ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 2791 853130 842372 2026-11-06T12:49:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853130 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | native_name = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ | native_name_lang = | image = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg | caption = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]] | location = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | map_type = India Punjab#India#Asia | map_size = 200 | coordinates = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}} | year_completed = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | groundbreaking = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | website = {{Official URL}} }} '''ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸਥਾਨ ([[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]]) ਹੈ।<ref name=eos>{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}</ref><ref>{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}</ref> ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=eos/>{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}} ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ" ਕਿਹਾ।<ref name="eos" /><ref name="Cole2004p7">{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}</ref> ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਹਰਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, [["ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ"]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ। == ਨਾਮਕਰਨ == ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=eos/><ref>{{Cite book |last=Asher |first=Catherine Blanshard |url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=316 |title=Architecture of Mughal India |year=1992 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26728-1 |page=316 |language=en |quote=Situated in the middle of an enormous tank connected to land via a long causeway, the shrine is known as Harimandir. |access-date=11 March 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101150152/https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=316 |url-status=live }}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਕ" ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Harmandir-Sahib">{{cite encyclopedia |title=Harmandir-Sahib |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |year=2014 |url=https://www.britannica.com/topic/Harmandir-Sahib |access-date=2 May 2018|archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310123229/https://www.britannica.com/topic/Harmandir-Sahib |url-status=live}}</ref> "ਹਰਿਮੰਦਰ" ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: "ਹਰਿ", ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਦਵਾਨ "ਰੱਬ" ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ,<ref name=eos/> ਅਤੇ "ਮੰਦਰ", ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਘਰ" ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=146}} "ਸਾਹਿਬ" ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last=McLeod |first=W.H. |title=Historical Dictionary of Sikhism |publisher=Rowman & Littlefield |year=2014 |isbn=978-1442236011 |page=269}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ "ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ" ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀਰਤਪੁਰ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।{{sfn|Henry Walker|2002|pp=95-98}}<ref>{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C&pg=PA97 |year=2000 |publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=97}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਜਾਂ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਲਾਅ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਉਤਾਰ-ਚੜਾਉ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। === ਉਸਾਰੀ === [[File:Ranjit Singh at Harmandir Sahib - August Schoefft - Vienna 1850 - Princess Bamba Collection - Lahore Fort.jpg|thumb|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ।]] ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਸਕਰਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਤੋਂ 700 ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦਾਨ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=eosramdas>{{cite web |author=G.S. Mansukhani |title=Encyclopaedia of Sikhism |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |publisher=Punjab University Patiala |access-date=19 January 2017 |archive-date=29 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |url-status=live }}</ref>{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod| 2014|p=67}} [[File:The Golden Temple in 1840.png|thumb|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਗਭਗ 1840]] 1581 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਉਸਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਲ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਇੱਕ ਸੀ,{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} 1589 ਵਿੱਚ, ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਲਵਾਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=205}}<ref>{{cite book |title=State Formation and the Establishment of Non-Muslim Hegemony: Post-Mughal 19th-century Punjab |author=Rishi Singh |year=2015 |publisher=Sage Publications India |isbn=978-9351505044}} It is, however, possible that Mian Mir, who had close links to Guru Arjan, was invited and present at the time of the laying of the foundation stone, even if he did not lay the foundation stone himself.</ref> ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |title=State Formation and the Establishment of Non-Muslim Hegemony: Post-Mughal 19th-century Punjab |author=Rishi Singh |year=2015 |publisher=Sage Publications India |isbn=978-9351505044}}</ref> ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰੋਵਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। 16 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।{{sfn|Nikky-Guninder Kaur Singh |2011|pp=34–35}} ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ ("68 ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ"), ਪਰਕਰਮਾ (ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਰਸਤਾ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਛੱਤਰੀ ਹੈ।<ref name=eos/><ref name="Cole2004p7"/><ref>{{cite book |author=Madanjit Kaur |title=The Golden Temple: Past and Present |location=Amritsar |publisher=Dept. of Guru Nanak Studies, Guru Nanak Dev University Press |year=1983 |page=174 |oclc=18867609 |url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPageContent.jsp?ID=2638&page=240&CategoryID=1&Searched=W3GX |access-date=2 September 2020 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204001403/http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPageContent.jsp?ID=2638&page=240&CategoryID=1&Searched=W3GX |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਨਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਬਲਿਊ. ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ 68 ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਕਿ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref name="Cole2004p6">{{harvnb|W. Owen Cole|2004|pages=6–9}}</ref>{{sfn|Pashaura Singh| Louis E. Fenech|2014|pp=435–436}} ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੈਅਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਬਿੰਦੂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} [[File:Golden Temple, Amritsar 03.jpg|thumb|ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ]] === ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ === ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ। === ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ।<ref>https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/130421/historical-day-of-creation-of-khalsa-panth.html</ref> 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ == ਮੰਦਿਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ 1 ਤੋਂ 8 ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ) ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਖਾੜਕੂ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕੋਡਨੇਮ ਸੀ। ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਸੀ।<ref name="TH_Mi6">{{cite news|title=RAW chief consulted MI6 in build-up to Operation Bluestar|url=http://www.thehindu.com/news/national/raw-chief-consulted-mi6-in-buildup-to-operation-bluestar/article5579516.ece|work=[[The Hindu]]|date=16 January 2014|access-date=31 January 2014|location=Chennai, India|first=Praveen|last=Swami|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118044721/http://www.thehindu.com/news/national/raw-chief-consulted-mi6-in-buildup-to-operation-bluestar/article5579516.ece|archive-date=18 January 2014|url-status=live}}</ref> ਜੁਲਾਈ 1982 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>Khushwant Singh, A History of the Sikhs, Volume II: 1839–2004, New Delhi, Oxford University Press, 2004, p. 332.</ref><ref name="dnaindia.com">{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-operation-blue-star-india-s-first-tryst-with-militant-extremism-2270293|title=Operation Blue Star: India's first tryst with militant extremism|date=5 November 2016|work=DNA|access-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171103012225/http://www.dnaindia.com/india/report-operation-blue-star-india-s-first-tryst-with-militant-extremism-2270293|archive-date=3 November 2017|url-status=live}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰਖਾਨਾ ਅਤੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਣਾ ਲਿਆ।<ref name="LA_accord">{{cite news |title=Sikh Leader in Punjab Accord Assassinated |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-08-21-mn-1021-story.html |access-date=14 June 2018 |agency=Times Wire Services |newspaper=LA Times|date=21 August 1985 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129025949/http://articles.latimes.com/1985-08-21/news/mn-1021_1_sikh-militants |archive-date=29 January 2016 |url-status=live|quote=The Punjab violence reached a peak in June, 1984, when the army attacked the Golden Temple in Amritsar, the holiest Sikh shrine, killing hundreds of Sikh militants who lived in the temple complex, and who the government said had turned it into an armory for Sikh terrorism. }}</ref> 1 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ, ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite encyclopedia | title =India | encyclopedia = Encyclopædia Britannica | editor-last = Wolpert | editor-first = Stanley A. | year = 2009 }}</ref> 3 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਝੜਪਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ, ਜੋ 8 ਜੂਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite book |last1=Kiessling |first1=Hein |title=Faith, Unity, Discipline: The Inter-Service-Intelligence (ISI) of Pakistan |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-1849048637 |url=https://books.google.com/books?id=y_cgDgAAQBAJ&pg=PT146 |access-date=4 July 2020 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155446/https://books.google.com/books?id=y_cgDgAAQBAJ&pg=PT146#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ਫੌਜ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਫਾਇਰਪਾਵਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਚੀਨੀ-ਬਣੇ ਰਾਕੇਟ-ਪ੍ਰੋਪੇਲਡ ਗ੍ਰਨੇਡ ਲਾਂਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਐਂਟੀ-ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ-ਗਨ ਫਾਇਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। 24 ਘੰਟੇ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੌਜ ਨੇ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫੌਜ ਲਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 83 ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 249 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ।<ref>{{cite web |author= Varinder Walia |date= 20 March 2007 |url= http://www.tribuneindia.com/2007/20070320/punjab1.htm |title= Army reveals startling facts on Bluestar |work= Tribune India |access-date= 9 August 2009 |archive-date= 5 July 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090705183849/http://www.tribuneindia.com/2007/20070320/punjab1.htm |url-status= live }}</ref> ਸਰਕਾਰੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, 1,592 ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 493 ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref>{{cite book |title=White Paper on the Punjab Agitation |date=1984 |publisher=[[Shiromani Akali Dal]] and [[Government of India]] |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=wqSAngEACAAJ&q=493 |access-date=4 July 2020 |archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330072248/https://books.google.com/books?id=wqSAngEACAAJ&q=493 |url-status=live }}</ref> ਸਰਕਾਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਸੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਢਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite book |last1=Kiss |first1=Peter A. |title=Winning Wars amongst the People: Case Studies in Asymmetric Conflict |date=2014 |publisher=Potomac Books |isbn=978-1612347004 |page=100 |edition=Illustrated |url=https://books.google.com/books?id=uIY6AwAAQBAJ&pg=PA100 |access-date=4 July 2020 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155349/https://books.google.com/books?id=uIY6AwAAQBAJ&pg=PA100#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚੇਲਾਨੀ, ਇਕਲੌਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਸਨ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਬਲੈਕਆਊਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।<ref name=casualities3>{{cite news | last = Hamlyn |first =Michael | title = Amritsar witness puts death toll at 1000| page =7| work = The Times| date = 12 June 1984}}</ref> ਟੈਲੀਕਸ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿਸਪੈਚਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਿਸਪੈਚ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਡਿਸਪੈਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਿਆਨਕ ਬੰਦੂਕ-ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 780 ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ 400 ਫੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|title=Golden Temple Sikhs Surrender|url=https://www.theguardian.com/theguardian/1984/jun/07/fromthearchive|author=Eric Silver|work=The Guardian|date=7 June 1984|access-date=8 March 2021|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309164619/http://www.theguardian.com/theguardian/1984/jun/07/fromthearchive|url-status=live}}</ref> ਚੇਲਾਨੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ "ਅੱਠ ਤੋਂ ਦਸ" ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਡਿਸਪੈਚ ਵਿੱਚ, ਚੇਲਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਫੌਜ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=tiedandshot>{{cite news | last = Chellaney |first = Brahma | title = Sikhs in Amritsar 'tied up and shot'| work = The Times| date = 14 June 1984}}</ref> ਇਸ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੇਲੇਨੀ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰੈਸ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋ ਦੋਸ਼, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ,<ref>{{cite news| title =India is set to drop prosecution of AP reporter in Punjab Case| agency =Associated Press| page =5| work =The New York Times| date =14 September 1985| url =http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F11FC3D5D0C778DDDA00894DD484D81| access-date =14 January 2009| archive-url =https://web.archive.org/web/20110102045846/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F11FC3D5D0C778DDDA00894DD484D81| archive-date =2 January 2011| url-status =live| df =dmy-all}}</ref> ਉਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news| title = Indian Police Question Reporter on Amritsar| agency = Associated Press| work = The New York Times| date = 24 November 1984| url = https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9401E6DA1638F937A15752C1A962948260| access-date = 14 January 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20110103080208/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9401E6DA1638F937A15752C1A962948260| archive-date = 3 January 2011| url-status = live| df = dmy-all}}</ref> ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਦੱਸਿਆ।<ref name=david>{{cite book | last = Westerlund | first = David | title = Questioning The Secular State: The Worldwide Resurgence of Religion in Politics. | url = https://archive.org/details/questioningsecul0000unse_s8a5 | publisher=C. Hurst & Co |year=1996 |page=1276 |isbn =978-1-85065-241-0 }}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ;<ref name="IT_deserters">{{cite news |last1=Sandhu |first1=Kanwar |title=Sikh Army deserters are paying the price for their action |url=https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/19900515-sikh-army-deserters-struggle-to-earn-livelihood-812580-1990-05-15 |access-date=19 June 2018 |publisher=India Today |date=15 May 1990 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619214140/https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/19900515-sikh-army-deserters-struggle-to-earn-livelihood-812580-1990-05-15 |archive-date=19 June 2018 |url-status=live }}</ref> ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ, ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="dnaindia.com"/> ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਰੋਸ ਨੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Pritam|title=Federalism, Nationalism and Development: India and the Punjab Economy|url=https://books.google.com/books?id=mQLDcjhNoJwC&pg=PR4|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-45666-1|page=45|access-date=4 July 2020|archive-date=8 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155232/https://books.google.com/books?id=mQLDcjhNoJwC&pg=PR4|url-status=live}}</ref> 1984 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਰੋਵਰ (ਸਰੋਵਰ) ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਫਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name=":25" /> ਇਸ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਘਰ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ "ਗਲਿਆਰਾ" (ਜਿਸਨੂੰ ਗਾਲਿਆਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਮਕ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗਲਿਆਰਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/five-years-on-govt-yet-to-announce-closure-of-galliara-project-191665|title=Five years on, govt yet to announce closure of Galliara Project : The Tribune India|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214852/https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/five-years-on-govt-yet-to-announce-closure-of-galliara-project-191665|url-status=live}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੂਨ 1988 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/sgpc-seeks-control-of-golden-temple-galliara-heritage-street-101627674792222.html|title=SGPC seeks control of Golden Temple galliara, heritage street|date=31 July 2021|website=Hindustan Times|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214848/https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/sgpc-seeks-control-of-golden-temple-galliara-heritage-street-101627674792222.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/golden-temple-galiara-haven-for-drug-addicts-cops-claim-no-info-2908745/|title=Golden Temple: Galiara haven for drug addicts, cops claim 'no info'|date=12 July 2016|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214854/https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/golden-temple-galiara-haven-for-drug-addicts-cops-claim-no-info-2908745/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/nanhi-chhaan-s-golden-temple-galliara-upkeep-contract-ends-562238|title=Nanhi Chhaan's Golden Temple 'galliara' upkeep contract ends : The Tribune India|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214848/https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/nanhi-chhaan-s-golden-temple-galliara-upkeep-contract-ends-562238|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Golden temple's galiara, a picture of complete neglect |url=https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-amritsar/20190124/281835759905392 |via=PressReader |access-date=26 February 2023 |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214847/https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-amritsar/20190124/281835759905392 |url-status=live }}</ref> ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ) ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੇਲਿੰਗ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਾਪੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਘਾਤਕ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/amritsar-youth-disrupt-religious-service-in-golden-temple/articleshow/88361638.cms|title=Amritsar: Youth disrupts religious service in Golden Temple|newspaper=Times of India|date=19 December 2021|accessdate=19 December 2021|first=Yudhvir|last=Rana|archive-date=19 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219003839/https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/amritsar-youth-disrupt-religious-service-in-golden-temple/articleshow/88361638.cms|url-status=live}}</ref> 2023 ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਧਮਾਕੇ 7 ਮਈ ਅਤੇ 9 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{cite news |title=National Security Guard team at Amritsar twin blast site |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/national-security-guard-team-at-amritsar-twin-blast-site20230509091226/ |access-date=25 June 2023 |work=ANI News |date=9 May 2023 |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516160640/https://www.aninews.in/news/national/general-news/national-security-guard-team-at-amritsar-twin-blast-site20230509091226/ |url-status=live }}</ref> == ਇਮਾਰਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]] == ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) == ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: #ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ #ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ #ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ #ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ #ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ ) #ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ<ref>{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣੀ ਸਵਰਣ ਮੰਦਰ]] * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] 2qkp4khxf18k8nxiv0g0bd5bdk6rh3m 0 10495 853080 764680 2026-11-06T12:24:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853080 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ਸੜਕ.jpg|thumb|ਸੜਕ]] '''ਸੜਕ''' ਜਾਂ ਰੋਡ (road) ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਦੋ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ [[ਜ਼ਮੀਨ|ਜ਼ਮੀਨੀ]] ਗੁਜ਼ਰਗਾਹ ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰੀ ਮਸਲਨ ਘੋੜੇ, ਗੱਡੇ, ਤਾਂਗੇ ਜਾਂ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਪੁਖਤਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੜਕ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਸੈਨਤ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੇਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਾਈਡਵਾਕ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲਾਅਨ ਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਕਵੇਅ, ਅਵੈਨਿਊ, ਫ੍ਰੀਵੇਅ, ਇੰਟਰਸਟੇਟ, ਹਾਈਵੇਜ਼, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਸੈਕੰਡਰੀ, ਅਤੇ ਟਰਸਰੀ ਸਥਾਨਿਕ ਸੜਕਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੰਗਠਨ (ਓਈਸੀਡੀ) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੜਕ "ਰੇਲ ਪਟੜੀਆਂ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਸਟਰਿਪਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ (ਯਾਤਰਾ ਮਾਰਗ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਹੀਆਂ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੜਕ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਥਿਰ ਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਜਿਸ ਵਿਚ" [[ਪੁਲ]], ਸੁਰੰਗਾਂ, ਸਹਾਇਕ ਢਾਂਚੇ, ਜੰਕਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਾਸਿੰਗਾਂ, ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਅਤੇ ਟੋਲ ਸੜਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਈਕਲ ਡੰਡੀਆਂ ਨਹੀਂ।"<ref>{{cite web | url = http://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=4005 | author = OECD | title = Glossary of Statistical Terms | publication-date = 2004-02-26 | accessdate = 2007-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221111113609/https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=4005 | archive-date = 2022-11-11 | url-status = dead }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ]] 5ll191fwi6prgl15ecppd6qchzhty7c 0 12308 853096 810180 2026-11-06T12:36:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853096 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ <!-- Please don't add Arabic diacritics -->| native_name = الإمارات العربية المتحدة<br><small>''Al-Imārāt al-‘Arabīyah al-Muttaḥidah''</small> | image_flag = Flag of the United Arab Emirates.svg | flag_type = ਝੰਡਾ | image_coat = Emblem of the United Arab Emirates.svg | symbol_type = ਚਿੰਨ੍ਹ | englishmotto = "God, Nation, President" | national_motto = {{lang|ar|الله الوطن الرئيس}} | national_anthem = {{lang|ar|[[Ishy Bilady|عيشي بلادي]]}}<br>''ʿĪshī Bilādī''<br />"Long Live My Country"<br />{{parabr}}{{center|[[File:UAE national anthem.ogg]]}} | image_map = United Arab Emirates (orthographic projection).svg | map_caption = {{map caption |location_color= green |region=[[ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ]]|region_color= none}} | image_map2 = {{maplink |frame=yes | frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center | text= '''ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮੀਰਾਤ''' | type=line|id=Q878|stroke-width=1|stroke-colour=#0000ff|title=UAE }} | capital = [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]] | coordinates = {{Coord|24|28|N|54|22|E|type:city}} | largest_city = <!-- Don't change to Abu Dhabi without a citation -->[[ਦੁਬਈ]]<br />{{coord|25|15|N|55|18|E|display=inline}} | official_languages = ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ | official_languages = ਅਰਬੀ<ref>{{cite web |title=Fact sheet |url=https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |website=United Arab Emirates |publisher=U.ae |access-date=31 August 2020 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118101755/https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |url-status=live }}</ref> | common_languages = ਅਮੀਰਾਤੀ ਅਰਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ{{efn|English is the most commonly spoken language in the UAE.<ref name="Siemund">{{cite journal |last1=Siemund |first1=Peter |last2=Al-Issa |first2=Ahmad |last3=Leimgruber |first3=Jakob R. E. |title=Multilingualism and the role of English in the United Arab Emirates |journal=World Englishes |date=June 2021 |volume=40 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1111/weng.12507 |s2cid=219903631 |language=en |issn=0883-2919|doi-access=free }}</ref><ref name="visitdubai">{{cite web |title=What Languages are Spoken in Dubai? {{!}} Visit Dubai |url=https://www.visitdubai.com/en/articles/spoken-languages-in-dubai#:~:text=Absolutely.,English%20is%20always%20an%20option. |website=www.visitdubai.com |publisher=Dubai Department of Economy and Tourism |access-date=15 May 2023 |language=en |archive-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115224604/https://www.visitdubai.com/en/articles/spoken-languages-in-dubai#:~:text=Absolutely.,English%20is%20always%20an%20option. |url-status=live }}</ref>}} | ethnic_groups = {{tree list}} * 59.4% ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ** 38.2% ਭਾਰਤੀ ** 9.5% ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ** 9.4% ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ** 2.3% ਹੋਰ * 11.6% ਅਮੀਰਾਤੀ ਅਰਬੀ * 10.2% ਮਿਸਰੀ * 6.1% ਫਿਲੀਪੀਨੋ * 12.8% ਹੋਰ {{tree list/end}} | ethnic_groups_ref = <ref name="United Arab Emirates">{{cite web |title=United Arab Emirates |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/ |website=cia.gov |access-date=19 February 2023 |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates |url-status=dead }}</ref> | ethnic_groups_year = 2015 | demonym = ਅਮੀਰਾਤੀ<ref name=WorldFactbook>{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/United-Arab-Emirates.html |title=United Arab Emirates|work=CIA World Factbook }}</ref> | government_type = ਸੰਘੀ ਇਸਲਾਮੀ ਅਰਧ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ<ref>{{cite book|last=Stewart|first=Dona J.|title=The Middle East Today: Political, Geographical and Cultural Perspectives|publisher=Routledge|date=2013|location=London and New York|isbn=978-0-415-78243-2|page=155}}</ref><ref>{{cite book|last=Day|first=Alan John|title=Political Parties of The World|url=https://archive.org/details/politicalparties0004daya|publisher=Stockton|date=1996|isbn=1-56159-144-0|page=[https://archive.org/details/politicalparties0004daya/page/599 599]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://elaws.moj.gov.ae/MainArabicTranslation.aspx?val=UAE-MOJ_LC-En/00_CONSTITUTION/UAE-LC-En_1971-07-18_00000_Dos.html&np=&lmp=undefined|title=United Arab Emirates Constitution|work=UAE Ministry of Justice|access-date=10 October 2018|archive-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011053637/https://elaws.moj.gov.ae/MainArabicTranslation.aspx?val=UAE-MOJ_LC-En/00_CONSTITUTION/UAE-LC-En_1971-07-18_00000_Dos.html&np=&lmp=undefined|url-status=dead}}</ref> | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | legislature = {{plainlist| * ਸੰਘੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੌਂਸਲ }} | established_event1 = ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟੋਰੇਟ | established_date1 = 1820 ਅਤੇ 1892 | established_event2 = ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ | established_date2 = 2 ਦਸੰਬਰ 1971 | established_event3 = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰੀ | established_date3 = 9 ਦਸੰਬਰ 1971 | established_event4 = ਰਾਸ ਅਲ ਖੈਮਾਹ ਦਾ ਦਾਖਲਾ | established_date4 = 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 1972 | area_km2 = 83,600 | area_rank = 114ਵਾਂ | area_sq_mi = 32,278 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | percent_water = ਨਾਮਾਤਰ | population_estimate_year = 2024 | population_estimate = 11,027,129<ref>{{Cite web |title=Statistics by Subject - Population |url=https://fcsc.gov.ae/en-us/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/?folder=Demography%20and%20Social/Population/Population&subject=Demography%20and%20Social |access-date=2023-11-02 |website=Federal Competitiveness and Statistics Centre |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204085440/https://fcsc.gov.ae/en-us/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/?folder=Demography%20and%20Social/Population/Population&subject=Demography%20and%20Social |url-status=live }}</ref> | population_census = 4,106,427 | population_census_year = 2005 | population_density_km2 = 132 | population_density_sq_mi = 341.6<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | GDP_PPP = {{increase}} $952.171 ਬਿਲੀਅਨ<ref name="IMFWEO.AE">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=466,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (UAE) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416221227/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=466,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_rank = 34ਵਾਂ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $92,954<ref name="IMFWEO.AE" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 6ਵਾਂ | GDP_nominal = {{increase}} $536.829 ਬਿਲੀਅਨ<ref name="IMFWEO.AE" /> | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_rank = 31ਵਾਂ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $52,407<ref name="IMFWEO.AE" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 20ਵਾਂ | HDI = 0.937 <!--number only--> | HDI_year = 2022 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|page=289|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 17ਵਾਂ | currency = ਦਰਹੱਮ | currency_code = AED | time_zone = ਗੁਲਫ਼ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ | utc_offset = +04:00 | date_format = {{Abbr|dd|ਦਿਨ}}/{{Abbr|mm|ਮਹੀਨਾ}}/{{Abbr|yyyy|ਸਾਲ}} (ਈਸਵੀ){{efn|The UAE government uses the [[ISO 8601]] format, {{Abbr|yyyy|year}}-{{Abbr|mm|month}}-{{Abbr|dd|day}} for machine-readable dates and times.<ref>{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://designsystem.gov.ae/docs/patterns/date#:~:text=The%20official%20pattern%20for%20the,be%20in%20the%20same%20order.&text=To%20display%20the%20date%20with,more%20human%2Dfriendly%20readable%20format|website={{url|designsystem.gov.ae}} |publisher=[[Telecommunication and Digital Government Regulatory Authority]] |access-date=1 June 2024}}</ref>}} | drives_on = ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ<ref>{{cite web |url=http://www.worldstandards.eu/cars/list-of-left-driving-countries | title = List of left- & right-driving countries}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.rhinocarhire.com/Drive-Smart-Blog/Drive-Smart-UAE.aspx | title = Guide to Driving in UAE – Drive Safe in UAE}}</ref> | calling_code = +971 <!--- | Communication Companies = ਅਤੀਸਾਲਤ<ref>{{cite web|url=http://www.etisalat.ae/|title=Welcome to Etisalat|publisher=Etisalat.ae}}</ref> | Communication Companies = ਡੀਯੂ<ref>{{cite web|url=http://www.du.ae/|title=Emirates Integrated Telecommunications Company|publisher=Du.ae}}</ref> | Local calling_code = {{unbulleted list|[[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]]: 02|[[ਦੁਬਈ]]: 04|ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਅਤੇ ਅਜਮਾਨ : 06|ਅਲ-ਐਨ: 03|ਫੁਜੈਰਾਹ: 09|ਉਮ ਅਲ-ਕੁਵੈਨ ਅਤੇ ਰਸ ਅਲ-ਖੈਮਾਹ: 07}} ---->| cctld = {{unbulleted list |.ae |امارات.}} | footnotes = }} '''ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ''' [[ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਦੇਸ਼]] ਹੈ। ਸੰਨ 1873 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਇਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨ [[ਲੰਦਨ]] ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਸੰਚਾਲਤ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। 1971 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ]] ਦੇ ਸੱਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]], [[ਸ਼ਾਰਜਾਹ]], [[ਡੁਬਈ]], ਉਂਮ ਅਲ ਕੁਵੈਨ, ਅਜਮਨ, ਫੁਜਇਰਾਹ ਅਤੇ ਰਸ ਅਲ ਖੈਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਅਜ਼ਾਦ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲ ਖੈਮਾ 1972 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। 19ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]] ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਰਬ ਦਮਗਜੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੁਲਾਹ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ 1971 ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ ਨੂੰ ਯੁੱਧਵਿਰਾਮ ਸੁਲਾਹ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਮਰਾਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ 18ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ 20ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਇਹਨੂੰ ਪਾਇਰੇਟ ਕੋਸਟ (ਡਾਕੂ ਤਟ) ਦੇ ਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1971 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਅਸਥਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਕਈ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਨਿਕਾਔਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ [[ਮੱਧ-ਪੂਰਬ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੈ। ==ਤਸਵੀਰਾਂ== <gallery> File:AbuDhabi Women's Handicrafts.jpg|ਬੁਣਾਈ, ਸਿਲਾਈ, ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਸਤਕਾਰੀ ਕਲਾ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਬੂਧਾਬੀ ਹੈਂਡਿਕ੍ਰਾਫਟਸ ਸੈਂਟਰ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। File:Egyptian Folk Dance, Tanoura meaning, the Art of Whirling and Swirling. It is usually done by Sufis.jpg|ਤਨੌਰਾ, ਘੁੰਮਣ ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਕਲਾ,ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਫੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। File:The simple culture form of Pakistani bride and groom,living in harmony and peace with simple cultural lifestyle.jpg|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਲਾੜੇ ਦਾ ਸਧਾਰਣ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸਧਾਰਣ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ। File:UAE Folk Dance- Khaliji.jpg|ਖਲੀਗੀ, ਜਾਂ ਖਲੀਜੀ, ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ wਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਫਲਿੱਪ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। File:Wind Tower (Barjeel) in Al Fahidi Historical Neighborhood, Dubai.jpg|ਪੁਰਾਣੀ ਵਿੰਡ ਟਾਵਰ ਬਰਜਿਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੁਬਈ ਦੇ ਤੱਟ ਦੇ ਪਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼]] bj78iuye9z5d7w0s9a1r7hcyanlv7ta 0 14799 853136 806394 2026-11-06T12:52:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853136 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = [[ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ]]<br> '''ਸਯਦ ਫ਼ਜ਼ਲ-ਉਲ-ਹਸਨ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ''' |image =Ambedkar and Maulana Hasrat Mohani at Sardar Patel's reception.jpg |imagesize = |caption =ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਤੇ ਅੰਬੇਦਕਰ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ |pseudonym = ''ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ'' |birth_date = 1 ਜਨਵਰੀ 1875 |birth_place = [[ਮੋਹਾਨ (ਕਸਬਾ)]], [[ਉਨਾਉ ਜਿਲਾ]], [[ਯੂ ਪੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] |death_date = 13 ਮਈ 1951 |death_place = [[ਲਖਨਊ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] |occupation = [[ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ]] |nationality = [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] |Religion = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] |period = 20ਵੀਂ ਸਦੀ |genre = [[ਗਜ਼ਲ]] |subject = [[ਇਸ਼ਕ]] ਅਤੇ [[ਦਰਸ਼ਨ]], |movement = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]] |debut_works = |influences = |influenced = [[ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ]], |signature = |website = |footnotes = }} '''ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ''' (1 ਜਨਵਰੀ 1875 - 13 ਮਈ 1951)<ref>{{cite web | url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/hasrat-mohani.html | title=Hasrat Mohani | accessdate=੧੩ ਅਕਤੂਬਰ ੨੦੧੨ | archive-date=2012-10-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121022023642/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/hasrat-mohani.html | url-status=dead }}</ref> (ਉਰਦੂ: مولانا حسرت موہانی ) ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਲੀਮੈਂਟੇਰੀਅਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰ ਮੋਹਰੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।<ref>{{cite web | url=http://www.winentrance.com/general_knowledge/maulana-hasrat-mohani.html | title=Indian Freedom Fighter Maulana Hasrat Mohani Biography | accessdate=੧੩ ਅਕਤੂਬਰ ੨੦੧੨ | archive-date=2017-08-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170802163419/http://www.winentrance.com/general_knowledge/maulana-hasrat-mohani.html | dead-url=yes }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਦੀ ਗਾਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਜ਼ਲ ''"ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਆਂਸੂ ਬਹਾਨਾ ਯਾਦ ਹੈ ਹਮਕੋ ਅਬ.."'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | url=http://www.urduyouthforum.org/biography/Hasrat_Mohani_biography.php | title=Hasrat Mohani Biography | accessdate=੧੩ ਅਕਤੂਬਰ ੨੦੧੨ | archive-url=https://web.archive.org/web/20241130113239/http://www.urduyouthforum.org/biography/Hasrat_Mohani_biography.php | archive-date=2024-11-30 | url-status=dead }}</ref>''[[ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ]]'' ਨਾਅਰਾ 1921 ਵਿਚ ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਜੀਵਨ == ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ-ਸਯਦ ਫ਼ਜਲ ਉਲ-ਹਸਨ; ਤਖ਼ੱਲਸ ਹਸਰਤ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਸਬਾ ਮੋਹਾਨ ਜ਼ਿਲਾ ਅਨਾਓ ਵਿੱਚ 1875 ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਯਦ ਅਜ਼ਹਰ ਹੁਸੈਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਡਾਰੂ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ [[ਨਿਸ਼ਾਪੁਰ]] ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ।<ref>Gulam Ali Allana, ''Muslim political thought through the ages: 1562–1947'', Royal Book Company (1988), p. 215</ref><ref>Avril Ann Powell, ''Muslims and Missionaries in Pre-Mutiny India'', Routledge (2013), p.181</ref> ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਘਰ ਪਰ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1903 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ ਤੋਂ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਕੁਝ [[ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਰ]] ਅਤੇ [[ਮੌਲਾਨਾ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ]] ਸਨ। ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤਸਲੀਮ ਲਖਨਵੀ ਅਤੇ ਨਸੀਮ ਦੇਹਲਵੀ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਕਲਾਮ ਤਸਨੀਮ ਲਖਨਵੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗੇ। 1903 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਿਸਾਲਾ ਅਰਦੋਏ ਮੁਅੱਲਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਰਾਏ ਮੁਤਕੱਦਿਮੀਨ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਖ਼ਾਬ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤਹਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਚੁਨਾਂਚੇ ਅੱਲਾਮਾ ਸ਼ਿਬਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮਰਤਬਾ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਆਦਮੀ ਹੋ ਜਾਂ ਜਨ (ਔਰਤ), ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਫਿਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬਾਣੀਏ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਹਸਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਨ। ਗਰਵਨਮੈਂਟ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। 1908 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਮੂਨ ਛਾਪਣ ਉੱਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ 1947 ਤੱਕ ਕਈ ਵਾਰ ਕ਼ੈਦ ਅਤੇ ਰਿਹਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਸਾਲਾ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ===ਮਸ਼ਾਹਦਾਤ ਜ਼ਿਨਦਾਂ: ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ=== “ਮਸ਼ਾਹਦਾਤ ਜ਼ਿਨਦਾਂ” ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਹੈ ਜੋ “ਕੈਦ ਫ਼ਰੰਗ” ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ ਨੇ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਦਾਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 23 ਜੂਨ 1908 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਸਾਲਾ ”ਉਰਦੂਏ ਮੁਅੱਲਾ“ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਜ਼ਮੂਨ ਛਾਪਣ ਉੱਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਕੈਦ ਬਾ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਔਰ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਇਕ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਈ ਔਰ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਰਕਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ਨੇ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਵਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੀਰ ਖ਼ਵਾਰ (ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦੀ) ਬੇਟੀ ਨਾਈਮਾ ਬੇ ਹੱਦ ਉਲੇਲ ਸੀ ਔਰ ਘਰ ਪਰ ਵਾਲਿਦਾ ਨਾਈਮਾ ਔਰ ਇਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ==ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ== <poem> ਰੌਸ਼ਨ ਜਮਾਲ-ਏ-ਯਾਰ ਸੇ ਹੈ ਅੰਜੁਮਨ ਤਮਾਮ ਦਹਕਾ ਹੁਆ ਹੈ ਆਤਿਸ਼-ਏ-ਗੁਲ ਸੇ ਚਮਨ ਤਮਾਮ ਹੈਰਤ ਗੁਰੂਰ-ਏ-ਹੁਸਨ ਸੇ ਸ਼ੋਖ਼ੀ ਸੇ ਇਜ਼ਤਰਾਬ ਦਿਲ ਨੇ ਭੀ ਤੇਰੇ ਸੀਖ ਲਿਏ ਹੈਂ ਚਲਨ ਤਮਾਮ ਅੱਲਾਹ ਹੁਸਨ -ਏ-ਯਾਰ ਕੀ ਖ਼ੂਬੀ ਕੇ ਖ਼ੁਦ-ਬ-ਖ਼ੁਦ ਰੰਗੀਨੀਉਂ ਮੇਂ ਡੂਬ ਗਯਾ ਪੈਰਹਨ ਤਮਾਮ ਦੇਖੋ ਤੋ ਹੁਸਨ -ਏ-ਯਾਰ ਕੀ ਜਾਦੂ ਨਿਗਾਹਿਆਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਮੇਂ ਹੁਈ ਅੰਜੁਮਨ ਤਮਾਮ </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਏ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875]] kslm94w3tbyzj399qbftzhl08c7aavk 0 15556 853171 851924 2026-11-06T16:10:15Z Kuldeepburjbhalaike 18176 853171 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ਦਿਵਾਲੀ |type = ਹਿੰਦੂ |nickname = ਦੀਪਾਵਲਿ |image = The Rangoli of Lights.jpg |caption = [[ਰੰਗੋਲੀ]] ਸਜਾਵਟ, ਰੰਗਦਾਰ ਬਾਰੀਕ ਪਾਊਡਰ ਜਾਂ ਰੇਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। |observedby = [[ਹਿੰਦੂ]], [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]], [[ਸਿੱਖ]],<ref>{{cite book|first=Charles M|last=Townsend|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|page=440|year=2014}}</ref> ਕੁੱਝ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] |litcolor = |significance= |longtype = ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਮੌਸਮੀ |celebrations = [[ਦੀਵਾ]] ਰੋਸ਼ਨੀ, ''[[ਪੂਜਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|ਪੂਜਾ]]'' (ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ), ''[[ਹਵਨ]]'' (ਅੱਗ ਦੀ ਭੇਟ) , ''[[ਵਰਤ]]'', ''[[ਦਾਨ]]'', ''[[ਮੇਲਾ]]'', ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ, ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ , ਤੋਹਫ਼ੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਾਅਵਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ|ਮਿਠਾਈਆਂ]] |begins = |ends = |month = ਅਕਤੂਬਰ/ਨਵੰਬਰ |frequency = ਸਾਲਾਨਾ |relatedto = [[ਦਿਵਾਲੀ (ਜੈਨ ਧਰਮ)]], [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]], [[ਤਿਹਾਰ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਤਿਹਾਰ]], ਸੁਅੰਤੀ, [[ਸੋਹਰਾਈ]], ਬਾਂਦਨਾ }} {{Infobox | title = ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਨੂਰ | image = {{image array|perrow=2|width=150|height=100 | image1 = Deepawali-festival.jpg| caption1 = [[ਨਰਕਾ ਚਤੁਰਦਸੀ]] ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | image2 = Diyas Diwali Decor India.jpg|caption2 = [[ਓਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਿਚ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ | image3 = | caption3 = ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | image4 = | caption4 = ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦਸਹਿਰਾ ਪਹਿਲਾਂ | image5 = Glowing Swayambhu (3005358416).jpg| caption5 = ਨੇਪਾਲ਼ ਵਿਚ ਤਿਹਾਰ | image6 = Fireworks Diwali Chennai India November 2013 b.jpg| caption7 = ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ | image9 = Diwali Festival-2.JPG | caption9 = ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਘਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | image10= United States Diwali Dance San Antonio 2011 b.jpg|caption10 = ਨਾਚ ਅਤੇ ਬਾਜਾਰਾਂ | image11=Divalinagar.jpg|caption11=ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿਚ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਨਗਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ | image12=Diwali offerings to god in Tamil Nadu JEG2437.jpg| caption12= ਮਿਠਾਈ | image13=Deepavali celebration.jpg|caption13=ਦੀਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | image14=Deepavali in Mysore.jpg|caption14=ਬੇਦਾਰਾ ਕੰਨੱਪਾ ਮੰਦਰ, ਮੈਸੂਰ ਵਿਖੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ | image15= Diwali Festival. Jpg.jpg|caption15=[[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਦੀਵੇ | image16=DiwaliKarnal.JPG|caption16=ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਘਰ |image=17=File:Woman lighting the candles for the Festival of Lights in India (cropped).jpg|caption17=ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਰੰਗੋਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਔਰਤ }} | caption = ਦੀਵਾਲੀ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਸ਼ਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="fs">Frank Salamone (2004). ''Encyclopedia of Religious Rites, Rituals and Festivals'', {{ISBN|978-0-415-88091-6}}, Routledge, pp. 112–113, 174, 252</ref><ref name="tp" /><ref name="dhcd">Deborah Heiligman, ''Celebrate Diwali'', {{ISBN|978-0-7922-5923-7}}, National Geographic Society, Washington, D.C.</ref> }} [[ਤਸਵੀਰ:Diwali Lakshmi Poojan.jpg|thumb|ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਇਕ ਪੂਜਾ ਥਾਲੀ 'ਤੇ ਲੱਛਮੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ]] '''ਦਿਵਾਲੀ''' ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Diwali''' ਜਾਂ Deepawali)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QJyZKOtHWg4C&dq=deepavali+hinduism&pg=PA5|title=How and why Do Hindus Celebrate Divali?|last=Mead|first=Jean|date=February 2008|publisher=Evans Brothers|isbn=978-0-237-53412-7|language=en}}</ref> ([[ਦਿਵਾਲੀ (ਜੈਨ ਧਰਮ)|ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ]], [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]], [[ਤਿਹਾਰ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਤਿਹਾਰ]], ਸੁਅੰਤੀ, [[ਸੋਹਰਾਈ]] ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) [[ਹਿੰਦੂ]], [[ਸਿੱਖ]], [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਅਤੇ ਕੁਝ [[ਬੋਧੀ]] ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕੱਤਕ]] ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ)<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Diwali-Hindu-festival|title=Diwali {{!}} Definition & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501153023/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/166786/Diwali|archive-date=1 May 2015|access-date=2020-11-16|url-status=live}}</ref> ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="OED-Diwali">''The New Oxford Dictionary of English'' (1998) {{ISBN|978-0-19-861263-6}} – p. 540 "'''Diwali''' /dɪwɑːli/ (also '''Diwali''') '''noun''' a Hindu festival with lights...".</ref><ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/166786/Diwali Diwali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501153023/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/166786/Diwali|date=1 May 2015}} ''Encyclopædia Britannica'' (2009)</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/diwali-2020-date-in-india-when-is-diwali-in-2020-7013223/|title=Diwali 2020 Date in India: When is Diwali in 2020?|date=11 November 2020|website=The Indian Express|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116074618/https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/diwali-2020-date-in-india-when-is-diwali-in-2020-7013223/|archive-date=16 November 2020|access-date=2020-11-13|url-status=live}}</ref> ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Heiligman31">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rdTJJEQsDHoC&pg=PA31|title=Celebrate Diwali|author1=Vasudha Narayanan|author2=Deborah Heiligman|publisher=National Geographic Society|year=2008|isbn=978-1-4263-0291-6|page=31|quote=All the stories associated with Deepavali, however, speak of the joy connected with the victory of light over darkness, knowledge over ignorance, and good over evil.|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102023011/https://books.google.com/books?id=rdTJJEQsDHoC&pg=PA31|archive-date=2 January 2017|url-status=live}}</ref><ref name="ReferenceA">Jean Mead, ''How and why Do Hindus Celebrate Divali?'', {{ISBN|978-0-237-53412-7}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ [[ਲੱਛਮੀ]] ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ [[ਗਣੇਸ਼|ਗਣੇਸ਼]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ [[ਸੀਤਾ]] ਅਤੇ [[ਰਾਮ]], [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], [[ਦੁਰਗਾ]], [[ਸ਼ਿਵ|ਸ਼ਿਵ]], [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲ਼ੀ]], [[ਹਨੂੰਮਾਨ]], [[ਕੁਬੇਰ]], [[ਯਮ|ਜਮ]], [[ਯਮੁਨਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|ਜਮਨਾ]], ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ [[ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ]] ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਉਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ [[ਰਾਮ]] ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ [[ਸੀਤਾ]] ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ [[ਲਕਸ਼ਮਣ|ਲਛਮਣ]] ਨਾਲ [[ਲੰਕਾ]] ਵਿਚ [[ਰਾਵਣ]] ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ [[ਅਯੁੱਧਿਆ]] ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ [[ਦੀਵਾ|ਦੀਵੇ]] ਅਤੇ [[ਰੰਗੋਲੀ|ਰੰਗੋਲੀਆਂ]] ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Raat">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6A9EZRQIT9kC&pg=PA109|title=Meri Khoj Ek Bharat Ki|author=Pramodkumar|date=2008|isbn=978-1-4357-1240-9|quote=It is extremely important to keep the house spotlessly clean and pure on Diwali. The goddess [[Lakshmi]] likes cleanliness, and she will visit the cleanest house first. Lamps are lit in the evening to welcome the goddess. They are believed to light up her path.|access-date=26 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110120623/https://books.google.com/books?id=6A9EZRQIT9kC&pg=PA109|archive-date=10 January 2022|url-status=live}}</ref> ਹਨੇਰੇ ’ਤੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੂਹਿਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਧਾਰਮਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੀਪ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ|ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ]] ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਸਾਰੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ]] ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ|ਲੱਛਮੀ ਪੂਜਾ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇਕ 'ਹਟੜੀ' ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਲੋਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਖੇੜੇ ਨੂੰ, ਖੁਆਜੇ ਨੂੰ, ਰੂੜੀ ਨੂੰ, ਕੌਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਆਮਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਪੈਪਸੂ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਬੁੱਕਸ ਮਾਰਕੀਟ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਨਾ ਨੰ 71-72</ref> ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਜੈਨ ਕੌਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਹੈ।<ref name="wsj">[https://web.archive.org/web/20130421024513/http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/08/23/india-journal-tis-the-season-to-be-shopping/ India Journal: ‘Tis the Season to be Shopping] Devita Saraf, The Wall Street Journal (August 2010)</ref>{{sfn|Henry Johnson|2007|pp=71–73}}{{sfn|Kelly|1988|pp=40–55}} ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਸ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਸੰਸਥਾ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|‘ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ']] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ‘ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਹਾੜਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰੂਘਰਾਂ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਮੇਤ ਹਰ ਗੁਰੂ ਘਰ 'ਚ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਿੰਘ ਅਕਸਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। “ਦਿਵਾਲੀ ਕੀ ਰਾਤਿ, ਦੀਵੇ ਬਾਲੀਅਨਿ” ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਮੂਲ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ 'ਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ 19/6 ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਉੜੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: “ਦੀਵਾਲੀ ਕੀ ਰਾਤਿ, ਦੀਵੇ ਬਾਲੀਅਨਿ॥ ਤਾਰੇ ਜਾਤਿ ਸਨਾਤਿ, ਅੰਬਰ ਭਾਲੀਅਨਿ॥ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਬਾਗਾਤਿ, ਚੁਣਿ ਚੁਨਿ ਚਾਲਿਆਣਿ॥ ਤੀਰਥ ਜਾਤੀ ਜਾਤਿ ਨੈਣਿ ਨਿਹਾਲੀਅਣਿ॥ ਹਰਿ ਚੰਦਉਰੀ ਝਾਤਿ, ਵਸਾਇ ਉਚਾਲੀਅਣਿ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖ ਫਲਦਾਤਿ, ਸਬਦਿ ਸਮਾਲੀਅਣਿ॥ ਇਸ ਬਾਬਤ ਗੁਰਮਤਿ ਐਜ਼ਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗਿਆਨੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ 'ਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ‘ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ’ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਬਾਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਬੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਤੀਰਥਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮੁਖ ਲੋਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਸਗੋਂ ਸਦੀਵੀ ‘ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ’ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਵਾਰ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] ਵੀ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਹਾੜੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ 'ਚ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਸੰਨ 1619 'ਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਬੰਦ 52 ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹੇ ਰਾਜੇ ਹੀ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਿੰਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦਾ ਲੜ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਪੋਸ਼ਾਕ ਅੱਜ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿਚ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮੁੱਢਲੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਵਿਜੈ ਦਸ਼ਮੀ]] (ਦਸਹਿਰਾ, ਦਸੈਨ) ਤੋਂ 20 ਦਿਨ ਉਪਰੰਤ, ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Karen Bellenir (1997). ''Religious Holidays and Calendars: An Encyclopedic Handbook'', 2nd Edition, {{ISBN|978-0-7808-0258-2}}, Omnigraphics</ref> ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਨਰਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਲੱਛਮੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਭਾਈ ਦੂਜ' ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ [[ਰੱਖੜੀ]] ਵਾਂਗ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DatDDAAAQBAJ&pg=PA84|title=Hospitality & Tourism Management|author1=Rajat Gupta|author2=Nishant Singh|author3=Ishita Kirar|publisher=Vikas|isbn=978-93-259-8244-4|page=84|access-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110120612/https://books.google.com/books?id=DatDDAAAQBAJ&pg=PA84|archive-date=10 January 2022|url-status=live}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਾਰੀਗਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਿਹਾੜਾ|ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪੂਜਾ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="haar2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YOI1nB_zTyAC|title=Sikhism|author1=Kristen Haar|author2=Sewa Singh Kalsi|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=978-1-4381-0647-2|pages=98–99|access-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208123615/https://books.google.com/books?id=YOI1nB_zTyAC|archive-date=8 February 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=g4TtrdejbTEC&pg=PA84|title=Festivals of India|author=Shobhna Gupta|publisher=Har-Anand|year=2002|isbn=978-81-241-0869-7|page=84|access-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110120607/https://books.google.com/books?id=g4TtrdejbTEC&pg=PA84|archive-date=10 January 2022|url-status=live}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਧਰਮ ਵੀ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੈਨ ਆਪਣੀ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦੀ ਅੰਤਮ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref name="Sharma2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wPPr9HdmnHcC&q=diwali+mahavira+527&pg=PA79|title=Fairs and Festivals of India|last1=Sharma|first1=S.P.|last2=Gupta|first2=Seema|publisher=Pustak Mahal|year=2006|isbn=978-81-223-0951-5|page=79|access-date=10 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200725/https://books.google.com/books?id=wPPr9HdmnHcC&q=diwali+mahavira+527&pg=PA79|archive-date=26 January 2021|url-status=live}}</ref><ref name="N. Upadhye, Review 1982 pp. 231–232">{{cite journal|last=Upadhye|first=A.N.|date=Jan–Mar 1982|editor-last=Cohen|editor-first=Richard J.|title=Mahavira and His Teachings|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1982_102_1/page/231|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=102|issue=1|pages=231–232|doi=10.2307/601199|jstor=601199}}</ref> ਸਿੱਖ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਦੀ ਮੁਗਲ ਕੈਦ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kJO1WIABhPQC&pg=PA23|title=Sikhism|author=Geoff Teece|year=2005|isbn=978-1-58340-469-0|page=23|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102024403/https://books.google.com/books?id=kJO1WIABhPQC&pg=PA23|archive-date=2 January 2017|url-status=live}}</ref> ਨੇਵਾਰ ਬੋਧੀ, ਦੂਜੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ]] ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="MK72">McDermott and Kripal p.72</ref><ref name="Prem Saran 2012 175">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5-DfCgAAQBAJ&pg=PA175|title=Yoga, Bhoga and Ardhanariswara: Individuality, Wellbeing and Gender in Tantra|author=Prem Saran|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-1-136-51648-1|page=175|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102021020/https://books.google.com/books?id=5-DfCgAAQBAJ&pg=PA175|archive-date=2 January 2017|url-status=live}}</ref> ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਿਨ (ਲੱਛਮੀ ਪੂਜ਼ਾ ਦਾ ਦਿਨ) [[ਫਿਜੀ]], [[ਗੁਇਆਨਾ|ਗੁਆਨਾ]], [[ਭਾਰਤ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]], [[ਮਿਆਂਮਾਰ]], [[ਨੇਪਾਲ|ਨੇਪਾਲ,]] [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]], [[ਸੂਰੀਨਾਮ]], ਅਤੇ [[ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ|ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ]] ਵਿਚ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਛੁੱਟੀ ਹੈ।<ref>[http://www.fiji.gov.fj/Events/2016-FIJI-PUBLIC-HOLIDAYS.aspx Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916055429/http://www.fiji.gov.fj/Events/2016-FIJI-PUBLIC-HOLIDAYS.aspx|date=16 September 2018}}, Government of Fiji</ref><ref>[https://publicholidays.gy/ Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019163247/https://publicholidays.gy/|date=19 October 2017}}, Guyana</ref><ref>[http://www.hrdf.com.my/wps/portal/PSMB/MainEN/Resources/Public-Holiday Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190305093432/http://www.hrdf.com.my/wps/portal/PSMB/MainEN/Resources/Public-Holiday|date=5 March 2019}}, Government of Malaysia</ref><ref>[https://evisa.moip.gov.mm/public_holiday.aspx Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817060609/https://evisa.moip.gov.mm/public_holiday.aspx|date=17 August 2018}}, Government of Myanmar</ref><ref>[http://www.mos.com.np/holidaylist.php Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019163545/http://www.mos.com.np/holidaylist.php|date=19 October 2017}}, Government of Nepal</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistan-parliament-adopts-resolution-for-Holi-Diwali-Easter-holidays/articleshow/51423609.cms Pakistan parliament adopts resolution for Holi, Diwali, Easter holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306175436/https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistan-parliament-adopts-resolution-for-Holi-Diwali-Easter-holidays/articleshow/51423609.cms|date=6 March 2018}}, The Times of India (16 March 2016)</ref><ref>[http://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2016/0405-singapore-public-holidays-2017 Public Gazetted Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215719/http://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2016/0405-singapore-public-holidays-2017|date=19 October 2017}}, Government of Singapore</ref><ref>[https://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/!ut/p/a1/jdDBDoIwDAbgp-FKC8tUvHFARUwMGBV2MWjmwCAjY4KPL3ozKNpbm-9P_hQYxMDKtMlFqnNZpsVzZ6NDENpIfYfgOkQH7ci3PKQBmY9JB5I3EM1nHfCotQh2BBH_y-OXcX_mN7yEPbBBtqQ90K_5AgM9lsBEIY-vnyRueSQTAUzxM1dcmTfVnTOtq3pqoIFt25pCSlFw8ySvBn6KZLLWEL9LqK7b-O5faNGs3AdjOzzp/dl5/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/gortt/wcm/connect/gortt+web+content/ttconnect/non-national/role/anationalabroad/generalinformation/official+public+holidays Official Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303062241/https://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/!ut/p/a1/jdDBDoIwDAbgp-FKC8tUvHFARUwMGBV2MWjmwCAjY4KPL3ozKNpbm-9P_hQYxMDKtMlFqnNZpsVzZ6NDENpIfYfgOkQH7ci3PKQBmY9JB5I3EM1nHfCotQh2BBH_y-OXcX_mN7yEPbBBtqQ90K_5AgM9lsBEIY-vnyRueSQTAUzxM1dcmTfVnTOtq3pqoIFt25pCSlFw8ySvBn6KZLLWEL9LqK7b-O5faNGs3AdjOzzp/dl5/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fgortt%2Fwcm%2Fconnect%2Fgortt+web+content%2Fttconnect%2Fnon-national%2Frole%2Fanationalabroad%2Fgeneralinformation%2Fofficial+public+holidays|date=3 March 2021}}, Government of Trinidad & Tobago</ref> ਦਿਵਾਲੀ ਦਾ [[ਤਿਉਹਾਰ]] ਕੱਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਦਵਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਤੇ ਦੀਵੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾੜਿਆਂ ਵਿਚ ਤੇ ਰੂੜੀ ਤੇ ਦੀਵੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਲਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦਿਵਾਲੀ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੱਪਿਆ ਪੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਆਪ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਟੜੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਟੜੀ ਵਿਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਹਟੜੀ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਤੇ ਦੀਵੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ [[ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ]] 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਣਵਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਵਾਪਸ [[ਅਯੁੱਧਿਆ]] ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ]] ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref> == ਸ਼ਬਦ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਿਤੀਆਂ == ਦੀਵਾਲ਼ੀ<ref name="OED-Diwali" /> ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀਪ ਅਤੇ ਆਵਲੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ "ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ" ਹੈ।<ref name="jgl">{{harvnb|James G. Lochtefeld|2002|pp=200–201}}</ref>{{sfn|Jessica Frazier|Gavin Flood|2011|p=255}} ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਫ਼ਜ਼ 'ਦੀਪ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੀਵਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਚਿਰਾਗ਼, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੈ"<ref>Monier Monier Williams (2008 updated, Harvard University), Sanskrit English dictionary, दीप, [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/servepdf.php?page=481 p. 481] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817230340/http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/servepdf.php?page=481|date=17 August 2018}}</ref> ਅਤੇ 'ਆਵਲੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਤਾਰ, ਸੀਮਾ, ਨਿਰੰਤਰ ਰੇਖਾ ਜਾਂ ਲੜੀ"।<ref>Monier Monier Williams (2008 updated, Harvard University), Sanskrit English dictionary, आवलि, [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/monier/serveimg.pl?file=/scans/MWScan/MWScanjpg/mw0155-Avarjaka.jpg p. 155] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327103005/https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/monier/serveimg.pl?file=%2Fscans%2FMWScan%2FMWScanjpg%2Fmw0155-Avarjaka.jpg|date=27 March 2019}}</ref> ਇਹ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹਰ ਸਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ([[ਅਮਾਵਸਿਆ]]) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰਮਾ ਜੰਤਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।{{sfn|Tracy Pintchman|2005|pp=61–62}} ਜਸ਼ਨਾਂ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹੇ।{{sfn|Tracy Pintchman|2005|p=61}} ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮੁਤਬਾਕ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਸੂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।{{sfn|Constance Jones|2011|pp=252–253}} ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ|ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ]] ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।