton took time to forgive Geri – and still won't comment on that Justin Timberlake fling |url=https://www.digitalspy.com/music/a800304/spice-girl-emma-bunton-took-time-to-forgive-geri-and-still-wont-comment-on-that-justin-timberlake-fling/ |access-date=4 April 2019 |website=Digital Spy}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਬੰਟਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਡ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Nisbet |first=Megan |date=17 March 2018 |title=Who is Emma Bunton's famous partner Jade Jones? Spice Girls star engaged to Damage lead singer and the couple share two children – here's all the details |url=https://www.ok.co.uk/celebrity-feature/1330729/emma-bunton-husband-jade-jones-famous-children-tate-beau-spice-girls-damage |access-date=4 April 2019 |website=OK! |archive-date=4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404155044/https://www.ok.co.uk/celebrity-feature/1330729/emma-bunton-husband-jade-jones-famous-children-tate-beau-spice-girls-damage |url-status=dead }}</ref> 26 ਜਨਵਰੀ 2007 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6303209.stm|title=Emma Bunton announces pregnancy|date=26 January 2007|access-date=4 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131191954/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6303209.stm|archive-date=31 January 2017|publisher=BBC}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ 2007 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The A-Team |url=http://www.mtv.co.uk/news/emma-bunton/40509-emma-bunton-s-baby-beau |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023093903/http://www.mtv.co.uk/news/emma-bunton/40509-emma-bunton-s-baby-beau |archive-date=23 October 2013 |access-date=4 January 2017 |website=MTV UK}}</ref> 6 ਮਈ 2011 ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Emma Bunton Welcomes Son Tate Lee |url=http://celebritybabies.people.com/2011/05/06/emma-bunton-welcomes-son-tate/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630131429/http://celebritybabies.people.com/2011/05/06/emma-bunton-welcomes-son-tate/ |archive-date=30 June 2016 |access-date=4 January 2017 |website=People}}</ref> ਜੋਡ਼ੇ ਨੇ 21 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਬੰਟਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏਃ "ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/12265557|title=Former Spice Girl Emma Bunton engaged to Jade Jones|date=25 January 2011|work=[[Newsbeat]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 July 2010 |title=Ten Things About... Emma Bunton |url=http://www.digitalspy.com/showbiz/10-things-about/news/a251567/ten-things-about-emma-bunton/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202013737/http://www.digitalspy.com/showbiz/10-things-about/news/a251567/ten-things-about-emma-bunton/ |archive-date=2 February 2017 |access-date=4 January 2017 |website=Digital Spy}}</ref><ref>{{Cite web |last=Picheta |first=Rob |date=14 July 2021 |title='Baby Spice' Emma Bunton marries her long-term partner, Jade Jones |url=https://www.cnn.com/2021/07/14/entertainment/emma-bunton-wedding-scli-gbr-intl/index.html |access-date=14 July 2021 |website=CNN}}</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਬੰਟਨ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੈਮਪਸਟੇਡ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਵਰਨਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 16 ਲੱਖ ਪੌਂਡ ਦੇ ਪੇਂਟਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="standardco">{{Cite web |date=11 July 2003 |title=Noisy Spice too loud |url=https://www.standard.co.uk/news/noisy-spice-too-loud-6979521.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202042351/http://www.standard.co.uk/news/noisy-spice-too-loud-6979521.html |archive-date=2 February 2017 |access-date=4 January 2017 |website=Standard}}</ref> {{Spaces}}2003 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।[1] ਸੰਨ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਤੇ ਜੋਨਸ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਾਰਨੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2006/nov/18/popandrock.spicegirls|title=Bye-bye Baby|work=The Guardian|access-date=4 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118071110/https://www.theguardian.com/music/2006/nov/18/popandrock.spicegirls|archive-date=18 January 2017}}</ref> ਬੰਟਨ ਨੂੰ ਐਂਡੋਮੈਟਰੀਓਸਿਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6303209.stm|title=Emma Bunton announces pregnancy|work=BBC News|access-date=4 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211191432/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6303209.stm|archive-date=11 December 2008}}</ref> ਉਹ ਗੈਰੀ ਹਾਲੀਵੈਲ ਦੀ ਧੀ, ਬਲੂਬੈਲ ਮੈਡੋਨਾ ਹਾਲੀਵੈਲ, ਦੀ ਧਰਮ ਮਾਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ 2006 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=11 October 2016 |title=The Spice Girls: All grown up and doting mothers to their children |url=http://www.hellomagazine.com/celebrities/gallery/2016101133988/Spice-Girls-grown-up-mothers-children/2/ |access-date=4 January 2017 |website=Hello}}</ref> ਬੰਟਨ [[ਟੌਟਨਹਮ ਹੌਟਸਪਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਟੋਟਨਹੈਮ ਹੌਟਸਪੁਰ]] ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Spice Girls: Which football teams do the pop stars support? &#124; Goal.com |url=https://www.goal.com/en/news/spice-girls-which-football-teams-do-the-pop-stars-support/1g6b8n5s92aab1rpa7i4xt2g7h |website=www.goal.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] 8qoltg9jjbu7ufn5utvt19ewd0qihpm 0 183154 851591 835935 2026-11-04T19:48:59Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851591 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਜ਼ਰਾ ਆਫ਼ਤਾਬ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{birth date and age|1958|11|23|df=y}} | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | education = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1990 – ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = 2 | parents = }} '''ਅਜ਼ਰਾ ਆਫਤਾਬ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 November 2020 |title=The spirit of Ramazan |url=https://tribune.com.pk/story/37618/the-spirit-of-ramazan |website=The Express Tribune}}</ref> ਉਹ ''ਧੂਵਨ'', ''ਮੰਜ਼ਿਲ'', ''ਲਗਾ'', ''ਦਸ਼ਤ'' ਅਤੇ ''ਮਦੀਹਾ ਮਲੀਹਾ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=8 November 2020 |title=Farooq Mengal goes from dramas to film |url=https://tribune.com.pk/story/499353/farooq-mengal-goes-from-dramas-to-film?amp=1 |website=The Express Tribune}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਜ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ 1958 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 November 2020 |title=LAC stages Sipahi Maqbool Hussain |url=https://www.dawn.com/news/1443912/lac-stages-sipahi-maqbool-hussain |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 November 2020 |title=Play on Sipahi Maqbool Hussain's life staged |url=https://nation.com.pk/06-Nov-2018/play-on-sipahi-maqbool-hussain-s-life-staged |website=The Nation}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 October 2020 |title=Jee Saheeli Epi 57 Part 3/4 Guest : Azra Aftab |url=https://www.youtube.com/watch?v=DHRzpymFNmE |website=[[YouTube]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਜ਼ਰਾ 1990 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=7 November 2020 |title=Culture Circle: LAC's Puppet Theatre to resume at Alhamra from 28th |url=https://www.dawn.com/news/1440282 |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2020 |title=Jee Saheeli Epi 57 Part 4/4 Guest : Azra Aftab |url=https://www.youtube.com/watch?v=G-wTeIsFzEA |website=[[YouTube]]}}</ref> ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਲਗਾ'', ''ਮੰਜ਼ਿਲ'', ''ਮੁਹੱਬਤ ਰੂਥ ਜਾਏ ਤੋ'', ''ਫਰਜ਼'', ''ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਖਵਾਹਿਸ਼ਾਂ'', ਅਤੇ ''ਅਸਮਾਨੋਂ ਪੇ ਲੇਖਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=9 November 2020 |title=Minister Fayyazul Hasan Chohan calls for more plays highlighting patriotism |url=https://tribune.com.pk/story/1837914/minister-fayyazul-hasan-chohan-calls-plays-highlighting-patriotism |website=The Express Tribune}}</ref> ਉਹ ''ਕੁਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਸੇ ਗਿਆ'', ''ਕਾਗ਼ਜ਼ ਕੇ ਫੂਲ'', ''ਏਕ ਸੀਤਮ ਔਰ ਸਾਹੀ'', ''ਆਂਖ ਭਰ ਅਸਮਾਨ'' ਅਤੇ ''ਚਲੋ ਫਿਰ ਸੇ ਜੀ ਕਰ ਦੇਖਾਂ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=17 November 2020 |title=Alhamra remembers sacrifice of Sipahi Maqbool Hussain |url=https://dailytimes.com.pk/318864/alhamra-remembers-sacrifice-of-sipahi-maqbool-hussain |website=Daily Times}}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਦਿਲ ਆਵਾਜ'', ''ਪੁਲ ਸੀਰਤ'', ''ਪੈਂਜਰਾ'', ''ਕੈਸੇ ਹੂਏ ਬੇਨਾਮ'', ''ਲੱਖਾਂ ਮੈਂ ਏਕ'', ''ਭਾਈ'' ਅਤੇ ''ਬਾਰੀ ਬਹੂ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=13 November 2020 |title=PTV to launch drama serial 'Farz' |url=https://nation.com.pk/06-Feb-2017/ptv-to-launch-drama-serial-farz |website=The Nation}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 June 2022 |title=ٹی وی ڈراموں کی چند مقبول مائیں |url=https://jang.com.pk/news/740631 |website=Daily Jang News}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 February 2022 |title=اداکارہ عذرا آفتاب کی دوبارہ شوبز سرگرمیاں شروع |url=https://www.nawaiwaqt.com.pk/28-Sep-2016/513157 |website=Nawaiwaqt |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=12 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312143440/https://www.nawaiwaqt.com.pk/28-Sep-2016/513157 |url-status=dead }}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == === ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ |- | 2004 | ''ਬਜ਼ਾਰ'' | ਰਹਿਮਤ ਬੀਬੀ |- | 2020 | ''ਘੰਟੀ'' | ਆਪਾ |} === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ |- | 2016 | ''ਹਿਜਰਤ'' | ਮੇਹਵਿਸ਼<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=First person: In the line of fire |url=https://www.dawn.com/news/1259563 |website=Dawn News}}</ref> <ref>{{Cite web |date=11 November 2020 |title=Hijrat: Watch at your own risk |url=https://nation.com.pk/30-Apr-2016/hijrat-watch-at-your-own-risk |website=The Nation}}</ref> |- | 2018 | ''ਪਿਆਰੇ ਤੇਰੇ ਲੀਏ'' | ਨਜੀਆ |- | 2019 | ''ਕਾਫ ਕੰਗਨਾ'' | ਕੰਗਨਾ ਦੀ ਮਾਂ<ref>{{Cite web |date=January 20, 2023 |title=اچھی کہانی فلم کی کامیابی میں اہم کردار ادا کرتی ہے، عذرا آفتاب |url=https://dailypakistan.com.pk/09-Jul-2022/1460654 |website=Daily Pakistan |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-date=ਮਾਰਚ 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312140802/https://dailypakistan.com.pk/09-Jul-2022/1460654 |url-status=dead }}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਰੈਫ. |- | 1993 | ''ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ'' | ''ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ'' |ਜੇਤੂ | ''ਦਸ਼ਟ'' |<ref name="ExpressNews">{{Citation |title=Exclusive Interview With Legendary Actress Azra Aftab |url=https://www.youtube.com/watch?v=EhJkLVIhbwQ |work=Express News |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419220539/https://www.youtube.com/watch?v=EhJkLVIhbwQ |access-date=27 February 2022 |archive-date=2022-04-19}}</ref> |- | 1994 | ''ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ'' | ''ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ'' |ਜੇਤੂ | ''ਧਵਨ'' |<ref name="ExpressNews" /> |- | 2008 | ''7ਵਾਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ'' | ''ਸਰਬੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਟੈਰੇਸਟ੍ਰੀਅਲ'' |ਨਾਮਜ਼ਦ | ''ਹਜ਼ਰੋਂ ਖਵਾਹਿਸ਼ਾਂ'' |<ref>{{Cite web |title=10 years of LSA |url=http://lux.com.pk/lsa2011/10YearsOfLSA/History.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120602081526/http://lux.com.pk/lsa2011/10YearsOfLSA/History.aspx |archive-date=2 June 2012 |access-date=28 October 2020 |website=Lux}}</ref> |- | 2016 | ''ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾ'' | ''ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ'' |ਜੇਤੂ | ''ਕਲਾ'' |<ref>{{Cite web |date=19 November 2020 |title=اداکارہ عذرا آفتاب کو لائف اچیومنٹ ایوارڈ دیا گیا |url=https://www.urdupoint.com/showbiz/news/849433.html |website=UrduPoint}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|3884298}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] 3a8rebgjykjmzdk85dtwhqepd9s61qy 0 183291 851680 846851 2026-11-05T08:58:44Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851680 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਰਿਆ ਅੰਬੇਕਰ | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਨਾਗਪੁਰ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = {{hlist|ਗਾਇਕ | ਅਭਿਨੇਤਰੀ}} | years_active = 2008–ਮੌਜੂਦ | spouse = | website = }} '''ਆਰੀਆ ਅੰਬੇਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aarya Ambekar''') [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਯੂਏਈ, ਯੂਐਸਏ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਰੀਆ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref name="Filmfare 2022">{{Cite web |title=Winners of Filmfare Awards Marathi 2022 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-marathi-2022/winners}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2008 ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ''ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਮਰਾਠੀ ਲਿਲ ਚੈਂਪਸ'' <ref name="ZEE News - Acting debut and background">{{Cite web |date=10 August 2015 |title=Aarya Ambekar to make her debut in acting |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/music/Aarya-Ambekar-to-make-her-debut-in-acting/articleshow/48422755.cms |access-date=8 May 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਆਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''<nowiki/>'ਤੀ ਸਾਧਿਆ ਕੇ ਕਰਤੇ''' ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="ZEE News - Acting debut and background" /><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/4th-jio-filmfare-awards-marathi-2018-aarya-ambekar-roots-for-herself-at-the-do/articleshow/65983344.cms|title=4th Jio Filmfare Awards Marathi 2018: Aarya Ambekar roots for herself at the do|date=27 September 2018|work=[[The Times of India]]}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਰੀਆ ਸਮੀਰ ਅੰਬੇਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰੂਤੀ ਅੰਬੇਕਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਸ਼ਰੂਤੀ ਅੰਬੇਕਰ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸਮੀਰ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਆਰੀਆ ਕੋਲ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਬੀਏ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਵੱਕਾਰੀ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਐਮਏ, ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਏ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਾਉਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Aarya Ambekar Bio |url=https://kalabrand.com/pages/aarya-ambekar |access-date=14 July 2021}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਆਰੀਆ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ, ਨੇ ਆਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਦੋਂ ਆਰੀਆ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਆਰੀਆ ਨੇ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਸ਼ਰੂਤੀ ਅੰਬੇਕਰ ਤੋਂ ਰਸਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਮਿਆਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="lokmat times article">[http://epaper.lokmat.com/lokmattimes/newsview.aspx?eddate=04/09/2013&pageno=2&edition=113&prntid=&bxid=undefined&pgno=2 "Spotting Talent" – Article on Aarya in Lokmat Times paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220210/http://epaper.lokmat.com/lokmattimes/newsview.aspx?eddate=04/09/2013&pageno=2&edition=113&prntid=&bxid=undefined&pgno=2 |date=4 ਮਾਰਚ 2016 }}{{Dead link|date=June 2021}}</ref> ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਲ 'ਚੈਂਪਸ, ਇੱਕ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਬਣ ਗਈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * 2008 – ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਐਨ ਲਈ "ਮਾਨਿਕ ਵਰਮਾ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ<ref>[http://beta.esakal.com/2009/07/05004631/maharashtra-arya-ambekar.html Details of Manik Varma Scholarship in Sakal ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708114224/http://beta.esakal.com/2009/07/05004631/maharashtra-arya-ambekar.html|date=8 July 2009}}</ref> * 2009 - ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਮਰਾਠੀ ਲਿਲ ਚੈਂਪਸ ਰਿਐਲਿਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਉਪ ਜੇਤੂ * 2009 – ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸ਼ਾਸਨ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2010 – ਹਰਿਭਉ ਸਾਨੇ ਅਵਾਰਡ<ref>[http://www.esakal.com/esakal/20100728/5147986706998193458.htm Article about Haribhau Sane Award in Sakal Daily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710201617/http://www.esakal.com/esakal/20100728/5147986706998193458.htm|date=10 July 2011}}</ref> * 2010 – ਪੁਣਿਆਰਤਨ – ਯੁਵਗੌਰਵ ਅਵਾਰਡ<ref>[http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=94689:2010-08-19-20-49-59&catid=44:2009-07-15-04-01-11&Itemid=212 Details in Loksatta]</ref> <ref>[http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=95444:2010-08-22-20-11-11&catid=44:2009-07-15-04-01-11&Itemid=212 News of Punyaratna Awardsin Loksatta]</ref> <ref>[http://www.esakal.com/esakal/20100823/5516237615355570986.htm News of Punyaratna Awards in Sakal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919061729/http://esakal.com/esakal/20100823/5516237615355570986.htm|date=19 September 2010}}</ref> <ref>[http://www.indianexpress.com/news/punaya-ratna-awards-presented/663634/ Details of the award in India Express]</ref> * 2011 – ਬਿਗ ਮਰਾਠੀ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ ਅਵਾਰਡ (ਸੰਗੀਤ) * 2012 - ਯੰਗ ਅਚੀਵਰਸ ਅਵਾਰਡ - ਵਿਸਲਿੰਗ ਵੁਡਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ <ref name="Young Achievers Award">{{Cite web |title=Young Achievers Award – Sakaal Times News Article |url=http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=4760960785081477440&SectionId=4635700988208141724&SectionName=Nation&NewsDate=20120628&NewsTitle=Gen%20Next%20gets%20tips%20about%20life%20from%20experts |access-date=3 November 2014}}</ref> * 2012 – ਡਾ. ਵਸੰਤਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2014 - ਆਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2015 – ਸਵਰਨੰਦ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਨ ਦੁਆਰਾ ਡਾ. ਊਸ਼ਾ ਅਤਰੇ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |last=Khadilkar |first=Asha |date=2 December 2015 |title=संगीत शिकण्यासाठी प्रत्येक क्षण शिष्य बनून राहावे |url=http://online5.esakal.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5024218265563065114&SectionId=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104531/http://online5.esakal.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5024218265563065114&SectionId=10 |archive-date=4 March 2016 |access-date=21 January 2018 |website=eSakal.com |language=mr}}</ref> * 2016 – Ga.Di ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਦੰਨਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰ। ਮਾ. ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਨ<ref>{{Cite web |date=22 November 2016 |title=जब्बार पटेल यांना गदिमा पुरस्कार - News in Loksatta daily |url=https://www.loksatta.com/pune-news/jabbar-patel-get-gadima-award-1344880/ |access-date=8 May 2018 |language=mr}}</ref> * 2017 – ਗੋਦਰੇਜ ਫਰੈਸ਼ ਫੇਸ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ – ਸਹਿਯਾਦਰੀ ਨਵਰਤਨ ਅਵਾਰਡਸ<ref>{{Cite web |date=21 June 2017 |title=DD Sahyadri Navaratna Awards' News in Prahaar daily |url=http://prahaar.in/%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF// |access-date=8 May 2018 |archive-date=9 ਮਈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509080252/http://prahaar.in/%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF/ |url-status=dead }}</ref> * 2018 - ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਐਕਟਿੰਗ ਡੈਬਿਊ - ਜ਼ੀ ਟਾਕੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਤੀ ਸਾਧਿਆ ਕੇ ਕਰਦੇ - ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕੋਨ ਲਈ ਔਰਤ<ref>{{Cite web |date=28 January 2018 |title=Zee Talkies' 'Maharashtracha Favorite Kon 2017' Awards Winners Photos |url=http://marathicineyug.com/photos/exclusive/4877-zee-talkies-maharashtracha-favorite-kon-2017-awards-winners-photos |access-date=8 May 2018 |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428050547/http://marathicineyug.com/photos/exclusive/4877-zee-talkies-maharashtracha-favorite-kon-2017-awards-winners-photos |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 January 2018 |title='फास्टर फेणे' ठरला महाराष्ट्राचा फेव्हरेट चित्रपट |url=http://cnxmasti.lokmat.com/marathi-cinema/news/faster-fene-marathi-movie-maharashtracha-favourite-kon-2018/28715 |access-date=10 May 2018 |language=mr}}</ref> * 2018 - ਤੀ ਸਾਧਿਆ ਕੇ ਕਰਾਟੇ ਲਈ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ - ਜ਼ੀ ਚਿੱਤਰ ਗੌਰਵ<ref>{{Cite web |date=12 March 2018 |title=Zee Chitra Gaurav Awards 2018 Winners List |url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/5028-zee-chitra-gaurav-awards-2018-winners-list |access-date=10 May 2018 |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428050546/http://marathicineyug.com/news/latest-news/5028-zee-chitra-gaurav-awards-2018-winners-list |url-status=dead }}</ref> * 2018 - ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਐਕਟਿੰਗ ਡੈਬਿਊ - ਤੀ ਸਾਧਿਆ ਕੇ ਕਰਾਟੇ ਲਈ ਔਰਤ - ਰੇਡੀਓ ਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਟੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡ ਮਰਾਠੀ * 2019 – ਸੁਰ ਜੋਤਸ਼ਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=23 March 2019 |title=सूर ज्योत्स्ना' राष्ट्रीय संगीत पुरस्काराचे आज वितरण |url=https://www.lokmat.com/nagpur/distribution-sur-jyotsna-national-music-awards-today/ |access-date=24 March 2019 |language=mr}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 April 2019 |title=6th Sur Jyotsna National Music Awards given to actor-singer Aarya Ambekar, percussionist Shikhar Naad |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/6th-sur-jyotsna-national-music-awards-given-to-actorsinger-arya-ambekar-percussionist-shikhar-naad/1523571 |access-date=28 April 2019 |website=Outlook India |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428051432/https://www.outlookindia.com/newsscroll/6th-sur-jyotsna-national-music-awards-given-to-actorsinger-arya-ambekar-percussionist-shikhar-naad/1523571 |url-status=dead}}</ref> * 2021 - 2017 ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਤੀ ਸਾਧਿਆ ਕੇ ਕਰਾਟੇ' ਦੇ ਗੀਤ 'ਹਰੁਦਯਤ ਵਾਜੇ ਸਮਥਿੰਗ' ਲਈ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ - ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਕੋਨ? (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਫੇਵਰੇਟ ਕੌਣ - सर्वोत्कृष्ट गायिका)<ref>{{Cite web |date=27 December 2021 |title='Maharashtra cha Favourite Kon?' Suvarndashak Sohala |url=http://www.esselnewsletter.com/news/maharashtra-cha-favourite-kon-suvarndashak-sohala.html |access-date=26 April 2022 |archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427031814/http://www.esselnewsletter.com/news/maharashtra-cha-favourite-kon-suvarndashak-sohala.html |url-status=dead }}</ref> * 2022 - ਚੰਦਰਮੁਖੀ<ref>{{Cite web |date=28 July 2022 |title=फक्त मराठी सन्मान: धर्मवीरची बाजी, चंद्रमुखीचा डंका.. |url=https://www.esakal.com/manoranjan/fakt-marathi-sanman-winner-dharmveer-and-chandramukhi-movie-nsa95 |access-date=16 February 2023 |website=eSakal - Marathi Newspaper |language=mr-IN}}</ref> ਤੋਂ "ਬਾਈ ਗਾ" ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਫਕਟ ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇ ਸਨਮਾਨ * 2023 - ਚੰਦਰਮੁਖੀ ( [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ) ਤੋਂ "ਬਾਈ ਗਾ" ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਔਰਤ - ਜ਼ੀ ਚਿੱਤਰ ਗੌਰਵ<ref>{{Cite web |title=Zee Marathi's announcement on Twitter |url=https://twitter.com/zeemarathi/status/1640006632229818370}}</ref> * 2023 - ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਤੋਂ "ਬਾਈ ਗਾ" ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ - ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ <ref name="Filmfare 2022"/> * 2024 - ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਅਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਡੈਕਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਮਹਾਰਾਜ ( ਕੋਲਾਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂ ਦੂਜੇ ) ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਫਰਗੂਸਨ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] basgc8g71xkojdgwzxfkysl8jxfkrmw 0 183431 851672 848963 2026-11-05T08:07:15Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851672 wikitext text/x-wiki ''''''ਆਰਥੀ'''''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aarthi'''), ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਥੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/actress-harathis-husband-ganesh-hospitalised-after-a-car-accident-near-pattinapakkam-rejects-the-allegations-that-he-fled-away/articleshow/90070275.cms|title=Actress Harathi's husband Ganesh hospitalised after a car accident near Pattinapakkam, rejects the allegations that he fled away|date=8 March 2022|work=The Times of India|access-date=2022-11-23|language=en}}</ref> ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ''ਸੁਪਰ 10'' ਅਤੇ ''ਲੋਲੂ ਸਭਾ'' ਨਾਮਕ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੇ ''ਗਿਰੀ'' (2004), ਪਡੀਕਕਾਡਵਨ (2009) ਅਤੇ ''ਕੁੱਟੀ'' (2010) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੰਨਾ ਕਨਵੁਗਲ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ {{Lang|ta-Latn|Iyal Isai Nadaka Mandram}} ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ "ਕਲੈਮਾਮਣਿ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Kesavan |first=N. |date=26 June 2016 |title=Comediennes who made Tamil cinema bright |url=http://www.thehindu.com/entertainment/Comediennes-who-made-Tamil-cinema-bright/article14404869.ece |website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rangan |first=Baradwaj |title=Yatchan: A well-crafted black comedy that isn't all it could have been |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/yatchan-a-wellcrafted-black-comedy-that-isnt-all-it-could-have-been/article7642207.ece |website=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਅਰੁਲ'' (2004) ''ਗਿਰੀ'' ਅਤੇ ''ਕੁੰਡੱਕਾ ਮੰਡੱਕ'' (2005) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਦਿਵੇਲੂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Awards |first=Vikatan |title=Ananda Vikatan Cinema Awards 2016 |url=http://www.vikatan.com/cinema/vikatanawards//winners.php |website=www.vikatan.com}}</ref> (2009) ਅਤੇ ''ਕੁੱਟੀ'' (2010) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਵਿਕਟਨ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਕੋਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 July 2017 |title=TN Govt. announces Tamil Film Awards for six years |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/tn-govt-announces-tamil-film-awards-for-six-years/article19273078.ece |website=The Hindu}}</ref> ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ, ''ਪਰਸੀਗਾ ਮੰਨਨ'' (2012) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Rangan |first=Baradwaj |date=11 September 2015 |title=Yatchan: A well-crafted black comedy that isn't all it could have been |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Yatchan-A-well-crafted-black-comedy-that-isn%E2%80%99t-all-it-could-have-been/article10370133.ece |website=The Hindu |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207235730/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Yatchan-A-well-crafted-black-comedy-that-isn%E2%80%99t-all-it-could-have-been/article10370133.ece |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2019 |url-status=dead}}</ref> ਵਿੱ''ਯਚਨ'' ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰਵਰਧਨ ਦੇ ਯੱਚਨ (2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਲਈ [[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂ]] ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਆਰਤੀ ਨੇ ਤਮਿਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ, ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Bigg Boss Tamil: Aarthi and Julie fight on Day 1 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/bigg-boss-tamil-aarthi-and-julie-fight-on-day-1/articleshow/59335482.cms |website=The Times of India}}</ref> ਨੂੰ 21 ਵੇਂ ਦਿਨ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੰਦਰਵਾਡ਼ੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਰਥੀ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਗਣੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜੋਡ਼ਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਲਈ ਚੇਨਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Ayngaran International |url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=eventdetails.php?newsid=2265 |website=ayngaran.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੋਡ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਐਲਿਟੀ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ, ''ਮਾਨਾਡਾ ਮਯਿਲਾਡਾ'' ਦੌਰਾਨ ਡਾਂਸ ਪਾਰਟਨਰ ਸੀ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ |- |2009 |ਆਨੰਦ ਵਿਕਟਨ ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ-ਬੈਸਟ ਕਾਮੇਡੀਅਨ-ਫੀਮੇਲ-ਪਡੀਕਕਡਵਨ''ਪਡੀਕਕਾਡਨ'' |- |2010 |ਬੈਸਟ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਆਨੰਦ ਵਿਕਟਨ ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ-ਔਰਤ-''ਕੁੱਟੀ'' |- |2012 |ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ-''ਪਰਸੀਗਾ ਮੰਨਨ'' |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=4742592}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] miz3zyalyvn3fxr3ugs8youoxpg40x1 0 183821 851528 746115 2026-11-04T12:25:17Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851528 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Ayesha Curry (cropped).jpg }} '''ਆਇਸ਼ਾ ਡਿਸਾ ਕਰੀ''' (ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ, 1989) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਫੂਡ ਨੈਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਸ਼ੋਅ, ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਹੋਮਮੇਡ ({{Aka}} ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਰਸੋਈ) ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕੋਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸ਼ੈੱਫ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦਾ ਰਸੋਈ ਕੈਰੀਅਰ 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੈਨਲ ਲਿਟਲ ਲਾਈਟਸ ਆਫ ਮਾਇਨ ਉੱਤੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਕਰੀ ਆਪਣੇ ਚੈਨਲ ਲਿਟਲ ਲਾਈਟਸ ਆਫ਼ ਮਾਈਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਦ ਸੀਜ਼ਨੇਡ ਲਾਈਫ, 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਅਤੇ ਦ ਫੁੱਲ ਪਲੇਟ, 2020 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ।<ref>{{Cite web |last=Spence |first=Shay |date=July 7, 2016 |title=Ayesha Curry on Her Budding Culinary Career and Why She Considers Herself a 'Relaxed Lifestyle Expert' |url=http://site.people.com/food/ayesha-steph-curry-cookbook-cooking-show/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921140702/http://site.people.com/food/ayesha-steph-curry-cookbook-cooking-show/ |archive-date=September 21, 2016 |access-date=September 2, 2016 |website=People}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barnes |first=Katie |date=July 7, 2016 |title=Food Network picks up show starring Ayesha Curry |url=http://www.espn.com/espnw/culture/article/16863738/food-network-picks-show-starring-ayesha-curry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160905010011/http://www.espn.com/espnw/culture/article/16863738/food-network-picks-show-starring-ayesha-curry |archive-date=September 5, 2016 |access-date=September 2, 2016 |publisher=ESPN}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸਟੀਫਨ ਕਰੀ ਨਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। == ਕੈਰੀਅਰ == 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕਰੀ ਨੇ ਸੁਗਾ ਪ੍ਰਿੰਸ (ਹੁਣ ਸੇਵਨ ਥਾਮਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ "ਟੂ ਯੰਗ ਫਾਰ ਲਵ" ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਰੁਚੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.ayeshacurry.com/oh-canada/ Oh Canada!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170127233150/http://www.ayeshacurry.com/oh-canada/|date=January 27, 2017}} AyeshaCurrycom. Accessed on October 24, 2016.</ref> ਵੈਡਿੰਗਟਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਰੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫਲਿੱਪਰਜ਼'' (2009) ਟੀਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡੈਨਜ਼ ਡਿਟੌਰ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ (2008) ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਡੀਵੀਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਵ ਫਾਰ ਸੇਲ (2008) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Regna |first=Michelle |date=August 15, 2016 |title=Ayesha Curry Had Some Seriously Random Acting Roles Back In The Day |url=https://www.buzzfeed.com/michelleregna/ayesha-currys-acting-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722084415/https://www.buzzfeed.com/michelleregna/ayesha-currys-acting-history |archive-date=July 22, 2019 |access-date=July 22, 2019 |website=BuzzFeed}}</ref> ਉਹ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਫਿਲ''ਆਇਰਿਸ਼ ਇੱਛਾ'' ਵਿੱਚ 2024 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://about.netflix.com/en/news/ed-speleers-alexander-vlahos-ayesha-curry-elizabeth-tan-and-jane-seymour-join-lindsay-lohan-in-irish-wish|title=Ed Speleers, Alexander Vlahos, Ayesha Curry, Elizabeth Tan and Jane Seymour Join Lindsay Lohan in Rom-Com 'Irish Wish' at Netflix|date=September 14, 2022|access-date=September 14, 2022|publisher=[[Netflix]]}}</ref> ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਫੂਡ ਬਲੌਗ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਫੂਡ ਨੈਟਵਰਕ ਸ਼ੋਅ ''ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਹੋਮਮੇਡ'' ਹੋਇਆ ਜੋ 13 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ayesha's Home Kitchen |url=https://www.imdb.com/title/tt6265026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101220757/https://www.imdb.com/title/tt6265026/ |archive-date=November 1, 2021 |access-date=August 14, 2019 |website=IMDb.com}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਪਕਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਰੀ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਪੋਸਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ayesha Curry |url=https://www.youtube.com/channel/UCS-_skzzo-MCacCkyms8FLg |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130123230/https://www.youtube.com/channel/UCS-_skzzo-MCacCkyms8FLg |archive-date=November 30, 2017 |access-date=February 15, 2018 |publisher=Youtube}}</ref> ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬ "ਦ ਸੀਜ਼ਨਡ ਲਾਈਫ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਹੋਮਮੇਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦੇ ਕੈਮਿਯੋ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://ftw.usatoday.com/2016/07/ayesha-curry-is-getting-her-own-cooking-show-and-yes-it-will-feature-riley|title=Ayesha Curry is getting her own cooking show and yes, it will feature Riley|last=Jhaveri|first=Hemal|date=July 6, 2016|work=For The Win|access-date=June 5, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815135304/http://ftw.usatoday.com/2016/07/ayesha-curry-is-getting-her-own-cooking-show-and-yes-it-will-feature-riley|archive-date=August 15, 2017|language=en-US}}</ref> ਪਹਿਲਾ ਸੀਜ਼ਨ ਛੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਚੱਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=November 30, 2016 |title=Steph Curry and family: 7 things we learned from 'Ayesha's Homemade' |url=http://www.mercurynews.com/2016/11/29/steph-curry-and-family-7-fun-things-we-learned-from-watching-ayeshas-homemade/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623041357/http://www.mercurynews.com/2016/11/29/steph-curry-and-family-7-fun-things-we-learned-from-watching-ayeshas-homemade/ |archive-date=June 23, 2017 |access-date=July 7, 2017 |website=Mercurynews.com}}</ref> ਛੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੀਜ਼ਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਇਸ਼ਾ ਹੋਮ ਕਿਚਨ ਹੈ, ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਫੂਡ ਨੈਟਵਰਕ ਉੱਤੇ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2017 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="bww 20170327">{{Cite web |title=Food Network to Premiere New Season of AYESHA'S HOME KITCHEN, 4/30 |url=http://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Food-Network-to-Premiere-New-Season-of-AYESHAS-HOME-KITCHEN-430-20170327 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702222541/http://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Food-Network-to-Premiere-New-Season-of-AYESHAS-HOME-KITCHEN-430-20170327 |archive-date=July 2, 2017 |access-date=July 7, 2017 |website=Broadwayworld.com}}</ref><ref name="bww 20170428">{{Cite web |title=Food Network to Premiere New Season of AYESHA'S HOME KITCHEN, 4/30 |url=http://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Food-Network-to-Premiere-New-Season-of-AYESHAS-HOME-KITCHEN-430-20170428 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815135027/https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Food-Network-to-Premiere-New-Season-of-AYESHAS-HOME-KITCHEN-430-20170428 |archive-date=August 15, 2017 |access-date=July 7, 2017 |website=Broadwayworld.com}}</ref> 20 ਸਤੰਬਰ, 2017 ਨੂੰ, ਕਰੀ ਨੂੰ ਕਵਰਗਰਲ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੁਲਾਰੇ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜਾਂ ਗਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.glamour.com/story/ayesha-curry-covergirl|title=CoverGirl Just Chose Its Most Unexpected Spokesperson Yet: Homecook Ayesha Curry|last=Nussbaum|first=Rachel|work=Glamour|access-date=September 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920183401/https://www.glamour.com/story/ayesha-curry-covergirl|archive-date=September 20, 2017|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 21 ਸਤੰਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਏ. ਬੀ. ਸੀ. ਉੱਤੇ ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੇਕ ਆਫ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਅਮੈਰੀਕਨ ਬੇਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.mercurynews.com/2017/09/21/ayesha-curry-lands-another-big-tv-gig-this-time-with-abc/|title=Ayesha Curry lands another big TV gig — this time with ABC|last=Barney|first=Chuck|date=September 21, 2017|work=The Mercury News|access-date=October 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014034922/http://www.mercurynews.com/2017/09/21/ayesha-curry-lands-another-big-tv-gig-this-time-with-abc/|archive-date=October 14, 2017|publisher=Bay Area News Group}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੂਨਾਈਟ ਤੋਂ ਡੀਡ੍ਰੇ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਸਿੰਗ ਵਿਦ ਦ ਸਟਾਰਜ਼ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.etonline.com/ayesha-curry-says-shes-been-approached-join-dancing-stars-exclusive-89065|title=Ayesha Curry Says She's Been 'Approached' to Join 'Dancing With the Stars' (Exclusive)|work=Entertainment Tonight|access-date=October 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022032329/http://www.etonline.com/ayesha-curry-says-shes-been-approached-join-dancing-stars-exclusive-89065|archive-date=October 22, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sanfrancisco.cbslocal.com/2017/10/11/ayesha-curry-says-shes-been-approached-to-join-dancing-with-the-stars/|title=Ayesha Curry Says She's Been 'Approached' To Join 'Dancing With the Stars'|access-date=October 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021220942/http://sanfrancisco.cbslocal.com/2017/10/11/ayesha-curry-says-shes-been-approached-to-join-dancing-with-the-stars/|archive-date=October 21, 2017|language=en}}</ref> ''ਬੇਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ'' ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਡ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਜੱਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="harassment">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/abc-pulls-great-american-baking-show-johnny-iuzzini-sexual-harassment-claims-1067563|title=ABC Pulls 'Great American Baking Show' Amid Johnny Iuzzini Sexual Harassment Claims|work=The Hollywood Reporter|access-date=December 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214030803/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/abc-pulls-great-american-baking-show-johnny-iuzzini-sexual-harassment-claims-1067563|archive-date=December 14, 2017|language=en}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਰੀ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਪਾਈਸ ਗਰਲਜ਼ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ [[ਐਮਾ ਬੰਟਨ]] ਨੇ ਲਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/emma-bunton-boards-abcs-great-american-baking-show-1153322|title='Great American Baking Show' Returning at ABC With Emma Bunton|last=O'Connell|first=Michael|date=October 18, 2018|work=The Hollywood Reporter|access-date=November 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120144/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/emma-bunton-boards-abcs-great-american-baking-show-1153322|archive-date=November 10, 2018|language=en|quote=Gone are season-three co-host Ayesha Curry and judge Johnny Iuzzini. In their place, Spice Girl Emma Bunton will be joining Anthony Adams as co-host, and pastry chef Sherry Yard is taking over the judging table with Paul Hollywood.}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਕਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ [[ਓਕਲੈਂਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ "ਈਟ. ਲਰਨ. ਪਲੇ. ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Murray |first=Patrick |title=With Eat. Learn. Play. Foundation, Ayesha And Stephen Curry Are Taking Their Philanthropy To The Next Level |url=https://www.forbes.com/sites/patrickmurray/2019/08/11/with-the-launch-of-the-eat-learn-play-foundation-stephen-and-ayesha-curry-are-taking-their-philanthropy-to-the-next-level/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711152142/https://www.forbes.com/sites/patrickmurray/2019/08/11/with-the-launch-of-the-eat-learn-play-foundation-stephen-and-ayesha-curry-are-taking-their-philanthropy-to-the-next-level/ |archive-date=July 11, 2021 |access-date=July 6, 2021 |website=Forbes |language=en}}</ref> ਇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਬਚਪਨ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Stephen and Ayesha Curry Launch Eat. Learn. Play. Foundation |url=https://www.nba.com/warriors/news/steph-and-ayesha-launch-eat-learn-play-20190724 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711041152/https://www.nba.com/warriors/news/steph-and-ayesha-launch-eat-learn-play-20190724 |archive-date=July 11, 2021 |access-date=July 6, 2021 |website=Golden State Warriors |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕਰੀ ਜੌਨ ਅਤੇ ਕੈਰਲ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ (ਨੀ ਚਿਨ) ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨਃ ਮਾਰੀਆ, ਜੈਨਿਸ, ਜੈਜ਼ ਅਤੇ ਚਾਡ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਫ਼ਰੋ-ਜਮੈਕਨ ਅਤੇ ਚੀਨੀ-ਜਮੈਕਾਨ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਸ਼ਾਰਲਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਲੂਨ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਕਰੀ ਦੇਖਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਦਾਈ ਤ੍ਰਿਨਿਡਾਡੀਅਨ ਕਰੀ ਅਤੇ [[ਰੋਟੀ]] ਪਕਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਹਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਸੀ।<ref name="auto">{{Cite web |title=Ayesha Curry |url=https://www.biography.com/people/ayesha-curry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331184920/https://www.biography.com/people/ayesha-curry |archive-date=March 31, 2019 |access-date=March 31, 2019 |website=Biograph.comy |language=en-us}}</ref> 30 ਜੁਲਾਈ, 2011 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਐਨ. ਬੀ. ਏ. ਖਿਡਾਰੀ ਸਟੀਫਨ ਕਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਰਚ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।<ref name="toronto">{{Cite web |title=Northern Touch: Steph Curry's Toronto connection |url=http://www.sportsnet.ca/basketball/nba/northern-touch-steph-currys-toronto-connection/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301191830/http://www.sportsnet.ca/basketball/nba/northern-touch-steph-currys-toronto-connection/ |archive-date=March 1, 2015 |access-date=February 27, 2015 |publisher=Sportsnet.ca}}</ref><ref name="toronto2">{{Cite web |title=Curry's path to NBA stardom forged in Toronto |url=http://www.sportsnet.ca/basketball/nba/currys-path-to-nba-stardom-forged-in-toronto/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419123546/http://www.sportsnet.ca/basketball/nba/currys-path-to-nba-stardom-forged-in-toronto/ |archive-date=April 19, 2016 |access-date=January 25, 2016 |publisher=Sportsnet.ca}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 22, 2013 |title=Oh Canada! |url=http://ayeshacurry.com/oh-canada/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128212620/http://ayeshacurry.com/oh-canada/ |archive-date=January 28, 2016 |access-date=January 23, 2016 |website=ayeshacurry.com}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਆਇਸ਼ਾ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟੀਫਨ ਇੱਕ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਇਸ਼ਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਸਟੀਫਨ ਡੇਵਿਡਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ<ref>{{Cite web |last=Dorsey |first=Patrick |date=August 1, 2012 |title=Fans draw for Stephen Curry's daughter |url=http://espn.go.com/blog/playbook/visuals/post/_/id/6569/fans-draw-for-stephen-currys-daughter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804091403/http://espn.go.com/blog/playbook/visuals/post/_/id/6569/fans-draw-for-stephen-currys-daughter |archive-date=August 4, 2012 |access-date=August 3, 2012 |website=Espn.go.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 12, 2015 |title=Golden State Warriors' Steph Curry's wife announces birth of baby girl |url=http://abc7news.com/family/steph-currys-wife-announces-birth-of-baby-girl/842929/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714023813/http://abc7news.com/family/steph-currys-wife-announces-birth-of-baby-girl/842929/ |archive-date=July 14, 2015 |access-date=July 12, 2015}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vulpo |first=Mike |date=July 4, 2018 |title=Ayesha and Stephen Curry Welcome Baby No. 3—Find Out the Name Of Their Son |url=https://www.eonline.com/news/949413/ayesha-and-stephen-curry-welcome-baby-no-3-find-out-the-name-of-their-son |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705042456/https://www.eonline.com/news/949413/ayesha-and-stephen-curry-welcome-baby-no-3-find-out-the-name-of-their-son |archive-date=July 5, 2018 |access-date=July 5, 2018 |website=E! Online}}</ref> ਸੰਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਕਰੀ ਨੇ ਅਥਰਟਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਅਮੀਰ ਐਨਕਲੇਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Swartz |first=Angela |date=January 27, 2023 |title=Steph and Ayesha Curry oppose upzoning of Atherton property near their home |url=https://www.almanacnews.com/news/2023/01/27/steph-and-ayesha-curry-oppose-upzoning-of-atherton-property-near-their-home |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227170339/https://almanacnews.com/news/2023/01/27/steph-and-ayesha-curry-oppose-upzoning-of-atherton-property-near-their-home |archive-date=February 27, 2023 |access-date=February 28, 2023 |website=www.almanacnews.com |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਕਿਫਾਇਤੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਅਸੀਂ 'ਸਾਡੇ ਵਿਹਡ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ) ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ, ਪਰ... ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਅਥਰਟਨ ਨੂੰ ਘਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |date=January 27, 2023 |title=Steph Curry Says 'Not in My Backyard' to New Homes in Atherton |url=https://sfstandard.com/housing-development/steph-and-ayesha-curry-say-no-to-new-housing-in-swanky-bay-area-suburb/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131202305/https://sfstandard.com/housing-development/steph-and-ayesha-curry-say-no-to-new-housing-in-swanky-bay-area-suburb/ |archive-date=January 31, 2023 |access-date=January 31, 2023 |website=The San Francisco Standard |quote=“We hesitate to add to the ‘not in our backyard’ (literally) rhetoric, but we wanted to send a note before today’s meeting,” the Currys wrote. “Safety and privacy for us and our kids continues to be our top priority and one of the biggest reasons we chose Atherton as home.”}}</ref> ਕਰੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪੈਂਟੇਕੋਸਟਲ ਈਸਾਈ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾਃ "ਇਹ ਹਰ ਚੀਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ... ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ". ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਜਦੋਂ ਸਟੈਫ਼ ਨੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਉਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। 'ਜੋ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ, ਪਰ ਇਹ ਰੱਬ ਲਈ ਕਰੋ।' ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ' ਲਿਟਲ ਲਾਈਟਸ ਆਫ਼ ਮਾਈਨ 'ਨਾਮਕ ਆਪਣਾ ਬਲੌਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਟੀਚਾ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ"।<ref>{{Cite web |last=Thompson II |first=Marcus |date=1 April 2017 |title=Stephen and Ayesha Curry: How Warriors star met the girl of his dreams |url=https://www.mercurynews.com/2017/03/31/4487869/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427045917/http://www.mercurynews.com/2017/03/31/4487869/ |archive-date=27 April 2017 |access-date=1 August 2023 |website=Mercury News}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 15, 2015 |title=Ayesha Curry On Faith In Her Marriage To Steph: 'It's The Foundation Of Everything' |url=https://hellobeautiful.com/2795155/ayesha-curry-great-expectations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111506/https://hellobeautiful.com/2795155/ayesha-curry-great-expectations/ |archive-date=March 6, 2019 |access-date=March 3, 2019 |website=Hellobeautiful.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Czarina Ong |date=October 2, 2016 |title=Stephen Curry\'s Wife Ayesha Tackles Misconceptions About Christianity As She Launches New Cookbook, \'The Seasoned Life\' |url=https://www.christiantoday.com/article/steph-currys-wife-ayesha-tackles-misconception-about-christianity/96800.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044119/https://www.christiantoday.com/article/steph-currys-wife-ayesha-tackles-misconception-about-christianity/96800.htm |archive-date=March 6, 2019 |access-date=August 14, 2019 |website=Christiantoday.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਟੋ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] 6mhzglaz36aqjwtmir2iew3eh2v0wqr 0 184547 851531 818230 2026-11-04T12:41:20Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851531 wikitext text/x-wiki '''ਆਇਸ਼ਾ ਗੁਲਾਲਈ ਵਜ਼ੀਰ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Ayesha Gulalai Wazir;''' {{lang-ur|{{nastaliq|عائشہ گلالئی وزیر}}}}) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਆਇਸ਼ਾ ਗੁਲਾਲਈ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਵਜ਼ੀਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="tribune/6june2013">{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/559692/inspired-by-benazir-ptis-aisha-gulalai-seeks-empowerment-of-tribal-women/|title=Inspired by Benazir, PTI's Aisha Gulalai seeks empowerment of tribal women - The Express Tribune|date=6 June 2013|work=The Express Tribune|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304040939/https://tribune.com.pk/story/559692/inspired-by-benazir-ptis-aisha-gulalai-seeks-empowerment-of-tribal-women/|archive-date=4 March 2017}}</ref> ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡੇਲੀ ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਟ੍ਰਾਈਬਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਫਾਟਾ ਸੁਧਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਹ [[ਮਾਰੀਆ ਤੂਰਪਕਾਈ ਵਜ਼ੀਰ|ਮਾਰੀਆ ਤੋਰਪਾਕੇ]] ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref name="geo/8aug2017">{{Cite news|url=https://www.geo.tv/latest/152880-what-ayesha-gulalais-past-tells-us-about-her|title=What Ayesha Gulalai's past tells us about her?|date=8 August 2017|work=www.geo.tv|access-date=8 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808125246/https://www.geo.tv/latest/152880-what-ayesha-gulalais-past-tells-us-about-her|archive-date=8 August 2017}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਨੂ ਡੋਮਲ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="tribune/30may2013">{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/556256/making-history-vernal-parliamentarian-set-to-shine-on-political-stage/|title=Making history: Vernal parliamentarian set to shine on political stage - The Express Tribune|date=30 May 2013|work=The Express Tribune|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304114022/https://tribune.com.pk/story/556256/making-history-vernal-parliamentarian-set-to-shine-on-political-stage/|archive-date=4 March 2017}}</ref> ਉਹ [[ਸੰਘ-ਸੰਚਾਲਤ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰ|ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਲਈ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ (ਪੀਪੀਪੀਪੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਵਰਕਰ ਸੀ।<ref name="dawn/5oct2012">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/754558/pti-accuses-govt-of-impeding-peace-march/newspaper/column|title=PTI accuses govt of impeding peace march|date=5 October 2012|work=DAWN.COM|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304114132/https://www.dawn.com/news/754558/pti-accuses-govt-of-impeding-peace-march/newspaper/column|archive-date=4 March 2017|language=en}}</ref> ਉਹ ਆਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (APML) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੀਪੀਪੀਪੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ 2008 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਟਿਕਟ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ਼]] (ਪੀ.ਟੀ.ਆਈ.)<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/447585/switching-alliances-former-apml-member-joins-pti/|title=Switching alliances : Former APML member joins PTI - The Express Tribune|date=6 October 2012|work=The Express Tribune|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304193123/https://tribune.com.pk/story/447585/switching-alliances-former-apml-member-joins-pti/|archive-date=4 March 2017}}</ref> ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੀਟੀਆਈ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ। ਵਜ਼ੀਰ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ FATA ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪੀਟੀਆਈ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/73393-painting-calligraphy-exhibition-gets-encouraging-response|title=Painting, calligraphy exhibition gets encouraging response|work=www.thenews.com.pk|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304114412/https://www.thenews.com.pk/print/73393-painting-calligraphy-exhibition-gets-encouraging-response|archive-date=4 March 2017|language=en}}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/555511/pml-n-secures-most-reserved-seats-for-women-in-na/|title=PML-N secures most reserved seats for women in NA - The Express Tribune|date=28 May 2013|work=The Express Tribune|access-date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304195047/https://tribune.com.pk/story/555511/pml-n-secures-most-reserved-seats-for-women-in-na/|archive-date=4 March 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1014677|title=Women, minority seats allotted|date=29 May 2013|work=DAWN.COM|access-date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307205110/https://www.dawn.com/news/1014677|archive-date=7 March 2017|language=en}}</ref> ਉਹ ਫਾਟਾ ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਲਈ ਨੇ [[ਬਿਲਾਵਲ ਭੁੱਟੋ ਜ਼ਰਦਾਰੀ|ਬਿਲਾਵਲ ਭੁੱਟੋ ਜ਼ਰਦਾਰੀ ਨੂੰ]] ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ (ਪੀਪੀਪੀ) ਨੂੰ ਪੀਟੀਆਈ-ਜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ayesha Gulalai gives free advice to Bilawal to merge his 'small party' in PTI-G {{!}} Pakistan Today |url=https://archive.pakistantoday.com.pk/2019/05/01/video-ayesha-gulalai-gives-free-advice-to-bilawal-to-merge-his-small-party-in-pti-g/ |access-date=2021-04-03 |website=archive.pakistantoday.com.pk |archive-date=2021-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613135725/https://archive.pakistantoday.com.pk/2019/05/01/video-ayesha-gulalai-gives-free-advice-to-bilawal-to-merge-his-small-party-in-pti-g/ |url-status=dead }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੀਟੀਆਈ ਦੇ ਇੱਕ ਧੜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ਼ (ਗੁਲਾਲਾਈ) (ਪੀਟੀਆਈ-ਜੀ),<ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/206662/gulalai-officially-announces-party-says-pml-n-ministers-sent-jail/|title=Gulalai officially announces her party, says PML-N ministers should be sent to jail - Daily Times|date=24 February 2018|work=Daily Times|access-date=28 February 2018}}</ref> ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1596078/1-ayesha-gulalai-launch-faction-pti/|title=Ayesha Gulalai to launch her 'own faction of PTI' - The Express Tribune|date=29 December 2017|work=The Express Tribune|access-date=28 February 2018}}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪੀਟੀਆਈ-ਜੀ ਨੂੰ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਰੈਕੇਟ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/latest/337014-pakistan-election-2018-list-of-political-parties-and-their-symbols-for-general-election-2018|title=Pakistan Election 2018: List of Political Parties and their Symbols for General Election 2018|access-date=2018-07-24|language=en}}</ref> ਪਾਰਟੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰੂਪ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.geo.tv/latest/183365-gulalais-new-party-envisions-karate-training-for-women-parliamentary-democracy|title=PTI-G promises presidential system, judo training for women|access-date=2018-07-24|language=en-US}}</ref> ਵਜ਼ੀਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਪੀਟੀਆਈ-ਜੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਖੇਤਰ NA-25 (ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ-1), ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ NA-53 (ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ-2), ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ NA-161 (ਲੋਧਰਾਂ-2) ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ NA ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਿਆ ਸੀ। -231 (ਸੁਜਾਵਲ) 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/latest/347026-ayesha-gulalai-loses-four-na-seats-secures-only-3538-votes|title=Ayesha Gulalai loses four NA seats, secures only 3538 votes|work=The News|access-date=1 August 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://arynews.tv/en/ayesha-gulalai-gets-one-vote-nowshera-with-twist/|title=Ayesha Gulalai gets only one vote at Nowshera polling station… but there's a twist|date=30 July 2018|work=ARYNEWS|access-date=1 August 2018|archive-date=1 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801222120/https://arynews.tv/en/ayesha-gulalai-gets-one-vote-nowshera-with-twist/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2017 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਆਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ, 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਅਣਉਚਿਤ ਟੈਕਸਟ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਲਈ [[ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ]] ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.samaa.tv/pakistan/2017/08/mna-ayesha-gulalai-decides-to-quit-pti/|title=MNA Ayesha Gulalai decides to quit PTI {{!}} SAMAA TV|work=Samaa TV|access-date=1 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801121007/https://www.samaa.tv/pakistan/2017/08/mna-ayesha-gulalai-decides-to-quit-pti/|archive-date=1 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1348958/pti-mna-ayesha-gulalai-quits-party-citing-ill-treatment-of-women|title=PTI MNA Ayesha Gulalai quits party citing 'ill-treatment' of women|date=1 August 2017|work=DAWN.COM|access-date=1 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803001736/https://www.dawn.com/news/1348958/pti-mna-ayesha-gulalai-quits-party-citing-ill-treatment-of-women|archive-date=3 August 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/08/05/world/asia/pakistan-women-social-media.html|title=Female Lawmaker in Pakistan Accuses Imran Khan of 'Inappropriate' Texts. Abuse Follows.|last=Zahra-malik|first=Mehreen|date=5 August 2017|work=The New York Times|access-date=10 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810232419/https://www.nytimes.com/2017/08/05/world/asia/pakistan-women-social-media.html|archive-date=10 August 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1350161|title=Gulalai says she will not resign from NA seat|date=7 August 2017|work=DAWN.COM|access-date=10 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809223939/https://www.dawn.com/news/1350161|archive-date=9 August 2017|language=en}}</ref> 2018 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, PTI-G ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 4,130 ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ 1,235 ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੀ।<ref>{{Cite web |title=PTI-G secures 4,130 votes inJuly 25 polls |url=https://www.thenews.com.pk/print/348109-pti-g-secures-4-130-votes-injuly-25-polls |access-date=2021-04-03 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। 25 ਮਈ, 2023 ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ PML-Q ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7yls0tviw20e59o3qipumjy5d1el98w 0 184636 851643 748357 2026-11-05T01:45:50Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851643 wikitext text/x-wiki '''ਆਮਨਾ ਬੁੱਟਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Amna Buttar;''' ਜਨਮ 1962) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਮਰੀਕੀ [[ਡਾਕਟਰ|ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ]] ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ NYU ਲੈਂਗੋਨ ਹੈਲਥ ਵਿਖੇ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਜੈਰੀਐਟ੍ਰਿਕਸ ਦੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬੁੱਟਰ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਆਮਨਾ ਬੁੱਟਰ ਨੇ ਫਾਤਿਮਾ ਜਿਨਾਹ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,<ref>[http://www2.medicine.wisc.edu/home/people-search/people/staff/2972/BUTTAR_AMNA_B/ University of Wisconsin :: Department of Medicine - Faculty Profile]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=October 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਵਾਈ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਜੈਰੀਐਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.med.umich.edu/geriatrics/fellowship/fellow%20graduates%20position%20info.pdf Fellow Graduates Position Info Only 08.16.06.xls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012075321/http://www.med.umich.edu/geriatrics/fellowship/fellow%20graduates%20position%20info.pdf|date=12 October 2008}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੁੱਟਰ ਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ [[ਮੈਡੀਸਿਨ|ਦਵਾਈ]] ਅਤੇ ਜੇਰੀਏਟ੍ਰਿਕਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਲਵਾਕੀ, [[ਵਿਸਕਾਂਸਨ|ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ]] ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਸਿਨਾਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜੇਰੀਏਟ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਏ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਐਨਲਸ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨਲ ਮੈਡੀਸਨ'', ਅਤੇ ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਦ ਅਮਰੀਕਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ'' ਵਰਗੇ ਵੱਕਾਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਸਥਾਨਕ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇਰੀਏਟ੍ਰਿਕਸ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਬੁੱਟਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਵੱਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ,<ref>[http://iucar.iu.edu/enews/eoct2002.html IU GERIATRICS electronic news for October 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725043139/http://iucar.iu.edu/enews/eoct2002.html|date=25 July 2008}}</ref> ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਐਫਜੇਐਮਸੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ/ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਏਸ਼ੀਅਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਗੇਂਸਟ ਐਬਿਊਜ਼ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ (ANAA) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Home<!-- Bot generated title --> |url=http://www.4anaa.org/letterAmna.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125142910/http://4anaa.org/letterAmna.htm |archive-date=25 January 2009 |access-date=6 March 2010}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਮਾਈ|ਮੁਖਤਾਰ ਮਾਈ]] ਅਤੇ ਡਾ: ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗਰਲਜ਼ ਲਰਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਲੀਡਹਰ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>[https://web.archive.org/web/20080905080828/http://www.girlslearninternational.org/Fall06Newsletter.pdf Fall 2006 Newsletter]</ref> ਉਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੈਨੇਟਰ]] [[ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 2006 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ]] ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ|ਯੂਐਸ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨੂੰ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਯੂਐਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਨ ਸਟੇਟਸ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ ਵਿਖੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਇੱਕ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਐਨਐਨ, ਐਮਐਸਐਨਬੀਸੀ, ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'', ਯੂਐਸਏ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2008 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ]] (PPP) ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ (MPA) ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=SEATS RESERVED FOR WOMEN W-298 to W-363 |url=http://www.pap.gov.pk/legislators/present/women.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705072817/http://www.pap.gov.pk/legislators/present/women.htm |archive-date=5 July 2008 |access-date=18 December 2015 |website=PAP.GOV}}</ref> ਉਸ ਕੋਲ ਦੋਹਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/398127/dual-nationality-case-ppp-mpa-says-loyal-to-pakistan-despite-us-citizenship/|title=Dual nationality case: PPP MPA says loyal to Pakistan despite US citizenship|date=23 June 2012|work=Express Tribune|access-date=24 June 2012}}</ref> ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ NYU ਲੈਂਗੋਨ ਹੈਲਥ ਸਿਸਟਮ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਵਿਖੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਜੇਰੀਏਟ੍ਰਿਕਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ NYU ਲੈਂਗੋਨ ਹੈਲਥ ਮੇਨ ਕੈਂਪਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂਐਸਏ ਵਿਖੇ ਜੇਰੀਆਟ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਚੀਫ ਹੈ। == ਵਿਵਾਦ == ਆਮਨਾ ਬੁੱਟਰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ, ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੋਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ: ਵਿਆਹ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਤਲਾਕ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕੇ, ਅਤੇ ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ... ਇੱਕ ਔਸਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਟਿਆਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਕਨੀ ਪਹਿਨਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੋਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਇਸ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।"<ref>Dominus, Susan. [https://www.nytimes.com/2008/12/19/nyregion/19bigcity.html "Pakistan May Not Be Ready for Its Beauty Queen."] ''The New York Times'', 18 December 2008. Retrieved 16 January 2009.</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962]] 5fiv94x3huz1m39evzuthihkxq6nrr9 0 187340 851676 759154 2026-11-05T08:36:53Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851676 wikitext text/x-wiki '''ਆਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਬਿਹਾਰ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: ('''ARA''') ਹੈ। ਜੋ ਆਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਪਟਨਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਬੰਗਲੌਰ, ਕਾਨਪੁਰ, ਪੁਣੇ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਚੇਨਈ, ਲਖਨਊ, ਆਗਰਾ, ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਭੋਪਾਲ, ਜੈਪੁਰ, ਸੂਰਤ, ਕੋਟਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ, ਗੁਹਾਟੀ, ਰਾਂਚੀ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਅਜਮੇਰ, ਗੋਆ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ, ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਟਰਮੀਨਲ, ਝਾਂਸੀ, ਜੋਧਪੁਰ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਮੈਸੂਰ, ਡਿਬਰੂਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== #https://indiarailinfo.com/station/map/ara-junction-ara/603 #https://indiarailinfo.com/station/blog/ara-junction-ara/603 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 57jm0z3cy4jn0zxdw8424214ufhbi8a 0 190651 851681 772410 2026-11-05T09:10:03Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851681 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਆਰਿਫ਼ਾ ਜਾਨ | image = Arifa Jan (cropped).jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{circa|1987}} | nationality = ਭਾਰਤੀ | known_for = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੱਥੋਂ ਬਣੇ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ }} '''ਆਰਿਫ਼ਾ ਜਾਨ''' (ਜਨਮ {{Circa|1987}} ) [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਗਲੀਚੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਜਾਨ ਨੂੰ 8 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਜੀਵਨ == ਆਰਿਫ਼ਾ ਜਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸੀ {{Circa|1987}} ਉਹ ਗਲੀਚਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ [[ਕਸ਼ਮੀਰ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਕਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਸਤਕਾਰੀ|ਨਾਮਦਾ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-03-08 |title=Arifa Jan's journey: From reviving 'Namda' art to Nari Shakti Puraskar |url=https://www.deccanherald.com/national/arifa-jan-s-journey-from-reviving-namda-art-to-nari-shakti-puraskar-811826.html |access-date=2020-04-09 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਾਫਟ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਮਦਾ ਟੈਕਸਟਾਈਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="deccan">{{Cite web |date=2020-03-08 |title=Arifa Jan's journey: From reviving 'Namda' art to Nari Shakti Puraskar |url=https://www.deccanherald.com/national/arifa-jan-s-journey-from-reviving-namda-art-to-nari-shakti-puraskar-811826.html |access-date=2020-04-09 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਨਾਮਦਾ ਗਲੀਚੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਫੇਲਟਿਡ (ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੇ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉੱਨ ਦੇ ਫਾਈਬਰ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਮਕਦਾਰ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਖੇਤਰ ਇਸ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰੰਗਾਈ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਹੁਨਰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰੀਅਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2017-02-17 |title=Namda - The traditional felted craft of Kashmir |url=https://www.hindustantimes.com/photos/india-news/namda-the-traditional-felted-craft-of-kashmir/photo-KuRJVeDIe1EoNgJpRJarDI.html |access-date=2020-04-09 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਮਾਣ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 25 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 100 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੇਲਟਿਡ ਗਲੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੇਕੀਦਾਫਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ, ਨੂਰਬਾਗ ਅਤੇ ਨਵਾ ਕਦਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |date=2020-03-08 |title=Arifa Jan's journey: From reviving 'Namda' art to Nari Shakti Puraskar |url=https://www.deccanherald.com/national/arifa-jan-s-journey-from-reviving-namda-art-to-nari-shakti-puraskar-811826.html |access-date=2020-04-09 |website=Deccan Herald |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.deccanherald.com/national/arifa-jan-s-journey-from-reviving-namda-art-to-nari-shakti-puraskar-811826.html "Arifa Jan's journey: From reviving 'Namda' art to Nari Shakti Puraskar"]. ''Deccan Herald''. 8 March 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 April</span> 2020</span>.</cite></ref> [[ਤਸਵੀਰ:Shri_Narendra_Modi_with_the_Nari_Shakti_Awardees,_in_New_Delhi_on_March_08,_2020.jpg|left|thumb| 2020 ਵਿੱਚ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ']] ਤੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]]। ਜਨ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸੱਜੇ]] ਜਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਮਗਨੀਨਿਸੈਂਟ ਸੇਵਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੱਤ ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ|ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਦੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ [[Sneha Mohandoss|ਸਨੇਹਾ ਮੋਹਨਦੌਸ]], [[ਬੰਬ|ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ]] ਦੀ ਸਰਵਾਈਵਰ [[ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਇਅਰ]], [[Kashmiri Numdha|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੁਮਧਾ]] ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਕਿਸਾਨ [[ਬੀਨਾ ਦੇਵੀ]], ਸ਼ਹਿਰੀ [[ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ|ਜਲ ਸੰਭਾਲਵਾਦੀ]] [[Kalpana Ramesh|ਕਲਪਨਾ ਰਮੇਸ਼]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਬੰਜਾਰਾ ਹੈਂਡੀਕ੍ਰਾਫਟ ਪ੍ਰਮੋਟਰ [[Vijaya Pawar|ਵਿਜੇ ਪਵਾਰ]] ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਮਿਸਤਰੀ ਕਲਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Get out, work yourself: 'Mushroom Mahila' message to women {{pipe}} INDIA New England News |url=https://indianewengland.com/2020/03/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309021324/https://indianewengland.com/2020/03/get-out-work-yourself-mushroom-mahila-message-to-women/ |archive-date=9 March 2020 |access-date=2020-03-12 |website=indianewengland.com}}</ref> ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Dainik Bhaskar Hindi |date=8 March 2020 |title=Women's Day 2020: President Kovind awarded Nari Shakti Puraskar to Bina Devi and many women {{pipe}} Women's Day 2020: 103 वर्षीय मान कौर को नारी शक्ति पुरस्कार, 'मशरूम महिला' भी सम्मानित - दैनिक भास्कर हिंदी |url=https://www.bhaskarhindi.com/national/news/womens-day-2020-president-kovind-awarded-nari-shakti-puraskar-to-bina-devi-and-many-women-113590 |access-date=2020-03-12 |website=bhaskarhindi.com}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Meet the 7 women achievers who took over PM Modi's social media accounts on Women's Day: PM Modi's 'magnificent seven' |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/meet-the-7-women-achievers-who-took-over-pm-modis-social-media-accounts/7-bina-devi/slideshow/74547302.cms |access-date=2020-04-05 |website=The Economic Times}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] 5ymuctawnda8fm0x29b6s2u78fleqh1 0 191548 851551 787531 2026-11-04T14:43:17Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851551 wikitext text/x-wiki '''ਸਰ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ''' ({{Langx|ar|سلطان محمد شاه|}} ; 2 ਨਵੰਬਰ 1877{{Spaced en dash}}11 ਜੁਲਾਈ 1957), '''ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ III''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ({{Langx|fa|آقا خان سوم|}} ), ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਨਿਜ਼ਾਰੀ [[ਇਸਮਾਇਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ|ਇਸਮਾਈਲੀ]] ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ 48ਵਾਂ ਇਮਾਮ ਸੀ। ਉਹ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ|ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ]] (AIML) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ ਮੁਸਲਿਮ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਲੀਗ, 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਮੁਸਲਿਮ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ੇਨੀਲਾ ਖੋਜਾ-ਮੂਲਜੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|location=Oakland, CA}}</ref> ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕੌਮ ਮੰਨਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਮਸ਼ਹੂਰ ' ਟੂ ਨੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ '। 1912 ਵਿੱਚ ਏਆਈਐਮਐਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਏਜੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੂੰ 1932 ਵਿੱਚ [[ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਲੀਗ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼]] (1937-1938) ਦੀ 18ਵੀਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Conferencing the International. |url=https://www.nottingham.ac.uk/research/groups/conferencing-the-international/delegates/people.aspx?id=0631f215-31b5-48fb-a4be-31c9df759400 |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ 1877 ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਦੂਜੇ (ਜੋ [[ਈਰਾਨ|ਪਰਸ਼ੀਆ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਪਤਨੀ,<ref name="Daftary-Ismailis">{{Cite book|location=Cambridge}}</ref> ਨਵਾਬ ਆਲੀਆ ਸ਼ਮਸੁਲ-ਮੁਲੂਕ ਦੀ ਪੋਤੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਈਰਾਨ|ਪਰਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਈਟਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == 1885 ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] [[ਇਸਮਾਇਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ|ਇਸਮਾਈਲੀ]] ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇਮਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="findpk">{{Cite web |title=Agha Khan III |url=https://findpk.com/pof/agha_khan_iii.html |access-date=19 September 2019 |website=findpk.com |archive-date=5 ਮਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505051249/http://www.findpk.com/pof/agha_khan_iii.html |url-status=dead }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Aqa_Khan_in_Chicago.jpg|thumb| ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ III ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, 1907 ਵਿੱਚ।]] ਆਗਾ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ। 1897 ਵਿੱਚ [[ਮਲਿਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ|ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਨਾਈਟ ਕਮਾਂਡਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਂਪਾਇਰ (ਕੇਸੀਆਈਈ) ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 1902 ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਆਨਰਜ਼ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਮਾਂਡਰ (ਜੀਸੀਆਈਈ) ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 24 ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਨੂੰ ਬਕਿੰਘਮ ਪੈਲੇਸ ਵਿਖੇ ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ VII। ਉਸਨੂੰ ਜਾਰਜ V (1912) ਦੁਆਰਾ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (GCSI) ਦਾ ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1923 ਵਿੱਚ ਇੱਕ GCMG ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਰਮਨ ਸਮਰਾਟ, ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਹ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Bhownagree|1911}} 1906 ਵਿੱਚ, ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਅਧੀਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1930 ਤੋਂ 1932 ਤੱਕ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਤਿੰਨ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ (ਭਾਰਤ) ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1934 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। == ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ == ਆਗਾ ਖਾਨ III ਨੂੰ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਕਰੀਮ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ [[ਇਸਮਾਇਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ|ਇਸਮਾਈਲੀ]] ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਮ ਹੈ। 11 ਜੁਲਾਈ 1957 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਵਰਸੋਇਕਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1877]] 04b3bj3f59hkckghh0jcemt5d8u9ipr 0 191640 851605 835217 2026-11-04T21:39:59Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851605 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਆਦਿੱਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਗਰੁੱਪ | logo = Aditya-birla-overseas-industrial-photography-(2).jpg | logo_size = 250px | type = ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਮੂਹ | industry = ਸਮੂਹ (ਕੰਪਨੀ) | founded = {{start date and age|1857}} | founder = | hq_location = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | area_served = Worldwide | key_people = [[ਕੁਮਾਰ ਮੰਗਲਮ ਬਿਰਲਾ]] {{small|([[ਚੇਅਰਮੈਨ]])}}<nowiki>=28 ਮਈ 2019}}</nowiki> | products = ਕਾਰਬਨ ਬਲੈਕ {{!}} ਸੀਮਿੰਟ {{!}} ਕੈਮੀਕਲ {{!}} ਮਾਈਨਿੰਗ {{!}} ਧਾਤ {{!}} ਪ੍ਰਚੂਨ {{!}} ਟੈਕਸਟਾਈਲ {{!}} ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ {{!}} ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ {{!}} ਦੂਰਸੰਚਾਰ {{!}} ਪਲਪ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ {{!}}ਫੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚੂਨ {{!}} ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ {{!}} ਮਨੋਰੰਜਨ | revenue = $65 ਅਰਬ | revenue_year = 2024 | operating_income = | net_income = | owner = ਕੁਮਾਰ ਮੰਗਲਮ ਬਿਰਲਾ | num_employees = 187,000 (2024) | subsid = {{Plainlist| * ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕੈਪੀਟਲ * ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ * ਅਲਟਰਾਟੈਕ ਸੀਮੈਂਟ * ਹਿੰਡਾਲਕੋ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ * ਗ੍ਰਾਸੀਮ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ *ਵੋਡਾਫੋਨ ਆਈਡੀਆ * ਤਾੜੀਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ}} | website = {{URL|http://www.adityabirla.com/}} }} '''ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਸਮੂਹ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aditya Birla Group''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ]] [[ਸਮੂਹ (ਕੰਪਨੀ)|ਸਮੂਹ]] ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ [[ਧਾਤ]], [[ਸੀਮੈਂਟ|ਸੀਮਿੰਟ]], ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ, [[ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ]], [[ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ|ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ]], ਫਾਈਬਰ, [[ਕੱਪੜਾ|ਟੈਕਸਟਾਈਲ]], [[ਰਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥ|ਰਸਾਇਣ]], ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ, [[ਵਪਾਰ]], [[ਖਾਣਕਾਰੀ|ਮਾਈਨਿੰਗ]] ਅਤੇ [[ਆਮੋਦ|ਮਨੋਰੰਜਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":02">{{Cite news|url=https://www.adityabirla.com/about-us|title=About Us-Aditya Birla Group|work=Aditya Birla Group|access-date=26 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010130425/https://www.adityabirla.com/about-us|archive-date=10 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Das |first=Vipul |date=2023-01-06 |title=Aditya Birla Fashion & Retail to raise ₹500 Cr via NCDs |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/aditya-birla-fashion-retail-to-raise-rs-500-cr-via-ncds-11673015588651.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509072456/https://www.livemint.com/market/stock-market-news/aditya-birla-fashion-retail-to-raise-rs-500-cr-via-ncds-11673015588651.html |archive-date=9 May 2023 |access-date=2023-05-09 |website=mint |language=en}}</ref> ਗਰੁੱਪ ਦੀ 36 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr|title=Birla kids to join board of group thinktank, fashion business|date=2023-01-31|work=[[The Times of India]]|access-date=2023-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230505220021/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/birla-kids-to-join-board-of-group-thinktank-fashion-business/articleshow/97465179.cms?from=mdr|archive-date=5 May 2023|issn=0971-8257}}</ref> ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਲਾਨਾ ਮਾਲੀਆ US$62 ਬਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਚਾਲਨ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2015-08-31 |title=Aditya Birla Group's revenue crosses Rs 2.5 lakh crore |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/aditya-birla-groups-revenue-crosses-rs-25-lakh-crore-52325-2015-08-31 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510010853/https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/aditya-birla-groups-revenue-crosses-rs-25-lakh-crore-52325-2015-08-31 |archive-date=10 May 2023 |access-date=2023-05-09 |website=[[Business Today (India)|Business Today]] |language=en}}</ref> ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2024 ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਰਕੀਟ ਪੂੰਜੀਕਰਣ $100 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਟਰਾਟੈਕ ਸੀਮੈਂਟ, ਹਿੰਡਾਲਕੋ, ਨੋਵੇਲਿਸ, ਗ੍ਰਾਸੀਮ, ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕੈਪੀਟਲ, ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ ਅਤੇ ਵੋਡਾਫੋਨ ਆਈਡੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=8 September 2022 |title=Birla, The Commodity King |url=https://www.fortuneindia.com/long-reads/birla-the-commodity-king/109603 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608130430/https://www.fortuneindia.com/long-reads/birla-the-commodity-king/109603 |archive-date=8 June 2023 |access-date=2023-05-09 |website=[[Fortune India]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Initiating Coverage Grasim Industries Ltd. |url=https://www.hdfcsec.com/hsl.research.pdf/Initiating%20Coverage%20-%20Grasim%20Industries%20-%20311020.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429133434/https://www.hdfcsec.com/hsl.research.pdf/Initiating%20Coverage%20-%20Grasim%20Industries%20-%20311020.pdf |archive-date=29 April 2023 |access-date=29 April 2023 |website=hdfcsec}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਸਮੂਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਦਾਸ ਬਿਰਲਾ (ਜੀਡੀ ਬਿਰਲਾ), ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਮੰਗਲਮ ਬਿਰਲਾ।<ref name="Aditya Ref14">{{Cite news|url=https://sugermint.com/aditya-birla-sun-life-mutual-fund-asset-management-company-in-india/|title=Aditya Birla Sun Life Mutual Fund – Asset Management Company in India|date=1 April 2020|access-date=27 April 2021|publisher=Suger Mint}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2023-04-20 |title=Vodafone Idea appoints Kumar Mangalam Birla as non-executive director |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/vodafone-idea-appoints-kumar-mangalam-birla-as-non-executive-director-16456521.htm |access-date=2023-06-19 |website=cnbctv18.com |language=en}}</ref> '''ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਦਾਸ ਬਿਰਲਾ''' (1894–1983), ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਪਟਸਨ|ਜੂਟ]], [[ਕਪਾਹ]] ਅਤੇ [[ਕੱਪੜਾ|ਟੈਕਸਟਾਈਲ]] ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/pilani-passes-into-history/articleshow/1191531.cms|title=Pilani passes into history|date=2005-08-05|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|issn=0971-8257}}</ref> ਜੀਡੀ ਬਿਰਲਾ ਨੇ ਕਈ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਸਮੂਹ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।<ref>{{Cite web |title=I have been a student all my life: G.D. Birla |url=https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19790430-i-have-been-a-student-all-my-life-gd-birla-821984-2014-03-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619092456/https://www.indiatoday.in/magazine/interview/story/19790430-i-have-been-a-student-all-my-life-gd-birla-821984-2014-03-05 |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |language=en}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-07-05 |title=B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart |url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371 |access-date=2023-06-19 |website=www.fortuneindia.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=From the India Today archives (1983): G.D. Birla: A legend in his lifetime |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/from-the-india-today-archives-1983-gd-birla-a-legend-in-his-lifetime-2357737-2023-04-09 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |language=en}}</ref> '''ਆਦਿਤਿਆ ਵਿਕਰਮ ਬਿਰਲਾ''' (1943–1995), ਜੀ.ਡੀ. ਬਿਰਲਾ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਨੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ।<ref name=":03">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1995/10/03/business/aditya-vikram-birla-51-a-leading-indian-businessman.html|title=Aditya Vikram Birla, 51, A Leading Indian Businessman|last=Hazarika|first=Sanjoy|date=1995-10-03|work=The New York Times|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122125500/https://www.nytimes.com/1995/10/03/business/aditya-vikram-birla-51-a-leading-indian-businessman.html|archive-date=22 November 2022|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1969 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]],<ref name=":1">{{Cite web |date=2020-01-14 |title=As companies go 'regional', 'globalization' has made way for 'slowbalisation': Kumar Mangalam Birla |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/nationalism-globalisation-define-current-decade-kumar-mangalam-birla-242642-2020-01-14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619092456/https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/nationalism-globalisation-define-current-decade-kumar-mangalam-birla-242642-2020-01-14 |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-10 |website=Business Today |language=en}}</ref> [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਅਤੇ [[ਮਿਸਰ]] ਵਿੱਚ 19 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web |date=1995-10-03 |title=Birla - man who aimed big in industry |url=https://www.scmp.com/article/133714/birla-man-who-aimed-big-industry |access-date=2023-06-19 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਮੂਹ ਨੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਧਾਤ|ਧਾਤੂ]], [[ਸੀਮੈਂਟ|ਸੀਮਿੰਟ]], [[ਕੱਪੜਾ|ਟੈਕਸਟਾਈਲ]] ਅਤੇ [[ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ|ਦੂਰਸੰਚਾਰ]] ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕੀਤੀ। '''ਕੁਮਾਰ ਮੰਗਲਮ ਬਿਰਲਾ''' (1967-ਮੌਜੂਦਾ), 1995 ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 28 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਿਤਾ ਆਦਿਤਿਆ ਵਿਕਰਮ ਬਿਰਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Karnik |first=P. R. Sanjai,Madhura |date=2014-08-11 |title=Growing with India's global ambitions |url=https://www.livemint.com/Companies/bGZ4ET8eZwFKQthVICvZ8K/Growing-with-Indias-global-ambitions.html |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਰੋਬਾਰ 1995 ਵਿੱਚ $2 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 2022 ਵਿੱਚ $60 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=24 January 2013 |title=Aditya Birla Group: Of challenges and opportunities |url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-group-of-challenges-and-opportunities-112090900061_1.html |access-date=25 July 2022 |website=Business Standard}}</ref> === ਸਮਾਂਰੇਖਾ === * '''1969:''' 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਨੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਥਾਈਲੈਂਡ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ 19 ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name=":03"/><ref name=":2"/> * '''1996:''' ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਮਦਨ $2 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ * '''2007:''' ਸਮੂਹ ਨੇ ਧਾਤੂ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 6.1 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਫਲੈਟ-ਰੋਲਡ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ, ਨੋਵੇਲਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2007-02-17 |title=Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion |url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108212935/https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html |archive-date=8 November 2023 |access-date=2023-06-19 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2007-02-12 |title=India's Aditya Birla Group acquires Novelis |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-feb-12-fi-aluminum12-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-feb-12-fi-aluminum12-story.html |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> * '''2008:''' ਗਰੁੱਪ ਨੇ 1.8 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਸਪਾਈਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Anand |first=Sameera |date= |title=India's Idea Cellular buys Spice Communications |url=https://www.financeasia.com/article/indias-idea-cellular-buys-spice-communications/115229 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093916/https://www.financeasia.com/article/indias-idea-cellular-buys-spice-communications/115229 |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=FinanceAsia}}</ref><ref>{{Cite web |date=2008-07-09 |title=Idea acquires 41% in Spice Communications |url=https://www.financialexpress.com/archive/idea-acquires-41-in-spice-communications/333412/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093915/https://www.financialexpress.com/archive/idea-acquires-41-in-spice-communications/333412/ |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> * '''2010:''' ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸੀਮੇਂਟ ਆਰਮ, ਅਲਟਰਾਟੈਕ ਸੀਮੈਂਟ, ਨੇ ਦੁਬਈ ਸਥਿਤ ETA ਸਟਾਰ ਸੀਮੇਂਟ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ $380 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਇੰਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਮੁੱਲ ਲਈ ਐਕਵਾਇਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Kalesh |first=Joel Rebello & Baiju |date=2010-08-02 |title=UltraTech to buy around 80% stake in Dubai's Star Cement |url=https://www.livemint.com/Companies/RrGSxoY6dQIeDnPY5PvtYK/UltraTech-to-buy-around-80-stake-in-Dubai8217s-Star-Ceme.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093915/https://www.livemint.com/Companies/RrGSxoY6dQIeDnPY5PvtYK/UltraTech-to-buy-around-80-stake-in-Dubai8217s-Star-Ceme.html |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/star-ultratech-idUSSGE63S0A020100429|title=India's UltraTech to buy Dubai's ETA Star Cement|date=2010-04-29|work=Reuters|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093916/https://www.reuters.com/article/star-ultratech-idUSSGE63S0A020100429|archive-date=19 June 2023|language=en}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ (ਚੀਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀਮਿੰਟ ਉਤਪਾਦਕ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-cement-buys-eta-star-co-of-dubai/articleshow/5875000.cms|title=UltraTech Cement buys ETA Star Co of Dubai|date=2010-04-30|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-cement-buys-eta-star-co-of-dubai/articleshow/5875000.cms|archive-date=19 June 2023|issn=0971-8257}}</ref> * '''2011:''' ਗਰੁੱਪ ਨੇ 340 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ Domsjö Fabriker ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਪਲਪ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Shah |first=John Satish Kumar & Sneha |date=2011-04-19 |title=Aditya Birla Group buys Domsjö for $340 million |url=https://www.livemint.com/Companies/Jx9tqQY8qjHFajL1oZ4sKN/Aditya-Birla-Group-buys-Domsj-for-340-million.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619093914/https://www.livemint.com/Companies/Jx9tqQY8qjHFajL1oZ4sKN/Aditya-Birla-Group-buys-Domsj-for-340-million.html |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en}}</ref> * '''2012:''' ਸਮੂਹ ਨੇ $437 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡਿਡ ਅਪਰੈਲ ਕੰਪਨੀ, ਪੈਂਟਾਲੂਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Agarwal |first=Sapna |date=2012-05-01 |title=Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain |url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110125416/https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html |archive-date=10 November 2023 |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aditya Birla to merge Madura Fashion with Pantaloon - ET Retail |url=http://retail.economictimes.indiatimes.com/news/apparel-fashion/apparel/aditya-birla-to-merge-madura-fashion-with-pantaloon/47138392 |access-date=2023-06-19 |website=ETRetail.com |language=en}}</ref> * '''2014:''' ਗਰੁੱਪ ਨੇ $634 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਜੇਪੀ ਸੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/ultratech-acquires-jaypee-groups-cement-assets-for-rs-16500-crore/article8292601.ece|title=UltraTech acquires Jaypee group's cement assets for Rs. 16,500 crore|date=2016-02-28|work=The Hindu|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://www.thehindu.com/business/Industry/ultratech-acquires-jaypee-groups-cement-assets-for-rs-16500-crore/article8292601.ece|archive-date=19 June 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * '''2016:''' ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਨੂੰ 2.3 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Bhaskar |first=P. R. Sanjai |date=2012-06-26 |title=Aditya Birla is front-runner for Jaiprakash cement stake |url=https://www.livemint.com/Companies/bocLHs5u9eZx7H0gz5zNjL/Aditya-Birla-is-frontrunner-for-Jaiprakash-cement-stake.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://www.livemint.com/Companies/bocLHs5u9eZx7H0gz5zNjL/Aditya-Birla-is-frontrunner-for-Jaiprakash-cement-stake.html |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en}}</ref> * '''2018:''' ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਬਿਨਾਨੀ ਸੀਮੈਂਟ ਨੂੰ $1.1 ਬਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/last-minute-1-1-billion-birla-bid-entertained-by-binani-lenders/articleshow/63622832.cms?from=mdr|title=Last-minute $1.1 billion Birla bid entertained by Binani lenders|date=2018-04-05|work=The Economic Times|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094639/https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/last-minute-1-1-billion-birla-bid-entertained-by-binani-lenders/articleshow/63622832.cms?from=mdr|archive-date=19 June 2023|issn=0013-0389}}</ref> * '''2019:''' ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਸੈਂਚੁਰੀ ਸੀਮੈਂਟ ਨੂੰ 1.2 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/ultratech-to-acquire-centurys-cement-unit-in-share-swap-deal/article23943561.ece|title=UltraTech to acquire Century's cement unit in share swap deal|date=2018-05-20|work=The Hindu|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://www.thehindu.com/business/Industry/ultratech-to-acquire-centurys-cement-unit-in-share-swap-deal/article23943561.ece|archive-date=19 June 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਗਰੁੱਪ ਕੰਪਨੀ ABFRL ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਅਤੇ ਨਿਖਿਲ ਨਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-07-15 |title=Aditya Birla Fashion & Retail to acquire 51% stake in 'Finesse International Design' |url=https://www.business-standard.com/article/news-cm/aditya-birla-fashion-retail-to-acquire-51-stake-in-finesse-international-design-119071500933_1.html |access-date=2023-06-19 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/aditya-birla-fashion-to-acquire-51-stake-in-retail-firm-of-designer-shantanu-nikhi/articleshow/70228740.cms|title=Aditya Birla Fashion to acquire 51% stake in retail firm of designer Shantanu & Nikhi|date=2019-07-15|work=The Economic Times|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501111458/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/aditya-birla-fashion-to-acquire-51-stake-in-retail-firm-of-designer-shantanu-nikhi/articleshow/70228740.cms|archive-date=1 May 2023|issn=0013-0389}}</ref> * '''2020:''' ਸਮੂਹ ਨੇ 2.8 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਕੰਪਨੀ ਅਲੇਰਿਸ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2020-04-14 |title=Hindalco completes Aleris deal for $2.8 billion |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/hindalco-completes-aleris-deal-for-28-billion/article31341293.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094640/https://www.thehindubusinessline.com/companies/hindalco-completes-aleris-deal-for-28-billion/article31341293.ece |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref> * '''2021:''' ਗ੍ਰਾਸੀਮ ਨੇ ਪੇਂਟ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Tanya |date=2021-01-22 |title=Grasim set to enter paints biz with ₹5,000 crore investment |url=https://www.livemint.com/companies/news/grasim-announces-entry-into-paints-with-rs-5000-crore-initial-investment-11611315716199.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094639/https://www.livemint.com/companies/news/grasim-announces-entry-into-paints-with-rs-5000-crore-initial-investment-11611315716199.html |archive-date=19 June 2023 |access-date=2023-06-19 |website=mint |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/paints/aditya-birla-groups-grasim-to-enter-paints-business-with-rs-5000-crore-investment/articleshow/80406560.cms?from=mdr|title=Aditya Birla Group's Grasim to enter paints business with Rs 5,000 crore investment|last=Dilipkumar|first=Bhavya|date=2021-01-22|work=The Economic Times|access-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619094638/https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/paints/aditya-birla-groups-grasim-to-enter-paints-business-with-rs-5000-crore-investment/articleshow/80406560.cms?from=mdr|archive-date=19 June 2023|issn=0013-0389}}</ref> ABFRL ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਤਰੁਣ ਤਾਹਿਲਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਬਿਆਸਾਚੀ ਨਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2021-02-24 |title=ABFRL announces strategic partnership with designer Tarun Tahiliani |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/abfrl-announces-strategic-partnership-with-designer-tarun-tahiliani/article33922953.ece |access-date=2023-06-19 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref> * '''2022:''' ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਮਦਨ $60 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਗਰੁੱਪ ਨੇ TMRW, ਇੱਕ D2C ਰਿਟੇਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |date=2022-06-01 |title=Aditya birla group get into house of brands format with 'TMRW'. |url=https://www.business-standard.com/article/companies/aditya-birla-launches-digital-venture-tmrw-in-fashion-and-lifestyle-space-122060100540_1.html |access-date=2023-06-19 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/aditya-birla-group-launches-house-of-brands-venture-tmrw-prashanth-aluru-tanked-ceo/articleshow/91934723.cms?from=mdr|title=Aditya Birla group launches house of brands venture Tmrw; Prashanth Aluru named CEO|date=2022-06-01|work=The Economic Times|access-date=2023-06-10|issn=0013-0389}}</ref> ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਸੀਮ ਦਾ B2B ਈ-ਕਾਮਰਸ ਉੱਦਮ ਬਿਲਡਿੰਗ ਮਟੀਰੀਅਲ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/aditya-birla-groups-grasim-to-launch-b2b-e-commerce-platform-for-building-materials/articleshow/92987415.cms|title=Aditya Birla Group's Grasim to launch B2B e-commerce platform for building materials|last=Chaliawala|first=Nehal|date=2022-07-19|work=The Economic Times|access-date=2023-06-19|issn=0013-0389}}</ref> ABFRL ਨੇ ਮਸਾਬਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਮਸਾਬਾ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-14 |title=Masaba Gupta announces partnership with Aditya Birla Fashion and Retail Limited |url=https://www.vogue.in/fashion/content/masaba-gupta-announces-partnership-with-aditya-birla-fashion-and-retail-limited |access-date=2023-06-19 |website=Vogue India |language=en-IN}}</ref> == ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੰਪਨੀਆਂ == {| class="wikitable sortable" !