{{sfn|Constance Jones|2011|pp=252–253}} ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਿਖਰ ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦਿਵਾਲੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛੁੱਟੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਜਾਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="about">{{cite web|url=http://india.gov.in/calendar/calendar.php|title=Indian Government Holiday Calendar|publisher=National Portal of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225122630/https://www.india.gov.in/calendar/calendar.php|archive-date=25 December 2018|access-date=16 November 2016|url-status=live}}</ref> ਨੇਪਾਲ ਵਿਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਦਿਨ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੰਤੀ ਜਾਂ ਸੁਅੰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ngacsMPGJPcC|title=Mesocosm: Hinduism and the Organization of a Traditional Newar City in Nepal|author1=Robert Isaac Levy|author2=Kedar Raj Rajopadhyaya|publisher=University of California Press|year=1990|isbn=978-0-520-06911-4|pages=411–417|access-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112124529/https://books.google.com/books?id=ngacsMPGJPcC|archive-date=12 January 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|last=Shrestha|first=Bal Gopal|date=July 2006|title=The Svanti Festival: Victory over Death and the Renewal of the Ritual Cycle in Nepal|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_33_02_03.pdf|journal=Contributions to Nepalese Studies|volume=33|issue=2|pages=206–221|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213034438/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_33_02_03.pdf|archive-date=13 December 2013|access-date=20 August 2018|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਦੀਪ ਜਲਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਭਗਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਵਾਲੀ ਦਿਵਸ [[ਅਯੋਧਿਆ|ਅਯੁੱਧਿਆ]] ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ [[ਰਾਣੀ ਪੋਖਰੀ|ਰਾਵਣ]] ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਪਰਤਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਤਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀਧਾਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਰਾਜਾ [[ਨਰਕਾਸੁਰ]] ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਚਾਨਣੀ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਦਿਵਾਲੀ ਕੱਤਕ ਦੀ 30 ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕੱਦ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਰੰਭ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਤੱਥ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ, ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਯੁੱਧਿਆ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%B5%E0%A9%87-%E0%A8%9C%E0%A8%97-%E0%A8%9C%E0%A8%97-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%86/|title=ਵੇ ਜਗ ਜਗ ਦੀਵਿਆ... - Tribune Punjabi|date=2018-11-06|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-06|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ।{{sfn|Constance Jones|2011|pp=252–253}} ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਿਆਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਸਕੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਦਾਤਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="tp">{{harvnb|Tracy Pintchman|2005|pp=59–65}}</ref>{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|p=355}} ਰਾਜੇ [[ਹਰਸ਼]] 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ [[ਨਾਗਾਨੰਦ]] ਵਿੱਚ ''ਦੀਪਪ੍ਰਤਿਪਦੌਤਸਵ'' (ਦੀਪ = ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪ੍ਰਤੀਪਦ = ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਔਤਸਵ = ਤਿਉਹਾਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਹਵਾਲ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਲਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਮਿਲੇ ਸਨ।<ref name="bnsharma">BN Sharma, ''Festivals of India'', South Asia Books, {{ISBN|978-0-8364-0283-4}}, pp. 9–35</ref><ref name="yaksha">{{cite book|title=History of Indian Theatre, Volume 1|url=https://archive.org/details/historyofindiant0000mlva|last1=Varadpande|first1=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-221-5|page=[https://archive.org/details/historyofindiant0000mlva/page/159 159]}}<!--|access-date=18 October 2014--></ref> [[ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ]] ਨੇ ਆਪਣੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਾਵਿਆਮੀਮਾਂਸਾ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ''ਦੀਪਮਾਲਿਕਾ'' ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰਾਂ, ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼਼ ਸਜਾਉਂਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।<ref name="bnsharma" /> ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਅਲਬਰੂਨੀ]] ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੇ ਦਿਨ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>R.N. Nandi (2009), in ''A Social History of Early India'' (Editor: B. Chattopadhyaya), Volume 2, Part 5, Pearson Education, {{ISBN|978-81-317-1958-9}}, pp. 183–184</ref> ਇਟਾਲਵੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਨਿਕੋਲੋ ਡੀ ਕੌਂਟੀ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ... ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।{{sfn|Abraham Eraly|2015|pp=315–316}}{{sfn|Robert Sewell|2006|pp=85–86}} 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯਾਤਰੀ ਡੋਮਿੰਗੋ ਪੇਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ|ਵਿਜੈ ਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।{{sfn|Robert Sewell|2006|pp=85–86}} [[ਰਮਾਇਣ]] ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 2 ਸਾਲ ਲਈ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ। [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਅਤੇ [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਯੁੱਗ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁਕਮਰਾਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਅਕਬਰ]], ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ,{{sfn|Richard M. Eaton|1996|pp=159–160 with footnotes}}{{sfn|Charles Melville|2012|p=526|ps=: "He [Mahmud b. Amir Vali] gives a very detailed account of the celebration of the ten days of Moharram, which he witnessed in Lahore in 1965, as well as Hindu festivals such as Diwali (...)."}} ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਇਸਲਾਮੀ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ [[ਹੋਲੀ]] ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।{{sfn|Kiyokazu Okita|2014|pp=28–29}}{{sfn|Stephen Blake|2013|pp=87–89}}{{efn|According to Audrey Truschke, the Sunni Muslim emperor Aurangzeb did limit "public observation" of many religious holidays such as Hindu Diwali and Holi, but also of Shia observance of Muharram and the Persian holiday of Nauruz. According to Truschke, Aurangzeb did so because he found the festivals "distasteful" and also from "concerns with public safety" lurking in the background.{{sfn|Audrey Truschke|2017|pp=74–75}} According to Stephen Blake, a part of the reason that led Aurangzeb to ban Diwali was the practice of gambling and drunken celebrations.{{sfn|Stephen Blake|2013|pp=87–89}} Truschke states that Aurangzeb did not ban private practices altogether and instead "rescinded taxes previously levied on Hindu festivals" by his Mughal predecessors.{{sfn|Audrey Truschke|2017|pp=74–75}} John Richards disagrees and states Aurangzeb, in his zeal to revive Islam and introduce strict [[Sharia]] in his empire, issued a series of edicts against Hindu festivals and shrines.<ref name="Richards1995p175"/> According to Richards, it was Akbar who abolished the discriminatory taxes on Hindu festivals and pilgrims, and it was Aurangzeb who reinstated the Mughal era discriminatory taxes on festivals and increased other religion-based taxes.<ref name="Richards1995p175">{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=38–40, 175–176|access-date=23 August 2018|archive-date=29 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529043831/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC|url-status=live}}</ref>}}{{efn|Some Muslims joined the Hindu community in celebrating Diwali in the Mughal era. Illustrative Islamic records, states Stephen Blake, include those of 16th-century Sheikh Ahmad Sirhindi who wrote, "during Diwali.... the ignorant ones amongst Muslims, particularly women, perform the ceremonies... they celebrate it like their own Id and send presents to their daughters and sisters,.... they attach much importance and weight to this season [of Diwali]."{{sfn|Stephen Blake|2013|pp=87–89}}}} ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="jone1799p263">{{cite journal|author=Sir William Jones|author-link=William Jones (philologist)|year=1799|title=The Lunar Year of the Hindus|journal=Asiatic Researches|volume=3|pages=263–267, context: 257–293, note the mention of Brahmaputra and Ganges rivers, immersion ceremony on Durga puja}}</ref> ਉੱਘੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼ (ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ)|ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਨੂਰ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ"।<ref name="jone1799p263" /> == ਸੱਮਸਿਆਵਾਂ == ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੁਝ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਦਗ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਿਨ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨੁਮਾਇਸ਼ੀ ਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਵਾਲ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜੋ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਐਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਬਉੱਚ ਅਦਾਲਤ]] ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣੇ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਇੰਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%BF-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%85-3/|title=ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤਿ ਦੀਵੇ ਬਾਲੀਅਨਿ - Tribune Punjabi|date=2018-11-06|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-06|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ==ਹਵਾਲਾਜਾਤ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਵਾਲੀ]] <references /> <references group="lower-alpha" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] cuggfxkd0bvkzr17d4lum2audcejm4v 853172 853171 2026-11-06T16:12:08Z Kuldeepburjbhalaike 18176 853172 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ਦਿਵਾਲੀ |type = ਹਿੰਦੂ |nickname = ਦੀਪਾਵਲਿ |image = The Rangoli of Lights.jpg |caption = [[ਰੰਗੋਲੀ]] ਸਜਾਵਟ, ਰੰਗਦਾਰ ਬਾਰੀਕ ਪਾਊਡਰ ਜਾਂ ਰੇਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। |observedby = [[ਹਿੰਦੂ]], [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]], [[ਸਿੱਖ]],<ref>{{cite book|first=Charles M|last=Townsend|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|page=440|year=2014}}</ref> ਕੁੱਝ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] |litcolor = |significance= |longtype = ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਮੌਸਮੀ |celebrations = [[ਦੀਵਾ]] ਰੋਸ਼ਨੀ, ''[[ਪੂਜਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|ਪੂਜਾ]]'' (ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ), ''[[ਹਵਨ]]'' (ਅੱਗ ਦੀ ਭੇਟ) , ''[[ਵਰਤ]]'', ''[[ਦਾਨ]]'', ''[[ਮੇਲਾ]]'', ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ, ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ , ਤੋਹਫ਼ੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਾਅਵਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ|ਮਿਠਾਈਆਂ]] |begins = |ends = |month = ਅਕਤੂਬਰ/ਨਵੰਬਰ |frequency = ਸਾਲਾਨਾ |relatedto = [[ਦਿਵਾਲੀ (ਜੈਨ ਧਰਮ)]], [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]], [[ਤਿਹਾਰ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਤਿਹਾਰ]], ਸੁਅੰਤੀ, [[ਸੋਹਰਾਈ]], ਬਾਂਦਨਾ }} {{Infobox | title = ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਨੂਰ | image = {{image array|perrow=2|width=150|height=100 | image1 = Deepawali-festival.jpg| caption1 = [[ਨਰਕਾ ਚਤੁਰਦਸੀ]] ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | image2 = Diyas Diwali Decor India.jpg|caption2 = [[ਓਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਿਚ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ | image3 = | caption3 = ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | image4 = | caption4 = ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦਸਹਿਰਾ ਪਹਿਲਾਂ | image5 = Glowing Swayambhu (3005358416).jpg| caption5 = ਨੇਪਾਲ਼ ਵਿਚ ਤਿਹਾਰ | image6 = Fireworks Diwali Chennai India November 2013 b.jpg| caption7 = ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ | image9 = Diwali Festival-2.JPG | caption9 = ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਘਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | image10= United States Diwali Dance San Antonio 2011 b.jpg|caption10 = ਨਾਚ ਅਤੇ ਬਾਜਾਰਾਂ | image11=Divalinagar.jpg|caption11=ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿਚ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਨਗਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ | image12=Diwali offerings to god in Tamil Nadu JEG2437.jpg| caption12= ਮਿਠਾਈ | image13=Deepavali celebration.jpg|caption13=ਦੀਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | image14=Deepavali in Mysore.jpg|caption14=ਬੇਦਾਰਾ ਕੰਨੱਪਾ ਮੰਦਰ, ਮੈਸੂਰ ਵਿਖੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ | image15= Diwali Festival. Jpg.jpg|caption15=[[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਦੀਵੇ | image16=DiwaliKarnal.JPG|caption16=ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਘਰ | image17=Woman lighting the candles for the Festival of Lights in India (cropped).jpg|caption17=ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਰੰਗੋਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਔਰਤ }} | caption = ਦੀਵਾਲੀ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ, ਅਵਾਜ਼ਾਂ, ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਸ਼ਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="fs">Frank Salamone (2004). ''Encyclopedia of Religious Rites, Rituals and Festivals'', {{ISBN|978-0-415-88091-6}}, Routledge, pp. 112–113, 174, 252</ref><ref name="tp" /><ref name="dhcd">Deborah Heiligman, ''Celebrate Diwali'', {{ISBN|978-0-7922-5923-7}}, National Geographic Society, Washington, D.C.</ref> }} [[ਤਸਵੀਰ:Diwali Lakshmi Poojan.jpg|thumb|ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਇਕ ਪੂਜਾ ਥਾਲੀ 'ਤੇ ਲੱਛਮੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ]] '''ਦਿਵਾਲੀ''' ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲੀ ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Diwali''' ਜਾਂ Deepawali)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QJyZKOtHWg4C&dq=deepavali+hinduism&pg=PA5|title=How and why Do Hindus Celebrate Divali?|last=Mead|first=Jean|date=February 2008|publisher=Evans Brothers|isbn=978-0-237-53412-7|language=en}}</ref> ([[ਦਿਵਾਲੀ (ਜੈਨ ਧਰਮ)|ਜੈਨ ਦੀਵਾਲੀ]], [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]], [[ਤਿਹਾਰ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਤਿਹਾਰ]], ਸੁਅੰਤੀ, [[ਸੋਹਰਾਈ]] ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) [[ਹਿੰਦੂ]], [[ਸਿੱਖ]], [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਅਤੇ ਕੁਝ [[ਬੋਧੀ]] ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕੱਤਕ]] ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ)<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Diwali-Hindu-festival|title=Diwali {{!}} Definition & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501153023/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/166786/Diwali|archive-date=1 May 2015|access-date=2020-11-16|url-status=live}}</ref> ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="OED-Diwali">''The New Oxford Dictionary of English'' (1998) {{ISBN|978-0-19-861263-6}} – p. 540 "'''Diwali''' /dɪwɑːli/ (also '''Diwali''') '''noun''' a Hindu festival with lights...".</ref><ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/166786/Diwali Diwali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501153023/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/166786/Diwali|date=1 May 2015}} ''Encyclopædia Britannica'' (2009)</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/diwali-2020-date-in-india-when-is-diwali-in-2020-7013223/|title=Diwali 2020 Date in India: When is Diwali in 2020?|date=11 November 2020|website=The Indian Express|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116074618/https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/diwali-2020-date-in-india-when-is-diwali-in-2020-7013223/|archive-date=16 November 2020|access-date=2020-11-13|url-status=live}}</ref> ਦਿਵਾਲੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Heiligman31">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rdTJJEQsDHoC&pg=PA31|title=Celebrate Diwali|author1=Vasudha Narayanan|author2=Deborah Heiligman|publisher=National Geographic Society|year=2008|isbn=978-1-4263-0291-6|page=31|quote=All the stories associated with Deepavali, however, speak of the joy connected with the victory of light over darkness, knowledge over ignorance, and good over evil.|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102023011/https://books.google.com/books?id=rdTJJEQsDHoC&pg=PA31|archive-date=2 January 2017|url-status=live}}</ref><ref name="ReferenceA">Jean Mead, ''How and why Do Hindus Celebrate Divali?'', {{ISBN|978-0-237-53412-7}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ [[ਲੱਛਮੀ]] ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ [[ਗਣੇਸ਼|ਗਣੇਸ਼]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ [[ਸੀਤਾ]] ਅਤੇ [[ਰਾਮ]], [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], [[ਦੁਰਗਾ]], [[ਸ਼ਿਵ|ਸ਼ਿਵ]], [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲ਼ੀ]], [[ਹਨੂੰਮਾਨ]], [[ਕੁਬੇਰ]], [[ਯਮ|ਜਮ]], [[ਯਮੁਨਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)|ਜਮਨਾ]], ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ [[ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ]] ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਉਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ [[ਰਾਮ]] ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ [[ਸੀਤਾ]] ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ [[ਲਕਸ਼ਮਣ|ਲਛਮਣ]] ਨਾਲ [[ਲੰਕਾ]] ਵਿਚ [[ਰਾਵਣ]] ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ [[ਅਯੁੱਧਿਆ]] ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ [[ਦੀਵਾ|ਦੀਵੇ]] ਅਤੇ [[ਰੰਗੋਲੀ|ਰੰਗੋਲੀਆਂ]] ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Raat">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6A9EZRQIT9kC&pg=PA109|title=Meri Khoj Ek Bharat Ki|author=Pramodkumar|date=2008|isbn=978-1-4357-1240-9|quote=It is extremely important to keep the house spotlessly clean and pure on Diwali. The goddess [[Lakshmi]] likes cleanliness, and she will visit the cleanest house first. Lamps are lit in the evening to welcome the goddess. They are believed to light up her path.|access-date=26 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110120623/https://books.google.com/books?id=6A9EZRQIT9kC&pg=PA109|archive-date=10 January 2022|url-status=live}}</ref> ਹਨੇਰੇ ’ਤੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੂਹਿਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਧਾਰਮਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੀਪ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ|ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ]] ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਸਾਰੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ]] ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ|ਲੱਛਮੀ ਪੂਜਾ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇਕ 'ਹਟੜੀ' ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਲੋਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਖੇੜੇ ਨੂੰ, ਖੁਆਜੇ ਨੂੰ, ਰੂੜੀ ਨੂੰ, ਕੌਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਆਮਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਪੈਪਸੂ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਬੁੱਕਸ ਮਾਰਕੀਟ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਨਾ ਨੰ 71-72</ref> ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਜੈਨ ਕੌਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਹੈ।<ref name="wsj">[https://web.archive.org/web/20130421024513/http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/08/23/india-journal-tis-the-season-to-be-shopping/ India Journal: ‘Tis the Season to be Shopping] Devita Saraf, The Wall Street Journal (August 2010)</ref>{{sfn|Henry Johnson|2007|pp=71–73}}{{sfn|Kelly|1988|pp=40–55}} ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਸ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਸੰਸਥਾ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|‘ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ']] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ‘ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਹਾੜਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰੂਘਰਾਂ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਿਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਮੇਤ ਹਰ ਗੁਰੂ ਘਰ 'ਚ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਿੰਘ ਅਕਸਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। “ਦਿਵਾਲੀ ਕੀ ਰਾਤਿ, ਦੀਵੇ ਬਾਲੀਅਨਿ” ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਮੂਲ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ 'ਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ 19/6 ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਉੜੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: “ਦੀਵਾਲੀ ਕੀ ਰਾਤਿ, ਦੀਵੇ ਬਾਲੀਅਨਿ॥ ਤਾਰੇ ਜਾਤਿ ਸਨਾਤਿ, ਅੰਬਰ ਭਾਲੀਅਨਿ॥ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਬਾਗਾਤਿ, ਚੁਣਿ ਚੁਨਿ ਚਾਲਿਆਣਿ॥ ਤੀਰਥ ਜਾਤੀ ਜਾਤਿ ਨੈਣਿ ਨਿਹਾਲੀਅਣਿ॥ ਹਰਿ ਚੰਦਉਰੀ ਝਾਤਿ, ਵਸਾਇ ਉਚਾਲੀਅਣਿ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖ ਫਲਦਾਤਿ, ਸਬਦਿ ਸਮਾਲੀਅਣਿ॥ ਇਸ ਬਾਬਤ ਗੁਰਮਤਿ ਐਜ਼ਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗਿਆਨੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ 'ਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ‘ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ’ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਬਾਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਬੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਤੀਰਥਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮੁਖ ਲੋਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਸਗੋਂ ਸਦੀਵੀ ‘ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ’ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਵਾਰ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] ਵੀ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਹਾੜੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ 'ਚ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਸੰਨ 1619 'ਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਬਾਰੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਬੰਦ 52 ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹੇ ਰਾਜੇ ਹੀ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਿੰਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦਾ ਲੜ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਪੋਸ਼ਾਕ ਅੱਜ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿਚ ਹੋਈ, ਜਿਸਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮੁੱਢਲੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਵਿਜੈ ਦਸ਼ਮੀ]] (ਦਸਹਿਰਾ, ਦਸੈਨ) ਤੋਂ 20 ਦਿਨ ਉਪਰੰਤ, ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Karen Bellenir (1997). ''Religious Holidays and Calendars: An Encyclopedic Handbook'', 2nd Edition, {{ISBN|978-0-7808-0258-2}}, Omnigraphics</ref> ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਨਰਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਲੱਛਮੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਭਾਈ ਦੂਜ' ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ [[ਰੱਖੜੀ]] ਵਾਂਗ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DatDDAAAQBAJ&pg=PA84|title=Hospitality & Tourism Management|author1=Rajat Gupta|author2=Nishant Singh|author3=Ishita Kirar|publisher=Vikas|isbn=978-93-259-8244-4|page=84|access-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110120612/https://books.google.com/books?id=DatDDAAAQBAJ&pg=PA84|archive-date=10 January 2022|url-status=live}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਾਰੀਗਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਿਹਾੜਾ|ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪੂਜਾ]] ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="haar2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YOI1nB_zTyAC|title=Sikhism|author1=Kristen Haar|author2=Sewa Singh Kalsi|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=978-1-4381-0647-2|pages=98–99|access-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208123615/https://books.google.com/books?id=YOI1nB_zTyAC|archive-date=8 February 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=g4TtrdejbTEC&pg=PA84|title=Festivals of India|author=Shobhna Gupta|publisher=Har-Anand|year=2002|isbn=978-81-241-0869-7|page=84|access-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110120607/https://books.google.com/books?id=g4TtrdejbTEC&pg=PA84|archive-date=10 January 2022|url-status=live}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਧਰਮ ਵੀ ਦਿਵਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੈਨ ਆਪਣੀ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦੀ ਅੰਤਮ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref name="Sharma2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wPPr9HdmnHcC&q=diwali+mahavira+527&pg=PA79|title=Fairs and Festivals of India|last1=Sharma|first1=S.P.|last2=Gupta|first2=Seema|publisher=Pustak Mahal|year=2006|isbn=978-81-223-0951-5|page=79|access-date=10 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126200725/https://books.google.com/books?id=wPPr9HdmnHcC&q=diwali+mahavira+527&pg=PA79|archive-date=26 January 2021|url-status=live}}</ref><ref name="N. Upadhye, Review 1982 pp. 231–232">{{cite journal|last=Upadhye|first=A.N.|date=Jan–Mar 1982|editor-last=Cohen|editor-first=Richard J.|title=Mahavira and His Teachings|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1982_102_1/page/231|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=102|issue=1|pages=231–232|doi=10.2307/601199|jstor=601199}}</ref> ਸਿੱਖ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਦੀ ਮੁਗਲ ਕੈਦ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kJO1WIABhPQC&pg=PA23|title=Sikhism|author=Geoff Teece|year=2005|isbn=978-1-58340-469-0|page=23|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102024403/https://books.google.com/books?id=kJO1WIABhPQC&pg=PA23|archive-date=2 January 2017|url-status=live}}</ref> ਨੇਵਾਰ ਬੋਧੀ, ਦੂਜੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ]] ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="MK72">McDermott and Kripal p.72</ref><ref name="Prem Saran 2012 175">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5-DfCgAAQBAJ&pg=PA175|title=Yoga, Bhoga and Ardhanariswara: Individuality, Wellbeing and Gender in Tantra|author=Prem Saran|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-1-136-51648-1|page=175|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102021020/https://books.google.com/books?id=5-DfCgAAQBAJ&pg=PA175|archive-date=2 January 2017|url-status=live}}</ref> ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਿਨ (ਲੱਛਮੀ ਪੂਜ਼ਾ ਦਾ ਦਿਨ) [[ਫਿਜੀ]], [[ਗੁਇਆਨਾ|ਗੁਆਨਾ]], [[ਭਾਰਤ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]], [[ਮਿਆਂਮਾਰ]], [[ਨੇਪਾਲ|ਨੇਪਾਲ,]] [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]], [[ਸੂਰੀਨਾਮ]], ਅਤੇ [[ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ|ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ]] ਵਿਚ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਛੁੱਟੀ ਹੈ।<ref>[http://www.fiji.gov.fj/Events/2016-FIJI-PUBLIC-HOLIDAYS.aspx Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916055429/http://www.fiji.gov.fj/Events/2016-FIJI-PUBLIC-HOLIDAYS.aspx|date=16 September 2018}}, Government of Fiji</ref><ref>[https://publicholidays.gy/ Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019163247/https://publicholidays.gy/|date=19 October 2017}}, Guyana</ref><ref>[http://www.hrdf.com.my/wps/portal/PSMB/MainEN/Resources/Public-Holiday Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190305093432/http://www.hrdf.com.my/wps/portal/PSMB/MainEN/Resources/Public-Holiday|date=5 March 2019}}, Government of Malaysia</ref><ref>[https://evisa.moip.gov.mm/public_holiday.aspx Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817060609/https://evisa.moip.gov.mm/public_holiday.aspx|date=17 August 2018}}, Government of Myanmar</ref><ref>[http://www.mos.com.np/holidaylist.php Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019163545/http://www.mos.com.np/holidaylist.php|date=19 October 2017}}, Government of Nepal</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistan-parliament-adopts-resolution-for-Holi-Diwali-Easter-holidays/articleshow/51423609.cms Pakistan parliament adopts resolution for Holi, Diwali, Easter holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306175436/https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistan-parliament-adopts-resolution-for-Holi-Diwali-Easter-holidays/articleshow/51423609.cms|date=6 March 2018}}, The Times of India (16 March 2016)</ref><ref>[http://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2016/0405-singapore-public-holidays-2017 Public Gazetted Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215719/http://www.mom.gov.sg/newsroom/press-releases/2016/0405-singapore-public-holidays-2017|date=19 October 2017}}, Government of Singapore</ref><ref>[https://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/!ut/p/a1/jdDBDoIwDAbgp-FKC8tUvHFARUwMGBV2MWjmwCAjY4KPL3ozKNpbm-9P_hQYxMDKtMlFqnNZpsVzZ6NDENpIfYfgOkQH7ci3PKQBmY9JB5I3EM1nHfCotQh2BBH_y-OXcX_mN7yEPbBBtqQ90K_5AgM9lsBEIY-vnyRueSQTAUzxM1dcmTfVnTOtq3pqoIFt25pCSlFw8ySvBn6KZLLWEL9LqK7b-O5faNGs3AdjOzzp/dl5/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/gortt/wcm/connect/gortt+web+content/ttconnect/non-national/role/anationalabroad/generalinformation/official+public+holidays Official Public Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303062241/https://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/!ut/p/a1/jdDBDoIwDAbgp-FKC8tUvHFARUwMGBV2MWjmwCAjY4KPL3ozKNpbm-9P_hQYxMDKtMlFqnNZpsVzZ6NDENpIfYfgOkQH7ci3PKQBmY9JB5I3EM1nHfCotQh2BBH_y-OXcX_mN7yEPbBBtqQ90K_5AgM9lsBEIY-vnyRueSQTAUzxM1dcmTfVnTOtq3pqoIFt25pCSlFw8ySvBn6KZLLWEL9LqK7b-O5faNGs3AdjOzzp/dl5/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fgortt%2Fwcm%2Fconnect%2Fgortt+web+content%2Fttconnect%2Fnon-national%2Frole%2Fanationalabroad%2Fgeneralinformation%2Fofficial+public+holidays|date=3 March 2021}}, Government of Trinidad & Tobago</ref> ਦਿਵਾਲੀ ਦਾ [[ਤਿਉਹਾਰ]] ਕੱਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਦਵਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਤੇ ਦੀਵੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾੜਿਆਂ ਵਿਚ ਤੇ ਰੂੜੀ ਤੇ ਦੀਵੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਲਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦਿਵਾਲੀ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੱਪਿਆ ਪੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਆਪ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਟੜੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਟੜੀ ਵਿਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਹਟੜੀ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਤੇ ਦੀਵੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ/ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੂਆ ਖੇਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ [[ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ]] 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਣਵਾਸ ਕੱਟ ਕੇ ਵਾਪਸ [[ਅਯੁੱਧਿਆ]] ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ]] ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref> == ਸ਼ਬਦ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਿਤੀਆਂ == ਦੀਵਾਲ਼ੀ<ref name="OED-Diwali" /> ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀਪ ਅਤੇ ਆਵਲੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ "ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ" ਹੈ।<ref name="jgl">{{harvnb|James G. Lochtefeld|2002|pp=200–201}}</ref>{{sfn|Jessica Frazier|Gavin Flood|2011|p=255}} ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਫ਼ਜ਼ 'ਦੀਪ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੀਵਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਚਿਰਾਗ਼, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੈ"<ref>Monier Monier Williams (2008 updated, Harvard University), Sanskrit English dictionary, दीप, [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/servepdf.php?page=481 p. 481] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817230340/http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/servepdf.php?page=481|date=17 August 2018}}</ref> ਅਤੇ 'ਆਵਲੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਤਾਰ, ਸੀਮਾ, ਨਿਰੰਤਰ ਰੇਖਾ ਜਾਂ ਲੜੀ"।<ref>Monier Monier Williams (2008 updated, Harvard University), Sanskrit English dictionary, आवलि, [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/monier/serveimg.pl?file=/scans/MWScan/MWScanjpg/mw0155-Avarjaka.jpg p. 155] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327103005/https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/monier/serveimg.pl?file=%2Fscans%2FMWScan%2FMWScanjpg%2Fmw0155-Avarjaka.jpg|date=27 March 2019}}</ref> ਇਹ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹਰ ਸਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ([[ਅਮਾਵਸਿਆ]]) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰਮਾ ਜੰਤਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।{{sfn|Tracy Pintchman|2005|pp=61–62}} ਜਸ਼ਨਾਂ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹੇ।{{sfn|Tracy Pintchman|2005|p=61}} ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮੁਤਬਾਕ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਸੂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।{{sfn|Constance Jones|2011|pp=252–253}} ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ|ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ]] ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।{{sfn|Constance Jones|2011|pp=252–253}} ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਿਖਰ ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦਿਵਾਲੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛੁੱਟੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਜਾਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="about">{{cite web|url=http://india.gov.in/calendar/calendar.php|title=Indian Government Holiday Calendar|publisher=National Portal of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225122630/https://www.india.gov.in/calendar/calendar.php|archive-date=25 December 2018|access-date=16 November 2016|url-status=live}}</ref> ਨੇਪਾਲ ਵਿਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਦਿਨ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੰਤੀ ਜਾਂ ਸੁਅੰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ngacsMPGJPcC|title=Mesocosm: Hinduism and the Organization of a Traditional Newar City in Nepal|author1=Robert Isaac Levy|author2=Kedar Raj Rajopadhyaya|publisher=University of California Press|year=1990|isbn=978-0-520-06911-4|pages=411–417|access-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112124529/https://books.google.com/books?id=ngacsMPGJPcC|archive-date=12 January 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|last=Shrestha|first=Bal Gopal|date=July 2006|title=The Svanti Festival: Victory over Death and the Renewal of the Ritual Cycle in Nepal|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_33_02_03.pdf|journal=Contributions to Nepalese Studies|volume=33|issue=2|pages=206–221|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213034438/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_33_02_03.pdf|archive-date=13 December 2013|access-date=20 August 2018|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਦੀਪ ਜਲਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਭਗਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਵਾਲੀ ਦਿਵਸ [[ਅਯੋਧਿਆ|ਅਯੁੱਧਿਆ]] ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ [[ਰਾਣੀ ਪੋਖਰੀ|ਰਾਵਣ]] ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਪਰਤਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਤਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀਧਾਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਰਾਜਾ [[ਨਰਕਾਸੁਰ]] ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਚਾਨਣੀ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਦਿਵਾਲੀ ਕੱਤਕ ਦੀ 30 ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕੱਦ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਰੰਭ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਤੱਥ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ, ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਯੁੱਧਿਆ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਦਿਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%B5%E0%A9%87-%E0%A8%9C%E0%A8%97-%E0%A8%9C%E0%A8%97-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%86/|title=ਵੇ ਜਗ ਜਗ ਦੀਵਿਆ... - Tribune Punjabi|date=2018-11-06|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-06|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ।{{sfn|Constance Jones|2011|pp=252–253}} ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਿਆਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਸਕੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਦਾਤਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="tp">{{harvnb|Tracy Pintchman|2005|pp=59–65}}</ref>{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|p=355}} ਰਾਜੇ [[ਹਰਸ਼]] 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ [[ਨਾਗਾਨੰਦ]] ਵਿੱਚ ''ਦੀਪਪ੍ਰਤਿਪਦੌਤਸਵ'' (ਦੀਪ = ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪ੍ਰਤੀਪਦ = ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਔਤਸਵ = ਤਿਉਹਾਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਹਵਾਲ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਲਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਮਿਲੇ ਸਨ।<ref name="bnsharma">BN Sharma, ''Festivals of India'', South Asia Books, {{ISBN|978-0-8364-0283-4}}, pp. 9–35</ref><ref name="yaksha">{{cite book|title=History of Indian Theatre, Volume 1|url=https://archive.org/details/historyofindiant0000mlva|last1=Varadpande|first1=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-221-5|page=[https://archive.org/details/historyofindiant0000mlva/page/159 159]}}<!--|access-date=18 October 2014--></ref> [[ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ]] ਨੇ ਆਪਣੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਾਵਿਆਮੀਮਾਂਸਾ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ''ਦੀਪਮਾਲਿਕਾ'' ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰਾਂ, ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼਼ ਸਜਾਉਂਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।<ref name="bnsharma" /> ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਅਲਬਰੂਨੀ]] ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੇ ਦਿਨ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>R.N. Nandi (2009), in ''A Social History of Early India'' (Editor: B. Chattopadhyaya), Volume 2, Part 5, Pearson Education, {{ISBN|978-81-317-1958-9}}, pp. 183–184</ref> ਇਟਾਲਵੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਨਿਕੋਲੋ ਡੀ ਕੌਂਟੀ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ... ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।{{sfn|Abraham Eraly|2015|pp=315–316}}{{sfn|Robert Sewell|2006|pp=85–86}} 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯਾਤਰੀ ਡੋਮਿੰਗੋ ਪੇਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ|ਵਿਜੈ ਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।{{sfn|Robert Sewell|2006|pp=85–86}} [[ਰਮਾਇਣ]] ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 2 ਸਾਲ ਲਈ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ। [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਅਤੇ [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਯੁੱਗ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁਕਮਰਾਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਅਕਬਰ]], ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ,{{sfn|Richard M. Eaton|1996|pp=159–160 with footnotes}}{{sfn|Charles Melville|2012|p=526|ps=: "He [Mahmud b. Amir Vali] gives a very detailed account of the celebration of the ten days of Moharram, which he witnessed in Lahore in 1965, as well as Hindu festivals such as Diwali (...)."}} ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਇਸਲਾਮੀ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ [[ਹੋਲੀ]] ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।{{sfn|Kiyokazu Okita|2014|pp=28–29}}{{sfn|Stephen Blake|2013|pp=87–89}}{{efn|According to Audrey Truschke, the Sunni Muslim emperor Aurangzeb did limit "public observation" of many religious holidays such as Hindu Diwali and Holi, but also of Shia observance of Muharram and the Persian holiday of Nauruz. According to Truschke, Aurangzeb did so because he found the festivals "distasteful" and also from "concerns with public safety" lurking in the background.{{sfn|Audrey Truschke|2017|pp=74–75}} According to Stephen Blake, a part of the reason that led Aurangzeb to ban Diwali was the practice of gambling and drunken celebrations.{{sfn|Stephen Blake|2013|pp=87–89}} Truschke states that Aurangzeb did not ban private practices altogether and instead "rescinded taxes previously levied on Hindu festivals" by his Mughal predecessors.{{sfn|Audrey Truschke|2017|pp=74–75}} John Richards disagrees and states Aurangzeb, in his zeal to revive Islam and introduce strict [[Sharia]] in his empire, issued a series of edicts against Hindu festivals and shrines.<ref name="Richards1995p175"/> According to Richards, it was Akbar who abolished the discriminatory taxes on Hindu festivals and pilgrims, and it was Aurangzeb who reinstated the Mughal era discriminatory taxes on festivals and increased other religion-based taxes.<ref name="Richards1995p175">{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=38–40, 175–176|access-date=23 August 2018|archive-date=29 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529043831/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC|url-status=live}}</ref>}}{{efn|Some Muslims joined the Hindu community in celebrating Diwali in the Mughal era. Illustrative Islamic records, states Stephen Blake, include those of 16th-century Sheikh Ahmad Sirhindi who wrote, "during Diwali.... the ignorant ones amongst Muslims, particularly women, perform the ceremonies... they celebrate it like their own Id and send presents to their daughters and sisters,.... they attach much importance and weight to this season [of Diwali]."{{sfn|Stephen Blake|2013|pp=87–89}}}} ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="jone1799p263">{{cite journal|author=Sir William Jones|author-link=William Jones (philologist)|year=1799|title=The Lunar Year of the Hindus|journal=Asiatic Researches|volume=3|pages=263–267, context: 257–293, note the mention of Brahmaputra and Ganges rivers, immersion ceremony on Durga puja}}</ref> ਉੱਘੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼ (ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ)|ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਨੂਰ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ"।<ref name="jone1799p263" /> == ਸੱਮਸਿਆਵਾਂ == ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੁਝ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਦਗ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਿਨ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨੁਮਾਇਸ਼ੀ ਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਵਾਲ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜੋ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਐਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਬਉੱਚ ਅਦਾਲਤ]] ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣੇ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਇੰਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%BF-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%85-3/|title=ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤਿ ਦੀਵੇ ਬਾਲੀਅਨਿ - Tribune Punjabi|date=2018-11-06|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-06|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ==ਹਵਾਲਾਜਾਤ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਵਾਲੀ]] <references /> <references group="lower-alpha" /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] l35t6i428ultv7q4nbttw1kn18j6tc7 0 16228 853176 843653 2026-11-07T00:20:16Z Lapin kuski 62860 File 853176 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਮਨੁੱਖ | ਨਾਮ = '''ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼''' | ਤਸਵੀਰ = Gabriel Garcia Marquez.jpg | ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = 220px | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = '''ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼, 2002''' | ਉਪਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = '''ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1927''' | ਜਨਮ_ਥਾਂ = '''[[ਅਰਾਕਾਤਾਕਾ]], [[ਕੋਲੰਬੀਆ]]''' | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = {{death date and age|2014|4|17|1927|3|6|df=yes}} | ਮੌਤ_ਥਾਂ = [[ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ]], ਮੈਕਸੀਕੋ | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = '''ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ''' | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = '''ਕੋਲੰਬੀਆਈ''' | ਭਾਸ਼ਾ = [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]] | ਕਿੱਤਾ =ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ | ਕਾਲ = | ਧਰਮ = | ਵਿਸ਼ਾ = | ਮੁੱਖ ਕੰਮ = |ਹਸਤਾਖਰ=Gabriel Marquez Signature.png | ਅੰਦੋਲਨ = '''[[ਲੈਟਿਨ ਅਮਰੀਕਨ ਬੂਮ]]''' <br/> '''[[ਜਾਦੂਈ ਯਥਾਰਥਵਾਦ]]''' | ਇਨਾਮ ='''[[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 1982''' | ਪ੍ਰਭਾਵ = '''[[ਡੇਨੀਅਲ ਡੇਫੋ]]''',<ref>[http://www.theparisreview.org/interviews/3196/the-art-of-fiction-no-69-gabriel-garcia-marquez]"The Journal of the Plague Year by Daniel Defoe"</ref> '''[[ਫਰੈਂਜ਼ ਕਾਫਕਾ]]''',<ref>[http://www.theparisreview.org/interviews/3196/the-art-of-fiction-no-69-gabriel-garcia-marquez]" At the university in Bogotá, I started making new friends and acquaintances, who introduced me to contemporary writers. One night a friend lent me a book of short stories by Franz Kafka. I went back to the pension where I was staying and began to read The Metamorphosis. The first line almost knocked me off the bed."</ref> '''[[ਜੇਮਜ ਜਾਇਸ]]''',<ref name=ft>[http://www.theparisreview.org/interviews/3196/the-art-of-fiction-no-69-gabriel-garcia-marquez]"I had never read Joyce, so I started reading Ulysses. I read it in the only Spanish edition available. Since then, after having read Ulysses in English as well as a very good French translation, I can see that the original Spanish translation was very bad. But I did learn something that was to be very useful to me in my future writing—the technique of the interior monologue. I later found this in Virginia Woolf, and I like the way she uses it better than Joyce."</ref> '''[[ਵਿਰਜੀਨੀਆ ਵੌਲਫ]]''',<ref name=ft/> '''[[ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ]]''',<ref>[http://www.theparisreview.org/interviews/3196/the-art-of-fiction-no-69-gabriel-garcia-marquez]"I’m not sure whether I had already read Faulkner or not, but I know now that only a technique like Faulkner’s could have enabled me to write down what I was seeing. The atmosphere, the decadence, the heat in the village were roughly the same as what I had felt in Faulkner. It was a banana-plantation region inhabited by a lot of Americans from the fruit companies which gave it the same sort of atmosphere I had found in the writers of the Deep South. Critics have spoken of the literary influence of Faulkner, but I see it as a coincidence: I had simply found material that had to be dealt with in the same way that Faulkner had treated similar material."</ref> '''[[ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]'''<ref>[http://www.theparisreview.org/interviews/3196/the-art-of-fiction-no-69-gabriel-garcia-marquez]" My influence had been Faulkner; now it was Hemingway."</ref> | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = <!--ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ--> | ਦਸਤਖਤ = Gabriel Marquez Signature.png | ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = | ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = }} [[ਤਸਵੀਰ:Gabriel_Garcia_Marquez.jpg|thumb|Gabriel Garcia Marquez (2002)]] '''ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼''' (ਸਪੇਨੀ ਉੱਚਾਰਨ: [ɡaˈβɾjel ɡaɾˈsia ˈmaɾkes]; [[6 ਮਾਰਚ]] [[1927]] – [[17 ਅਪਰੈਲ]] [[2014]]) [[ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]] [[ਨਾਵਲਕਾਰ]], [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]], [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ]] ਅਤੇ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਸੀ। ਇਸਨੂੰ [[1982]] ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web| url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/| title=ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ 1982| accessdate=18 ਅਪਰੈਲ 2014}}</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ===ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ=== [[File:Aracataca1.jpg|thumb|right|[[ਅਰਾਕਾਤਾਕਾ]] 'ਚ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਬਿਲਬੋਰਡ:<small> "ਜੋ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਤਨ [[ਅਰਾਕਾਤਾਕਾ]] ਦੇ ਓਦਰੇਵੇਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਓਦਰੇਵੇਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਸੀ". —ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼]]</small> ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ 6 ਮਾਰਚ, 1927 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ।<ref>{{Harvnb|García Márquez|2003|p=11}}</ref> ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਗੈਬਰੀਅਲ ਐਲੀਗਿਓ ਗਾਰਸੀਆ ਅਤੇ ਲੁਈਸਾ ਸੈਂਟੀਆਗਾ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਇਗੁਆਰਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Harvnb|Martin|2008|p=27}}</ref> ਗਾਰਸੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਰਾਕਾਤਾਕਾ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਗੈਬਰੀਏਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, [[ਬਾਰਾਂਕੀਆ]] ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Harvnb|Martin|2008|p=30}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1936 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਿਨਸੇ ਲੈ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਰਚ 1937 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ; ਪਰਿਵਾਰ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ (ਵਾਪਸ) [[ਬਾਰਾਂਕੀਆ]] ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਕਰੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਫਾਰਮੇਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Harvnb|Martin|2008|pp=58–66}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲੁਈਸਾ ਸੈਂਟੀਆਗਾ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਰਨਲ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਗੈਬਰੀਅਲ ਐਲੀਗਿਓ ਗਾਰਸੀਆ ਉਹ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਕਰਨਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ: ਗੈਬਰੀਅਲ ਐਲੀਗਿਓ ਇੱਕ [[ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ]] ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੂਮੈਨਾਈਜ਼ਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।<ref name = "fcyrqq">{{Harvnb|Saldívar|1997|p=82}}</ref><ref name=GM45>{{Harvnb|García Márquez|2003|p=45}}</ref> ਗੈਬਰੀਏਲ ਐਲੀਗਿਓ ਨੇ ਲੁਈਸਾ ਨੂੰ ਵਾਇਲਨ ਸੇਰੇਨੇਡਾਂ, ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਟੈਲੀਫੋਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੁਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਉਸ ਨਾਲ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ।<ref name = "fcyrqq"/> ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Harvnb|Apuleyo Mendoza|García Márquez|1983|pp=11–12}}</ref><ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=85}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੋਗੋਟਾ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲਿਖਾਰੀ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਚਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਭਿੰਨ‍ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰ-ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮੀ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===''ਵਨ ਹੰਡਰਡ ਈਅਰਸ ਆਫ ਸਾਲੀਟਿਊਡ''=== {{Main|ਵਨ ਹੰਡਰਡ ਈਅਰਸ ਆਫ ਸਾਲੀਟਿਊਡ}} ''ਵਨ ਹੰਡਰਡ ਈਅਰਸ ਆਫ ਸਾਲੀਟਿਊਡ'' (''ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਇਕਲਾਪਾ'') ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੇਨੀ]]: Cien años de soledad, 1967) [[ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖਿਆ ਇੱਕ [[ਨਾਵਲ]] ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਬੁਏਨਦੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰਕੇਜ਼ ਦੀ [[ਸ਼ਾਹਕਾਰ]] ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1967 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 37 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ 2 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Bell">{{cite book|title=Gabriel García Márquez's One Hundred Years of Solitude: A Casebook|last=Bell-Villada|first=Gene H.|year=2002|publisher=Oxford University Press|location=|isbn=0195144554|page=|pages=|url=https://archive.org/details/gabrielgarcamrqu0000unse_2002}}</ref> ===ਨਾਵਲ=== *ਲੀਫ ਸਟੋਰਮ (1955) *ਨੋ ਵਨ ਰਾਈਟਸ ਟੂ ਦ ਕਰਨਲ (1961) *ਇਨ ਇਵਿਲ ਆਵਰ (1962) *[[ਵਨ ਹੰਡਰੇਡ ਈਅਰਸ ਆਫ ਸਾਲਿਟਿਊਡ]] (1966) *[[ਲਵ ਇਨ ਦ ਟਾਈਮ ਆਫ ਕਾਲਰਾ]] *ਦ ਆਟਮ ਆਫ ਦ ਪੈਟਰੀਆਰਕ (1975) *[[ਕਰਾਨੀਕਲ ਆਫ਼ ਏ ਡੈਥ ਫ਼ੋਰਟੋਲਡ]] (1989) *ਆਫ਼ ਲਵ ਐਂਡ ਅਦਰ ਡੈਮਨਜ (1994) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] qsy3gz3ygb4mc5241kc2kzi61ntlfz2 0 17286 853042 813697 2026-11-06T12:06:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853042 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Ox-eye daisy.jpg|thumb|250px|right|ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਸੁਹੱਪਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ]] '''ਸੁੰਦਰਤਾ''' ({{lang-en|Beauty}}) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਾਨਵਰ, ਸਥਾਨ, ਬਨਸਪਤੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>"beauty, n.". OED Online. December 2011. Oxford University Press. Retrieved February 11, 2012</ref> ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਮਾਜਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਰਸ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇੱਕ ਐਸੀ ਵਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਸਦਕਾ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਫਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਕਸਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਰੋਏਪਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਪਰਕ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="phrase">{{cite web|url=http://www.phrases.org.uk/meanings/59100.html|title=Beauty is in the eye of the beholder|accessdate=December 4, 2007|publisher=The Phrase Finder|year=2007|author=Gary Martin|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071130023507/http://www.phrases.org.uk/meanings/59100.html|archive-date=ਨਵੰਬਰ 30, 2007|dead-url=no}}</ref> ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਬੋਰਿਸ ਪਸਤਰਨਾਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਖਿੱਚ ਦੇ ਰਹੱਸ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬੁਝਾਰਤ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰਹੱਸ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਹੱਸ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://independent-academy.net/science/library/borev_est_eng/beautiful.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305064932/http://independent-academy.net/science/library/borev_est_eng/beautiful.html |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] kl4kptotqurwafz7hhdntw05v0m2oor 0 18646 853179 828154 2026-11-07T04:25:12Z Tamanpreet Kaur 26648 added internal hyperlinks 853179 wikitext text/x-wiki {{Sikhism sidebar}} '''ਸਾਕਾ ਸਰਹਿੰਦ''' ਜਾਂ '''ਨਿੱਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਸਾਕਾ''' [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ, [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ|ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ (ਸ਼ਹੀਦੀ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਸਿੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ '''ਨਿੱਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ''' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 5 (ਜਾਂ 6) ਅਤੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 26 ਦਸੰਬਰ 1704 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਖੇ [[ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ]] 24 ਤੋਂ 26 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|title=Saka Sirhind and the pilgrimage to Fatehgarh Sahib|date=26 December 2022 |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/special-express-saka-sirhind-pilgrimage-fatehgarh-sahib-8345450/}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ, ਔਰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ, ਜਬਰੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਉਤਾਰ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੂਤ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਸ਼ਸਤਰ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਰੁੱਧ ਅਨੁੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲ਼ਾਵੀਂ ਫ਼ੌਜ<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/SakaSirhind|title=Saka Sirhind - Dr. Harchand Singh Sarhindi Tract No. 528|last=Sikh Digital Library|publisher=Sikh Digital Library|pages=6|language=Punjabi}}</ref>ਦੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।ਘੇਰਾ ਪਾਈ ਦੱਸ ਲੱਖ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਧੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।ਪਰ ਕਸਮਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Full_Zafarnama|title=Full Zafarnama - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|last=Singh|first=Guru Gobind|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2022-01-20|quote=ਹਮ ਆਖ਼ਿਰ ਚਿਹ ਮਰਦੀ ਕੁਨਦ ਕਾਰਜ਼ਾਰ ॥ ਕਿ ਬਰ ਚਿਹਲ ਤਨ ਆਯਦਸ਼ ਬੇ ਸ਼ੁਮਾਰ ॥੪੧॥ HAM AAKHAR CHE MARDI KUNAD KAR ZAAR, KI BAR CHEHAL TAN AAI-DASH BE-SHUMAR (41) And finally what could the bravery (of my warriors) do when countless (of these Afghans) fell upon those forty men.}}</ref> ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਮੁਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। 8 ਪੋਹ (21 ਦਿਸੰਬਰ) ਅਤੇ 13 ਪੋਹ (26 ਦਿਸੰਬਰ) ਸੰਮਤ 1762 ਸੰਨ 1705 <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/sri-gur-sobha/page/36/mode/2up?q=160|title=ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਸੋਭਾ (ਕਵੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਰਚਿਤ)|last=ਸਿੰਘ|first=ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ|year=2017|location=ਪਟਿਆਲ਼ਾ|pages=36}}</ref><ref name=":1" /> ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (17 ਸਾਲ) ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ (13 ਸਾਲ) [[ਸਾਕਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ।ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (9ਸਾਲ) ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ (7ਸਾਲ) ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਾਕਾ ਸਰਹੰਦ 13 ਪੋਹ ਦੀ ਬਜਾਏ 3 ਪੋਹ ਸੰਮਤ 1762 ਨੂੰ ਵਾਪਰਨਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://sikhbookclub.com/Book/Chaar-Sahibzade1|title=ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ|last=ਪਦਮ|first=ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ|publisher=ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ , ਬਜ਼ਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|location=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|pages=20|quote=ਟੂਕ -ਸਤਾਰਾਂ ਸੈ ਬਾਹਠ ਪੋਹ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੰਗਲ ਥੋ।ਸਵਾ ਪਹਿਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਕਾਮ ਐਸੋ ਭਯੋ ਹੈ। (ਗੁਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ - ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ)|access-date=21 January 2022|via=sikhbookclub.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thesikhencyclopedia.com/biographical/sikh-martyrs/fateh-singh-sahibzada/|title=FATEH SINGH, SAHIBZADA|date=2000-12-19|website=The Sikh Encyclopedia|language=en-US|access-date=2022-01-21}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/sikhreferenceboo0000dila|title=The Sikh reference book|last=Dilgeer|first=Harajindar Singh|date=1997|publisher=Edmonton, Alb., Canada : Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark ; Amritsar : Available from Singh Bros.|isbn=978-0-9695964-2-4|pages=158|via=Internet Archive}}</ref> ਇਸ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- ਜਿਸ ਕੁਲ ਜਾਤੀ ਦੇਸ ਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਯੌਂ ਬਲੀਦਾਨ। ਉਸ ਕਾ ਵਰਤਮਾਨ ਕੁਛ ਭੀ ਹੋ ਭਵਿਸ਼ਯ ਹੈ ਮਹਾਂ ਮਹਾਨ॥<ref>{{Cite web|url=http://www.discoversikhism.com/sikh_library/gurmukhi/gurmat_parkash_201612.html|title=ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ Gurmat Parkash (201612) - December 2016 {{!}} Discover Sikhism|last=Bandungar|first=Kirpal Singh|website=www.discoversikhism.com|page=10-15|access-date=2022-01-20}}</ref> ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਾ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰਗ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੂਰਮਗਤੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਸਿਰ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਲੀਹ ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਖਾਲਸਾ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ, ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਚਿਆਰ, ਗੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤਨ, ਮਨ, ਧਨ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਜੂਝ ਮਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ- ਜਉ ਤਉ ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਲਣ ਕਾ ਚਾਉ ਸਿਰੁ ਧਰਿ ਤਲੀ ਗਲੀ ਮੇਰੀ ਆਉ॥ ਇਤੁ ਮਾਰਗਿ ਪੈਰੁ ਧਰੀਜੈ ਸਿਰ ਦੀਜੈ ਕਾਣਿ ਨ ਕੀਜੈ॥ (ਪੰਨਾ 1412) ਅਰੁ ਸਿੱਖ ਹੋਂ ਆਪਨੇ ਹੀ ਮਨ ਕਉ ਇਹ ਲਾਲਚ ਹਉ ਗੁਨ ਤਉ ਉਚਰੋਂ॥ ਜਬ ਆਵ ਕੀ ਅਉਧ ਨਿਧਾਨ ਬਨੈ ਅਤਿ ਹੀ ਰਨ ਮੈ ਤਬ ਜੂਝ ਮਰੋਂ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਿਲਾ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 21 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਗਹਿਗੱਚ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਵਹੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/PohDiyaanRaataan|title=Poh Diyaan Raataan|last=surinder singh khalsa|date=2004-12-15|pages=11}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/SakaSirhind|title=Saka Sirhind - Dr. Harchand Singh Sarhindi Tract No. 528|last=Sikh Digital Library|publisher=Sikh Digital Library|pages=8|language=Punjabi}}</ref> ''ਕਿ ਦਹ ਲਕ ਬਰਾਯਦ ਬਰੋ ਬੇਖ਼ਬਰ ॥੧੯॥ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ'' == ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਦੀ ਕੈਦ == ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧੁੰਮਾਂ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਮਿਲ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੋਰਿੰਡੇ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੋਰਿੰਡੇ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ 23 ਦਸੰਬਰ 1705 <ref>{{Cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V23_027.gif|title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 23, page 21 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|access-date=2022-01-20|postscript=ਸੰਮਤ 1762 ਦਾ ਸੰਨ 1705 ਜਾਰਜੀਅਨ ਤੇ ਕਾਮਨ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ।|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120091947/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V23_027.gif|url-status=dead}}</ref>ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ {{Coord|30.6245124|76.3863018}}ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੀਨ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲਚ ਦੇਣ ਤੇ ਡਰਾਉਣ, ਧਮਕਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਤਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਰਾਇ ਲਈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਨਵਾਬ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਨੇ ਅੱਗੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੀਰ-ਖੋਰਾਂ (ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਬੱਚਿਆਂ) ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। [[ਅੱਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖ਼ਾਂ ਜੋਗੀ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ- ''ਬਦਲਾ ਹੀ ਲੇਨਾ ਹੋਗਾ ਤੋ ਲੇਂਗੇ ਬਾਪ ਸੇ। ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰਖੇ ਹਮ ਕੋ ਖ਼ੁਦਾ ਐਸੇ ਪਾਪ ਸੇ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/SakaSirhind|title=Saka Sirhind - Dr. Harchand Singh Sarhindi Tract No. 528|last=Sikh Digital Library|publisher=Sikh Digital Library|pages=11|language=Punjabi}}</ref>'' == ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਦਲੇਰੀ == ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਦੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ, ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਰਹੰਦ ਨਿਵਾਸੀ ਮੋਤੀਰਾਮ ਮਹਿਰਾ <ref name=":0">{{Cite book|url=http://archive.org/details/PohDiyaanRaataan|title=Poh Diyaan Raataan|last=surinder singh khalsa|date=2004-12-15|pages=121}}</ref>ਮਾਤਾ <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/SakaSirhind|title=Saka Sirhind - Dr. Harchand Singh Sarhindi Tract No. 528|last=Sikh Digital Library|publisher=Sikh Digital Library|pages=9|language=Punjabi}}</ref>ਜੀ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਪੁਹੰਚਾ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕੋਹਲੂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। == ਸ਼ਹਾਦਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Fatehgarh Sahib in Punjab (India).svg|thumb|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ - ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਸਰਹੰਦ]] [[ਤਸਵੀਰ:Gurdwara Fatehgarh.jpg|thumb|ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੀਵਾਨ ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੈਤਾਨ ਵਾਂਗ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸਿਆਣਪ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ਤਵਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਿਆ ਗਿਆ। ਕੰਧ ਜਦੋਂ ਮੋਢਿਆਂ ਤੱਕ ਆਈ ਤਾਂ ਗਿਰ ਗਈ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਇਸ ਚੋਟ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 27 ਦਸੰਬਰ<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.theworldsikhnews.com/mool-nanakshahi-calendar-corrects-historians-goofs/|title=Nanakshahi Calendar corrects historians’ goofs, simplifies dates|date=2017-12-23|website=The World Sikh News|language=en-GB|access-date=2022-01-20|quote=In Nanakshahi cal­en­dar, we have ac­cepted the dates of 8 Poh and 13 Poh as the Sha­heedi dates of El­der and Younger Sahibzadas re­spec­tively, and these will oc­cur on 21 and 26 Decem­ber cor­re­spond­ingly, for­ever.}}</ref>ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦੀਨ ਕਬੂਲਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ 10 ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਭਾਰ ਆ ਪਿਆ ਸੀ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਗੇਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਭਾਈ ਦੁੱਨਾ ਸਿੰਘ ਹੰਡੂਰੀਆ ਜੋ ਚਮਕੌਰ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ- ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਐਸੇ ਭਨੈ, ਕਿਉਂ ਭਾਈ! ਅਬ ਕਿਉਂ ਕਰ ਬਨੈ। ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਤਬ ਕਹਯੋ ਬਖਾਨ, 'ਦਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋਵਹਿ ਹਾਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.discoversikhism.com/sikh_library/gurmukhi/gurmat_parkash_201612.html|title=Gurmat Parkash (201612) - December 2016 {{!}} Discover Sikhism|website=www.discoversikhism.com|page=13|access-date=2022-01-20}}</ref>ਹੁਣ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਬਹ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੋ ਜਲਾਦਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਹੇਠ ਦੇ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਜਰ ਖੋਭੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਤਲਵਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੀਸ ਧੜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਹਿਜ਼ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਮਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੌਤ ਦੇ ਭੈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੜਫਾ ਤੜਫਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੌਂਸਲਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਬਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਦਿਵਾਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਦੀਪਕ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਝ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤੀ ਤਾਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਖਾਲਸਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਨੀਅਰ ਨਾਗ ਹੈ- ''ਚਿਹਾ ਸ਼ੁਦ ਕਿ ਚੂੰ ਬੱਚਗਾਂ ਕੁਸ਼ਤਹ ਚਾਰ ॥ ਕਿ ਬਾਕੀ ਬਮਾਂਦਸਤ ਪੇਚੀਦਹ ਮਾਰ ॥੭੮॥ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ'' == ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Haveli Todar Mal 02.jpg|thumb|ਹਵੇਲੀ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ]] [[ਤਸਵੀਰ:An Information Board at Sirhind Fatehgarh Sahib Punjab India, sanctum where two sons of Guru Gobind Singh were buried alive by Islamic army.jpg|left|thumb|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੂਚਨਾ ਬੋਰਡ।]] ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਇੱਕ ਧਨਾਢ ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ<ref>{{Cite web|url=https://www.thesikhencyclopedia.com/biographical/hindu-bhagats-and-poets-and-punjabi-officials/todar-mall-seth/|title=TODAR MALL, SETH|date=2000-12-19|website=The Sikh Encyclopedia|language=en-US|access-date=2022-01-20}}</ref>ਨੇ , ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਖੜੇ ਰੁੱਖ ਵਿਛਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਅਧੀਨ, '''ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ''' ਮੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ ਜਿਸ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸਰਹੰਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ<ref name=":0" /> {{Coord|30.6428125|76.4040625}} ਸਸ਼ੋਭਤ ਹੈ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਏ ਕਲ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਨੂਰੇਮਾਹੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਏਕੋਟ ਤੇ ਜਗਰਾਵਾਂ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਲੰਮਾ ਜੱਟਪੁਰਾ<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/sikhreferenceboo0000dila/page/196/mode/2up?q=Jatpura&view=theater|title=The Sikh reference book|last=Internet Archive|first=Harajindara Siṅgha|date=1997|publisher=Edmonton, Alb., Canada : Sikh Educational Trust for Sikh University Centre, Denmark ; Amritsar : Available from Singh Bros.