ਕੰਪਨੀ !ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ !ਇਕੁਇਟੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ |- | colspan="3" |'''ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ''' |- |ਹਿੰਡਾਲਕੋ | # ਨਾਵਲਿਸ # ਅਲੇਰਿਸ |34.64% |- |ਐਸਲ ਮਾਈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ | # N/A |100% |- | colspan="3" |'''ਸੀਮਿੰਟ''' |- |ਅਲਟਰਾਟੈਕ ਸੀਮਿੰਟ | # N/A |59.96% |- |ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਫਾਈਬਰਸ ਅਤੇ ਪੇਂਟਸ | | |- |ਗ੍ਰਾਸੀਮ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ | # ਅਲਟਰਾਟੈਕ ਸੀਮਿੰਟ # ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕੈਪੀਟਲ # ਬਿਰਲਾ ਓਪਸ |42.75% |- |Domsjö Fabriker | # N/A |100% |- | colspan="3" |ਰੀਅਲ ਏਸਟੇਟ |- |ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ | # ਬਿਰਲਾ ਸੈਂਚੁਰੀ # ਸੈਂਚੁਰੀ ਪਲਪ ਅਤੇ ਪੇਪਰ # ਬਿਰਲਾ ਅਸਟੇਟ |50.21% |- | colspan="3" |'''ਫੈਸ਼ਨ''' |- |ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ | # N/A |55.47% |- | colspan="3" |'''ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ''' |- |ਵੋਡਾਫੋਨ ਆਈਡੀਆ | # YOU ਬਰਾਡਬੈਂਡ ਲਿਮਿਟੇਡ |26% |- | colspan="3" |'''ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਤਪਾਦਨ''' |- |ਅਪ੍ਲੌਜ਼ ਐਂਟਰਟੈਨ੍ਮਿੰਟ | # N/A |100% |- | colspan="3" |'''ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ''' |- |ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕੈਪੀਟਲ | # ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਸਨ ਲਾਈਫ ਐਸੇਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ |69.10% |- | colspan="3" |'''ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ''' |- |ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਰੀਨਿਊਏਬਲਜ਼ | # N/A |100% |- | colspan="3" |'''ਇੰਸੂਲੇਟਰ''' |- |ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਇੰਸੂਲੇਟਰਸ | # N/A |100% |- | colspan="3" |'''ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਣ''' |- |ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕੈਮੀਕਲਸ (ਥਾਈਲੈਂਡ) | # N/A |100% |- |ਥਾਈ ਪਰਆਕਸਾਈਡ ਲਿਮਿਟੇਡ | # N/A |50% |- |ਪੀਟੀ ਇੰਡੋ ਰਾਇਆ ਕਿਮਲਾ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) | # N/A |100% |- |ਬਿਰਲਾ ਕਾਰਬਨ | # N/A |100% |- | colspan="3" |ਵਪਾਰ |- |ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਗਲੋਬਲ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ | # N/A |100% |} === ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ === ਇਹ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 24 ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 6,000 ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/csr-compendium-touching-lives-2016/initiative/aditya-birla-group-immunized-50-million-children-against-polio/articleshow/56083286.cms|title=Aditya Birla Group immunized 50 million children against polio|date=2016-12-20|work=The Economic Times|access-date=2023-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105541/https://economictimes.indiatimes.com/csr-compendium-touching-lives-2016/initiative/aditya-birla-group-immunized-50-million-children-against-polio/articleshow/56083286.cms|archive-date=24 May 2023|issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |title=Making a difference - CSR - Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/csr/making-difference |access-date=2023-05-23 |website=abg.com |language=en}}</ref> === ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ === ਸਮੂਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਰਵ ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਨ]], [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005|ਮਨਰੇਗਾ]], ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ,<ref>{{Cite web |date=2016-07-09 |title=Recovery time |url=https://www.businesstoday.in/magazine/corporate/story/after-several-years-of-dull-growth-the-cement-industry-looks-set-for-a-bull-run-thanks-to-the-revival-in-housing-and-infrastructure-projects-147903-2016-07-09 |access-date=2023-05-24 |website=Business Today |language=en}}</ref> [[ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਘਰ|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ]], [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਲਿਵਲੀਹੁਡ ਮਿਸ਼ਨ (NRLM)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਆਜੀਵਿਕਾ ਮਿਸ਼ਨ]] ( NRLM ),<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/companies-train-hire-in-villages-with-help-from-govt/articleshow/9007045.cms?from=mdr|title=Companies train, hire in villages with help from govt|last=Banerji|first=Devika|date=2011-06-27|work=The Economic Times|access-date=2023-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110643/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/companies-train-hire-in-villages-with-help-from-govt/articleshow/9007045.cms?from=mdr|archive-date=24 May 2023|issn=0013-0389}}</ref> ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ,<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/narendra-modis-swachh-bharat-call-india-inc-queues-up-to-invest-big-money-in-building-toilets/articleshow/40369223.cms?from=mdr|title=Narendra Modi's 'Swachh Bharat' call: India Inc queues up to invest big money in building toilets|date=2014-08-19|work=The Economic Times|access-date=2023-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524110641/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/narendra-modis-swachh-bharat-call-india-inc-queues-up-to-invest-big-money-in-building-toilets/articleshow/40369223.cms?from=mdr|archive-date=24 May 2023|issn=0013-0389}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।, [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ (PMKVY)|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੌਸ਼ਲ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ]],<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Tanya |date=2018-09-28 |title=Aditya Birla Group in talks to buy out IL&FS's education arm |url=https://www.livemint.com/Companies/E1YmJga1thcpHPm2RHrL7J/Aditya-Birla-Group-in-talks-to-buy-out-ILFSs-education-arm.html |access-date=2023-05-24 |website=mint |language=en}}</ref> ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀ.ਬੀ. ਖਾਤਮਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸਵਰਨਜਯੰਤੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸਵਰੋਜਗਾਰ ਯੋਜਨਾ।<ref name=":032">{{Cite web |last=Madaik |first=Devyani |date=2023-03-07 |title=International Women's Day Special: Celebrating The Work Of Women In India Who Are Helping The Country Achieve Its Sustainable Development Goals |url=https://swachhindia.ndtv.com/international-womens-day-special-celebrating-the-work-of-women-in-india-who-are-helping-the-country-achieve-its-sustainable-development-goals-74439/ |access-date=2023-05-24 |website=NDTV-Dettol Banega Swasth Swachh India |language=en-US |archive-date=2023-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105049/https://swachhindia.ndtv.com/international-womens-day-special-celebrating-the-work-of-women-in-india-who-are-helping-the-country-achieve-its-sustainable-development-goals-74439/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Making a difference - CSR - Aditya Birla Group |url=https://www.adityabirla.com/csr/making-difference |access-date=2023-05-24 |website=abg.com |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == 684tkkv5nmv6teyhhobgx1woi2obc8i 0 191931 851532 836304 2026-11-04T12:46:55Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851532 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ਆਯਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ | honorific_suffix = | image = Collected Poems of Aisha Durrani WDL11309.pdf | image_size = | image_upright = | alt = | caption = Front cover of an 1882 collection of Ayesha Durrani's most famous poems | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਮਗਰਲਾ ਅੱਧ | birth_place = [[ਅਫ਼ਗਾਨਸਤਾਨ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[ਕਵੀ]] | language = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = ديوان عايشه (''ਦੀਵਾਨ-ਇ ਆਇਸ਼ਾ'') | spouse = [[Timur Shah Durrani|Tīmūr Shāh Durrānī]] | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = }} '''ਆਯਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ,''' ਜਿਸਨੂੰ '''ਆਇਸ਼ਾ-ਏ-ਦੁਰਾਨੀ''' ਅਤੇ '''ਆਇਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (18ਵੀਂ ਸਦੀ) ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ|ਅਫ਼ਗਾਨ]] [[ਕਵੀ]] ਸੀ, ਜੋ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਬੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ 1882 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁਰਾਨੀ ਨੂੰ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਆਇਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.wdl.org/en/item/11309/|title=Collected Poems of Aisha Durrani|date=1881|access-date=2018-08-12|language=en|archive-date=2018-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812084723/https://www.wdl.org/en/item/11309/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[Yaʻqūb Ali Khān Barakzai|ਯਾਕੂਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਰਾਕਜ਼ਈ]] ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਰਾਕਜ਼ਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਾਸਕ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ; ਉਸਨੇ [[ਕ਼ਸੀਦਾ|ਕਸੀਦੇ]], [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ [[ਸ਼ਰੀਅਤ|ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ]] ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਕ ਸੀ।<ref>Dupree, Nancy Hatch. 1981. [http://184.73.243.18:8080/jspui/bitstream/azu/3788/1/azu_acku_pamphlet_hq1735_6_d87_1981_w.pdf ''Revolutionary Rhetoric and Afghan Women'']. The Afghanistan Council, The Asia Society. Occasional paper #23, pg. 8. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812083113/http://184.73.243.18:8080/jspui/bitstream/azu/3788/1/azu_acku_pamphlet_hq1735_6_d87_1981_w.pdf|date=2018-08-12}}</ref> ਦੁਰਾਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=With the Girls of Afghanistan: "The Pen is the Sword" |url=https://en.unesco.org/node/123405 |access-date=2018-08-12 |website=UNESCO |language=en}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਰਾਕਜ਼ਈ ਸ਼ਾਸਿਤ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਇਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ 1882 ਵਿੱਚ ਇੱਕ 336 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮਹੀਣ ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wdl.org/en/item/11309/|title=Collected Poems of Aisha Durrani|date=1881|access-date=2018-08-12|language=en|archive-date=2018-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812084723/https://www.wdl.org/en/item/11309/|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.wdl.org/en/item/11309/ "Collected Poems of Aisha Durrani"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812084723/https://www.wdl.org/en/item/11309/ |date=2018-08-12 }}. 1881<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 August</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 1978 ਦੇ ਸੌਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜੁਟਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। <ref">Dupree, Nancy Hatch. 1981. [http://184.73.243.18:8080/jspui/bitstream/azu/3788/1/azu_acku_pamphlet_hq1735_6_d87_1981_w.pdf ''Revolutionary Rhetoric and Afghan Women'']. The Afghanistan Council, The Asia Society. Occasional paper #23, pg. 8. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812083113/http://184.73.243.18:8080/jspui/bitstream/azu/3788/1/azu_acku_pamphlet_hq1735_6_d87_1981_w.pdf|date=2018-08-12}}</ref> [[ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ (2001–14)|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ]] ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਤਾਲਿਬਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਜਿਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ),<ref>Marsden, Peter. (1998). ''The Taliban: War, religion and the new order in Afghanistan''. London: Zed Books Ltd, {{ISBN|1-85649-522-1}} pp. 88-101.</ref> ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਾਇਤਾ ਏਜੰਸੀ ਨੇ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਆਇਸ਼ਾ-ਏ-ਦੁਰਾਨੀ ਸਕੂਲ ਰੱਖਿਆ।<ref >{{Cite web |title=With the Girls of Afghanistan: "The Pen is the Sword" |url=https://en.unesco.org/node/123405 |access-date=2018-08-12 |website=UNESCO |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://en.unesco.org/node/123405 "With the Girls of Afghanistan: "The Pen is the Sword""]. ''UNESCO''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 August</span> 2018</span>.</cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} frrd66u74xxj4oq5ulx33ry9rdyofca 0 193337 851601 846840 2026-11-04T21:05:43Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851601 wikitext text/x-wiki {{Cleanup-translation}}{{Infobox person | name = Aditya Seal | image = Aditya promoting Tum Bin 2 (cropped).jpg | caption = Seal in 2016 | birth_date = <!-- Must be sourced to reliable sources, see [[WP:RS]] --> | birth_place = | occupation = Actor | years_active = 2002–present | spouse = {{marriage|[[Anushka Ranjan]]|2021}} | relatives = [[Akansha Ranjan Kapoor]] (sister-in-law) }} '''ਆਦਿਤਿਆ ਸੀਲ''' ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਆਦਿਤਿਆ ਸੀਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਮਨੀਸ਼ਾ ਕੋਇਰਾਲਾ]] ਦੇ ਉਲਟ, ਕਾਮੁਕ ਫਿਲਮ ''ਏਕ ਛੋਟੀਸੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'' (2002) ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਤੁਮ ਬਿਨ II'' (2016) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਫਿਲਮ ''ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ 2'' (2019) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਫਿਤਰਤ'' (2019) ਅਤੇ ''ਦ ਐਂਪਾਇਰ'' (2021) ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਖੇਲ ਖੇਲ ਮੈਂ'' (2024) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਦਿਤਿਆ ਸੀਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Priyanka |date=19 May 2019 |title=Aditya Seal on a high |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/aditya-seal-on-a-high/cid/1690827 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822113354/https://www.telegraphindia.com/entertainment/aditya-seal-on-a-high/cid/1690827 |archive-date=22 August 2024 |website=[[The Telegraph (India)|The Telegraph India]] |quote=Yes, I am half Bengali and half Punjabi. My dad is a Bengali, so I am predominantly a Bong. But I have been born and brought up in Bombay and have no connections in Calcutta.}}</ref> ਉਸਨੇ ਚਤਰਭੁਜ ਨਰਸੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=rediff.com: Movies: 'Manisha's the most beautiful woman on earth' |url=https://www.rediff.com/movies/2002/may/25aditya.htm |access-date=2021-01-15 |website=www.rediff.com}}</ref> ਸੀਲ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਤਾਈਕਵਾਂਡੋ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਈਕਵਾਂਡੋ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2022-03-13 |title=Aditya Seal: I hope star system doesn't come to web and make things lopsided again |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/aditya-seal-i-hope-star-system-doesn-t-come-to-web-and-make-things-lopsided-again-101647172460248.html |access-date=2022-12-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਹ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-04-16 |title=Aditya Seal: We have been training gymnastics and martial arts together |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/aditya-seal-on-tiger-shroff-we-have-been-training-gymnastics-and-martial-arts-together-20753165 |access-date=2022-12-21 |website=Mid-day |language=en}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗੜਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਸੀਲ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸੱਟ ਨੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਿਆ। 21 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸੀਲ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਰੰਜਨ|ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਰੰਜਨ ਨਾਲ]] ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2021-11-21 |title=Anushka Ranjan-Aditya Seal's star-studded sangeet |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/anushka-ranjan-aditya-seals-sangeet-alia-bhatt-vaani-kapoor-dance-see-photos-and-videos-7633596/ |access-date=2021-11-21 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-11-21 |title=Anushka Ranjan, Aditya Seal exchange garlands at wedding after groom arrives with band baaja baraat. Watch |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/anushka-ranjan-aditya-seal-exchange-garlands-at-wedding-after-groom-arrives-with-band-baaja-baraat-watch-101637504663644.html |access-date=2021-11-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਦਿਤਿਆ ਸੀਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''<nowiki/>'ਏਕ ਛੋਟੀਸੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ''' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਮਨੀਸ਼ਾ ਕੋਇਰਾਲਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨੂੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਵੀ ਆਰ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਪੁਰਾਣੀ ਜੀਨਸ'' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੈਮੂਅਲ ਲਾਰੈਂਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2016 ਵਿੱਚ ਸੀਲ ਅਨੁਭਵ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ''ਤੁਮ ਬਿਨ II'' ਵਿੱਚ [[ਨੇਹਾ ਸ਼ਰਮਾ|ਨੇਹਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ]] ਉਲਟ ਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=18 November 2016 |title='Tum Bin 2' movie review: Offers nothing great apart from good music and sweet Aditya Seal |url=https://www.bollywoodbubble.com/movie-reviews/tum-bin-2-movie-review-offers-nothing-great-apart-good-music-sweet-aditya-seal/}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ 2'' ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੱਗੇ ਉਸਨੇ [[ਕ੍ਰਿਸਟਿਲ ਡਿਸੂਜ਼ਾ|ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਡਿਸੂਜ਼ਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਫਿਤਰਤ'' ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਸਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ]] ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 34<ref>{{Cite web |date=22 August 2020 |title=Times 50 Most Desirable Men: Here are the stars who bagged the place in the coveted list |url=https://www.timesnownews.com/the-buzz/article/times-50-most-desirable-men-here-are-the-stars-who-bagged-the-place-in-the-coveted-list/641041 |access-date=2021-08-07 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ 35ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=The Times Most Desirable Man of 2020: Sushant Singh Rajput - Philosopher, dreamer, charmer - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/the-times-most-desirable-man-of-2020-sushant-singh-rajput-philosopher-dreamer-charmer/articleshow/83239123.cms |access-date=2021-08-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੰਦੂ ਕੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ [[ਕਿਆਰਾ ਅਡਵਾਨੀ]] ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਕ ਡੇਟਿੰਗ ਐਪ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਾਹਸ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਡਰਾਮੇਡੀ। ਫਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ 50% ਆਕੂਪੈਂਸੀ ਥੀਏਟਰਿਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 11 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=23 November 2020 |title=Indoo Ki Jawaani Trailer: Kiara Advani, Aditya Seal's chemistry steals the show: Watch |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/indoo-ki-jawaani-trailer-kiara-advani-aditya-seal-s-chemistry-steals-show-watch-576895 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809165735/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/indoo-ki-jawaani-trailer-kiara-advani-aditya-seal-s-chemistry-steals-show-watch-576895 |archive-date=9 August 2022 |access-date=2020-11-24 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref. |- |2002 |''Ek Chhotisi Love Story'' |Aditya | |<ref>{{Cite web |last= |first= |date=6 September 2002 |title=Ek Chhotisi Love Story {{!}} Movie Star Cast - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/ek-chotisi-love-story/cast/ |access-date=2021-12-08 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> |- |2006 |''We R Friends'' |Amit | |<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aditya Seal Filmography - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/aditya-seal/filmography/ |access-date=2021-12-08 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> |- |2007 |''Say Salaam India'' |Siddharth | | |- |2014 |''Purani Jeans'' |Samuel Lawrence | | |- |2016 |''Tum Bin II'' |Shekhar Malhotra | | |- |2018 |''Namaste England'' |Samar "Sam" Singh Sandhu | | |- |2019 |''Student of the Year 2'' |Manav Singh Randhawa | | |- |2020 |''Indoo Ki Jawani'' |Samar | |<ref>{{Cite web |date=2019-07-31 |title=Aditya Seal on Indoo Ki Jawani: Working with Kiara Advani will be a rewarding experience |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aditya-seal-indoo-ki-jawani-kiara-advani-5866715/ |access-date=2021-12-08 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |2021 |''99 Songs'' |Unnamed | |<ref>{{Cite web |title=''99 Songs'' is about one man's struggle against the old and new world: AR Rahman |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/99-songs-is-about-one-mans-struggle-against-the-old-and-new-world-ar-rahman/2051981 |access-date=2021-12-08 |website=Outlook India |language=en |archive-date=2021-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209194749/https://www.outlookindia.com/newsscroll/99-songs-is-about-one-mans-struggle-against-the-old-and-new-world-ar-rahman/2051981 |url-status=dead}}</ref> |- |2022 |''Rocket Gang'' |Amarbir | |<ref>{{Cite web |last= |date=2021-11-27 |title=Aditya Seal-starrer 'Rocket Gang' set to release on May 6, 2022 {{!}} english.lokmat.com |url=https://english.lokmat.com/maharashtra/aditya-seal-starrer-rocket-gang-set-to-release-on-may-6-2022/ |access-date=2021-12-08 |website=[[Lokmat]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2024 |''Khel Khel Mein'' |Samar | | style="text-align:center;" | |- |''Amar Prem Ki Prem Kahani'' |Prem | |<ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Amar Prem Ki Prem Kahani OTT release date: Stream Aditya Seal, Sunny Singh's romantic film on THIS platform |url=https://www.ottplay.com/news/amar-prem-ki-prem-kahani-ott-release-date-aditya-seal-sunny-singh/debe5fa363368 |access-date=17 September 2024 |website=OTT Play}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਰੈਫ. |- | 2019 | ''ਫਿਤਰਤ'' | ਵੀਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ | <ref>{{Cite web |title=Fittrat: Meet The Star Cast And Characters Of The Upcoming ZEE5 Original Series - Zee5 News |url=https://www.zee5.com/zee5news/fittrat-meet-the-star-cast-and-characters-of-the-upcoming-zee5-original-series |access-date=2021-11-15 |website=ZEE5 |language=en}}</ref> |- | 2020 | ''ਵਰਜਿਤ ਪਿਆਰ'' | ਈਸ਼ਾਨ | |- | 2021 | ''ਸਾਮਰਾਜ'' | ਹੁਮਾਯੂੰ | |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਗਾਇਕ ! ਰੈਫ. |- | 2019 | "ਨੱਚਦੀ ਗੁੱਡੀ" | [[ਜਯੋਤਿਕਾ ਟਾਂਗਰੀ|ਜੋਤਿਕਾ ਟਾਂਗਰੀ]] | <ref>{{Citation |title=Dancing Doll (Full Song) - Dancing Doll - Download or Listen Free - JioSaavn |date=2019-02-27 |url=https://www.jiosaavn.com/song/dancing-doll/QwARX0RabVw |language=en-US |access-date=2021-11-15}}</ref> |- | rowspan="3" | 2021 | "ਵੀਕੈਂਡ ਵਾਈਬ" | ਜੁਬੇਲ, ਦੇਸੀ ਕਰੂ | <ref>{{Citation |title=Weekend Vibe (feat. Desi Crew) |date=2021-06-18 |url=https://open.spotify.com/track/19OS2KL8UeOHwRUDP92shv |language=en |access-date=2021-11-15}}</ref> |- | "ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਂ" | ਅਮਿਤ ਮਿਸ਼ਰਾ | <ref>{{Cite web |date=2021-11-17 |title=Anushka Ranjan has teamed up with Aditya Seal for their latest music video 'Meri Zindagi Mein' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/exclusive-aditya-seal-is-a-simple-person-with-a-homely-upbringing-says-anushka-ranjan-23201279 |access-date=2021-11-19 |website=www.mid-day.com |language=en}}</ref> |- | "ਮੇਰਾ ਯਾਰ" | ਧਵਾਨੀ ਭਾਨੁਸ਼ਾਲੀ | <ref>{{Cite web |title=Dhvani Bhanushali: बिलियन स्टार ध्वनि भानुशाली ने आदित्य सील को बनाया 'मेरा यार', आते ही हिट हो गया ये गाना |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/dhvani-bhanushali-and-aditya-seal-new-song-mera-yaar-gets-supehit-fans-like-their-chemistry |access-date=2021-12-01 |website=[[Amar Ujala]] |language=hi}}</ref> |- | 2022 | "ਮੰਗਤਾ ਹੈ ਕੀ" | ਆਦਿਤਿਆ ਨਰਾਇਣ, ਦੀਕਸ਼ਾ ਤੂਰ | <ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |last3= |first3= |title=Palak Tiwari, Aditya Seal's Mangta Hai Kya crosses 5 million views |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/palak-tiwari-aditya-seal-s-mangta-hai-kya-crosses-5-million-views-actress-shares-bts-video-1941063-2022-04-23 |access-date=2022-04-24 |website=India Today |language=en}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" |+ ! ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | 2020 | rowspan="2" | ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ | rowspan="2" | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ - ਵੈੱਬ | ''ਫਿਤਰਤ''|{{Nom}} | <ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |last3= |first3= |title=ITA Awards 2020 {{!}} List of nominees |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/ita-awards-2020-gets-more-than-1-crore-votes-in-popular-category-list-of-nominees-1768308-2021-02-11 |access-date=2021-12-06 |website=India Today |language=en}}</ref> |- | 2022 | ''ਸਾਮਰਾਜ''|{{Nom}} | <ref>{{Cite web |last= |first= |title=The 21st ITA Awards |url=https://www.theita2021.com/ |access-date=2021-12-06 |website=www.theita2021.com |language=en}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Aditya Seal}} * {{IMDb name|1249077|Aditya Seal}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] karv4tdla1z6ea7a14q5sxnvdxfasvd 0 193596 851609 785907 2026-11-04T22:18:18Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851609 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Aanand L. Rai | image = Aanand L Rai small.jpg | alt = | caption = Rai at a screening for ''[[Tumbbad]]'' in 2018 | birth_date = {{Birth based on age as of date|42|2013|06|24|slash=y}} | birth_place = Delhi, India | occupation = [[Film director]], [[film producer]] | years_active = 2007–present }} '''ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ''' ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮੇ ''ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ'' (2011) ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੀਕਵਲ ''ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ ਰਿਟਰਨਜ਼'' (2015) ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਬਜਟ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਜ਼ੀਰੋ'' (2018) ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫੈਨਟਸੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਅਤਰੰਗੀ ਰੇ'' (2021) ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਰਕਸ਼ਾ ਬੰਧਨ'' (2022) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਔਰੰਗਾਬਾਦ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਉਪਨਾਮ ਰਾਏਸਿੰਘਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸਿੰਧ]] ਤੋਂ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ == ਕਰੀਅਰ == === ਪ੍ਰੀ-ਫਿਲਮ ਕਰੀਅਰ === ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਵੀ ਰਾਏ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਾਫ਼ੀ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। <ref>{{Cite web |date=11 June 2013 |title=Wanted to celebrate pain and love with Raanjhanaa: Anand L Rai |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Wanted-to-celebrate-pain-and-love-with-Raanjhanaa-Anand-L-Rai/Article1-1074558.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612172748/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Wanted-to-celebrate-pain-and-love-with-Raanjhanaa-Anand-L-Rai/Article1-1074558.aspx |archive-date=12 June 2013 |access-date=24 June 2013}}</ref> === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ (2007-2008) === ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਸਟ੍ਰੇਂਜਰਸ'' (2007) ਨਾਲ [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]], [[ਕੇ ਕੇ ਮੇਨਨ|ਕੇ ਕੇ ਮੈਨਨ]], [[ਨੰਦਨਾ ਸੇਨ]], [[ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ|ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ ਅਭਿਨੇਤਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ [[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ|ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਹਿਚਕੌਕ]] ਦੀ ''ਸਟ੍ਰੇਂਜਰਜ਼ ਆਨ ਏ ਟ੍ਰੇਨ'' (1951) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ।<ref>{{Cite web |title=Strangers - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=261 |access-date=14 November 2023 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> [[ਜੈਕੀ ਸ਼ਰਾਫ]] ਅਤੇ [[ਪਰਮੀਤ ਸੇਠੀ]] ਅਭਿਨੀਤ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਥੋਡੀ ਲਾਈਫ ਥੋਡਾ ਮੈਜਿਕ'' (2008) ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Thodi Life Thoda Magic - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=1338 |access-date=14 November 2023 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> === ਸਫਲਤਾ (2011-2015) === 2011 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਕਲਰ ਯੈਲੋ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਉੱਦਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=3 August 2020 |title=Akshay Kumar announces new film Raksha Bandhan, dedicates it to sister Alka: 'Quickest I've signed a film in my career' |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/akshay-kumar-announces-new-film-raksha-bandhan-dedicates-it-to-sister-alka-quickest-i-ve-signed-a-film-in-my-career/story-WZ7Iq2Q1NhEShxf2xjk3UJ.html |access-date=3 August 2020 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ]] ਅਤੇ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ|ਕੰਗਨਾ ਰਣੌਤ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ₹56 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Tanu Weds Manu - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=48 |access-date=14 November 2023 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Komal Nahta |date=24 February 2011 |title=Tanu Weds Manu: Profit All The Way |url=http://www.koimoi.com/bollywood-news/tanu-weds-manu-profit-all-the-way/ |access-date=24 June 2013 |publisher=koimoi}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਕਸ-ਟੂ-ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਇਸਦੇ ਨਾਵਲ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਫਿਲਮ ''ਤਨੂ ਵੇਡਸ ਮਨੂ'' ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਰਾਂਝਣਾ ਦਾ'' ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡੈਬਿਊ ਵਿੱਚ [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]], [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਵਰਾ ਭਾਸਕਰ|ਸਵਰਾ ਭਾਸਕਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। <ref name="toi12">{{Cite web |date=24 January 2012 |title=Dhanush signs first Hindi film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Dhanush-signs-first-Hindi-film/articleshow/11613557.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130624232144/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-24/news-interviews/30658442_1_dhanush-tamil-film-aadukalam-hindi |archive-date=24 June 2013 |access-date=24 June 2013}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ₹94 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Raanjhanaa - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=1287 |access-date=14 November 2023 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਕਸ-ਟੂ-ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ''ਰਾਂਝਨਾ ਨੇ'' ਰਾਏ ਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ ਰਿਟਰਨਜ਼'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕਿ ''ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ'' ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ। ਇਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ₹243.6 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ<ref>{{Cite web |title=Tanu Weds Manu Returns - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=2870 |access-date=15 November 2023 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> ਸਾਲ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ-ਲੀਡ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਰਿਲੀਜ਼<ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |title=Female Centric Movies - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/female-centric-movies/ |access-date=14 November 2023 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> ''ਤਨੂ ਵੇਡਸ ਮਨੂ ਰਿਟਰਨਜ਼ ਨੇ'' ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਦੂਜੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦਿੱਤੀ। === ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ (2018-ਮੌਜੂਦਾ) === ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਦਾ ਅਗਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੱਡੇ-ਬਜਟ ਦਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ <nowiki><i id="mwjg">ਜ਼ੀਰੋ</i></nowiki> (2018) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]], [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ਼|ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਬੌਣੇ ਆਦਮੀ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਤਿਕੋਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਏ-ਲਿਸਟ ਸਟਾਰ-ਕਾਸਟ ਅਤੇ ਰਾਏ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਫਲ ਉੱਦਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਤੋਂ-ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Zero - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=5561 |access-date=15 November 2023 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਲਪਨਾ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਅਤਰੰਗੀ ਰੇ ਦਾ'' ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼, [[ਸਾਰਾ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 2020|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 2020|ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਲੌਕਡਾਊਨ]] ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁੜ ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ]] 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਥੀਏਟਰਿਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਇਸਦੇ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਪਲਾਟ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰ ਇਸਦੀ ਅਸੰਗਤ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 2022 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਰਕਸ਼ਾ ਬੰਧਨ'' ਵਿੱਚ [[ਭੂਮੀ ਪੇਡਨੇਕਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਕਸ-ਟੂ-ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ।<ref>{{Cite web |title=Raksha Bandhan - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=6195 |access-date=15 November 2023 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> ਆਨੰਦ ਐੱਲ. ਰਾਏ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ''<nowiki/>'ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ''' ਨਾਮਕ ''ਰਾਂਝਨਾ'' ਦੇ ਸਟੈਂਡਅਲੋਨ ਸੀਕਵਲ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+List of Aanand L. Rai film credits ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" style="width:85px;" |Director ! scope="col" style="width:85px;" |Producer ! scope="col" |Notes |- | style="text-align:center;" |2007 ! scope="row" |''Strangers'' |{{Yes}} | | |- | style="text-align:center;" |2008 ! scope="row" |''Thodi Life Thoda Magic'' |{{Yes}} | | |- | style="text-align:center;" |2011 ! scope="row" |''Tanu Weds Manu'' |{{Yes}} | | |- | style="text-align:center;" |2013 ! scope="row" |''Raanjhanaa'' |{{Yes}} | | |- | style="text-align:center;" |2015 ! scope="row" |''Tanu Weds Manu: Returns'' |{{Yes}} | | |- | style="text-align:center;" |2016 ! scope="row" |''Nil Battey Sannata'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2016 ! scope="row" |''Happy Bhag Jayegi'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2017 ! scope="row" |''Shubh Mangal Saavdhan'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2018 ! scope="row" |''Mukkabaaz'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2018 ! scope="row" |''Meri Nimmo'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2018 ! scope="row" |''Happy Phirr Bhag Jayegi'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2018 ! scope="row" |''Manmarziyaan'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2018 ! scope="row" |''[[ਤੁੰਬਾੜ|Tumbbad]]'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2018 ! scope="row" |''Zero'' |{{Yes}} |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2019 ! scope="row" |''Laal Kaptaan'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2020 ! scope="row" |''Shubh Mangal Zyada Saavdhan'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2021 ! scope="row" |''Haseen Dillruba'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2021 ! scope="row" |''Atrangi Re'' |{{Yes}} |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2022 ! scope="row" |''Good Luck Jerry'' | |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2022 ! scope="row" |''Raksha Bandhan'' |{{Yes}} |{{Yes}} | |- | style="text-align:center;" |2023 ! scope="row" |''Jhimma 2'' | | {{Yes}} |Marathi film |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|2399862}} {{Films by Aanand L. Rai}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] okm42ljqb3qx7fbylfx2d2c3969moa6 0 193825 851610 808014 2026-11-04T22:26:03Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851610 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Anand Kumar | image = | image_size = 180px | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1970|12|10}}<ref>{{cite web | url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/director/anand-kumar | title=Anand Kumar DOB |website= Nettv4u | accessdate=12 September 2014}}</ref> | birth_place = Delhi, India | death_date = | death_place = | nationality = Indian | education = [[DTEA]] Sr. Secondary School, Lodhi Estate | occupation = director, film producer, screenwriter | years_active = | spouse = Neeta Menon Anand | children = Krish (b.2002) <br/> Vivaansh (b.2012) | parents = R. Rajappan & Shanta Raju | relatives = Chitra Raju (Sibling) }} '''ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ''' ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] ਅਤੇ [[ਨੇਹਾ ਧੂਪੀਆ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਟਸ<ref>{{Cite web |title=Delhii Heights |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/delhii-heights/movie-review/1835644.cms |access-date=12 September 2014 |website=Timesofindia}}</ref> ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ [[ਮੁੰਬਈ]] ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉੱਦਮ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਟਸ<ref>{{Cite web |title=Delhii Heights |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-delhii-heights/story-ug4bzjBU7WbgtWI4aLA9UM.html |access-date=12 September 2014 |website=HindustanTimes}}</ref> <ref name="Zila">{{Cite web |last=Rohit Vats |date=1 October 2011 |title='Zila Ghaziabad' is a true to life story: Anand Kumar |url=http://ibnlive.in.com/news/zilla-ghaziabad-is-a-true-to-life-story-anand-kumar/189325-8-66.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203062704/http://ibnlive.in.com/news/zilla-ghaziabad-is-a-true-to-life-story-anand-kumar/189325-8-66.html |archive-date=3 December 2012 |access-date=30 November 2012 |website=[[IBN Live]] |publisher=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRohit_Vats2011">Rohit Vats (1 October 2011). </cite></ref> ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ [[Jugaad (2009 film)|ਜੁਗਾੜ]] (2009)<ref>{{Cite web |title=Jugaad |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Jugaad/movie-review/4126165.cms |access-date=12 September 2014 |website=timesofindia}}</ref> ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮਨੋਜ ਵਾਜਪਾਈ|ਮਨੋਜ ਬਾਜਪਾਈ]] ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ (2013) <ref name="Zila"></ref> ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]], [[ਅਰਸ਼ਦ ਵਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ|ਮਿਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ]] ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ<ref>{{Cite web |title=Anand Kumar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Anand-Kumar/ |access-date=12 September 2014 |website=TimesofIndia}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Anand Kumar |url=https://www.livehindustan.com/tags/director-anand-kumar |access-date=12 September 2014 |website=LiveHindustan}}</ref> ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਡੀਟੀਈਏ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਲੋਧੀ ਅਸਟੇਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰੋਹਤਕ ਦੇ ਐਮਡੀਯੂ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਆਨੰਦ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]], ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਗਿਆਪਨ ਫਿਲਮਾਂ, ਸੰਗੀਤ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ(ਵਾਂ) |- | 2007 | ''ਦਿੱਲੀ ਹਾਈਟਸ''<ref>{{Cite web |last=[[Rajeev Masand]] |title=Feel good movie! |url=http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/delhii-heights-review/ |access-date=30 November 2012 |archive-date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214073230/http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/delhii-heights-review/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Delhii Heights |url=https://www.imdb.com/title/tt0989633/ |access-date=12 September 2014 |website=IMDB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Delhii Heights Box Office |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=1454 |access-date=12 September 2014 |website=boxofficeindia}}</ref> | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 2009 | ''[[Jugaad (2009 film)|ਜੁਗਾੜ]]''<ref>{{Cite web |last=Rajeev Masand |title=feel good movie! |url=https://www.imdb.com/title/tt2066899/ |access-date=30 November 2012 |website=IMDb}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Rajeev Masand |title=Jugaad Box Office |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=998 |website=Boxofficeindia}}</ref> | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2013 | ''ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ'' <ref name="Zila"/> <ref name="Zila"></ref> <ref>{{Cite web |title=Zila Ghaziabad Cast and Crew |url=https://www.fandango.com/zila-ghaziabad-162679/cast-and-crew |access-date=12 September 2014 |website=Fandango}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Zila Ghaziabad Box Office |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=1251 |access-date=12 September 2014 |website=boxofficeindia}}</ref> | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ |- | 2014 | ''ਦੇਸੀ ਕੱਟੇ''<ref>{{Cite web |title=Desi Kattey |url=https://m.imdb.com/title/tt3877652/ |access-date=12 September 2014 |website=IMDb}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Desi Kattey Film Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/desi-kattey/movie-review/43531175.cms |access-date=12 September 2014 |website=TimesofIndia}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Desi Kattey |url=https://www.india.com/topic/desi-kattey/ |access-date=12 September 2014 |website=India.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Desi Kattey |url=http://www.bollywoodhelpline.com/gallery/events/desi-kattey-interview-with-producer-director-anand-kumar/24777 |access-date=12 September 2014 |website=BollywoodHelpline |archive-date=26 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926213821/https://www.bollywoodhelpline.com/gallery/events/desi-kattey-interview-with-producer-director-anand-kumar/24777 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Desi Kattey Box Office |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=2315 |access-date=12 September 2014 |website=boxofficeindia}}</ref> | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ |- | 2011 | ''ਨਿੱਜੀ ਨੰਬਰ'' (ਖੇਤਰੀ) (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2018 | ''[[Ek Balti Paani|ਏਕ ਬਾਲਤੀ ਪਾਣੀ]]''<ref>{{Cite web |title=Ek Balti Paani |url=https://www.hotstar.com/in/ek-balti-paani/1000173759 |website=IMDb }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ( ਲਘੂ ਫਿਲਮ ) | ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |} == ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਬਾਰੇ == ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, [[ਸਾਮਾਜਕ ਮੀਡੀਆ|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ]], ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ, ਵੀਡੀਓ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। AKPPL ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]] ਜਾਂ [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਤੋਂ ਹੋਣ ਜੋ ਵੱਡੇ ਸਟੂਡੀਓ, [[ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ]], ਜਾਂ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਚੈਨਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ। 2014 ਵਿੱਚ AKPPL ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਕਸ਼ਨ ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਮ ਦੇਸੀ ਕੱਟੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸੁਨੀਲ ਸ਼ੈੱਟੀ|ਸੁਨੀਲ ਸ਼ੈਟੀ]], ਜੈ ਭਾਨੁਸ਼ਾਲੀ, [[Sasha agha|ਸਾਸ਼ਾ ਆਗਾ]], ਅਖਿਲ ਕਪੂਰ ਅਤੇ [[ਟੀਆ ਬਾਜਪਾਈ|ਟੀਆ ਬਾਜਪਾਈ ਨੇ]] ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਹੁਣ 'ਭਾਈਚੁੰਗ ਭੂਟੀਆ'<ref>{{Cite web |title=Anand Kumar Producer |url=https://www.firstpost.com/entertainment/bhaichung-bhutia-biopic-in-works-zila-ghaziabad-director-anand-kumar-to-turn-producer-5547761.html |access-date=12 September 2014 |website=FirstPost}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bhaichung Bhutia |url=https://www.ndtv.com/entertainment/tiger-shroff-might-play-footballer-bhaichung-bhutia-in-biopic-report-2038101# |website=ndtv}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bhaichung Bhutia |url=https://www.hindustantimes.com/football/bhaichung-bhutia-doesn-t-want-a-masala-biopic/story-h53R3mKsnNPsuwYwDrNb4L.html |website=hindustantimes}}</ref> ਦੀ [[ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ|ਬਾਇਓਪਿਕ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ 'ਮੇਰਠ ਜੰਕਸ਼ਨ'<ref>{{Cite web |title=Meerut Junction |url=https://www.koimoi.com/tag/meerut-junction-movie/ |website=koimoi}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Meerut Junction |url=https://in.bookmyshow.com/bengaluru/movies/meerut-junction/IEMV090443 |website=bookmyshow }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm5074529}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ie8d6y93pb1uug08nyk038ilxguyq39 0 194386 851684 844865 2026-11-05T09:43:51Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 851684 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image=Aarushi sharma Miss Diva 2015 on set Tadapdi jaan Sony Music.jpg|caption=|name=ਆਰੂਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾ|birth_date=|birth_place=|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]|education=ਐਮਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨੋਇਡਾ, ਸੇਂਟ ਲਾਰੈਂਸ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ|height={{convert|5|ft|06|in|abbr=on}}|haircolour=|eyecolour=|title=ਮਿਸ ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਇੰਡੀਆ 2016|competitions=ਮਿਸ ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਇੰਡੀਆ 2016<br/>(ਵਿਜੇਤਾ)<br/>ਮਿਸ ਦੀਵਾ - 2015<br/>(ਫਾਈਨਲਿਸਟ)<br/>(ਮਿਸ ਬਾਡੀ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ - ਟਾਪ 5)<br/>(ਮਿਸ ਇੰਟਰਨੈੱਟ - ਟਾਪ 3)<br/>ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ<br/>(ਫਾਈਨਲਿਸਟ)|website=|spouse={{marriage|[[ਬੱਬਲ ਰਾਏ]]|2025}}}} '''ਆਰੂਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aarushi Sharma''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ, ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਦੀਵਾਦੇ ਤੀਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=20 April 2016 |title=Yamaha Facino Miss Diva 2015 launch grand affair |url=http://m.beautypageants.in/miss-diva/yamaha-fascino-miss-diva-2016-launch-was-a-grand-affair/eventshow/52603756.cms}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 April 2015 |title=Miss Diva 2015/Resui - Urvashi Rautela crowned as Miss Diva Universe 2015 |url=http://www.india.com/showbiz/yamaha-fascino-miss-diva-2016-finale-bengaluru-beauty-roshmitha-harimurthy-wins-the-title-1480527/ |website=The Times of India}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੇਨੋਰੀਟਾ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਿਸ ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਕੋਲੰਬੋ]], ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸ ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=26 April 2016 |title=Miss Intercontinental 2016 - Meet the contestants |url=http://www.missintercontinental.com/about/ |website= |publisher=Miss Intercontinental Official Page}}</ref> ਉਹ 2017 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਰੂਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ [[ਬੱਬਲ ਰਾਏ]] ਦੇ ਨਾਲ ਜੂਨ 2025 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖਬਰ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਆਹ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਦੋਂ ਆਈ ਜਦੋਂ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ [[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]] ਨੇ [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ]] ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|title=Inside PICS From Babbal Rai And Aarushi Sharma's Intimate Hindu-Sikh Wedding Ceremony|url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/inside-pics-from-babbai-rai-and-aarushi-sharma-intimate-hindu-sikh-wedding-ceremony-66000|website=BollywoodShaadis|date=2025-07-17|access-date=2025-12-01|language=en}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਪਾਤਰ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | 2019 | ''[[ਕਾਕਾ ਜੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਕਾ ਜੀ]]''<ref>{{Cite web |date=22 January 2019 |title=Kaka Ji Debut Punjabi Movie |url=https://sirfjatt.net/category/punjabi-singles-2023.html |access-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-date=13 ਨਵੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113170042/https://sirfjatt.net/category/punjabi-singles-2023.html |url-status=dead }}</ref> | ਦੀਪੀ | ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 18 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। |- | 2019 | ''ਹਾਈ ਐਂਡ ਯਾਰੀਆਂ''<ref>{{Cite web |date=15 May 2021 |title=Punjabi Drama Movie directed by Pankaj Batra |url=https://djmumbairemix.in/ |access-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826190321/https://djmumbairemix.in/ |url-status=dead }}</ref> | ਸੇਲੀਨਾ | 22 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। |- | 2020 | ''ਡਾਕੂਆ ਦਾ ਮੁੰਡਾ'' ''2'' | ਸਲੋਨੀ | 11 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। |- | 2024 | style="background:#FFFFCC;" | ''[[Blackia 2|ਬਲੈਕੀਆ 2]]'' † | | 8 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 91ks2chg47b2uapv5io42v2rs9ao7yf 0 196219 851642 801314 2026-11-05T01:35:21Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851642 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:2017-05-10 Abha Saxena at Children's Hospital Boston.jpg|thumb|ਆਭਾ ਸਕਸੈਨਾ ਚਿਲਡਰਨ ਹਸਪਤਾਲ ਬੋਸਟਨ ਵਿਖੇ]] '''ਆਭਾ ਸਕਸੈਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Abha Saxena''') ਇੱਕ ਬਾਇਓ ਐਥਿਸਿਸਟ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਹੈਲਥ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਅਨੱਸਥੀਸੀਓਲੋਜਿਸਟ ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: anesthesiologist) ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਬਾਇਓਐਥਿਕਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, WHO ਰਿਸਰਚ ਐਥਿਕਸ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਹੈਲਥ ਐਥਿਕਸ ਟੀਮ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। 2018 ਤੋਂ, ਸਕਸੈਨਾ ਜਿਨੇਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ INCLEN ਟਰੱਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਬਾਇਓਐਥਿਕਸ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸਕਸੈਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ, ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ., ਅਤੇ ਐਮ.ਡੀ. ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਨੱਸਥੀਸੀਓਲੋਜਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="TargetMalaria">{{Cite web |title=Abha Saxena (Chair) |url=https://targetmalaria.org/people/abha-saxena/ |access-date=21 October 2022 |publisher=Target Malaria}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸਕਸੈਨਾ 1986 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਅਨੱਸਥੀਸੀਓਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪੈਲੀਏਟਿਵ ਕੇਅਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।<ref name="TargetMalaria"/> ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਅਧਾਰਤ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਜਨੇਵਾ|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜਿਨੇਵਾ]] ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |title=Brief Bio |url=https://informacje.pan.pl/images/media/materialy/2017/konf_exp_ther/Saxena.pdf |access-date=21 October 2022 |publisher=Polish Academy of Sciences |archive-date=10 ਦਸੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210101024/https://informacje.pan.pl/images/media/materialy/2017/konf_exp_ther/Saxena.pdf |url-status=dead }}</ref> ਉੱਥੇ, ਉਸਨੇ 2002 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ WHO ਖੋਜ ਨੈਤਿਕਤਾ ਸਮੀਖਿਆ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ 2013 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਗਲੋਬਲ ਹੈਲਥ ਨੈਤਿਕਤਾ ਟੀਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ।<ref name="UG">{{Cite web |date=30 September 2019 |title=Alumni - Abha Saxena |url=https://www.unige.ch/medecine/ieh2/fr/linstitut/alumni/abha-saxena/ |access-date=21 October 2022 |publisher=University of Geneva}}</ref> ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਸਕਸੈਨਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਜਿਨੇਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ INCLEN ਟਰੱਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਬਾਇਓਐਥਿਕਸ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ।<ref name="UG" /> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸਕਸੈਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੇਖਰ ਸਕਸੈਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ,<ref>{{Cite web |title=Journal of Indian Association for Child and Adolescent Mental Health, under Journal Ethics Committee for her and International Advisory Board for him |url=https://www.jiacam.org/editors1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831211431/http://jiacam.org/editors1.html |archive-date=31 August 2018 |access-date=28 November 2017}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ [[ਜਨੇਵਾ|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜਿਨੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬਾਲਗ ਧੀਆਂ ਹਨ।<ref>[https://www.linkedin.com/in/tanvi-saxena-327b0580/ LinkedIn profile for Tanvi Saxena]</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੁਣੋ == * ਕੈਸ਼, ਆਰ, ਵਿਕਲਰ, ਡੀ, ਸਕਸੈਨਾ, ਏ., ਕੈਪਰੋਨ, ਏ. [https://apps.who.int/iris/handle/10665/44118 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਸਬੁੱਕ], ਜੇਨੇਵਾ: [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]], 2009, 2010। ਪੰਜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/44118/17/9789290219576_ara.pdf?ua=1 ਅਰਬੀ], ਚੀਨੀ, [https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44118/9789241547727_eng.pdf?sequence=4&isAllowed=y ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ], ਫ੍ਰੈਂਚ, [http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/44118/2/9789244547724_rus.pdf?ua=1 ਰੂਸੀ] ਅਤੇ [http://webarchive.loc.gov/all/20140818054531/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/112752/1/9789275318195_spa.pdf?ua%3D1 ਸਪੈਨਿਸ਼] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ; ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।{{ISBN|978 92 4 154772 7}}[[ISBN (identifier)|ਆਈਐਸਬੀਐਨ]]&nbsp;[[Special:BookSources/978+92+4+154772+7|978 92 4 154772 7]] (NLM ਵਰਗੀਕਰਣ: W 20.5)। * ਸਕਸੈਨਾ, ਏ, ਗੋਮਜ਼, ਐਮ. [https://www.researchgate.net/publication/290598353_Ethical_challenges_to_responding_to_the_Ebola_epidemic_The_World_Health_Organization_experience ਈਬੋਲਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ: ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ] । ''ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ'' 2006 (ਜਨਵਰੀ):13(1)।{{Doi|10.1177/1740774515621870}}[[Doi (identifier)|ਡੋਈ]] <span>:</span> [[doi:10.1177/1740774515621870|10.1177/1740774515621870]]। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.who.int/ethics/en/ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਸਿਹਤ ਨੈਤਿਕਤਾ] * [https://www.researchgate.net/profile/Abha_Saxena2 ਆਭਾ ਸਕਸੈਨਾ, ਐਮਡੀ ਲਈ ਰਿਸਰਚਗੇਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ], ਜਿੱਥੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ceq5vzzmtgx3hbjhcridzxosqglldc9 0 196463 851598 846839 2026-11-04T20:41:00Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851598 wikitext text/x-wiki '''ਆਦਾਬ''' ( [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] : آداب <small>( [[ਨਸਤਾਲੀਕ਼|ਨਸਤਲੀਕ]] )</small>, आदाब <small>( [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] )</small> ), ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ '''ਆਦਾਬ''' (آداب) ਤੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਿਮਰਤਾ, [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ, ਮਿਲ਼ਣ ਵੇਲ਼ੇ [[ਉਰਦੂ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵੱਲੋਂ ਹਾਵਭਾਵ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੱਥ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।{{Cite web |date=2012-05-01 |title=Adaab in a Time of Allah Hafiz |url=https://insideislam.wisc.edu/2012/05/adaab-in-a-time-of-allah-hafiz/ |access-date=2020-10-08 |website=Inside Islam |language=en-US |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811072123/https://insideislam.wisc.edu/2012/05/adaab-in-a-time-of-allah-hafiz/ |url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਕਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਹਥੇਲੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਰੱਖਣਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੱਪਰਲਾ ਧੜ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਗੰਗਾ ਜਮਨੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ|ਗੰਗਾ-ਜਮਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]], ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ [[ਉਰਦੂ]] ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਮੁਹਾਜਰ ਲੋਕ|ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕਾਂ]] ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਵਾਗਤ ਭਾਵ " ਅਸਲਾਮੁ ਅਲੈਕੁਮ " ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮਝਦੇ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2024}}, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ ਕਿ 'ਸਲਾਮ' ਦਾ ਜਵਾਬ 'ਆਦਾਬ' ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਕਰਨਾ ਅਣਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਕਸਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Kachru2006">{{cite book |last1=Kachru |first1=Yamuna |title=Hindi |date=31 October 2006 |publisher=John Benjamins Publishing |isbn=978-90-272-9314-5 |page=273 |language=English}}</ref> ''ਆਦਾਬ'' ਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਸ਼ਹਿਰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬਹੁਲਵਾਦ 'ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਨਿਜ਼ਾਮ]] ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ: "ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ... ਮੈਂ ਇੱਕ ਅੱਖ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਿਵੇਂ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਵਾਕੰਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਇਸਲਾਮੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸਦੇ ਰਲ਼ੇ ਮਿਲ਼ੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਥ ਸੰਕੇਤ]] bm1kuqrr1e0k2ku0fy2vt3sea9u1bw0 0 198459 851533 808795 2026-11-04T12:50:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851533 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੰਗੀਤਾ ਮਲਹੋਤਰਾ | image = | image_size = | caption = ਸੰਗੀਤਾ ਮਲਹੋਤਰਾ | birth_date = | birth_place = | education = [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਬੀ.ਏ., ਫਿਜ਼ੀਕਸ, 1988)<br/>[[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਕਾਨਪੁਰ]] (ਐਮ.ਏ., ਫਿਜ਼ੀਕਸ, 1990)<br/>[[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]](ਪੀਐਚ.ਡੀ., 1995) | occupation = [[ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] }} '''ਸੰਗੀਤਾ ਮਲਹੋਤਰਾ''' ਇੱਕ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਗਲੈਕਸੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਲਹੋਤਰਾ [[ਨਾਸਾ]] ਗੋਡਾਰਡ ਸਪੇਸ ਫਲਾਈਟ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੈਨਸੀ ਗ੍ਰੇਸ ਰੋਮਨ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bio - Sangeeta Malhotra |url=https://science.gsfc.nasa.gov/sed/bio/sangeeta.malhotra |access-date=2020-05-09 |website=science.gsfc.nasa.gov |language=en}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਾਲੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ [[ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ -]] ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bio - Sangeeta Malhotra |url=https://science.gsfc.nasa.gov/sed/bio/sangeeta.malhotra |access-date=2020-05-09 |website=science.gsfc.nasa.gov |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://science.gsfc.nasa.gov/sed/bio/sangeeta.malhotra "Bio - Sangeeta Malhotra"]. ''science.gsfc.nasa.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 May</span> 2020</span>.</cite></ref> ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗਿਲੀਅਨ ਨੈਪ ਸੀ। ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਥੀਸਿਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਅਣੂ ਗੈਸ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਥੀਸਿਸ ਕੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਿੰਨੀ ਅਤੇ ਮੈਰੀਫੀਲਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ "ਗਲੈਕਟਿਕ ਸਟ੍ਰਕਚਰ" ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Princeton, NJ}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Bio - Sangeeta Malhotra |url=https://science.gsfc.nasa.gov/sed/bio/sangeeta.malhotra |access-date=2020-05-09 |website=science.gsfc.nasa.gov |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://science.gsfc.nasa.gov/sed/bio/sangeeta.malhotra "Bio - Sangeeta Malhotra"]. ''science.gsfc.nasa.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 May</span> 2020</span>.</cite></ref> ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਨਾਸਾ [https://www.stsci.edu/stsci-research/fellowships/nasa-hubble-fellowship-program/2017-and-prior-fellows ਹਬਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ] ਜਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਟਕਸਨ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਪਟੀਕਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਲਟੀਮੋਰ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ [[ਜੌਨਜ਼ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜੌਨਸ ਹੌਪਕਿੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਦੇ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਸਾਇੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਸਟਾਫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 2001-2005 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਟੈਂਪੇ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਵਿੱਚ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨਵੇਂ [https://sese.asu.edu ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਅਰਥ ਐਂਡ ਸਪੇਸ ਐਕਸਪਲੋਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ] ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2017 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨੈਨਸੀ ਗ੍ਰੇਸ ਰੋਮਨ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਸਾ ਦੇ ਗੋਡਾਰਡ ਸਪੇਸ ਫਲਾਈਟ ਸੈਂਟਰ ਚਲੀ ਗਈ। == ਖੋਜ == === ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਗੁਣ === ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ-ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਲਾਈਨ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਸਪੇਸ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਇਓਨਾਈਜ਼ਡ ਕਾਰਬਨ ਦੀ 158 ਮਾਈਕਰੋਨ ਨਿਕਾਸ ਲਾਈਨ ਉੱਚ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਚਮਕ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਗਰਮ ਇੰਟਰਸਟੈਲਰ ਧੂੜ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=S.|last2=Helou|first2=G.|last3=Stacey|first3=G.|last4=Hollenbach|first4=D.|last5=Lord|first5=S.|last6=Beichman|first6=C. A.|last7=Dinerstein|first7=H.|last8=Hunter|first8=D. A.|last9=Lo|first9=K. Y.|date=1997-12-10|title=''Infrared Space Observatory'' Measurements of <nowiki>[C ii]</nowiki> Line Variations in Galaxies|journal=The Astrophysical Journal|volume=491|issue=1|pages=L27–L30|doi=10.1086/311044|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=S.|last2=Kaufman|first2=M. J.|last3=Hollenbach|first3=D.|last4=Helou|first4=G.|last5=Rubin|first5=R. H.|last6=Brauher|first6=J.|last7=Dale|first7=D.|last8=Lu|first8=N. Y.|last9=Lord|first9=S.|date=2001-11-10|title=Far‐Infrared Spectroscopy of Normal Galaxies: Physical Conditions in the Interstellar Medium|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=561|issue=2|pages=766–786|arxiv=astro-ph/0106485|bibcode=2001ApJ...561..766M|doi=10.1086/323046|issn=0004-637X|doi-access=free}}</ref> === ਲਾਈਮਨ ਅਲਫ਼ਾ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪੁਨਰ-ਆਯੋਨੀਕਰਨ === ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲਾਰਜ ਏਰੀਆ ਲਾਈਮਨ ਅਲਫ਼ਾ ਸਰਵੇਖਣ<ref>{{Cite journal|last=Rhoads|first=James E.|last2=Malhotra|first2=Sangeeta|last3=Dey|first3=Arjun|last4=Stern|first4=Daniel|last5=Spinrad|first5=Hyron|last6=Jannuzi|first6=Buell T.|date=2000-12-20|title=First Results from the Large-Area Lyman Alpha Survey|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/317874|journal=The Astrophysical Journal|volume=545|issue=2|pages=L85–L88|arxiv=astro-ph/0003465|bibcode=2000ApJ...545L..85R|doi=10.1086/317874}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਮੈਨ ਅਲਫ਼ਾ ਐਮੀਸ਼ਨ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1967 ਵਿੱਚ ਬਰੂਸ ਪਾਰਟ੍ਰਿਜ ਅਤੇ [[ਜਿਮ ਪੀਬਲਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Partridge|first=R. B.|last2=Peebles|first2=P. J. E.|date=1967|title=Are Young Galaxies Visible?|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=147|pages=868|bibcode=1967ApJ...147..868P|doi=10.1086/149079|issn=0004-637X|doi-access=free}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲਾਈਮਨ ਅਲਫ਼ਾ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=Sangeeta|last2=Rhoads|first2=James E.|date=2002-02-01|title=Large Equivalent Width L[CLC]y[/CLC]α line Emission at <nowiki>z=4.5</nowiki>: Young Galaxies in a Young Universe?|journal=The Astrophysical Journal|volume=565|issue=2|pages=L71–L74|arxiv=astro-ph/0111126|doi=10.1086/338980|doi-access=free}}</ref> ਅਤੇ (ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਲਈ) ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=Sangeeta|last2=Rhoads|first2=James E.|last3=Finkelstein|first3=Steven L.|last4=Hathi|first4=Nimish|last5=Nilsson|first5=Kim|last6=McLinden|first6=Emily|last7=Pirzkal|first7=Norbert|date=2012-05-10|title=SIZING UP Lyα AND LYMAN BREAK GALAXIES|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/750/2/L36|journal=The Astrophysical Journal|volume=750|issue=2|pages=L36|arxiv=1106.2816|bibcode=2012ApJ...750L..36M|doi=10.1088/2041-8205/750/2/L36|issn=2041-8205}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਰੀਓਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਈਮਨ ਅਲਫ਼ਾ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, 2004 ਦੇ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੈਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ 6.5 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਇਓਨਾਈਜ਼ਡ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਇੱਕ ਅਰਬ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=Sangeeta|last2=Rhoads|first2=James E.|date=2004-12-10|title=Luminosity Functions of Lyα Emitters at Redshifts z = 6.5 and z = 5.7: Evidence against Reionization at z ≤ 6.5|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/427182|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=617|issue=1|pages=L5–L8|arxiv=astro-ph/0407408|bibcode=2004ApJ...617L...5M|doi=10.1086/427182|issn=0004-637X}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ, ਉਸਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ.ਐਸ. ਤਿਲਵੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੇ ਗਲੈਕਸੀ ਸਮੂਹ (EGS77) ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਲੱਭੇ ਕਿ ਇਹ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਆਇਓਨਾਈਜ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Jenner |first=Lynn |date=2019-12-31 |title=Astronomers Spot Distant Galaxy Group Driving Ancient Cosmic Makeover |url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2020/astronomers-spot-distant-galaxy-group-driving-ancient-cosmic-makeover |access-date=2020-05-09 |website=NASA}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tilvi|first=V.|last2=Malhotra|first2=S.|last3=Rhoads|first3=J. E.|last4=Coughlin|first4=A.|last5=Zheng|first5=Z.|last6=Finkelstein|first6=S. L.|last7=Veilleux|first7=S.|last8=Mobasher|first8=B.|last9=Wang|first9=J.|date=2020-02-27|title=Onset of Cosmic Reionization: Evidence of an Ionized Bubble Merely 680 Myr after the Big Bang|journal=The Astrophysical Journal|volume=891|issue=1|pages=L10|arxiv=2001.00873|bibcode=2020ApJ...891L..10T|doi=10.3847/2041-8213/ab75ec|issn=2041-8213|doi-access=free}}</ref> ਉਹ ਚੱਲ ਰਹੇ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ [http://www.lagersurvey.org LAGER ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ] (ਲਾਈਮਨ ਅਲਫ਼ਾ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਇਨ ਦ ਏਪੋਕ ਆਫ਼ ਰੀਓਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ) ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲਾਈਮਨ ਅਲਫ਼ਾ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। === ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਸਲਿਟਲੈੱਸ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ === ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ [[ਹਬਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੂਰਬੀਨ|ਹਬਲ ਸਪੇਸ ਟੈਲੀਸਕੋਪ]] ਖਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ<ref>{{Cite web |title=HST Treasury Proposals |url=http://archive.stsci.edu/hst/treasury.html |access-date=2020-05-08 |website=archive.stsci.edu}}</ref> ( [https://archive.stsci.edu/prepds/grapes/ GRAPES], [https://archive.stsci.edu/prepds/pears/ PEARS], ਅਤੇ FIGS<ref>{{Cite journal|last=Pirzkal|first=Norbert|last2=Malhotra|first2=Sangeeta|last3=Ryan|first3=Russell E.|last4=Rothberg|first4=Barry|last5=Grogin|first5=Norman|last6=Finkelstein|first6=Steven L.|last7=Koekemoer|first7=Anton M.|last8=Rhoads|first8=James|last9=Larson|first9=Rebecca L.|date=2017-09-01|title=FIGS—Faint Infrared Grism Survey: Description and Data Reduction|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=846|issue=1|pages=84|arxiv=1706.02669|bibcode=2017ApJ...846...84P|doi=10.3847/1538-4357/aa81cc|issn=1538-4357|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref>) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਸਲਿਟਲੈੱਸ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪਿਕ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=S.|last2=Rhoads|first2=J. E.|last3=Pirzkal|first3=N.|last4=Haiman|first4=Z.|last5=Xu|first5=C.|last6=Daddi|first6=E.|last7=Yan|first7=H.|last8=Bergeron|first8=L. E.|last9=Wang|first9=J.|date=2005-06-20|title=An Overdensity of Galaxies at z = 5.9 + 0.2 in the Hubble Ultra Deep Field Confirmed Using the ACS Grism|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/430047|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=626|issue=2|pages=666–679|arxiv=astro-ph/0501478|bibcode=2005ApJ...626..666M|doi=10.1086/430047|issn=0004-637X}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rhoads|first=James E.|last2=Malhotra|first2=Sangeeta|last3=Stern|first3=Daniel|last4=Dickinson|first4=Mark|last5=Pirzkal|first5=Norbert|last6=Spinrad|first6=Hyron|last7=Reddy|first7=Naveen|last8=Hathi|first8=Nimish|last9=Grogin|first9=Norman|date=2013-07-22|title=A Lyman Break Galaxy in the Epoch of Reionization Fromhubble Space Telescopegrism Spectroscopy|journal=The Astrophysical Journal|volume=773|issue=1|pages=32|arxiv=1302.7005|bibcode=2013ApJ...773...32R|doi=10.1088/0004-637X/773/1/32|issn=0004-637X|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Tilvi|first=V.|last2=Pirzkal|first2=N.|last3=Malhotra|first3=S.|last4=Finkelstein|first4=S. L.|last5=Rhoads|first5=J. E.|last6=Windhorst|first6=R.|last7=Grogin|first7=N. A.|last8=Koekemoer|first8=A.|last9=Zakamska|first9=N. L.|date=2016-08-05|title=FIRST RESULTS FROM THE FAINT INFRARED GRISM SURVEY (FIGS): FIRST SIMULTANEOUS DETECTION OF Ly α EMISSION AND LYMAN BREAK FROM A GALAXY AT z = 7.51|journal=The Astrophysical Journal|volume=827|issue=1|pages=L14|arxiv=1605.06519|bibcode=2016ApJ...827L..14T|doi=10.3847/2041-8205/827/1/L14|issn=2041-8213|doi-access=free}}</ref> ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ,<ref>{{Cite journal|last=Pirzkal|first=N.|last2=Xu|first2=C.|last3=Ferreras|first3=I.|last4=Malhotra|first4=S.|last5=Mobasher|first5=B.|last6=Rhoads|first6=J. E.|last7=Pasquali|first7=A.|last8=Panagia|first8=N.|last9=Koekemoer|first9=A. M.|date=2006-01-10|title=Morphology and Evolution of Emission‐Line Galaxies in the Hubble Ultra Deep Field|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/498129|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=636|issue=2|pages=582–591|arxiv=astro-ph/0509551|bibcode=2006ApJ...636..582P|doi=10.1086/498129|issn=0004-637X}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਸਾਇਣਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ,<ref>{{Cite journal|last=Xia|first=Lifang|last2=Malhotra|first2=Sangeeta|last3=Rhoads|first3=James|last4=Pirzkal|first4=Nor|last5=Straughn|first5=Amber|last6=Finkelstein|first6=Steven|last7=Cohen|first7=Seth|last8=Kuntschner|first8=Harald|last9=Kümmel|first9=Martin|date=2012-07-01|title=METALLICITIES OF EMISSION-LINE GALAXIES FROM HST ACS PEARS AND HST WFC3 ERS GRISM SPECTROSCOPY AT 0.6 < z < 2.4|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-6256/144/1/28|journal=The Astronomical Journal|volume=144|issue=1|pages=28|arxiv=1205.3172|bibcode=2012AJ....144...28X|doi=10.1088/0004-6256/144/1/28|issn=0004-6256}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pharo|first=John|last2=Malhotra|first2=Sangeeta|last3=Rhoads|first3=James|last4=Christensen|first4=Lise|last5=Finkelstein|first5=Steven L.|last6=Grogin|first6=Norman|last7=Harish|first7=Santosh|last8=Jiang|first8=Tianxing|last9=Kim|first9=Keunho|date=2019-03-29|title=Emission-line Metallicities from the Faint Infrared Grism Survey and VLT/MUSE|journal=The Astrophysical Journal|volume=874|issue=2|pages=125|arxiv=1810.12342|bibcode=2019ApJ...874..125P|doi=10.3847/1538-4357/ab08ec|issn=1538-4357|doi-access=free}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਗਲੈਕਸੀ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਅਨਮੋਲ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Pirzkal|first=N.|last2=Sahu|first2=K. C.|last3=Burgasser|first3=A.|last4=Moustakas|first4=L. A.|last5=Xu|first5=C.|last6=Malhotra|first6=S.|last7=Rhoads|first7=J. E.|last8=Koekemoer|first8=A. M.|last9=Nelan|first9=E. P.|date=2005-03-20|title=Stars in the Hubble Ultra Deep Field|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/427896|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=622|issue=1|pages=319–332|arxiv=astro-ph/0412097|bibcode=2005ApJ...622..319P|doi=10.1086/427896|issn=0004-637X}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ESA ਦੇ <nowiki><i id="mwkw">ਯੂਕਲਿਡ</i></nowiki> ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ NASA ਦੇ <nowiki><i id="mwlQ">ਰੋਮਨ</i></nowiki> ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਨਿਰੀਖਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ''ਰੋਮਨ'' ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। === ਪੀਅ ਗਲੈਕਸੀਆਂ === ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਕਈ ਪੀਐਚਡੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੀਨ ਪੀ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਸਤੂਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਲਾਈਮਨ ਅਲਫ਼ਾ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ,<ref>{{Cite journal|last=Yang|first=Huan|last2=Malhotra|first2=Sangeeta|last3=Gronke|first3=Max|last4=Rhoads|first4=James E.|last5=Dijkstra|first5=Mark|last6=Jaskot|first6=Anne|last7=Zheng|first7=Zhenya|last8=Wang|first8=Junxian|date=2016-03-30|title=GREEN PEA GALAXIES REVEAL SECRETS OF Ly α ESCAPE|journal=The Astrophysical Journal|volume=820|issue=2|pages=130|arxiv=1506.02885|bibcode=2016ApJ...820..130Y|doi=10.3847/0004-637X/820/2/130|issn=1538-4357|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yang|first=Huan|last2=Malhotra|first2=Sangeeta|last3=Gronke|first3=Max|last4=Rhoads|first4=James E.|last5=Leitherer|first5=Claus|last6=Wofford|first6=Aida|last7=Jiang|first7=Tianxing|last8=Dijkstra|first8=Mark|last9=Tilvi|first9=V.|date=2017-08-03|title=Ly α Profile, Dust, and Prediction of Ly α Escape Fraction in Green Pea Galaxies|journal=The Astrophysical Journal|volume=844|issue=2|pages=171|arxiv=1701.01857|bibcode=2017ApJ...844..171Y|doi=10.3847/1538-4357/aa7d4d|issn=1538-4357|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੀਮਤੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੀਅ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੂਰ ਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਾਲੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2023}} == ਵਿਦਿਆਰਥੀ == ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਥੀਸਿਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [http://www.as.utexas.edu/~stevenf/ ਸਟੀਵਨ ਫਿੰਕਲਸਟਾਈਨ], [https://www.stsci.edu/stsci-research/research-directory/nimish-hathi ਨਿਮਿਸ਼ ਹਾਥੀ], ਵਿਠਲ ਤਿਲਵੀ, ਲਿਫਾਂਗ ਸ਼ੀਆ, ਹੁਆਨ ਯਾਂਗ, ਤਿਆਨਸ਼ਿੰਗ ਜਿਆਂਗ ਅਤੇ ਜੌਨ ਫੈਰੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Sangeeta Malhotra - The Mathematics Genealogy Project |url=https://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=138515&fChrono=1 |access-date=2020-05-09 |website=genealogy.math.ndsu.nodak.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810070727/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=138515&fChrono=1 |archive-date=2018-08-10 |url-status=dead}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਨਾਸਾ ਹਬਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=2017 and Prior Fellows |url=http://www.stsci.edu/home/stsci-research/fellowships/nasa-hubble-fellowship-program/2017-and-prior-fellows |access-date=2020-05-08 |website=STScI.edu |language=en}}</ref>ਉਹ ਅਮਰੀਕਨ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੀਗੇਸੀ ਫੈਲੋ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=AAS Fellows Program {{!}} American Astronomical Society |url=https://aas.org/grants-and-prizes/aas-fellows |access-date=2020-05-08 |website=aas.org}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 5z609yxjli5m82bprkxxtysh4xr66sl 0 200076 851634 849740 2026-11-05T01:00:03Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851634 wikitext text/x-wiki ਇਹ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਅਨੁਸਾਰ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ]] ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |access-date=2012-07-07 |website=Provisional Population Totals, Census of India 2011}}</ref> '''ਪੰਜਾਬ''' {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;font-size: 9pt;font-color:red" ! rowspan="1" |ਰੈਂਕ ! rowspan="1" width="150" |ਨਾਮ ! rowspan="1" width="150" |ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ! rowspan="1" |ਚਿੱਤਰ ! rowspan="1" |ਟਾਈਪ ਕਰੋ * ! rowspan="1" |ਜਨਸੰਖਿਆ 2022 ! rowspan="1" |2011 ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ! rowspan="1" |ਮਰਦ ! rowspan="1" |ਔਰਤ ! rowspan="1" width="90" |5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ<br /> ! rowspan="1" width="90" |ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ |- | align="right" |1 | align="left" |[[ਲੁਧਿਆਣਾ]] | align="left" |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Dukhniwaran_Sahib.jpg|125x125px]] |ਯੂ. ਏ. | align="right" |1,917,000<ref>{{Cite web |title=Ludhiana, India Metro Area Population 1950-2022 |url=https://www.macrotrends.net/cities/21319/ludhiana/population |access-date=2025-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404194513/https://www.macrotrends.net/cities/21319/ludhiana/population |archive-date=2023-04-04 |url-status=dead}}</ref> | align="right" |1,618,879 | align="right" |950,123 | align="right" |743,530 | align="right" |173,021 | align="right" |85.36 |- | align="right" |2 | align="left" |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | align="left" |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Golden_Temple_India.jpg|125x125px]] |ਯੂ. ਏ. | align="right" |1,425,000<ref>{{Cite web |title=Amritsar, India Metro Area Population 1950-2022 |url=https://www.macrotrends.net/cities/21164/amritsar/population |access-date=2025-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404194513/https://www.macrotrends.net/cities/21164/amritsar/population |archive-date=2023-04-04 |url-status=dead}}</ref> | align="right" |1,183,705 | align="right" |874,773 | align="right" |739,105 | align="right" |63,238 | align="right" |84.64 |- | align="right" |3 | align="left" |[[ਜਲੰਧਰ]] | align="left" |[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]]<ref>{{Cite web |date=13 October 2014 |title=List of Largest Cities in Punjab |url=https://www.worldlistmania.com/list-of-largest-cities-in-punjab/}}</ref> |[[ਤਸਵੀਰ:JangeAzadi.jpg|125x125px]] |ਯੂ. ਏ. | align="right" |1,053,895 | align="right" |873,725 | align="right" |463,975 | align="right" |409,970 | align="right" |84,886 | align="right" |85.46 |- | align="right" |4 | align="left" |[[ਪਟਿਆਲਾ]] | align="left" |[[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:MotiBaghPalace.jpg|125x125px]] |ਯੂ. ਏ. | align="right" |736,305 | align="right" |446,246 | align="right" |236,198 | align="right" |210,048 | align="right" |42,458 | align="right" |89.95 |- | align="right" |5 | align="left" |[[ਬਠਿੰਡਾ]] | align="left" |[[ਬਠਿੰਡਾ]] | |ਯੂ. ਏ. | align="right" |368,000 | align="right" |285,813 | align="right" |151,782 | align="right" |134,031 | align="right" |30,713 | align="right" |82.84 |- | align="right" |6 | align="left" |[[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ|ਮੋਹਾਲੀ]] | align="left" |[[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] |[[ਤਸਵੀਰ:YPS_Junior_Wing.JPG|125x125px]] |ਯੂ. ਏ. | align="right" |334,205<ref>{{Cite web |title=Population of Mohali 2019 &#124; India Population 2019 |url=https://indiapopulation2019.com/population-of-mohali-2019.html |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203185818/http://indiapopulation2019.com/population-of-mohali-2019.html |archive-date=3 December 2018}}</ref> | align="right" |166,864 | align="right" |87,380 | align="right" |79,484 | align="right" |13,820 | align="right" |91.96 |- | align="right" |7 | align="left" |[[ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮੋਗਾ]] | align="left" |[[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:College6.jpg|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |226,973 | align="right" |168,443 | align="right" |88,290 | align="right" |80,153 | align="right" |16,836 | align="right" |89.11 |- | align="right" |8 | align="left" |[[ਬਟਾਲਾ]] | align="left" |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Batala_railway_station_Entry.jpg|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |198,481 | align="right" |158,404 | align="right" |83,536 | align="right" |74,868 | align="right" |14,943 | align="right" |89.28 |- | align="right" |9 | align="left" |[[ਪਠਾਨਕੋਟ]] | align="left" |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Basas1.jpg|125x125px]] |ਯੂ. ਏ. | align="right" |195,365 | align="right" |147,875 | align="right" |79,145 | align="right" |68,730 | align="right" |14,734 | align="right" |88.71 |- | align="right" |10 | align="left" |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | align="left" |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Saragarhi_Memorial_Ferozepur.jpg|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |194456 | align="right" |146,897 | align="right" |79,808 | align="right" |67,089 | align="right" |16,447 | align="right" |81.42 |- | align="right" |11 | align="left" |[[ਅਬੋਹਰ]] | align="left" |[[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |175,988 | align="right" |145,238 | align="right" |76,840 | align="right" |68,398 | align="right" |15,870 | align="right" |79.86 |- | align="right" |12 | align="left" |[[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ]] | align="left" |[[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Kuka_Martyrs_Memorial,_Malerkotla_1.jpg|187x187px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |169,578 | align="right" |135,238 | align="right" |71,401 | align="right" |63,929 | align="right" |16,315 | align="right" |70.25 |- | align="right" |13 | align="left" |[[ਖੰਨਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ|ਖੰਨਾ]] | align="left" |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Jain_mandir_khanna.jpg|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |168,876 | align="right" |128,130 | align="right" |67,811 | align="right" |60,319 | align="right" |13,218 | align="right" |84.43 |- | align="right" |14 | align="left" |[[ਫਗਵਾੜਾ|ਫਗਵਾਡ਼ਾ]] | align="left" |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara_sukhchain_sahib.jpg|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |167,785 | align="right" |117,954 | align="right" |62,171 | align="right" |55,783 | align="right" |11,622 | align="right" |87.43 |- | align="right" |15 | align="left" |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] | align="left" |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Jagatjit_Club.JPG|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |164,745 | align="right" |101,654 | align="right" |55,485 | align="right" |46,169 | align="right" |9,706 | align="right" |85.82 |- | align="right" |16 | align="left" |[[ਰਾਜਪੁਰਾ]] | align="left" |[[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:LordShivaStatue-Nalas,Rajpura.jpg|167x167px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |162,644 | align="right" |112,193 | align="right" |57,803 | align="right" |54,390 | align="right" |12,841 | align="right" |82.00 |- | align="right" |18 | align="left" |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ|ਮੁਕਤਰ]] | align="left" |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੁਕਤਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Gurudwara_Muktsar_Sahib.jpg|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |147,679 | align="right" |117,085 | align="right" |62,005 | align="right" |55,080 | align="right" |13,639 | align="right" |77.31 |- | align="right" |17 | align="left" |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] | align="left" |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] | |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |156,987 | align="right" |110,091 | align="right" |58,401 | align="right" |51,690 | align="right" |11,516 | align="right" |90.75 |- | align="right" |19 | align="left" |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਭਾਰਤ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] | align="left" |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Its_pic_of_Govt.Brijindra_College_Faridkot.jpg|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |137,605 | align="right" |110,694 | align="right" |58,485 | align="right" |52,169 | align="right" |9,706 | align="right" |85.82 |- | align="right" |20 | align="left" |[[ਬਰਨਾਲਾ]] | align="left" |[[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |136,874 | align="right" |116,454 | align="right" |62,302 | align="right" |54,152 | align="right" |12,984 | align="right" |79.80 |- | align="right" |21 | align="left" |[[ਮੁਕੇਰੀਆਂ|ਮੁਕੇਰੀਅਨ]] | align="left" |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Mukerian_railway_station.jpg|125x125px]] |ਸ਼ਹਿਰ | align="right" |129,876 | align="right" |89,043 | align="right" |46,931 | align="right" |41,112 | align="right" |9,027 | align="right" |83.54 |- | colspan="29" align="center" style="font-size: 8pt" |UA = ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ |} == ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ == ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈਃ<ref>{{Cite web |title=Urban Agglomerations and Cities |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/1.%20Data%20Highlight.pdf |access-date=2012-07-23 |website=Provisional Population Totals, Census of India 2011}}</ref> "ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਲਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਆਊਟਗ੍ਰੋਥ (OGs), ਜਾਂ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕਸਬੇ ਇਕੱਠੇ ਅਜਿਹੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ (ਭਾਵ ਸਾਰੇ ਹਲਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ) 2001 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 20,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਜੋਗ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" === ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ === ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1 ਲੱਖ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨਃ<ref>{{Cite web |title=Constituents of urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf |access-date=2012-07-07 |website=Provisional Population Totals, Census of India 2011}}</ref> * ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਨੰਗਲੀ (ਸੀਟੀ), ਮੁਦਾਲ (ਸੀਟੀ), ਬਾੜਾ ਖਾਨਕੋਟ ਦੋਬੁਰਜੀ (ਓਜੀ), ਪਿੰਡ ਮੂਲੇ ਚੱਕ (ਓਜੀ), ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ) ਉੱਤੇ ਅਬਾਦੀ ਬਾਬਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਅਬਾਦੀ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਖੈਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਪਿੰਡ ਰੋੜੀ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ) ਅਜਨਾਲਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰ (OG), ਅਜਨਾਲਾ ਰੋਡ (OG) 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਮੀਰਾਂਕੋਟ, ਜਗਦੇਵ ਕਲਾਂ ਰੋਡ 'ਤੇ ਗੁਮਟਾਲਾ ਕਲੋਨੀ (OG), ਰਣਜੀਤ ਵਿਹਾਰ (OG), ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਖੁਰਦ (OG), ਪਾਰਟੀ ਵਿਹਾਰ (OG), ਆਬਾਦੀ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ (OG), ਸਿਲਵਰ ਅਸਟੇਟ (OG), ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲੇਨ (OG), ਭਾਗਪੁਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਫਾਟਕ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਫਾਟਕ ਸਾਈਡ (ਓ.ਜੀ.) (ਓ.ਜੀ.), ਅਬਾਦੀ ਖਾਲਸਾ ਨਗਰ ਨੇੜੇ ਕੋਟ ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਓ.ਜੀ.), ਪਿੰਡ ਕੁਰੜੀਵਾਲ (ਓ.ਜੀ.), ਥਾਂਦੇਵਾਲਾ (ਓ.ਜੀ.), ਬਾਸਰਕਾ ਭੈਣੀ (ਅਟਾਰੀ ਰੋਡ) (ਓ.ਜੀ.), ਪਿੰਡ ਘੁਮਾਣਪੁਰਾ (ਓ.ਜੀ), ਜੋਸ਼ੀ ਕਲੋਨੀ, ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓਜੀ), ਰੱਗੜ ਕਲੋਨੀ, ਗਲੀ ਨੰਬਰ 1,2 ਅਤੇ 3, ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਰੋਡ (ਓ.ਜੀ.)। * ਜਲੰਧਰ UA ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ (M Corp.), ਖਾਂਬਰਾ (CT), ਪਿੰਡ ਮਿੱਠਾਪੁਰ (OG) ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਅਲੀਪੁਰ, ਮਾਸਟਰ ਮਹਿੰਗਾ ਸਿੰਘ ਕਲੋਨੀ (OG) ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਨੰਗਲ ਕਾਰਖਾਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੋਡ (OG) 'ਤੇ ਬਿਧੀਪੁਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਪਟਿਆਲਾ UA ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਰਣਜੀਤ ਨਗਰ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ-1 (OG), ਭਾਦਸੋਂ ਰੋਡ (OG), ਖੇੜੀ ਗੁਜਰਾਂ (OG), ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ-I (OG), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (OG), ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ-2 (OG) ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਨਗਰ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ-2 (OG) 'ਤੇ ਗਰਿੱਡ ਕਲੋਨੀ PSEB ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਮੋਹਾਲੀ ਯੂਏ ਵਿੱਚ ਮੋਹਾਲੀ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਸੈਕਟਰ - 66 (ਓਜੀ), ਸੈਕਟਰ - 67 (ਓਜੀ), ਸੈਕਟਰ - 68 (ਓਜੀ), ਸੈਕਟਰ - 69 (ਓਜੀ) ਅਤੇ ਸੋਹਾਣਾ (ਸੀਟੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਬਟਾਲਾ UA ਵਿੱਚ ਬਟਾਲਾ (M Cl), ਭੋਡੇ-ਦੀ-ਖੁਈ (OG) ਅਤੇ ਖਰਲ (OG) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਪਠਾਨਕੋਟ ਯੂਏ ਵਿੱਚ ਪਠਾਨਕੋਟ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਖਾਨਪੁਰ (ਓਜੀ), ਲਮੀਨ (ਓਜੀ) ਅਤੇ ਢਾਕੀ (ਸੀਟੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਮੋਗਾ ਯੂਏ ਵਿੱਚ ਮੋਗਾ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ), ਲੰਡੇਕੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੋਡ) (ਓਜੀ) ਅਤੇ ਦੁੱਨੇਕੇ (ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ) (ਓਜੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਫਗਵਾੜਾ ਯੂਏ ਵਿੱਚ ਫਗਵਾੜਾ (ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਫਗਵਾੜਾ ਸ਼ਰਕੀ (ਸੀਟੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। :: ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚਃ M Corp. = ਨਗਰ ਨਿਗਮ, M = ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ, CT = ਜਨਗਣਨਾ ਸ਼ਹਿਰ, OG = ਬਾਹਰ ਵਿਕਾਸ, NA = ਨੋਟੀਫਾਈਡ ਏਰੀਆ, CB = ਛਾਉਣੀ ਬੋਰਡ == ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਭਾਗ == 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |access-date=2012-03-27 |website=Provisional Population Totals, Census of India 2011}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;font-size: 9pt" ! rowspan="1" |ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ ! rowspan="1" width="150" |ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ! rowspan="1" width="150" |ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ! rowspan="1" |ਚਿੱਤਰ ! rowspan="1" |ਟਾਈਪ ਕਰੋ * ! rowspan="1" |2011 ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ! rowspan="1" |ਮਰਦ ! rowspan="1" |ਔਰਤ ! rowspan="1" width="90" |5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ<br /> ! rowspan="1" width="90" |ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ |- | align="left" |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | align="left" |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | align="left" |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Golden_Temple_India.jpg|125x125px]] | align="left" |ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ | align="right" |1,132,761 | align="right" |602,754 | align="right" |530,007 | align="right" |109,540 | align="right" |85.27 |- | align="left" |[[ਜਲੰਧਰ]] | align="left" |[[ਜਲੰਧਰ]] | align="left" |[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Pushpa_Gujral_Science_City_-_Outside_View_of_IMAX_Theater.jpg|125x125px]] | align="left" |ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ | align="right" |862,196 | align="right" |458,015 | align="right" |404,181 | align="right" |83,669 | align="right" |85.50 |- | align="left" |[[ਪਟਿਆਲਾ]] | align="left" |[[ਪਟਿਆਲਾ]] | align="left" |[[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:MotiBaghPalace.jpg|125x125px]] | align="left" |ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ. | align="right" |445,196 | align="right" |236,238 | align="right" |208,958 | align="right" |42,458 | align="right" |89.95 |- | align="left" |[[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ|ਮੋਹਾਲੀ]] | align="left" |[[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ|ਮੋਹਾਲੀ]] | align="left" |[[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ|ਮੋਹਾਲੀ]] |[[ਤਸਵੀਰ:YPS_Junior_Wing.JPG|125x125px]] | align="left" |ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ. | align="right" |146,104 | align="right" |76,441 | align="right" |69,663 | align="right" |13,155 | align="right" |93.22 |- | align="left" |[[ਬਟਾਲਾ]] | align="left" |[[ਬਟਾਲਾ]] | align="left" |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Batala_railway_station_Entry.jpg|125x125px]] | align="left" |ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ. | align="right" |151,400 | align="right" |79,459 | align="right" |71,941 | align="right" |14,698 | align="right" |85.49 |- | align="left" |[[ਪਠਾਨਕੋਟ]] | align="left" |[[ਪਠਾਨਕੋਟ]] | align="left" |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Pathankot_City.jpg|125x125px]] | align="left" |ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ. | align="right" |143,357 | align="right" |74,833 | align="right" |68,524 | align="right" |13,496 | align="right" |88.60 |- | align="left" |[[ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮੋਗਾ]] | align="left" |[[ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮੋਗਾ]] | align="left" |[[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] |[[ਤਸਵੀਰ:College6.jpg|125x125px]] | align="left" |ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ. | align="right" |141,432 | align="right" |73,760 | align="right" |67,672 | align="right" |15,502 | align="right" |82.09 |- | align="left" |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | align="left" |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | align="left" |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] |[[ਤਸਵੀਰ:Saragarhi_Memorial_Ferozepur.jpg|125x125px]] | align="left" |ਐਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ. | align="right" |110,091 | align="right" |58,401 | align="right" |51,690 | align="right" |11,516 | align="right" |79.75 |- |} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੂਚੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] 6fvppekev4pmbuok2w6jsh8o9dbjzuz 0 200292 851629 818122 2026-11-05T00:22:49Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851629 wikitext text/x-wiki '''ਆਫ ਮਾਈਸ ਐਂਡ ਮੈਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Of Mice and Men''') [[ਜੌਨ ਸਟਾਈਨਬੈੱਕ|ਜੌਨ ਸਟਾਈਨਬੈਕ]] ਦੀ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਟਾਈਨਬੈਕ ਦਾ ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਵਿਨ ਜਾਂਚ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪਾਉਂਦਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਂਡੂ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਪੱਖ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite journal|last=Malinge|first=Sebastien|last2=Crispino|first2=John|date=2010-12-16|title=Notch: of mice and men?|url=https://doi.org/10.1182/blood-2010-09-308395|journal=Blood|volume=116|issue=25|pages=5438–5439|doi=10.1182/blood-2010-09-308395|issn=0006-4971}}</ref> == ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੋ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ ਪੈਦਲ ਦੇਸ਼ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਰਜ ਇੱਕ ਸਨਕੀ, ਚਲਾਕ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਜਾਰਜ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, ਲੇਨੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਨੀ ਦੀ ਘੱਟ ਸਮਝ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਬੱਚਿਆਂ ਜਿਹਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸੁਪਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ।<ref>{{Cite web |title=Of Mice and Men Study Guide |url=https://www.thoughtco.com/of-mice-and-men-overview-4581333 |access-date=2025-09-07 |website=ThoughtCo |language=en}}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੁਪਨੇ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਦਮੀ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਿਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਹਿ ਸਕਣ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਲੇਨੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਨਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੋਵੇਂ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਹਨ ਤਾਂ ਪਰ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਵੀ। == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛੇ ਫਰਵਰੀ 1937 'ਚ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, "ਆਫ ਮਾਈਸ ਐਂਡ ਮੈਨ" ਨੇ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। == ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ == * '''ਲੇਨੀ ਸਮਾਲ'''। ਆਪਣੇ ਉਪਨਾਮ ਦੇ ਉਲਟ, ਲੇਨੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਆਦਮੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਡਰਪੋਕ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਨੀ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪੰਗਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਰਜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਰਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜਨਾ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਚੂਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਤੂਰੇ ਤੱਕ, ਵਾਲਾਂ ਤੱਕ। ਇਹ ਇੱਛਾ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * '''ਜਾਰਜ ਮਿਲਟਨ'''। ਚਲਾਕ ਅਤੇ ਸਾਧਨ-ਸੰਪੰਨ, ਜਾਰਜ ਲੇਨੀ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਖਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਲੇਨੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਾਰਜ ਲੇਨੀ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਰੈਂਚ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। * '''ਕਰਲੀ'''। ਕਰਲੀ ਰੈਂਚ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਗੋਲਡਨ ਗਲਵਜ਼ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਕੱਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਰਲੀ ਲੜਾਈਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਈਰਖਾਲੂ ਪਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੇਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਕੋਮਲ ਲੇਨੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਲੇਨੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕਰਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਲੀ ਇੱਕ ਕਾਤਲਾਨਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੇਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। * '''ਕੈਂਡੀ'''। ਕੈਂਡੀ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਕੁੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਰਲਸਨ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੈਂਡੀ ਲੇਨੀ ਨੂੰ ਜਾਰਜ ਨਾਲ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੈਂਡੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਵਿੱਚੋਂ $350 ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। * '''ਕਰੂਕਸ'''। ਕਰੂਕਸ, ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਅਫਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਤਰ, ਦੂਜੇ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਨੀ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ। ਕਰੂਕਸ ਨੂੰ ਰੈਂਚ 'ਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਰਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ 'ਤੇ ਨਸਲੀ ਗਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਧਮਕੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। * '''ਕਰਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ'''। ਕਰਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਫਲਰਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਲੇਨੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਗੁਆਚੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰੂਕਸ ਅਤੇ ਲੇਨੀ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਸਲੀ ਗਾਲਾਂ ਅਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰੂਕਸ 'ਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੇਨੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ == ''"ਮਾਈਸ ਐਂਡ ਮੈਨਜ਼'' " ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਇੱਕ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੈਂਚ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਸਲੈਂਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਲੇਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕਤੂਰੇ ਦਾ ਦੁਰਘਟਨਾਪੂਰਨ ਕਤਲ, ਕਰਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਦੁਰਘਟਨਾਪੂਰਨ ਕਤਲ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੈ; ਕੈਂਡੀ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਹਿਮ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲੇਨੀ ਦੇ ਰਹਿਮ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ''"ਆਫ ਮਾਈਸ ਐਂਡ ਮੈਨ"'' ਆਪਣੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਸ਼ੇ ਕਾਰਨ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2025-07-31 |title=Of Mice and Men {{!