|isbn=978-0-9695964-2-4|pages=196-197}}</ref>ਵਿਖੇ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਘਾਹ ਦਾ ਤੀਲਾ ਪੁੱਟ ਕੇ ਭਵਿਸ਼ਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਂਉਦੇ ਹੋਏ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੀ ਉਹ ਕੌਮ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।ਅੱਜਕਲ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ ਪੰਜੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ (1702)]].<ref>{{cite book|title= History of Sikh Gurus Retold: 1606-1708 C.E|author= Surjit Singh Gandhi|url= https://books.google.com/books?id=vZFBp89UInUC&dq=hargobind+jahangir&pg=PA822|publisher= Atlantic Publishers & Dist.|year= 2007|isbn= 9788126908585|page= 822}}</ref> * [[ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ (1704)]] * [[ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{Sikhism}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਤਿਉਹਾਰ]] 56tszqya69pk7sej0f7kc1py47olh3u 0 21226 853163 766298 2026-11-06T13:05:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853163 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਨਾਂ = ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ<br />(ਸਾਈਗੋਨ) |ਹੋਰ_ਨਾਂ = Sài Gòn |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = ''Thành phố Hồ Chí Minh''<br />(''Thành phố Sài Gòn'') |ਉਪਨਾਮ = ਪੂਰਬ ਦਾ ਪੈਰਿਸ, ਦੁਰਾਡੇ ਪੂਰਬ ਦਾ ਮੋਤੀ |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ |ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = SaigonCollage.jpg |ਚਿੱਤਰਅਕਾਰ = 300px |ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇਖ = '''ਸਿਖਰ''': ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿੱਸਹੱਦਾ; ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹਾਲ<br/> '''ਵਿਚਕਾਰ''': ਸਾਈਗੋਨ ਨੋਤਰ-ਡੇਮ ਗਿਰਜਾ; ਸਾਈਗੋਨ ਬੰਦਰਗਾਹ; ਬਿਟੈਕਸਕੋ ਵਪਾਰਕ ਬੁਰਜ<br/> '''ਹੇਠਾਂ''': ਬੈਨ ਥਾਨ ਬਜ਼ਾਰ; ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨਾਟਘਰ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_size = |ਚਿੱਤਰ_ਨਕਸ਼ਾ = LocationVietnamSaiGon.png |ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ = 260px |ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਵੀਅਤਨਾਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize=300 |coordinates_display = |coordinates_ਖੇਤਰ = VN |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਵੀਅਤਨਾਮ}} |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ੧ = ਪਾਰਟੀ ਸਕੱਤਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ੧ = ਲੀ ਥਾਨ ਹਾਈ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ੨ = ਲੋਕ ਕਮੇਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ: |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ੨ = ਲੀ ਹੁਆਂਗ ਛਾਂਗ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ੩ = ਲੋਕ ਕੌਂਸਲ ਚੇਅਰਵੋਮੈਨ: |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ੩ = ਨਗੁਏਨ ਥੀ ਛਿਏਤ ਤਾਮ |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸਥਾਪਤ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 1698 |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ੨ = ਮੁੜ-ਨਾਮਕਰਨ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ੨ = 1976 |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = ਸ਼ਾਹੀ |ਹਿੱਸੇ_ਕਿਸਮ= [[ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ]] |ਹਿੱਸੇ_style=para |p1 = ਸਾਈਗੋਨੀ |area_footnotes = |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ੨ = 2095 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 809.23 |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = ੨੦੧੧ |ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ =<ref name="gso.gov.vn"/> |population_note = |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 716,864 ([[List of cities in Vietnam|1st in Vietnam]]) |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 7521138<ref>{{Cite web |url=http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/niengiamthongke-nam2011 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130418065842/http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/niengiamthongke-nam2011 |archive-date=2013-04-18 |url-status=dead}}</ref> |ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ =<ref>{{cite web|title=02.01 Dân số và mật độ dân số năm 2010 phân theo quận, huyện|url=http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/c/document_library/get_file?uuid=5fdc62bc-0523-453a-b596-57ad36af9831&groupId=18|work=Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh|publisher=Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh|accessdate=15 October 2012|language=Vietnamese and English|year=2010|archive-date=5 ਜੁਲਾਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705095635/http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/c/document_library/get_file?uuid=5fdc62bc-0523-453a-b596-57ad36af9831&groupId=18|url-status=dead}}</ref> |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ੨ = 3590 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 9294 |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_mi2 = |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = UTC+੭ |utc_offset = +੭ |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ_DST = ਕੋਈ DST ਨਹੀਂ |utc_offset_DST = +੭ |latd=10 |latm=46 |lats=10 |latNS=N |longd=106 |longm=40 |longs=55 |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> |ਉਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 19 |ਉਚਾਈ_ਫੁੱਟ = 63 |ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = +੮੪ (੮) |ਵੈੱਬਸਾਈਟ = [http://www.hochiminhcity.gov.vn ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] }} '''ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ''' (''Thành phố Hồ Chí Minh''; {{Audio|Thanh Pho Ho Chi Minh.ogg|ਸੁਣੋ|help=no}}), ਪੂਰਵਲਾ ਨਾਂ '''ਸਾਈਗੋਨ''' (''Sài Gòn''; {{audio|Saigon.ogg|ਸੁਣੋ|help=no}}), [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] o60ap1fzffm0gclda0gd1j5pd1jkqtc 0 21660 853069 789918 2026-11-06T12:20:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853069 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | image =The Speaker, Lok Sabha, Shri Somnath Chatterjee addressing a press conference, in New Delhi on February 27, 2009.jpg | name = ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ <br/>সোমনাথ চট্টোপাধ্যায় | caption = | birth_date = {{Birth date |1929|7|25|df=y}} | birth_place = [[ਤੇਜ਼ਪੁਰ]], [[ਅਸਾਮ]] | residence = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] | death_date = {{Death date and age|2018|8|13|1929|7|25|df=y}} | death_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ | office = [[ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ]] | primeminister = [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] | term_start = 4 ਜੂਨ 2004 | term_end = 16 ਮਈ 2009 | predecessor = [[ਮਨੋਹਰ ਜੋਸੀ]] | successor = [[ਮੀਰਾ ਕੁਮਾਰ]] | office2 = [[ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ]] ਮੈਂਬਰ <br /> [[ਬੋਲਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ)|ਬੋਲਪੁਰ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] | term_start2 = 1989 | term_end2 = 2009 | predecessor2 = Saradish Roy | party = [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ]] (1968-2008) | religion = | spouse = ਰੇਣੂ ਚੈਟਰਜੀ | children = 1 ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ 2 ਧੀਆਂ | website = | footnotes = | date = 17 ਸਤੰਬਰ| | year = 2006 | | source = http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=73 | signature = }} '''ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ''' (Bengali: সোমনাথ চট্টোপাধ্যায়; 25 ਜੁਲਾਈ 1929 - 13 ਅਗਸਤ 2018) [[ਜੀਵਨ]] ਦਾ ਬਹੁਤਾ [[ਸਮਾਂ]] (1968-2008) [[ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੇ 4 ਜੂਨ 2004 ਤੋਂ 30 ਮਈ 2009 ਤੱਕ [[ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ|ਸਪੀਕਰ]] ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਏ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://jagbani.punjabkesari.in/national/news/somnath-chatterjee-died-kolkata-919531|title=10 ਵਾਰ ਲੋਕਸਭਾ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ|last=|first=|date=|website=ਜਗਬਾਣੀ|publisher=|language=|access-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716000750/https://jagbani.punjabkesari.in/national/news/somnath-chatterjee-died-kolkata-919531|archive-date=2019-07-16|url-status=dead}}</ref> ==ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ== ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ 1971 ਵਿੱਚ [[ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ [[ਬਰਦਵਾਨ]] ਹਲਕੇ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਸਨ। ਫਿਰ 1977 ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ [[ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ [[ਜਾਦਵਪੁਰ]] ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1984 ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] ਤੋਂ [[ਜਾਦਵਪੁਰ]] ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ ਸੀ। ਇਹੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚੋਣ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 1985 ਵਿੱਚ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ [[ਬੋਲਪੁਰ]] ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਮ ਚੋਣ ਲੜ ਕੇ ਫਿਰ ਲੋਕਸਭਾ ਮੈਬਰ ਬਣੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1989 ਵਿੱਚ 1996, 1998, 1999 ਅਤੇ 2004 ਦੀਆਂ ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੇਤੂ ਰਹੇ। 2004 ਵਿੱਚ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ 19ਵੇਂ ਸਪੀਕਰ ਬਣੇ ਅਤੇ 2009 ਤੱਕ ਇਸ ਪਦ ਤੇ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-ls-speaker-somnath-chatterjee-dies-at-89/articleshow/65381547.cms | title=Somnath Chatterjee, former Lok Sabha Speaker, dies at 89 | publisher=[[The Times of India]] | date=13 August 2018 | accessdate=13 August 2018}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] obztz02ad3cn77bv8jhsr3k2mje3sx9 0 22230 853098 588472 2026-11-06T12:36:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853098 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਮੁਦਰਾ |currency_name_in_local = ਡਾਲਰ | image_1 = USDnotes.png | image_title_1 = ਸੰਘੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੋਟ |iso_code = USD (num. 840) |using_countries = {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ}}<br/>{{flag|ਸਾਲਵਾਦੋਰ}}<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html|title=ਅਲ ਸਾਲਵਾਦੋਰ|publisher=[[ਸੀ.ਆਈ.ਏ ਵਰਲਡ ਫੈਕਟਬੁੱਕ]]|accessdate=27 ਅਕਤੂਬਰ 2010|date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2010|quote=ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ 2001 ਵਿੱਚ ਅਲ ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230021/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html|dead-url=yes}}</ref><br/>{{flag|ਪਨਾਮਾ}}<ref>[[ਪਨਾਮਾਈ ਬਾਲਬੋਆ]] ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼</ref><br />{{flag|ਏਕੁਆਦੋਰ}}<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html|title=ਇਕੁਆਡੋਰ|publisher=[[ਸੀ.ਆਈ.ਏ ਵਰਲਡ ਫੈਕਟਬੁੱਕ]]|accessdate=27 ਅਕਤੂਬਰ 2010|date=18 ਅਕਤੂਬਰ 2010|quote=ਡਾਲਰ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੈਂਡਰ ਹੈ|archive-date=2007-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html|dead-url=yes}}</ref><br />{{flag|ਪੂਰਬੀ ਤਿਮੋਰ}}<ref>{{cite web|url=http://www.bancocentral.tl/en/currency.asp|title=ਤਿਮੋਰ-ਲੀਸਤੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ|accessdate=22 ਮਈ 2013|quote=ਤਿਮੋਰ-ਲੀਸਤੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮੁਦਰਾ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹਰ ਨਕਦ ਭੁਗਤਾਨ ਕਾਨੂੰਨਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008020341/http://www.bancocentral.tl/en/currency.asp|dead-url=yes}}</ref> {{Collapsible list|title = ਯੂ.ਐੱਸ ਦੇ ਰਾਜੇਖਤਰ |<br>''{{flag|ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ ਜ਼ੋਨ}} (1903–1979)<br/>{{flag|ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ}}<br />{{flag|ਉੱਤਰੀ ਮਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ}}<br />{{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ}}<br />{{flag|ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ}}<br />{{flag|ਗੁਆਮ}}<br />{{flag|ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਯਕੀਨੀ ਰਾਜਖੇਤਰ}} (1947–1994)<br/>{{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਛੋਟੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਟਾਪੂ}}<ref>{{cite web|url=http://www.bes.dnb.nl/en/frequently_asked_questions?faq_id=6#faq-6|accessdate=1 ਜਨਵਰੀ 2011|title=ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ|archive-date=2010-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20101225145829/http://www.bes.dnb.nl/en/frequently_asked_questions?faq_id=6#faq-6|dead-url=yes}}</ref>'' }} |unofficial_users = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = 16 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ |{{flag|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ}}<ref>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਪਈਆ]] ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੀਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ</ref><br />{{flag|ਬਹਾਮਾਸ}}<ref>ਬਾਹਾਮਾਸੀ ਡਾਲਰ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ 1:1 ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹਨ, ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।</ref><br />{{Flag|ਬਾਰਬਾਡੋਸ}}<ref>Barbados dollar tied at about 2:1, both accepted. Visiting Barbados FAQ: [http://www.investbarbados.org/faq_visiting.php#currency What is the local currency?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023224608/http://www.investbarbados.org/faq_visiting.php#currency |date=2013-10-23 }}, Invest Barbados</ref><br />{{flag|ਕੰਬੋਡੀਆ}}<ref>[[ਕੰਬੋਡੀਆਈ ਰੀਅਲ]] ਦੇ ਨਾਲ਼</ref><br />{{flag|ਹੈਤੀ}}<br />{{flag|ਲਿਬਨਾਨ}}<ref>U.S. dollar is widely used alongside the [[Lebanese Pound]] at a fixed exchange rate of 1:1,500</ref> <br />{{flag|ਲਿਬੇਰੀਆ}}<br />{{flag|ਮਾਲਦੀਵ}}<br />{{flag|ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ}}<br />{{flag|ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ}}<br />{{flag|ਪਲਾਊ}}<br />{{flag|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ}}<ref>[[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੀ ਡਾਲਰ]], ਯੂਰੋ, [[ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਰਾਂਡ]] ਅਤੇ [[ਬੋਤਸਵਾਨੀ ਪੂਲਾ]] ਦੇ ਨਾਲ਼ (ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ 12 ਅਪਰੈਲ, 2009 ਤੋਂ ਮੁਲਤਵੀ); The U.S. Dollar has been adopted as the official currency for all government transactions.</ref><br /> }} {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = 6 ਗ਼ੈਰ-ਯੂ.ਐੱਸ. ਰਾਜਖੇਤਰ |<br />{{flag|ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਨੀਦਰਲੈਂਡ}} ([[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]])<small><br />{{flag|ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ}} <small>(UK)</small><br />{{flag|ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ}} <small>(UK; 25 ਮਈ 2013 ਤੋਂ [[ਬਹਾਮਾਸੀ ਡਾਲਰ]] ਦੇ ਨਾਲ਼)</small><br />{{flag|ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ}} <small>(UK; de facto)</small><br />{{flag|ਬਰਮੂਡਾ}} <small>(UK)''</small><ref>[[ਬਰਮੂਡਾਈ ਡਾਲਰ]] ਦੇ ਨਾਲ਼</ref><br> {{flag|ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਜਖੇਤਰ}} (''de facto''<ref>{{Cite web |url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/asia-oceania/british-indian-ocean-territory?profile=all |title=FCO country profile |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610203832/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/asia-oceania/british-indian-ocean-territory?profile=all |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite web|url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/asia/british-indian-ocean-territory/currency-british-indian-ocean-territory/index.htm|title=British Indian Ocean Territory Currency|publisher=Wwp.greenwichmeantime.com|date=2013-03-06|accessdate=2013-05-05}}</ref>) }} |pegged_by = {{Collapsible list |title = 23 ਮੁਦਰਾਵਾਂ |''[[ਅਰੂਬਾਈ ਫ਼ਲੋਰਿਨ]]''<br />[[ਬਹਾਮਾਸੀ ਡਾਲਰ]] (ਤੁਲ)<br />[[ਬਹਿਰੀਨੀ ਦਿਨਾਰ]]<br />[[ਬਾਰਬਾਡੋਸੀ ਡਾਲਰ]]<br />[[ਬੇਲੀਜ਼ ਡਾਲਰ]]<br />''[[ਬਰਮੂਡਾਈ ਡਾਲਰ]]'' (at par)<br />''[[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ ਡਾਲਰ]]''<br />[[ਕਿਊਬਾਈ ਵਟਾਂਦਰਾਯੋਗ ਪੇਸੋ]]<br />[[ਜਿਬੂਤੀ ਫ਼ਰੈਂਕ]]<br />[[ਪੂਰਬੀ ਕੈਏਰੇਬੀਆਈ ਡਾਲਰ]]<br />[[ਇਰੀਤਰੀਆਈ ਨਫ਼ਕਾ]]<br />''[[ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਡਾਲਰ]]'' (ਭੀੜੀ ਪੱਟੀ)<br />[[ਜਾਰਡਨੀ ਦਿਨਾਰ]]<br />[[ਲਿਬਨਾਨੀ ਪਾਊਂਡ]]<br />''[[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਐਂਟੀਲੀਆਈ gulden]]''<br />[[ਓਮਾਨੀ ਰਿਆਲ]]<br />[[ਪਨਾਮਾਈ ਬਾਲਬੋਆ]] (at par)<br />[[ਸੀਲੈਂਡ ਡਾਲਰ]]<br />[[ਕਤਰੀ ਰਿਆਲ]]<br />[[ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ]]<br />[[ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ ਡਾਲਰ]]<br />[[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ ਦਿਰਹਾਮ]]<br />[[ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾਈ ਬੋਲੀਵਾਰ]] }} |inflation_rate = 1.47&nbsp;% ਮਾਰਚ 2013 |inflation_source_date = [http://inflationdata.com/inflation/Inflation_Rate/HistoricalInflation.aspx?dsInflation_currentPage=0 inflationdata.com]'' | inflation_method = [[ਖਪਤਕਾਰ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕ|CPI]] |subunit_ratio_1 = 1/10 |subunit_name_1 = [[ਡਾਈਮ]] |subunit_ratio_2 = 1/100 |subunit_name_2 = [[ਸੈਂਟ]] |subunit_ratio_3 = 1/1000 |subunit_name_3 = [[ਮਿਲ]] (''used in accounting and by almost all fuel stations'') |symbol =[[ਡਾਲਰ ਨਿਸ਼ਾਨ|$]] |symbol_subunit_4 =[[ਸੈਂਟ ਨਿਸ਼ਾਨ|¢]] |nickname = ਬੱਕ, ਬੀਨ, ਪੇਪਰ, ਸਮੈਕਰੂ, ਡੈੱਡ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ, ਸਮੈਕਰ, ਅਤੇ ਗਰੀਨਬੈਕ। ਬਹੁ-ਵਚਨ: ਡਫ਼, ਗਰੀਨ, ਬ੍ਰੈੱਡ, ਬੋਨਜ਼, ਸਿਮੋਲੀਓਨਜ਼, ਸਕ੍ਰੀਲਾ, (ਬੈਂਕ) ਕਲੈਮਜ਼, ਮਿੰਟ ਸਾਸ। Also, Washingtons, Jeffersons, Lincolns, Jacksons, Benjamins, Grants, and Hamiltons are used based on denomination; also [[peso]] in [[Puerto Rico]], and [[piastre]] in Cajun [[Louisiana]]. |frequently_used_coins = [[cent (United States coin)|1¢]], [[Nickel (United States coin)|5¢]], [[Dime (United States coin)|10¢]], [[Quarter (United States coin)|25¢]] |rarely_used_coins = [[Half dollar (United States coin)|50¢]], [[Dollar (United States coin)|$1]] |coin_article = Coins of the United States dollar |frequently_used_banknotes = [[United States one-dollar bill|$1]], [[United States five-dollar bill|$5]], [[United States ten-dollar bill|$10]], [[United States twenty-dollar bill|$20]], [[United States fifty-dollar bill|$50]], [[United States one hundred-dollar bill|$100]] |rarely_used_banknotes = [[United States two-dollar bill|$2]]<br/>Not Circulated: [[United States five hundred dollar bill|$500]], [[Large denominations of United States currency#$1,000 dollar bill|$1,000]], [[United States five thousand dollar bill|$5,000]], [[$10,000 bill|$10,000]], [[United States one hundred thousand-dollar bill|$100,000]] |banknote_article = ਸੰਘੀ ਰਾਖਵਾਂ ਨੋਟ |issuing_authority = ਸੰਘੀ ਰਾਖਵੀਂ ਪ੍ਰਨਾਲੀ |issuing_authority_website = www.federalreserve.gov |printer = Bureau of Engraving and Printing |printer_website = www.moneyfactory.gov |mint = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਿੰਟ]] |mint_website = www.usmint.gov |footnotes = }} '''ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ''' ([[ਮੁਦਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨ|ਨਿਸ਼ਾਨ]]: '''[[ਡਾਲਰ (ਚਿੰਨ੍ਹ)|$]]'''; [[ਆਈ.ਐਸ.ਓ 4217|ਕੋਡ]]: '''USD'''; ਛੋਟਾ ਰੂਪ '''US$'''), ਜਿਹਨੂੰ '''ਯੂ.ਐੱਸ.ਡਾਲਰ''' ਜਾਂ '''ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ]] ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗੋਂ 100 ਛੋਟੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਸੈਂਟ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/USA-B-En.htm ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ (ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੈਂਕਨੋਟਸ)] {{en icon}} {{de icon}} {{ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ}} {{ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ]] kalqfr4uw72jx0rmhfvff4zyf5ylpqt 0 22892 853101 840324 2026-11-06T12:38:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853101 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ | type = ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ | image = Ecologia.jpg | official_name = ਯੂ ਐਨ ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ | nickname = ਈਕੋ ਡੇ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ, | observedby = ਸੰਸਾਰ ਭਰ | significance = ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਦਿਵਸ | duration = 1 ਦਿਨ | frequency = ਸਾਲਾਨਾ | scheduling = ਹਰ ਸਾਲ ਉਹੀ ਦਿਨ | date = ਜੂਨ 5 | firsttime = ਜੂਨ 5, 1972 | relatedto = [[Environment (biophysical)|ਵਾਤਾਵਰਣ]], [[ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ]] | mission = ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ | website = [http://www.unep.org UNEP]}} '''ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ''',  ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ 5 ਜੂਨ, ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<span class="cx-segment" data-segmentid="67"></span> 1972 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਤਿ-ਆਬਾਦੀ, ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ, ਟਿਕਾਊ ਖਪਤ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ-ਜੀਵਨ ਜੁਰਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 143 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮੰਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਵਜਨਕ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ, ਡਬਲਿਊ.ਈ.ਡੀ. ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ, ਐਨ.ਜੀ.ਓ (ਸੰਸਥਾਵਾਂ), ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਥੀਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|last=Nations|first=United|title=World Environment Day|url=https://www.un.org/en/observances/environment-day|access-date=2020-06-03|website=United Nations|language=en}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਹ 1972 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਮ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="UN_ARES2994XXVII_page1">United Nations General Assembly<span> </span>&#x20;<span>Session -1 </span>&#x20;''Resolution''&#x20;<span> </span>''2994''<span>.</span>[http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/2994(XXVII) &#x20;]</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਾਰੇ ਸਟਾਕਹੋਮ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ "ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ" ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/world-environment-day/eventcoverage/87223</ref> ==ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਗਮ== ===2005=== 2005 ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ ਦੀ ਥੀਮ "Green Cities" ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਅਰਾ ਸੀ "Plant for the Planet!"।<ref>[http://www.unep.org/wed/2005/en lish/About_WED_2005/ World Environment Day 2005 Official Site, 2005, "About World Environment Day 2005"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519050728/http://www.unep.org/wed/2005/english/About_WED_2005/ |date=19 May 2009 }}, accessed 28 May 2009</ref> ===2006=== ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ 2006 ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ [[ਰੇਗਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਰੂਥਲੀਕਰਨ]] ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਅਰਾ ਸੀ "Don't desert drylands"।<ref>{{Cite web|date=13 February 2006|title=UN World Environment Day 2006, in Algiers, to focus on Desertification|url=https://news.un.org/en/story/2006/02/168982-un-world-environment-day-2006-algiers-focus-desertification|access-date=4 June 2020|website=UN News|language=en|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604044951/https://news.un.org/en/story/2006/02/168982-un-world-environment-day-2006-algiers-focus-desertification|url-status=live}}</ref> ਨਾਅਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ 2006 ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰੋਹ [[ਅਲਜੀਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ===2007=== 2007 ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ "Melting Ice – a Hot Topic?" ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਰੁਵੀ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ 2007 ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਧਰੁਵੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹੋਰ ਬਰਫ਼ - ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ 2007 ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਸ਼ਨ ਆਰਕਟਿਕ ਸਰਕਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਟਰੋਮਸੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.wed.npolar.no/world-environment-day-2007/view?set_language=en Norwegian Polar Institute, World Environment Day 2007–information in English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601181022/http://www.wed.npolar.no/world-environment-day-2007/view?set_language=en |date=1 June 2007 }} [http://thor.npolar.no:8080/wed and Norwegian]</ref> ਮਿਸਰ ਨੇ 2007 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web| title=Ministry of State for Environment Affairs (MSEA) celebrations of the World Environment Day 2008| website=www.sis.gov.eg| date=5 June 2008| url=https://www.sis.gov.eg/newVR/environment/2m.htm| access-date=28 August 2020| archive-date=5 September 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190905035320/http://www.sis.gov.eg/newVR/environment/2m.htm| url-status=live}}</ref> ===2008=== ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ 2008 ਲਈ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਵੈਲਿੰਗਟਨ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਸ਼ਨ ਸਨ। 2008 ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਸੀ "[[ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ|CO2]], Kick the Habit! Towards a Low Carbon Economy." ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕਾਰਬਨ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸ|ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸਾਂ]] ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=519&ArticleID=5677&l=en UNEP Press Release, 1 October 2007, "Kick the Habit – World Environment Day 2008 to be Hosted by New Zealand with Focus on Fostering Low-Carbon Economies"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113205036/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=519&ArticleID=5677&l=en |date=13 November 2007 }}, accessed 10 November 2007</ref> ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ ਨੇ 5 ਜੂਨ, 2008 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ<ref>{{Cite web |url=http://www.world-environmentday.com/2015/05/world-environment-day-2008.html |title=world environment day 2008 host countries |access-date=22 May 2015 |archive-date=11 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160111051237/http://www.world-environmentday.com/2015/05/world-environment-day-2008.html |url-status=live }}</ref> ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ===2009=== ਸੰਸਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ 2009 ਦੀ ਥੀਮ 'Your Planet Needs You – UNite to Combat Climate Change', ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਜੈਕਸਨ ਦੇ 'Earth Song' ਨੂੰ 'ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਗੀਤ' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{cite web | url=http://www.unep.org/wed/2012/WEDThatWas/2009/ | title=WED That Was – 2009 | access-date=14 August 2013 | archive-date=10 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140310140447/http://www.unep.org/wed/2012/WEDThatWas/2009/ | url-status=dead }}</ref> ===2010=== 'Many Species. One Planet. One Future', 2010 ਦੀ ਥੀਮ ਸੀ। ਇਸਨੇ 2010 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ|ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ]] ਸਾਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ [[ਰਵਾਂਡਾ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬੀਚ ਸਫ਼ਾਈ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਫਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.unep.org/wed/2010/english/media/kwitaizina.asp |title=World Environment Day 2010 |access-date=31 May 2010 |archive-date=29 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529163224/http://unep.org/wed/2010/english/media/kwitaizina.asp |url-status=dead }}</ref> ਹਰੇਕ ਮਹਾਂਦੀਪ ([[ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਦਾ ਇੱਕ "ਖੇਤਰੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਹਿਰ" ਸੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰ ਲਈ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਪਿਟਸਬਰਗ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.pittsburghmagazine.com/Pittsburgh-Magazine/April-2010/Meet-Some-Cool-Green-People/ |title=The New Emerald City – Pittsburgh Magazine – April 2010 – Pittsburgh, PA |date=22 March 2010 |access-date=11 October 2011 |archive-date=5 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405040527/http://www.pittsburghmagazine.com/Pittsburgh-Magazine/April-2010/Meet-Some-Cool-Green-People/ |url-status=live }}</ref> ===2011=== 2011 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ [[ਭਾਰਤ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਸ ਦਿਵਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ। 2011 ਦੀ ਥੀਮ 'Forests – Nature At Your Service' ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀਚ ਸਫ਼ਾਈ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਫਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਮਾਗਮ, ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ<ref>[https://www.unenvironment.org/news-and-stories/story/club-news "Club news"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817165021/https://www.unenvironment.org/news-and-stories/story/club-news |date=17 August 2019 }}, ''unenvironment.org'', 7 August 2017. Retrieved 17 August 2019.</ref> ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ===2012=== 2012 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਦੀ ਥੀਮ 'Green Economy' ਸੀ।<ref name="WED2012">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/the-good-earth/World-Environment-Day-2012-Lets-pledge-to-make-earth-a-better-place/articleshow/13684726.cms |title=World Environment Day 2012: Let's pledge to make earth a better place |author=Times News Network |date=31 May 2012 |access-date=4 June 2013 |archive-date=9 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609084038/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-31/the-good-earth/31920494_1_world-environment-day-united-nations-environment-programme-unep |website=[[The Times of India]] |url-status=live }}</ref> ਥੀਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ "Green Economy" ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਫਿੱਟ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਸੀ।<ref name="WED2012"/> === 2013 === [[ਤਸਵੀਰ:Umweltfestival_2011_vor_dem_Brandenburger_Tor.jpg|thumb|ਵਾਤਾਵਰਨ ਫੈਸਟੀਵਲ 2011 ਨੂੰ Brandenburg ਗੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਟੇਜ]] [[ਤਸਵੀਰ:2011._Городской_экологический_праздник_в_Донецке_057.jpg|thumb|ਡਨਿਟ੍ਸ੍ਕ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ 2011 ਨੂੰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Wed_on_bikes.jpg|thumb|ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ Consul CG yee, ਥੇਸ੍ਜ਼ਲਾਨੀਕੀ ਦੇ ਮੇਅਰ Vassilis Papageorgopoulos, ਥੇਸ੍ਜ਼ਲਾਨੀਕੀ ਪਾਨਾਯੀਓਟੀਸ Psomiadis ਦੇ prefect, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ Waterfront 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ' ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ, ਬਾਈਕ ਮਾਰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ]] [[ਤਸਵੀਰ:Trees_planting_in_Konso.jpg|thumb|ਈਥੋਪੀਆ - ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ 2012 Konso ਵਿੱਚ ਦੌਰਾਨ ਟਰੀ ਲਾਉਣਾ.]] ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਲਈ 2013 ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ Think.Eat.Save ਸੀ.<span class="cx-segment" data-segmentid="202"></span><ref name="WED2013">{{Cite web|url=http://www.unep.org/wed/theme/|title="Think.Eat.Save" World Environment Day 5 June|date=5 June 2013|website=World Environment Day|publisher=United Nations Environment Programme|accessdate=4 June 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H9cUH2Zw?url=http://www.unep.org/wed/theme/|archivedate=5 ਜੂਨ 2013|deadurl=yes}}</ref> === 2014 === ਥੀਮ: - 'ਸਮਾਲ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ' ਦਾ ਨਾਅਰਾ: - 'ਤੁਹਾਡਾ ਅਵਾਜ਼ ਨਾ ਵਾਚਟਾਵਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਉਭਾਰੋ.. === 2015 === 2015 ਲਈ ਥੀਮ 'ਸੀ ਸੱਤ ਅਰਬ ਸੁਪਨੇ; ਇੱਕ ਪਲੈਨਿਟ; ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਨਾਲ 'ਵਰਤਦਾ ਹੈ. === 2016 === 2016 ਲਈ ਥੀਮ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.rona.unep.org/news/2015/angola-seeking-rebuild-elephant-populations-named-global-host-world-environment-day-2016 |title=UNEP, World Environment Day, 10 December, 2015, accessed March 15, 2016 |access-date=ਮਈ 12, 2016 |archive-date=ਮਾਰਚ 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318131056/http://www.rona.unep.org/news/2015/angola-seeking-rebuild-elephant-populations-named-global-host-world-environment-day-2016 |dead-url=yes }}</ref> ===2017=== 2017 ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ 'ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ- ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਖੰਭਿਆਂ ਤੋਂ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੱਕ।" ਇਸ ਡਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ ਕਨੈਡਾ ਸੀ।<ref>[http://worldenvironmentday.global/host-country/canada-natural-heritage-heart-national-identit 2017 Host country named as Canada, UNEP, 31 Jan 2017]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===2018=== 2018 ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ "ਬੀਟ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ" ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ [[ਭਾਰਤ]] ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.unenvironment.org/news-and-stories/press-release/india-raises-curtain-historic-world-environment-day|title=India Raises Curtain on Historic World Environment Day|website=unenvironment.org|language=en|date=25 May 2018|access-date=2019-08-17|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817165555/https://www.unenvironment.org/news-and-stories/press-release/india-raises-curtain-historic-world-environment-day|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਥੀਮ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕਹਿਰੀ-ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਡਿਸਪੋਸੇਬਲ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਾਨਾਂ, ਆਪਣੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/world-environment-day-2018-live-updates-host-nation-india-focuses-on-beat-plastic-pollution-theme-1862462|title=World Environment Day 2018 LIVE: Host Nation India Focuses On 'Beat Plastic Pollution' Theme|work=NDTV.com|access-date=2018-06-05}}</ref> 2022 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/power/india-aims-to-partner-with-un-to-promote-use-of-solar-energy/articleshow/64476669.cms|title=India aims to partner with UN to promote use of solar energy|date=2018-06-06|work=The Economic Times|access-date=2018-06-06}}</ref> ===2019=== 2019 ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ "ਬੀਟ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ" ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ [[ਚੀਨ]] ਹੈ। ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ ਦਾ ਥੀਮ ਇਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 70 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>[https://www.worldenvironmentday.global/story/world-environment-day-how-world-came-together-beatairpollution "World Environment Day - How the world came together to #BeatAirPollution"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190612143357/https://www.worldenvironmentday.global/story/world-environment-day-how-world-came-together-beatairpollution |date=2019-06-12 }}, ''www.worldenvironmentday.global'', 7 June 2019. Retrieved 2019-09-24.</ref> ਰੀਯੂਨੀਅਨ ਆਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਮਿਸ ਅਰਥ 2018 ਨਿਊ ਵਿਅਤਨਾਮ ਯੁਗਾਨ ਫੈਂਗ ਖਾਨ੍ਹ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ “ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜੀਏ” ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=vi&u=https://www.phapluatplus.vn/van-hoa-giai-tri/hoa-hau-phuong-khanh-duoc-bao-quoc-te-ca-tung-vi-bai-dien-van-tai-ngay-moi-truong-the-gioi-d99321.html&prev=search|title=Hoa hậu Phương Khánh được báo quốc tế ca tụng vì bài diễn văn tại "Ngày môi trường thế giới" (Miss Phuong Khanh was praised by the international newspaper for her speech at "World Environment Day")|last=Hoi|first=Dao Van|date=10 June 2019|work=Pháp Luật Plus|access-date=10 June 2019}}</ref> ===2020=== 2020 ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ "ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਨੇਚਰ" ("Time for Nature") ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|last=Environment|first=U. N.|title=World Environment Day|url=http://www.worldenvironmentday.global/node|access-date=2020-06-04|website=World Environment Day|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕੋਲੰਬੀਆ ਧਰਤੀ ਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ 10% ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ “ਮੈਗਾਡੀਵਰਸੀ” (ਵੱਧ ਵਿਭਿੰਨਤਾ) ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਓਰਚਿਡ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ, ਤਿਤਲੀਆਂ, ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>https://thetempest.co/2018/02/19/now-beyond/colombia-is-a-megadiverse-country-and-heres-why-that-matters/</ref> ===2021=== ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ 5 ਜੂਨ, ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 2021 ਦੀ ਥੀਮ "Ecosystem Restoration"<ref>{{Cite web|date=3 June 2020|title=World Environment Day 2021 Date, History, Theme, Significance, Quotes|url=https://news.jagatgururampalji.org/world-environment-day-history-theme-quotes/|access-date=5 June 2021|website=S A NEWS|language=en-US}}</ref> ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ UN Decade of Ecosystem Restoration ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|last=Team|first=BS Web|date=5 June 2021|title=World Environment Day 2021: Theme, ecosystem restoration, pics, and more|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/world-environment-day-2021-theme-images-importance-of-ecosystem-restoration-june-5-environment-crisis-121060500082_1.html|access-date=5 June 2021}}</ref><ref>[https://www.genevaenvironmentnetwork.org/world-environment-day/#scroll-nav__2 2021 Theme: Ecosystem Restoration] Geneva Environment Network, 31 May 2021</ref> ===2022=== 2022 ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਦੀ ਥੀਮ "Only One Earth" ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ [[ਸਵੀਡਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਨ]] m9jyl0m2jfhmznid23be92zi0u7q5gx 0 26550 853095 845206 2026-11-06T12:35:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853095 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | auto = | name = ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ | image = Sunny_Deol_snapped_during_Pal_Pal_Dil_Ke_Paas_promotions_in_New_Delhi.jpg | birth_name = ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ | birth_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ<ref name="Sunny Deol: Profile">{{cite web|title=ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ: ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ|url=http://www.starboxoffice.com/stars/Default.aspx?bid=actors_Sunny_Deol|work=Starboxoffice.com|accessdate=2010-10-01|archive-date=2011-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110423200443/http://www.starboxoffice.com/stars/Default.aspx?bid=actors_Sunny_Deol|dead-url=yes}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1957|10|19|df=yes}} <ref name=SD>{{cite web |last1=National Informatics Centre |title=Shri Sunny Deol - Profile |url=https://sansad.in/ls/members/biography/5167?from=members |website=Digital Sansad |access-date=17 May 2024 |language=en |archive-date=17 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517122916/https://sansad.in/ls/members/biography/5167?from=members |url-status=live }}</ref> | ethnicity = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] | years_active = 1983 – ਵਰਤਮਾਨ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਾ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] | parents = [[ਧਰਮਿੰਦਰ]], ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ | spouse = ਲਿੰਡਾ "ਪੂਜਾ" ਦਿਓਲ | residence = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | relatives = [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] (ਛੋਟਾ ਭਰਾ)<br> ਵਿਜੈਤਾ ਦਿਓਲ (ਛੋਟੀ ਭੈਣ) <br> ਅਜੀਤਾ ਦਿਓਲ (ਛੋਟੀ ਭੈਣ) <br> [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] (ਮਤੇਈ ਮਾਂ)<br>[[ਏਸ਼ਾ ਦਿਓਲ]] (ਮਤੇਈ-ਭੈਣ)<br>ਅਹਾਨਾ ਦਿਓਲ (ਮਤੇਈ-ਭੈਣ) }} '''ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ''' (ਜਨਮ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1957), <ref name=SD/><ref>{{Cite web|url=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=5167&lastls=17|title=Members : Lok Sabha|website=164.100.47.194|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011214529/http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=5167&lastls=17|archive-date=11 October 2020|access-date=30 August 2020}}</ref> ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋ ਦਾ ਅਕਸ ਕਮਾਇਆ ਹੈ।<ref name="Angry5Deol">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-5-of-sunny-deol-s-angry-young-man-avatars-that-can-still-make-us-ghayal-once-again-2174336|title=5 of Sunny Deol's 'Angry Young Man' avatars that can still make us 'Ghayal Once Again'|date=5 February 2016|access-date=4 June 2022|publisher=DNAIndia}}</ref> ਉਸਨੇ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="top90Star">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/when-salman-khan-said-he-piggybacked-on-sunny-deol-if-he-felt-gadbad-in-his-career-on-tuesday-trivia-1866627-2021-10-19|title=When Salman Khan said he piggybacked on Sunny Deol if he felt gadbad in his career|date=19 October 2021|access-date=4 June 2022|publisher=IndiaToday}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਘਾਇਲ'', ''ਡਰ'', ''ਦਾਮਿਨੀ'', ''ਜੀਤ'', ''ਘਾਤਕ'', ''''ਜਿੱਦੀ'''', ''ਬਾਰਡਰ'' ਅਤੇ ''ਗਦਰ: ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ'' ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref name="Angry65Deol">{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/viral/actor-sunny-deol-turns-65-fans-take-to-twitter-to-wish-the-king-of-action-on-his-birthday|title=Actor Sunny Deol turns 65: Fans take to Twitter to wish the 'King of Action' on his birthday|date=19 October 2021|access-date=4 June 2022|publisher=Freepressjournal}}</ref> ਦਿਓਲ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web|url=http://dff.nic.in/2011/40th_nff_1993.pdf|title=40th nff 1993|date=9 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309053748/http://dff.nic.in/2011/40th_nff_1993.pdf|archive-date=9 March 2016|access-date=30 August 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/27-years-of-ghayal-sunny-deol-film-succeeded-despite-clash-with-aamir-madhuri-s-dil/story-ndhnmXcrY5KsuTtM8YzgyJ.html|title=27 years of Ghayal: Sunny Deol film succeeded despite clash with Aamir-Madhuri's Dil|date=22 June 2017|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070508/https://www.hindustantimes.com/bollywood/27-years-of-ghayal-sunny-deol-film-succeeded-despite-clash-with-aamir-madhuri-s-dil/story-ndhnmXcrY5KsuTtM8YzgyJ.html|archive-date=30 March 2019|access-date=30 August 2020}}</ref> ਅਤੇ ਦੋ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ]] ਹਨ।<ref name="filmfare 1953 to 2020">{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners|title=Filmfare Awards Winners From 1953 to 2020|website=filmfare.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204095338/https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners|archive-date=4 February 2018|access-date=30 August 2020}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1957 ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਜੱਟ|ਜਾਟ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-elections-2019-sunny-deol-banks-on-punjabi-roots-patriotic-image/story-1j3GdhDo7k9AdK571PYzHO.html|title=Lok Sabha elections 2019: Sunny Deol banks on Punjabi roots, patriotic|date=2 May 2019|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305174646/https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-elections-2019-sunny-deol-banks-on-punjabi-roots-patriotic-image/story-1j3GdhDo7k9AdK571PYzHO.html|archive-date=5 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p010z34s|title=BBC Asian Network – Bobby Friction & Anushka Arora, Diwali special with the Deols, Watch in Conversation with the Deols|website=www.bbc.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803012041/https://www.bbc.co.uk/programmes/p010z34s|archive-date=3 August 2019|access-date=30 August 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.vijaytafilms.com/thedeols.html|title=Vijayta Films|date=6 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606081153/http://www.vijaytafilms.com/thedeols.html|archive-date=6 June 2011|access-date=30 August 2020}}</ref> [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਦਾਕਾਰ [[ਧਰਮਿੰਦਰ]]<ref>{{Cite web|url=http://vijaytafilms.com/thedeols.html|title=The Deols|publisher=vijaytafilms|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606081153/http://www.vijaytafilms.com/thedeols.html|archive-date=6 June 2011|access-date=13 July 2011}}</ref> ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੇ ਅਜੀਤਾ ਹਨ ਜੋ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹਨ। [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/He-s-like-my-teddy-bear/Article1-711213.aspx|title=He's like my teddy bear|publisher=hindustantimes|archive-url=https://archive.today/20130125200003/http://www.hindustantimes.com/He-s-like-my-teddy-bear/Article1-711213.aspx|archive-date=25 January 2013|access-date=13 July 2011}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਹੈ। ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਏਸ਼ਾ ਦਿਓਲ|ਈਸ਼ਾ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ ਅਹਾਨਾ ਦਿਓਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੌਤੇਲੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.starboxoffice.com/stars/Default.aspx?bid=actors_Sunny_Deol|title=Sunny Deol pawan|publisher=starboxoffice|archive-url=https://web.archive.org/web/20110423200443/http://www.starboxoffice.com/stars/Default.aspx?bid=actors_Sunny_Deol|archive-date=23 April 2011|access-date=13 July 2011}}</ref> ਉਸਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੂਜਾ ਦਿਓਲ (ਉਰਫ਼ ਲਿੰਡਾ ਦਿਓਲ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜਵੀਰ। ਕਰਨ ''ਯਮਲਾ ਪਗਲਾ ਦੀਵਾਨਾ 2'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰੈਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/sunny-deols-son-turns-assistant-director-wife-writer-for-yamla-pagla-deewana-2/1094802/|title=Sunny Deol's son turns assistant director, wife writer for Yamla Pagla Deewana 2 – Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=11 May 2020}}</ref> ਕਰਨ ਦਿਓਲ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ' ''ਪਲ ਪਲ ਦਿਲ ਕੇ ਪਾਸ'' ' ਨਾਲ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Pal Pal Dil Ke Paas Movie Review: Highs and lows of love|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/pal-pal-dil-ke-paas/movie-review/71206141.cms|access-date=11 May 2020}}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਜੈ ਸਿੰਘ (ਸੰਨੀ) ਦਿਓਲ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1957 ਨੂੰ ਸਾਹਨੇਵਾਲ, [[ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ, ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਜੱਟ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] [[ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ|ਇੱਕਦੇਵਵਾਦੀ]] ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/photos/india-news/lok-sabha-elections-2019-i-hereby-declare-bjp-congress-rahul-gandhi-narendra-modi-amit-shah-5658185/|title=2019 Lok Sabha elections affidavit: I hereby declare|date=30 April 2019|work=The Indian Express|access-date=15 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815112627/https://indianexpress.com/photos/india-news/lok-sabha-elections-2019-i-hereby-declare-bjp-congress-rahul-gandhi-narendra-modi-amit-shah-5658185/|archive-date=15 August 2023}}</ref><ref name="ASD">{{Cite web |last=Parliament of India |title=Member Detail {{!}} Sunny Deol |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/5167 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517122916/https://sansad.in/ls/members/biography/5167 |archive-date=17 May 2024 |access-date=17 May 2024 |website=[[Parliament of India|Sansad]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/In-my-30-year-career-I-have-spent-five-years-in-bed-due-to-my-backache-Sunny-Deol/articleshow/25126235.cms?curpg=2|title=In my 30-year career, I have spent five years in bed due to my backache: SDeol|work=The Times Of India|access-date=11 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225165914/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/In-my-30-year-career-I-have-spent-five-years-in-bed-due-to-my-backache-Sunny-Deol/articleshow/25126235.cms?curpg=2|archive-date=25 December 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Deols |url=https://vijaytafilms.com/thedeols.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606081153/http://www.vijaytafilms.com/thedeols.html |archive-date=6 June 2011 |access-date=13 July 2011 |publisher=vijaytafilms}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/sunny-deol-mother-prakash-kaur-gadar-2-premiere-dharmendra-first-wife-bobby-deol-101691809934206.html|title=Sunny Deol's mother Prakash Kaur makes rare appearance at Gadar 2 premiere; Dharmendra, Bobby Deol, Tania also spotted|date=12 August 2023|work=Hindustan Times|access-date=18 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818110021/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/sunny-deol-mother-prakash-kaur-gadar-2-premiere-dharmendra-first-wife-bobby-deol-101691809934206.html|archive-date=18 August 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 May 2019 |title=Lok Sabha elections 2019: Sunny Deol banks on Punjabi roots, patriotic image |url=https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-elections-2019-sunny-deol-banks-on-punjabi-roots-patriotic-image/story-1j3GdhDo7k9AdK571PYzHO.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305174646/https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-elections-2019-sunny-deol-banks-on-punjabi-roots-patriotic-image/story-1j3GdhDo7k9AdK571PYzHO.html |archive-date=5 March 2020 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-sunny-deol-the-unsung-hero/20110103.htm|title=Sunny Deol: Bobby and I are still scared of dad|last=Dedhia|first=Sonil|date=3 January 2011|work=[[Rediff.com]]|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210104754/https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-sunny-deol-the-unsung-hero/20110103.htm|archive-date=10 December 2024|quote=I am a Jat, so it came naturally.}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 June 2011 |title=Vijayta Films |url=https://www.vijaytafilms.com/thedeols.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606081153/http://www.vijaytafilms.com/thedeols.html |archive-date=6 June 2011 |access-date=30 August 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/its-celebration-time-for-deol-household/|title=It's celebration time for Deol household|last=Sahgal|first=Geety|date=29 January 2011|work=[[The Indian Express]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210090227/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/its-celebration-time-for-deol-household/|archive-date=10 December 2024|quote=Sunny: He likes sushi which I don't. But at home we are all vegetarians. That's because we are Arya Samajis and my grandmother was a vegetarian.}}</ref> ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੇ ਅਜੀਤਾ ਹਨ ਜੋ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹਨ। [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] ਉਸ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=He's like my teddy bear |url=https://www.hindustantimes.com/He-s-like-my-teddy-bear/Article1-711213.aspx |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130125200003/http://www.hindustantimes.com/He-s-like-my-teddy-bear/Article1-711213.aspx |archive-date=25 January 2013 |access-date=13 July 2011 |publisher=hindustantimes}}</ref> ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਈਸ਼ਾ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ ਅਹਾਨਾ ਦਿਓਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਤਰੇਈਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Sunny Deol pawan |url=https://www.starboxoffice.com/stars/Default.aspx?bid=actors_Sunny_Deol |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110423200443/http://www.starboxoffice.com/stars/Default.aspx?bid=actors_Sunny_Deol |archive-date=23 April 2011 |access-date=13 July 2011 |publisher=starboxoffice}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/abhay-deol-sunny-deol-bobby-deol-dance-karan-deols-wedding-101687154609292.html|title=Abhay Deol dances with cousins Sunny, Bobby in Karan Deol's baaraat, calls it his 'favourite moment'|date=19 June 2023|work=Hindustan Times|access-date=27 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227103408/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/abhay-deol-sunny-deol-bobby-deol-dance-karan-deols-wedding-101687154609292.html|archive-date=27 December 2023}}</ref> ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਬੁਆਏਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਿਰੰਜਨ ਆਨੰਦੀਲਾਲ ਪੋਦਾਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Amrita |date=24 April 2025 |title='Jaat' actor Sunny Deol and his family's educational qualities |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/bollywood/jaat-actor-sunny-deol-and-his-familys-educational-qualities-check-here/ar-AA1DzWTR |access-date=23 September 2025 |website=MSN}}</ref> ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ [[ਡਿਸਲੇਕਸੀਆ|ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਦੀ ਸਮਸਿਆ]] ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sunny-deol-talks-about-his-battle-with-dyslexia-people-would-think-i-am-a-duffer/articleshow/105907305.cms|title=Sunny Deol talks about his battle with dyslexia: People would think I am a duffer|date=11 December 2023|work=The Times of India|access-date=23 September 2025|issn=0971-8257}}</ref> ਪਰ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸਨ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ ਇੱਕ ਝਗਡ਼ਾਲੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝਗਡ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਸਟਿਕਸ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੜਕ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਨ । ਉਹ ਇੱਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰ ਰੇਸਿੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/gadar-2-star-sunny-deol-reveals-he-used-to-carry-swords-and-hockey-sticks-in-his-car-says-he-got-into-fights-everywhere-and-kept-beating-people-up/articleshow/104436852.cms|title='Gadar 2' star Sunny Deol reveals he used to carry swords and hockey sticks in his car; says he got into fights everywhere and kept beating people up|date=16 October 2023|work=The Times of India|access-date=20 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520125604/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/gadar-2-star-sunny-deol-reveals-he-used-to-carry-swords-and-hockey-sticks-in-his-car-says-he-got-into-fights-everywhere-and-kept-beating-people-up/articleshow/104436852.cms|archive-date=20 May 2024|issn=0971-8257}}</ref> ਕਾਲਜ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/bollywood-trivia-did-you-know-that-sunny-deol-has-studied-acting-in-england/articleshow/102857697.cms|title=Bollywood Trivia: Did you know that Sunny Deol has studied acting in England?|date=20 August 2023|work=The Times of India|access-date=21 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521173914/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/bollywood-trivia-did-you-know-that-sunny-deol-has-studied-acting-in-england/amp_articleshow/102857697.cms|archive-date=21 May 2024|issn=0971-8257}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਓਲਡ ਰਿਪ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/sunny-deol/we-were-supposed-to-launch-karan-not-yrf-sunny-deol/sunny-deol/articleshow/36753826.cms|title=Sunny Deol|date=18 June 2014|work=The Times of India|access-date=21 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521173917/https://photogallery.indiatimes.com/celebs/bollywood/sunny-deol/we-were-supposed-to-launch-karan-not-yrf-sunny-deol/sunny-deol/articleshow/36753826.cms|archive-date=21 May 2024}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਦਿਓਲ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ)]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/bollywood-actor-sunny-deol-joins-bjp/articleshow/69003734.cms|title=Bollywood actor Sunny Deol joins BJP|last=PTI|date=23 April 2019|work=[[Times of India]]|access-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423155623/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/bollywood-actor-sunny-deol-joins-bjp/articleshow/69003734.cms|archive-date=23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2019|2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਹਲਕੇ]] ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ [[ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਜਾਖੜ|ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 82,459 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newsnation.in/election/lok-sabha-election-2019/from-sunny-deol-to-urmila-matondkar-heres-how-star-candidates-fared-in-lok-sabha-polls-article-225290.html|title=From Sunny Deol to Urmila Matondkar, here's how star candidates fared in Lok Sabha Polls|date=24 May 2019|website=News Nation|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524112411/https://www.newsnation.in/election/lok-sabha-election-2019/from-sunny-deol-to-urmila-matondkar-heres-how-star-candidates-fared-in-lok-sabha-polls-article-225290.html|archive-date=24 May 2019|access-date=24 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/actor-sunny-deol-wins-the-lok-sabha-elections-2019-by-82459-votes/articleshow/69472584.cms|title=Actor Sunny Deol wins the Lok Sabha Elections 2019 by 82,459 votes – Times of India|website=The Times of India|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128000400/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/actor-sunny-deol-wins-the-lok-sabha-elections-2019-by-82459-votes/articleshow/69472584.cms|archive-date=28 January 2020|access-date=24 May 2019}}</ref> == ਨਾਮਾਂਕਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == === [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] === * [[1994]] - ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਦਾਮਿਨੀ * [[1991]] - ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਘਾਇਲ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] * [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]] * [[ਏਸ਼ਾ ਦਿਓਲ]] * [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] * [[ਯਮਲਾ ਪਗਲਾ ਦੀਵਾਨਾ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} 8td3oqhukrf5k8rdh9cou8pnx0p2xm1 0 26965 853061 817744 2026-11-06T12:18:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853061 wikitext text/x-wiki [[File:Tribal Activist Soni Sori.jpg|thumb|ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ]] {{Infobox person | name = ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ | image =Soni by Shailendra 5 641943309.jpg | birth_date = ਤਕਰੀਬਨ 1975 | birth_place = ਬੜੇ ਬੇਦਮਾ, [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ |ethnicity = [[ਆਦਿਵਾਸੀ]] | other_names = | known_for = 2011 ਵਿੱਚ ਜਬਰੀ ਉਗਰਾਹੀ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ, ਬੇਪਨਾਹ ਪੁਲਸ ਤਸੀਹੇ | occupation = ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਟੀਚਰ | relations = ਮੁੰਡਾ ਰਾਮ (ਪਿਓ), ਰਾਮਦੇਵ (ਭਰਾ)<ref>[http://www.otherindia.org/dev/index.php?option=com_content&view=article&id=410:police-land-up-at-soni-soris-house-to-arrest-her-brother Police land up at Soni Sori's house – to arrest her brother?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127122128/http://www.otherindia.org/dev/index.php?option=com_content&view=article&id=410:police-land-up-at-soni-soris-house-to-arrest-her-brother |date=2024-11-27 }} Retrieved 8 February 2013 {{dead link|date=March 2013}}</ref> }} '''ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ''' (ਜਨਮ ਤਕਰੀਬਨ 1975) [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਦਾਂਤੇਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਮੇਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਕੂਲ ਟੀਚਰ ਜਿਸ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜਾਮ ਹੈ।<ref name=sonistoryie>{{cite news|title=Soni's Story|url=http://www.indianexpress.com/news/soni-s-story/983928/0|newspaper=The Indian Express|date=5 August 2012|archivedate=9 ਮਾਰਚ 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzmmlPRH?url=http://www.indianexpress.com/news/soni-s-story/983928/0|deadurl=no|access-date=17 ਸਤੰਬਰ 2013}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ [[ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਪੁਲਸ ਦੇ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪੁਲਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੇ ਇਲਜਾਮ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਐੱਸਰ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਫੰਡ ਵਸੂਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/report/suspected-woman-maoist-arrested-in-delhi/20111004.htm |title=Suspected woman Maoist arrested in Delhi |date=4 October 2011 |agency=Press Trust of India |publisher=Rediff |accessdate=9 March 2013 |archivedate=9 ਮਾਰਚ 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzmjHh9o?url=http://www.rediff.com/news/report/suspected-woman-maoist-arrested-in-delhi/20111004.htm |deadurl=no }}</ref> ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੈਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ, ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਚ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਕੰਕਰ ਘੁਸੇੜੇ ਗਏ।<ref>http://www.mail-archive.com/adiyuva@googlegroups.com/msg00008.html</ref><ref name=AI>{{cite web |url=http://www.amnesty.org/en/for-media/press-releases/india-release-soni-sori-international-women-s-day-2012-03-07 |title=India: Release Soni Sori on International Women's Day |date=7 March 2012 |publisher=[[Amnesty International]] |archivedate=9 ਮਾਰਚ 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzmrIVCz?url=http://www.amnesty.org/en/for-media/press-releases/india-release-soni-sori-international-women-s-day-2012-03-07 |deadurl=yes |access-date=17 ਸਤੰਬਰ 2013 }}</ref> ਅਪਰੈਲ 2013 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news | url = http://www.thehindu.com/news/national/soni-sori-kodopi-acquitted-of-murder-charges/article4673791.ece | title = Soni Sori acquitted in a case of attack on Congress leader | date = 5 January 2013 | newspaper = The Hindu }}</ref> == ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਡਾ ਰਾਮ, ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਬੜੇ ਬੇਦਮਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਰਹੇ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ (ਗਰਾਮ ਸਭਾ) ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਅੰਕਲ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਆਗੂ ਸਨ, ਜੋ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੋਰੀ, ਬਸਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਜਗਦਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੰਟ ਹੈ।<ref name=sonistoryie/> ਸੋਰੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਦੰਤੇਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟ੍ਰੈਕਟ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਨਕਸਲੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਵਾਹੁਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name=sonistoryie/> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਕਸਲਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ [[ਮੁਖਬਰ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ 14 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਘਰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲੱਤ' ਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name=TOI2>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Father-shot-by-Naxals-daughter-on-police-radar-for-Maoist-links/articleshow/10219226.cms |title=Father shot by Naxals, daughter on police radar for Maoist links |author=Supriya Sharma |date=3 October 2011 |work=Times of India |accessdate=21 September 2012 |archivedate=9 ਮਾਰਚ 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EzmsWnQ5?url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-03/india/30263626_1_maoist-attack-dantewada-rajasthan-police |deadurl=no }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 80,000 ਰੁਪਿਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Hemender|title=Is Soni Sori a Maoist or a teacher?|url=http://ibnlive.in.com/news/is-soni-sori-a-maoist-or-a-teacher/194532-3.html|accessdate=5 March 2014|newspaper=IBN 7|date=19 October 2011|archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020050550/http://ibnlive.in.com/news/is-soni-sori-a-maoist-or-a-teacher/194532-3.html|dead-url=yes}}</ref> ਸੋਰੀ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ 2012 ਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=TOI1 /><ref name=H115 /> ਸੋਨੀ ਸੋਰੀ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਲੇਬੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਡਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name=TOI2/> ਉਸ ਦਾ ਅਨਿਲ ਫੁਤਾਨੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਜੋੜਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਸਮੇਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref name=sonistoryie/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] po4n8s4h1v0zt1empaleycynn1i7zip 0 27671 853175 174108 2026-11-06T19:26:15Z Rotondus 19898 ਤਸਵੀਰ 853175 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:The monkey prince Angad is first sent to give diplomacy one last chance.jpg|thumb]] '''{{PAGENAME}}''' [[ਰਾਮਾਇਣ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੱਹਤਵਪੂਰਣ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਇਹ [[ਬਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਤਾਰਾ (ਰਾਮਾਇਣ)|ਤਾਰਾ]] ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ ਅਤੇ [[ਸੂਗਰੀਵ]] ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸਨ। {{ਰਾਮਾਇਣ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ]] jnvl5p6utuyd050yykm2oqlbon35d6m 0 28381 853119 832607 2026-11-06T12:45:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853119 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ | image = Harnam Singh Narula.JPG | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ | birth_date = 1929 | birth_place = ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ, {ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ} | death_date = 10 ਅਪਰੈਲ 2010 | death_place = ਪਟਿਆਲਾ | occupation = ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਓਪੇਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | period = ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ - 2010 ਤੱਕ | genre = ਕਹਾਣੀ, ਓਪੇਰਾ, ਕਵਿਤਾ | subject = | movement = ਸਮਾਜਵਾਦ | notableworks = }} '''ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ''' ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਕਰਮੀ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਇਪਟਾ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.haaram.com/CompleteArticle.aspx?aid=724383&ln=pa |title=ਕਪੂਰਥਲਾ 'ਚ 21-22 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇਪਟਾ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ |access-date=2013-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225165812/http://www.haaram.com/CompleteArticle.aspx?aid=724383&ln=pa |archive-date=2024-12-25 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.despardestimes.com/%E0%A8%87%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%A4-%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6/ |title=ਇਪਟਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਤੇ ਡੌਲੀ ਗੁਲੇਰੀਆ ਚੈਅਰਮੈਨ ਬਣੇ |access-date=2013-12-12 |archive-date=2013-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003131613/http://www.despardestimes.com/%E0%A8%87%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%85%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%A4-%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.despardestimes.com/%E0%A8%87%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A8%B0-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%AE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%A6%E0%A8%A6-%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82/ |title=ਇਪਟਾ ਦੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗਾ – ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ |access-date=2013-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226002405/http://www.despardestimes.com/%E0%A8%87%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A8%B0-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%AE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%A6%E0%A8%A6-%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82/ |archive-date=2024-12-26 |url-status=dead}}</ref> ਦੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਦਾ ਸਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਓਪੇਰਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਲੁਟੇਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਉਹਦੀ ਕਵਿਤਾ ''ਫਰਮਾਇਸ਼'' ਬਹੁਤ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਇਪਟਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ।<ref>[http://www.unp.me/f16/and-26-a-103848/ ਆਖਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਯਾਰਾਨਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ [[ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ]], ਲੋਕ-ਗਾਇਕਾ [[ਸਰਿੰਦਰ ਕੌਰ]], [[ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ]], [[ਜੁਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ]], ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, [[ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ]], [[ਉਰਮਿਲਾ ਅਨੰਦ]], ਅਤੇ [[ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਦੀ]] ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਜਾਗਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੜਾ ਹਿੰਮਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।<ref>[http://punjabitribuneonline.mediology.in/2013/03/%E0%A8%89%E0%A8%B0%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%86%E0%A8%A8%E0%A9%B0%E0%A8%A6-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9B%E0%A9%8B%E0%A9%9C%E0%A8%BE/ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਮੂਨਾ== <poem>ਏਹਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਟੈਕਸ ਦੀ ਟੈਕਸ ਦਾ ਮੈਂ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਟੈਕਸ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁਟੱਣ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜ ਹਿਮਾਲਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਣੇਪੇ ਉੱਤੇ ਛੜੇ ਛਟੀਂਕ ਰੰਡੇਪੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਤੇ ਆਣ ਜਾਣ ਤੇ ਕੋਠਾ ਛੱਪਰ ਪਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ ਮੇਲੇ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਬੈਹ ਕੇ ਦਿਲ ਪ੍ਰਚਾਣ ਤੇ ਟੈਕਸ ਨਰਮਾਂ ਮਿਰਚ ਕਮਾਦ ਕਪਾਹਾਂ ਚੀਜ ਖਰੀਦੋ ਭਾਵੇਂ ਵੇਚੋ ਜਿਧਰ ਕਿਧਰ ਏਧਰ ਉਧਰ ਪੁਰਬ ਪੱਛਮ ਉਤਰ ਦੱਖਣ ਟੈਕਸ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਲੋਕੋ ਪਰ ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ</poem> ==ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ== *ਪੱਕੀ ਵੰਡ * ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ==ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ== ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪ੍ਰ੍ਦ੍ਦੇਆਂ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਕਹਾਣੀ ‘ਆਖ਼ਰੀ ਪੁਲਾਂਘ’ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀ ਵੀ ਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਨਜ਼ਰੰਦਾਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ===''ਪਾਲੀ''=== *[https://wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80 ਇਥੇ ਪੜ੍ਹੋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140409204904/http://wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80 |date=2014-04-09 }} ਸੰਤਾਲੀ ਦੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ ਮਲੂਕ ਜਿਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਜੀਵ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ‘ਭਾਬੀ ਮੈਨਾ’ ਵਾਂਗ ਅਭੁੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰਥ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] piiasyznbu8to9z6lq8exkb26gh44tp 0 28559 853030 845324 2026-11-06T12:03:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853030 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Surinder Gill.jpg|thumb]] [[ਤਸਵੀਰ:Surindergill.jpg|thumb|ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] [[ਤਸਵੀਰ:Surinder Gill1.jpg|thumb|ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ 2026 ਵਿੱਚ]] '''ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ''' (ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1942) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ''ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾਂ ਦਾ ਦੇਈ ਜਾਣਾ ਹੋ'' ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 2010 ਲਈ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ।<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-20/india/30302551_1_highest-literary-award-sardar-anjum-bhau Surinder Gill and Surjit Judge have been selected for Shiromani Punjabi Poet Award]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ== ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਾਰਚ 1942 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰੂਮੀ ਵਿੱਚ ਸ. ਸੌਦਾਗਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਰਣਧੀਰ ਕਾਲਜ ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਤੇ ਅੱਜ ਕਲ ਮੋਹਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ==ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ== *''ਸ਼ਗਨ'' (1963) *''ਸਫਰ ਤੇ ਸੂਰਜ'' (1967) *''ਗੁੰਗਾ ਦਰਦ'' (1987) *''ਆਵਾਜ਼'' (1998) *''ਹੁਣ ਧੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰੀ'' (2005) *''ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਰੁੱਤ'' (2007) *''ਰੱਸੀਆਂ ਨਿਮੋਲੀਆਂ'' (2013) *''ਗੀਤ ਦਾ ਬੇਦਾਵਾ'' (2015) *''ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ'' (2019) *''ਪੁਲ ਤੇ ਪਾਣੀ'' (2023) ==ਸਮੀਖਿਆ== *''ਰਾਜਨੀਤੀਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ'' (2022) *''ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ - ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ'' (1973) ==ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ== *''ਪੰਜ ਪ੍ਰਦੇਸ'' (2018) ==ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ== <poem> <big>ਲਹੂ</big> <small > ਇਹ ਲਹੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡੁਲ੍ਹਿਆ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਇਹ ਲਹੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਰੂਮੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਜਿਧਰੋਂ ਵੀ ਚੰਦਰੀ ਸੋਅ ਆਵੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਲਹਿ ਜਾਵੇ ਇਹ ਜੋ ਚੌਕ ’ਚ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਪਿਆ ਇਹ ਪੰਨਾ ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹੈ ਕਲ੍ਹ ਰਾਤ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਨਿਆਈਆਂ ’ਚੋਂ ਤੜ ਤੜ ਤੜ ਤੜ ਆਵਾਜ਼ ਪਈ ਹਰ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਸਹਿਮ ਦਾ ਜੰਦਰਾ ਸੀ ਹਰ ਅੱਖ ਸੀ ਜੀਕਣ ਤਿੜਕ ਗਈ ਜਿਹਨੂੰ ‘ਅਣਪਹਿਚਾਣੀ ਲਾਸ਼’ ਕਹਿਣ ਇਹ ਸ਼ਵ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਸ਼ੈਤਾਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਸਹੀ ਸਾਡੀ ਜੂਨ ਤਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਈ ਕਿਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਸਹਿਮ ਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਬੇਆਬ ਹੋਈ ਇਸ ਚੰਦਰੀ ਬਵਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਫੜੀਏ ਇਹ ਲੇਖਾ ਕਿਸ ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਹੈ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡੁਲਿਆ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਇਹ ਲਹੂ ਮੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ ਇਹ ਤੱਤਾ ਲਹੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ ਇਹ ਗਾੜ੍ਹਾ ਲਹੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੈ </small> </poem> ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=5dTlGwFO4j8 ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦਾ ਮਕਬੂਲ ਗੀਤ ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾਂ ਦਾ ਦੇਈ ਜਾਣਾ ਹੋ...” ] *[https://www.youtube.com/watch?v=HKAviSzwCCk ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ -1] *[https://www.youtube.com/watch?v=MjLx-ylrI2w ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ -2] *[https://www.youtube.com/watch?v=NQ2FTc6Ev9M&t=1s ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾ ਦਾ ਦੇਈ ਜਾਣਾ - ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ] *[https://www.youtube.com/watch?v=Po05p99e2lY&t=21s ਕਾਹਦੀ ਰੁੱਤ ਜੇ ਨਾ ਲੜੀ ਅੰਗਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ - ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ] *[https://www.youtube.com/watch?v=sWVc9jiRH54 1983 ਰਿਕਾਰਡ - "ਛੱਟਾ ਚਾਨਣਾਂ ਦਾ" ਨਾਟਕਕਾਰ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਟੀਮ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ] ==ਹਵਾਲੇ== https://www.punjabitribuneonline.com/news/diaspora/the-constant-flow-of-words-dr-surinder-gill-180419/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004210631/https://www.punjabitribuneonline.com/news/diaspora/the-constant-flow-of-words-dr-surinder-gill-180419/ |date=2023-10-04 }} https://web.archive.org/web/20220809015835/https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/delivery-of-six-lights-161249 https://khabarwaale.com/inner.php?news=874442 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004210631/https://khabarwaale.com/inner.php?news=874442 |date=2023-10-04 }} https://www.punjabitribuneonline.com/news/uncategorized/poetry-collection-39pul-te-pani39-by-shiromani-poet-surinder-gill-230528/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-punjabi-poet-dr-surinder-singh-gill-welcomes-8660369.html https://jagbani.punjabkesari.in/international/news/ipsa-dr-surinder-gill-samman-nderjit-dhami-book-cherian-ras-janiya-lok-arpa-1377753 {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jz7s7rud36880hhhtgrmbsg9hi309jr 0 28750 853087 842156 2026-11-06T12:31:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853087 wikitext text/x-wiki '''ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ''' (14 ਮਈ 1877 - 3 ਜੁਲਾਈ 1965) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਬਲੇਵਾਲੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਰੁਲੀਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂਅ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਰਾਜਯੋਗੀ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਸੰਤ ਬਾਬਾ [[ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ]] [[ਮਸਤੂਆਣਾ]] ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ]] ਛਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ==ਵਿਦਿਆ== ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮ. ਏ. ਅਤੇ ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਏ. ਐਮ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅਤੇ [[ਬਨਾਰਸ]] ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟੀਚਰ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ 'ਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ== [[ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹਨਾਂ ਨੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]], ਯੂ. ਐਸ. ਏ. ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] 'ਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਅਤੁੱਟ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ [[ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ [[ਮਸਤੂਆਣਾ]], [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]] ਅਤੇ [[ਬਨਾਰਸ]] ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ 'ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਨਫਰੰਸ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕਾ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]], ਮਲਾਇਆ, [[ਸਿੰਘਾਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ 'ਚ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] ਜੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ==ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ== [[ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ [[ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ]] ਵੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ [[ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀ]] ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ [[ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਚਨ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਸਿੰਚਿਆ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ (ਹਿ: ਪ੍ਰ:), ਗੁ: ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ [[ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਚੀਮਾ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਕਥਾ ਲਿਖੀ। == ਦਿਹਾਂਤ == ਓਹਨਾਂ ਦਾ 3 ਜੁਲਾਈ,1965 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਚੀਮਾ ਵਿਖੇ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 1, 2 ਅਤੇ 3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਰਸੀ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹੋਰ ਦੇਖੋ== * [https://web.archive.org/web/20161202055503/http://barusahib.org/ The Kalgidhar Society (Baru Sahib) Website] * [http://www.eternaluniversity.edu.in/ Eternal University Website] * [http://www.akalacademy.in/ Akal Academy website] * [http://eternalites.blogspot.com/ Eternal University Blog] * [http://www.jivo.in/ JIVO OIL Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102083607/http://jivo.in/ |date=2014-01-02 }} * [http://www.akalinfosys.com/ Akal Infosys Website] * [http://www.eternalvoice.in/ Eternal Voice Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110407021601/http://www.eternalvoice.in/ |date=2011-04-07 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਤ ਮਤ]] 9e8znw0yvibnksl0feqbnp06pcvmcik 0 29104 853132 575166 2026-11-06T12:51:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853132 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ''ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ ਚੇਬਿਉਲਾ'' |image = Harra (Terminalia chebula) leafless tree at 23 Mile, Duars, WB W IMG 5905.jpg |image_caption = ਬਿਨ ਪੱਤੇ ਟੀ. ਚੇਬੁਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੁੱਖ |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_subclassis = [[Rosids]] |ordo = [[Myrtales]] |familia = [[Combretaceae]] |genus = ''[[ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ (ਪੌਦਾ)|ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ]]'' |species = '''''ਟੀ. ਚੇਬੁਲਾ''''' |binomial = ''ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ ਚੇਬਿਉਲਾ'' |binomial_authority = [[Anders Jahan Retzius|Retz.]] |}} '''''ਹਰੜ (ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ ਚੇਬਿਉਲਾ)''''' (ਯੈਲੋ ਮਿਰੋਬਾਲਾਨ ਜਾਂ ਚੇਬਿਉਲਿਕ ਮਿਰੋਬਾਲਾਨ; [[ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]:'' ਕਾਦੁਕਾਈ''; [[ਅਸਾਮੀ]]:'' ਸਿਲਿਖਾ''; [[ਉਰਦੂ]]: {{ਨਾਸਤਾਲੀਕ | ہریڑ}}; ਚੀਨੀ: [[wikt: 诃|诃]] [[wikt: 子|子]] ''ਹੇ ਜ਼ੀ''; ਗੁਜਰਾਤੀ: ਹਿਮੇਜ਼; ਤੇਲਗੂ: ਕਾਰਾਕਾਇਆ; [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]: harītakī, हरीतकी; ਬੰਗਲਾ: হরিতকী / হর্তুকি (harītakī) ; ਤਿੱਬਤੀ: A-ru-RA) ''[[ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ (ਪੌਦਾ)|ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ]]'' ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]], ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣਪੱਛਮੀ [[ਚੀਨ]] ([[ਜੂਨਾਨ]]), ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਅਤੇ [[ਵੀਅਤਨਾਮ]] ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name=foc>Flora of China: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200014747 ''Terminalia chebula'']</ref><ref name=grin>Germplasm Resources Information Network: [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?36335 ''Terminalia chebula''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205045015/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?36335 |date=2015-02-05 }}</ref> == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Harra (Terminalia chebula) trunk at 23 Mile, Duars, WB W IMG 59023.jpg|Trunk of ''T. chebula'' File:Harra (Terminalia chebula) hanging fruit at 23 Mile, Duars, WB W IMG 5902.jpg|Fruit of ''T. chebula'' File:Harra (Terminalia chebula) fallen fruit at 23 Mile, Duars, WB W IMG 5900.jpg|A fallen fruit </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖ]] q37uo9d1kuj6pwtxmy3tlqg3l6mof0h 0 37966 853070 602461 2026-11-06T12:20:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853070 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = ਸੋਮਨਾਥ ਲਹਿਰੀ | native_name = সোমনাথ লাহিরী | native_name_lang =ਬੰਗਾਲੀ | honorific-suffix = | image = | imagesize = | smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> | alt = | caption = | order = | office = | term_start = | term_end = | birth_date = 1901 <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = | death_date = 1984<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | citizenship = | nationality = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] | otherparty = <!--For additional political affiliations--> | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = }} '''ਸੋਮਨਾਥ ਲਹਿਰੀ''' (1901–1984)<ref>{{cite book |title=Social Science Textbook for Class XI - Part III |page=57 |isbn=9788189611194 |url=http://books.google.co.in/books?id=qHVRAqkN_AEC&lpg=PA57&dq=somnath%20lahiri&pg=PA57#v=onepage&q&f=false |access-date=2014-04-10 |archive-date=2014-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319070643/http://books.google.co.in/books?id=qHVRAqkN_AEC&lpg=PA57&dq=somnath%20lahiri&pg=PA57#v=onepage&q&f=false |dead-url=yes }}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਰੋਨੇਨ ਸੇਨ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਲਕੱਤਾ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ।, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਕਮੇਟੀ ਵਰਗੇ ਕਈ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਗਰੁੱਪ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ 1933 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਣ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰੀ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1938 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਮਿਆਦ ਲਈ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>http://www.mainstreamweekly.net/article1675.html</ref> ਸੋਮਨਾਥ ਲਹਿਰੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਸੀਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਇਸਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਾਰਕਸਿਸਟ-ਲੈਨਿਨਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਘਰ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕੋਈ ਟੁਕੜਾ ਨਾ ਖਰੀਦਿਆ, ਬੈੰਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੇ ਰੁਪਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਸੋਮਨਾਥ ਲਹਿਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਰੀਬ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤੇ ਮਾਣ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਸੋਨਾਲੀ ਹੈ। ਸੋਨਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਬੀਰ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ। 1984 ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੇਡ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.newageweekly.com/2010/06/in-memory-of-comrade-somnath-lahiri-by.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612042047/http://www.newageweekly.com/2010/06/in-memory-of-comrade-somnath-lahiri-by.html |archive-date=2025-06-12 |url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984]] kdmzqcvvqqmnozxek0f2kj85oie4gwl 0 41474 853128 766897 2026-11-06T12:49:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853128 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1955|05|22|df=y}} | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | other_names = | occupation = [[ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ|ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ]], [[ਅਧਿਆਪਕ]] | known_for = |website= }} [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ.jpg|thumb|ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ]] '''ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ''' (ਜਨਮ 22 ਮਈ 1955) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ, [[ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ]] ਅਤੇ ਮੈਟਾ-ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ-2010 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ: [[ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ]] ਯਾਦਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ। ਪਿਛਲੇ 40 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਅਤੇ 4 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮੀਖਿਆ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। 24 ਪੀਐਚਡੀ ਤੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਮਫਿਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਭਾਟੀਆ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ [[ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡ]] ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ 100 ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 21 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.bharatsandesh.com/news/punjabi_menu_detail.php?id=690 |title=ਪ੍ਰੋ. ਭਾਟੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ-2010 |access-date=2014-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716143150/http://www.bharatsandesh.com/news/punjabi_menu_detail.php?id=690 |archive-date=2019-07-16 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://punjabitribuneonline.com/2012/08/%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%AD%E0%A8%9C%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%9F%E0%A9%80%E0%A8%86-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%85%E0%A8%AE/ Tribune Punjabi » News » ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ]</ref><ref>[http://www.hindustantimes.com/punjab/amritsar/gndu-prof-harbhajan-singh-bhatia-gets-shiromani-literary-critic-award/article1-962930.aspx GNDU Prof Harbhajan Singh Bhatia gets Shiromani Literary ... www.hindustantimes.com]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਜੀਵਨ == ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਮਈ 1955 ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਕੇ.ਆਰ.ਐਮ.ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ, [[ਨਕੋਦਰ]] ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ, [[ਜਲੰਧਰ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਫਿਰ 1979 ਵਿੱਚ ਐਮ. ਫਿਲ. ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ [[ਡਾ. ਆਤਮਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ)|ਡਾ. ਆਤਮਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਡੀਨ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨਟ ਤੇ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ ਕਾਲਿਜ ਵਿਖੇ ਵੀ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬਤੌਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜ਼ਿੱਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== ===ਮੌਲਿਕ=== * ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ: ਪੜਚੋਲ ਦਰ ਪੜਚੋਲ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 2020 * ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ '''ਜਗਤਾਰ''', ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ, 2020 * ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ '''ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ''', ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ, 2016 * ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ '''ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ''', ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ, 2013 * ਸੰਵਾਦ ਪੁਨਰ-ਸੰਵਾਦ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 2012, 2019 * ਚਿੰਤਨ ਪੁਨਰ-ਚਿੰਤਨ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 2010, 2015 * ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ: ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2014 * ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ , ਪੰਜਾਬੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਿੱਲੀ, 2004 * ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ : ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2001 * ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1988, 2015 * ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ (ਸਹਿ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1987 ===ਸੰਪਾਦਿਤ=== * ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾਕਾਰੀ: ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਰ ਹੁੰਗਾਰਾ, 2021 *ਆਤਮਜੀਤ ਦੀ ਸ਼ਬਦ ਸਾਧਨਾ: ਪਰਤਾਂ ਤੇ ਪਾਸਾਰ, 2021 *ਇੱਕੀਵੀਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ: ਸਰੂਪ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ, 2015 * ਕੌਰਵ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2006 * ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀਆਂ: ਵਰਤਮਾਨ ਪਰਿਪੇਖ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2006 * ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2003 * ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2003 * ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ ਦੇ ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, 2002 * ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ: ਰਚਨਾ ਤੇ ਸੰਦਰਭ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡਸ਼ੇਨ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2001 * ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2000 * ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1998, 2006 * ਖੋਜ ਦਰਪਣ (ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ), 1997 * ਸ. ਸੋਜ਼ ਦੀ ਨਾਵਲ ਸੰਵੇਦਨਾ, 1994 * ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ ਦੀ ਗਲਪ ਚੇਤਨਾ (ਸੰਪ.), ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1992 * ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ, (ਸਹਿ-ਸੰਪ.), ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1990 * ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ (ਸਹਿ-ਸੰਪ., ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ), ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1989, 2015 * ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ (ਸਹਿ-ਸੰਪ., ਜਿਲਦ ਦੂਜੀ), ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1989, 2015 ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] ncnqpm9mcqrn0urj5a54szwy2dix05q 0 41486 853027 809188 2026-11-06T12:02:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853027 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ''' (1928<ref>{{Cite web |url=http://search.library.utoronto.ca/search?N=0&Nr=p_author_personal_name:Surjit%20Khurshidi\,%201928- |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185940/http://search.library.utoronto.ca/search?N=0&Nr=p_author_personal_name:Surjit%20Khurshidi%5C,%201928- |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> -1998) ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ==ਜੀਵਨੀ== ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਤੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨਾਮਧਾਰੀ ਦੇ ਘਰ 1928 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਤੇ ਭਣਵਈਆ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇਮਾਨ ਨਿਕੋਬਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਤਕੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮਹਿੰਦਰ ਉਸਦਾ ਹਮਜਮਾਤੀ ਸੀ। ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣਿਆ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕੁ ਜਮਾਤਾਂ ਉਥੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਤੋਂ ਮੈਟਰਿਕ ਕਰਕੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ 10 ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ। ਫੌਜ ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਾ ਆਈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫੌਜ ਛੱਡ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸਮਾਜਵਾਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੂਰੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਜੁਟ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਉੱਚੀ ਲੰਮੀ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਦੇਪਾਲ ਤੇ ਧੀ ਊਸ਼ਾ ਹੋਈ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== *''ਜਗਜੀਤ ਕੋਸ਼'' (ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ,ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, 1995)<ref>{{Cite web |url=http://search.library.utoronto.ca/details?1112635&uuid=d15a2ed7-3be2-4c8f-96b0-9efbeb656a93 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-07-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190430/http://search.library.utoronto.ca/details?1112635&uuid=d15a2ed7-3be2-4c8f-96b0-9efbeb656a93 |url-status=dead }}</ref> *''ਸ਼ਬਦ ਲੀਲਾ'' (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, 1995)<ref>[http://books.google.co.in/books/about/Shabada_l%C4%ABl%C4%81.html?id=5sljAAAAMAAJ&redir_esc=y]</ref> *''[[ਮੁੜਕੇ ਦੀ ਮਹਿਕ]]'' (1978)<ref>[http://books.google.co.in/books/about/Mu%E1%B9%9Bhake_d%C4%AB_mahika.html?id=aGbIGwAACAAJ&redir_esc=y]</ref> *''ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ'' (1973)<ref>[http://books.google.co.in/books/about/Pa%C3%B1j%C4%81b%C4%AB_shabad%C4%81ratha_d%C4%AB_r%C5%ABpa_rekh.html?id=gQkSAQAAIAAJ&redir_esc=y]</ref> *''ਮੀਨ ਪਿਆਸੀ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1980)<ref>[http://books.google.co.in/books/about/Min_piasi.html?id=Xr0JtwAACAAJ&redir_esc=y]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] 6jqhzyq9nm60g5wnosd57w0idxbgjti 0 41714 853081 739959 2026-11-06T12:25:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853081 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੰਗ ਢੇਸੀਆਂ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 31.1235 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.743 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = ਰਾਜ | subdivision_name1 =[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 234 | population_total = 2222 | population_as_of = 2007 | population_rank = | population_density_km2 = 267 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = ਪਿੰਨ ਕੋਡ | postal_code = 144 409 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | area_code = 91-1826 | registration_plate = PB 37 | blank1_name_sec1 = ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ | blank1_info_sec1 = 986 [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank2_name_sec1 = ਸਾਖਰਤਾ | blank2_info_sec1 = 51%% | website = | footnotes = }} '''ਸੰਗ ਢੇਸੀਆਂ''' (ਢੇਸੀਆਂ ਸੰਗ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] ਦੀ ਫਿਲੌਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਸੰਗ ਜੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://ourvillageindia.org/Place.aspx?PID=426781 |title=Population Database of Indian villages |access-date=2014-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217033837/https://ourvillageindia.org/Place.aspx?PID=426781 |archive-date=2024-12-17 |url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 2i4l9uv590kv1wo356rgad713bsh62p 0 49732 853089 726733 2026-11-06T12:32:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853089 wikitext text/x-wiki '''ਸੰਤੋਖ ਧਾਲੀਵਾਲ''' ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹਨ। ==ਲਿਖਤਾਂ== ਸੰਤੋਖ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''...ਤੇ ਕਾਨੂ ਮਰ ਗਿਆ'' (2010) *''ਨੱਚਦੇ ਮੋਰਾਂ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ'' *''ਕ੍ਰਾਸ ਲਾਈਨਜ਼'' (2004)<ref>{{Cite web |url=http://www.chetnaparkashan.com/index.php?page=shop.product_details&product_id=803&flypage=flypage.tpl&pop=0&option=com_virtuemart&Itemid=1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223232858/http://www.chetnaparkashan.com/index.php?page=shop.product_details&product_id=803&flypage=flypage.tpl&pop=0&option=com_virtuemart&Itemid=1 |archive-date=2024-12-23 |url-status=dead}}</ref> ===ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਜ਼ਿਦ ਨਹੀਂ ਕਰੀਦੀ'' *''ਗੜਵਾ ਕੁ ਦਰਿਆ'' (2011)<ref>{{Cite web |url=http://www.chetnaparkashan.com/index.php?page=shop.product_details&product_id=1199&flypage=flypage.tpl&pop=0&option=com_virtuemart&Itemid=1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223233044/http://www.chetnaparkashan.com/index.php?page=shop.product_details&product_id=1199&flypage=flypage.tpl&pop=0&option=com_virtuemart&Itemid=1 |archive-date=2024-12-23 |url-status=dead}}</ref> *''ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਿਲਾ'' (1994) ===ਨਾਵਲ=== *''ਸਰਘੀ'' (2008)<ref>{{Cite web |url=http://www.chetnaparkashan.com/index.php?page=shop.product_details&product_id=1155&flypage=flypage.tpl&pop=0&option=com_virtuemart&Itemid=1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224012747/http://www.chetnaparkashan.com/index.php?page=shop.product_details&product_id=1155&flypage=flypage.tpl&pop=0&option=com_virtuemart&Itemid=1 |archive-date=2024-12-24 |url-status=dead}}</ref> *''ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ'' (2013)<ref>[http://books.google.co.in/books/about/Rishtian_de_maroothal.html?id=XS-koAEACAAJ&redir_esc=y]</ref> *''ਉਖੜੀਆਂ ਪੈੜਾਂ'' (2005) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] j6u1bgeb2fjyzxts5yxmg3v81e87uhi 0 50203 853178 819313 2026-11-07T01:33:01Z Aman Arora PTL 46281 853178 wikitext text/x-wiki '''ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Adverb adverb]'') [[ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕੰਸ਼ ਹਨ ਜੋ [[ਕਿਰਿਆ]] ਦੇ ਲੱਛਣ, ਗੁਣ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਯਾਨੀ ਕੰਮ ਕਦੋਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿੰਨਾ ਜਾਂ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ।<ref name="pp1">{{cite web |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ |title=ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ |access-date=7 ਨਵੰਬਰ 2026}}</ref> ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ''ਕਦੋਂ?'', ''ਕਿੱਥੇ?'', ''ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ?'', ''ਕਿਵੇਂ?'' ਅਤੇ ''ਕਿਉਂ?''।<ref name="preply">{{cite web |url=https://preply.com/en/blog/punjabi-adverbs/ |title=Punjabi adverbs explained – forms, placement, examples |website=Preply |access-date=7 ਨਵੰਬਰ 2026}}</ref> == ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ == ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਸੌਖੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: # ''ਮੁੰਡਾ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।'' # ''ਮੁੰਡਾ '''ਤੇਜ਼''' ਦੌੜਦਾ ਹੈ।'' ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੌੜਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ "ਤੇਜ਼" ਦੌੜਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ "ਤੇਜ਼" ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ।<ref name="pp1"/> == ਅਵਿਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ == ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਵਿਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ — ਕਰਤਾ ਦੇ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਵਚਨ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ: * ਮੁੰਡੇ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। * ਕੁੜੀ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। * ਕੁੜੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ [[ਕਿਰਿਆ]] ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ "ਤੇਜ਼" ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਇਸਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ]] ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ (ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ / ਵੱਡੀ ਕੁੜੀ)।<ref name="pp1"/> == ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ == ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲਚਕ ਵੀ ਹੈ — ਉਹ ਵਾਕ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਚਰ ਸਕਦਾ ਹੈ: * ''ਕੱਲ੍ਹ, '''ਕਈ ਘੰਟੇ''' ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ।'' (ਸਥਾਨ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ) * ''ਉਹ '''ਕਦੇ-ਕਦੇ''' ਕਾਲਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''<ref name="pp1"/> ਜਦੋਂ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਕ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ — ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ '''ਪੂਰਕ''' ਵਜੋਂ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਕ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: * ''ਮੁੰਡਾ '''ਅੰਦਰ''' ਹੈ।'' — ਇੱਥੇ "ਅੰਦਰ" ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="pp1"/> == ਅਰਥ ਪੱਖੋਂ ਕਿਸਮਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਛੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="pp1"/> {| class="wikitable" ! ਕਿਸਮ !! ਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ !! ਉਦਾਹਰਨ ਸ਼ਬਦ !! ਵਾਕ |- | ਸਥਾਨ-ਬੋਧਕ || ਥਾਂ, ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਦਸ਼ਾ || ਅੰਦਰ, ਬਾਹਰ, ਹੇਠਾਂ, ਉੱਤੇ, ਇੱਧਰ, ਪਿੱਛੇ, ਨੇੜੇ || ਹਰਨਾਮ '''ਹੇਠਾਂ''' ਆ ਗਿਆ ਹੈ। |- | ਸਮਾਂ-ਬੋਧਕ || ਵੇਲਾ, ਚਿਰ ਜਾਂ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ || ਕੱਲ੍ਹ, ਅੱਜ, ਸਵੇਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਬਾਰ-ਬਾਰ || ਉਹ '''ਕਦੇ-ਕਦੇ''' ਕਾਲਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |- | ਵਿਧੀ-ਬੋਧਕ || ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ || ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ, ਕਾਹਲੀ-ਕਾਹਲੀ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ, ਝਟਪਟ || ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ '''ਕਾਹਲੀ-ਕਾਹਲੀ''' ਕਰਦਾ ਹੈ। |- | ਮਾਤਰਾ-ਬੋਧਕ || ਮਿਕਦਾਰ, ਡਿਗਰੀ || ਬਹੁਤ, ਘੱਟ, ਤੇਜ਼, ਵਧੇਰੇ, ਕਾਫ਼ੀ || ਉਹ '''ਬਹੁਤ ਘੱਟ''' ਬੋਲਦਾ ਹੈ। |- | ਨਿਸਚੇ-ਬੋਧਕ || ਨਿਸ਼ਚਤਾ, ਭਰੋਸਾ || ਜ਼ਰੂਰ, ਬਿਲਕੁਲ, ਸੱਚਮੁੱਚ || ਮੀਂਹ '''ਜ਼ਰੂਰ''' ਪਵੇਗਾ। |- | ਕਾਰਨ-ਬੋਧਕ || ਕਾਰਨ, ਮਜਬੂਰੀ || ਕਿਉਂ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਧਰ, ਮਜਬੂਰਨ || ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ '''ਮਜਬੂਰਨ''' ਜਾਣਾ ਪਿਆ। |} ਕਾਰਨ-ਬੋਧਕ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ("ਕਿਉਂ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਧਰ") ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖਿਆ-ਬੋਧਕ (ਦੁਬਾਰਾ, ਕਈ ਵਾਰ) ਅਤੇ ਨਿਰਨਾ-ਬੋਧਕ (ਹਾਂ, ਨਹੀਂ, ਆਹੋ ਜੀ) ਵੀ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="preply"/> == ਬਣਤਰ ਪੱਖੋਂ ਕਿਸਮਾਂ == * '''ਸਧਾਰਨ''' — ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ: ਤੇਜ਼, ਅੰਦਰ, ਜ਼ਰੂਰ। * '''ਸੰਯੁਕਤ''' — ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦ: ਅਜੇ ਨਹੀਂ, ਕਦੇ-ਕਦੇ। * '''ਮਿਸ਼ਰਤ''' — ਮੁਕਤ ਤੇ ਯੁਕਤ ਭਾਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ: ਮਜਬੂਰਨ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ।<ref name="pp1"/> == ਨਿਪਾਤ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ == ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਨਾਂਹਵਾਚੀ ਨਿਪਾਤ (''ਨਹੀਂ, ਨਾ'') ਅਤੇ ਦਬਾਵਾਚੀ ਨਿਪਾਤ (''ਹੀ, ਵੀ, ਤਾਂ'') ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ''ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੱਠੀ '''ਅਜੇ ਨਹੀਂ''' ਮਿਲੀ ਹੈ।''<ref name="pp1"/> == ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ ਉਪਵਾਕ == ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਾਧੀਨ [[ਉਪਵਾਕ]] ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ ਉਪਵਾਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ: ''ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ '''ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ'''।''<ref name="pp2">{{cite web |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਕਿਰਿਆ%20ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ%20ਉਪਵਾਕ |title=ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ ਉਪਵਾਕ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |access-date=7 ਨਵੰਬਰ 2026}}</ref> == ਬਣਾਵਟ == ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸਬੰਧਕਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ — ਘਰ → '''ਘਰੋਂ''', ਬਾਹਰ → '''ਬਾਹਰੋਂ''', ਉੱਤੇ → '''ਉੱਤੋਂ'''। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਕੰਸ਼ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="pp3">{{cite web |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=ਕਿਰਿਆ%20ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ%20%20ਵਾਕੰਸ਼ |title=ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਕੰਸ਼ |website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |access-date=7 ਨਵੰਬਰ 2026}}</ref><ref name="lp">{{cite web |url=https://www.learnpunjabi.org/adverb.html |title=Adverb |website=Learn Punjabi |access-date=7 ਨਵੰਬਰ 2026}}</ref> == ਆਮ ਗ਼ਲਤੀ == "ਤੇਜ਼" ਵਰਗਾ ਸ਼ਬਦ ਦੋਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: * ''ਤੇਜ਼ ਮੁੰਡਾ ਦੌੜਿਆ।'' — ਇੱਥੇ "ਤੇਜ਼" [[ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ]] ਹੈ (ਨਾਂਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ)। * ''ਮੁੰਡਾ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਿਆ।'' — ਇੱਥੇ "ਤੇਜ਼" ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ (ਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ)।<ref name="pp1"/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਕਿਰਿਆ]] * [[ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ]] * [[ਨਾਂਵ]] * [[ਪੜਨਾਂਵ]] * [[ਕਾਰਕ]] * [[ਉਪਵਾਕ]] * [[ਵਾਕ]] * [[ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ]] * [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] * [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਬਦ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ]] gckci7fo1u5u0nativctcvqzo9cawq3 0 51809 853169 839861 2026-11-06T13:08:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853169 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹੱਲਾ | title = ੨੦੧੪ ਵਾਘਾ ਸਰਹੱਦ ਬੰਬ-ਧਮਾਕਾ | image = Wagah suicide attack.jpg | image_size = | alt = | caption = ਪਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਾਘਾ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੋਏ ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ੬੦ ਲੋਕ ਹਲਾਕ | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[ਵਾਘਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | target = ਆਮ ਲੋਕ | coordinates = {{coord|31|36|16.9|N|74|34|22.5|E|type:landmark|display=inline}} | date = ੨ ਨਵੰਬਰ, ੨੦੧੪ | time = ਸਾਮ ਦੇ ੫.੩੦ | timezone = [[UTC]]+੫ | type = [[ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲਾ]] | fatalities = ੬੦<ref>http://www.dawn.com/news/1142006/ttp-splinter-groups-claim-wagah-attack-60-dead</ref> | injuries = ੧੦੦ | victims = | perpetrators= [[ਜਮਾਤ-ਉਲ-ਅਹਿਰਰ]]<ref>http://www.dawn.com/news/1142307/wagah-attack-ahrar-claim-of-responsibility-appears-more-credible</ref> | dfens = | susperp = [[ਜੁੰਦੱਲਾ]] | weapons = ਬੰਬ | motive = [[ਜ਼ਰਬ-ਏ-ਅਜ਼ਬ]] ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਬਦਲਾ }} ੨ ਨਵੰਬਰ, ੨੦੧੪ ਨੂੰ [[ਵਾਘਾ|ਵਾਘਾ ਸਰਹੱਦ]] 'ਤੇ ਹੋਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਰੇਡ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਸਵੈਘਾਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |url=http://indianexpress.com/article/world/world-others/pakistan-at-least-30-killed-in-explosion-at-wagah-border-crossing/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102180945/http://indianexpress.com/article/world/world-others/pakistan-at-least-30-killed-in-explosion-at-wagah-border-crossing/ |archive-date=2014-11-02 |url-status=dead}}</ref> ==ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ== ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ੬੦ ਲੋਕ ਹਲਾਕ ਹੋਏ ਅਤੇ ੧੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੱਟੜ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web | url=http://www.ndtv.com/article/world/60-killed-in-pakistan-in-suicide-attack-at-wagah-border-615452 | title=60 Killed in Pakistan in Suicide Attack at Wagah Border | work=NDTV | date=3 November 2014 | accessdate=3 November 2014}}</ref> [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪੰਜਾਬ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ<ref>{{cite web | url=http://nation.com.pk/lahore/03-Nov-2014/emergency-at-hospitals?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+pakistan-news-newspaper-daily-english-online%2F24hours-news+(The+Nation+%3A+Latest+News) | title=Emergency at hospitals | work=The Nation | date=3 November 2014 | accessdate=3 November 2014 | author=Gilani, Iqtidar}}</ref> ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ੧੦ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite web | url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/death-toll-in-pakistan-suicide-attack-at-wagah-border-rises-to-61/articleshow/45014337.cms | title=Death toll in Pakistan suicide attack at Wagah Border rises to 61 | work=Economic Times | date=3 November 2014 | accessdate=3 November 2014 | author=PTI}}</ref> ਇੱਕੋ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਅੱਠ ਜੀਅ ਵੀ ਇਸ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ।<ref name="Aljaz">http://www.aljazeera.com/news/asia/2014/11/pakistan-india-border-blast-2014112141227182769.html</ref> ==ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮਕਸਦ== ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਲਾਵਤਨ ਜੁੰਦੱਲਾ ਅਤੇ ਟੀਟੀਪੀ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਜਮਾਤ-ਉਲ-ਅਹਿਰਰ]] ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਲਈ। [[ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਏ ਧੜੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਹਿਮਦ ਮਰਵਾਤ ਨੇ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹੱਲਾ [[ਜ਼ਰਬ-ਏ-ਅਜ਼ਬ]] ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਿਸਤਾਨ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>http://www.dawn.com/news/1142006/jundullah-claims-suicide-attack-near-wagah-border-45-dead</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਤਵਾਦ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਵੈਘਾਤੀ ਹਮਲੇ]] n7xf0vj2jvrcyn43wwq9tj2gbu228yl 0 54292 853086 609533 2026-11-06T12:31:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853086 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੰਜੇ ਦੱਤ | image = Sanjay dutt department.jpg | caption= ਸੰਜੇ ਦੱਤ ਮਈ 2012 ਨੂੰ | imagesize = 250px | parents = [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] <br> [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1959|7|29}} | height= | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | birth_name = ਸੰਜੇ ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ | occupation = ਫਿਲਮ ਐਕਟਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ, ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ | yearsactive = 1972, 1981–ਹੁਣ ਤੱਕ | spouse = [[ਰਿਚਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਐਕਟਰ)|ਰਿਚਾ ਸ਼ਰਮਾ]]<small>(1987–1996) (ਮਰਹੂਮ)</small><br/>[[ਰਿਆ ਪਿੱਲਏ]]<small>(1998–2005) (ਤਲਾਕ)</small><ref>{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-would-love-to-write-my-biography-Sanjay-Dutt/articleshow/11860665.cms | title=I would love to write my biography: Sanjay Dutt | publisher=[[The Times of India]] | date=13 February 2012 | accessdate=3 October 2014}}</ref><br/>ਮਾਨਿਅਤਾ ਦੱਤ <small>(2008–ਹੁਣ ਤੱਕ)</small> | children = 3 | othername = ਸੰਜੂ ਬਾਬਾ, ਡੈਡਲੀ ਦੱਤ }} '''ਸੰਜੇ ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ''' (ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ 1959)<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/sanjay-dutt |title=Archived copy |access-date=28 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181028231147/https://www.indiatoday.in/sanjay-dutt |archive-date=28 October 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/mad-genius/sanjay-dutt-1260802|title=Sanjay Dutt|date=2016-07-29|website=The Daily Star|language=en|access-date=2019-07-26}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਅਦਾਕਾਰ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ]] ਦੇ ਬੇਟੇ ਸੰਜੇ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਰੌਕੀ'' (1981) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਨਾਮ'' (1985) ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੀਤੇ ਹੈ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ਾਨ ਸੇ (1988), ਮਰਦੋਂ ਵਾਲੀ ਬਾਤ (1988), ਇਲਾਕਾ (1989), ਹਮ ਭੀ ਇੰਸਾਂ ਹੈਂ (1989) ਅਤੇ ਕਨੂੰਨ ਅਪਣਾ ਅਪਣਾ (1989) ਵਰਗੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਾਜਨ (1991) ਅਤੇ ਖਾਲਨਾਇਕ (1993) ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਸੰਜੇ ਨੇ ''ਵਾਸਤਵ: ਦਿ ਰਿਐਲਿਟੀ'' (1999) ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਗੈਂਗਸਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮਾਇਆ। ਉਸਨੇ ''ਮਿਸ਼ਨ ਕਸ਼ਮੀਰ'' (2001) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਮ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ ਗੈਂਗਸਟਰ (2003) ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ [[ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ]](2006) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵੀ ਜਿੱਤੀ। ਸੰਜੇ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕੂ) ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਜੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਬਾਇਓਪਿਕ ''ਸੰਜੂ'' 2018 ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਸੰਜੇ ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਨੇਮਾ ਅਦਾਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ (ਜਨਮ ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ) ਅਤੇ ਨਰਗਿਸ (ਜਨਮ ਫਾਤਿਮਾ ਰਾਸ਼ਿਦ) ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਪ੍ਰਿਆ ਦੱਤ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਦੱਤ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/No-sister-gets-along-with-her-brothers-wife-Dutt/articleshow/3997120.cms|title=No sister gets along with her brother's wife: Dutt|access-date=30 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924215354/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/No-sister-gets-along-with-her-brothers-wife-Dutt/articleshow/3997120.cms|archive-date=24 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/namrata-dutt-sanju-sanjay-dutt-5256351/|title=Namrata Dutt reacts after watching Sanju: I didn’t connect with Paresh Rawal and Manisha Koirala|access-date=12 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712184632/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/namrata-dutt-sanju-sanjay-dutt-5256351/|archive-date=12 July 2018|url-status=live}}</ref> ਆਪਣੀ ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ; ਸੰਜੇ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਭੈੜੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਦੀ ਮਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Sanjay Dutt used to Drugs|url=http://www.bollywoodmantra.com/news/sanjay-dutt-drug-addiction-jail-stints-and-failed-marriages/2214/|publisher=bollywoodmantra.com|accessdate=2013-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927231829/http://www.bollywoodmantra.com/news/sanjay-dutt-drug-addiction-jail-stints-and-failed-marriages/2214/|archive-date=27 September 2013|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸੰਜੇ 1972 ਵਿੱਚ ''ਰੇਸ਼ਮਾ ਔਰ ਸ਼ੇਰਾ'' ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ]] ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|author1=PTI|title=Sanjay Dutt to do a qawwali after 41 years in Zanjeer|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/sanjay-dutt-to-do-a-qawwali-after-41-years-in-zanjeer/|website=The Indian Express|accessdate=2016-05-17|date=2 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807055352/http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/sanjay-dutt-to-do-a-qawwali-after-41-years-in-zanjeer/|archive-date=7 August 2016|url-status=live}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] gonnm1ju71tmq24a74umomwfwozsvee 0 57097 853133 841414 2026-11-06T12:51:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853133 wikitext text/x-wiki {{Infobox comics character<!--Wikipedia:WikiProject Comics-->||character_name=Hulk|image=Hulk (comics character).png|caption=Promotional image of the Hulk from the TV series ''[[Avengers Assemble (TV series)|Avengers Assemble]]''. Art by Brandon Peterson.|converted=y|publisher=[[Marvel Comics]]|debut=''[[The Incredible Hulk (comic book)|The Incredible Hulk]]'' #1 (May 1962)|creators=[[Stan Lee]]<br>[[Jack Kirby]]|alter_ego=Robert Bruce Banner<ref name=CBR>{{cite web|url= http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23/|title= Comic Book Urban Legends Revealed #23|first= Brian|last= Cronin|date= November 3, 2005|website= [[Comic Book Resources]]|archiveurl= https://web.archive.org/web/20150427015712/http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23|archivedate= April 27, 2015|url-status= dead|quote= [Stan] Lee began referring (for more than a couple of months) to the Incredible Hulk's alter ego as 'Bob Banner' rather than the 'Bruce Banner' that he was originally named. Responding to criticism of the goof, Stan Lee, in issue #28 of the ''Fantastic Four'', laid out how he was going to handle the situation, 'There's only one thing to do-we're not going to take the cowardly way out. From now on his name is Robert Bruce Banner-so we can't go wrong no matter WHAT we call him!'}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427015712/http://goodcomics.comicbookresources.com/2005/11/03/comic-book-urban-legends-revealed-23 |date=ਅਪ੍ਰੈਲ 27, 2015 }}</ref>|species=[[Mutate (comics)|Human mutate]]|homeworld=[[Dayton, Ohio]]|alliances=[[Avengers (comics)|Avengers]]<br>[[Defenders (comics)|Defenders]]<br>[[Horsemen of Apocalypse]]<br>[[Fantastic Four]]<ref>{{cite comic|writer= [[Walt Simonson|Simonson, Walt]]|penciller= [[Arthur Adams (comics)|Adams, Arthur]]|inker= [[Art Thibert|Thibert, Art]]|story= Big Trouble on Little Earth!|title= Fantastic Four|issue= 347|date= December 1990}}</ref><br>[[Pantheon (Marvel Comics)|Pantheon]]<br>[[Warbound]]|aliases=Joe Fixit, [[Horsemen of Apocalypse|War]], World-Breaker, Doc Green, [[Devil Hulk]]|powers='''As Bruce Banner:''' * Genius-level intellect '''As Hulk:''' *[[Vulnerability#Invulnerability|Invulnerability]] *Superhuman strength, stamina and durability *Anger empowerment *Regenerative healing factor|cat=super|subcat=Marvel Comics|sortkey=Hulk (comics)}} ਇਕ ਹਲਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ [[ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ|ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ|ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ]]। ਲੇਖਕ [[ਸਟੈਨ ਲੀ]] ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਜੈਕ ਕਰਬੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਪਾਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ ''ਇਨਕ੍ਰਿਡੀਬਲ ਹੁਲਕ'' (ਮਈ 1962) ਦੇ ''ਡੈਬਿ'' ਟ ਈਸ਼ੂ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚ, ਪਾਤਰ ਹੁਲਕ, ਇੱਕ ਹਰੀ-ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ, ਹੁਲਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਉਮੈ, '''ਡਾ. ਰਾਬਰਟ ਬਰੂਸ ਬੈਨਰ''', ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਬੰਬ ਦੇ ਫਟਣ ਸਮੇਂ [[ਗਾਮਾ ਕਿਰਨ|ਗਾਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ]] ਉਸ ਦੇ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਐਕਸਪੋਜਰ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬੈਨਰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁਲਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੜਾਸ ਅਤੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੈਨਰ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਲਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਲਕ ਨੂੰ ਬੈਨਰ ਦੀ ਭੰਜਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਮੂਰਖਤਾ ਰਹਿਤ, ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਯੋਧਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਭਾਵਾਦੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਲਕ ਅਤੇ ਬੈਨਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਾਸਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਨਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬੈਟੀ ਰੌਸ, ਉਸ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰਿਕ ਜੋਨਸ, ਉਸ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਲ-ਹਾਕ, ਬੇਟੇ ਹੀਰੋ-ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਸਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਟੀਮ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹਨ। ਏਵੈਂਜਰਸ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਬੇਕਾਬੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ। ਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਲਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ''ਫ੍ਰੈਂਕਨਸਟਾਈਨ'' ਅਤੇ ''ਡਾ. ਜੈਕੀਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਾਇਡ ਦੇ'' ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।<ref name="HulkTIG">{{Cite book|url=https://archive.org/details/hulkincrediblegu0000defa|title=The Hulk: The Incredible Guide|last=DeFalco|first=Tom|date=2003|publisher=[[Dorling Kindersley]]|isbn=978-0-7894-9260-9|location=London, United Kingdom|page=200}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਲਕ ਦਾ ਰੰਗ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰੰਗ ਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਦੋ ਮੁਢਲੀਆਂ ਫੜ੍ਹਾਂ ਹਨ: " ਹਲਕ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ!" ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ "ਹੁਲਕ ਸਮੈਸ਼!", ਜਿਸਨੇ ਕਈ [[ਪਾਪੂਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ|ਪੌਪ ਕਲਚਰ]] ਮੇਮਜ਼ ਲਈ ਅਧਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ,<ref name="HulkIconic"><cite class="citation web">Miller, Matt (July 13, 2016). [http://www.esquire.com/entertainment/books/news/a46670/marvel-hulk-dead/ "Marvel Just Killed Off Another Iconic Superhero (But it Was the Worst One, Really)"]. ''[[Esquire (magazine)|Esquire]]''. from the original on October 1, 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 1,</span> 2016</span>.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref><ref name="HulkIconic2"><cite class="citation web">Rothman, Michael (July 13, 2016). [https://gma.yahoo.com/marvel-kills-off-iconic-avenger-50-old-superhero-083453409--abc-news-celebrities.html "Marvel Kills Off Iconic 'Avenger' and 50-Year-Old Superhero"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013022837/https://gma.yahoo.com/marvel-kills-off-iconic-avenger-50-old-superhero-083453409--abc-news-celebrities.html |date=2016-10-13 }}. ''[[Good Morning America]]''. [[Yahoo!]]. from the original on October 1, 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 1,</span> 2016</span>.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> ਇਹ ਪਾਤਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਸਲ-ਸੰਸਾਰ ਢਾਂਚਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਥੀਮ ਪਾਰਕ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ) ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੈਨਰ ਅਤੇ ਹੁਲਕ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ, ਐਨੀਮੇਟਡ, ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਰਿਕ ਬਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸ|ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ]],   ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਐਵਾਰਡ ਨੌਰਟਨ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ ''ਦਿ ਇਨਕ੍ਰੈਡੀਬਲ ਹੁਲਕ'' (2008) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮਾਰਕ ਰੂਫ਼ਾਲੋ|ਮਾਰਕ ਰੁਫਾਲੋ]] ਨੇ ''[[ਦ ਅਵੈਂਜਰਸ (2012 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਿ ਐਵੈਂਜਰਸ]]'' (2012), ''[[ਆਇਰਨ ਮੈਨ 3]]'' (2013) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿਚ, ''ਐਵੈਂਜਰਜ਼: ਏਜ ਆਫ ਅਲਟਰੋਨ'' (2015), ''[[ਥੌਰ: ਰੈਗਨਾਰੋਕ|ਥੌਰ: ਰਾਗਨਾਰੋਕ]]'' (2017), ''ਏਵੈਂਜਰਸ: ਇਨਫਿਨਿਟੀ ਵਾਰ'' (2018), ''ਕਪਤਾਨ ਮਾਰਵਲ'' (2019) ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ''[[ਐਵੇਂਜ਼ਰਸ: ਐਂਡਗੇਮ|ਐਵੈਂਜਰਸ: ਐਂਡਗੇਮ]]'' (2019) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਡੈਬਿ. ਦੀ ਸੂਚੀ * ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁਲਕ == ਹਵਾਲੇ == 0sqdynbfvd8qprkl9bh29v4gdp0svvy 0 58616 853077 717959 2026-11-06T12:24:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853077 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ ਕਪੂਰ | image = Sridevi05.jpg | caption = 2013 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ | birth_name = ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਾ ਯਾਂਗਰ ਅਯੱਪਨ | birth_date = 13 ਅਗਸਤ 1963 | birth_place = ਸਿਵਾਕਾਸੀ, [[ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ |death_date = {{death date and age|2018|2|24|1963|08|13|df=y}} |death_place = [[ਦੁਬਈ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਇਮਰਾਤ]]<ref>{{cite web |url=https://m.huffingtonpost.in/amp/2018/02/24/breaking-sridevi-dies-at-55_a_23370162/ |title=Breaking: Sridevi Dies At 54 |publisher=M.huffingtonpost.in |date=2012-09-14 |accessdate=2018-02-25 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |death_cause =Cardiac arrest<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sridevi-dead-5076965/lite/ |title=Archived copy |accessdate=2018-02-24 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180224230833/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sridevi-dead-5076965/lite/ |archivedate=24 February 2018 |df=dmy-all }}</ref> | residence = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ | spouse = {{ublist|{{married|[[ਮਿਥੁਨ ਚਕਰਬਰਤੀ]]<br>|1985|1988|end=div.}}<ref>{{cite web |url=https://www.filmibeat.com/bollywood/features/2015/intimate-details-about-sridevi-mithun-chakraborty-controversial-affair-194237.html |title=Archived copy |accessdate=2017-10-16 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170716030501/http://www.filmibeat.com/bollywood/features/2015/intimate-details-about-sridevi-mithun-chakraborty-controversial-affair-194237.html |archivedate=16 July 2017 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.arrechintu.com/arre-chintu-special/sridevi-was-in-love-with-married-mithun-both-married-secretly/ |title=Archived copy |accessdate=2017-10-16 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180224230833/https://www.arrechintu.com/arre-chintu-special/sridevi-was-in-love-with-married-mithun-both-married-secretly/ |archivedate=24 February 2018 |df=dmy-all }}</ref><ref>http://m.hindi.webdunia.com/bollywood-khul-jaa-sim-sim/क्या-श्रीदेवी-ने-मिथुन-से-की-थी-शादी-114081200067_1.htm {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224230833/http://m.hindi.webdunia.com/bollywood-khul-jaa-sim-sim/%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A5%E0%A5%81%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%A5%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%80-114081200067_1.htm |date=24 February 2018 }}</ref>|{{married|[[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]]|1996}} }} | children = 2 | relatives = | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2013)<ref>{{cite news|title=Sridevi receives Padma Shri award|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Sridevi-receives-Padma-Shri-award/articleshow/19412606.cms|accessdate=2 October 2015|publisher=The Times of India|date=6 April 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160111104732/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Sridevi-receives-Padma-Shri-award/articleshow/19412606.cms|archivedate=11 January 2016|df=dmy-all}}</ref> | yearsactive = 1967–1997, 2012–2018 }} '''ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ '''ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਾ ਯਾਂਗਰ ਅਯੱਪਨ''';<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2000/04/26/stories/0426223j.htm|title=The Hindu: Talk of the Town|publisher=hindu.com|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121110054752/http://www.hindu.com/2000/04/26/stories/0426223j.htm|archivedate=10 November 2012|df=dmy-all}}</ref> 13 ਅਗਸਤ 1963 – 24 ਫਰਵਰੀ 2018)<ref name=autogenerated1>[http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Sridevi-.htm Sridevi Bio – Sridevi News, Wallpapers, Gossip, Movies, Pics: Spice Zee<!-- Bot generated title -->] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130905112940/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Sridevi-.htm |date=5 September 2013 }}</ref><ref name="week">{{cite web|title=This week in entertainment history|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/aug/14slide1.htm|date=|accessdate=2009-06-06|publisher=Rediff.com|author=Brahmbhatt, Preetee|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090506092325/http://specials.rediff.com/movies/2008/aug/14slide1.htm|archivedate=6 May 2009|df=dmy-all}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਤੇਲਗੂ, ਤਮਿਲ, ਹਿੰਦੀ, ਮਲਿਆਲਮ, ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://tamilnadu.com/personalities/sridevi.html|title=Sridevi|publisher=Tamilnadu.com|date=18 December 2012|access-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213221647/http://tamilnadu.com/personalities/sridevi.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Sridevi The First Female Superstar of Bollywood|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/sridevi-birthday-288076-2015-08-13|website=India Today|accessdate=August 13, 2015|date=August 12, 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124070709/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/sridevi-birthday-288076-2015-08-13|archivedate=24 January 2018|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=Happy Birthday Sridevi Bollywood's First Female Superstar|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-sridevi-bollywood-s-first-female-superstar/story-i8ZAMG6ejEruHoPcf7oxuI.html|website=Hindustan Times|accessdate=August 13, 2015|date=August 12, 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924053438/http://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-sridevi-bollywood-s-first-female-superstar/story-i8ZAMG6ejEruHoPcf7oxuI.html|archivedate=24 September 2015|df=dmy-all}}</ref> ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="outlookindia.com">{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?282743 |title=Before All The Galata &#124; Naman Ramachandran |publisher=Outlookindia.com |date= |accessdate=2013-01-08 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161123034524/http://www.outlookindia.com/magazine/story/before-all-the-galata/282743 |archivedate=23 November 2016 |df=dmy-all }}</ref> ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ 1975 ਦੀ ''ਜੂਲੀ'' ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈਆਂ ਕਈ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ''ਸੋਲਵਾ ਸਾਵਨ'' (1978) ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਈ।<ref>{{Cite news |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-43186118 |title=Bollywood superstar Sridevi dies at 54 |date=2018-02-24 |work=BBC News |access-date=2018-02-24 |language=en-GB |quote=She debuted as a lead actress in a Bollywood film in 1978, soon becoming one of India's biggest film stars. |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180224231230/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-43186118 |archivedate=24 February 2018 |df=dmy-all }}</ref> ਫਿਰ 1983 ਦੀ ''ਹਿੰਮਤਵਾਲਾ'' ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਹਿਚਾਣ ਦੁਆਈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦਸ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2012 ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ''ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੰਗਲਿਸ਼'' ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="DailyMail">{{cite web|last=DailyMail|title=Sridevi has broken a stereotype|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2216935/She-takes-Sridevis-comeback-English-Vinglish-broken-stereotype-proving-age-factor-heroines-comeback.html|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121125144227/http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2216935/She-takes-Sridevis-comeback-English-Vinglish-broken-stereotype-proving-age-factor-heroines-comeback.html|archivedate=25 November 2012|df=dmy-all}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦਿੱਤਾ।<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |accessdate=July 21, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archivedate=15 November 2014 |df=dmy }}</ref> ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1967 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਧਨ ਕਰੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, [17] ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਤਿਰੁਮੁਗਮ ਦੀ 1969 ਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਥੁਨੈਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਮੇਰਾ ਨਾਮ (1972) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ-ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ 1976 ਵਿੱਚ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮੂੰਡਰੂ ਮੁਦਿਚੂ' ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 16 ਵਾਯਾਥਿਨਿਲ (1977), ਥੁਲਾਵਰਸ਼ਮ (1976), ਅੰਗੀਕਾਰਮ (1977), ਸਿਗੱਪੂ ਰੋਜ਼ਾਕਲ (1978), ਪਦਾਹਾਰੇਲਾ ਵਾਯਾਸੂ (1978), ਵੇਟਾਗਾਡੂ (1979), ਵਰੁਮਾਯਿਨ ਨਿਰਮ ਸਿਵਪੂ (1980), ਮੀਂਦੁਮ ਕੋਕਿਲਾ (1981), ਪ੍ਰੇਮਾਭਿਸ਼ੇਕਮ (1981), ਵਾਜ਼ਵੇ ਮਾਯਾਮ (1982), ਮੂੰਦਰਮ ਪਿਰਾਈ (1982), ਆਖਰੀ ਪੋਰਤਮ (1988), ਜਗਦੇਕਾ ਵੀਰੂਦੁ ਅਥਿਲੋਕਾ ਸੁੰਨਦ (1988), ਜਗਦੇਕਾ ਵੀਰੂਡੂ ਅਥਿਲੋਕਾ ਸੁੰਨਦ (1981) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। । ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਜੂਲੀ (1975) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਭੂਮਿਕਾ 1979 ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਲਵਾ ਸਾਵਨ ਨਾਲ ਆਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 1983 ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹਿੰਮਤਵਾਲਾ' ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਵਾਲੀ (1983), ਜਸਟਿਸ ਚੌਧਰੀ (1983), ਤੋਹਫਾ (1984), ਨਯਾ ਕਦਮ (1984), ਮਕਸਦ (1984), ਮਾਸਟਰਜੀ (1985), ਕਰਮਾ (1986), ਨਜ਼ਰਾਨਾ (1987), ਵਤਨ ਕੇ ਰੱਖਵਾਲੇ (1987), ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ (1987), ਵਕਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ (1988) ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ (1989)ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਦਮਾ (1983), ਨਗੀਨਾ (1986), ਚਾਲਬਾਜ਼ (1989), ਲਮਹੇ (1991), ਖੁਦਾ ਗਵਾਹ (1992), ਗੁਮਰਾਹ (1993), ਲਾਡਲਾ (1994), ਅਤੇ ਜੁਦਾਈ (1997) ਸਮੇਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਕਾਮ ਮਾਲਿਨੀ ਅਈਅਰ (2004-2005) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੰਗਲਿਸ਼ (2012) ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਥ੍ਰਿਲਰ ਮੌਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 300ਵੀਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਦੋਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 24 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ, ਉਹ ਦੁਬਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਜੁਮੇਰਾਹ ਅਮੀਰਾਤ ਟਾਵਰਜ਼ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ ਮਰੀ ਹੋਈ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਛਪੀਆਂ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== [[File:Sridevi, Boney Kapoor at Esha Deol's wedding reception 02.jpg|thumb|right|2012 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ]] ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite web|title=Sridevi's Bollywood comeback in Tamil, Telugu|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/oct/201011-Sridevi-s-Bollywood-comeback-in-Tamil-Telugu.htm|work=[[Mid Day]]|accessdate=11 August 2013}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਸਕੀ ਭੈਣ ਤੇ 2 ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਸਨ।<ref>{{Cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/know-all-about-sridevi_7924.htm |title=Know all about Sridevi<!-- Bot generated title --> |access-date=2015-04-05 |archive-date=2013-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723191656/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/know-all-about-sridevi_7924.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.koimoi.com/actress/sridevi/ Sridevi - Sridevi Biography<!-- Bot generated title -->]</ref> 1980 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ [[ਮਿਥੁਨ ਚਕਰਵਰਤੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸਨ।<ref name="seventymm" >{{Cite web |url=http://blog.seventymm.com/2012/06/bollywoods-most-talked-about-pati-patni-aur-woh/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-04-05 |archive-date=2015-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150306231858/http://blog.seventymm.com/2012/06/bollywoods-most-talked-about-pati-patni-aur-woh |dead-url=yes }}</ref><ref name="telegraphindia1090614" >{{cite news| url=http://www.telegraphindia.com/1090614/jsp/7days/story_11108537.jsp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Bharathi S. | last=Pradhan | title=Two men and a woman | date=14 June 2009}}</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=zD1EwAiueeA Sridevi-Mithun Chakraborty LOVE Affairs Failed-TV9 - YouTube<!-- Bot generated title -->]</ref>.<ref name="telegraphindia1050304" >{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1050304/asp/etc/story_4440550.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=Slrrp! Slrrp! | date=4 March 2005}}</ref><ref name="lifemja" >{{Cite web |url=http://lifemja.com/extra-marital-affairs-in-bollywood/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-04-05 |archive-date=2013-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409053330/http://lifemja.com/extra-marital-affairs-in-bollywood/ |dead-url=yes }}</ref> ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ 'ਤੇ ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ ਦੇ ਭਰਾ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ, ਝਾਨਵੀ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹਨ। ==ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Year !Notable work !Award !Category !Result !Ref. |- | rowspan="2" |1971 |''[[Poompatta (film)|Poombatta]]'' |[[Kerala State Film Awards]] |Best Child Artist |{{Won}} |<ref name="news15">{{Cite news |date=25 February 2018 |title=Charming child, stunning teen |work=[[The News Minute]] |url=https://www.thenewsminute.com/article/baby-sridevi-pictures-charming-child-stunning-teen-76990 |url-status=live |access-date=25 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127200423/https://www.thenewsminute.com/article/baby-sridevi-pictures-charming-child-stunning-teen-76990 |archive-date=27 January 2019}}</ref> |- |''Attalu Kodallu'' | | | |<ref>{{Cite web |title=Archived copy | website=[[YouTube]] |url=https://www.youtube.com/watch?v=pBS9d1GefqQ&t=93s |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711165746/https://www.youtube.com/watch?v=pBS9d1GefqQ&t=93s |archive-date=11 July 2021 |access-date=3 April 2021}}</ref> |- |1976 |''[[Moondru Mudichu]]'' | rowspan="5" |[[Filmfare Awards South]] | rowspan="2" |[[Filmfare Award for Best Actress – Tamil|Best Actress – Tamil]] |{{Nom}} |<ref name="books.google.com">{{Cite web |date=21 May 1980 |title=The Times of India Directory and Year Book Including Who's who |url=https://books.google.com/books?id=W4XiAAAAMAAJ&q=Sridevi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711165637/https://books.google.com/books?id=W4XiAAAAMAAJ&q=Sridevi |archive-date=11 July 2021 |access-date=21 November 2020 |via=Google Books}}</ref> |- | rowspan="2" |1977 | rowspan="2" |''[[16 Vayathinile]]'' |{{Nom}} |<ref name="books.google.com" /> |- | rowspan="3" |[[Filmfare Special Award – South|Special Award]] |{{Won}} |<ref name="books.google.com" /> |- |1978 |''[[Sigappu Rojakkal]]'' |{{Nom}} | |- |1980 |''[[Varumayin Niram Sivappu]]'' |{{Nom}} | |- |1981 |''[[Moondram Pirai]]'' |[[Tamil Nadu State Film Awards]] |[[Tamil Nadu State Film Award for Best Actress|Best Actress]] |{{Won}} | rowspan="5" |<ref name=":0">{{Cite web |date=24 April 2014 |title=Sridevi's Awards |url=http://www.angelfire.com/sk/Sridevi1/awards.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424005742/http://www.angelfire.com/sk/Sridevi1/awards.html |archive-date=24 April 2014 |access-date=13 April 2018}}</ref> |- |1982 |''[[Meendum Kokila]]'' | rowspan="2" |Filmfare Awards South | rowspan="2" |[[Filmfare Award for Best Actress – Tamil|Best Actress – Tamil]] |{{Won}} |- |1983 |''[[Moondram Pirai]]'' |{{Nom}} |- |1984 |''[[Sadma]]'' |rowspan=3|[[Filmfare Awards]] |rowspan=3|[[Filmfare Award for Best Actress|Best Actress]] |{{Nom}} |- | rowspan="2" |1990 |''[[ChaalBaaz]]'' |{{Won}} |- |''[[Chandni (film)|Chandni]]'' |{{Nom}} | |- | rowspan="2" |1991 | rowspan="2" |''[[Kshana Kshanam]]'' |Filmfare Awards South |[[Filmfare Award for Best Actress – Telugu|Best Actress – Telugu]] |{{Won}} |<ref>{{Cite news |date=7 February 2017 |title=39th Annual Filmfare Telugu Best Music Film Actress Winners : santosh… |work=archive.is |url=https://archive.org/details/39thAnnualFilmfareTeluguBestMusicFilmActressWinners |url-status=dead |access-date=13 April 2018 |archive-url=https://archive.today/20170207134537/https://archive.org/details/39thAnnualFilmfareTeluguBestMusicFilmActressWinners |archive-date=7 February 2017}}</ref> |- |[[Nandi Awards]] |[[Nandi Award for Best Actress|Best Actress]] |{{Won}} | |- |1992 |''[[Lamhe]]'' |rowspan=5|Filmfare Awards |rowspan=5|Best Actress |{{Won}} | rowspan="4" |<ref name=":0" /> |- |1993 |''[[Khuda Gawah]]'' |{{Nom}} |- |1994 |''[[Gumrah (1993 film)|Gumrah]]'' |{{Nom}} |- |1995 |''[[Laadla (1994 film)|Laadla]]'' |{{Nom}} |- | rowspan="2" |1998 | rowspan="2" |''[[Judaai (1997 film)|Judaai]]'' |{{Nom}} |<ref name=":0" /> |- |[[Screen Awards]] |[[Screen Award for Best Actress|Best Actress]] |{{Nom}} | |- | rowspan="10" | 2013 |[[Nagina (1986 film)|''Nagina'']] | rowspan="3" | Filmfare Awards | rowspan="2" | Special Award | rowspan="2" {{Won}} | rowspan="2" | |- |[[Mr. India (1987 film)|''Mr. India'']] |- | rowspan="8" |''[[English Vinglish]]'' | rowspan="2" | Best Actress |{{Nom}} |<ref name=":0" /> |- |Screen Awards |{{Nom}} | |- |[[Zee Cine Awards]] |Best Actress (Jury's Choice) |{{Nom}} | |- |[[International Indian Film Academy Awards]] |[[IIFA Award for Best Actress|Best Actress]] |{{Nom}} | |- |[[BIG Star Entertainment Awards]] |Most Entertaining Actress in a Social – Drama Film |{{Won}} |<ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=English Vinglish – Awards – IMDb |website=[[IMDb]] |url=https://www.imdb.com/title/tt2181931/awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722002505/http://www.imdb.com/title/tt2181931/awards |archive-date=22 July 2015 |access-date=13 April 2018}}</ref> |- |[[Stardust Awards]] |[[Stardust Award for Best Actress in a Drama|Best Actress - Drama]] |{{Won}} |<ref>{{Cite web |date=3 March 2014 |title=Pictures: Bollywood stars at Stardust Awards – Oneindia Entertainment |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2013/pictures-bollywood-stars-at-stardust-awards-102996.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303081047/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2013/pictures-bollywood-stars-at-stardust-awards-102996.html |archive-date=3 March 2014 |access-date=13 April 2018}}</ref> |- |IRDS |Best Performance |{{Won}} |<ref>{{Cite web |date=2 November 2013 |title=Indiantelevision.com > All About Cinema... > OMG, Paan Singh Tomar receive awards for spreading social messages |url=http://www.indiantelevision.com/aac/y2k13/aac44.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102222315/http://www.indiantelevision.com/aac/y2k13/aac44.php |archive-date=2 November 2013 |access-date=13 April 2018}}</ref> |- |Jagran Film Festival |Best Actress |{{Won}} |<ref>{{Cite web |date=24 September 2015 |title=Jagran Film Festival 2013: Manoj Kumar Receives Lifetime Achievement Award [Winners List+PHOTOS] |website=[[International Business Times]] |url=http://www.ibtimes.co.in/jagran-film-festival-2013-manoj-kumar-receives-lifetime-achievement-award-winners-listphotos-510204 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120731/http://www.ibtimes.co.in/jagran-film-festival-2013-manoj-kumar-receives-lifetime-achievement-award-winners-listphotos-510204 |archive-date=24 September 2015 |access-date=13 April 2018}}</ref> |- | rowspan="10" |2018 | rowspan="9" |''[[Mom (film)|Mom]]'' | rowspan="2" |Zee Cine Awards |Best Actress (Jury's Choice) |{{Won}} |<ref>{{Cite news |date=20 December 2017 |title=Zee Cine Awards 2018 complete winners list: Secret Superstar, Golmaal Again and Toilet Ek Prem Katha win big |language=en-US |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/zee-cine-awards-2018-winners-list-alia-bhatt-varun-dhawan-akshay-kumar-4990849/ |url-status=live |access-date=13 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226130700/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/zee-cine-awards-2018-winners-list-alia-bhatt-varun-dhawan-akshay-kumar-4990849/ |archive-date=26 December 2017}}</ref> |- |Best Actress (Viewer's Choice) |{{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=2018 Archives – Zee Cine Awards |url=http://www.zeecineawards.com/timeline/2018/winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231212032/http://www.zeecineawards.com/timeline/2018/winners/ |archive-date=31 December 2017 |access-date=14 April 2018 |website=Zee Cine Awards |language=en-US}}</ref> |- |Screen Awards |Best Actress |{{Nom}} | |- |GQ Awards India |Excellence in Acting |{{Won}} |{{citation needed|date=March 2021}} |- | rowspan="2" |Filmfare Awards |[[Filmfare Award for Best Actress|Best Actress]] |{{Nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Filmfare Awards 2018 Nominations {{!}} 63rd Filmfare Awards 2018 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2018/nominations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715124831/https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2018/nominations?year=2017 |archive-date=15 July 2019 |access-date=14 April 2018 |website=filmfare.com |language=en}}</ref> |- |[[Filmfare Critics Award for Best Actress|Best Actress (Critics)]] |{{Nom}} |- |Bollywood Film Journalists Awards |Best Actress |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title=Final vote count |url=http://www.powerbrands360.com/images/bollywoodawards/FinalVoteCount.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711165636/https://www.powerbrands360.com/images/bollywoodawards/FinalVoteCount.pdf |archive-date=11 July 2021 |access-date=21 April 2018}}</ref> |- |[[National Film Awards]] |[[National Film Award for Best Actress|Best Actress]] |{{Won}} |<ref>{{Cite news |title=National Film Awards 2018 complete winners list: Sridevi named Best Actress; Newton is Best Hindi Film- Entertainment News, Firstpost |language=en-US |work=Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/national-film-awards-2018-complete-winners-list-sridevi-named-best-actress-newton-is-best-hindi-film-4429915.html |url-status=live |access-date=13 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413192729/https://www.firstpost.com/entertainment/national-film-awards-2018-complete-winners-list-sridevi-named-best-actress-newton-is-best-hindi-film-4429915.html |archive-date=13 April 2018}}</ref> |- |rowspan=2|[[International Indian Film Academy Awards]] |[[IIFA Award for Best Actress|Best Actress]] |{{Won}} |<ref>{{Cite web |last=Shiksha |first=Shruti |date=25 June 2018 |title=IIFA Awards 2018: Tumhari Sulu, Sridevi And Irrfan Khan – Complete List Of Winners |url=https://www.ndtv.com/entertainment/iifa-awards-2018-tumhari-sulu-sridevi-and-irrfan-khan-complete-list-of-winners-1872575 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625075418/https://www.ndtv.com/entertainment/iifa-awards-2018-tumhari-sulu-sridevi-and-irrfan-khan-complete-list-of-winners-1872575 |archive-date=25 June 2018 |access-date=26 July 2018 |website=NDTV}}</ref> |- |{{N/A}} |Honorary Award |{{Won|Honoured}} | |- |2019 |{{N/A}} |[[Filmfare Awards]] |[[Filmfare Lifetime Achievement Award|Lifetime Achievement Award]] |{{Won|Honoured}} | |} === ਨਾਗਰਿਕ ਇਨਾਮ === * 1991 – "Order of [[Afghanistan]]" for ''[[Khuda Gawah]]''<ref>{{cite news |last=Roy |first=Gitanjali |date=27 August 2013 |url= http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchan-on-shooting-khuda-gawah-in-afghanistan-613598 |title=Amitabh Bachchan on shooting Khuda Gawah in Afghanistan |work=NDTV |access-date=19 June 2022}}</ref> * 2013 – [[Padma Shri]] – India's fourth-highest civilian award from the [[Government of India]].<ref name="Sridevi receives Padma Shri award">{{Cite news|date=6 April 2013|title=President presents Padma awards|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/president-presents-padma-awards/article4585623.ece|url-status=live|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706174644/https://www.thehindu.com/news/national/president-presents-padma-awards/article4585623.ece|archive-date=6 July 2020|issn=0971-751X}}</ref> [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shree Award to Smt. Sridevi Kapoor, at an Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 05, 2013.jpg|thumb|President [[Pranab Mukherjee]] presenting the Padma Shri Award to Sridevi, at an Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on 5 April 2013]] === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ === * 1990 – Smita Patil Memorial Award for her contribution to Indian Cinema<ref>{{Cite web |date=12 September 2012 |title=Photo Gallery |url=http://www.priyadarshniacademy.com/smita-patil-memorial-awards/smita-patil-award2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912033149/http://www.priyadarshniacademy.com/smita-patil-memorial-awards/smita-patil-award2.html |archive-date=12 September 2012 |access-date=13 April 2018}}</ref> * 1997 – Kalasaraswathi Award by the [[government of Andhra Pradesh]]<ref>{{Cite web |date=12 August 2010 |title=AP honours Sridevi, Madhuri |url=http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19971124/32850403.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812025818/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19971124/32850403.html |archive-date=12 August 2010 |access-date=13 April 2018}}</ref> * 2003 – Lachchu Maharaj Award<ref>{{Cite web |date=13 February 2016 |title=Straight Answers |website=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/straight-answers/articleshow/164401.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213100934/http://timesofindia.indiatimes.com/lucknow-times/straight-answers/articleshow/164401.cms |archive-date=13 February 2016 |access-date=13 April 2018}}</ref> * 2003 – Vamsee International Award for her contribution in Indian Cinema<ref>{{Cite web |date=22 January 2013 |title=Sridevi – Indian Actress Sridevi Biography – Sridevi Life History – Works of Sridevi |url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/sridevi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122190752/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/sridevi.html |archive-date=22 January 2013 |access-date=13 April 2018}}</ref> * 2003 – MAMI Award in Contribution to Indian Cinema<ref>{{Cite news |title=MAMI awards: Raghu Romeo is best film |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-11-28/mumbai/27202273_1_asian-films-mumbai-academy-international-film-festival |url-status=dead |access-date=13 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527142246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-11-28/mumbai/27202273_1_asian-films-mumbai-academy-international-film-festival |archive-date=27 May 2012}}</ref> * 2008 – FICCI "Living Legend in Entertainment Award"<ref>{{Cite web |date=8 September 2008 |title=FICCI Frames 2008 to honor Rishi Kapoor and Sridevi |url=http://www.indiafm.com/news/2008/03/03/10982/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080908013435/http://www.indiafm.com/news/2008/03/03/10982/index.html |archive-date=8 September 2008 |access-date=13 April 2018}}</ref> * 2009 – Special Honour at 33rd Cairo International Film Festival for Contribution to Hindi Cinema<ref>{{Cite web |date=26 January 2010 |title=Cairo ke hero |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2009/nov/191109-informer-4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100126045919/http://www.mid-day.com/entertainment/2009/nov/191109-informer-4.htm |archive-date=26 January 2010 |access-date=13 April 2018}}</ref> * 2013 – Honoured by the [[government of Kerala]] for her contribution to Cinema<ref>{{Cite web |date=11 January 2016 |title=Onam festivities get off to a starry start – KERALA – The Hindu |website=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/onam-*festivities-get-off-to-a-starry-start/article5131057.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160111104732/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/onam-*festivities-get-off-to-a-starry-start/article5131057.ece |archive-date=11 January 2016 |access-date=13 April 2018}}</ref> * 2013 – Ranked #4 among Bollywood's female actresses and was placed #10 in the overall list in a UK poll celebrating 100 years of Indian cinema '100 Greatest Bollywood Stars' published by British Asian weekly newspaper 'Eastern Eye'<ref>{{Cite web |date=27 July 2013 |title=Amitabh Bachchan crowned greatest Bollywood star |url=https://www.dawn.com/news/1032317/amitabh-bachchan-crowned-greatest-bollywood-star |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819095832/https://www.dawn.com/news/1032317/amitabh-bachchan-crowned-greatest-bollywood-star |archive-date=19 August 2019 |access-date=23 August 2019 |website=Dawn}}</ref> * 2013 – Voted 'India's Greatest Actress of All Time' in ''CNN-IBN'' Poll<ref>{{Cite web |date=13 March 2013 |title=IBNLive Poll: Sridevi voted the greatest Indian actress in 100 years – Bollywood- Movies News-IBNLive |url=http://ibnlive.in.com/news/ibnlive-poll-sridevi-voted-the-greatest-indian-actress-in-100-years/377240-8-66.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313091736/http://ibnlive.in.com/news/ibnlive-poll-sridevi-voted-the-greatest-indian-actress-in-100-years/377240-8-66.html |archive-date=13 March 2013 |access-date=13 April 2018}}</ref> * 2013 – President of India 'Medallion of Honour' for contribution to 100 Years of Indian Cinema{{Citation needed|date=October 2021}} * 2014 – Inspiring Icon Award from [[Sathyabama Institute of Science and Technology|Sathyabama University]], [[Chennai]] * 2018 – Asian Award for Contribution to Cinema<ref>{{Cite web |last=Asianlite Newsdesk |date=6 May 2018 |title=Sridevi, Jahangir Khan, Anita Rani winners at Asian Awards |url=https://asianlite.com/news/uk-news/sridevi-jahangir-khan-anita-rani-among-winners-at-asian-awards/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811123743/https://asianlite.com/news/uk-news/sridevi-jahangir-khan-anita-rani-among-winners-at-asian-awards/ |archive-date=11 August 2020 |access-date=8 May 2018 |website=Asianlite International}}</ref> * 2018 – 71st Cannes International Film Festival Titan Reginald F. Lewis Icon Award<ref>{{Cite web |date=18 May 2018 |title=Sridevi honoured at Cannes, Subhash Ghai accepts honour on her family's behalf |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sridevi-honoured-at-cannes-subhash-ghai-accepts-honour-on-her-family-s-behalf/story-IxbKE1lKxCLM6Y0pOM4aIL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522041711/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sridevi-honoured-at-cannes-subhash-ghai-accepts-honour-on-her-family-s-behalf/story-IxbKE1lKxCLM6Y0pOM4aIL.html |archive-date=22 May 2018 |access-date=24 May 2018}}</ref> * 2018 – Outstanding Achievement in Cinema at [[The Asian Awards]]<ref>{{Cite web |date=29 April 2018 |title=Asian Awards 2018: Recognition with Lots of Glitz and Glamour |url=https://www.desiblitz.com/content/asian-awards-2018-recognition-glamour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322142724/https://www.desiblitz.com/content/asian-awards-2018-recognition-glamour |archive-date=22 March 2019 |access-date=28 August 2018 |publisher=Desiblitz}}</ref> * 2019 – [[ANR National Award]] for 2018<ref>{{Cite news|last=Deshpande|first=Abhinay|date=17 November 2019|title=Boney Kapoor gets emotional while accepting ANR Award for Sridevi|language=en-IN|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/boney-kapoor-gets-emotional-while-accepting-anr-award-for-sridevi/article30000985.ece|url-status=live|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009112106/https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/boney-kapoor-gets-emotional-while-accepting-anr-award-for-sridevi/article30000985.ece|archive-date=9 October 2021|issn=0971-751X}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category}} *{{IMDb name|id=0004437}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] 3gc6ijbfo12vpl5q0dlsmavh3hbrfew 0 63744 853040 817261 2026-11-06T12:06:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853040 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ | image = Sundar Pichai - 2023 (cropped).jpg | caption = 2023 ਵਿੱਚ ਪਿਚਾਈ | birth_name = ਪਿਚਾਈ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ | birth_date = {{birth date and age|1972|06|10}} | birth_place = [[ਮਦੁਰਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | citizenship = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | death_date = | death_place = | boards = {{ubl|ਅਲਫਾਵੈਟ ਇੰਕ.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/board.asp?privcapId=29096 |title=Company Overview of Alphabet Inc |website=[[Bloomberg News]] |access-date=November 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042507/https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/board.asp?privcapId=29096 |archive-date=December 1, 2017 |url-status=live }}</ref>|ਮੈਜਿਕ ਲੀਪ (2014–2018)<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/2020/09/26/magic-leap-tried-to-create-an-alternate-reality-its-founder-was-already-in-one/amp/|title=Magic Leap tried to create an alternate reality. Its founder was already in one|website=fortune.com|access-date=July 13, 2021}}</ref>}} | spouse = ਅਜਲੀ ਪਿਚਾਈ | children = 2 | awards = [[File:Padma Bhushan Ribbon.svg|40px]] [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (2022) | education = [[ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ]] (ਬੀਟੈਕ)<br />[[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਐੱਮਐੱਸ)<br />[[ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਐੱਮਬੀਏ) | occupation = ਕਾਰੋਬਾਰੀ | title = ਅਲਫਾਵੈੱਟ ਅਤੇ [[ਗੂਗਲ]] ਦਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. | signature = Sundarpichaisignature.svg | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Sundar Pichai on being CEO of Google.ogg|title=ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਦੀ ਆਵਾਜ਼|type=speech|description=ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ [[ਗੂਗਲ]] ਦੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਹੋਣ 'ਤੇ<br/>11 ਦਸੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ}} }} '''ਪਿਚਾਈ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ''' (ਜਨਮ 10 ਜੂਨ, 1972<ref name="britannica">{{Cite web |title=Happy Birthday Sundar Pichai: Here are 5 videos of Google's CEO that reveal his other side |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jun/10/happy-birthday-sundar-pichai-here-are-5-videos-of-googles-ceo-that-reveal-his-other-side-2154796.html |access-date=April 16, 2021 |website=The New Indian Express}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-alphabet-google-factbox-idUSKBN1Y72PS|title=Factbox: New Alphabet chief started at Google, made name with Android|date=December 4, 2019|work=Reuters|access-date=April 16, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sundar Pichai: Latest Sundar Pichai News, Designation, Education, Net worth, Assets |url=https://economictimes.indiatimes.com/panache |access-date=April 16, 2021 |website=The Economic Times |language=en}}</ref>), ਜਿਸਨੂੰ '''ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ''' (/ˈsʊndɑːr pɪˈtʃaɪ/) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Britannica|author=Melinda C. Shepherd|id=2061320|title=Sundar Pichai}}. "Sundar Pichai, in full Pichai Sundararajan, (born June 10, 1972, Madras [now Chennai], Tamil Nadu, India), Indian-born American executive who was CEO of both Google, Inc. (2015– ), and its holding company, Alphabet Inc. (2019– )."</ref><ref>{{Cite web |last= |title=I'm An American Citizen But India is Deeply Within Me: Google's Sundar Pichai |url=https://www.india.com/news/india/im-an-american-citizen-but-india-is-deeply-within-me-googles-sundar-pichai-4809464/ |access-date=2023-07-07 |website=[[India.com]] |language=en}}</ref> ਉਹ ਐਲਫਾਬੈਟ ਇੰਕ'. ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ [[ਗੂਗਲ]] ਦਾ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ]] (CEO) ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sundar Pichai |url=https://blog.google/perspectives/sundar-pichai/ |access-date=2022-05-31 |website=blog.google |language=en-us}}</ref> ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਮਟੀਰੀਅਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ ਮੈਕਕਿਨਸੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 2004 ਵਿੱਚ ਗੂਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ,<ref name="britt">{{Cite web |title=Sundar Pichai {{!}} Biography, Google, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Sundar-Pichai |access-date=April 20, 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗੂਗਲ ਦੇ ਕਲਾਇੰਟ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਟ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ ਕ੍ਰੋਮ]], ਕਰੋਮ ਓਐਸ ਅਤੇ [[ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ [[ਜੀ-ਮੇਲ]] ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਵੀਡੀਓ ਕੋਡੇਕ VP8 ਦੀ ਓਪਨ-ਸੋਰਸਿੰਗ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਵੀਡੀਓ ਫਾਰਮੈਟ, WebM ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰੋਮਬੁੱਕ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਨੇ [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰੌਇਡ]] ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। 10 ਅਗਸਤ, 2015 ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸੀਈਓ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਈਓ [[ਲੈਰੀ ਪੇਜ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਉਤਪਾਦ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 24 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ, ਉਹ ਗੂਗਲ ਕੰਪਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਨਵੀਂ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ, ਅਲਫਾਬੇਟ ਇੰਕ. ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਅਲਫਾਬੇਟ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Helft |first=Miguel |title=Google CEO Sundar Pichai Appointed To Alphabet Board Of Directors |url=https://www.forbes.com/sites/miguelhelft/2017/07/24/google-ceo-sundar-pichai-appointed-to-alphabet-board-of-directors/ |access-date=April 16, 2021 |website=Forbes |language=en}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੂੰ 2016<ref>{{Cite web |last=Nye |first=Bill |title=Sundar Pichai: The World's 100 Most Influential People |url=https://time.com/collection-post/4301266/sundar-pichai-2016-time-100/ |access-date=April 16, 2021 |website=TIME.com |archive-date=ਜਨਵਰੀ 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119052815/https://time.com/collection-post/4301266/sundar-pichai-2016-time-100/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ 2020<ref>{{Cite magazine|title=Sundar Pichai: The 100 Most Influential People of 2020|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888419/sundar-pichai/|magazine=Time|access-date=September 23, 2020|archive-date=ਸਤੰਬਰ 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924085500/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888419/sundar-pichai/|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]] ਦੀ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਮਦੁਰਾਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਪਰਿਵਾਰ<ref>{{Cite web |author=<!--News Desk--> |title=What Is The Caste Controversy That Google Finds Itself In? |url=https://www.india.com/explainer/google-news-what-is-the-caste-controversy-that-google-finds-itself-in-sundar-pichai-tanuja-gupta-thenmozhi-soundarajan-dalit-rights-5433900/ |access-date=2023-08-18 |website=www.india.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-19 |title=Androids and Brahmins {{!}} Deccan Herald |url=https://www.deccanherald.com/opinion/androids-and-brahmins-1119362.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619031540/https://www.deccanherald.com/opinion/androids-and-brahmins-1119362.html |archive-date=June 19, 2022 |access-date=2023-08-18}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="School days">{{Cite web |last1=Vaitheesvaran |first1=Bharani |last2=Elizabeth |first2=Shilpa |date=August 12, 2015 |title=The rapid climb of Sundar Pichai to technology peak: From school days to Silicon Valley |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-08-12/news/65490363_1_sundar-pichai-school-days-google-ceo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203140722/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-08-12/news/65490363_1_sundar-pichai-school-days-google-ceo |archive-date=February 3, 2016 |access-date=January 12, 2016 |website=[[The Economic Times]]}}</ref><ref name="britt2">{{Cite web |title=Sundar Pichai {{!}} Biography, Google, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Sundar-Pichai |access-date=April 20, 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref name="Charlie">{{cite news|url=https://www.vccircle.com/google-gets-new-parent-alphabet-sundar-pichai-becomes-ceo-google/|title=Google gets new parent Alphabet; Sundar Pichai becomes CEO of Google|last=Charlie|first=Adith|date=August 11, 2015|access-date=March 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306142631/https://www.vccircle.com/google-gets-new-parent-alphabet-sundar-pichai-becomes-ceo-google/|archive-date=March 6, 2018|publisher=[[VCCircle]]|url-status=live}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਇੱਕ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਰੇਗੁਨਾਥ ਪਿਚਾਈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮੂਹ, GEC ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।<ref name=":0">{{cite web |title=A shy, quiet boy who loved science |url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/A-shy-quiet-boy-who-loved-science/articleshow/48446157.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150815024206/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/A-shy-quiet-boy-who-loved-science/articleshow/48446157.cms |archive-date=August 15, 2015 |access-date=August 12, 2015 |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd. |agency=Mumbai Mirror}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dailyo.in/technology/sundar-pichai-google-android-alphabet-inc-iit-k-stanford-wharton-eric-schmidt/story/1/5589.html|title=Ten things about Sundar Pichai|date=August 11, 2015|access-date=August 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815205508/http://www.dailyo.in/technology/sundar-pichai-google-android-alphabet-inc-iit-k-stanford-wharton-eric-schmidt/story/1/5589.html|archive-date=August 15, 2015|publisher=dailyo.in|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨਗਰ, ਚੇਨਈ ਦੇ ਜਵਾਹਰ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ<ref>{{cite web |date=December 20, 2016 |title=From Chennai to California: Google CEO Sundar Pichai's back breaking efforts towards success |url=https://www.indiatoday.in/education-today/featurephilia/story/google-sundar-pichai-358629-2016-12-20 |access-date=September 9, 2021 |website=India Today}}</ref> ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਮਦਰਾਸ|ਆਈਆਈਟੀ ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ ਵਾਨਾ ਵਾਣੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/features/smartbuy/tech-news/sundar-pichai-a-quiet-reserved-boy-in-school/article7526129.ece|title=Sundar Pichai, a quiet boy|work=The Hindu}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/technology-topstories/shy-quiet-worker-schoolmates-talk-about-google-ceo-sundar-pichai/article1-1378734.aspx|title=School mates talk about Sundar Pichai|work=The Hindu|access-date=August 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814162630/http://www.hindustantimes.com/technology-topstories/shy-quiet-worker-schoolmates-talk-about-google-ceo-sundar-pichai/article1-1378734.aspx|archive-date=August 14, 2015|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ]] ਤੋਂ [[ਧਾਤ ਵਿੱਦਿਆ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/internet/Chennais-Sundar-Pichai-is-dark-horse/articleshow/29744299.cms|title=Chennai's Sundar Pichai is dark horse|date=February 2, 2014|work=indiatimes.com|access-date=October 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306211227/http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/internet/Chennais-Sundar-Pichai-is-dark-horse/articleshow/29744299.cms|archive-date=March 6, 2015|url-status=live}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/internet/the-rise-and-rise-of-sundar-pichai-new-ceo-of-google/article7525421.ece?homepage=true|title=The rise and rise of Sundar Pichai|last1=Lakshman|first1=Narayan|date=August 11, 2015|newspaper=The Hindu|access-date=August 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331175204/http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/internet/the-rise-and-rise-of-sundar-pichai-new-ceo-of-google/article7525421.ece?homepage=true|archive-date=March 31, 2016|url-status=live}}</ref> ਦੇ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮਬੀਏ]] ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਿਏਬਲ ਸਕਾਲਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਮਰ ਸਕਾਲਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="britannica2">{{Cite web |date=June 10, 2020 |title=Happy Birthday Sundar Pichai: Here are 5 videos of Google's CEO that reveal his other side |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jun/10/happy-birthday-sundar-pichai-here-are-5-videos-of-googles-ceo-that-reveal-his-other-side-2154796.html |access-date=April 16, 2021 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>[http://www.siebelscholars.com/scholars/347 Siebel Scholars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130321100430/http://www.siebelscholars.com/scholars/347|date=March 21, 2013}}. Siebel Scholars. Retrieved on August 23, 2013.</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/people/seven-prominent-indian-origin-people-in-global-it-world/sundar-pichai/slideshow/24183228.cms|title=Sundar Pichai:Seven prominent Indian-origin people in global IT world|last=Cooper|first=Charles|date=March 13, 2013|newspaper=CNET|access-date=March 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018022411/http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/people/seven-prominent-indian-origin-people-in-global-it-world/sundar-pichai/slideshow/24183228.cms|archive-date=October 18, 2013|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਗੂਗਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਗੂਗਲ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।"<ref>{{Cite web |last=Liao |first=Shannon |date=December 4, 2017 |title=Apple's Tim Cook and Google's Sundar Pichai were surprise guests at China's internet conference |url=https://www.theverge.com/2017/12/4/16733202/china-apple-google-tim-cook-sundar-pichai-open-internet-surprise-guests |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204172723/https://www.theverge.com/2017/12/4/16733202/china-apple-google-tim-cook-sundar-pichai-open-internet-surprise-guests |archive-date=December 4, 2017 |access-date=December 5, 2017 |website=The Verge}}</ref><ref>{{Cite web |last=Horwitz |first=Josh |date=December 4, 2017 |title=Tim Cook and Sundar Pichai's surprise remarks at China's 'open internet' conference |url=https://qz.com/1145637/2017-world-internet-conference-tim-cook-and-sundar-pichais-surprise-remarks/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206074449/https://qz.com/1145637/2017-world-internet-conference-tim-cook-and-sundar-pichais-surprise-remarks/ |archive-date=December 6, 2017 |access-date=December 5, 2017 |website=QZ}}</ref>ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਅਪਲਾਈਡ ਮਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੈਕਕਿਨਸੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2013/03/14/who-is-google-androids-sundar-pichai/|title=Who Is Google Android's Sundar Pichai?|last=Thoppil|first=Dhanya Ann|date=March 14, 2013|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429192021/http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2013/03/14/who-is-google-androids-sundar-pichai/|archive-date=April 29, 2014|url-status=live}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ 2004 ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗੂਗਲ ਦੇ ਕਲਾਇੰਟ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਟ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ ਕ੍ਰੋਮ]]<ref name="BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-33858436|title=Sundar Pichai: Google's new boss from humble roots|last=Lee|first=Dave|date=August 11, 2015|newspaper=[[BBC]]|access-date=August 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811045122/http://www.bbc.co.uk/news/technology-33858436|archive-date=August 11, 2015|url-status=live}}</ref> ਅਤੇ ਕਰੋਮਓਐਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ]] ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ [[ਜੀ-ਮੇਲ|ਜੀਮੇਲ]] ਅਤੇ [[ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ]] ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-16/strategy/37766660_1_sundar-pichai-chrome-os-iit-kharagpur|title=Meet Google new Android chief Sundar Pichai|last=Cooper|first=Charles|date=March 13, 2013|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=March 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624055742/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-16/strategy/37766660_1_sundar-pichai-chrome-os-iit-kharagpur|archive-date=June 24, 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/money/report/slide-show-1-tech-sundar-pichai-the-man-google-twitter-fought-for/20130319.htm|title=Sundar Pichai: The man Google, Twitter fought for|last=Cooper|first=Charles|date=March 13, 2013|newspaper=CNET|access-date=March 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103230810/http://www.rediff.com/money/report/slide-show-1-tech-sundar-pichai-the-man-google-twitter-fought-for/20130319.htm|archive-date=November 3, 2013|url-status=live}}</ref> 19 ਨਵੰਬਰ, 2009 ਨੂੰ, ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਕਰੋਮਓਐਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕ੍ਰੋਮਬੁੱਕ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |last=Strohmeyer |first=Robert |date=November 19, 2009 |title=Google Chrome OS Unveiled: Speed, Simplicity, and Security Stressed |url=http://www.pcworld.com/article/182655/Google_Chrome_OS_Unveiled.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924193859/http://www.pcworld.com/article/182655/Google_Chrome_OS_Unveiled.html |archive-date=September 24, 2012 |access-date=November 15, 2012 |publisher=PCWorld}}</ref> 20 ਮਈ, 2010 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਵੀਡੀਓ ਕੋਡੇਕ VP8 ਦੀ ਓਪਨ-ਸੋਰਸਿੰਗ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਵੀਡੀਓ ਫਾਰਮੈਟ, WebM ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |date=May 19, 2010 |title=Google Open Sourcing VP8 as Part of WebM Project — Online Video News |url=http://gigaom.com/video/google-open-sourcing-vp8-as-part-of-webm-project/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112235125/http://gigaom.com/video/google-open-sourcing-vp8-as-part-of-webm-project/ |archive-date=November 12, 2012 |access-date=November 15, 2012 |publisher=Gigaom.com}}</ref> 13 ਮਾਰਚ, 2013 ਨੂੰ, ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਗੂਗਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰੌਇਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਐਂਡਰਾਇਡ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਐਂਡੀ ਰੂਬਿਨ<ref>{{cite news|url=https://www.wired.com/gadgetlab/2013/03/andy-rubin-leaving-android/|title=Google Replaces Android Boss Andy Rubin With Chrome's Sundar Pichai|last=Olivarez-Giles|first=Nathan|date=March 13, 2013|newspaper=Wired|access-date=March 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317090852/http://www.wired.com/gadgetlab/2013/03/andy-rubin-leaving-android|archive-date=March 17, 2014|url-status=dead}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਤੋਂ 30 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਤੱਕ ਜਾਈਵ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।<ref>{{cite web |date=March 14, 2013 |title=Who is Sundar Pichai? |url=http://gadgets.ndtv.com/others/news/who-is-sundar-pichai-342476 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310143356/http://gadgets.ndtv.com/others/news/who-is-sundar-pichai-342476 |archive-date=March 10, 2014 |access-date=February 3, 2014 |publisher=NDTV.com |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=Jive Elects Informatica Executive Margaret Breya to Board of Directors |url=http://investors.jivesoftware.com/releasedetail.cfm?releaseid=781347 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025192008/http://investors.jivesoftware.com/releasedetail.cfm?releaseid=781347 |archive-date=October 25, 2014 |access-date=February 12, 2014 |publisher=Jive Software}}</ref><ref name="auto">{{cite journal|last=Helft|first=Miguel|date=October 27, 2014|title=The Incredibly Fast Rise of Sundar Pichai|url=http://fortune.com/2014/10/27/google-rise-of-sundar-pichai|journal=Fortune|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403015252/http://fortune.com/2014/10/27/google-rise-of-sundar-pichai/|archive-date=April 3, 2015|access-date=April 5, 2015|url-status=live}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ 10 ਅਗਸਤ, 2015 ਨੂੰ ਸੀਈਓ [[ਲੈਰੀ ਪੇਜ]] ਦੁਆਰਾ ਉਤਪਾਦ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੂਗਲ ਦਾ  ਸੀਈਓ ਬਣਿਆ।<ref name="g-google">{{cite web |date=August 10, 2015 |title=G is for Google |url=http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810210148/http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html |archive-date=August 10, 2015 |access-date=August 10, 2015 |work=Official Google Blog}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਭਾਲੀ, ਜਦੋਂ ਅਲਫਾਬੇਟ ਇੰਕ. ਗੂਗਲ ਲਈ ਨਵੀਂ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="8-K">{{cite web |date=October 2, 2015 |title=SEC Filing (Form 8-K) by Alphabet Inc. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000119312515336577/d82837d8k12b.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709163139/https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000119312515336577/d82837d8k12b.htm |archive-date=July 9, 2017 |access-date=September 15, 2017}}</ref><ref name="auto2">{{cite journal|last=Helft|first=Miguel|date=October 27, 2014|title=The Incredibly Fast Rise of Sundar Pichai|url=http://fortune.com/2014/10/27/google-rise-of-sundar-pichai|journal=Fortune|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403015252/http://fortune.com/2014/10/27/google-rise-of-sundar-pichai/|archive-date=April 3, 2015|access-date=April 5, 2015|url-status=live}}</ref><ref name="g-google2">{{cite web |date=August 10, 2015 |title=G is for Google |url=http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810210148/http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html |archive-date=August 10, 2015 |access-date=August 10, 2015 |work=Official Google Blog}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ]] ਦੇ ਸੀਈਓ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਪਰ [[ਸੱਤਿਆ ਨਡੇਲਾ]] ਨੂੰ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://siliconangle.com/blog/2014/01/31/breaking-news-google-svp-of-chrome-apps-sundar-pichai-now-front-runner-for-microsoft-ceo-job/|title=Google SVP of Chrome & Apps Sundar Pichai now front runner for Microsoft CEO job|last=Furrier|first=John|date=January 31, 2014|newspaper=SiliconANGLE|access-date=February 3, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207170411/http://siliconangle.com/blog/2014/01/31/breaking-news-google-svp-of-chrome-apps-sundar-pichai-now-front-runner-for-microsoft-ceo-job/|archive-date=February 7, 2014|url-status=live}}</ref><ref>Samuel Gibbs, [https://www.theguardian.com/technology/2014/apr/11/powerful-indians-silicon-valley The most powerful Indian technologists in Silicon Valley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411173500/https://www.theguardian.com/technology/2014/apr/11/powerful-indians-silicon-valley|date=April 11, 2016}} theguardian.com April 11, 2014.</ref> ਅਗਸਤ 2017 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੂਗਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਸ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://assets.documentcloud.org/documents/3914586/Googles-Ideological-Echo-Chamber.pdf|title=Google's Ideological Echo Chamber|access-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808062140/https://assets.documentcloud.org/documents/3914586/Googles-Ideological-Echo-Chamber.pdf|archive-date=August 8, 2017|language=en-US|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/08/07/business/google-women-engineer-fired-memo.html|title=Google Fires Engineer Who Wrote Memo Questioning Women in Tech|last=Wakabayashi|first=Daisuke|date=August 7, 2017|work=The New York Times|access-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810185646/https://www.nytimes.com/2017/08/07/business/google-women-engineer-fired-memo.html|archive-date=August 10, 2017|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 7, 2017 |title=Here Are the Citations for the Anti-Diversity Manifesto Circulating at Google |url=https://motherboard.vice.com/en_us/article/evzjww/here-are-the-citations-for-the-anti-diversity-manifesto-circulating-at-google |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930054236/https://motherboard.vice.com/en_us/article/evzjww/here-are-the-citations-for-the-anti-diversity-manifesto-circulating-at-google |archive-date=September 30, 2018 |access-date=August 8, 2017 |website=Motherboard |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=Statt |first=Nick |date=August 7, 2017 |title=Google fires employee who wrote anti-diversity memo |url=https://www.theverge.com/2017/8/7/16111052/google-james-damore-fired-anti-diversity-manifesto |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808042251/https://www.theverge.com/2017/8/7/16111052/google-james-damore-fired-anti-diversity-manifesto |archive-date=August 8, 2017 |access-date=August 8, 2017 |website=The Verge}}</ref><ref>{{Cite web |last=Warren |first=Tom |date=August 8, 2017 |title=Read Google CEO's email to staff about anti-diversity memo |url=https://www.theverge.com/2017/8/8/16111724/google-sundar-pichai-employee-memo-diversity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808113419/https://www.theverge.com/2017/8/8/16111724/google-sundar-pichai-employee-memo-diversity |archive-date=August 8, 2017 |access-date=August 8, 2017 |website=The Verge}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਗੂਗਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਗੂਗਲ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।"<ref>{{Cite web |last=Liao |first=Shannon |date=December 4, 2017 |title=Apple's Tim Cook and Google's Sundar Pichai were surprise guests at China's internet conference |url=https://www.theverge.com/2017/12/4/16733202/china-apple-google-tim-cook-sundar-pichai-open-internet-surprise-guests |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204172723/https://www.theverge.com/2017/12/4/16733202/china-apple-google-tim-cook-sundar-pichai-open-internet-surprise-guests |archive-date=December 4, 2017 |access-date=December 5, 2017 |website=The Verge}}</ref><ref>{{Cite web |last=Horwitz |first=Josh |date=December 4, 2017 |title=Tim Cook and Sundar Pichai's surprise remarks at China's 'open internet' conference |url=https://qz.com/1145637/2017-world-internet-conference-tim-cook-and-sundar-pichais-surprise-remarks/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206074449/https://qz.com/1145637/2017-world-internet-conference-tim-cook-and-sundar-pichais-surprise-remarks/ |archive-date=December 6, 2017 |access-date=December 5, 2017 |website=QZ}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰਅਲਫਾਬੇਟ ਇੰਕ. ਦਾ ਸੀਈਓ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=December 3, 2019 |title=A letter from Larry and Sergey |url=https://blog.google/inside-google/alphabet/letter-from-larry-and-sergey/ |access-date=December 3, 2019 |website=Google |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Feiner |first=Lauren |date=December 3, 2019 |title=Larry Page steps down as CEO of Alphabet, Sundar Pichai to take over |url=https://www.cnbc.com/2019/12/03/larry-page-steps-down-as-ceo-of-alphabet.html |access-date=December 4, 2019 |website=CNBC |language=en}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ $200 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Alphabet CEO's Pay Soars to $226 Million on Huge Stock Award (1) |url=https://news.bloomberglaw.com/employee-benefits/alphabet-ceos-pay-soars-to-226-million-on-massive-stock-award |access-date=2023-04-23 |website=news.bloomberglaw.com |language=en}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * 2022 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=3 December 2022 |title=Sundar Pichai Awarded Padma Bhushan |url=https://www.entrepreneur.com/en-in/news-and-trends/shundar-pichai-awarded-padma-bhushan/440361 |access-date=14 April 2023 |website=Entrepreneur India}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 26, 2022 |title=Padma Awards 2022: Complete list of recipients |url=https://www.livemint.com/news/padma-awards-2022-complete-list-of-recepient-11643162439142.html |access-date=January 26, 2022 |website=mint |language=en}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Sundar Pichai|ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ}} * {{Twitter}} * [https://www.youtube.com/watch?v=IzGdClb7wFo "Sundar Pichai's rise to fame in 90 seconds"], Tech Gurus, ''[[The Daily Telegraph]]'' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] n480vgpjveiofzp9zas5lzhm7nxzrap 853041 853040 2026-11-06T12:06:35Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 853041 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ | image = Sundar Pichai - 2023 (cropped).jpg | caption = 2023 ਵਿੱਚ ਪਿਚਾਈ | birth_name = ਪਿਚਾਈ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ | birth_date = {{birth date and age|1972|06|10}} | birth_place = [[ਮਦੁਰਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | citizenship = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | death_date = | death_place = | boards = {{ubl|ਅਲਫਾਵੈਟ ਇੰਕ.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/board.asp?privcapId=29096 |title=Company Overview of Alphabet Inc |website=[[Bloomberg News]] |access-date=November 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042507/https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/board.asp?privcapId=29096 |archive-date=December 1, 2017 |url-status=live }}</ref>|ਮੈਜਿਕ ਲੀਪ (2014–2018)<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/2020/09/26/magic-leap-tried-to-create-an-alternate-reality-its-founder-was-already-in-one/|title=Magic Leap tried to create an alternate reality. Its founder was already in one|website=fortune.com|access-date=July 13, 2021}}</ref>}} | spouse = ਅਜਲੀ ਪਿਚਾਈ | children = 2 | awards = [[File:Padma Bhushan Ribbon.svg|40px]] [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (2022) | education = [[ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ]] (ਬੀਟੈਕ)<br />[[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਐੱਮਐੱਸ)<br />[[ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਐੱਮਬੀਏ) | occupation = ਕਾਰੋਬਾਰੀ | title = ਅਲਫਾਵੈੱਟ ਅਤੇ [[ਗੂਗਲ]] ਦਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. | signature = Sundarpichaisignature.svg | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Sundar Pichai on being CEO of Google.ogg|title=ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਦੀ ਆਵਾਜ਼|type=speech|description=ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ [[ਗੂਗਲ]] ਦੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਹੋਣ 'ਤੇ<br/>11 ਦਸੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ}} }} '''ਪਿਚਾਈ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ''' (ਜਨਮ 10 ਜੂਨ, 1972<ref name="britannica">{{Cite web |title=Happy Birthday Sundar Pichai: Here are 5 videos of Google's CEO that reveal his other side |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jun/10/happy-birthday-sundar-pichai-here-are-5-videos-of-googles-ceo-that-reveal-his-other-side-2154796.html |access-date=April 16, 2021 |website=The New Indian Express}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-alphabet-google-factbox-idUSKBN1Y72PS|title=Factbox: New Alphabet chief started at Google, made name with Android|date=December 4, 2019|work=Reuters|access-date=April 16, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sundar Pichai: Latest Sundar Pichai News, Designation, Education, Net worth, Assets |url=https://economictimes.indiatimes.com/panache |access-date=April 16, 2021 |website=The Economic Times |language=en}}</ref>), ਜਿਸਨੂੰ '''ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ''' (/ˈsʊndɑːr pɪˈtʃaɪ/) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Britannica|author=Melinda C. Shepherd|id=2061320|title=Sundar Pichai}}. "Sundar Pichai, in full Pichai Sundararajan, (born June 10, 1972, Madras [now Chennai], Tamil Nadu, India), Indian-born American executive who was CEO of both Google, Inc. (2015– ), and its holding company, Alphabet Inc. (2019– )."</ref><ref>{{Cite web |last= |title=I'm An American Citizen But India is Deeply Within Me: Google's Sundar Pichai |url=https://www.india.com/news/india/im-an-american-citizen-but-india-is-deeply-within-me-googles-sundar-pichai-4809464/ |access-date=2023-07-07 |website=[[India.com]] |language=en}}</ref> ਉਹ ਐਲਫਾਬੈਟ ਇੰਕ'. ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ [[ਗੂਗਲ]] ਦਾ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ]] (CEO) ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sundar Pichai |url=https://blog.google/perspectives/sundar-pichai/ |access-date=2022-05-31 |website=blog.google |language=en-us}}</ref> ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਮਟੀਰੀਅਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ ਮੈਕਕਿਨਸੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 2004 ਵਿੱਚ ਗੂਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ,<ref name="britt">{{Cite web |title=Sundar Pichai {{!}} Biography, Google, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Sundar-Pichai |access-date=April 20, 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗੂਗਲ ਦੇ ਕਲਾਇੰਟ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਟ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਉੱਦਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ ਕ੍ਰੋਮ]], ਕਰੋਮ ਓਐਸ ਅਤੇ [[ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ [[ਜੀ-ਮੇਲ]] ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਵੀਡੀਓ ਕੋਡੇਕ VP8 ਦੀ ਓਪਨ-ਸੋਰਸਿੰਗ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਵੀਡੀਓ ਫਾਰਮੈਟ, WebM ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰੋਮਬੁੱਕ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਨੇ [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰੌਇਡ]] ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। 10 ਅਗਸਤ, 2015 ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸੀਈਓ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਈਓ [[ਲੈਰੀ ਪੇਜ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਉਤਪਾਦ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 24 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ, ਉਹ ਗੂਗਲ ਕੰਪਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਨਵੀਂ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ, ਅਲਫਾਬੇਟ ਇੰਕ. ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਅਲਫਾਬੇਟ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Helft |first=Miguel |title=Google CEO Sundar Pichai Appointed To Alphabet Board Of Directors |url=https://www.forbes.com/sites/miguelhelft/2017/07/24/google-ceo-sundar-pichai-appointed-to-alphabet-board-of-directors/ |access-date=April 16, 2021 |website=Forbes |language=en}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੂੰ 2016<ref>{{Cite web |last=Nye |first=Bill |title=Sundar Pichai: The World's 100 Most Influential People |url=https://time.com/collection-post/4301266/sundar-pichai-2016-time-100/ |access-date=April 16, 2021 |website=TIME.com |archive-date=ਜਨਵਰੀ 19, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119052815/https://time.com/collection-post/4301266/sundar-pichai-2016-time-100/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ 2020<ref>{{Cite magazine|title=Sundar Pichai: The 100 Most Influential People of 2020|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888419/sundar-pichai/|magazine=Time|access-date=September 23, 2020|archive-date=ਸਤੰਬਰ 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924085500/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888419/sundar-pichai/|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]] ਦੀ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਮਦੁਰਾਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਪਰਿਵਾਰ<ref>{{Cite web |author=<!--News Desk--> |title=What Is The Caste Controversy That Google Finds Itself In? |url=https://www.india.com/explainer/google-news-what-is-the-caste-controversy-that-google-finds-itself-in-sundar-pichai-tanuja-gupta-thenmozhi-soundarajan-dalit-rights-5433900/ |access-date=2023-08-18 |website=www.india.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-19 |title=Androids and Brahmins {{!}} Deccan Herald |url=https://www.deccanherald.com/opinion/androids-and-brahmins-1119362.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619031540/https://www.deccanherald.com/opinion/androids-and-brahmins-1119362.html |archive-date=June 19, 2022 |access-date=2023-08-18}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="School days">{{Cite web |last1=Vaitheesvaran |first1=Bharani |last2=Elizabeth |first2=Shilpa |date=August 12, 2015 |title=The rapid climb of Sundar Pichai to technology peak: From school days to Silicon Valley |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-08-12/news/65490363_1_sundar-pichai-school-days-google-ceo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203140722/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-08-12/news/65490363_1_sundar-pichai-school-days-google-ceo |archive-date=February 3, 2016 |access-date=January 12, 2016 |website=[[The Economic Times]]}}</ref><ref name="britt2">{{Cite web |title=Sundar Pichai {{!}} Biography, Google, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Sundar-Pichai |access-date=April 20, 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref name="Charlie">{{cite news|url=https://www.vccircle.com/google-gets-new-parent-alphabet-sundar-pichai-becomes-ceo-google/|title=Google gets new parent Alphabet; Sundar Pichai becomes CEO of Google|last=Charlie|first=Adith|date=August 11, 2015|access-date=March 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306142631/https://www.vccircle.com/google-gets-new-parent-alphabet-sundar-pichai-becomes-ceo-google/|archive-date=March 6, 2018|publisher=[[VCCircle]]|url-status=live}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਇੱਕ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਰੇਗੁਨਾਥ ਪਿਚਾਈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮੂਹ, GEC ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।<ref name=":0">{{cite web |title=A shy, quiet boy who loved science |url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/A-shy-quiet-boy-who-loved-science/articleshow/48446157.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150815024206/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/A-shy-quiet-boy-who-loved-science/articleshow/48446157.cms |archive-date=August 15, 2015 |access-date=August 12, 2015 |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd. |agency=Mumbai Mirror}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dailyo.in/technology/sundar-pichai-google-android-alphabet-inc-iit-k-stanford-wharton-eric-schmidt/story/1/5589.html|title=Ten things about Sundar Pichai|date=August 11, 2015|access-date=August 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815205508/http://www.dailyo.in/technology/sundar-pichai-google-android-alphabet-inc-iit-k-stanford-wharton-eric-schmidt/story/1/5589.html|archive-date=August 15, 2015|publisher=dailyo.in|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨਗਰ, ਚੇਨਈ ਦੇ ਜਵਾਹਰ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ<ref>{{cite web |date=December 20, 2016 |title=From Chennai to California: Google CEO Sundar Pichai's back breaking efforts towards success |url=https://www.indiatoday.in/education-today/featurephilia/story/google-sundar-pichai-358629-2016-12-20 |access-date=September 9, 2021 |website=India Today}}</ref> ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਮਦਰਾਸ|ਆਈਆਈਟੀ ਮਦਰਾਸ]] ਦੇ ਵਾਨਾ ਵਾਣੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/features/smartbuy/tech-news/sundar-pichai-a-quiet-reserved-boy-in-school/article7526129.ece|title=Sundar Pichai, a quiet boy|work=The Hindu}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/technology-topstories/shy-quiet-worker-schoolmates-talk-about-google-ceo-sundar-pichai/article1-1378734.aspx|title=School mates talk about Sundar Pichai|work=The Hindu|access-date=August 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814162630/http://www.hindustantimes.com/technology-topstories/shy-quiet-worker-schoolmates-talk-about-google-ceo-sundar-pichai/article1-1378734.aspx|archive-date=August 14, 2015|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ]] ਤੋਂ [[ਧਾਤ ਵਿੱਦਿਆ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/internet/Chennais-Sundar-Pichai-is-dark-horse/articleshow/29744299.cms|title=Chennai's Sundar Pichai is dark horse|date=February 2, 2014|work=indiatimes.com|access-date=October 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306211227/http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/internet/Chennais-Sundar-Pichai-is-dark-horse/articleshow/29744299.cms|archive-date=March 6, 2015|url-status=live}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/internet/the-rise-and-rise-of-sundar-pichai-new-ceo-of-google/article7525421.ece?homepage=true|title=The rise and rise of Sundar Pichai|last1=Lakshman|first1=Narayan|date=August 11, 2015|newspaper=The Hindu|access-date=August 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331175204/http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/internet/the-rise-and-rise-of-sundar-pichai-new-ceo-of-google/article7525421.ece?homepage=true|archive-date=March 31, 2016|url-status=live}}</ref> ਦੇ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮਬੀਏ]] ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਿਏਬਲ ਸਕਾਲਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਮਰ ਸਕਾਲਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="britannica2">{{Cite web |date=June 10, 2020 |title=Happy Birthday Sundar Pichai: Here are 5 videos of Google's CEO that reveal his other side |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jun/10/happy-birthday-sundar-pichai-here-are-5-videos-of-googles-ceo-that-reveal-his-other-side-2154796.html |access-date=April 16, 2021 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>[http://www.siebelscholars.com/scholars/347 Siebel Scholars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130321100430/http://www.siebelscholars.com/scholars/347|date=March 21, 2013}}. Siebel Scholars. Retrieved on August 23, 2013.</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/people/seven-prominent-indian-origin-people-in-global-it-world/sundar-pichai/slideshow/24183228.cms|title=Sundar Pichai:Seven prominent Indian-origin people in global IT world|last=Cooper|first=Charles|date=March 13, 2013|newspaper=CNET|access-date=March 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018022411/http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/people/seven-prominent-indian-origin-people-in-global-it-world/sundar-pichai/slideshow/24183228.cms|archive-date=October 18, 2013|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਗੂਗਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਗੂਗਲ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।"<ref>{{Cite web |last=Liao |first=Shannon |date=December 4, 2017 |title=Apple's Tim Cook and Google's Sundar Pichai were surprise guests at China's internet conference |url=https://www.theverge.com/2017/12/4/16733202/china-apple-google-tim-cook-sundar-pichai-open-internet-surprise-guests |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204172723/https://www.theverge.com/2017/12/4/16733202/china-apple-google-tim-cook-sundar-pichai-open-internet-surprise-guests |archive-date=December 4, 2017 |access-date=December 5, 2017 |website=The Verge}}</ref><ref>{{Cite web |last=Horwitz |first=Josh |date=December 4, 2017 |title=Tim Cook and Sundar Pichai's surprise remarks at China's 'open internet' conference |url=https://qz.com/1145637/2017-world-internet-conference-tim-cook-and-sundar-pichais-surprise-remarks/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206074449/https://qz.com/1145637/2017-world-internet-conference-tim-cook-and-sundar-pichais-surprise-remarks/ |archive-date=December 6, 2017 |access-date=December 5, 2017 |website=QZ}}</ref>ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਅਪਲਾਈਡ ਮਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੈਕਕਿਨਸੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2013/03/14/who-is-google-androids-sundar-pichai/|title=Who Is Google Android's Sundar Pichai?