}} John Steinbeck, Depression-era, Classic Novel {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Of-Mice-and-Men-by-Steinbeck |access-date=2025-09-07 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲ]] adecvd90roc3uou0hory36nsxqgpwvd 0 200981 851639 836308 2026-11-05T01:25:16Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851639 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Abha Maiti | image = | caption = | order = | office = [[Ministry of Commerce and Industry (India)|Minister of State for Industry]] | term_start = 12 August 1977 | term_end = 1979 | primeminister = [[Morarji Desai]] | office1 = Minister of Refugee and Social Welfare,<br/>[[Government of West Bengal]] | termstart1 = 1962 | termend1 = 1967 | office2 = [[Member of Parliament, Rajya Sabha]] | termstart2 = 3 April 1960 | termend2 = 4 March 1962 | birth_date = 22 April 1925 | death_date = {{death date and age |df=yes|1994|7|3|1925|4|22}} | birth_place = Kalicharanpur, [[Midnapore district|Midnapore]], [[Bengal Presidency]], [[British India]] | party = [[Janata Party]] | otherparty = [[Bharatiya Lok Dal]]<br/>[[Indian National Congress]] }} '''ਆਭਾ ਮੈਤੀ''' (22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1925-3 ਜੁਲਾਈ 1994) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ 1977 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ [[ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ]] ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/opinion/editorials/august-12-1977-forty-years-ago-lyricist-dead-coke-vs-india-pm-expands-ministry-4792704/|title=12 August 1977, Forty Years Ago: Lyricist Dead|work=The Indian Express|access-date=23 February 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-03-20 |title=abha-maiti-video {{!}} kolkata - News18 Bangla, Today's Latest Bengali News |url=https://bengali.news18.com/videos/kolkata/abha-maiti-video-287958.html |access-date=2023-07-23 |website=bengali.news18.com |language=bn }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਭਾ ਮੈਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰਬੀ ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਹਿਸ਼ਯ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਿਕੁੰਜਾ ਬਿਹਾਰੀ ਮੈਤੀ ਸਨ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਥੁਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਲ. ਐਲ. ਕੀਤੀ। ਬੀ ਅਤੇ ਐਮ. ਏ. [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ<ref>{{Cite web |title=.:: Legacy of Midnapore - Freedom Fighter - Abha Maity ::. |url=https://www.midnapore.in/freedomfighters/abha_maity.html |access-date=2023-07-23 |website=www.midnapore.in}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਹ 1951 ਵਿੱਚ ਖੇਜੂਰੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਤੋਂ ਅਤੇ 1962, 1967 ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨਪੁਰ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Statistical Reports of Elections |url=http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/electionstatistics.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005110118/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp |archive-date=5 October 2010 |access-date=1 December 2010 |website=General Election Results and Statistics |publisher=Election Commission of India}}</ref> 1960 ਅਤੇ 1962 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਤੀ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1962 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਪੰਸਕੁਰਾ ਤੋਂ [[ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bandar |first=Haldia |title=শ্রীমতী আভা মাইতি জন্মদিনের শ্রদ্ধা |url=https://www.haldiabandar.in/2021/04/blog-post_769.html |access-date=2023-07-23 |website=Haldia Bandar}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/2447.htm Abha Maiti profile] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] ihi467ad7hsv2mmvesjs4632b4dfmyl 0 201479 851604 835216 2026-11-04T21:30:54Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ਸੁਧਾਰ 851604 wikitext text/x-wiki {{Infobox non-profit | name = ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਜਾਗ੍ਰਿਤੀ | logo = | caption = Aadiwasi Janjagruti Logo | type = [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ]] | founded_date = 2017 | location = [[ਧਡਗਾਓਂ ]], [[ਨੰਦੂਰਬਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨੰਦੂਰਬਾਰ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | homepage = {{URL|aadiwasijanjagruti.org}} }} '''ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਜਾਗ੍ਰਿਤੀ''' ਉਲਗੁਲਨ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਚੇਂਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਨੰਦੂਰਬਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨੰਦੂਰਬਾਰ]] [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਧਡਗਾਓਂ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਹੱਕਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2017-08-28 |title=Tribal boys use mobile phones to shoot short film on local issues |url=https://indianexpress.com/article/india/tribal-boys-use-mobile-phones-to-shoot-short-film-on-local-issues-4816788/ |access-date=2021-08-23 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਇਹ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਾਵਰੀ, ਭਿਲੋਰੀ ਅਤੇ ਅਹਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੰਦੂਰਬਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਧਡਗਾਓਂ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਇਹ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Scroll Staff |date=22 October 2017 |title=Watch: Young boys in Maharashtra are tackling local problems by making films like these |url=https://scroll.in/video/848800/watch-young-boys-in-maharashtra-are-tackling-local-problems-by-making-films-like-these |access-date=2021-08-23 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2017 ਵਿੱਚ [[ਨਿਤੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਬੀਆਈ ਯੂਥ ਫਾਰ ਇੰਡੀਆ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Poojita |date=2017-10-06 |title=How Bringing Mobile Journalism to Rural Maharashtra Changed Lives |url=https://www.thequint.com/news/india/employment-information-for-adivasis |access-date=2021-08-23 |website=TheQuint |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Janjagruti |first=Aadiwasi Janjagruti |date=6 November 2022 |title=Story of Aadiwasi Janjagruti |url=https://www.youtube.com/watch?v=PPI84Kj_aRg&feature=emb_logo |access-date=12 November 2022 |website=[[YouTube]]}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2017-06-06 |title=How a Young Man Inspired Tribal Students from Maharashtra to Start Their Own College Newspaper |url=https://www.thebetterindia.com/103464/tribal-newspaper-dhadgaon-jagriti/ |access-date=2021-08-23 |website=The Better India |language=en}}</ref> == ਕੰਮ == ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Das |first=Mohua |date=July 19, 2021 |title=Tribal influencers fight everything from Covid to child labour with cellphones |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/tribal-influencers-fight-everything-from-covid-to-child-labour-with-cellphones/articleshow/84540042.cms |access-date=2021-08-23 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਵਾਰ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-05-31 |title=From fighting graft to bringing water supply – with mobile videos |url=https://www.governancenow.com/news/regular-story/from-fighting-graft-to-bringing-water-supply--with-mobile-videos |access-date=2021-08-23 |website=Governance Now |language=en}}</ref> ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਏ ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |title=Social Media for Empowerment Award for South Asia |url=https://sm4e.org/aadiwasi-janjagruti/ |access-date=2021-08-23 |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Mr. Nitesh Bhardwaj – Social Innovation Lab |url=https://si.puneinternationalcentre.org/mentees/mr-nitesh-bhardwaj/ |access-date=2021-08-26 |language=en-US}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਨਿਊਜ਼ ਇਕੁਇਟੀ ਫੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨ ਨਿਊਜ਼ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਅਸਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web |title=News Equity Fund - Google News Initiative |url=https://newsinitiative.withgoogle.com/news-equity-fund/ |access-date=2023-04-11 |website=newsinitiative.withgoogle.com |language=en}}</ref> == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਨੰਦੂਰਬਾਰ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸੰਚਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਧੀਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਫਾਰ ਐਂਪਾਵਰਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ 2020-21।<ref>{{Cite news|url=https://sm4e.org/aadiwasi-janjagruti/|title=Social Media for Empowerment Awards|work=Digital Empowerment Foundation|access-date=12 February 2022|archive-date=26 ਜੂਨ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220626140540/https://sm4e.org/aadiwasi-janjagruti/|url-status=dead}}</ref> * ਪੁਣੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (TISS) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ 8ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਨਵੀਨਤਾ (ਕਬਾਇਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਧੀਨ) ਦੇ ਜੇਤੂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/national-conference-on-social-innovation-announces-winners-in-urban-rural-and-tribal-categories/story-VDrylXhjPK2lGtYBaMg6EK.html|title=Three winners announced at National Conference on Social Innovation|access-date=12 February 2022|publisher=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/filmmakers-among-ncsi-awardees/articleshow/79586520.cms|title=Filmmakers among NCSI awardees|access-date=12 February 2022|agency=Times of India}}</ref> * SDSN ਯੂਥ ਸਲਿਊਸ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟ 2020 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ SDGs 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ<ref>{{Cite web |date=17 December 2020 |title=Youth Solutions Report 2020 |url=https://issuu.com/sdsnyouth/docs/ysr2020 |access-date=2021-08-23 |website=Issuu |language=en}}</ref> * ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਹਰਨਖੁਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। * ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਪਵਾਰਾ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਨਜਾਗ੍ਰਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਹਰਨਖੁਰੀ-ਭੁਜਗਾਓਂ ਗਰੁੱਪ [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] ਤੋਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Hyperlocal reporters win village panchayat elections - Civil Society Magazine |url=https://www.civilsocietyonline.com/spotlight/hyperlocal-reporters-win-village-elections/ |access-date=2022-12-19 |website=www.civilsocietyonline.com}}</ref> * ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅਗਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ, ਆਈਡੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ 2022।<ref>{{Cite web |last=PR |first=ANI |date=2022-12-17 |title=New Ideas transforming law and justice win Agami Prize 2022 |url=https://theprint.in/ani-press-releases/new-ideas-transforming-law-and-justice-win-agami-prize-2022/1269228/ |access-date=2022-12-19 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Release |first=ANI Press |date=2022-12-17 |title=New Ideas transforming law and justice win Agami Prize 2022 |url=https://www.business-standard.com/content/press-releases-ani/new-ideas-transforming-law-and-justice-win-agami-prize-2022-122121700426_1.html |access-date=2022-12-19 |website=www.business-standard.com}}</ref> * ਐਸਬੀਆਈ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 'ਐਸਬੀਆਈ ਵਾਈਐਫਆਈ ਸਹਿਯੋਗ - ਦ ਪਿੱਚ ਫੈਸਟ' ਦਾ ਜੇਤੂ।<ref>{{Cite web |title=SBI Foundation gives Rs 30 lakh grant to 8 select social ventures |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/sbi-foundation-gives-rs-30-lakh-grant-to-8-select-social-ventures-10385461.html |access-date=2023-04-11 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETEnergyworld.com |title=SBI Foundation gives Rs 30 lakh grant to 8 select social ventures - ET EnergyWorld |url=https://energy.economictimes.indiatimes.com/news/renewable/sbi-foundation-gives-rs-30-lakh-grant-to-8-select-social-ventures/99366741 |access-date=2023-04-11 |website=ETEnergyworld.com |language=en}}</ref> * ਸੋਸ਼ਲ ਐਜ ਅਵਾਰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜੋਸ਼ ਟਾਕਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਅਤੇ ਓਮਿਦਯਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ, ਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਦਾ ਜੇਤੂ।<ref>{{Cite web |title=15 organisations working for better safer and more sustainable Indian cities honoured at City Champions Summit 2023 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/business/2023/07/17/dcm39-josh-talks.html |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾਕਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] jhs6r539hpygfl1oknykqgz8qpxvmrd 0 201851 851536 826234 2026-11-04T13:06:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851536 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Sandeep.Bhagwati.2022.jpg | caption = 2022 ਵਿੱਚ ਸੰਦੀਪ ਭਗਵਤੀ | birth_date = {{birth date and age|1963|06|04|df=y}} | birth_place = [[ਬੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] | education = ਐਥੀਨੀਅਮ ਸਟੇਡੀਅਮ | alma_mater = {{plainlist| * ਮੋਜ਼ਾਰਟੀਅਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ * ਮਿਊਨਿਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ }} | occupation = {{Plainlist| * ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਸੰਗੀਤ) * ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ }} | organization = | website = http://matralab.hexagram.ca/ | module = }} '''ਸੰਦੀਪ ਭਗਵਤੀ''' (ਜਨਮ 4 ਜੂਨ 1963) [[ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਸੰਦੀਪ ਭਗਵਤੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਸਟੇਡ, ਲੋਅਰ ਸੈਕਸਨੀ ਵਿੱਚ ਐਥੇਨੀਅਮ ਸਟੇਡ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1984 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਮੋਜ਼ਾਰਟੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬੋਗੁਸਲਾ ਸ਼ੈਫਰ, ਕਰਟ ਪ੍ਰੈਸਟਲ, ਵਾਲਟਰ ਹੇਗਨ-ਗਰੋਲ, ਕਰਟ ਮੇਡੇਲ, ਜੋਸੇਫ ਮਾਰੀਆ ਹੋਰਵਥ ਅਤੇ ਰੂਪਰਟ ਹਿਊਬਰ ਵਰਗੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਮਿਊਨਿਖ ਦੇ ਹੋਚਸਚੂਲੇ ਫਰ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅੰਡ ਥੀਏਟਰ ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਹੈਲਮ ਕਿਲਮੇਅਰ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਲਮੇਅਰ ਅਤੇ ਹੰਸ-ਜੁਰਗਨ ਵਾਨ ਬੋਸ ਨਾਲ ਮਾਸਟਰ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈਆਂ, ਅਤੇ 1991 ਦੇ ਲੂਸਰਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਐਡੀਸਨ ਡੇਨੀਸੋਵ ਨਾਲ। ਉਸਨੇ IRCAM ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="IEM">[http://iem.at/projekte/composition/archiv/prod_90-00/bhagwati/ "No body, no cry" Sandeep Bhagwati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723004439/http://iem.at/projekte/composition/archiv/prod_90-00/bhagwati/|date=2011-07-23}} Institut für Elektronische Musik und Akustik, Graz 2003 {{In lang|de}}</ref> ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਇਨ ਫਰਨੀਹੌ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਮੁਰੈਲ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1989 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਗੈਸਟੀਗ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਚੈਂਬਰ ਕੰਸਰਟ ਲੜੀ "ਕੈਮਰਮਿਊਜ਼ਿਕਯੂਟੋਪੀਅਨ" ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਮੋਰਿਟਜ਼ ਐਗਰਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਏ*ਡੇਵੈਂਟਗਾਰਡ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ। 1990 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ, ਗੇਰਡ ਕੁਹਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਿਊਨਿਖ ਬਿਏਨੇਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ "ਐਮੇਚਿਓਰਕੋਂਪੋਨਿਸਟੇਨਵਰਕਸਟੈਟ" ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੰਸ ਵਰਨਰ ਹੇਂਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਗਵਤੀ ਦਾ ਪੰਜ ਐਕਟਾਂ ਵਾਲਾ ਓਪੇਰਾ ''ਰਾਮਾਨੁਜਨ,'' ਭਾਰਤੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਆਇੰਗਰ|ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] (1887–1920) ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਿਬਰੇਟੋ ਨਾਲ, 1998 ਵਿੱਚ ਮਿਊਨਿਖ ਬਿਏਨੇਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਿਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਟੇਟਸਥੀਏਟਰ ਡਾਰਮਸਟੈਡ ਅਤੇ ਆਈਆਰਸੀਏਐਮ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਿੰਜ਼ਰੇਜੈਂਟਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ "ਬੇਅਰਿਸ਼ ਥੀਏਟਰ ਅਕਾਦਮੀ" ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।"[ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ] ਇੱਕ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ", ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬੀਐਮ ਵਿਲਸਨ ਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਭਗਵਤੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਬਰਲਿਨ ਦੀ Europäischer Compositionspreis ਅਤੇ Ernst-von-Siemens Förderpreis 1995 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਉਸਨੇ IRCAM ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਆਰਟ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਲਸਰੂਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਸਟ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਸੀ, 1998/99 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ "ਜ਼ੈਂਟਰਮ ਫਰ ਕੁਨਸਟ ਅਂਡ ਮੇਡੀਏਨਟੈਕਨੋਲੋਜੀ" ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬੀਥੋਵਨ ਆਰਕੈਸਟਰ ਬੌਨ ਲਈ। ਭਗਵਤੀ 2000 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਮੁਸੀਖੋਚਸਚੂਲ ਕਾਰਲਸਰੂਹੇ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ। 2006 ਤੋਂ ਉਹ [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|ਮਾਂਟਰੀਅਲ]] ਵਿੱਚ ਕੌਨਕੋਰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ''ਇੰਟਰ-ਐਕਸ ਆਰਟ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਅਤੇ ਥਿਊਰੀ'' ਵਿੱਚ ''ਕੈਨੇਡਾ ਰਿਸਰਚ ਚੇਅਰ'' ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Literature by and about Sandeep Bhagwati in the German National Library catalogue * [http://www.culturebase.net/artist.php?218 Sandeep Bhagwati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307091533/http://culturebase.net/artist.php?218 |date=2016-03-07 }}, at Culturebase * Karen Herland: [https://web.archive.org/web/20110728032205/http://cjournal.concordia.ca/journalarchives/2006-07/sept_14/007513.shtml Composer crosses borders, disciplines] Concordia University Journal, Vol. 2, No. 1, September 2006 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ]] 17xjhuvxe9mxjzs15iow4t82c4e9q6h 4 203558 851572 850782 2026-11-04T17:11:07Z MediaWiki message delivery 7061 /* WikiRefine: A 15-Day Wikipedia Article Improvement Campaign */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 851572 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ] ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC) == 25 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 25 ਮਈ ਤੋਂ 7 ਜੂਨ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ 25 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। *ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ: https://w.wiki/P45L *ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: https://w.wiki/HtyR -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 23 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 ਮਈ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤਹਿਤ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਉੱਥੇ ਆਏ ਨਵੇਂ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੨੨ ਅਤੇ ੨੩ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 31 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23:21, 2 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-04_Wikipedias&oldid=30626143 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਅਗਲੀ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਮੀਟਿੰਗ ੧੪ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਲੇਖ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਸੋਧਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਸਰਾ ਇਹ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ੨੦੨੬-੨੭ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਪਾਈ ਗਈ ਅਰਜ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ੨੦੨੫-੨੬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਤੱਕ ਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਸਬਮਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 16:32, 13 ਜੂਨ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 17:11, 23 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ == ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦੱਸ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ [[m:WikiConference_India_2026|'''ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026''']] ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ[1] ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 4 ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਕੇ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”''' ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਗਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਟਿਕਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ [2] : [[m:WikiConference_India_2026/Registration|'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਾ ਸਫ਼ਾ ਲਿੰਕ''']] * ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ [3] :  '''https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/''' * ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ : '''ਜੁਲਾਈ 15, 2026''' === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਈਵੈਂਟਯੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਪੈਨਲਾਂ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ [4] : '''[<nowiki/>[[m:WikiConference_India_2026/Programme/Submissions|ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲਿੰਕ]]]''' * ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: '''[ਜੁਲਾਈ 15, 2026]''' ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਅੱਪਡੇਟ, ਅਤੇ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: * ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ [5]: [[diffblog:2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/|'''[Blog Post Link]''']] ਅਸੀਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ, ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੈ: [mailto:connect@wikiconference.in connect@wikiconference.in] ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amrit Sufi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:27, 30 ਜੂਨ 2026 (UTC) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gauri Guptaa|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:44, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shadabgdg|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:10, 25 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kalli navya|Kalli navya]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kalli navya|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:58, 2 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੋਵੋਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ] ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਪਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ (ਮਨਜ਼ੂਰੀ) ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ (Proposal) ਵਿੱਚ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ (Community Communication Specialist) ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਲਈ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਲਾਨਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਦੀ ਪੋਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ: '''ਕੌਣ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:''' ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛੁਕ ਸਾਥੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪੋਸਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<br> '''ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਦਾਇਤ:''' ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਨੱਥੀ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ। ਅਧੂਰੀਆਂ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<br> '''ਕਿਵੇਂ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ:''' ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਰਜ਼ੀ (Application) ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਈਮੇਲ ਆਈਡੀ 'ਤੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ।<br> '''ਨੋਟ:''' ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ 9 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ (Review) ਦਾ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਲਿੰਕ - https://docs.google.com/document/d/1b5Nd9xSbW3Gfldk2FVpfKfL-0DG2_KuRap48S-IEkIA/edit?tab=t.0 ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮੈਸੇਜ ਦੇ ਜਵਾਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਵੇਂ ਵਟਸਐਪ ਜਾਂ ਟੈਲੀਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ! -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 3 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) :ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਲਵਕਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ, ਮੇਰਾ ਇਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:36, 4 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:34, 13 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == ਹੈਰੀਟੇਜ ਅਕਰੌਸ ਬਾਡਰਸ ਐਡਿਟਾਥਾਨ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪ ਸਭ ਨਾਲ਼ ਪਿਛਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਐਡਿਟਾਥਾਨ 15 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 24 ਅਗਸਤ (9 ਦਿਨ) ਤੱਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਜਾਂ ਵਧਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਐਂਬੈਸੀ, ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ (ਆਈਆਈਆਈਟੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ) ਸਹਿਭਾਗੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਆਪ ਸਭ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵਿਕੀ ਸਫ਼ਾ - https://w.wiki/TSXY -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:15, 15 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ ਕਬੀਲੇ ਸਬੰਧਿਤ ਫੋਟੋ ਸ਼ੂਟ == ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਕੀ ਲਵਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਪੰਜਾਬ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਤਹਿਤ ਮੈਂ 50 ਤੋਂ 80 ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਲਈ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMRIT RAISAR|AMRIT RAISAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMRIT RAISAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:23, 17 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:29, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Wiki Loves Food 2026 in India – Call for Participation == Hello everyone, India has a rich food culture, with diverse dishes, ingredients, cooking traditions and regional food practices. Many of these are not yet well represented on Wikipedia and Wikimedia Commons. '''Wiki Loves Food 2026 in India''' is a photography competition on Wikimedia Commons organised by the [[m:Punjabi Wikimedians|Punjabi Wikimedians User Group]] as part of the international Wiki Loves Food 2026 campaign. It invites people across India to photograph local food and culinary traditions and share their images under a free license. '''Competition details:''' * '''Dates:''' 1 to 30 November 2026 * '''Platform:''' Wikimedia Commons * '''Who can participate:''' Anyone with a Wikimedia Commons account '''What can you photograph?''' * Traditional dishes, festival foods and home-cooked meals * Local ingredients, spices and grains * Cooking methods and food preparation * Street food, markets and regional food traditions Your photographs can help improve the coverage of India's food culture across Indian-language Wikipedia articles. For the rules, prizes and participation details, visit the [[c:Commons:Wiki Loves Food 2026 in India|competition page]] For questions, visit the [[c:Commons talk:Wiki Loves Food 2026 in India|competition's talk page]] Please share this announcement with your communities and anyone interested in documenting India's food culture. We look forward to contributions from different regions across the country. Warm regards, On behalf of the Wiki Loves Food 2026 India organizing team [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:VanshikaRathi|VanshikaRathi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:VanshikaRathi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:23, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) == WikiRefine: A 15-Day Wikipedia Article Improvement Campaign == Hello everyone, The Open Knowledge Initiatives (OKI) team is pleased to announce '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine WikiRefine]''', a 15-day article improvement campaign taking place from '''7 to 21 November 2026'''. We invite editors from all participating language communities to take part. The campaign aims to encourage Wikimedians to improve the overall quality of Wikipedia articles, with a focus on references, article structure, readability, images, internal links and other aspects of content development. ; Article lists For this campaign, we have prepared lists based on the 100 most-read articles from the last five years for participating language Wikipedias. You can find the article lists and other campaign information here: [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine/List_of_Articles View the article lists] ;Evaluating article improvements We will be using the [https://wikieval.toolforge.org/ WikiEval tool], developed to support the evaluation of Wikipedia content during campaigns. It will help assess article quality and track improvements made throughout WikiRefine. ;What happens after the campaign? WikiRefine will also serve as a preparatory activity for a follow-up in-person event focused on qualitative improvements to local-language Wikipedias. We aim to bring together the top two participants (from India only) from each participating community. Their contributions will be assessed by a jury of experienced Wikimedians familiar with the respective languages. We encourage each community to identify up to three organisers, ensuring diverse representation of genders and both new and experienced Wikimedians. Jury members should be experienced contributors with a good understanding of their respective language Wikipedias. '''We invite everyone to participate, improve articles and help make knowledge in our languages more comprehensive and accessible.''' ([[m:IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine/Community Sign-up|Community Sign-up page]]) For more information, please visit the [[m:IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine|WikiRefine project page]]. '''Note:''' A few language Wikipedia article lists have not yet been added to the dedicated page due to a technical issue with the tool. We are working to resolve this and aim to add them before the campaign begins. Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 4 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(OKI)/lists/Indic_Wikipedia_VPs&oldid=31250414 --> l2jmdi05skawibo8d7crgslqxiib8y1 0 204752 851678 841881 2026-11-05T08:47:16Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:SPACING]]) 851678 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Aaram | image = Aaram (1951).jpg | caption = Poster | director = [[D.D. Kashyap]] | writer = | producer = D.D. Kashyap | starring = [[Dev Anand]]<br /> [[Madhubala]]<br /> [[Prem Nath]]<br /> [[Talat Mahmood]] | cinematography = | editing = | music = | distributor = | released = {{film date|df=y|1951|4|13}} | runtime = | country = India | language = Hindi | budget = }} ਆਰਾਮ ਸਾਲ 1951ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਡੀ. ਡੀ. ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]], [[ਮਧੂਬਾਲਾ]], ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ ਅਤੇ [[ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="imdb">{{Cite web |title=Aaram (1951) |url=https://www.imdb.com/title/tt0128909/ |access-date=9 October 2013 |publisher=imdb.com}}</ref><ref name="gomolo">{{Cite web |title=Aaram (1951 - Hindi) |url=http://www.gomolo.com/aaram-movie/2098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021211723/http://www.gomolo.com/aaram-movie/2098 |archive-date=21 October 2013 |access-date=9 October 2013 |publisher=gomolo.com}}</ref><ref name="google">{{Cite web |title=Short Review of "Aaram" (1951) |url=https://groups.google.com/forum/#!topic/rec.arts.movies.local.indian/xxx5-AlFnY0 |access-date=9 October 2013}}</ref> == ਕਿੱਸਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Aaram_(1951).webm|thumb|ਆਰਮ (1951) ]] ਸ਼ਿਆਮ ([[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]]) ਇੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਘਰ ਪਰਤਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਲੀਲਾ (ਮਧੁਬਾਲਾ) ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੰਨੇ ਵਿੱਚ ਤੂਫਾਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਲੀਲਾ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ([[ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ]]) ਨਾਲ ਪਰਿਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੀਲਾ ਸ਼ਿਆਮ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਾਣੀ ਦੀ [[ਹਵੇਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਧਵਾ ਰਾਣੀ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ, ਕੁਮਾਰ (ਪ੍ਰੇਮਨਾਥ) ਵੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਰਾਣੀ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੀਲਾ ਉਸ ਦੀ [[wiktionary:bahu|ਬਹੂ]] ਬਣ ਜਾਵੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੀਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਆਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਰਾਣੀ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਣੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਲੀਲਾ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਆਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਸ਼ਿਆਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਲੀਲਾ ਸ਼ਿਆਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਭੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ, ਲੀਲਾ ਮੁੱਖ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਦਿਆਲੂ ਅੰਡਰਲਿੰਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਾਲਕੋਠਰੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਲਨਾਇਕ ਦਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀ ਮੂਰਖਤਾਪੂਰਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਲਗ ਹੋ ਜਾਣ। ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਆਮ, ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੰਤ. == ਅਦਾਕਾਰ == * ਸ਼ਿਆਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] * ਲੀਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮਧੂਬਾਲਾ]] * ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮਨਾਥ * [[ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ]] ਸੀਤਾ/ਰਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਮਨਲਾਲ, ਸ਼ਿਆਮ ਦੇ ਦੋਸਤ (ਹਾਸਰਸ ਭੂਮਿਕਾ) * [[ਲੀਲਾ ਮਿਸ਼ਰਾ]] ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀਰਾਲਾਲ * ਤਿਵਾੜੀ ਰਾਮਨਾਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਤਬੱਸੁਮ|ਬੇਬੀ ਤਬੱਸਮ]] ਬੇਬੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮਾਲਕ ਦੀ ਧੀ * ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਲਿਓਨੋਰ ਮਾਰੀਆ * [[ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ]] ਤਲਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਟੀ ਗਾਇਕ * ਜਗਦੀਪ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਜਗਦੀਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗੀਤ 'ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਯੋ ਯੋ' ਵਿੱਚ * [[ਮੂਲਚੰਦ]] ਰੈਡੀਮੇਡ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * <nowiki>[[ਬਾਬੂ]]</nowiki> ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਗੁੰਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ == ਸੰਗੀਤ == * ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ * ਗੀਤਃ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, [[ਪ੍ਰੇਮ ਧਵਨ]] * ਪਲੇਅਬੈਕਃ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਕੇਸ਼]], [[ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ]], ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ # "ਐ ਜਾਨੇ ਜਿਗਰ ਦਿਲ ਮੇ ਸਮਾਨੇ ਆਜਾ"-[[ਮੁਕੇਸ਼]] # "ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਯੋ-ਯੋ"-ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ # "ਮਨ ਮੇਂ ਕਿਸੀ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤ ਬਸਾਲੇ"-[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] # "ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਏ ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ"-[[ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ]] # "ਮਿਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਿੱਛੜ ਗਏ ਨੈਨ"-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ # "ਬਿਗੜ ਬਿਗੜ ਕੇ ਬਣੀ ਥੀ ਕਿਸਮਤ, ਉਜੜੀ ਰੇ"-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ # "ਰੂਠਾ ਹੂਆ ਚੰਦਾ ਹੈ, ਰੂਠੀ ਹੁਈ ਚਾਂਦਨੀ"-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ # "ਬਲਮਾ ਜਾ ਜਾ, ਅਬ ਕੌਨ ਤੁਝੇ ਸਮਝਾਏ"-ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਆਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ , ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।{{Sfn|Akbar|1997}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] 3chyszckq9n1udowwfgq0914df207ax 0 205514 851540 850957 2026-11-04T13:27:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 851540 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = ਸੱਯਦ ਹਸਨ ਇਮਾਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ | birth_date = 02 ਮਾਰਚ 1974 | children = ਸੱਯਦ ਰਜ਼ਾ ਇਮਾਮ (ਸੱਯਦ ਰਜ਼ਾ ਇਮਾਮ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ), ਸੱਯਦ ਜਵਾਦ ਇਮਾਮ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ | spouse = ਸੱਯਦਾ ਨਿਸ਼ਾਤ ਫਾਤਿਮਾ ਹਸਨ ਇਮਾਮ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ | title = [[ਆਯਤੁੱਲਾਹ]], ਅੱਲਾਮਾ, ਮੌਲਾਨਾ, ਹੁੱਜਤੁਲ-ਇਸਲਾਮ, ਦਕੀਕੁਲ ਦਕਾਇਕ, ਨਕੀਬ-ਉਲ-ਮਿੱਲਤ | image = | honorific prefix = [[ਆਯਤੁੱਲਾਹ]] }} '''ਆਯਤੁੱਲਾਹ ਸੱਯਦ ਹਸਨ ਇਮਾਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ''' (ਜਨਮ 2 ਮਾਰਚ 1974) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] [[ਨਿਆਂ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], [[ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਦਰੀ|ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ]], ਮੁਜਤਹਿਦ ਅਤੇ [[ਆਗੂ|ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ]] ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675026M/Contemporary_Shia_Religious_Leadership_in_the_Indian_Diaspora|title=Contemporary Shia Religious Leadership in the Indian Diaspora|last=Al-Musawi|first=Hassan|date=2022|publisher=Dar al-Thaqalayn Publications|location=[[Najaf]], [[Karbala]]|pages=Unit 7, Allamah Maulana Syed Hasan Imam, Page 49 to Page 57|ol=62675026M}}</ref> ਉਹ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਦਹਾਕਾ|ਦਹਾਕਿਆਂ]] ਤੋਂ ਮੀਰਾ ਰੋਡ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਖੇ ਹੈਦਰੀ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਇਮਾਮ-ਏ-ਜੁਮਮਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="inquilab2021">{{cite news|date=27 November 2021|title=وسیم رضوی کے خلاف میراروڈ کے مسلمانوں میں بھی شدید بے چینی اور اضطراب|language=Urdu|trans-title=Extreme unrest and anxiety among the Muslims of Mira Road against Wasim Rizvi|work=Inquilab|url=https://www.inquilab.com/news/articles/extreme-unrest-and-anxiety-among-the-muslims-of-mira-road-against-wasim-rizvi-31886}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-shia-times-2-successful-decades-of-maulana-hasan-imam-rizvi|title=The Shia Times, 2 Successful Decades Of Maulana Hasan Imam Rizvi|last=The Shia Times|date=2022-03-09}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਰਚ 1974 ਵਿੱਚ ਜੰਗੀਪੁਰ, ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web|title=Internet Archive: Digital Library of Free & Borrowable Texts, Movies, Music & Wayback Machine|url=https://archive.org/details/the-shia-times-shia-olama-magazine-2005-pg-19-maulana-hasan-imam-rizvi|access-date=2026-10-17|website=archive.org}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਕ਼ੁਮ]], [[ਈਰਾਨ]] ਚਲੇ ਗਏ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675024M/The_Family_of_Masters|title=The Family of Masters|last=Falkenberger|first=Matthias|date=|publisher=Falkenberger Verlag|year=2026|location=[[Frankfurt am Main]], [[Germany]]|pages=Chapter no 12- Syed Hasan Imam Rizvi Zangipuri, Page 70 to Page 110|ol=62675024M}}</ref> ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ [[ਕ਼ੁਮ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਮੀਨਰੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name=":2" /> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ ਕ਼ੁਮ, ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ੀਆ [[ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਮੀਨਰੀ]] ਹੌਜ਼ਾ-ਏ-ਸਾਹਿਬੇ ਜ਼ਮਾਨ ਦੇ [[ਡੀਨ (ਸਿੱਖਿਆ)|ਮੁਖੀ]] ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675031M/Qom_Ke_Ayyam|title=Qom Ke Ayyam|last=Ahmed|first=Syed|date=1995|publisher=Original Publisher: Qom Publications Place of Publication: Qom, Iran Year of Original Publication: 1995 Republished by: Zarr Press Place of Republishing: Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan Year of Republishing: 1997|location=Qom, Iran and Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan|pages=Page 5-6|ol=62675031M}}</ref><ref>Maulana Syed Ahmed, Qom ke Ayyam, p.22&23, Kabul</ref> ਉਹ ਹੌਜ਼ਾ-ਏ-ਸਾਹਿਬੇ ਜ਼ਮਾਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675031M/Qom_Ke_Ayyam|title=Qom Ke Ayyam|last=Ahmed|first=Syed|date=1995|publisher=Original Publisher: Qom Publications Place of Publication: Qom, Iran Year of Original Publication: 1995 Republished by: Zarr Press Place of Republishing: Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan Year of Republishing: 1997|location=Qom, Iran and Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan|pages=Page no 9|ol=62675031M}}</ref> ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675031M/Qom_Ke_Ayyam|title=Qom Ke Ayyam|last=Afghanistani|first=Maulana Syed Ahmed|date=1995|publisher=Original Publisher: Qom Publications Place of Publication: Qom, Iran Year of Original Publication: 1995 Republished by: Zarr Press Place of Republishing: Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan Year of Republishing: 1997|location=Qom, Iran and Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan|pages=Page no 13-14|ol=62675031M}}</ref><ref>Maulana Syed Ahmed, Qom ke Ayyam, P.17, Iran</ref> ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਉਪਨਗਰ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ [[ਇਮਾਮ|ਇਮਾਮ-ਏ-ਜੁਮਮਾ]] ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। 2003 ਤੋਂ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ [[ਇਮਾਮ|ਇਮਾਮ-ਏ-ਜੁਮਮਾ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ]] ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|last=IbrahimShaykh|date=2026-10-15|title=Syed Hasan Imam Rizvi: A Prominent Religious Leader and One of Most Influential Muslim Figures|url=https://submitpr.org/press-release/syed-hasan-imam-rizvi-a-prominent-religious-leader-and-one-of-most-influential-muslim-figures|access-date=2026-10-17|website=SubmitPR Free|language=en}}</ref> ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675030M/Religious_Authority_and_Social_Change_among_Twelver_Shia_Communities|title=Religious Authority and Social Change among Twelver Shia Communities|last=Cohen|first=David Michael|date=2024|publisher=Meridian Scholarly Publications|location=New York, United States|pages=Ayatollah Syed Hasan Imam Rizvi, Page 109 to Page 130|ol=62675030M}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675025M/Ulama_of_the_Indian_Subcontinent_Biographical_Profiles_and_Intellectual_Traditions|title=Ulama of the Indian Subcontinent: Biographical Profiles and Intellectual Traditions|last=Naqvi|first=Syed Abbas|date=2023|publisher=Maktaba-e-Tahqiq, Pakistan|location=Karachi, Pakistan|pages=Section 19, Naqeeb-ul-Millat Ayatollah Syed Hasan Imam Rizvi, Page 127 to Page 149|ol=62675025M}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675027M/Faith_and_Public_Leadership_among_India's_Muslim_Minorities|title=Faith and Public Leadership among India's Muslim Minorities|last=Williams|first=Eleanor J.|date=2024|publisher=Meridian Studies Press|location=New York, United States|ol=62675027M}}</ref> ਆਯਤੁੱਲਾਹ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੂੰ ''ਨਕੀਬ-ਉਲ-ਮਿੱਲਤ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਆਗੂ"।<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675032M/Indian_Muslim_Legends|title=Indian Muslim Legends: A Comprehensive Historical Encyclopedia of Muslim scholars, Sufis, poets, philosophers, educators and reformers of Indian Sub continent.|last=Levesque|first=Dr Robert|date=2026|publisher=RL Publishing, USA|location=Fremont, California, United States|pages=Chapter 73, Page 465-467|doi=10.5281/zenodo.23338154}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|url=https://zenodo.org/records/23338154|title=Indian Muslim Legends|last=Levesque|first=Dr. Robert|publisher=RL Publishing, USA|location=Fremont, California, United States|pages=Chapter No 73- Syed Hasan Imam Rizvi, Page 464 to Page 472|doi=10.5281/zenodo.23338154|ol=62675032M}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਦਕੀਕੁਲ ਦਕਾਇਕ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕ ਅਤੇ ਉੱਤਮ"।<ref name=":4" /><ref name=":5" /> ''ਅੱਲਾਮਾ'' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":4" /><ref name=":5" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਆਫ਼ਤਾਬ-ਏ-ਇਮਾਮਤ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਇਮਾਮਤ ਦਾ ਸੂਰਜ”।<ref name=":4" /><ref name=":5" /> ''ਮੌਲਾਨਾ'', ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਲਵੀ ਜਾਂ ਮੌਲਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਸਲਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਨਮਾਨ-ਸੂਚਕ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹੈ।<ref name=":5" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਉਪਦੇਸ਼|ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ]] ਦਾ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਮਿੰਬਰ-ਏ-ਮੁਦੱਲਲ'' ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸੱਯਦ ਮਹਦੀ ਜਾਫ਼ਰੀ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਇਦਾਰਾ-ਏ-ਮਆਰਿਫ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675029M/Mimbar-e-Mudallal|title=Mimbar-e-Mudallal: Sermons and Intellectual Contributions of Syed Hasan Imam Rizvi|last=Jafri|first=Syed Mehdi|date=2023|publisher=Idara-e-Ma'arif Publications|location=Karachi, Pakistan|ol=OL62675029M}}</ref> == ਵਿਚਾਰ == ਉਰਦੂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ''ਇਨਕਲਾਬ'' ਨੇ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੂੰ [[ਇਮਾਮ]] ਅਤੇ [[ਬੁਲਾਰੇ]] ਦੋਵਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।<ref name="inquilab2021" /> ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ [[ਭਾਈਚਾਰਾ|ਭਾਈਚਾਰਕ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ [[ਕ਼ੁਦਸ ਦਿਵਸ]], [[ਫ਼ਲਸਤੀਨ]] ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref name="quds2025">{{cite news|date=29 March 2025|title=رمضان المبارک کے آخری جمعہ کوشہر و مضافات میں ’یوم القدس‘ منایا گیا|language=Urdu|trans-title=Quds Day was observed in the city and suburbs on the last Friday of Ramadan|work=Inquilab|url=https://www.inquilab.com/news/articles/quds-day-was-celebrated-in-the-city-and-suburbs-on-the-last-friday-of-ramadan-75185}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ''ਇਨਕਿਲਾਬ'' ਨੇ [[ਮੀਰਾ ਰੋਡ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈ ''"ਸੀਰਤ-ਉਨ-ਨਬੀ ਅਤੇ ਇੱਤੇਹਾਦ-ਉਲ-ਉਮਮਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ"'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।<ref name="seerat2025">{{cite news|date=1 December 2025|title=سیرت النبیؐ و اتحاد امت کانفرنس میں قرآن مجید کے راستے پر چلنے کی تلقین|language=Urdu|trans-title=Call to follow the path of the Holy Quran at the Seerat-un-Nabi and Ittehad-ul-Ummah conference|work=Inquilab|url=https://www.inquilab.com/news/articles/exhortation-to-follow-the-path-of-the-holy-quran-at-the-seerat-ul-nabi-pbuh-and-ittehad-ul-ummah-conference-87709}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ''ਹਮਾਰੀ ਆਵਾਜ਼'' ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ|ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ]] ਸੰਬੰਧੀ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hamariaawaz">{{cite news|date=16 March 2021|title=کرونا وائرس سے زیادہ خطرناک جہیز کا وائرس ہے: قاضی مطیع الرحمٰن قاسمی|language=Urdu|work=Hamari Aawaz|url=https://news.hamariaawaz.com/7967/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260928105656/https://news.hamariaawaz.com/7967/|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2026|access-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2026|url-status=dead}}</ref> ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ|ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ]], [[ਮੀਟਿੰਗ|ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ]] ਅਤੇ [[ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ|ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਅਲ-ਬਕੀ ਕਬਰਸਤਾਨ|ਜੰਨਤੁਲ ਬਕੀ]], [[ਕ਼ੁਦਸ ਦਿਵਸ|ਕ਼ੁਦਸ ਦਿਵਸ]], [[2022 ਕਰਨਾਟਕ ਹਿਜਾਬ ਵਿਵਾਦ|ਹਿਜਾਬ ਵਿਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਸੱਯਦ ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ|ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ]] ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="baqi2017">{{cite web|title=2017 Maulana Hasan Imam Rizvi's Protest on Jannatul Baqi|url=https://archive.org/details/2017-maulana-hasan-imam-rizvis-protest-on-jannatul-baqi|website=Internet Archive}}</ref><ref name="quds2023">{{cite web|title=2023 Yaum E Quds Protest, Mira Road, Maulana Hasan Imam Rizvi|url=https://archive.org/details/2023-yaum-e-quds-protest-mira-road-maulana-hasan-imam-rizvi|website=Internet Archive}}</ref><ref name="waseemarchive">{{cite web|title=2021 Darul Qaza Mira Road With Maulana Hasan Imam Rizvi|url=https://archive.org/details/2021-darul-qaza-mira-road-with-maulana-hasan-imam-rizvi-protest-on-waseem-rizvi-la|website=Internet Archive}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ''ਹੌਜ਼ਾ ਨਿਊਜ਼'' ਅਤੇ ''ਆਈਕਿਊਐਨਏ ਦੀਆਂ ਇਸਫ਼ਹਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਸੇਵਾਵਾਂ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news |last=Isfahan |first=IQNA |title=IQNA Isfahan- Shia Olama wa Khuteba Board, Mira Road |url=https://isfahan.iqna.ir/ur/news/3512933/ممبئی-میں-شیعہ-علماء-اسمبلی-ہندوستان-کا-دو-روزہ-اہم-اجلاس-منعقد}}</ref><ref>{{Cite news |last=Khorasan |first=IQNA |title=IQNA Khorasan- Shia Olama wa Khuteba Council, Mira Road |url=https://khorasan.iqna.ir/ur/news/3512933/ممبئی-میں-شیعہ-علماء-اسمبلی-ہندوستان-کا-دو-روزہ-اہم-اجلاس-منعقد}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-10-21 |title=ممبئی میں شیعہ علماء اسمبلی ہندوستان کا دو روزہ اجلاس؛ قومی مسائل کو باہمی اتفاق سے حل کرنے پر زور |url=https://ur.hawzahnews.com/news/384946/%D9%85%D9%85%D8%A8%D8%A6%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%81-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A8%D9%84%DB%8C-%DB%81%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%81-%D8%A7%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84 |access-date=2026-10-02 |website=حوزہ نیوز ایجنسی |publisher=حوزہ نیوز ایجنسی |language=ur}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ''[[ਦ ਇਨਕਿਲਾਬ]]'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ [[ਸੱਯਦ ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ|ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ]] ਵੱਲੋਂ [[ਕੁਰਆਨ]] ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="inquilab2021" /> ਹੌਜ਼ਾ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ''"ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਨ ਇਮਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ [[ਸੱਯਦ ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ|ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਧਰਮ-ਤਿਆਗ|ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ]] ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਬਾਈਕਾਟ|ਸਮਾਜਿਕ ਬਾਈਕਾਟ]] ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ"''।<ref>{{Cite web |date=2021-04-26 |title=ہندوستان کے مختلف علاقوں کے علماء اور انجمنوں نے وسیم مرتد اور اس کے ساتھیوں کے سوشل بائیکاٹ کا اعلان کرتے ہوئے انہیں اسلام سے خارج قرار دیا |url=https://ur.hawzahnews.com/news/367998/%DB%81%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%88%DA%BA-%DA%A9%DB%92-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86%D9%88%DA%BA-%D9%86%DB%92-%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D8%B1 |access-date=2026-10-02 |website=حوزہ نیوز ایجنسی |publisher=حوزہ نیوز ایجنسی |language=ur}}</ref> ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ ਵਸੀਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ''“ਇਹ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਹਨ, ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ।”''<ref>{{Cite news|last=Times|first=Mibha|title=Protestors seek Waseems arrest for petition against removal of Quranic verses|url=https://mibhatimes.com/social/protestors-seek-waseems-arrest-for-petition-against-removal-of-quranic-verses/|url-status=live}}</ref> ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਇਨਕਿਲਾਬ]]'' ਦੀ [[ਹਿਜਾਬ]] ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="hijabinq">{{cite news|date=19 March 2022|title=اگر لڑکیاں حجاب پہنیں گی تو اسکول اور کالج انتظامیہ کو اجازت دینے پر مجبور ہونا پڑے گا|language=Urdu|trans-title=If girls wear hijab, school and college administrations will be forced to give permission|work=Inquilab|url=https://www.inquilab.com/news/articles/if-the-girls-wear-hijab-the-school-and-college-administration-will-be-forced-to-give-permission-34717}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੱਤਰਕਾਰ [[ਰੋਹਿਤ ਸਰਦਾਨਾ]] ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੀ। ਪੁਰਾਲੇਖੀ ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ [[ਵਿਰੋਧ ਰੈਲੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਨਯਾ ਨਗਰ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="sardanatv">{{cite web|title=Shia Crowd Lead By Maulana Hasan Imam Rizvi Filed FIR In Mira Road Police Station Against Rohit Sardana On 2017|url=https://archive.org/details/shia-crowd-lead-by-maulana-hasan-imam-rizvi-filed-fir-in-mira-road-police-statio|website=Internet Archive}}</ref><ref name="sardanarally">{{cite web|title=2017, Rohit Sardana Protest Rally, Maulana Hasan Imam Rizvi|url=https://archive.org/details/2017-rohit-sardana-protest-rally-maulana-hasan-imam-rizvi|website=Internet Archive}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਵੇਰੀਟਾਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ'' ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸ਼ੀਆ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ “ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮੁਖੀ” ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਰੋਹਿਤ ਸਰਦਾਨਾ|ਸਰਦਾਨਾ]] ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਯਾ ਨਗਰ [[ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="veritassardana">{{cite news|date=2 September 2026|title=Senior Shia Cleric and Chief of Shia Population of Mira Road Maulana Syed Hasan Imam Zangipuri files an FIR against Journalist Rohit Sardana|work=Veritas International Express|url=https://veritasinternationalexpress.mojonetwork.in/national-news/mira-road-shia-cleric-fir-against-journalist-rohit-sardana}}</ref> ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="toiSardana">{{cite news|date=23 November 2017|title=Muslim groups see red over journo's tweet|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/muslim-groups-see-red-over-journos-tweet/articleshow/61759448.cms}}</ref><ref name="interview2015">{{cite web|date=2015|title=Interview Of Maulana Hasan Imam Rizvi, 2015, Zainabia Channel|url=https://archive.org/details/interview-of-maulana-hasan-imam-rizvi-2015-zainabia-channel|website=Internet Archive}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ]] [[ਆਯਤੁੱਲਾਹ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[Category:ਆਯਤੁੱਲਾਹ]] [[Category:1974 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ]] [[Category:ਜੀਵਤ ਲੋਕ]] [[Category:ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ]] hlp9ewi65uq0pq8pxr6lec6p2gijm1m 3 205542 851580 2026-11-04T18:09:09Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 851580 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Heera Soumy}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:09, 4 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) phgo41k138plfdrntiwxkch0wqbn5qp 1 205543 851625 2026-11-05T00:02:12Z ~2026-58720-62 62840 ਨਵਾਂ ਭਾਗ: ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਦੀ ਬੇਨਤੀ — ਪੂਰਾ ਰਿਕਾਰਡ (2026) 851625 wikitext text/x-wiki == ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਦੀ ਬੇਨਤੀ — ਪੂਰਾ ਰਿਕਾਰਡ (2026) == ਇਹ ਸੋਧ-ਬੇਨਤੀ ਲੇਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਵਰਿਆਮ ਮਸਤ, ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਅਜ਼ਾਦ ਸੰਪਾਦਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰ ਸਕੇ। ਸਰੋਤ: ਲੇਖਕ ਦਾ ਬਾਇਓਡਾਟਾ ਅਤੇ CV, ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਸਮਾਗਮ ਦੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ (ਸੱਚ ਕਹੂੰ, 1 ਨਵੰਬਰ 2026, ਪੰਨਾ 3; ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ)। ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। == 1. ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਵਾਲੀ ਸਤਰ ਦੀ ਸੋਧ == '''ਪੁਰਾਣਾ:''' 2011 ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਵਿਭਾਗ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। '''ਨਵਾਂ:''' ਗੀਤ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਵਿਭਾਗ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ '''ਉਪ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (Deputy Director)''' ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ — ਤਨਖ਼ਾਹ-ਪੱਧਰ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। (ਇਹ ਸੋਧ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ 3 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਛਪੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿੱਚ "ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ" ਉਸ ਤਨਖ਼ਾਹ-ਪੱਧਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ, ਅਹੁਦੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ।) == 2. ਨਵਾਂ ਭਾਗ: ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ (ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ) == * '''ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ)''' — ਪੁਸਤਕ ''ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਦਿਨ'' ਲਈ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 2026, 1 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਹ 2026 ਦੇ ਆਗਾਜ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ। ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ: ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ। ਇਨਾਮ: ₹31,000 + ਸ਼ਾਲ + ਸਨਮਾਨ-ਪੱਤਰ। ਹਵਾਲੇ: ''ਸੱਚ ਕਹੂੰ'' (1 ਨਵੰਬਰ 2026, ਪੰਨਾ 3), ''ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ'' ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ। * '''ਆਈ. ਸੀ. ਨੰਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (2011)''' — ਨਾਟਕ ''ਰਿਸ਼ਤੇ'' (ਪੁਸਤਕ ''ਤਮਾਸ਼ਾ'' ਵਿੱਚ) ਲਈ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ। (ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੁਰਸਕਾਰ।) * '''ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008)''' — ਨਾਟਕ ''ਘਰਲੀ'' ਲਈ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ; ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ। * '''ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਨਮਾਨ (2008)''' — ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ। * '''ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (2012)''' — ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ। * '''ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦਿੱਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2020)'''। * '''ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਨਮਾਨ''' — ਟੋਰਾਂਟੋ, ਕੈਨੇਡਾ। == 3. ਰਚਨਾਵਾਂ — ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ == '''ਨਾਵਲ:''' * ''ਕਾਲੀ ਧਰਤੀ ਗੋਰ ਲੋਕ'' (ਪੰਜਾਬੀ, 2021) — ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈ * ''ਸਲ੍ਹਾਬੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ'' (ਪੰਜਾਬੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, 2022) — ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, ਜੋੜਨਾ ਹੈ '''ਨਾਟਕ (12 ਛਪੇ ਨਾਟਕ):''' * ''ਨਾਟਕ ਬਾਕੀ ਹੈ'' (1990), ''ਤਮਾਸ਼ਾ'' (1993), ''ਕੁੰਡਲੀ'' (2001), ''ਘਰਲੀ'' (2002), ''ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ'' (2006), ''ਬੁਟੀਕ'' (2008), ''ਉਡਾਰੀ'' (2010), ''ਭਾਬਾਕਾ'' (2011), ''ਰਿਸ਼ਤੇ'' (2013), ''ਅੱਜ ਦੀ ਸਾਹਿਬਾਂ'' (2016) — ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਨ * ''ਮਾਸਕ'' (ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਹੌਜ਼ ਖ਼ਾਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2023) — ਜੋੜਨਾ ਹੈ * ''ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਟਰਾਲੀ'' — ਤਿੰਨ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, 2024) — ਜੋੜਨਾ ਹੈ * ਨੋਟ: ਲੇਖ ਵਿੱਚ ''ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਪੱਤ ਰੁਲ ਗਈ'' ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਾਇਓਡਾਟਾ ਦੀ ਛਪੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਸੰਪਾਦਕ ਇਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਜਾਂਚੇ। '''ਕਵਿਤਾ (ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਹੀ ਨਹੀਂ — ਸਾਰਾ ਜੋੜਨਾ ਹੈ):''' * ''ਪਲ ਦੇ ਪਰੁਹਣੇਂ'' (1993) * ''ਸਮੁੰਦਰ ਉਂਘਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ'' (1997) * ''ਸੁਮੇਲ'' (2000) * ''ਪੈਸ਼ਨ'' (2020) '''ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕੰਮਲ):''' * ''ਬਤਖ ਜੈਸੀ ਆਂਖੇਂ'' (ਹਿੰਦੀ, 2010), ''ਟਚਿੰਗ ਮੂਮੈਂਟਸ'' (2013), ''ਸੈਲਫੀ'' (2016), ''ਲੇਹ ਤੇ ਕਹਿਰ'' (ਪੰਜਾਬੀ, 2016), ''ਦ ਡਕ ਆਈਜ਼'' — 24 ਕਹਾਣੀਆਂ (2018), ''ਦ ਲੇਹ ਲੱਦਾਖ ਕਲਾਊਡ ਬਰਸਟ'' (2018), ''ਟਵੀਟੀ'' (2020), ''ਲੇਹ ਪਰ ਕਹਰ'' (ਹਿੰਦੀ) '''ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ (ਜੋੜਨਾ ਹੈ):''' * ''ਮਾਈ ਥੀਏਟਰ ਡੇਜ਼'' — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ (2015) * ''ਰੰਗ ਮੰਚ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ — ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ'' (2019) * ''ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਦਿਨ'' — ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ (2025) — ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ 2026 '''ਅਨੁਵਾਦ:''' * ਸਾਅਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ — ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (2021) '''ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ:''' * ''ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁਲਕ'' (ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, 2025) '''ਹੋਰ:''' * ''I Met Beautiful Girls'' (ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, 2025) == 4. ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ (ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ ਹੈ) == * ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ — ਐਸ. ਡੀ. ਕਾਲਜ, ਬਰਨਾਲਾ (1973) * ਪੀ. ਜੀ. ਡਿਪਲੋਮਾ, ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ — ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (1974); ਮਹਾਨ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਮੰਚ-ਕਲਾ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ * ਐਮ. ਏ. ਸਾਹਿਤ — ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (1995) * ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੋਰਸ — ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਲੇਖਾਗਾਰ, ਪੁਣੇ (1984) * ਪੱਤਰਕਾਰੀ (1995), ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (1996) ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਪਰਕ (1997) ਵਿੱਚ ਪੀ. ਜੀ. ਡਿਪਲੋਮੇ — ਬੈਂਗਲੁਰੂ * ਸੰਗੀਤ ਡਿਪਲੋਮੇ — ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸਮਿਤੀ; ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੋਰਸ — ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਦਿੱਲੀ; ਉਰਦੂ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ — ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ, ਦਿੱਲੀ == 5. ਕਿੱਤਾ-ਜੀਵਨ (ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ ਹੈ) == '''ਰੰਗਮੰਚ:''' * ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਡਰਾਮਾ ਰੈਪਰਟਰੀ ਕੰਪਨੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (1975–78) — ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਦੌਰੇ * 20 ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ; 15 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ * ਪੰਜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਅਤੇ-ਧੁਨੀ (light-and-sound) ਸ਼ੋਅ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ''ਜਗ ਚੰਨਣ ਹੋਇਆ'' (ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ) ਵੀ ਹੈ * ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੇ ਨਾਟਕ ''ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ'' ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ * ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ; ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਾਟਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਏ '''ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀਵੀ:''' * ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਐਸ. ਬੀ. ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਸਹਾਇਕ (1981–88, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ) * ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (1981–90) — 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪਟਕਥਾਵਾਂ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ (ਛਪੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁੱਲ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ) * ''ਸ੍ਰੀ ਹੇਮ ਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ'' ਅਤੇ ''ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਆਫ਼ ਅ ਪੇਂਟਰ'' (ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ 'ਤੇ) — ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਨੋਰਾਮਾ ਲਈ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ (1984–86) * ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨਿਦੇਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮਾਰੋਹ ਇਕਾਈ ਦੇ ਮੁਖੀ — ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਵਿੱਚ * ''ਚੰਨ ਪਰਦੇਸੀ'' — ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ-ਵਿਚਾਰ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ) * ''ਦਰੜੀ'' (ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ, PTC ਪੰਜਾਬੀ) — ਕਹਾਣੀ, ਪਟਕਥਾ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ; PTC ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ * ''ਘਰਲੀ'' ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ — ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਮਿਤ * ਸੀਰੀਅਲ ''ਉਡੀਕ'' — ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ; ''ਭਾਈ ਮੰਨਾ ਸਿੰਘ'' (ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ); ਫ਼ਿਲਮ ''ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬਲਦੀ ਅੱਖ'' (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ: ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ) '''ਜਨ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕਲਾ-ਅਗਵਾਈ:''' * ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ), ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (1990–91) * ਉਪ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿਭਾਗ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ (1991 ਤੋਂ) — ਯੂ. ਪੀ. ਐੱਸ. ਸੀ. ਰਾਹੀਂ ਚੋਣ; ਲੇਹ-ਲੱਦਾਖ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ; ਕਾਲੀਕਟ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲੇ ਆਯੋਜਿਤ * ਡੀਨ, ਟੇਕ ਵਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਿਰਸਾ * ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ, ਗਵਰਨਿੰਗ ਕੌਂਸਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ * ਚਾਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਚ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਜੱਜ ਪੈਨਲ == 6. ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਖੋਜ (ਨਵਾਂ ਭਾਗ) == * ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ 'ਤੇ '''ਤਿੰਨ ਪੀ. ਐੱਚ. ਡੀ. ਥੀਸਿਸ''' ਮੁਕੰਮਲ; 9 ਐਮ. ਫਿਲ. ਖੋਜ-ਪੱਤਰ * ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ; ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੀ. ਐੱਚ. ਡੀ. ਖੋਜ ਜਾਰੀ * ਉਸ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ 'ਤੇ ਪੁਸਤਕ: ''ਵਰਿਆਮ ਮਸਤ ਦਾ ਨਾਟ ਸ਼ਾਸਤਰ'' — ਡਾ. ਪਿ੍ਰਥਵੀ ਰਾਜ ਥਾਪਰ (2013) == 7. ਹਾਲੀਆ == * ਹੁਣ ਬਰੈਂਪਟਨ, ਉਂਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ ਰਚ ਰਹੇ ਹਨ। 4rzqpwte47bt73dfvbkiyw8harypkjd