|last=Thoppil|first=Dhanya Ann|date=March 14, 2013|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429192021/http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2013/03/14/who-is-google-androids-sundar-pichai/|archive-date=April 29, 2014|url-status=live}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ 2004 ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗੂਗਲ ਦੇ ਕਲਾਇੰਟ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਟ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਗੂਗਲ ਕ੍ਰੋਮ]]<ref name="BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-33858436|title=Sundar Pichai: Google's new boss from humble roots|last=Lee|first=Dave|date=August 11, 2015|newspaper=[[BBC]]|access-date=August 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811045122/http://www.bbc.co.uk/news/technology-33858436|archive-date=August 11, 2015|url-status=live}}</ref> ਅਤੇ ਕਰੋਮਓਐਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਗੂਗਲ ਡਰਾਈਵ]] ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ [[ਜੀ-ਮੇਲ|ਜੀਮੇਲ]] ਅਤੇ [[ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ]] ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-16/strategy/37766660_1_sundar-pichai-chrome-os-iit-kharagpur|title=Meet Google new Android chief Sundar Pichai|last=Cooper|first=Charles|date=March 13, 2013|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=March 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624055742/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-16/strategy/37766660_1_sundar-pichai-chrome-os-iit-kharagpur|archive-date=June 24, 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/money/report/slide-show-1-tech-sundar-pichai-the-man-google-twitter-fought-for/20130319.htm|title=Sundar Pichai: The man Google, Twitter fought for|last=Cooper|first=Charles|date=March 13, 2013|newspaper=CNET|access-date=March 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103230810/http://www.rediff.com/money/report/slide-show-1-tech-sundar-pichai-the-man-google-twitter-fought-for/20130319.htm|archive-date=November 3, 2013|url-status=live}}</ref> 19 ਨਵੰਬਰ, 2009 ਨੂੰ, ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਕਰੋਮਓਐਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕ੍ਰੋਮਬੁੱਕ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |last=Strohmeyer |first=Robert |date=November 19, 2009 |title=Google Chrome OS Unveiled: Speed, Simplicity, and Security Stressed |url=http://www.pcworld.com/article/182655/Google_Chrome_OS_Unveiled.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924193859/http://www.pcworld.com/article/182655/Google_Chrome_OS_Unveiled.html |archive-date=September 24, 2012 |access-date=November 15, 2012 |publisher=PCWorld}}</ref> 20 ਮਈ, 2010 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਗੂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਵੀਡੀਓ ਕੋਡੇਕ VP8 ਦੀ ਓਪਨ-ਸੋਰਸਿੰਗ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਵੀਡੀਓ ਫਾਰਮੈਟ, WebM ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |date=May 19, 2010 |title=Google Open Sourcing VP8 as Part of WebM Project — Online Video News |url=http://gigaom.com/video/google-open-sourcing-vp8-as-part-of-webm-project/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112235125/http://gigaom.com/video/google-open-sourcing-vp8-as-part-of-webm-project/ |archive-date=November 12, 2012 |access-date=November 15, 2012 |publisher=Gigaom.com}}</ref> 13 ਮਾਰਚ, 2013 ਨੂੰ, ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੇ ਗੂਗਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰੌਇਡ]] ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਐਂਡਰਾਇਡ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਐਂਡੀ ਰੂਬਿਨ<ref>{{cite news|url=https://www.wired.com/gadgetlab/2013/03/andy-rubin-leaving-android/|title=Google Replaces Android Boss Andy Rubin With Chrome's Sundar Pichai|last=Olivarez-Giles|first=Nathan|date=March 13, 2013|newspaper=Wired|access-date=March 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317090852/http://www.wired.com/gadgetlab/2013/03/andy-rubin-leaving-android|archive-date=March 17, 2014|url-status=dead}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਤੋਂ 30 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਤੱਕ ਜਾਈਵ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।<ref>{{cite web |date=March 14, 2013 |title=Who is Sundar Pichai? |url=http://gadgets.ndtv.com/others/news/who-is-sundar-pichai-342476 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310143356/http://gadgets.ndtv.com/others/news/who-is-sundar-pichai-342476 |archive-date=March 10, 2014 |access-date=February 3, 2014 |publisher=NDTV.com |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=Jive Elects Informatica Executive Margaret Breya to Board of Directors |url=http://investors.jivesoftware.com/releasedetail.cfm?releaseid=781347 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025192008/http://investors.jivesoftware.com/releasedetail.cfm?releaseid=781347 |archive-date=October 25, 2014 |access-date=February 12, 2014 |publisher=Jive Software}}</ref><ref name="auto">{{cite journal|last=Helft|first=Miguel|date=October 27, 2014|title=The Incredibly Fast Rise of Sundar Pichai|url=http://fortune.com/2014/10/27/google-rise-of-sundar-pichai|journal=Fortune|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403015252/http://fortune.com/2014/10/27/google-rise-of-sundar-pichai/|archive-date=April 3, 2015|access-date=April 5, 2015|url-status=live}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ 10 ਅਗਸਤ, 2015 ਨੂੰ ਸੀਈਓ [[ਲੈਰੀ ਪੇਜ]] ਦੁਆਰਾ ਉਤਪਾਦ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੂਗਲ ਦਾ  ਸੀਈਓ ਬਣਿਆ।<ref name="g-google">{{cite web |date=August 10, 2015 |title=G is for Google |url=http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810210148/http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html |archive-date=August 10, 2015 |access-date=August 10, 2015 |work=Official Google Blog}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਭਾਲੀ, ਜਦੋਂ ਅਲਫਾਬੇਟ ਇੰਕ. ਗੂਗਲ ਲਈ ਨਵੀਂ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="8-K">{{cite web |date=October 2, 2015 |title=SEC Filing (Form 8-K) by Alphabet Inc. |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000119312515336577/d82837d8k12b.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709163139/https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000119312515336577/d82837d8k12b.htm |archive-date=July 9, 2017 |access-date=September 15, 2017}}</ref><ref name="auto2">{{cite journal|last=Helft|first=Miguel|date=October 27, 2014|title=The Incredibly Fast Rise of Sundar Pichai|url=http://fortune.com/2014/10/27/google-rise-of-sundar-pichai|journal=Fortune|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403015252/http://fortune.com/2014/10/27/google-rise-of-sundar-pichai/|archive-date=April 3, 2015|access-date=April 5, 2015|url-status=live}}</ref><ref name="g-google2">{{cite web |date=August 10, 2015 |title=G is for Google |url=http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810210148/http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html |archive-date=August 10, 2015 |access-date=August 10, 2015 |work=Official Google Blog}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ]] ਦੇ ਸੀਈਓ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ ਪਰ [[ਸੱਤਿਆ ਨਡੇਲਾ]] ਨੂੰ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://siliconangle.com/blog/2014/01/31/breaking-news-google-svp-of-chrome-apps-sundar-pichai-now-front-runner-for-microsoft-ceo-job/|title=Google SVP of Chrome & Apps Sundar Pichai now front runner for Microsoft CEO job|last=Furrier|first=John|date=January 31, 2014|newspaper=SiliconANGLE|access-date=February 3, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207170411/http://siliconangle.com/blog/2014/01/31/breaking-news-google-svp-of-chrome-apps-sundar-pichai-now-front-runner-for-microsoft-ceo-job/|archive-date=February 7, 2014|url-status=live}}</ref><ref>Samuel Gibbs, [https://www.theguardian.com/technology/2014/apr/11/powerful-indians-silicon-valley The most powerful Indian technologists in Silicon Valley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411173500/https://www.theguardian.com/technology/2014/apr/11/powerful-indians-silicon-valley|date=April 11, 2016}} theguardian.com April 11, 2014.</ref> ਅਗਸਤ 2017 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੂਗਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਸ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://assets.documentcloud.org/documents/3914586/Googles-Ideological-Echo-Chamber.pdf|title=Google's Ideological Echo Chamber|access-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808062140/https://assets.documentcloud.org/documents/3914586/Googles-Ideological-Echo-Chamber.pdf|archive-date=August 8, 2017|language=en-US|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/08/07/business/google-women-engineer-fired-memo.html|title=Google Fires Engineer Who Wrote Memo Questioning Women in Tech|last=Wakabayashi|first=Daisuke|date=August 7, 2017|work=The New York Times|access-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810185646/https://www.nytimes.com/2017/08/07/business/google-women-engineer-fired-memo.html|archive-date=August 10, 2017|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=August 7, 2017 |title=Here Are the Citations for the Anti-Diversity Manifesto Circulating at Google |url=https://motherboard.vice.com/en_us/article/evzjww/here-are-the-citations-for-the-anti-diversity-manifesto-circulating-at-google |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930054236/https://motherboard.vice.com/en_us/article/evzjww/here-are-the-citations-for-the-anti-diversity-manifesto-circulating-at-google |archive-date=September 30, 2018 |access-date=August 8, 2017 |website=Motherboard |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=Statt |first=Nick |date=August 7, 2017 |title=Google fires employee who wrote anti-diversity memo |url=https://www.theverge.com/2017/8/7/16111052/google-james-damore-fired-anti-diversity-manifesto |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808042251/https://www.theverge.com/2017/8/7/16111052/google-james-damore-fired-anti-diversity-manifesto |archive-date=August 8, 2017 |access-date=August 8, 2017 |website=The Verge}}</ref><ref>{{Cite web |last=Warren |first=Tom |date=August 8, 2017 |title=Read Google CEO's email to staff about anti-diversity memo |url=https://www.theverge.com/2017/8/8/16111724/google-sundar-pichai-employee-memo-diversity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808113419/https://www.theverge.com/2017/8/8/16111724/google-sundar-pichai-employee-memo-diversity |archive-date=August 8, 2017 |access-date=August 8, 2017 |website=The Verge}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਗੂਗਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਗੂਗਲ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।"<ref>{{Cite web |last=Liao |first=Shannon |date=December 4, 2017 |title=Apple's Tim Cook and Google's Sundar Pichai were surprise guests at China's internet conference |url=https://www.theverge.com/2017/12/4/16733202/china-apple-google-tim-cook-sundar-pichai-open-internet-surprise-guests |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204172723/https://www.theverge.com/2017/12/4/16733202/china-apple-google-tim-cook-sundar-pichai-open-internet-surprise-guests |archive-date=December 4, 2017 |access-date=December 5, 2017 |website=The Verge}}</ref><ref>{{Cite web |last=Horwitz |first=Josh |date=December 4, 2017 |title=Tim Cook and Sundar Pichai's surprise remarks at China's 'open internet' conference |url=https://qz.com/1145637/2017-world-internet-conference-tim-cook-and-sundar-pichais-surprise-remarks/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206074449/https://qz.com/1145637/2017-world-internet-conference-tim-cook-and-sundar-pichais-surprise-remarks/ |archive-date=December 6, 2017 |access-date=December 5, 2017 |website=QZ}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰਅਲਫਾਬੇਟ ਇੰਕ. ਦਾ ਸੀਈਓ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=December 3, 2019 |title=A letter from Larry and Sergey |url=https://blog.google/inside-google/alphabet/letter-from-larry-and-sergey/ |access-date=December 3, 2019 |website=Google |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Feiner |first=Lauren |date=December 3, 2019 |title=Larry Page steps down as CEO of Alphabet, Sundar Pichai to take over |url=https://www.cnbc.com/2019/12/03/larry-page-steps-down-as-ceo-of-alphabet.html |access-date=December 4, 2019 |website=CNBC |language=en}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ $200 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Alphabet CEO's Pay Soars to $226 Million on Huge Stock Award (1) |url=https://news.bloomberglaw.com/employee-benefits/alphabet-ceos-pay-soars-to-226-million-on-massive-stock-award |access-date=2023-04-23 |website=news.bloomberglaw.com |language=en}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * 2022 ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=3 December 2022 |title=Sundar Pichai Awarded Padma Bhushan |url=https://www.entrepreneur.com/en-in/news-and-trends/shundar-pichai-awarded-padma-bhushan/440361 |access-date=14 April 2023 |website=Entrepreneur India}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 26, 2022 |title=Padma Awards 2022: Complete list of recipients |url=https://www.livemint.com/news/padma-awards-2022-complete-list-of-recepient-11643162439142.html |access-date=January 26, 2022 |website=mint |language=en}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Sundar Pichai|ਸੁੰਦਰ ਪਿਚਾਈ}} * {{Twitter}} * [https://www.youtube.com/watch?v=IzGdClb7wFo "Sundar Pichai's rise to fame in 90 seconds"], Tech Gurus, ''[[The Daily Telegraph]]'' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] oltsphfal1vcos2bxggvxsh1s27jxo5 0 64543 853046 729145 2026-11-06T12:10:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853046 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੂਰਿਆ | image = Suriya2011.jpg | alt = | caption = 2011 ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ | birth_name = ਸਰਵਨਨ ਸਿਵਕੁਮਾਰ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1975|7|23}}<ref>{{cite web |url=https://www.india.com/showbiz/suriya-birthday-vaaranam-aayiram-star-turns-41-today-1352910/ |title=Surya birthday: Vaaranam Aayiram star turns 41 today! |publisher=India.com |date=23 July 2016 |author=Davis, Maggie |access-date=29 October 2019 |archive-date=1 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001083308/https://www.india.com/showbiz/suriya-birthday-vaaranam-aayiram-star-turns-41-today-1352910/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiaglitz.com/suriya-meets-fans-after-two-years-gap-on-his-41st-birthday-tamil-news-163784.html|title=Surya's special birthday with fans|website=IndiaGlitz|date=23 July 2016|access-date=6 January 2017|archive-date=7 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107004336/http://m.indiaglitz.com/suriya-meets-fans-after-two-years-gap-on-his-41st-birthday-tamil-news-163784.html|url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[ਮਦਰਾਸ]] (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]), [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | alma_mater = [[ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ]] | occupation = {{hlist|ਐਕਟਰ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ}} | alma_mater = | spouse = {{marriage|ਜੋਤਿਕਾ|2006}} | children = 2 | relatives = | parents = | years_active = 1997–ਵਰਤਮਾਨ | awards = }} '''ਸਰਵਨਨ ਸਿਵਕੁਮਾਰ''' (ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1975), ਆਪਣੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ '''ਸੂਰਿਆ''' ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 August 2003 |title=A career high film for Surya |url=http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529072959/http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm |archive-date=29 May 2011 |access-date=31 May 2012 |publisher=Rediff}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/surya-is-the-highest-paid-young-hero/articleshow/16367529.cms|title=Surya is the highest paid young hero|work=[[The Times of India]]|access-date=19 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519103308/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/surya-is-the-highest-paid-young-hero/articleshow/16367529.cms|archive-date=19 May 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/rakta-charitra-2/movie-review/7034794.cms|title=Rakta Charitra 2 Movie Review|date=4 May 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=15 January 2017|archive-url=https://archive.today/20170115163415/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/rakta-charitra-2/movie-review/7034794.cms|archive-date=15 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/akshay-kumar-radhika-madan-start-filming-for-suriya-s-soorarai-pottru-hindi-remake-1941512-2022-04-25|title=Akshay Kumar, Radhika Madan start filming for Suriya's Soorarai Pottru Hindi remake|last=Kanabar|first=Nirali|date=25 April 2022|work=India Today|access-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425063931/https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/akshay-kumar-radhika-madan-start-filming-for-suriya-s-soorarai-pottru-hindi-remake-1941512-2022-04-25|archive-date=25 April 2022}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]],<ref>{{Cite web |date=30 September 2022 |title=National Film Awards: Suriya And Ajay Devgn Receive Their Best Actor Prizes |url=https://www.ndtv.com/entertainment/national-film-awards-suriya-and-ajay-devgn-receive-their-best-actor-prizes-3392590 |website=[[NDTV]]}}</ref> ਛੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ, ਤਿੰਨ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਟੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਦੋ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Suriya |url=http://www.imdb.com/name/nm1421814/awards |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602061402/https://www.imdb.com/name/nm1421814/awards |archive-date=2 June 2022 |access-date=1 May 2020 |website=IMDb}}</ref> ਸੂਰੀਆ ''[[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ]]'' ਦੀ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ''ਨੇਰੂੱਕੂ ਨੇਰ'' (1997) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਿਆ ਨੇ ''ਨੰਧਾ'' (2001) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੋਮਾਂਚਕ ਫਿਲਮ ''ਕਾਖਾ ਕਾਖਾ'' (2003) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ''ਪੀਥਾਮਗਨ'' (2003) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਨਮੈਨ ਅਤੇ ''ਪੇਰਾਜ਼ਾਗਨ'' (2004) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੰਚਬੈਕ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 2005 ਦੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ''ਗਜਨੀ'' ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਰੋਗ੍ਰੇਡ ਐਮਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਗੌਤਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੈਨਨ ਦੀ ਅਰਧ-ਆਤਮਜੀਵਨੀ ''ਵਾਰਨਾਮ ਆਇਰਾਮ'' (2008) ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਟਾਰਡਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ''ਅਯਾਨ'' (2009) ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤਸਕਰੀ|ਤਸਕਰ]] ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿੰਗਮ ਤਿਕੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''7aum Arivu'' (2011) ਅਤੇ ''24'' (2016) ਨਾਲ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ''ਸੂਰਾਰਾਈ ਪੋਤਰੂ'' (2020) ਅਤੇ ਜੈ ਭੀਮ (2021) ਵਰਗੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/soorarai-pottru-dominates-68th-national-film-awards/article65671204.ece|title=68th National Film Awards {{!}} Soorarai Pottru wins Best Film award|date=2022-07-22|work=The Hindu|access-date=2022-07-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਸੂਰਿਆ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ [[ਕਾਰਥੀ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 7 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਗਰਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਵਿਜੈ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ''ਨੀਂਗਲਮ ਵੇਲਾਲਮ ਓਰੂ ਕੋਡੀ, ਹੂ ਵਾਟਸ ਟੂ ਬੀ ਏ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰ?'' ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਵਰਜਨ'','' ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਸੂਰੀਆ ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ 2ਡੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/140601/entertainment-kollywood/article/jyothika-daughter-diya-pandiraj%E2%80%99s-film|title=Jyothika with daughter Diya in Pandiraj's film?|date=2014-06-02|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=2020-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129142558/https://www.deccanchronicle.com/140601/entertainment-kollywood/article/jyothika-daughter-diya-pandiraj%e2%80%99s-film|archive-date=29 November 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 May 2020 |title=A large part of me is there in my characters: Jyotika {{sic|intv|nolink=y}} on 'Ponmagal Vandhal' |url=https://www.thenewsminute.com/article/large-part-me-there-my-characters-jyotika-intv-ponmagal-vandhal-125290 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129084919/https://www.thenewsminute.com/article/large-part-me-there-my-characters-jyotika-intv-ponmagal-vandhal-125290 |archive-date=29 November 2022 |access-date=2020-05-28 |website=Thenewsminute.com}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਸੂਰਿਆ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1975 ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]), [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਘਰ ਸਰਵਨਨ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਦਮ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ ਬਾਲਾ ਭਵਨ ਸਕੂਲ<ref>{{Cite web |date=25 August 2006 |title=Emulate Suriya's example of hard work, students told |url=http://www.hindu.com/2006/08/25/stories/2006082518220200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629010412/http://www.hindu.com/2006/08/25/stories/2006082518220200.htm |archive-date=29 June 2011 |access-date=22 October 2009 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਬੇਡੇਜ਼ ਐਂਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ,<ref>{{Cite web |date=24 November 2007 |title=Alumni invited to St. Bede's centenary celebrations |url=http://www.hindu.com/2007/11/24/stories/2007112459270200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205201158/http://www.hindu.com/2007/11/24/stories/2007112459270200.htm |archive-date=5 December 2007 |access-date=28 October 2009 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੀ.ਕਾਮ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="A chip off the old block">[https://web.archive.org/web/20101022195220/http://hindu.com/thehindu/mp/2002/07/24/stories/2002072400140200.htm A chip off the old block]. </ref> ਸੂਰਿਆ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਇੱਕ ਭਰਾ [[ਕਾਰਥੀ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਬਰਿੰਧਾ, ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Suriya_&_Jyothika_at_the_Kaatrin_Mozhi_movie_launch.jpg|thumb|250x250px| ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕੈਟਰੀਨ ਮੋਜ਼ੀ'' ਦੇ ਲਾਂਚ ਮੌਕੇ ਸੂਰਿਆ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਜਯੋਤਿਕਾ ਨਾਲ]] ਸੂਰਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜੋਥਿਕਾ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 11 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=15 June 2022 |title=Suriya and Jyothika look like a million bucks in viral photo |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/suriya-jyothika-look-like-a-million-bucks-in-this-latest-viral-photo-7969244/ |website=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 September 2006 |title=Highlights of Suriya-Jyothika wedding |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090917163748/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |archive-date=17 September 2009 |access-date=22 October 2009 |website=Behindwoods}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Shankar, Settu |date=20 August 2007 |title=Bright light falls on Surya-Jyothika |url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120709094046/http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |archive-date=9 July 2012 |access-date=22 October 2009 |publisher=One India}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 July 2010 |title=Actor Surya&nbsp;– Actress Jyothika&nbsp;– Newly Born Son&nbsp;– Named As Dev&nbsp;– Baby Boy |url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/2010/surya-jyothika-dev-220710.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120721103007/http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/2010/surya-jyothika-dev-220710.html |archive-date=21 July 2012 |access-date=26 February 2011 |website=OneIndia}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Suriya_at_68th_national_film_awards.JPG|thumb| ਸੂਰਿਆ 68ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ]] === 1997-2002: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ === ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਨਿਰਯਾਤ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite magazine|date=21 September 1997|title=சூர்யா: From பனியன் கம்பெனி To சினிமா கம்பெனி|url=https://archive.org/download/kalki1997-09-21/kalki1997-09-21.pdf|magazine=[[Kalki (magazine)|Kalki]]|language=Ta|pages=14–16|access-date=17 August 2023}}</ref> ਭਾਈ-ਭਤੀਜਾਵਾਦ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੌਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਬੌਸ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=16 January 2013 |title=One-on-one with Suriya |url=http://www.upperstall.com/content/one-on-one-with-suriya |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116021707/http://www.upperstall.com/content/one-on-one-with-suriya |archive-date=16 January 2013 |access-date=8 January 2013 |website=Upperstall.Com}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 December 2012 |title=Suriya's meager 1200 Rupees salary, Suriya, Venkat Prabhu |url=http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-10/suriyas-meager-1200-rupees-salary-suriya-venkat-prabhu-24-12-12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231010300/http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-10/suriyas-meager-1200-rupees-salary-suriya-venkat-prabhu-24-12-12.html |archive-date=31 December 2012 |access-date=8 January 2013}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਆਸਾਈ'' (1995) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>[https://web.archive.org/web/20101022195220/http://hindu.com/thehindu/mp/2002/07/24/stories/2002072400140200.htm A chip off the old block]. </ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ 1997 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨੇਰੁੱਕੂ ਨੇਰ'' ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਮਨੀਰਤਨਮ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਸੀ। ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ "ਸੂਰਿਆ" ਰਤਨਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਅਦਾਕਾਰ ਸਰਵਨਨ ਨਾਲ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਤਨਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਲਈ "ਸੂਰਿਆ" ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-07-23 |title=Happy Birthday Suriya: Why Did Tamil Actor Change His Name? Check Out Interesting Facts About the National Award Winning Actor |url=https://www.news18.com/news/movies/why-did-suriya-sivakumar-change-his-name-interesting-facts-about-the-south-actor-5595451.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206092249/https://www.news18.com/news/movies/why-did-suriya-sivakumar-change-his-name-interesting-facts-about-the-south-actor-5595451.html |archive-date=6 December 2022 |access-date=2022-12-06 |website=News18 |language=en}}</ref> [[ਵਿਜੈ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜੇ]], ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕੋਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਕਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |title=1997–98 Kodambakkam babies Page |url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/People/97/Dec/kuttisp1.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201551/http://indolink.com/tamil/cinema/People/97/Dec/kuttisp1.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=3 December 2011 |publisher=Indolink.com}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਆਈ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਾਧਲੇ ਨਿੰਮਧੀ'' ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਸੰਧੀਪੋਮਾ'' ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਐਸਏ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੇਰੀਯਾਨਾ'' (1999) ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਕਾਂਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ''ਪੂਵੇਲਮ ਕੇਤੂਪਰ'' (1999) ਅਤੇ ''ਉਈਰੀਲੇ ਕਲੰਥਾਥੂ'' (2000) ਵਿੱਚ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਦੀਕ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਵਿਜੈ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜੇ]] ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਸੂਰੀਆ ਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ, ਲੜਨ ਜਾਂ ਨੱਚਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਘੁਵਰਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |date=28 June 2013 |title=Raghuvaran was Surya's mentor |url=http://chennaionline.com/movies/star-track/20133628113623/Raghuvaran-was-Suryas-mentor.col |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202160226/http://chennaionline.com/movies/star-track/20133628113623/Raghuvaran-was-Suryas-mentor.col |archive-date=2 February 2014 |access-date=31 January 2014 |publisher=chennaionline}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਨੰਧਾ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਬਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Actor Surya: Big break with "Nandha" |url=http://archives.chennaionline.com/interviews/surya.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20091230123324/http://archives.chennaionline.com/interviews/surya.asp |archive-date=30 December 2009 |access-date=30 December 2011 |publisher=chennaionline.com}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਉੱਦਮ ਵਿਕਰਮਨ ਦਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਉਨਈ ਨਿਨੈਥੂ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਸ਼੍ਰੀ'' ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਸੁਲਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਮੋਨਮ ਪੇਸਿਆਧੇ'', ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਦੂਜੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। === 2003-2007: ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Vivek_Oberoi.jpg|thumb|250x250px| ''ਰਕਤ ਚਰਿਤ੍ਰ 2'' ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਮਿਲਣੀ ਦੌਰਾਨ [[ਵਿਵੇਕ ਓਬਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਯਾਮਨੀ|ਪ੍ਰਿਆਮਣੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰਿਆ]] 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗੌਤਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੇਨਨ ਦੀ ''ਕਾਖਾ ਕਾਖਾ'' , ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ, ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਰੈਡਿਫ.ਕਾੱਮ|Rediff.com]] ਦੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ "ਅੰਬੂ ਸੇਲਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕਰੀਅਰ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |date=11 August 2003 |title=A career high film for Surya |url=http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529072959/http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm |archive-date=29 May 2011 |access-date=31 May 2012 |publisher=Rediff}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm "A career high film for Surya"]. </cite></ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ ਸੂਰਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਤੀਜੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। ਬਾਲਾ ਦੇ ''ਪਿਥਾਮਗਨ'' ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਕ ਟਚ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, [[ਵਿਕਰਮ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਵਿਕਰਮ]] ਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=5 June 2004 |title=Pithamagan sweeps FilmFare Awards |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102112834/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html |archive-date=2 November 2013 |access-date=31 May 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਪੇਰਾਜ਼ਾਗਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਪਾਹਜ ਫ਼ੋਨ ਬੂਥ ਕੀਪਰ ਵਜੋਂ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਸੂਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸੂਰੀਆ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਸੇ ਜਾਂ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੇ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |date=8 May 2004 |title=Perazhagan&nbsp;– Surya strikes a hat-trick |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7011.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924212405/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7011.html |archive-date=24 September 2014 |access-date=31 May 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ,<ref>{{Cite web |date=16 June 2004 |title=Gilli heads the weekly Top Five followed by Perazhagan |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9463.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218145739/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9463.html |archive-date=18 February 2013 |access-date=31 May 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਅਤੇ ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=9 July 2005 |title=Surya shines, Cheran sizzles |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/15576.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050711011755/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/15576.html |archive-date=11 July 2005 |access-date=31 May 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ|ਮਾਧਵਨ]] ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦੇ ਨਾਲ [[ਮਨੀਰਤਨਮ]] ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਡਰਾਮੇ ''ਅਯੁਥਾ ਇਜ਼ੁਥੂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸਫਲ ਰਹੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Surya_with_RGV_in_Rakht_Charitra_sets.jpg|thumb|250x250px| ''ਰਕਤ ਚਰਿਤ੍ਰ 2'' ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ [[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] ਨਾਲ ਸੂਰੀਆ]] == ਪਰਉਪਕਾਰ == 2006 ਵਿੱਚ, ਸੂਰੀਆ ਨੇ ਅਗਰਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੂਰੀਆ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗਠਨ, ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਸਮਾਨ ਲਾਭਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |year=2006 |title=About Us |url=https://agaram.in/educational-trust |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714170407/https://www.agaram.in/educational-trust |archive-date=14 July 2020 |access-date=22 October 2009 |publisher=Agaram Foundation}}</ref> ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਵਪਾਰਕ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਹੈਰੋਵਾ?'' ''ਜ਼ੀਰੋਵਾ?'' ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=16 May 2008 |title=HEROVA? ZEROVA? EDUCATIONAL AWARENESS CAMPAIGN EVENT GALLERY |url=https://www.indiaglitz.com/herova-zerova-educational-awareness-campaign-tamil-event-15290.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813030912/http://www.indiaglitz.com/herova-zerova-educational-awareness-campaign-tamil-event-15290.html |archive-date=13 August 2015 |access-date=26 February 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Surya, the social activist |url=https://www.rediff.com/movies/2008/may/19sssurya.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601055504/https://www.rediff.com/movies/2008/may/19sssurya.htm |archive-date=1 June 2022 |access-date=28 September 2021 |website=www.rediff.com}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਵਿਜੈ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜੇ]], [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ|ਮਾਧਵਨ]] ਅਤੇ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਨੇ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਰਾਮ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ 159 ਪਛੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਗਰਾਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਹੁਨਰ, ਟੀਮ ਵਰਕ, ਟੀਚਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/the-other-side-of-suriya/article7841604.ece|title=The other side of Suriya|last=T. Saravanan|date=4 November 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=24 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625104010/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/the-other-side-of-suriya/article7841604.ece|archive-date=25 June 2017|location=Madurai}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == 2004 ਵਿੱਚ, ਸੂਰਿਆ [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ]] ਦੇ ਨਾਲ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੀ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ [[ਟੀ.ਵੀ.ਐਸ. ਮੋਟਰਜ਼|TVS ਮੋਟਰਜ਼]], ਸਨਫੀਸਟ ਬਿਸਕੁਟ ਅਤੇ ਏਅਰਸੈਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਰਵਣ ਸਟੋਰਸ,<ref>{{Cite web |title=சரவணா ஸ்டோர்ஸ் சட்டையைத்தான் இனி சூர்யாவும் போடுவாரா? |url=http://www.sivajitv.com/hot-n-spice/surya-is-the-brand-ambassador-for-saravana-stores.htm |archive-url=https://archive.today/20100619044113/http://www.sivajitv.com/hot-n-spice/surya-is-the-brand-ambassador-for-saravana-stores.htm |archive-date=19 June 2010 |access-date=15 June 2010 |publisher=sivajitv.com}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸੀਮੈਂਟਸ ਅਤੇ ਇਮਾਮੀ ਨਵਰਤਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2011 |title=Surya New Navaratna Oil Ads |url=http://suriyaonline.com/2011/04/02/surya-new-navaratna-oil-ads/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120722152225/http://suriyaonline.com/2011/04/02/surya-new-navaratna-oil-ads/ |archive-date=22 July 2012 |access-date=3 December 2011 |publisher=SuriyaOnline.Com}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨੇਸਕਾਫੇ, ਕਲੋਜ਼-ਅੱਪ ਅਤੇ ਝੰਡੂ ਬਾਲਮ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸੌਦਿਆਂ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਮਲਾਇਕਾ ਅਰੋੜਾ]] ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। 2012 ਵਿੱਚ, ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਡਾਇਮੰਡਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਏਅਰਸੈੱਲ ਅਤੇ ਨੇਸਕੈਫੇ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |date=29 April 2011 |title='close Up' Suriya&nbsp;– Suriya |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-11-05/suriya-29-04-11.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903132617/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-11-05/suriya-29-04-11.html |archive-date=3 September 2011 |access-date=3 December 2011 |website=Behindwoods}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਐਡੀਸਨ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.edisonawards.in/ ::: Edison Awards :::] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213074130/http://www.edisonawards.in/|date=13 February 2014}}. </ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੰਪਲੈਨ ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=16 February 2014 |title=Suriya is the new brand ambassador of Complan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Suriya-is-the-new-brand-ambassador-of-Complan/articleshow/30513032.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180101031155/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Suriya-is-the-new-brand-ambassador-of-Complan/articleshow/30513032.cms |archive-date=1 January 2018 |access-date=17 July 2015 |website=The Times Of India}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਸੂਰੀਆ ਨੂੰ [[ਕੁਇੱਕਰ]] ਅਤੇ Intex Moblies ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 July 2018 |title=Singam Star Suriya combines birthday celebration with launch of 'NGK' poster |url=https://www.exchange4media.com/advertising-news/singam-star-suriya-combines-birthday-celebration-with-launch-of-%27ngk%27-poster-91182.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120210446/https://www.exchange4media.com/advertising-news/singam-star-suriya-combines-birthday-celebration-with-launch-of-%27ngk%27-poster-91182.html |archive-date=20 January 2023 |access-date=20 February 2023 |website=exchange4media.com |language=en}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੂਰੀਆ ਨੂੰ 2012,<ref name=":0">{{Cite web |title=Suriya – Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/profile/suriya/1395/88 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225134823/http://www.forbesindia.com/profile/suriya/1395/88 |archive-date=25 February 2020 |access-date=19 May 2020 |website=Forbes India |language=en}}</ref> 2013,<ref name=":0" /><ref>[http://www.forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/1 2013 Celebrity 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180104110158/http://www.forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/1|date=4 January 2018}}. </ref> 2015, 2016,<ref name="Suriya – Forbes India Magazine">{{Cite web |title=Suriya – Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/celebprofile2016/suriya/1587/101 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605061247/https://www.forbesindia.com/celebprofile2016/suriya/1587/101 |archive-date=5 June 2020 |access-date=27 May 2020 |website=Forbes India |language=en}}</ref> 2017 ਅਤੇ 2018 ਲਈ ''[[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ]]'' ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=2018 Forbes India Celebrity 100 list: Rajinikanth, Thalapathy Vijay among the wealthiest South Indian stars! {{!}} Entertainment News |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/photo-gallery/2018-forbes-india-celebrity-100-list-rajinikanth-thalapathy-vijay-among-the-wealthiest-south-indian-stars/326398 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130030805/https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/photo-gallery/2018-forbes-india-celebrity-100-list-rajinikanth-thalapathy-vijay-among-the-wealthiest-south-indian-stars/326398 |archive-date=30 November 2020 |access-date=27 May 2020 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਰ ਰੈਂਕਿੰਗ #25 ਸੀ।<ref>[http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all 2017 Celebrity 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711185628/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|date=11 July 2018}}.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|1421814}} * {{Rotten Tomatoes person|suriya|Suriya}} * {{ਟਵਿਟਰ|Suriya_offl}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] l96bvuww1ye5mk5pitm40u9jvg7eyt6 853047 853046 2026-11-06T12:10:04Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 853047 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੂਰਿਆ | image = Suriya2011.jpg | alt = | caption = 2011 ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ | birth_name = ਸਰਵਨਨ ਸਿਵਕੁਮਾਰ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1975|7|23}}<ref>{{cite web |url=https://www.india.com/showbiz/suriya-birthday-vaaranam-aayiram-star-turns-41-today-1352910/ |title=Surya birthday: Vaaranam Aayiram star turns 41 today! |publisher=India.com |date=23 July 2016 |author=Davis, Maggie |access-date=29 October 2019 |archive-date=1 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001083308/https://www.india.com/showbiz/suriya-birthday-vaaranam-aayiram-star-turns-41-today-1352910/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiaglitz.com/suriya-meets-fans-after-two-years-gap-on-his-41st-birthday-tamil-news-163784.html|title=Surya's special birthday with fans|website=IndiaGlitz|date=23 July 2016|access-date=6 January 2017|archive-date=7 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107004336/http://m.indiaglitz.com/suriya-meets-fans-after-two-years-gap-on-his-41st-birthday-tamil-news-163784.html|url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[ਮਦਰਾਸ]] (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]), [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | alma_mater = [[ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ]] | occupation = {{hlist|ਐਕਟਰ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ}} | alma_mater = | spouse = {{marriage|ਜੋਤਿਕਾ|2006}} | children = 2 | relatives = | parents = | years_active = 1997–ਵਰਤਮਾਨ | awards = }} '''ਸਰਵਨਨ ਸਿਵਕੁਮਾਰ''' (ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1975), ਆਪਣੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ '''ਸੂਰਿਆ''' ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 August 2003 |title=A career high film for Surya |url=http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529072959/http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm |archive-date=29 May 2011 |access-date=31 May 2012 |publisher=Rediff}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/surya-is-the-highest-paid-young-hero/articleshow/16367529.cms|title=Surya is the highest paid young hero|work=[[The Times of India]]|access-date=19 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519103308/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/surya-is-the-highest-paid-young-hero/articleshow/16367529.cms|archive-date=19 May 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/rakta-charitra-2/movie-review/7034794.cms|title=Rakta Charitra 2 Movie Review|date=4 May 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=15 January 2017|archive-url=https://archive.today/20170115163415/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/rakta-charitra-2/movie-review/7034794.cms|archive-date=15 January 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/akshay-kumar-radhika-madan-start-filming-for-suriya-s-soorarai-pottru-hindi-remake-1941512-2022-04-25|title=Akshay Kumar, Radhika Madan start filming for Suriya's Soorarai Pottru Hindi remake|last=Kanabar|first=Nirali|date=25 April 2022|work=India Today|access-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425063931/https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/akshay-kumar-radhika-madan-start-filming-for-suriya-s-soorarai-pottru-hindi-remake-1941512-2022-04-25|archive-date=25 April 2022}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]],<ref>{{Cite web |date=30 September 2022 |title=National Film Awards: Suriya And Ajay Devgn Receive Their Best Actor Prizes |url=https://www.ndtv.com/entertainment/national-film-awards-suriya-and-ajay-devgn-receive-their-best-actor-prizes-3392590 |website=[[NDTV]]}}</ref> ਛੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ, ਤਿੰਨ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਟੇਟ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਦੋ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Suriya |url=http://www.imdb.com/name/nm1421814/awards |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602061402/https://www.imdb.com/name/nm1421814/awards |archive-date=2 June 2022 |access-date=1 May 2020 |website=IMDb}}</ref> ਸੂਰੀਆ ''[[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ]]'' ਦੀ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ''ਨੇਰੂੱਕੂ ਨੇਰ'' (1997) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਿਆ ਨੇ ''ਨੰਧਾ'' (2001) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੋਮਾਂਚਕ ਫਿਲਮ ''ਕਾਖਾ ਕਾਖਾ'' (2003) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ''ਪੀਥਾਮਗਨ'' (2003) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਨਮੈਨ ਅਤੇ ''ਪੇਰਾਜ਼ਾਗਨ'' (2004) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੰਚਬੈਕ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 2005 ਦੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ''ਗਜਨੀ'' ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਰੋਗ੍ਰੇਡ ਐਮਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਗੌਤਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੈਨਨ ਦੀ ਅਰਧ-ਆਤਮਜੀਵਨੀ ''ਵਾਰਨਾਮ ਆਇਰਾਮ'' (2008) ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਟਾਰਡਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ''ਅਯਾਨ'' (2009) ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤਸਕਰੀ|ਤਸਕਰ]] ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿੰਗਮ ਤਿਕੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''7aum Arivu'' (2011) ਅਤੇ ''24'' (2016) ਨਾਲ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ''ਸੂਰਾਰਾਈ ਪੋਤਰੂ'' (2020) ਅਤੇ ਜੈ ਭੀਮ (2021) ਵਰਗੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/soorarai-pottru-dominates-68th-national-film-awards/article65671204.ece|title=68th National Film Awards {{!}} Soorarai Pottru wins Best Film award|date=2022-07-22|work=The Hindu|access-date=2022-07-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਸੂਰਿਆ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ [[ਕਾਰਥੀ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 7 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਗਰਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਵਿਜੈ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ''ਨੀਂਗਲਮ ਵੇਲਾਲਮ ਓਰੂ ਕੋਡੀ, ਹੂ ਵਾਟਸ ਟੂ ਬੀ ਏ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰ?'' ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਵਰਜਨ'','' ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਸੂਰੀਆ ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ 2ਡੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/140601/entertainment-kollywood/article/jyothika-daughter-diya-pandiraj%E2%80%99s-film|title=Jyothika with daughter Diya in Pandiraj's film?|date=2014-06-02|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=2020-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129142558/https://www.deccanchronicle.com/140601/entertainment-kollywood/article/jyothika-daughter-diya-pandiraj%e2%80%99s-film|archive-date=29 November 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 May 2020 |title=A large part of me is there in my characters: Jyotika {{sic|intv|nolink=y}} on 'Ponmagal Vandhal' |url=https://www.thenewsminute.com/article/large-part-me-there-my-characters-jyotika-intv-ponmagal-vandhal-125290 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129084919/https://www.thenewsminute.com/article/large-part-me-there-my-characters-jyotika-intv-ponmagal-vandhal-125290 |archive-date=29 November 2022 |access-date=2020-05-28 |website=Thenewsminute.com}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਸੂਰਿਆ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1975 ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]), [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਘਰ ਸਰਵਨਨ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਦਮ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ ਬਾਲਾ ਭਵਨ ਸਕੂਲ<ref>{{Cite web |date=25 August 2006 |title=Emulate Suriya's example of hard work, students told |url=http://www.hindu.com/2006/08/25/stories/2006082518220200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629010412/http://www.hindu.com/2006/08/25/stories/2006082518220200.htm |archive-date=29 June 2011 |access-date=22 October 2009 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਬੇਡੇਜ਼ ਐਂਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ,<ref>{{Cite web |date=24 November 2007 |title=Alumni invited to St. Bede's centenary celebrations |url=http://www.hindu.com/2007/11/24/stories/2007112459270200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205201158/http://www.hindu.com/2007/11/24/stories/2007112459270200.htm |archive-date=5 December 2007 |access-date=28 October 2009 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੀ.ਕਾਮ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="A chip off the old block">[https://web.archive.org/web/20101022195220/http://hindu.com/thehindu/mp/2002/07/24/stories/2002072400140200.htm A chip off the old block]. </ref> ਸੂਰਿਆ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਇੱਕ ਭਰਾ [[ਕਾਰਥੀ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਬਰਿੰਧਾ, ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Suriya_&_Jyothika_at_the_Kaatrin_Mozhi_movie_launch.jpg|thumb|250x250px| ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕੈਟਰੀਨ ਮੋਜ਼ੀ'' ਦੇ ਲਾਂਚ ਮੌਕੇ ਸੂਰਿਆ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਜਯੋਤਿਕਾ ਨਾਲ]] ਸੂਰਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜੋਥਿਕਾ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 11 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=15 June 2022 |title=Suriya and Jyothika look like a million bucks in viral photo |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/suriya-jyothika-look-like-a-million-bucks-in-this-latest-viral-photo-7969244/ |website=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 September 2006 |title=Highlights of Suriya-Jyothika wedding |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090917163748/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |archive-date=17 September 2009 |access-date=22 October 2009 |website=Behindwoods}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Shankar, Settu |date=20 August 2007 |title=Bright light falls on Surya-Jyothika |url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120709094046/http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |archive-date=9 July 2012 |access-date=22 October 2009 |publisher=One India}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 July 2010 |title=Actor Surya&nbsp;– Actress Jyothika&nbsp;– Newly Born Son&nbsp;– Named As Dev&nbsp;– Baby Boy |url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/2010/surya-jyothika-dev-220710.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120721103007/http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/2010/surya-jyothika-dev-220710.html |archive-date=21 July 2012 |access-date=26 February 2011 |website=OneIndia}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Suriya_at_68th_national_film_awards.JPG|thumb| ਸੂਰਿਆ 68ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ]] === 1997-2002: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ === ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਨਿਰਯਾਤ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite magazine|date=21 September 1997|title=சூர்யா: From பனியன் கம்பெனி To சினிமா கம்பெனி|url=https://archive.org/download/kalki1997-09-21/kalki1997-09-21.pdf|magazine=[[Kalki (magazine)|Kalki]]|language=Ta|pages=14–16|access-date=17 August 2023}}</ref> ਭਾਈ-ਭਤੀਜਾਵਾਦ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੌਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਬੌਸ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=16 January 2013 |title=One-on-one with Suriya |url=http://www.upperstall.com/content/one-on-one-with-suriya |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116021707/http://www.upperstall.com/content/one-on-one-with-suriya |archive-date=16 January 2013 |access-date=8 January 2013 |website=Upperstall.Com}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 December 2012 |title=Suriya's meager 1200 Rupees salary, Suriya, Venkat Prabhu |url=http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-10/suriyas-meager-1200-rupees-salary-suriya-venkat-prabhu-24-12-12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231010300/http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-10/suriyas-meager-1200-rupees-salary-suriya-venkat-prabhu-24-12-12.html |archive-date=31 December 2012 |access-date=8 January 2013}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਆਸਾਈ'' (1995) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>[https://web.archive.org/web/20101022195220/http://hindu.com/thehindu/mp/2002/07/24/stories/2002072400140200.htm A chip off the old block]. </ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ 1997 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨੇਰੁੱਕੂ ਨੇਰ'' ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਮਨੀਰਤਨਮ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਸੀ। ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ "ਸੂਰਿਆ" ਰਤਨਮ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਅਦਾਕਾਰ ਸਰਵਨਨ ਨਾਲ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਤਨਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਲਈ "ਸੂਰਿਆ" ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-07-23 |title=Happy Birthday Suriya: Why Did Tamil Actor Change His Name? Check Out Interesting Facts About the National Award Winning Actor |url=https://www.news18.com/news/movies/why-did-suriya-sivakumar-change-his-name-interesting-facts-about-the-south-actor-5595451.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206092249/https://www.news18.com/news/movies/why-did-suriya-sivakumar-change-his-name-interesting-facts-about-the-south-actor-5595451.html |archive-date=6 December 2022 |access-date=2022-12-06 |website=News18 |language=en}}</ref> [[ਵਿਜੈ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜੇ]], ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕੋਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਕਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |title=1997–98 Kodambakkam babies Page |url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/People/97/Dec/kuttisp1.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201551/http://indolink.com/tamil/cinema/People/97/Dec/kuttisp1.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=3 December 2011 |publisher=Indolink.com}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਆਈ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਾਧਲੇ ਨਿੰਮਧੀ'' ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਸੰਧੀਪੋਮਾ'' ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਐਸਏ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੇਰੀਯਾਨਾ'' (1999) ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਕਾਂਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ''ਪੂਵੇਲਮ ਕੇਤੂਪਰ'' (1999) ਅਤੇ ''ਉਈਰੀਲੇ ਕਲੰਥਾਥੂ'' (2000) ਵਿੱਚ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਦੀਕ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਵਿਜੈ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜੇ]] ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਸੂਰੀਆ ਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ, ਲੜਨ ਜਾਂ ਨੱਚਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਘੁਵਰਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |date=28 June 2013 |title=Raghuvaran was Surya's mentor |url=http://chennaionline.com/movies/star-track/20133628113623/Raghuvaran-was-Suryas-mentor.col |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202160226/http://chennaionline.com/movies/star-track/20133628113623/Raghuvaran-was-Suryas-mentor.col |archive-date=2 February 2014 |access-date=31 January 2014 |publisher=chennaionline}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਨੰਧਾ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਬਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Actor Surya: Big break with "Nandha" |url=http://archives.chennaionline.com/interviews/surya.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20091230123324/http://archives.chennaionline.com/interviews/surya.asp |archive-date=30 December 2009 |access-date=30 December 2011 |publisher=chennaionline.com}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਉੱਦਮ ਵਿਕਰਮਨ ਦਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਉਨਈ ਨਿਨੈਥੂ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਸ਼੍ਰੀ'' ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਸੁਲਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਮੋਨਮ ਪੇਸਿਆਧੇ'', ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਦੂਜੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। === 2003-2007: ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Vivek_Oberoi.jpg|thumb|250x250px| ''ਰਕਤ ਚਰਿਤ੍ਰ 2'' ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਮਿਲਣੀ ਦੌਰਾਨ [[ਵਿਵੇਕ ਓਬਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਯਾਮਨੀ|ਪ੍ਰਿਆਮਣੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰਿਆ]] 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗੌਤਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੇਨਨ ਦੀ ''ਕਾਖਾ ਕਾਖਾ'' , ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ, ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਰੈਡਿਫ.ਕਾੱਮ|Rediff.com]] ਦੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ "ਅੰਬੂ ਸੇਲਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕਰੀਅਰ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |date=11 August 2003 |title=A career high film for Surya |url=http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529072959/http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm |archive-date=29 May 2011 |access-date=31 May 2012 |publisher=Rediff}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.rediff.com/movies/2003/aug/11kaaka.htm "A career high film for Surya"]. </cite></ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ ਸੂਰਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਤੀਜੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। ਬਾਲਾ ਦੇ ''ਪਿਥਾਮਗਨ'' ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਕ ਟਚ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, [[ਵਿਕਰਮ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਵਿਕਰਮ]] ਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=5 June 2004 |title=Pithamagan sweeps FilmFare Awards |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102112834/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html |archive-date=2 November 2013 |access-date=31 May 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਪੇਰਾਜ਼ਾਗਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਪਾਹਜ ਫ਼ੋਨ ਬੂਥ ਕੀਪਰ ਵਜੋਂ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਸੂਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸੂਰੀਆ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਸੇ ਜਾਂ ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੇ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ ਹੈ"।<ref>{{Cite web |date=8 May 2004 |title=Perazhagan&nbsp;– Surya strikes a hat-trick |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7011.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924212405/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7011.html |archive-date=24 September 2014 |access-date=31 May 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ,<ref>{{Cite web |date=16 June 2004 |title=Gilli heads the weekly Top Five followed by Perazhagan |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9463.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218145739/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9463.html |archive-date=18 February 2013 |access-date=31 May 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਅਤੇ ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ - ਤਾਮਿਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=9 July 2005 |title=Surya shines, Cheran sizzles |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/15576.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050711011755/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/15576.html |archive-date=11 July 2005 |access-date=31 May 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ|ਮਾਧਵਨ]] ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦੇ ਨਾਲ [[ਮਨੀਰਤਨਮ]] ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਡਰਾਮੇ ''ਅਯੁਥਾ ਇਜ਼ੁਥੂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸਫਲ ਰਹੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Surya_with_RGV_in_Rakht_Charitra_sets.jpg|thumb|250x250px| ''ਰਕਤ ਚਰਿਤ੍ਰ 2'' ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ [[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] ਨਾਲ ਸੂਰੀਆ]] == ਪਰਉਪਕਾਰ == 2006 ਵਿੱਚ, ਸੂਰੀਆ ਨੇ ਅਗਰਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੂਰੀਆ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗਠਨ, ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਸਮਾਨ ਲਾਭਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |year=2006 |title=About Us |url=https://agaram.in/educational-trust |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714170407/https://www.agaram.in/educational-trust |archive-date=14 July 2020 |access-date=22 October 2009 |publisher=Agaram Foundation}}</ref> ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਵਪਾਰਕ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਹੈਰੋਵਾ?'' ''ਜ਼ੀਰੋਵਾ?'' ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=16 May 2008 |title=HEROVA? ZEROVA? EDUCATIONAL AWARENESS CAMPAIGN EVENT GALLERY |url=https://www.indiaglitz.com/herova-zerova-educational-awareness-campaign-tamil-event-15290.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813030912/http://www.indiaglitz.com/herova-zerova-educational-awareness-campaign-tamil-event-15290.html |archive-date=13 August 2015 |access-date=26 February 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite web |title=Surya, the social activist |url=https://www.rediff.com/movies/2008/may/19sssurya.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601055504/https://www.rediff.com/movies/2008/may/19sssurya.htm |archive-date=1 June 2022 |access-date=28 September 2021 |website=www.rediff.com}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਵਿਜੈ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਵਿਜੇ]], [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ|ਮਾਧਵਨ]] ਅਤੇ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਨੇ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਰਾਮ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ 159 ਪਛੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਗਰਾਮ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਹੁਨਰ, ਟੀਮ ਵਰਕ, ਟੀਚਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/the-other-side-of-suriya/article7841604.ece|title=The other side of Suriya|last=T. Saravanan|date=4 November 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=24 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625104010/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/the-other-side-of-suriya/article7841604.ece|archive-date=25 June 2017|location=Madurai}}</ref> == ਹੋਰ ਕੰਮ == 2004 ਵਿੱਚ, ਸੂਰਿਆ [[ਆਰ. ਮਾਧਵਨ]] ਦੇ ਨਾਲ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੀ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ [[ਟੀ.ਵੀ.ਐਸ. ਮੋਟਰਜ਼|TVS ਮੋਟਰਜ਼]], ਸਨਫੀਸਟ ਬਿਸਕੁਟ ਅਤੇ ਏਅਰਸੈਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਰਵਣ ਸਟੋਰਸ,<ref>{{Cite web |title=சரவணா ஸ்டோர்ஸ் சட்டையைத்தான் இனி சூர்யாவும் போடுவாரா? |url=http://www.sivajitv.com/hot-n-spice/surya-is-the-brand-ambassador-for-saravana-stores.htm |archive-url=https://archive.today/20100619044113/http://www.sivajitv.com/hot-n-spice/surya-is-the-brand-ambassador-for-saravana-stores.htm |archive-date=19 June 2010 |access-date=15 June 2010 |publisher=sivajitv.com}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸੀਮੈਂਟਸ ਅਤੇ ਇਮਾਮੀ ਨਵਰਤਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2 April 2011 |title=Surya New Navaratna Oil Ads |url=http://suriyaonline.com/2011/04/02/surya-new-navaratna-oil-ads/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120722152225/http://suriyaonline.com/2011/04/02/surya-new-navaratna-oil-ads/ |archive-date=22 July 2012 |access-date=3 December 2011 |publisher=SuriyaOnline.Com}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨੇਸਕਾਫੇ, ਕਲੋਜ਼-ਅੱਪ ਅਤੇ ਝੰਡੂ ਬਾਲਮ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸੌਦਿਆਂ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਮਲਾਇਕਾ ਅਰੋੜਾ]] ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। 2012 ਵਿੱਚ, ਸੂਰਿਆ ਨੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਡਾਇਮੰਡਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਏਅਰਸੈੱਲ ਅਤੇ ਨੇਸਕੈਫੇ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਜਯੋਤਿਕਾ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਜਯੋਤਿਕਾ]] ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |date=29 April 2011 |title='close Up' Suriya&nbsp;– Suriya |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-11-05/suriya-29-04-11.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903132617/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-11-05/suriya-29-04-11.html |archive-date=3 September 2011 |access-date=3 December 2011 |website=Behindwoods}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਸਮਰਥਕ ਵਜੋਂ ਐਡੀਸਨ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.edisonawards.in/ ::: Edison Awards :::] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213074130/http://www.edisonawards.in/|date=13 February 2014}}. </ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੰਪਲੈਨ ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=16 February 2014 |title=Suriya is the new brand ambassador of Complan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Suriya-is-the-new-brand-ambassador-of-Complan/articleshow/30513032.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180101031155/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Suriya-is-the-new-brand-ambassador-of-Complan/articleshow/30513032.cms |archive-date=1 January 2018 |access-date=17 July 2015 |website=The Times Of India}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਸੂਰੀਆ ਨੂੰ [[ਕੁਇੱਕਰ]] ਅਤੇ Intex Moblies ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 July 2018 |title=Singam Star Suriya combines birthday celebration with launch of 'NGK' poster |url=https://www.exchange4media.com/advertising-news/singam-star-suriya-combines-birthday-celebration-with-launch-of-%27ngk%27-poster-91182.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120210446/https://www.exchange4media.com/advertising-news/singam-star-suriya-combines-birthday-celebration-with-launch-of-%27ngk%27-poster-91182.html |archive-date=20 January 2023 |access-date=20 February 2023 |website=exchange4media.com |language=en}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੂਰੀਆ ਨੂੰ 2012,<ref name=":0">{{Cite web |title=Suriya – Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/profile/suriya/1395/88 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225134823/http://www.forbesindia.com/profile/suriya/1395/88 |archive-date=25 February 2020 |access-date=19 May 2020 |website=Forbes India |language=en}}</ref> 2013,<ref name=":0" /><ref>[http://www.forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/1 2013 Celebrity 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180104110158/http://www.forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/1|date=4 January 2018}}. </ref> 2015, 2016,<ref name="Suriya – Forbes India Magazine">{{Cite web |title=Suriya – Forbes India Magazine |url=https://www.forbesindia.com/celebprofile2016/suriya/1587/101 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605061247/https://www.forbesindia.com/celebprofile2016/suriya/1587/101 |archive-date=5 June 2020 |access-date=27 May 2020 |website=Forbes India |language=en}}</ref> 2017 ਅਤੇ 2018 ਲਈ ''[[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ]]'' ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=2018 Forbes India Celebrity 100 list: Rajinikanth, Thalapathy Vijay among the wealthiest South Indian stars! {{!}} Entertainment News |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/photo-gallery/2018-forbes-india-celebrity-100-list-rajinikanth-thalapathy-vijay-among-the-wealthiest-south-indian-stars/326398 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130030805/https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/photo-gallery/2018-forbes-india-celebrity-100-list-rajinikanth-thalapathy-vijay-among-the-wealthiest-south-indian-stars/326398 |archive-date=30 November 2020 |access-date=27 May 2020 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਰ ਰੈਂਕਿੰਗ #25 ਸੀ।<ref>[http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all 2017 Celebrity 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711185628/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|date=11 July 2018}}.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|1421814}} * {{Rotten Tomatoes person|suriya|Suriya}} * {{ਟਵਿਟਰ|Suriya_offl}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] fsr8nv782g5thz1k3goxbdx71i5x84y 0 65991 853079 848896 2026-11-06T12:24:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853079 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ੍ਵਰਾ ਭਾਸਕਰ | image = Swara.Bhaskar.jpg | caption = ਸ੍ਵਰਾ ਭਾਸਕਰ 2013 ਵਿੱਚ | birth_date = {{birth date and age|1988|04|09|df=y}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | yearsactive = 2009–ਮੌਜੂਦ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] | birth_name = ਸ੍ਵਰਾ ਭਾਸਕਰ | spouse = | parents = [[ਚਿਤਰਪੁ ਉਦੇ ਭਾਸਕਰ]] (ਪਿਤਾ)<br/>ਈਰਾ ਭਾਸਕਰ (ਮਾਤਾ) }} '''ਸ੍ਵਰਾ ਭਾਸਕਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 2011 ਦੀ ਰਾਮ-ਕਾਮ ਫ਼ਿਲਮ [[ਤਨੂ ਵੇਡਸ ਮਨੂ]] ਵਿੱਚ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ]] ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਪਾਯਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, 2013 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ [[ਰਾਂਝਣਾ]] ਵਿੱਚ ਬਿੰਦਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 'ਤਨੂ ਵੇਡਸ ਮਨੂ' ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ 2009 ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਮਾਧੋਲਾਲ ਕੀਪ ਵਾਕਿੰਗ, ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਰਾਂਝਨਾ (2013) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਲਈ ਦੂਜਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੀਕਵਲ ਵਿੱਚ ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਡਰਾਮਾ 'ਪ੍ਰੇਮ ਰਤਨ ਧਨ ਪਾਯੋ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ 2015 ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਨੀਲ ਬੱਟੇ ਸੰਨਾਟਾ' (2016), ਅਤੇ 'ਅਨਾਰਕਲੀ ਆਫ ਆਰਾਹ' (2017) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ) ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ) ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ == ਸ੍ਵਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਪਰੈਲ 1988 ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news | title =Dating a writer makes for great conversations: Swara Bhaskar | url = http://www.hindustantimes.com/brunch/dating-a-writer-makes-for-great-conversations-swara-bhaskar/story-MU8nTxwz65RD5vUlWJiXvI.html| newspaper =Hindustan Times | date =18 January 2017 | accessdate = 8 April 2017 }}</ref><ref>{{cite news|newspaper=Hindustan Times|title=Swara Bhaskar calls herself an unapologetic feminist, says it’s a misunderstood term|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/swara-bhaskar-calls-herself-an-unapologetic-feminist-says-it-s-a-misunderstood-term/story-bdQJ9JxaqFG2TuPKfO2tNP.html|date=June 9, 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=My experience of Bollywood not nepotistic at all: Swara Bhaskar|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/150317/my-experience-of-bollywood-not-nepotistic-at-all-swara-bhaskar.html|newspaper=Deccan Chronicle|date=March 15, 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Sonam Kapoor is a better friend to me than I’m to her: Swara Bhaskar|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sonam-kapoor-is-a-better-friend-to-swara-bhaskar-4581946/|newspaper=The Indian Express|date=March 23, 2017}}</ref> ਇਸਦਾ ਪਿਤਾ, ਚਿਤਰਪੁ ਉਦੇ ਭਾਸਕਰ, ਤੇਲਗੂ, ਅਤੇ ਬਿਹਾਰੀ ਮਾਤਾ, ਈਰਾ ਭਾਸਕਰ,<ref name="behindwoods.com">{{Cite web | title = Swara Bhaskar Interview | url = http://behindwoods.com/new-videos/tamil-actress/swara-bhaskar/swara-bhaskar-interview.html | publisher =Behindwood.com | date = | accessdate = 25 June 2013 }}</ref><ref name="swarahindu"/> ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨਾਨੀ [[ਵਾਰਾਨਸੀ]] ਤੋਂ ਸੀ।<ref name="hindu13">{{Cite news | title =‘Films are forever’ | url =http://www.thehindu.com/features/cinema/films-are-forever/article4826634.ece | newspaper =The Hindu | date =18 June 2013 | accessdate =25 June 2013 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130624112259/http://www.thehindu.com/features/cinema/films-are-forever/article4826634.ece | archive-date =24 ਜੂਨ 2013 | url-status =dead }}</ref> ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ,<ref name=exp10/> ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ [[ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਵਿਦਿਆਲਿਆ]] ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ<ref>{{cite web| title = Personal Agenda: Swara Bhaskar, actress| publisher = Hindustan Times| url = http://www.hindustantimes.com/Brunch/Brunch-Stories/Personal-Agenda-Swara-Bhaskar-actress/Article1-1157084.aspx| date = 29 November 2013| accessdate = 2013-12-01| archive-date = 2013-12-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20131201132233/http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/personal-agenda-swara-bhaskar-actress/article1-1157084.aspx| dead-url = yes}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ [[ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਮਿਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ]] ਦੀ ਹਮਜਮਾਤੀ ਸੀ। ਸ੍ਵਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="swaranosex">{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/news-interviews/29400031_1_jnu-hain-film | title=No sex for a role: Swara Bhaskar | publisher=Times of India | date=9 April 2012 | accessdate=3 February 2013 | archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130726234122/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/news-interviews/29400031_1_jnu-hain-film | dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title = I was always a dramebaaz child: Swara Bhaskar |url = http://www.thehindu.com/features/cinema/i-was-always-a-dramebaaz/article4966379.ece |date = 9 July 2013 |accessdate = 2013-12-01 |publisher = The Times of India |archive-url = https://web.archive.org/web/20181225170716/https://www.thehindu.com/features/cinema/i-was-always-a-dramebaaz/article4966379.ece%20/ |archive-date = 2018-12-25 |url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| title = Bindiya and Murari have some of the best dialogues in the film: Swara Bhaskar - Hindustan Times| url = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Bindiya-and-Murari-have-some-of-the-best-dialogues-in-the-film-Swara-Bhaskar/Article1-1086901.aspx| date = 4 July 2013| accessdate = 2013-12-01| archive-date = 2013-12-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20131203190256/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Bindiya-and-Murari-have-some-of-the-best-dialogues-in-the-film-Swara-Bhaskar/Article1-1086901.aspx| dead-url = yes}}</ref> == ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ == === 2009-2012: ਡੈਬਿਊ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ === ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਐਨ.ਕੇ. ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ "ਐਕਟ ਵਨ" ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 2009 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮਾਧੋਲਾਲ ਕੀਪ ਵਾਕਿੰਗ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 33ਵੇਂ ਕਾਹਿਰਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ 'ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼; (2010) ਵਿੱਚ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਭਾਸਕਰ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ ਦੀ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਥ੍ਰਿਲਰ 'ਦ ਅਨਟਾਈਟਲਡ ਕਾਰਤਿਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਮੰਬਲਕੋਰ]] ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ₹40,000 (US$530) ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜੋ 'ਟਰਾਂਸਿਲਵੇਨੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, [[ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼]] ਅਤੇ 'ਦ ਅਨਟਾਈਟਲਡ ਕਾਰਤਿਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ' ਦੋਵੇਂ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ 2011 ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਕੰਗਨਾ ਰਾਣਾਵਤ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਦੋਸਤ ਪਾਇਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਕਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। === 2013-ਮੌਜੂਦਾ: ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ === 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 'Listen... Amaya' (2013) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 28 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਭਿਨੇਤਾ ਫਾਰੂਕ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਮਿਲਨ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ 'ਰਾਂਝਨਾ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਲਈ ਦੂਜਾ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਫਲਾਪ 'ਸਬਕੀ ਬਜੇਗੀ ਬੈਂਡ' ਵਿੱਚ ਸੁਮੀਤ ਵਿਆਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਾਨੂ ਉਦੈ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਧਮ ਸਫ਼ਲ 'ਮਛਲੀ ਜਲ ਕੀ ਰਾਣੀ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਲ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ 'ਸੰਵਿਧਾਨ' ਲਈ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਾਰਚ 2014 ਤੋਂ ਮਈ 2014 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ। ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ, ਭਾਸਕਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ, ਮਜ਼ਾਕ਼ ਰਾਤ, ਜੋ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਭਾਸਕਰ ਦੀਆਂ 2015 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਤਨੂ ਵੇਡਸ ਮਨੂ ਰਿਟਰਨਜ਼, 2011 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਤਨੂ ਵੈਡਸ ਮਨੂ ਦਾ ਸੀਕਵਲ, ਵਿੱਚ ਪਾਇਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ 'ਪ੍ਰੇਮ ਰਤਨ ਧਨ ਪਾਓ' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਚੰਦਰਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਬੜਜਾਤਿਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ₹400 ਕਰੋੜ (US$53 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2443387/Salman-Sooraj's-next-titled-Prem-Ratan-Dhan-Payo |title=Salman-Sooraj's next titled Prem Ratan Dhan Payo – Bollywood Hungama |last=Hungama |first=Bollywood |date=2014-03-13 |work=Bollywood Hungama |access-date=2018-03-26 |language=en-US}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਐਕਸ: ਪਾਸਟ ਇਜ਼ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਗਿਆਰਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਨਲਨ ਕੁਮਾਰਸਾਮੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਸਮਰ ਹੋਲੀਡੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ (ਅੰਸ਼ੁਮਨ ਝਾਅ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ) ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਆਂਟੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰ ਸਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰਿਵਿਊ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਂਟੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਦ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ "X: Past Is Present belongs to its women"। 2016 ਵਿੱਚ, ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਆਨੰਦ ਐਲ. ਰਾਏ ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮੇ 'ਨੀਲ ਬੱਟੇ ਸੰਨਾਟਾ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਭਾਸਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="chanda">{{cite web |title=People warned me against taking up 'Nil Battey Sannata': Swara Bhaskar |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-people-warned-me-against-taking-up-nil-battey-sannata-swara-bhaskar-2205040 |website=Daily News and Analysis |access-date=26 April 2016 |date=22 April 2016}}</ref> ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ 'ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਟਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 'ਇਟਸ ਨਾਟ ਦੈਟ ਸਿੰਪਲ' ਨਾਲ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਵਿਆਹ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਸਟੈਂਡ, ਪਿਆਰ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟਾਰ ਵਿਵਾਨ ਭਟੇਨਾ, ਅਕਸ਼ੈ ਓਬਰਾਏ ਅਤੇ ਕਰਨਵੀਰ ਮਹਿਰਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਦਾਨਿਸ਼ ਅਸਲਮ ਹਨ। 2013 ਤੱਕ, ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਕੈਲੀਡੋਸਕੋਪ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਨਿਰਮਿਤ ਚੰਦਨ ਰਾਏ ਸਾਨਿਆਲ ਅਤੇ ਮੋਨਾਲੀ ਠਾਕੁਰ ਅਭਿਨੀਤ ਅੱਬਾਸ ਟਾਇਰੇਵਾਲਾ ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮੇ 'ਮੈਂਗੋ' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{cite web |title='Mango' time for Rannvijay, Ranvir Shorey and Swara Bhaskar |publisher=Zee News |url=http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/mango-time-for-rannvijay-ranvir-shorey-and-swara-bhaskar_138160.html |date=2 July 2013 |access-date=2013-12-01 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203014826/http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/mango-time-for-rannvijay-ranvir-shorey-and-swara-bhaskar_138160.html |dead-url=yes }}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਘੋਸ਼ ਦੀ 'ਵੀਰੇ ਦੀ ਵੈਡਿੰਗ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ, ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਾ ਤਲਸਾਨੀਆ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਯੂਰਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਹਨ।<ref>{{cite news |title=Kareena Kapoor Khan and Sonam Kapoor come together for 'Veere Di Wedding' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kareena-Kapoor-Khan-and-Sonam-Kapoor-come-together-for-Veere-Di-Wedding/articleshow/52728551.cms?from=mdr |access-date=14 June 2016 |date=14 June 2016 |work=The Times of India}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਈਬ੍ਰੇਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਰਸੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਾਮੁਕਤਾ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/swara-bhasker-it-is-empowering-to-have-a-film-about-four-girls-without-any-dark-mudda/articleshow/64399420.cms |title=Swara Bhasker: It is empowering to have a film about four girls, without any dark mudda - Times of India ► |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/trolls-shaming-swara-over-her-masturbation-scene-in-latest-film-need-to-shut-up/articleshow/64448823.cms |title=Trolls shaming Swara Bhasker over her masturbation scene in latest film need to shut up - Times of India ► |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/veere-di-wedding-review-sexist-criticism-twitter-kareena-kapoor-sonam-kapoor-swara-bhaskar-5201284/ |title='Veere Di Wedding' Twitter talk: 'Never heard abuses in films before?' Tweeple debate the 'sexist' criticism |date=2 June 2018}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭਾਸਕਰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੋਧ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਆਲੋਚਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news |last=Radhakrishnan |first=Manjusha |url=https://www.gulfnews.com/entertainment/bollywood/swara-bhaskar-slams-caa-as-anti-india-and-sinister-1.68732169 |title=Swara Bhaskar slams CAA as 'anti-India' and 'sinister' |date=31 December 2019 |work=Gulf News |access-date=13 April 2020}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.gulfnews.com/entertainment/bollywood/swara-bhaskar-says-modi-has-betrayed-indian-constitution-1.69461512 |title=Swara Bhaskar says Modi has betrayed Indian Constitution |date=3 February 2020 |work=Gulf News |agency=IANS |access-date=13 April 2020}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category}} * {{IMDb name}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] lgi1aiw1pv61k6ir99mprsvvzzbke2i 0 67425 853157 851553 2026-11-06T13:00:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853157 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੇਡੀ ਲਾਮਾਰ | image = Hedy Lamarr in a 1940 MGM publicity still.jpg | caption = ਪਬਲਿਸਿਟੀ ਫੋਟੋ, ਅੰ. 1940 | birth_name = ਹੇਡਵਿਗ ਈਵਾ ਮਾਰੀਆ ਕੇਸਲਰ | birth_date = {{Birth date|1914|11|9|df=y}}{{ref label|reference_name_A|a|1}} | birth_place = [[ਵੀਨਾ]], [[ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ]] | citizenship = ਆਸਟਰੀਆ <br/> {{nobreak|ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਸ੍ਟੇਟਸ (1953 ਤੋਂ)}} | death_date = {{Death date and age|2000|1|19|1914|11|9|df=y}} | death_place = [[Casselberry, ਫਲੋਰੀਡਾ]], ਯੂ.ਐੱਸ. | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਕਾਢਕਾਰ]] | years_active = 1930–1958 | spouse = [[ਫ਼ਰੀਡ੍ਰਿਖ਼ ਮੰਡਲ|ਫ਼ਰਿਜ਼ ਮੰਡਲ]]<br><small>(ਵਿ. 1933–1937; ਤੱਲਾਕ)</small><br>[[ਜੀਨ ਮਾਰਕੇ]]<br><small>(ਵਿ. 1939–1941; ਤੱਲਾਕ; 1 ਬੱਚਾ)</small><br>[[ਜੌਹਨ ਲੋਡਰ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਜੌਹਨ ਲੋਡਰ]]<br><small>(m. 1943–1947; ਤੱਲਾਕ; 2 ਬੱਚੇ)</small><br>[[ਟੈਡੀ ਸਟੌਫਰ Stauffer]]<br><small>(ਵਿ. 1951–1952; ਤੱਲਾਕ)</small><br>W. ਹੋਵਾਰਡ ਲੀ<br><small>(ਵਿ. 1953–1960; ਤੱਲਾਕ)</small><br>ਲਿਊਸ ਜੇ. ਬੋਈਜ <br><small>(ਵਿ. 1963–1965; ਤੱਲਾਕ)</small>}} '''ਹੇਡੀ ਲਾਮਾਰ''' ਇੱਕ [[ਆਸਟਰੀਆ|ਆਸਟਰੀਆਈ ]] ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਐਕਸਟਸੀ''<ref name=LaTimes>{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/gossip/2011/11/hedy-lamarr-inventor-hedy-lamarr-sex-symbol.html|title=Hedy Lamarr: Inventor of more than the 1st theatrical-film orgasm|work=Los Angeles Times|date=28 November 2010|accessdate=26 July 2012}}</ref> ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸੀਨ ਕਾਰਨ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ [[ਪੈਰਿਸ]] ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਐਮ.ਜੀ.ਐਮ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਲੁਇਸ ਬੀ. ਮੇਅਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1930 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="EF40">[http://www.edition-filmmuseum.com/product_info.php/language/en/info/p74_Hedy-Lamarr--Secrets-of-a-Hollywood-Star.html "Hedy Lamarr: Secrets of a Hollywood Star"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722222713/http://www.edition-filmmuseum.com/product_info.php/language/en/info/p74_Hedy-Lamarr--Secrets-of-a-Hollywood-Star.html |date=2012-07-22 }}. ''Edition Filmmuseum 40''. Edition Filmmuseum.com. Retrieved 3 May 2014.</ref> ਲਾਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਏਨਾ, ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਐਕਸਟਸੀ (1933) ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸੰਖੇਪ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਸਟ੍ਰੀਆ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਚੈਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1937 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲੋ ਭੱਜ ਗਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਬਾਰੂਦ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਟਰੋ-ਗੋਲਡਵਿਨ-ਮੇਅਰ (ਐਮਜੀਐਮ) ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲੂਈਸ ਬੀ ਮੇਅਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ "ਔਰਤ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਐਲਜੀਅਰਜ਼ (1938) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।<ref name="New York Times obituary">{{cite news |last1=Severo |first1=Richard |title=Hedy Lamarr, Sultry Star Who Reigned in Hollywood Of 30's and 40's, Dies at 86 |url=https://www.nytimes.com/2000/01/20/arts/hedy-lamarr-sultry-star-who-reigned-in-hollywood-of-30-s-and-40-s-dies-at-86.html |access-date=December 24, 2018 |work=[[The New York Times]] |date=January 20, 2000}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੂਮ ਟਾਉਨ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਐਕਸ (ਦੋਵੇਂ 1940), ਅਤੇ ਜੇਮਜ਼ ਸਟੀਵਰਟ ਵਿੱਚ ਕਮ ਲਿਵ ਵਿਦ ਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਗਫੇਲਡ ਗਰਲ (ਦੋਵੇਂ 1941) ਵਿੱਚ ਕਲਾਰਕ ਗੇਬਲ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਐਮ.ਜੀ.ਐਮ. ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੌਪਿਕਸ (1939), ਐਚ.ਐਮ. ਪੁਲਹਮ, ਐਸਕ. (1941) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ "ਕਰਾਸਰੋਡਜ਼" ਅਤੇ "ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਾਰਗੋ" (ਦੋਵੇਂ 1942) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਸਪੀਰੇਟਰਾਂ ਲਈ ਵਾਰਨਰ ਬਰੋਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਆਰ.ਕੇ.ਓ. ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟਾਈਪਕਾਸਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਲਾਮਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਿ ਸਟ੍ਰੇਜ ਵੂਮੈਨ (1946), ਅਤੇ ਡਿਸਜ਼ਨੋਰਡ ਲੇਡੀ (1947) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=producer>''[[Bombshell: The Hedy Lamarr Story]]'' (2017), at {{circa}} 50m35s to 52m40s.</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀਸੀਲ ਬੀ. ਡੀਮਿਲ ਦੇ ਸੈਮਸਨ ਅਤੇ ਡੇਲੀਲਾਹ (1949) ਵਿੱਚ ਡਲੀਲਾਹ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="nytimes">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/books/review/Haskell-t.html|title=European Exotic|first=Molly|last=Haskell|work=The New York Times|date=December 10, 2010|access-date=July 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015828/https://www.nytimes.com/2010/12/12/books/review/Haskell-t.html|archive-date=September 8, 2018|url-status=live}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਦਿ ਫੀਮੇਲ ਐਨੀਮਲ (1958) ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ ਫੇਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Hedy Lamarr |url=http://www.walkoffame.com/hedy-lamarr |website=[[Hollywood Walk of Fame]] |access-date=December 24, 2018}}</ref> ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਲਾਮਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜਾਰਜ ਐਂਥਿਲ ਨੇ ਐਲੀਸ ਟੋਰਪੀਡੋਜ਼ ਲਈ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ-ਹੋਪਿੰਗ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਐਕਸਿਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਮਿੰਗ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ।<ref name="EFF1997">{{cite press release|title=Movie Legend Hedy Lamarr to be Given Special Award at EFF's Sixth Annual Pioneer Awards|publisher=Electronic Frontier Foundation|date=March 11, 1997|url=http://w2.eff.org/awards/pioneer/1997.php|accessdate=February 1, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016063043/http://w2.eff.org/awards/pioneer/1997.php|archivedate=October 16, 2007}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਹਾਵਰਡ ਹਿਉਜ ਲਈ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂ.ਐਸ. ਨੇਵੀ ਨੇ 1957 ਤੱਕ ਲਾਮਰ ਅਤੇ ਐਂਥਿਲ ਦੀ ਕਾਢ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ<ref name=":2" /><ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/hedy-lamarr-bombshell-documentary-inventor-movies-biography-a8246371.html|title=Hedy Lamarr: The Hollywood bombshell whose genius the world tried to ignore|date=March 8, 2018|website=The Independent|language=en|access-date=March 13, 2020}}</ref>, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੈਲਾਅ-ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲੂਟੁੱਥ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।<ref name="newscientist20112">[https://www.newscientist.com/blogs/culturelab/2011/12/hedylamarr.html "Hollywood star whose invention paved the way for Wi-Fi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901022529/https://www.newscientist.com/blogs/culturelab/2011/12/hedylamarr.html |date=2017-09-01 }}, ''New Scientist'', December 8, 2011; retrieved February 4, 2014.</ref><ref name="WiredEFF2">{{cite journal|url=http://archive.wired.com/politics/law/news/1997/03/2507|accessdate=November 9, 2013|title=Privacy Implications of Hedy Lamarr's Idea|journal=Wired|publisher=Condé Nast Digital|date=March 11, 1997|first=Ashley|last=Craddock|archive-url=https://web.archive.org/web/20150805043848/http://archive.wired.com/politics/law/news/1997/03/2507|archive-date=August 5, 2015|url-status=dead}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1279374|title=short history of spread spectrum|last=|first=|date=January 26, 2012|website=Electronic Engineering (EE) Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826005036/https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1279374|archive-date=August 26, 2018|access-date=}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2014 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਵੈਂਟਸ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://invent.org/inductee-detail/?IID=501|title=Spotlight – National Inventors Hall of Fame|publisher=invent.org|access-date=May 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501105813/http://invent.org/inductee-detail/?IID=501|archive-date=May 1, 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722002626/http://invent.org/inductee-detail/?IID=501 |date=ਜੁਲਾਈ 22, 2015 }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਲਾਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੇਡਵਿਗ ਈਵਾ ਮਾਰੀਆ ਕਿਸਲਰ ਵਜੋਂ 1914 ਵਿੱਚ ਵਿਏਨਾ, ਆਸਟਰੀਆ-ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਏਮਿਲ ਕਿਸਲਰ (1880–1935) ਅਤੇ ਗੇਰਟਰੂਡ "ਟਰੂਡ" ਕਿਸਲਰ (ਨੀ ਲਿਕਟਵਿਟਜ਼; 1894–1977) ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲੇਬਰਗ (ਹੁਣ ਲਵੀਵ, ਯੂਕ੍ਰੇਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਲੀਸ਼ਿਆਈ-ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਸੀ।<ref name="shearer">{{cite book|last=Shearer|first=Stephen Michael|title=Beautiful: The Life of Hedy Lamarr|url=https://archive.org/details/beautifullifeofh0000shea|publisher=Thomas Dunne Books|year=2010|isbn=978-0-312-55098-1|ref=Shearer}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਹੇਡੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਣਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਪਤਿਸਮਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਲਰ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੁਆਰਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਏਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਾਢ ਕੱਢਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=father>''[[Bombshell: The Hedy Lamarr Story]]'' (2017), at {{circa}} 7m05s to 8m00s.</ref> ਐਂਕਲਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਸਟਰੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਰਟਰੁਡ ਕਿਸਲਰ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ "ਇਬਰਾਨੀ" ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਸਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html|publisher=USA Science Festival|title=Role Models in Science & Engineering Achievement|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170424/http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html|archive-date=February 4, 2017|url-status=dead|access-date=February 3, 2017}} {{Cite web |url=http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-11-28 |archive-date=2017-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170424/http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html |url-status=dead }}</ref> == ਮੌਤ == ਲਾਮਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਕੈਸਲਬੇਰੀ ਵਿਖੇ<ref>{{Cite news |url=http://articles.orlandosentinel.com/2000-01-20/news/0001200121_1_hedy-lamarr-casselberry-white-cargo |title=Hedy Lamar: 1913–2000 |last=Moore |first=Roger |date=January 20, 2000 |work=Orlando Sentinel |access-date=April 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115015514/http://articles.orlandosentinel.com/2000-01-20/news/0001200121_1_hedy-lamarr-casselberry-white-cargo |archive-date=November 15, 2017 |url-status=dead }}</ref>, ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ, 2000 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਮਰ 85 ਸਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਐਂਥਨੀ ਲੋਡਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਵਿਏਨਾ ਵੁੱਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ==ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ== ===ਫ਼ਿਲਮਾਂ=== <small>Source: {{tcmdb name}}</small> {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:50px;"|Year ! style="width:200px;"|Title ! style="width:150px;"|Role ! style="width:150px;"|Leading actor ! style="width:350px;" class="unsortable"|Notes |- | 1930 | ''[[Money on the Street]]'' | Young Girl | [[Georg Alexander]] | Original title: ''Geld auf der Straße'' |- | 1931 | ''[[Storm in a Water Glass]]'' | Secretary | [[Paul Otto]] | Original title: ''Sturm im Wasserglas'' |- | 1931 | ''[[The Trunks of Mr. O.F.]]'' | Helene | [[Alfred Abel]] | Original title: ''Die Koffer des Herrn O.F.'' |- | 1932 | ''[[No Money Needed]]'' | Käthe Brandt | [[Heinz Rühmann]] | Original title: ''Man braucht kein Geld'' |- | 1933 | ''[[Ecstasy (film)|Ecstasy]]'' | Eva Hermann | [[Aribert Mog]] | Original title: ''Ekstase'' |- | 1938 | ''[[Algiers (film)|Algiers]]'' | Gaby | [[Charles Boyer]] | |- | 1939 | ''[[Lady of the Tropics]]'' | Manon deVargnes Carey | [[Robert Taylor (actor)|Robert Taylor]] | |- | 1940 | ''[[I Take This Woman (1940 film)|I Take This Woman]]'' | Georgi Gragore Decker | [[Spencer Tracy]] | |- | 1940 | ''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' | Karen Vanmeer | [[Clark Gable]] | |- | 1940 | ''[[Comrade X]]'' | Golubka/ Theodore Yahupitz/ Lizvanetchka "Lizzie" | Clark Gable | |- | 1941 | ''[[Come Live with Me (film)|Come Live with Me]]'' | Johnny Jones | [[James Stewart]] | |- | 1941 | ''[[Ziegfeld Girl (film)|Ziegfeld Girl]]'' | Sandra Kolter | James Stewart | |- | 1941 | ''[[H.M. Pulham, Esq. (film)|H.M. Pulham, Esq.]]'' | Marvin Myles Ransome | [[Robert Young (actor)|Robert Young]] | |- | 1942 | ''[[Tortilla Flat (film)|Tortilla Flat]]'' | Dolores Ramirez | Spencer Tracy | |- | 1942 | ''[[Crossroads (1942 film)|Crossroads]]'' | Lucienne Talbot | [[William Powell]] | |- | 1942 | ''[[White Cargo]]'' | Tondelayo | [[Walter Pidgeon]] | |- | 1944 | ''[[The Heavenly Body]]'' | Vicky Whitley | William Powell | |- | 1944 | ''[[The Conspirators (1944 film)|The Conspirators]]'' | Irene Von Mohr | [[Paul Henreid]] | |- | 1944 | ''[[Experiment Perilous]]'' | Allida Bederaux | [[George Brent]] | |- | 1945 | ''[[Her Highness and the Bellboy]]'' | Princess Veronica | [[Robert Walker (actor, born 1918)|Robert Walker]] | |- | 1946 | ''[[The Strange Woman]]'' | Jenny Hager | [[George Sanders]] | and Producer |- | 1947 | ''[[Dishonored Lady]]'' | Madeleine Damien | [[Dennis O'Keefe]] | and Producer |- | 1948 | ''[[Let's Live a Little]]'' | Dr. J.O. Loring | [[Robert Cummings]] | and Producer |- | 1949 | ''[[Samson and Delilah (1949 film)|Samson and Delilah]]'' | [[Delilah]] | [[Victor Mature]] | Her first film in [[Technicolor]] |- | 1950 | ''[[A Lady Without Passport]]'' | Marianne Lorress | [[John Hodiak]] | |- | 1950 | ''[[Copper Canyon (film)|Copper Canyon]]'' | Lisa Roselle | [[Ray Milland]] | |- | 1951 | ''[[My Favorite Spy]]'' | Lily Dalbray | [[Bob Hope]] | |- | 1954 | ''[[Loves of Three Queens]]'' | [[Helen of Troy]],<br />[[Joséphine de Beauharnais]],<br />[[Genevieve of Brabant]] | [[Massimo Serato]],<br />[[Cesare Danova]] | Original title: ''L'amante di Paride'' |- | 1957 | ''[[The Story of Mankind (film)|The Story of Mankind]]'' | Joan of Arc | [[Ronald Colman]] | |- | 1958 | ''[[The Female Animal]]'' | Vanessa Windsor | [[George Nader]] | |- |} ===ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Series !! Episode |- | 1957 || ''[[Dick Powell's Zane Grey Theatre]]'' || "Proud Woman"{{sfn|Barton|2010|p=198}} |} ===ਰੇਡੀਓ=== Hedy Lamarr starred in the following [[radio dramas]]: {| class="wikitable" |- ! Year !! Program !! Episode |- | 1941 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[Algiers (film)|Algiers]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: Algiers (July 7, 1941) |url=https://www.youtube.com/watch?v=mHMHa4v8i9g |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1941 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[The Bride Came C.O.D.]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: The Bride Came C.O.D. (December 29, 1941) |url=https://www.youtube.com/watch?v=DMwEJyj9juM |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1942 || ''[[The Screen Guild Theater]]'' || "[[Too Many Husbands]]"<ref name="shearer" /> |- | 1942 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[H. M. Pulham, Esq.]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: H.M. Pulham, Esq. (July 13, 1942) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pj4JBdR4Bm8 |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1942 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[Love Crazy (1941 film)|Love Crazy]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: Love Crazy (October 5, 1942) |url=https://www.youtube.com/watch?v=Lf89RL3gDe0 |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1943 || ''[[The Screen Guild Theater]]'' || "[[Come Live with Me (film)|Come Live with Me]]"<ref>{{cite web |title=Screen Guild Theater: Come Live With Me (August 2, 1943) |url=https://www.youtube.com/watch?v=zm5JkSasS_s |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1944 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[Casablanca (film)|Casablanca]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: Casablanca (January 24, 1944) |url=https://www.youtube.com/watch?v=-QaqJHsf6sE |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1944 || ''[[Silver Theater (radio program)|Silver Theater]]'' || "She Looked Like an Angel"<ref name="shearer" /> |- | 1945 || ''Radio Hall of Fame'' || "[[Experiment Perilous]]"<ref>{{cite web |title=Your Radio Hall Of Fame: Experiment Perilous (February 4, 1945) |url=https://www.youtube.com/watch?v=eKaQ-qXnxHs |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |- | 1951 || ''[[Lux Radio Theatre]]'' || "[[Samson and Delilah (1949 film)|Samson and Delilah]]"<ref>{{cite web |title=Lux Radio Theatre: Samson And Delilah (November 19, 1951) |url=https://www.youtube.com/watch?v=mJU-8giF5OI |website=[[YouTube]] |accessdate=June 23, 2019}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]] nzvg6affdneyo23fz63btv1tzhl4why 0 68613 853134 841320 2026-11-06T12:51:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853134 wikitext text/x-wiki '''ਹਲੀਮਾ ਖੁਦੋਏਬੇਰਦੀਏਵਾ''' (Cyrillic Ҳалима Худойбердиева, ਰੋਮਨ ਵਿੱਚ Halima Khudoiberdieva ਜਾਂ Hudoyberdieva) (ਜਨਮ 17 ਮਈ 1947) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਜ਼ਬੇਕੀ ਕਵਿਤਰੀ ਹੈ, ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਥੀਮ ਉਜ਼ਬੇਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਕਵੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਹਲੀਮਾ ਖੁਦੋਏਬੇਰਦੀਏਵਾ ਬੋਇਆਬੂਤ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1947 ਨੂੰ ਸੁਰਖੰਦਾਰੀਓ ਖੇਤਰ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/uzbek/news/story/2008/12/081201_talking_point_halima_khudoyberdieva.shtml</ref> 1972 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਫੈਕਲਟੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url = http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=908&Itemid=210|title = Ziyo istagan qalblar uchun – Halima Xudoyberdiyeva (1948)|author = AbdulAziz|work = ziyouz.com|accessdate = 30 November 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150104133430/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=908&Itemid=210|archive-date = 4 ਜਨਵਰੀ 2015|url-status = dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ Saodat ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀ। 1975-1977 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਸਾਹਿਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਅਡਵਾਂਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਯੋਸ਼ ਗਵਾਰਦੀਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਈ। 1984 ਅਤੇ 1994 ਤੱਕ ਉਹ ਸਾਓਦਾਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੀ। 1991 ਅਤੇ 1994 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਨੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref name="bbc.co.uk"/> == ਰਚਨਾਵਾਂ == * ''Ilk Muhabbat'' (ਪਹਿਲੀ ਮੁਹੱਬਤ), 1972 * ''Oq Olmalar'' (ਸਫ਼ੈਦ ਸੇਬ), 1973 * ''Chaman'' (ਚਮਨ), 1974 * ''Suyanch Togʻlarim'' (ਮੇਰੇ ਸਮਰਥਕ ਪਰਬਤ), 1976 * ''Beliye Yabloki'' (''Oq Olmalar ''ਦਾ ਰੂਸੀ ਅਨੁਵਾਦ), 1977 * ''Bobo Quyosh'' (ਦਾਦਾ ਸੂਰਜ), 1977 * ''Muqaddas Ayol'' (ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ), 1987 * ''Bu Kunlarga Yetganlar Bor'' (ਉਹ ਜੋ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ), 1993 * ''Toʻmarisning Aytgani'' (ਥੋਮਰਈਸ ਦੇ ਕਥਨ), 1996 == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.student.hs-mittweida.de/~truziboy/adabiyot/halima.htm Selection of Halima Xudoyberdiyeva's poems (in Uzbek)] * [http://www.literature.uz/uz/halima_hudoyberdieva/ Brief biography and bibliography of Xudoyberdiyeva (in Uzbek)] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120904035638/http://www.literature.uz/uz/halima_hudoyberdieva/ |date=2012-09-04 }} * [http://www.bbc.co.uk/uzbek/news/story/2008/12/081201_talking_point_halima_khudoyberdieva.shtml BBC page on Xudoyberdiyeva (in Uzbek)] * [http://johanna-hypatia.livejournal.com/60441.html An English translation of the poem "Muqaddas Ayol" (Sacred Woman), along with the original Uzbek text]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123033223/https://johanna-hypatia.livejournal.com/60441.html |date=2018-11-23 }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] 4ip4fgjwmgf9v0m3ha4bor36pperx4u 0 79070 853106 847740 2026-11-06T12:42:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853106 wikitext text/x-wiki '''ਹਡਸਨ ਨਦੀ''' ਇੱਕ <span contenteditable="false">315-ਮੀਲ (507</span> <span contenteditable="false">ਕਿਲੋਮੀਟਰ)</span> ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਨਿਊ[[ਨਿਊ ਯਾਰਕ|ਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚੀਂ ਵੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਅੱਪਸਟੇਟ ਨ੍ਯੂ ਯਾਰ੍ਕ Adirondack ਪਹਾੜ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਹਡਸਨ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਜਰਸੀ ਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਅੰਧ ਮਹਾਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਜਾ ਗਿਰਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਅੱਧ ਇੱਕ ਦਹਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਡਸਨ [[ਫ਼ਿਓਰਡ|Fjord]] ਨੂੰ ਮੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ glaciation ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ  ਦੌਰਾਨ ਅੰਦਾਜ਼ਨ, 26,000 ਤੋਂ 13,300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Fjord"><cite class="citation web">[http://www.dec.ny.gov/lands/66611.html "21.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705075207/http://www.dec.ny.gov/lands/66611.html |date=2010-07-05 }}</cite></ref> ਤਰੰਗੀ ਪਾਣੀ ਹਡਸਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਟਰੋਏ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਹੈਨਰੀ ਹਡਸਨ, ਜੋ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ 1609 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਡਸਨ ਬੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਾਲਵੀ ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਜਿਯੋਵਾਨੀ da Verrazano ਨੇ 1524 ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਜਾ Francis ਪਹਿਲੇ  ਲਈ  ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਪਰ ਨ੍ਯੂ ਯਾਰਕ ਬੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਯੂਰਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਹਾਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਡੱਚ ਲੋਕ ਇਸ ਨਦੀ'' ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਨਦੀ'' &ndash; Delaware ਨਦੀ ''ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਨਦੀ'' &ndash; ਕਹਿੰਦੇ ਸ਼ਨ। ਅਤੇ ਇਹ ਨਵ Netherland ਦੀ ਡੱਚ ਕਲੋਨੀ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਬਣ ਗਈ। ਕਲੋਨੀ ਹਡਸਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਸ ਗਈ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬੜੇ ਸਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਡੱਚਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।  == See also == == References == {{Reflist|30em|refs=<ref name="Discharge">{{cite web|url=http://ny.water.usgs.gov/projects/dialer_plots/Hudson_R_at_NYC_Freshwater_Discharge.htm|title=Estimates of monthly and annual net discharge, in cubic feet per second, of Hudson River at New York, N.Y.|publisher=[[United States Geological Survey]]|date=October 15, 2010|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194547/http://ny.water.usgs.gov/projects/dialer_plots/Hudson_R_at_NYC_Freshwater_Discharge.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="Fjord">{{cite web|url=http://www.dec.ny.gov/lands/66611.html|title=21. The Hudson as Fjord|publisher=[[New York State Department of Environmental Conservation]]|accessdate=December 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705075207/http://www.dec.ny.gov/lands/66611.html|archive-date=ਜੁਲਾਈ 5, 2010|url-status=dead}}</ref><ref name="GNIS">{{cite web|url=http://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:3:::NO::P3_FID:970226|title=Feature Detail Report for: Hudson River|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਜੁਲਾਈ 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707105750/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:3:::NO::P3_FID:970226|url-status=dead}}</ref><ref name="USGS Water Quality Assessment">{{cite web|last=Freeman|first=W. O.|title=National Water Quality Assessment Program - The Hudson River Basin|url=http://ny.water.usgs.gov/projects/hdsn/fctsht/su.html|website=ny.water.usgs.gov/|publisher=United States Geological Survey|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਨਵੰਬਰ 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117201230/http://ny.water.usgs.gov/projects/hdsn/fctsht/su.html|url-status=dead}}</ref><ref name="UAlbany Lake Tear of the Clouds">{{cite web|last=Zahavi|first=Gerald|title=Station 1A: The Source Of The Hudson ~ Lake Tear Of The Clouds|url=http://www.albany.edu/faculty/gz580/~fieldwork/lake_tear.html|website=www.albany.edu/|publisher=University of Albany|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਮਾਰਚ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050725/http://www.albany.edu/faculty/gz580/~fieldwork/lake_tear.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Adirondack Park Henderson Lake">{{cite web|title=Town of Newcomb, Essex County: Historic Tahawus Tract|url=http://www.apa.ny.gov/Press/OSI_Tahawus.htm|website=www.apa.ny.gov/|publisher=Adirondack Park Agency|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਮਈ 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150531021822/http://www.apa.ny.gov/Press/OSI_Tahawus.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="Hudson River Map">{{cite map|publisher=[[United States Geological Survey]]|title=Location of the Site in New York|url=http://waterdata.usgs.gov/nwis/nwismap/?site_no=01315083&agency_cd=USGS|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਦਸੰਬਰ 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231020623/http://waterdata.usgs.gov/nwis/nwismap/?site_no=01315083&agency_cd=USGS|url-status=dead}}</ref><ref name="Champlain Canal">{{cite web|last=Winslow|first=Mike|title=On Closing the Champlain Canal|url=http://www.lakechamplaincommittee.org/learn/lake-look/on-closing-the-champlain-canal/|website=www.lakechamplaincommittee.org|publisher=Lake Champlain Committee|accessdate=December 30, 2014}}</ref><ref name="GWBridge">{{cite web|title=George Washington Bridge|publisher=The Port Authority of New York and New Jersey|url=http://www.panynj.gov/bridges-tunnels/george-washington-bridge.html|accessdate=December 30, 2014}}</ref><ref name="Rittner">{{cite book|title=Troy, NY: A Collar City History|last=Rittner|first=Don|publisher=Arcadia Publishing |date=2002|isbn=0-7385-2368-2|url=https://books.google.com/books?id=36IWs6w6tZMC |location=[[Charleston, South Carolina]]}}</ref><ref name="HRHistDist">{{cite web|title=The Hudson River National Historic Landmark District|url=http://www.hudsonriverheritage.org/?page_id=330|publisher=Hudson River Heritage|accessdate=December 30, 2014|archive-date=ਨਵੰਬਰ 18, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118040931/http://www.hudsonriverheritage.org/?page_id=330|dead-url=yes}}</ref><ref name="AmericanHeritageRiver">{{cite web|last=Clinton|first=William Jefferson|authorlink=Bill Clinton|title=Designation of American Heritage Rivers|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/STATUTE-112/pdf/STATUTE-112-Pg3782.pdf|publisher=[[United States Government Printing Office]]|date=July 30, 1998|accessdate=November 8, 2014}}</ref><ref name="AutoYG-1">{{cite web|url=http://www.nerrs.noaa.gov/Reserve.aspx?ResID=HUD|title=Hudson River, NY|publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]|accessdate=February 3, 2015|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204055850/http://www.nerrs.noaa.gov/Reserve.aspx?ResID=HUD|dead-url=yes}}</ref><ref name="NYT on Muhheakantuck">{{cite news|last=Gennochio|first=Benjamin|title=The River’s Meaning to Indians, Before and After Hudson|url=http://www.nytimes.com/2009/09/06/nyregion/06artwe.html?_r=1&|accessdate=December 30, 2014|website=nytimes.com|publisher=The New York Times|date=September 3, 2009}}</ref><ref name="RiodeMontagne">{{cite book|last=Ingersoll|first=Ernest|title=Rand McNally & Co.'s Illustrated Guide to the Hudson River and Catskill Mountains|date=1893|publisher=[[Rand, McNally & Company]]|location=[[Chicago, Illinois]]|page=19|url=https://books.google.com/books?id=TRECAAAAYAAJ|accessdate=January 6, 2015}}</ref><ref name="AutoD3-4">{{cite book|last=Jacobs|first=Jaap|title=New Netherland: A Dutch Colony in Seventeenth-Century America|publisher=[[Brill Publishers]]|location=[[Netherlands]]|url=https://books.google.com/books?id=Uex2budtSOUC|date=2005|page=11|isbn=9004129065|oclc=191935005}}</ref><ref name="steinhauer">{{cite news|last=Steinhauer|first=Jennifer|url=http://www.nytimes.com/1994/05/15/nyregion/fyi-130591.html|title=Smell of the Forest|publisher=The New York Times|date=May 15, 1994|accessdate=December 30, 2014}}</ref><ref name="Stanne">{{cite book|last1=Stanne|first1=Stephen P.|last2=Panetta|first2=Roger G.|last3=Forist|first3=Brian E.|title=The Hudson, An Illustrated Guide to the Living River|url=https://books.google.com/books?id=qinH2oIp5CAC|date=1996|publisher=Rutgers University Press|location=[[New Brunswick, New Jersey]]|isbn=9780813522715|oclc=32859161}}</ref><ref name="NY Times Verrazano">{{cite news|title=Giovanni Verrazano|accessdate=March 28, 2016|publisher=New York Times|date=September 15, 1909|URL=http://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1909/09/15/101896815.html?pageNumber=8|website=timesmachine.nytimes.com}}</ref><ref name="America's Rhine">{{cite news|title=The Hudson River: Autumn Peace Broods over America's Rhine|url=https://books.google.com/books?id=N0IEAAAAMBAJ|work=[[Life (magazine)|Life]]|date=October 2, 1939|page=57|accessdate=December 31, 2014}}</ref><ref name="Henry Hudson">{{cite web|last1=Cleveland|first1=Henry R.|title=Henry Hudson Explores the Hudson River|url=http://history-world.org/henry_hudson.htm|website=history-world.org|publisher=International World History Project|accessdate=February 3, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705060007/http://history-world.org/henry_hudson.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="AutoAD-1">Adams, Arthur, The Hudson River Guidebook (Fordham University Press, New York, 1996, pp. 146)</ref><ref name="AutoYG-2">[http://www.eriecanal.org/texts/Whitford/1906/Chron15.html University of Rochester Chronology]</ref><ref name="Theodore Roosevelt">{{cite web|title=Adirondack Journal — An Adirondack Presidential History|url=http://www.adkmuseum.org/about_us/adirondack_journal/?id=117|website=www.adkmuseum.org|publisher=Adirondack Museum|accessdate=February 4, 2015|archive-date=ਮਾਰਚ 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150329071029/http://www.adkmuseum.org/about_us/adirondack_journal/?id=117|dead-url=yes}}</ref><ref name=Trail>{{cite web|title=Roosevelt-Marcy Byway|url=https://www.dot.ny.gov/display/programs/scenic-byways/roosevelt-marcy-trail|website=www.dot.ny.gov|publisher=NewState Department of Transportation|accessdate=February 4, 2015}}</ref><ref name="AutoYG-3">{{Cite web |url=http://www.nysm.nysed.gov/press/2006/swimrivers.cfm |title=New York State Museum - "Swim for the River" |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113349/http://www.nysm.nysed.gov/press/2006/swimrivers.cfm |dead-url=yes }}</ref><ref name=Masters>{{cite web|last=Turner|first=Celia|title=US Airways Flight 1549 Crew receive prestigious Guild of Air Pilots and Air Navigators Award|publisher=Guild of Air Pilots and Air Navigators|accessdate=April 30, 2014|url=http://www.gapan.org/ruth-documents/Masters%20Medal%20%20Press%20Release.pdf|archiveurl=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http://www.gapan.org/ruth-documents/Masters%2520Medal%2520%2520Press%2520Release.pdf|archivedate=January 22, 2009}}</ref><ref name=NewYorkPost>{{cite news|first1=Jeremy|last1=Olshan|first2=Ikumulisa|last2=Livingston|title=Quiet Air Hero is Captain America|url=http://www.nypost.com/seven/01172009/news/regionalnews/quiet_air_hero_is_captain_america_150593.htm|work=[[New York Post]]|date=January 17, 2009|accessdate=February 12, 2009|archive-date=ਜਨਵਰੀ 4, 2013|archive-url=https://archive.today/20130104041443/http://www.nypost.com/p/news/regional/item_Goem4fAiUd2hsctASfAjGJ;jsessionid=B706353FFD492471AA9C6346779EE120|url-status=dead}}</ref><ref name="HudsonRiverEstuary">{{cite book|last1=Levinton|first1=Jeffrey S.|last2=Waldman|first2=John R.|title=The Hudson River Estuary|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521207983|oclc=60245415|url=http://assets.cambridge.org/97805218/44789/excerpt/9780521844789_excerpt.pdf|pages=1–10|accessdate=December 30, 2014}}</ref><ref name="AutoYG-4">John Waldman; ''Heartbeats in the Muck''; ISBN 1-55821-720-7 The Lyons Press; (2000)</ref><ref name="TroyUnionBridge">{{cite news|title=Troy Union Bridge Burned|url=http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9D0DE2D61738E033A25752C1A9619C946897D6CF|accessdate=December 30, 2014|publisher=The New York Times|date=July 11, 1909}}</ref><ref name="epa_ge">{{cite web |title=Hudson River PCBs — Background and Site Information |publisher=[[United States Environmental Protection Agency]] |url=http://www.epa.gov/hudson/background.htm |accessdate=December 31, 2007 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920002130/https://www3.epa.gov/hudson/background.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="EPA-GE">{{cite web|title=Hudson River PCBs|publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]|url=http://cumulis.epa.gov/supercpad/cursites/csitinfo.cfm?id=0202229|date=December 31, 2008|accessdate=January 1, 2015|archive-date=ਦਸੰਬਰ 25, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225145640/https://cumulis.epa.gov/supercpad/cursites/csitinfo.cfm?id=0202229|url-status=dead}}</ref><ref name=upi.com>{{cite news|first=Gerry|last=Harrington|title=Movement afoot to name bridge after Pete Seeger|url=http://www.upi.com/Entertainment_News/Music/2014/01/31/Movement-afoot-to-name-bridge-after-Pete-Seeger/UPI-15581391204873/|work=[[United Press International]] |date=January 31, 2014|accessdate=February 3, 2014}}</ref><ref name="AutoD3-29">{{cite journal|last1=Levinton|first1=J.S.|last2=Ochron|first2=S.T.P.|year=2008|title=Temporal and geographic trends in mercury concentrations in muscle tissue in five species of hudson river, USA, fish |journal=Environmental Toxicology and Chemistry|publisher=|volume=27|issue=8|pages=1691–1697|url=|doi=10.1897/07-438.1|pmid=18266478}}</ref><ref name="nysdec">{{cite web|title=Hudson River Estuary Program: Cleaning the river: Improving water quality|author=New York State Department of Environmental Conservation (NYSDEC). Albany, NY.|page=24|year=2007|url=http://www.dec.ny.gov/docs/remediation_hudson_pdf/hrepc.pdf|accessdate=December 31, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227042436/http://www.dec.ny.gov/docs/remediation_hudson_pdf/hrepc.pdf <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=February 27, 2008}}</ref><ref name="Hudson River Course Description south of Troy Dam">{{cite web|title=The Hudson River Guide|url=http://www.offshoreblue.com/cruising/hudson-river.php|website=www.offshoreblue.com|publisher=Blue Seas|accessdate=March 4, 2016}}</ref><ref name="Troy-Waterford Bridge">{{cite web|last1=Crowe II|first1=Kenneth C.|title=Crack closes bridge over Hudson River|url=http://www.timesunion.com/local/article/Crack-closes-bridge-over-Hudson-River-5002624.php|website=www.timesunion.com|publisher=timesunion.com|accessdate=February 5, 2015}}</ref><ref name=EPA2>{{cite web|title=Ecological Risk Assessment|url=http://www3.epa.gov/hudson/era.htm|website=EPA|access-date=2016-05-28|archive-date=2017-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102035346/https://www3.epa.gov/hudson/era.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="NYS Canals">{{cite web|title=Canal History|url=http://www.canals.ny.gov/history/history.html|website=www.canals.ny.gov|publisher=New York State Canal Corporation|accessdate=March 6, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 7, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307182046/http://www.canals.ny.gov/history/history.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Canal Era">{{cite web|title=Canal Era|url=http://www.ushistory.org/us/25a.asp|website=www.ushistory.org/|publisher=U.S. History|accessdate=March 6, 2016}}</ref><ref name="Erie Canalway">{{cite web|title=Erie Canalway|url=http://www.eriecanalway.org/learn/history-culture|website=www.eriecanalway.org|publisher=Erie Canalway|accessdate=March 7, 2016}}</ref><ref name="NYS Canals Story">{{cite web|last1=Finch|first1=Roy G.|title=The Story of the New York State Canals|url=http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf|website=www.canals.ny.gov|publisher=New York State Canals Corporation|accessdate=March 7, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182408/http://www.canals.ny.gov/history/finch_history.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="HVG Delaware-Hudson Canal">{{cite news|last1=Levine|first1=David|title=How the Delaware & Hudson Canal Fueled the Valley|url=http://www.hvmag.com/Hudson-Valley-Magazine/August-2010/How-the-Delaware-amp-Hudson-Canal-Fueled-the-Valley/|accessdate=March 7, 2016|publisher=Hudson Valley Magazine|date=August 2010|archive-date=ਮਾਰਚ 7, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307113911/http://www.hvmag.com/Hudson-Valley-Magazine/August-2010/How-the-Delaware-amp-Hudson-Canal-Fueled-the-Valley/|url-status=dead}}</ref><ref name="West Point Chain">{{cite web|last1=Mansinne, Jr.|first1=Major Andrew|title=The West Point Chain and Hudson River Obstructions in the Revolutionary War|url=http://desmondfishlibrary.org/lisa/RevolutionaryWarLocalHistorychain.pdf|website=desmondfishlibrary.org|publisher=Desmond Fish Library|accessdate=March 8, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326221606/http://desmondfishlibrary.org/lisa/RevolutionaryWarLocalHistorychain.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name="Saratoga">{{cite book|last1=Carroll|first1=John Martin|last2=Baxter|first2=Colin F.|title=The American Military Tradition: From Colonial Times to the Present|date=August 2006|publisher=Rowman and Littlefield Publishers, Inc.|location=Lanham, Maryland|isbn=9780742544284|pages=14–18|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=UMuKtxqRH8wC&pg=PA14#v=onepage&q&f=false|accessdate=March 8, 2016}}</ref><ref name="NYTimes Battle of Long Island">{{cite news|last1=Hevesi|first1=Dennis|title=A Crucial Battle In the Revolution|url=http://www.nytimes.com/1993/08/27/nyregion/a-crucial-battle-in-the-revolution.html|accessdate=March 8, 2016|publisher=New York Times|date=August 27, 1993}}</ref><ref name="Battle of Long Island NPS">{{cite web|title=Governor's Island: The Battle of Brooklyn|url=http://www.nps.gov/gois/learn/historyculture/battle-of-brooklyn.htm|website=www.nps.gov|publisher=National Park Service|accessdate=March 8, 2016}}</ref><ref name="Prison Ships">{{cite web|title=The HMS Jersey|url=http://www.history.com/topics/american-revolution/the-hms-jersey|website=www.history.com|publisher=History Channel|accessdate=March 8, 2016}}</ref><ref name="Battle of Harlem Heights">{{cite journal|last=Shepherd|first=Joshua|date=April 15, 2014 |title="Cursedly Thrashed": The Battle Of Harlem Heights|url=http://allthingsliberty.com/2014/04/cursedly-thrashed-the-battle-of-harlem-heights/|journal=Journal of the American Revolution|location=|publisher=|access-date=March 9, 2016}}</ref><ref name="Battle of White Plains">{{cite web|title=The Battle of White Plains|url=http://www.theamericanrevolution.org/battledetail.aspx?battle=11|website=www.theamericanrevolution.org|publisher=TheAmericanRevolution.org|accessdate=March 9, 2016}}</ref><ref name="Westchester Magazine White Plains">{{cite journal|last1=Borkow|first1=Richard|title=Westchester County, New York and the Revolutionary War: The Battle of White Plains (1776)|journal=Westchester Magazine|date=July 2013|url=http://www.westchestermagazine.com/Westchester-Magazine/July-2013/Westchester-County-New-York-and-the-Revolutionary-War-The-Battle-of-White-Plains-1776/|accessdate=March 10, 2016}}</ref><ref name="CengageRevWar">{{cite book|last1=Ayers|first1=Edward L.|last2=Gould|first2=Lewis L.|last3=Oshinky|first3=David M.|last4=Soderlund|first4=Jean R.|title=American Passage: A History of the United States|date=2009|publisher=Wadsworth, Cengage Learning|location=Boston, MA|isbn=9780547166292|edition=4th|url=https://books.google.com/books?id=SbXS5-4QGAUC&pg=PA149&lpg=PA149&dq=Washington+retreats+to+Pennsylvania+from+New+York&source=bl&ots=2nDo1oS7VW&sig=C0l8WfSbPzP8q1x5HN8u-nFmvm4&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj_74LA7rTLAhUKOCYKHavSDmo4ChDoAQhHMAc#v=onepage&q=Washington%20retreats%20to%20Pennsylvania%20from%20New%20York&f=false}}</ref><ref name="Battle of the Hudson Highlands">{{cite journal|last1=Mark|first1=Steven Paul|title=Too Little, Too Late: Battle Of The Hudson Highlands|journal=Journal of the American Revolution|date=November 20, 2013|url=http://allthingsliberty.com/2013/11/little-late-battle-hudson-highlands/|accessdate=March 10, 2016}}</ref><ref name="Great West Point Chain">{{cite journal|last1=Harrington|first1=Hugh T.|title=he Great West Point Chain|journal=Journal of the American Revolution|date=September 25, 2014|url=http://allthingsliberty.com/2014/09/the-great-west-point-chain/|accessdate=March 10, 2016}}</ref><ref name="Ticonderoga and Saratoga">{{cite web|last1=Stambach|first1=Abigail|last2=Stambach|first2=Paul|title=Victory...Impossible Without Schuyler’s Direction|url=https://dmna.ny.gov/historic/articles/victorySchuyler.htm|website=dmna.ny.gov|publisher=New York State Military Museum|accessdate=March 10, 2016}}</ref><ref name="WorcesterPI Saratoga">{{cite web|title=Battle of Saratoga|url=http://www.wpi.edu/academics/military/saratoga.html|website=www.wpi.edu|publisher=Worcester Polytechnic Institute|accessdate=March 10, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310095746/http://www.wpi.edu/academics/military/saratoga.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="Saratoga NPS">{{cite web|title=History and Culture|url=http://www.nps.gov/sara/learn/historyculture/index.htm|website=www.nps.gov|publisher=National Park Service|accessdate=March 10, 2016}}</ref>}} 2apjuuqz7j6raib0ee5tjrt4cmhsvwz 0 85699 853078 796209 2026-11-06T12:24:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853078 wikitext text/x-wiki [[File:Un-sri-lanka.png|thumb|250px|ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਸੂਚੀ== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right; font-size:90%" ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|ਨਾਂਅ !! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[ਸਿਨਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿਨਹਾਲਾ]] ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] !! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜ|ਰਾਜ]] ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ! style="background-color:#E0CEF2;" valign="bottom" |ਤਕਸੀਮ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>ਜਨਸੰਖਿਆ<br>(conurbation)<br>(2012 ਮੁਤਾਬਿਕ)</small><br><ref name="world-gazetteer.com">{{cite web|title=Sri Lanka: largest cities and towns and statistics of their population|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-127&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500|publisher=World Gazetteer|access-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120506182347/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-127&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500|archive-date=2012-05-06|url-status=dead}}</ref> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>ਜਨਸੰਖਿਆ<br>(municipality)<br>(2009 ਮੁਤਾਬਕ)</small><br><ref name=MC>{{cite web|title=Area, population, registered voters and employees of municipalities, 2008 - 2009|url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/chapters/Chap15/AB15-1.pdf|work=Statistics Statistical Abstract 2010|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2016-10-11|archive-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106093852/http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/chapters/Chap15/AB15-1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Enumeration of Vital Events 2011 - Northern Province|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/EVE2011_FinalReport.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2016-10-11|archive-date=2012-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523050649/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/EVE2011_FinalReport.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Basic Population Information on Ampara District - 2007|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20on%20Ampara%20District%202007.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2016-10-11|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120925/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20on%20Ampara%20District%202007.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Basic Population Information on Batticaloa District - 2007|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20of%20Batticaloa%20District%202007.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2016-10-11|archive-date=2015-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150807040754/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20of%20Batticaloa%20District%202007.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Basic Population Information on Trincomaee District - 2007|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20on%20Trincomalee%20District%202007.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2016-10-11|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706210337/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20on%20Trincomalee%20District%202007.pdf|dead-url=yes}}</ref> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>ਖੇਤਰਫਲ<br>(km²)</small><br><ref name=MC/> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>ਖੇਤਰਫਲ<br>(mi²)</small> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>ਘਣਤਾ<br>(/km²)</small> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|Co-ordinates ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ |- | align=left|[[ਕੋਲੰਬੋ]] || align=left|කොළඹ || align=left|கொழும்பு || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[ਕੋਲੰਬੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕੋਲੰਬੋ]] || align=left|[[Colombo Divisional Secretary's Division|ਕੋਲੰਬੋ]] || 752,993 || 686,779 || 37.31 || {{convert|37.31|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:686779/37.31 round 0}}}} || {{coord|6|56|04|N|79|50|34|E|type:city}} || align=center|[http://www.cmc.lk/ cmc.lk] |- | align=left|[[ਦੇਹੀਵਾਲਾ-ਮਾਊਂਟ ਲਾਵੀਨੀਆ]] (Suburb of Colombo)|| align=left|දෙහිවල-ගල්කිස්ස || align=left|தெஹிவளை - கல்கிசை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[ਕੋਲੰਬੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕੋਲੰਬੋ]] || align=left|[[Dehiwala Divisional Secretary's Division|ਦੇਹੀਵਾਲਾ]] || 245,974 || 224,661 || 21.00 || {{convert|21|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:224661/21 round 0}}}} || {{coord|6|50|23|N|79|52|33|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਮੋਰਾਤੁਵਾ]] (Suburb of [[Colombo]]) || align=left|මොරටුව || align=left|மொறட்டுவை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[ਕੋਲੰਬੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕੋਲੰਬੋ]] || align=left|[[Moratuwa Divisional Secretary's Division|ਮੋਰਾਤੁਵਾ]] || 207,755 || 189,750 || 23.00 || {{convert|23|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:189750/23 round 0}}}} || {{coord|6|47|57|N|79|52|36|E|type:city}} || align=center|[http://www.moratuwamc.lk/ moratuwamc.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212163302/http://www.moratuwamc.lk/ |date=2012-02-12 }} |- | align=left|[[ਸ੍ਰੀ ਜੈਵਰਧਨੇਪੁਰਾ ਕੋਟੇ]] || align=left|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ || align=left|ஶ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுரம் கோட்டை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[ਕੋਲੰਬੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕੋਲੰਬੋ]] || align=left|[[Kotte Divisional Secretary's Division|ਕੋਟੇ]] || 135,806 || 124,039 || 17.00 || {{convert|17|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:124039/17 round 0}}}} || {{coord|6|54|39|N|79|53|16|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਨੀਗੋਂਬੋ]] || align=left|මීගමුව || align=left|நீர்கொழும்பு || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Gampaha District|Gampaha]] || align=left|[[Negombo Divisional Secretary's Division|ਨੀਗੋਂਬੋ]] || 127,754 || 153,670 || 31.00 || {{convert|31|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:153670/31 round 0}}}} || {{coord|7|13|00|N|79|50|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.negombo.mc.gov.lk/ negombo.mc.gov.lk] |- | align=left|[[ਕਾਂਦੇ]] || align=left|මහනුවර || align=left|கண்டி || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[ਕਾਂਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਾਂਦੇ]] || align=left|[[Kandy Divisional Secretary's Division|Kandy]] || 125,351 || 123,952 || 27.00 || {{convert|27|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:123952/27 round 0}}}} || {{coord|7|17|47|N|80|38|06|E|type:city}} || |-valign=top | align=left|[[ਕਲਮੁਨਾਈ]] || align=left|කල්මුනේ || align=left|கல்முனை || align=left|[[ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੂਰਬੀ]] || align=left|[[ਅੰਪਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਪਾਰਾ]] || align=left|Kalmunai Muslim / <br>Kalmunai Tamil /<br>[[Sainthamarathu Divisional Secretary's Division|Sainthamarathu]] || 106,783 || 108,696 || 23.00 || {{convert|23|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:108696/23 round 0}}}} || {{coord|7|25|00|N|81|49|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.kalmunaimc.org/ kalmunaimc.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317160402/http://www.kalmunaimc.org/ |date=2012-03-17 }} |- | align=left|[[ਵਾਵੁਨੀਯਾ]] || align=left|වවුනියාව || align=left|வவுனியா || align=left|[[ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰੀ]] || align=left|[[ਵਾਵੁਨੀਯਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਵਾਵੁਨੀਯਾ]] || align=left|[[Vavuniya Divisional Secretary's Division|Vavuniya]] || 99,653 || 31,699<ref name=eleven>2011 enumeration</ref> || 22.50 || {{convert|22.5|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:31699/22.5 round 0}}}} || {{coord|8|45|00|N|80|29|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਗਾਲੇ]] || align=left|ගාල්ල || align=left|காலி || align=left|[[ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਦੱਖਣੀ]] || align=left|[[ਗਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗਾਲੇ]] || align=left|[[Galle Divisional Secretary's Division|Galle]] || 99,478 || 97,101 || 7.00 || {{convert|17|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:97101/17 round 0}}}} || {{coord|6|02|03|N|80|12|59|E|type:city}} || align=center|[http://www.galle.mc.gov.lk/ galle.mc.gov.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617021449/http://www.galle.mc.gov.lk/ |date=2020-06-17 }} |- | align=left|[[ਤ੍ਰਿਨਕੋਮਾਲੀ]] || align=left|ත්‍රිකුණාමලය || align=left|திருகோணமலை || align=left|[[ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੂਰਬੀ]] || align=left|[[ਤ੍ਰਿਨਕੋਮਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤ੍ਰਿਨਕੋਮਾਲੀ]] || align=left|[[Trincomalee Town and Gravets Divisional Secretary's Division|Trincomalee Town & Gravets]] || 99,135 || 51,624<ref name=seven>2007 enumeration</ref> || 7.50 || {{convert|7.5|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:51624/7.5 round 0}}}} || {{coord|8|34|00|N|81|14|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਬਾਤੀਕਾਲੋਆ]] || align=left|මඩකලපුව || align=left|மட்டக்களப்பு || align=left|[[ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੂਰਬੀ]] || align=left|[[ਬਾਤੀਕਾਲੋਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਾਤੀਕਾਲੋਆ]] || align=left|[[Manmunai North Divisional Secretary's Division|Manmunai North]] || 92,332 || 83,470 || 75.00 || {{convert|75|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:83470/75 round 0}}}} || {{coord|7|43|00|N|81|42|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.batticaloamc.com/ batticaloamc.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112155252/http://www.batticaloamc.com/ |date=2010-01-12 }} |- | align=left|[[ਜੱਫਨਾ]] || align=left|යාපනය || align=left|யாழ்ப்பாணம் || align=left|[[ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰੀ]] || align=left|[[Jaffna District|Jaffna]] || align=left|[[Jaffna Divisional Secretary's Division|Jaffna]] / [[Nallur Divisional Secretary's Division|Nallur]] || 88,138 || 76,080<ref name=eleven/> || 20.20 || {{convert|20.2|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:76080/20.2 round 0}}}} || {{coord|9|40|00|N|80|00|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.jaffnamc.lk/ jaffnamc.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513164116/http://www.jaffnamc.lk/ |date=2011-05-13 }} |- | align=left|[[ਕਾਟੂਨਾਯਕੇ]] (Suburb of [[Negombo]])|| align=left|කටුනායක || align=left|கட்டுநாயக்க || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Gampaha District|Gampaha]] || align=left|[[Katana Divisional Secretary's Division|Katana]] || 76,816 || || || || || {{coord|7|10|00|N|79|52|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਦਮਬੁੱਲਾ]] || align=left|දඹුල්ල || align=left|தம்புள்ளை || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Matale District|Matale]] || align=left|[[Dambulla Divisional Secretary's Division|Dambulla]] || 68,821 || || || || || {{coord|7|51|24|N|80|38|57|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਕੋਲੋਨਨਾਵਾ]] || align=left|කොලොන්නාව || align=left|கொலன்னாவ || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Colombo District|Colombo]] || align=left|[[Kolonnawa Divisional Secretary's Division|Kolonnawa]] || 64,887 || || || || || {{coord|6|55|00|N|79|54|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ]] || align=left|අනුරාධපුරය || align=left|அனுராதபுரம் || align=left|[[ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Anuradhapura District|Anuradhapura]] || align=left|[[Anuradhapura Divisional Secretary's Division|Anuradhapura]] || 63,208 || 83,312 || 36.00 || {{convert|36|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:83312/36 round 0}}}} || {{coord|8|21|00|N|80|23|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਰਤਨਾਪੁਰਾ]] || align=left|රත්නපුර || align=left|இரத்தினபுரி || align=left|[[ਸਬਾਰਾਗਾਮੁਵਾ ਰਾਜ|ਸਬਾਰਾਗਾਮੁਵਾ]] || align=left|[[Ratnapura District|Ratnapura]] || align=left|[[Ratnapura Divisional Secretary's Division|Ratnapura]] || 52,170 || 49,477 || 20.00 || {{convert|20|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:49477/20 round 0}}}} || {{coord|6|40|00|N|80|24|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਬਾਦੁੱਲਾ]] || align=left|බදුල්ල || align=left|பதுளை || align=left|[[ਯੁਵਾ ਰਾਜ|ਯੁਵਾ]] || align=left|[[Badulla District|Badulla]] || align=left|[[Badulla Divisional Secretary's Division|Badulla]] || 47,587 || 43,866 || 10.00 || {{convert|10|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:43866/10 round 0}}}} || {{coord|6|59|05|N|81|03|23|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਮਾਤਾਰਾ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਮਾਤਾਰਾ]] || align=left|මාතර || align=left|மாத்தறை || align=left|[[ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਦੱਖਣੀ]] || align=left|[[Matara District|Matara]] || align=left|[[Matara Divisional Secretary's Division|Matara]] || 47,420 || 75,930 || 13.00 || {{convert|13|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:75930/13 round 0}}}} || {{coord|5|57|00|N|80|33|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਪੁਟਾਲਮ]] || align=left|පුත්තලම || align=left|புத்தளம் || align=left|[[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Puttalam District|Puttalam]] || align=left|[[Puttalam Divisional Secretary's Division|Puttalam]] || 45,401 || || || || || {{coord|8|02|03|N|79|50|07|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਚਾਵਕਾਚੇਰੀ]] || align=left|චාවකච්චේරිය || align=left|சாவகச்சேரி || align=left|[[ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰੀ]] || align=left|[[Jaffna District|Jaffna]] || align=left|[[Thenmarachchi Divisional Secretary's Division|Thenmarachchi]] || 41,407 || 15,780<ref name=eleven/> || 19.40 || {{convert|19.4|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:15780/19.4 round 0}}}} || {{coord|9|39|00|N|80|09|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਕਾਟਨਕੁਡੀ]] || align=left|කාත්තන්කුඩි || align=left|காத்தான்குடி || align=left|[[ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੂਰਬੀ]] || align=left|[[Batticaloa District|Batticaloa]] || align=left|[[Kattankudy Divisional Secretary's Division|Kattankudy]] || 40,883 || 39,523<ref name=seven/> || 6.50 || {{convert|6.5|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:39523/6.5 round 0}}}} || {{coord|7|41|39|N|81|44|12|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਮਾਤਾਲੇ]] || align=left|මාතලේ || align=left|மாத்தளை || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Matale District|Matale]] || align=left|[[Matale Divisional Secretary's Division|Matale]] || 40,859 || 37,802 || 9.00 || {{convert|9|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:37802/9 round 0}}}} || {{coord|7|28|00|N|80|37|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.mcmatale.org.lk/ mcmatale.org.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331143539/http://www.mcmatale.org.lk/ |date=2012-03-31 }} |- | align=left|[[ਕਲੁਤਾਰਾ]] || align=left|කළුතර || align=left|களுத்துறை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Kalutara District|Kalutara]] || align=left|[[Kalutara Divisional Secretary's Division|Kalutara]] || 39,615 || || || || || {{coord|6|35|13|N|79|57|37|E|type:city}} || align=center|[http://www.kalutara.uc.gov.lk/ kalutara.uc.gov.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404124540/http://kalutara.uc.gov.lk/ |date=2012-04-04 }} |- | align=left|[[ਮੱਨਾਰ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਮੱਨਾਰ]] || align=left|මන්නාරම || align=left|மன்னார் || align=left|[[ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰੀ]] || align=left|[[Mannar District|Mannar]] || align=left|[[Mannar Divisional Secretary's Division|Mannar]] || 35,817 || 22,183<ref name=eleven/> || 27.85 || {{convert|27.85|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:22183/27.85 round 0}}}} || {{coord|8|58|00|N|79|53|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਪਾਨਾਦੁਰਾ]] || align=left|පානදුර || align=left|பாணந்துறை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Kalutara District|Kalutara]] || align=left|[[Panadura Divisional Secretary's Division|Panadura]] || 35,717 || || || || || {{coord|6|42|48|N|79|54|15|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਬੇਰੂਵਾਲਾ]] || align=left|බේරුවල || align=left|பேருவளை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Kalutara District|Kalutara]] || align=left|[[Beruwala Divisional Secretary's Division|Beruwala]] || 35,312 || || || || || {{coord|6|28|00|N|79|59|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਜਾ-ਏਲਾ]] || align=left|ජා-ඇල || align=left|ஜா-எல || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Gampaha District|Gampaha]] || align=left|[[Ja-Ela Divisional Secretary's Division|Ja-Ela]] || 32,386 || || || || || {{coord|7|05|04|N|79|53|41|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਪਾਂਇੰਟ ਪੇਦਰੋ]] || align=left|පේදුරුතුඩුව || align=left|பருத்தித்துறை || align=left|[[ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰੀ]] || align=left|[[Jaffna District|Jaffna]] || align=left|[[Vadamarachchi North Divisional Secretary's Division|Vadamarachchi North]] || 31,351 || 12,161<ref name=eleven/> || 11.65 || {{convert|11.65|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:12161/11.65 round 0}}}} || {{coord|9|49|00|N|80|14|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਕੇਲਨਾਈਯਾ]] || align=left|කැලණිය || align=left|களனி || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Gampaha District|Gampaha]] || align=left|[[Kelaniya Divisional Secretary's Division|Kelaniya]] || 31,307 || || || || || {{coord|6|57|00|N|79|54|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਪੇਲੀਯਾਗੋਡਾ]] (Suburb of Colombo)|| align=left|පෑලියගොඩ || align=left|பேலியகொடை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Gampaha District|Gampaha]] || align=left|[[Kelaniya Divisional Secretary's Division|Kelaniya]] || 31,307 || || || || || {{coord|6|57|00|N|79|54|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਕੁਰੁਨੇਗਾਲਾ]] || align=left|කුරුණෑගල || align=left|குருனகல் || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Kurunegala District|Kurunegala]] || align=left|[[Kurunegala Divisional Secretary's Division|Kurunegala]] || 30,314 || 30,991 || 11.00 || {{convert|11|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:30991/11 round 0}}}} || {{coord|7|29|00|N|80|22|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਵੱਟਾਲਾ]] || align=left|වත්තල || align=left|வத்தளை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Gampaha District|Gampaha]] || align=left|[[Wattala Divisional Secretary's Division|Wattala]] || 30,229 || || || || || {{coord|6|59|00|N|79|53|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਗੰਪੋਲਾ]] || align=left|ගම්පොල || align=left|கம்பளை || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Kandy District|Kandy]] || || 27,659 || || || || || {{coord|7|59|53|N|80|34|36|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਨੁਵਾਰਾ ਏਲੀਯਾ]] || align=left|නුවරඑළිය || align=left|நுவரேலியா || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Nuwara Eliya District|Nuwara Eliya]] || align=left|[[Nuwara Eliya Divisional Secretary's Division|Nuwara Eliya]] || 27,326 || 38,364 || 12.00 || {{convert|12|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:38364/12 round 0}}}} || {{coord|6|58|00|N|80|46|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.nuwaraeliya.mc.gov.lk/ nuwaraeliya.mc.gov.lk] |- | align=left|[[ਵਲਵੇਟੀਥੁਰਾਈ]] || align=left|වෙල්වෙටිතුරේ || align=left|வல்வெட்டித்துறை || align=left|[[ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰੀ]] || align=left|[[Jaffna District|Jaffna]] || align=left|[[Vadamarachchi North Divisional Secretary's Division|Vadamarachchi North]] || 27,210 || 8,382<ref name=eleven/> || 4.85 || {{convert|4.85|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:8382/4.85 round 0}}}} || {{coord|9|49|00|N|80|10|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.valvaicouncil.com/ valvaicouncil.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108235948/http://www.valvaicouncil.com/ |date=2012-01-08 }} |- | align=left|[[ਚਿਲਾਵ]] || align=left|හලාවත || align=left|சிலாபம் || align=left|[[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Puttalam District|Puttalam]] || align=left|[[Chilaw Divisional Secretary's Division|Chilaw]] || 26,714 || || || || || {{coord|7|35|00|N|79|48|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਏਰਾਵੁਰ]] || align=left|එරාවුර් || align=left|ஏறாவூர் || align=left|[[ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੂਰਬੀ]] || align=left|[[Batticaloa District|Batticaloa]] || align=left|[[Eravur Town Divisional Secretary's Division|Eravur Town]] || 25,582 || || 4.90 || {{convert|4.90|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || || {{coord|7|46|00|N|81|36|00|E|type:city}} || |-valign=top | align=left|[[ਅਵੀਸਾਵੈਲਾ]] || align=left|අවිස්සාවේල්ල || align=left|அவிசாவலை || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Colombo District|Colombo]] || align=left|[[Hanwella Divisional Secretary's Division|Hanwella]] || 25,322 || || || || || {{coord|6|57|11|N|80|13|06|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਵੈਲੀਗਾਮਾ]] || align=left|වැලිගම || align=left|வெலிகமை || align=left|[[ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਦੱਖਣੀ]] || align=left|[[Matara District|Matara]] || align=left|[[Weligama Divisional Secretary's Division|Weligama]] || 24,159 || || || || || {{coord|5|58|24|N|80|25|21|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਅੰਬਾਲੰਗੋਡਾ]] || align=left|අම්බලන්ගොඩ || align=left|அம்பலாங்கொட || align=left|[[ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਦੱਖਣੀ]] || align=left|[[Galle District|Galle]] || align=left|[[Ambalangoda Divisional Secretary's Division|Ambalangoda]] || 21,573 || || || || || {{coord|6|13|30|N|80|03|24|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਅੰਪਾਰਾ]] || align=left|අම්පාර || align=left|அம்பாறை || align=left|[[ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੂਰਬੀ]] || align=left|[[Ampara District|Ampara]] || align=left|[[Ampara Divisional Secretary's Division|Ampara]] || 20,309 || 21,713<ref name=seven/> || || || || {{coord|7|17|00|N|81|40|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਕੇਗਾਲੇ]] || align=left|කෑගල්ල || align=left|கேகாலை || align=left|[[ਸਬਾਰਾਗਾਮੁਵਾ ਰਾਜ|ਸਬਾਰਾਗਾਮੁਵਾ]] || align=left|[[Kegalle District|Kegalle]] || align=left|[[Kegalle Divisional Secretary's Division|Kegalle]] || 17,962 || || || || || {{coord|7|15|00|N|80|21|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਹੈਟਨ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਹੈਟਨ]] || align=left|හැටන් || align=left|ஹற்றன் || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Nuwara Eliya District|Nuwara Eliya]] || align=left|[[Ambagamuwa Divisional Secretary's Division|Ambagamuwa]] || 16,237 || || || || || {{coord|6|31|57|N|80|21|19|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਨਾਵਾਲਾਪੀਤੀਯਾ]] || align=left|නාවලපිටිය || align=left|நாவலபிட்டி || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Kandy District|Kandy]] || align=left|[[Pasbage Korale Divisional Secretary's Division|Pasbage Korale]] || 15,415 || || || || || {{coord|7|03|00|N|80|32|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਬਾਲੰਗੋਡਾ]] || align=left|බලන්ගොඩ || align=left|பலங்கொடா || align=left|[[ਸਬਾਰਾਗਾਮੁਵਾ ਰਾਜ|ਸਬਾਰਾਗਾਮੁਵਾ]] || align=left|[[Ratnapura District|Ratnapura]] || align=left|[[Balangoda Divisional Secretary's Division|Balangoda]] || 13,589 || || || || || {{coord|6|39|00|N|80|41|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਹੰਬਨਤੋਤਾ]] || align=left|හම්බන්තොට || align=left|அம்பாந்தோட்டை || align=left|[[ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਦੱਖਣੀ]] || align=left|[[Hambantota District|Hambantota]] || align=left|[[Hambantota Divisional Secretary's Division|Hambantota]] || 12,071 || || || || || {{coord|6|07|28|N|81|07|21|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਤੰਗਾਲੇ]] || align=left|තංගල්ල || align=left|தங்கல்ல || align=left|[[ਦੱਖਣੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਦੱਖਣੀ]] || align=left|[[Hambantota District|Hambantota]] || align=left|[[Tangalle Divisional Secretary's Division|Tangalle]] || 11,258 || || || || || {{coord|6|01|00|N|80|47|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਮੋਨਾਰਾਗਾਲਾ]] || align=left|මොණරාගල || align=left|மொனராகல || align=left|[[ਯੁਵਾ ਰਾਜ|ਯੁਵਾ]] || align=left|[[Monaragala District|Monaragala]] || align=left|[[Moneragala Divisional Secretary's Division|Moneragala]] || 10,853 || || || || || {{coord|6|52|00|N|81|21|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਗੰਪਾਹਾ]] || align=left|ගම්පහ || align=left|கம்பகா || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Gampaha District|Gampaha]] || align=left|[[Gampaha Divisional Secretary's Division|Gampaha]] || 9,889 || 61,052 || 38.00 || {{convert|38|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:61052/38 round 0}}}} || {{coord|7|05|30|N|79|59|39|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਹੋਰਾਨਾ]] || align=left|හොරණ || align=left|ஹொரண || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Kalutara District|Kalutara]] || align=left|[[Horana Divisional Secretary's Division|Horana]] || 9,774 || || || || || {{coord|6|43|00|N|80|03|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਵਾਟੇਗਾਮਾ]] || align=left|වත්තේගම || align=left|வத்தேகமை || align=left|[[ਯੁਵਾ ਰਾਜ|ਯੁਵਾ]] || align=left|[[Monaragala District|Monaragala]] || align=left|[[Siyambalanduwa Divisional Secretary's Division|Siyambalanduwa]] || 8,770 || || || || || {{coord|7|21|01|N|80|40|57|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਮਿਨੁਵਾਨਗੋਡਾ]] || align=left|මිණුවන්ගොඩ || align=left|மினுவன்கொட || align=left|[[ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Gampaha District|Gampaha]] || align=left|[[Minuwangoda Divisional Secretary's Division|Minuwangoda]] || 8,015 || || || || || {{coord|7|10|24|N|79|57|43|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਬੰਦਾਰਾਵੇਲਾ]] || align=left|බණ්ඩාරවෙල || align=left|பண்டாரவளை || align=left|[[ਯੁਵਾ ਰਾਜ|ਯੁਵਾ]] || align=left|[[Badulla District|Badulla]] || align=left|[[Bandarawela Divisional Secretary's Division|Bandarawela]] || 7,878 || || || || || {{coord|6|50|00|N|80|59|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਕੁਲੀਯਾਪਿਤੀਯਾ]] || align=left|කුලියාපිටිය || align=left|குளியாப்பிட்டிய || align=left|[[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ]] || align=left|[[Kurunegala District|Kurunegala]] || || 6,850 || || || || || {{coord|7|28|14|N|80|02|44|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਹਾਪੁਤਾਲੇ]] || align=left|හපුතලේ || align=left|அப்புத்தளை || align=left|[[ਯੁਵਾ ਰਾਜ|ਯੁਵਾ]] || align=left|[[Badulla District|Badulla]] || align=left|[[Haputale Divisional Secretary's Division|Haputale]] || 5,559 || || || || || {{coord|6|46|04|N|80|57|31|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਤਾਲਾਵਾਕੇਲੇ]] || align=left|තලවකැලේ || align=left|தலவாக்கலை || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Nuwara Eliya District|Nuwara Eliya]] || align=left|[[Nuwara Eliya Divisional Secretary's Division|Nuwara Eliya]] || 4,087 || || || || || {{coord|6|56|00|N|80|39|00|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਹਰੀਸਪਾਤੁਵਾ]] || align=left|හාරිස්පත්තුව || align=left|அரிஸ்பத்துவ || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Kandy District|Kandy]] || align=left|[[Harispattuwa Divisional Secretary's Division|Harispattuwa]] || 1,744 || || || || || || |- | align=left|[[ਕਡੂਗੱਨਾਵਾ]] || align=left|කඩුගන්නාව || align=left|கடுகண்ணாவ || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Kandy District|Kandy]] || align=left|[[Udunuwara Divisional Secretary's Division|Udunuwara]] || 1,384 || || || || || {{coord|7|15|13|N|80|31|39|E|type:city}} || |- | align=left|[[ਐਮਬਿਲੀਪਿਤੀਯਾ]] || align=left|ඇඹිලිපිටිය || align=left|ஆம்பிலீபிடியா || align=left|[[ਸਬਾਰਾਗਾਮੁਵਾ ਰਾਜ|ਸਬਾਰਾਗਾਮੁਵਾ]] || align=left|[[Ratnapura District|Ratnapura]] || align=left|[[Embilipitiya Divisional Secretary's Division|Embilipitiya]] || 51,398 ||133,977 || || || || {{coord|6|20|38|N|80|50|56|E|type:city}} || align=center|[http://www.embilipitiya.uc.gov.lk/ embilipitiya.uc.gov.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305003112/http://www.embilipitiya.uc.gov.lk/ |date=2016-03-05 }} |- | align=left|[[ਸੀਗੀਰੀਯਾ]] || align=left|සීගිරිය || align=left|சிகிரியா || align=left|[[ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਕੇਂਦਰੀ]] || align=left|[[Matale District|Matale]] || align=left|[[Dambulla Divisional Secretary's Division|Dambulla]] || 1,098 || || || || || {{coord|7|57|25|N|80|45|35|E|type:city}} || |} ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਦਲੇਖ== *General: {{cite book|title=Sri Lanka Road Map|publisher=[[Department of Survey (Sri Lanka)|Department of Survey]] |location=Sri Lanka|date=1999|edition=1st|accessdate=2009-04-11}} {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commonscat|Populated places in Sri Lanka}} * [http://www.statistics.gov.lk/ Department of Census and Statistics, Sri Lanka] * [http://www.survey.gov.lk/ Survey Department of Sri Lanka] m9xjzgrixzlh3cp1broeey899fgg4ev 0 85772 853064 846532 2026-11-06T12:19:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853064 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> |name = ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ |image = Sofia Oksanen, vinnare av Nordiska radets litteraturpris 2010.jpg |caption = ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ |birth_name= ਸੋਫ਼ੀ ਏਲਿਨਾ ਅਕਸਾਨਨ | birth_date = {{birth date and age|1977|1|7}} | birth_place = [[Jyväskylä]], [[Finland]] | occupation = ਲੇਖਕ | nationality = ਫਿੰਨਿਸ਼ |notableworks = ''[[Purge (novel)|Purge]]'' }} '''ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ''' ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ:Sofi Oksanen <ref>{{Cite web |url=http://www.sofioksanen.com/biography/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-10-14 |archive-date=2014-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725001933/http://www.sofioksanen.com/biography/ |dead-url=yes }}</ref>(ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 7, 1977) ਇੱਕ ਫਿੰਨਿਸ਼ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਜੈਵਸਕੈਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫਿੰਨਿਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਇਸਤੋਨੀਅਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ<ref name="SALO">{{cite web |url=http://www.salomonssonagency.se/sofi-oksanen |title=Sofi Oksanen|website=Salomons Agency |access-date= 4 February 2017}}</ref> ਅਤੇ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਓਕਸਨੇਨ ਨੂੰ "ਫਿਨਿਸ਼-ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਟਵੁੱਡ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.salomonssonagency.se/books/koirapuisto/|title=Koirapuisto}}</ref> ਓਕਸਨੇਨ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੋਫੀ-ਏਲੀਨਾ ਓਕਸੇਨੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕੇਂਦਰੀ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਯਵਾਸਕਿਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਲਸੀਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫਿਨਿਸ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਐਸਟੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1970 ਵਿੱਚ ਫਿਨਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਓਕਸਨੇਨ ਨੇ ਜਾਯਵਸਕੀਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਫਿਨਿਸ਼ ਥੀਏਟਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੋਫੀ ਓਕਸਨੇਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੁਹਾ ਕੋਰਹੋਨੇਨ ਦਾ ਵਿਆਹ 2011 ਵਿੱਚ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000421358.html | title=Sofi Oksanen meni naimisiin Seurasaaressa | date=8 August 2011 }}</ref> == ਕਾਰਜ == ;ਨਾਵਲ * Stalin's Cows (original title ''Stalinin lehmät'', published in Finnish 2003) * Baby Jane (original title ''Baby Jane'', published in Finnish 2005) * Purge (original title ''Puhdistus'', published in Finnish 2007) * When the Doves Disappeared (original title ''Kun Kyyhkyset katosivat'', published in Finnish 2012) * Norma (original title ''Norma'', published in Finnish 2015) * The Dog Park (original title Koirapuisto, published in Finnish 2019) ;ਨਾਟਕ * The Blue-cheeked girls (original title ''Siniposkiset tytöt'', 2005)<ref>{{Cite web|url=https://areena.yle.fi/1-4305717|title = Siniposkiset tytöt &#124; Audio Areena}}</ref> * [[Purge (novel)|Purge]] (original title ''Puhdistus'', the world premiere at the Finnish National Theatre, 2007) * When the Doves Disappeared (original title ''Kun kyyhkyset katosivat'', the world premiere at the Finnish National Theatre, 2013) * I love you already (original title ''Rakastan sinua jo nyt'', 2017)<ref>{{Cite news|url=http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/wien-akademietheater-ein-europaeisches-abendmahl-rezension-a-1132142.html|title = Wien Akademietheater: "Ein europäisches Abendmahl" - Rezension|newspaper = Der Spiegel|date = 28 January 2017|last1 = Dürr|first1 = Anke}}</ref> ;ਕਵਿਤਾਵਾਂ * Too short skirt – tales from the kitchen (original title ''Liian lyhyt hame - kertomuksia keittiöstä'', 2011)<ref>{{Cite web|url=http://www.salomonssonagency.se/books/liian-lyhyt-hame-kertomuksia-keittiosta|title = Liian lyhyt hame - Kertomuksia keittiöstä}}</ref> ;Libretto * Innocence – opera by Kaija Saariaho, world premiere 2021 at the festival Aix-en-Provence ;ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧh: * A Lion in a Cage, Eurozine, 19.5.2015<ref>{{Cite web|url=https://www.eurozine.com/a-lion-in-a-cage/|title=A lion in a cage}}</ref> * What's it like to write about Russia, 14.6.2016, UpNorth<ref>https://upnorth.eu/sofi-oksanen-what-its-like-to-write-about-russia/</ref> * Your silence will not protect you, 28.2.2018, UpNorth<ref>{{Cite web|url=https://upnorth.eu/your-silence-will-not-protect-you/|title = Sofi Oksanen: Your Silence Will Not Protect You|date = 28 February 2017}}</ref> * My family knew all about iron curtain: it's vital to protect our right to speak out, The Guardian, 30.5.2018<ref name="theguardian.com">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/jul/11/putin-trump-helsinki-summit-finland-finlandisation-soviet-union|title=The Soviet shadow that over the Putin-Trump summit in Helsinki &#124; Sofi Oksanen|website=[[TheGuardian.com]]|date=11 July 2018}}</ref> * A Soviet shadow looms over the Putin-Trump summit in Helsinki, The Guardian, 11.7.2018<ref name="theguardian.com"/> * Social media can work as life insurance for Navalny, Found Me, 5.2.2021<ref>{{Cite web|url=https://www.foundme.io/opinion/2021/02/05/sofi-oksanen-social-media-can-work-as-life-insurance-for-navalny|title = Sofi Oksanen: Social media can work as life insurance for Navalny|date = 5 February 2021}}</ref> == ਇਨਾਮ == * [[Finlandia Prize]], Finland, 2008 * The Kristiina of the year, Kristiina-institute, Finland, 2008<ref name="salomonssonagency.se">{{Cite web|url=https://www.salomonssonagency.se/sofi-oksanen|title=Sofi Oksanen}}</ref> * The Mika Waltari Award, Finland, 2008<ref>[[:fi:Waltari-palkinto]]</ref>{{Circular reference|date=March 2019}} * The Great Finnish Book Club Prize, Finland, 2008<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/3-6118339|title = Kirjakerho näkee Sofi Oksasen jatkavan Utrion ja Hirvisaaren perinnettä|date = 11 November 2008}}</ref> * The SSKK Recognition Award, Finland, 2008 * The Kalevi Jäntti Award, Finland, 2008<ref>{{Cite web|url=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/nelja-nuorta-kirjailijaa-sai-kalevi-jantti-palkinnon/2028532|title=Neljä nuorta kirjailijaa sai Kalevi Jäntti -palkinnon|date=24 November 2008}}</ref> * [[Runeberg Prize]], Finland, 2009<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/3-5721370|title = Runeberg-palkinto ensimmäistä kertaa Finlandia-palkinnon voittajalle|date = 5 February 2009}}</ref> * The Person of the Year, [[Postimees]], Estonia, 2009<ref>{{Cite web|url=https://kultuur.postimees.ee/202068/postimehe-aasta-inimene-2009-sofi-oksanen|title = Postimehe aasta inimene 2009 – Sofi Oksanen|date = 17 December 2009}}</ref> * [[The Order of the Cross of Terra Mariana]], Estonia, 2010<ref>{{Cite web|url=https://kultuur.postimees.ee/220045/kirjanik-sofi-oksanen-saab-ilveselt-ordeni|title=Kirjanik Sofi Oksanen saab Ilveselt ordeni|date=3 February 2010}}</ref> * [[Nordic Council Literature Prize]]<ref>{{cite web|url=http://www.norden.org/en/news-and-events/news/sofi-oksanen-has-won-the-nordic-council-literature-prize-2010?set_language=en |title=Sofi Oksanen has won the Nordic Council Literature Prize 2010 — Nordic cooperation |publisher=Norden.org |date=2010-03-30 |access-date=2014-03-23}}</ref> (2010) for ''[[Purge (novel)|Puhdistus]]'' * The Prix Femina Ètranger, France, 2010<ref>{{Cite web|url = http://www.booksfromfinland.fi/2010/11/prix-femina-for-sofi-oksanen/|title = Prix Femina for Sofi Oksanen &#124; Books from Finland|date = 5 November 2010}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * The Prix du Roman FNAC, France, 2010<ref>https://www.fnac.com/Sofi-Oksanen-auteur-du-nouveau-Prix-Roman-Fnac/cp556/w-4</ref> * The [[European Book Prize]], EU, 2010<ref>{{Cite web|url=http://livre-europeen.eu/?p=2760|title = Purge}}</ref> * The French Booksellers Prize, France, 2012<ref name="salomonssonagency.se"/> * The Order of the Lion of Finland, the Pro Finlandia, Finland, 2012<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/sofi_oksanen_receives_pro_finlandia/6400360|title=Sofi Oksanen receives Pro Finlandia|date=3 December 2012}}</ref> * The Budapest Grand Prize, Hungary, 2013 * The Swedish Academy Nordic Prize, Sweden, 2013<ref>{{Cite web|url=https://www.svenskaakademien.se/akademiens-priser/svenska-akademiens-nordiska-pris/sofi-oksanen-2013|title = Sofi Oksanen 2013 &#124; Svenska Akademien}}</ref> * Wolmar Schildt Award, Finland, 2015<ref>http://www.athenisfinlandiae.com/AF_tiedote_14.9.2015.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123074655/http://athenisfinlandiae.com/AF_tiedote_14.9.2015.pdf |date=2016-01-23 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> * Premio Salerno Libro d'Europa, Italy, 2015<ref>{{Cite web |url=https://www.salernoletteratura.com/en/axProgramDetails.php?programId=290&lng=E |title=Archived copy |access-date=2018-11-22 |archive-date=2018-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123023035/https://www.salernoletteratura.com/en/axProgramDetails.php?programId=290&lng=E |url-status=dead }}</ref> * Chevalier Medal of Honour by Ordre des Arts et des Lettres, France, 2018<ref>{{Cite web|url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/sofi-oksaselle-ranskan-arts-et-lettres--ritarikunnan-kunniamerkki?publisherId=3930&releaseId=69847380|title=Sofi Oksaselle Ranskan Arts et Lettres -ritarikunnan kunniamerkki &#124; Like Kustannus}}</ref> ;ਨਾਜ਼ਦਗੀਆਂ * The Helsingin Sanomat Prize for the best debutant novel, Finland, 2003 * Runeberg Prize, Finland, 2004<ref>{{Cite web|url=https://www.kaleva.fi/uutiset/kulttuuri/runeberg-ehdokkaat-2004-moni-ilmeisia-ja-arvokkaita/550639/|title=Runeberg-ehdokkaat 2004 moni-ilmeisiä ja arvokkaita}}</ref> * Prix Médicis, France, 2010<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/oksanen_wins_french_literary_prize/5662202|title = Oksanen Wins French Literary Prize|date = 2 November 2010}}</ref> * The Dublin International Literary Award (IMPAC), Ireland, 2012<ref>https://www.librarything.com/bookaward/International+IMPAC+Dublin+Literary+Award+Longlist</ref> * The Dublin International Literary Award (IMPAC), Ireland, 2017<ref>https://www.allenandunwin.com/browse/news/1284-the-2017-international-dublin-literary-award-longlist</ref> * The Ambassador of Finnish Culture (The Culture Gala of the Century), Finland, 2017<ref>{{Cite web|url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/201706012200178424|title = Vuosisadan kulttuuripalkinnoista taistelevat muun muassa Muumit, Sofi Oksanen ja Robin}}</ref> * The New Academy Prize in Literature, Sweden, 2018<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2018/jul/12/the-alternative-nobel-vote-now-for-a-surprising-new-literature-prize|title = The Alternative Nobel: Vote opens for a surprising new literature prize|website = [[TheGuardian.com]]|date = 12 July 2018}}</ref> * Fedora Opera Prize, 2021<ref>{{Cite web|url=http://docplayer.net/203251453-Fedora-platform-press-release-february-2021-supporting-innovation-in-opera-and-ballet-in-europe-a-european-network.html|title=FEDORA Platform. Press Release February 2021 SUPPORTING INNOVATION IN OPERA AND BALLET IN EUROPE a EUROPEAN NETWORK - PDF Free Download}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿੰਨਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] 6bm6cudfazbue07twwtzqqdk0xeeesv 0 85872 853020 808443 2026-11-06T11:59:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853020 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | honorific_prefix = [[ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ]] | name = ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ | native_name_lang = | honorific_suffix = [[ਪੀਵੀਐੱਸਐੱਮ]], [[ਏਵੀਐੱਸਐੱਮ]] | image = Photograph of Sikh martyr and former Indian Army major general, Shabeg Singh.jpg | caption = ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ | birth_name = | birth_date = 1 ਮਈ 1924 | death_date = {{death date|1984|06|06|df=yes}} (ਉਮਰ 60) | birth_place = ਖਿਆਲਾ ਕਲਾਂ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] | death_place = [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | nickname = | allegiance = {{flagu|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ}}<br />{{flagu|ਭਾਰਤ}}<br />{{flagicon image|Nishan Sahib.svg}}ਸਿੱਖ | branch = {{army|British India}}<br />{{army|India}} | serviceyears = 1942 - 1977, 1984 | rank = ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ | unit = ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਰਾਈਫਲਸ<br /> 3/ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਰੈਜੀਮੈਂਟ<br />11 ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਸ | memorials = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਯਾਦਗਰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | commands = ਜੀਓਸੀ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ; [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | battles = [[ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 2]]<br />[[1947-1948 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ]]<br />[[1962 ਦੀ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਜੰਗ]]<br />[[1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ]]<br />[[1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ]]<br />[[ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ]]<br /> | awards = [[File:Param Vishisht Seva Medal ribbon.svg|20px]] [[ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]]<br />[[File:Ati Vishisht Seva Medal ribbon.svg|20px]] [[ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]] <br /> [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ|ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ]]<ref name="shaheed_gen">{{cite news |title=Shaheedi Samagam Organised at Sri Akal Takhat Sahib |date=2022 |publisher=Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee |url=https://sgpc.net/?p=32762 |access-date=4 September 2022 |language=en |quote=...the Sikh warriors, taking guidance from history, resisted the enemy army and attained martyrdom |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606123413/https://sgpc.net/?p=32762 |archive-date=6 ਜੂਨ 2022 |url-status=dead }}</ref> | relations = ਮਹਿਤਾਭ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ | laterwork = }} '''ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ''' ਏਐਸਵੀਐਮ ਅਤੇ ਪੀਵੀਐਸਐਮ (1925-1984), ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਮੁਕਤੀ ਬਾਹਿਨੀ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="fightingbook">{{Cite book}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/military/shabeg.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-10-18 |archive-date=2016-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017065838/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/military/shabeg.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://forums.bharat-rakshak.com/viewtopic.php?f=14&t=390&start=40 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-10-18 |archive-date=2015-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150131002332/https://forums.bharat-rakshak.com/viewtopic.php?f=14&t=390&start=40 |url-status=dead }}</ref> ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ (ਪਹਿਲੇ ਖਿਆਲਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ੍ਹ ਵਾਲਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਜੋ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]-ਚੋਗਾਵਾਂ ਸੜਕ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਨੌ ਮੀਲ (14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੂਰ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ==ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ== 1942 ਵਿਚ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲਜ ਆਈ ਟੀਮ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ]] ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾਡਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਜਮੈਂਟ [[ਮਿਆਂਮਾਰ|ਬਰਮਾ]] ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਜਪਾਨੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1945 ਵਿੱਚ ਜਦ ਜੰਗ ਬੰਦ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੂਨਿਟ ਸਹਿਤ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਰਜਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਟਰੂਪਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ''' ਪੈਰਾ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੋਰਸ) ਬਟਾਲੀਅਨ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ''' ਰਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ 1959 ਤੱਕ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ 3/11 ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਨੂੰ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤਾ। == ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ == ਆਪਣੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਆਗੂ [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ|ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ  ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ]] ਨਾਲ ਰਲ ਗਿਆ।<ref>Danopoulos, Constantine Panos/ਵਾਟਸਨ, Cynthia.</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ|ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਤਗਮੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984]] sor2mfhbbwqsd7gj2v94joiq10u68bl 0 88587 853156 626539 2026-11-06T13:00:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853156 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Heidi_Klum4crop.jpg|thumb|ਫ਼ਰਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਹੇਈਡੀ ਕਲੁਮ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ]] '''ਹੇਈਡੀ ਕਲੁਮ''' ({{IPA-de|ˈhaɪ̯di ˈklʊm|pron}}; ਜਨਮ ਜੂਨ 1, 1973)<ref>{{cite web|url=http://www.heidiklum.com/en/Formerly.aspx|title=Heidi Klum|accessdate=2007-08-28|publisher=heidiklum.com|quote=1. June 1973: My birthday in Bergisch Gladbach, Germany. Bundesrepublik Deutschland|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928110027/http://www.heidiklum.com/en/Formerly.aspx|archivedate=September 28, 2007}}</ref> ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਮੌਡਲ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਵਪਾਰੀ, ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। == ਕੰਮ == === ਮੌਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ === ਕਲੁਮ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੋਗ, ELLE ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਕਲੇਇਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਪੋਰਟਸ ਇਲਸਟਰੇਟੇਡ ਸਵਿਮਸੂਟ ਇਸ਼ੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰਿਆਜ਼ ਸੀਕਰੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.michaelgraeter.de/Amerikas_Superstar_50_Cent_bei_Saadi_Gaddafi_640.html|title=Amerikas Superstar '50 Cent' bei Saadi Gaddafi|accessdate=2008-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071114094837/http://michaelgraeter.de/Amerikas_Superstar_50_Cent_bei_Saadi_Gaddafi_640.html|archivedate=2007-11-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114094837/http://michaelgraeter.de/Amerikas_Superstar_50_Cent_bei_Saadi_Gaddafi_640.html |date=2007-11-14 }}</ref> ਕਲੁਮ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰਿਆਸ ਸੀਕਰੇਟ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.newyorkpost.com/p/pagesix/heidi_hangs_up_her_secret_wings_oE3Ntqqml3jK4RNOzf7vAO "Heidi Klum quitting Victoria's Secret"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101002050856/http://www.newyorkpost.com/p/pagesix/heidi_hangs_up_her_secret_wings_oE3Ntqqml3jK4RNOzf7vAO |date=2010-10-02 }} NYPost.com [online]. (2010)</ref> ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ, ਪਿਛਲੇ 12 ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 8 ਮਿਲਿਅਨ ਡਾਲਰ ਕਮਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਕਲੁਮ ਨੂੰ ਫੋਰਬਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 15 ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਪਰ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2008 ਵਿੱਚ, ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਕਲੁਮ ਦੀ ਕਮਾਈ 14 ਮਿਲਿਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ<ref name="autogenerated1"/> ਕਲੁਮ ਨੂੰ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ IMG ਮਾਡਲਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।.<ref>{{cite web|url=http://www.fashionmodeldirectory.com/agencies/img-models-new-york/|title=FMD - MVA Agency Profile of IMG Models|work=New York|publisher=fashionmodeldirectory.com|accessdate=22 January 2010}}</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1083315/VIDEO-Heidi-Klums-risqu-business-spoofs-Tom-Cruises-famous-air-guitar-scene.html "VIDEO: Heidi Klum's risqué business as she spoofs Tom Cruise's famous air guitar scene"].</ref> === ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਨਵੇਅ === [[ਤਸਵੀਰ:Emmys-bennett-klum-seal.jpg|right|thumb|59ਵੇਂ ਐਮੀ ਇਨਾਮਾਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਕਲੁਮ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ]] ਦਸੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ, [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਕੇਬਲ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਬਰਾਵੋ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਰਨਵੇ ਨਾਮਕ ਰਿਅਲਿਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਉਹ ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਜੱਜ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਡਿਜਾਇਨਰਾਂ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਲੜੀ ਦਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਇਜਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।<ref name="autogenerated1">{{ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ}}</ref><ref name="autogenerated1"/><ref>{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/heidi_klum_1|title=Heidi Klum Celebrates Emmy Nom|accessdate=2007-08-25|date=2007-07-19|work=[[Us Weekly]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071026114010/http://usmagazine.com/heidi_klum_1 <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=2007-10-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026114010/http://usmagazine.com/heidi_klum_1 |date=2007-10-26 }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Heidi_Klum_(2010).jpg|right|thumb|ਕਲੁਮ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ]] == See also == == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] snopgw74gdwrc7roz91f2ph946hv2id 0 90942 853149 822082 2026-11-06T12:58:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853149 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੀਨਾ ਖਾਨ | image = Hina Khan walk the ramp at Lakme Fashion Week 2023 (cropped) 2.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|1987|10|02}} | birth_place = [[ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜਨੈਸ ਐਡਮਨੀਸਟਰੇਸ਼ਨ (ਐਮਬੀਏ) | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ | years active = 2009 - ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{Marriage|ਰੋਕੀ ਜੈਸਵਾਲ|2025}} }} '''ਹੀਨਾ ਖਾਨ''' (ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1987)<ref>{{cite web|url=http://daily.bhaskar.com/news/CEL-birthday-treat-here-are-some-unseen-pictures-of-tv-diva-hina-khan-4763640-PHO.html|title=Birthday treat: Here are some unseen pictures of TV diva Hina Khan|work=daily.bhaskar.com|accessdate=25 November 2014|archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009151739/http://daily.bhaskar.com/news/CEL-birthday-treat-here-are-some-unseen-pictures-of-tv-diva-hina-khan-4763640-PHO.html|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀਰੀਅਲ ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਆ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ'' ਸੀਰਿਅਲ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਰਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਸਿੰਘਾਨੀਆ ਦਾ ਸੀ।<ref name=oneindia>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2014/dadasaheb-phalke-awards-honours-farhan-and-juhi-chawla-138155.html|title=Dadasaheb Phalke Academy Honours Juhi, Farhan Akhtar|work=www.filmibeat.com|accessdate=25 November 2014|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101121/https://www.filmibeat.com/bollywood/news/2014/dadasaheb-phalke-awards-honours-farhan-and-juhi-chawla-138155.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225101121/https://www.filmibeat.com/bollywood/news/2014/dadasaheb-phalke-awards-honours-farhan-and-juhi-chawla-138155.html |date=25 ਦਸੰਬਰ 2018 }}</ref> ਖਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=11 television stars who earn more than Bollywood actors per month!|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-television-actors-salary-per-month-3037560/|publisher=[[The Indian Express]]|date=19 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160925114453/http://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-television-actors-salary-per-month-3037560/|archivedate=25 ਸਤੰਬਰ 2016|accessdate=25 September 2016|dead-url=no}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ 2024 ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੋ ਪਾਪਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਹੀਨਾ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[2 ਅਕਤੂਬਰ]], [[1987]] ਨੂੰ [[ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਹੀਨਾ ਨੇ ਉਸਦੀ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜਨੈਸ ਐਡਮਨੀਸਟਰੇਸ਼ਨ]] (ਐਮ.ਬੀ.ਏ) [[2009]] ਵਿੱਚ ਸੀਸੀਏ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਗੁੜਗਾਓਂ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਖੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.timesofindia.com/tv/news/hindi/hina-khans-birthday-special/TVs-Akshara-turns-a-year-older/photostory/49183521.cms|title=Hina Khan facts|publisher=The Times of India|accessdate=12 August 2016}}</ref> ਹੀਨਾ ਖਾਨ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੈਵੰਤ ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Hina-Khan-posts-adorable-picture-with-boyfriend/articleshow/54848570.cms|title=Hina Khan posts adorable picture with boyfriend}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abplive.in/television/hina-khan-makes-her-relationship-public-shares-an-adorable-picture-with-boyfriend-431114|title=Hina Khan makes her relationship public, shares an adorable picture with boyfriend|access-date=2017-03-08|archive-date=2017-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317235331/http://www.abplive.in/television/hina-khan-makes-her-relationship-public-shares-an-adorable-picture-with-boyfriend-431114|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317235331/http://www.abplive.in/television/hina-khan-makes-her-relationship-public-shares-an-adorable-picture-with-boyfriend-431114 |date=2017-03-17 }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਖਾਨ ਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸਿੰਗਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 30 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ।<ref name="indianidol">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/television/reality-tv/story/did-you-know-hina-khan-auditioned-for-indian-idol-with-rahul-vaidya-as-special-guest-1731535-2020-10-14|title=Did you know Hina Khan auditioned for Indian Idol with Rahul Vaidya as special guest?|date=14 October 2020}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ 'ਤੇ 'ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਆ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ' ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-akshara-6477445/|title=First of Many: Hina Khan revisits Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715171411/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-akshara-6477445/|archive-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਕਸ਼ਰਾ ਸਿੰਘਾਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-i-have-a-special-connection-with-delhi-it-has-been-very-lucky-for-me/articleshow/65038883.cms|title=Hina Khan: It is difficult for me to make friends because of my nature|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921153317/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-i-have-a-special-connection-with-delhi-it-has-been-very-lucky-for-me/articleshow/65038883.cms|archive-date=21 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Hina-Khan-has-no-qualms-ageing-on-screen/articleshow/52375728.cms|title=Hina Khan has no qualms ageing on screen|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004202459/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Hina-Khan-has-no-qualms-ageing-on-screen/articleshow/52375728.cms|archive-date=4 October 2017|access-date=30 December 2019|url-status=live}}</ref> ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/tv/i-wanted-to-move-on-tv-actor-hina-khan-on-leaving-yeh-rishta-kya-kehlata-hai/story-2PnGINigiL9YMoihvgpHYI.html|title=I wanted to move on: TV actor Hina Khan on leaving Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|date=23 November 2016|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101115/https://www.hindustantimes.com/tv/i-wanted-to-move-on-tv-actor-hina-khan-on-leaving-yeh-rishta-kya-kehlata-hai/story-2PnGINigiL9YMoihvgpHYI.html|archive-date=25 December 2018|access-date=30 September 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://telegraphindia.com/culture/serial-winners/cid/492762|title=Serial winners|website=The Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615131144/https://www.telegraphindia.com/culture/serial-winners/cid/492762|archive-date=15 June 2020|url-status=live}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ 'ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 8' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਰਨਰਅਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ, ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-hina-bandgi-benafsha-turn-up-the-heat-as-they-dance-inside-the-pool/story-hS4gySA8eM5ZrrFUUAtpKL.html|title=Bigg Boss 11: Hina, Bandgi, Benafsha turn up the heat as they dance inside the pool|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101049/https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-hina-bandgi-benafsha-turn-up-the-heat-as-they-dance-inside-the-pool/story-hS4gySA8eM5ZrrFUUAtpKL.html|archive-date=25 December 2018|access-date=18 November 2017|url-status=live}}</ref> ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਹਫਤਿਆਂ ਤੱਕ ਬਚੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰਨਰਅਪ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-finale-shilpa-shinde-winner-5024486/|title=Shilpa Shinde wins Bigg Boss 11, Hina Khan becomes first runner-up|date=14 January 2018|work=[[The Indian Express]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101019/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-finale-shilpa-shinde-winner-5024486/|archive-date=25 December 2018|access-date=14 January 2018|url-status=live}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੂੰ ਠੁਕਰਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":1">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-picks-up-a-new-project-will-star-in-a-punjabi-music-video/articleshow/63110561.cms|title=Hina Khan picks up a new project; will star in a Punjabi music video|date=28 February 2018|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228214256/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-picks-up-a-new-project-will-star-in-a-punjabi-music-video/articleshow/63110561.cms|archive-date=28 February 2018|access-date=28 February 2018|url-status=live}}</ref> 31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਕੁਨਾਲ ਰਾਏ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕੁਸ਼ ਭੱਟ ਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ 'ਸਮਾਰਟਫੋਨ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.bizasialive.com/hina-khan-make-digital-debut-short-film/|title=Hina Khan to make digital debut with short film|date=31 March 2018|work=Biz Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423232729/https://www.bizasialive.com/hina-khan-make-digital-debut-short-film/|archive-date=23 April 2018|access-date=23 April 2018|url-status=live}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਹੀਨਾ ਸੋਨੂੰ ਠੁਕਰਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਭਸੁਦੀ" ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/music/bigg-boss-hina-khan-returns-with-bhasoodi-teaser-and-it-s-quite-a-transformation-watch-video/story-EKxXysZ5qDIcpiKpX4zGaP.html|title=Bigg Boss' Hina Khan returns with Bhasoodi teaser and it’s quite a transformation. Watch video|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718024416/https://www.hindustantimes.com/music/bigg-boss-hina-khan-returns-with-bhasoodi-teaser-and-it-s-quite-a-transformation-watch-video/story-EKxXysZ5qDIcpiKpX4zGaP.html|archive-date=18 July 2018|access-date=18 July 2018|url-status=live}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਮੋਲਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆਮਨਾ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/hina-khan-is-new-komolika-in-kasautii-zindagii-kay-2-confirms-urvashi-dholakia/story-fAC1HI6GSumzGST34McC7K.html|title=Hina Khan is new Komolika in Kasautii Zindagii Kay 2, confirms Urvashi Dholakia|date=26 September 2018|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927005549/https://www.hindustantimes.com/tv/hina-khan-is-new-komolika-in-kasautii-zindagii-kay-2-confirms-urvashi-dholakia/story-fAC1HI6GSumzGST34McC7K.html|archive-date=27 September 2018|access-date=28 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/hina-khan-aka-komolika-to-quit-kasauti-zindagi-kay-for-her-film-career-1446217-2019-02-04|title=Hina Khan aka Komolika to quit Kasauti Zindagi Kay for her film career?|date=4 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/hina-khan-confirms-shes-quitting-kasautii-zindagii-kay-as-komolika-ekta-kapoor-hunts-for-a-new-actress-1080406|title=Hina Khan CONFIRMS She's QUITTING Kasautii Zindagii Kay As Komolika; Ekta Kapoor Hunts For A New Actress!|date=25 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/confirmed-aamna-sharif-to-replace-hina-khan-as-komolika-1603106-2019-09-25|title=Confirmed! Aamna Sharif to replace Hina Khan as Komolika|date=25 September 2019}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਫਰੀਦਾ ਜਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਾਇਨਜ਼ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/hina-khan-to-make-her-bollywood-debut/amp_articleshow/66783567.cms|title=Hina Khan to make her Bollywood debut|date=25 November 2018|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126041613/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/hina-khan-to-make-her-bollywood-debut/amp_articleshow/66783567.cms|archive-date=26 November 2018|access-date=24 November 2018|url-status=live}}</ref> 2 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਵਾਨ ਭਟੇਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਲਮੇਟ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਪਵਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.abplive.in/videos/hina-khan-starts-shooting-with-vivan-bhathena-888861/amp|title=Hina Khan starts shooting with Vivan Bhathena|date=3 January 2019|work=[[ABP Live]]|publisher=ABP News|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329112856/https://www.abplive.in/videos/hina-khan-starts-shooting-with-vivan-bhathena-888861/amp|archive-date=29 March 2019|access-date=3 January 2019|url-status=live}}</ref> ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਜਿਤੇਂਦਰ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ "ਵਿਸ਼ ਲਿਸਟ" ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/hina-khan-begins-shooting-for-her-second-film-wish-list-in-europe-boyfriend-rocky-jaiswal-brings-in-some-romance/story-NE4G2a9jsuHOYiaPn65qAN.html|title=Hina Khan begins shooting for her second film Wish List in Europe, boyfriend Rocky Jaiswal brings in some romance|date=30 May 2019|work=[[Hindustan Times]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਇੰਡੋ-ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਦਿ ਕੰਟਰੀ ਆਫ਼ ਦਿ ਬਲਾਇੰਡ' ਗੋਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/hina-khan-shares-first-look-as-blind-woman-from-new-indo-hollywood-film-the-country-of-the-blind-see-here/story-p8lTaUKq8FDpCPrRXGjJeI.html|title=Hina Khan shares first look as blind woman from new 'Indo-Hollywood' film, The Country of the Blind. See here|date=11 September 2019|work=[[Hindustan Times]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਪਰਾਧ ਨਾਟਕ, "ਡੈਮੇਜਡ 2" ਨਾਂ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/hina-khan-makes-her-digital-debut-alongside-adhyayan-suman-with-damaged-i-consider-myself-blessed/story-dtlmQMI09mLmpiqViWUaqK.html|title=Hina Khan makes her digital debut alongside Adhyayan Suman with Damaged: 'I consider myself blessed|date=22 September 2019|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923045732/https://www.hindustantimes.com/tv/hina-khan-makes-her-digital-debut-alongside-adhyayan-suman-with-damaged-i-consider-myself-blessed/story-dtlmQMI09mLmpiqViWUaqK.html|archive-date=23 September 2019|access-date=23 September 2019|url-status=live}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਕੁਸ਼ਲ ਟੰਡਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜ਼ੀ-5 ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/after-parth-samthaan-hina-khan-teams-up-with-beyhadh-actor-kushal-tandon-for-zee5s-horror-film-1145087|title=Hina Khan Teams Up With 'Beyhadh' Actor Kushal Tandon For ZEE5's Horror Film|date=19 January 2020|work=[[ABP Live]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012025029/https://news.abplive.com/entertainment/television/after-parth-samthaan-hina-khan-teams-up-with-beyhadh-actor-kushal-tandon-for-zee5s-horror-film-1145087|archive-date=12 October 2020|access-date=21 January 2020|url-status=live}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੇ 'ਨਾਗਿਨ' ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਧੂਪਰ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="naagin">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-naagin-5-tv-comeback-6530769/|title=Hina Khan back on television, to play the lead role in Naagin 5|last1=Farzeen|first1=Sana|date=July 30, 2020|access-date=August 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803173331/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-naagin-5-tv-comeback-6530769/|archive-date=3 August 2020|agency=[[The Indian Express]]|url-status=live}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿਡ ਮੱਕੜ ਦੇ ਨਾਲ, ਫ਼ਿਲਮ ਹੈਕਡ ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/tv/hina-khan-bags-a-vikram-bhatt-film-says-she-d-like-return-to-return-to-kasautii-zindagii-kay-later/story-VUYbPrDFiEC3NPEWAo3DuO.html|title=Hina Khan bags a Vikram Bhatt film, says she’d like return to return to Kasautii Zindagii Kay later|date=22 March 2019|work=[[Hindustan Times]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੌਦਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੌਹਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਹਫਤਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਸੀਨੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-14-hina-khan-gauahar-khan-and-sidharth-shukla-promise-an-interesting-season-6603087/|title=Bigg Boss 14: Hina Khan, Gauahar and Sidharth Shukla promise an interesting season|date=20 September 2020}}</ref> ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਤਨਮਯ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਗਾਣੇ 'ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ' ਦੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/hina-khan-s-new-music-video-patthar-wargi-releases-on-eid-may-14-1798803-2021-05-04|title=Hina Khan's new music video Patthar Wargi releases on Eid, May 14|date=5 May 2021}}</ref> ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਗੀਤ 'ਬਾਰੀਸ਼ ਬਨ ਜਾਨਾ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀਰ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-shaheer-sheikh-to-feature-in-romantic-number-baarish-ban-jaana-see-poster-7335253/|title=Hina Khan and Shaheer Sheikh to feature in romantic number Baarish Ban Jaana, see poster|date=30 May 2021}}</ref> ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸਟੀਬਿਨ ਬੇਨ ਅਤੇ ਪਾਇਲ ਦੇਵ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/watch-latest-hindi-song-videobaarish-ban-jaana-sung-by-payal-dev-and-stebin-ben-featuring-hina-khan-and-shaheer-sheikh/videoshow/83199000.cms|title=Watch Latest Hindi Song Video'Baarish Ban Jaana' Sung By Payal Dev And Stebin Ben Featuring Hina Khan And Shaheer Sheikh|date=3 June 2021}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਖਾਨ 2014 ਤੋਂ 'ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਆ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ' ਦੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੌਕੀ ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 'ਫਿਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 8' ਦੌਰਾਨ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦਮੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ। 4 ਜੂਨ 2025 ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਰੋਕੀ ਜੈਸਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web |date=2025-06-04 |title=Hina Khan and Rocky Jaiswal tie the knot after being together for 11 years: ‘Our union is forever sealed in love and law’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-rocky-jaiswal-get-married-11-years-of-relationship-see-pictures-10048065/ |access-date=2025-06-05 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {{Not Punjabi}} === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan=4 | 2020 |''Smartphone'' | Suman | Short film | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/binge-watch/story/hina-khan-reveals-her-biggest-challenge-in-short-film-smartphone-1670054-2020-04-23|title=Hina Khan reveals her biggest challenge in short film Smartphone|access-date=17 July 2021}}</ref> |- | ''[[Hacked (film)|Hacked]]'' | Sameera Khanna | [[Bollywood]] debut | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/vikram-bhatts-hacked-to-release-on-february-7-792407.html|title=Vikram Bhatt's 'Hacked' to release on February 7|newspaper=[[Deccan Herald]]|date=8 January 2020|access-date=8 January 2020}}</ref> |- | ''Unlock'' | Suhani | [[ZEE5]] film | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/web-series/unlock-teaser-out-hina-khan-and-kushal-tandon-in-the-dark-web-film|title='Unlock' teaser out, showcases Hina Khan and Kushal Tandon's crackling chemistry; Watch|first=Republic|last=World|website=Republic World|access-date=27 June 2020|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012025054/https://www.republicworld.com/entertainment-news/web-series/unlock-teaser-out-hina-khan-and-kushal-tandon-in-the-dark-web-film.html|url-status=live}}</ref> |- | ''Wishlist'' | Shalini | [[MX Player]] film | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/980660/wishlist-trailer-hina-khan-leads-film-about-terminal-illness-and-a-bucket-list|title=‘Wishlist’ trailer: Hina Khan leads film about terminal illness and a bucket list|first=Scroll|last=World|website=Scroll.in|access-date=17 July 2021}}</ref> |- | 2021 | ''Lines'' | Naziya | [[Voot]] film;<br> also co-producer | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/hina-khan-is-a-portrait-of-resilience-hope-in-lines-trailer-7409478/lite|title=Hina Khan co-produces her upcoming film 'Lines', soon to release on OTT platform|first=Republic|last=World|website=Republic World|access-date=17 July 2021}}</ref> |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ=== {| class="wikitable" ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2008 | ''[[Indian Idol]]'' | Contestant | Auditioned / Top 30 | style="text-align:center;" | <ref name="indianidol"/> |- | 2009–2016 | ''[[Yeh Rishta Kya Kehlata Hai]]'' | Akshara Singhania | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/heena-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-4413043/|title=This is the real reason why Akshara aka Hina Khan left Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|date=7 December 2016|access-date=12 March 2019|archive-date=31 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131221218/http://indianexpress.com/article/entertainment/television/heena-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-4413043/|url-status=live}}</ref> |- | 2016 | ''[[Box Cricket League#Season 2|Box Cricket League 2]]'' | rowspan="3" | Contestant | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin|work=The Times of India|access-date=4 March 2016|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224202348/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|url-status=live}}</ref> |- | 2017 | ''[[Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 8]]'' |rowspan="2" | First runner-up | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatron-ke-khiladi-8-shantanu-maheshwari-i-never-expected-to-make-it-to-the-finale-says-hina-khan-lifetv-1055326-2017-09-30|title=Khatron Ke Khiladi 8: I never expected to make it to the finale, says Hina Khan|date=30 September 2017|access-date=12 March 2019|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012025029/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatron-ke-khiladi-8-shantanu-maheshwari-i-never-expected-to-make-it-to-the-finale-says-hina-khan-lifetv-1055326-2017-09-30|url-status=live}}</ref> |- | 2017–2018 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 11)|Bigg Boss 11]]'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bigg-boss-11-runner-up-hina-khan-on-losing-to-shilpa-shinde-salman-said-difference-was-of-few-thousand-votes-4304737.html|title=Bigg Boss 11 runner up Hina Khan on losing to Shilpa Shinde: Salman said difference was of few thousand votes|date=15 January 2018|access-date=12 March 2019|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616003818/https://www.firstpost.com/entertainment/bigg-boss-11-runner-up-hina-khan-on-losing-to-shilpa-shinde-salman-said-difference-was-of-few-thousand-votes-4304737.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018–2019 | ''[[Kasautii Zindagii Kay (2018 TV series)|Kasautii Zindagii Kay]]'' | Komolika Chaubey | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-as-komolika-is-the-best-cast-in-kasautii-zindagi-kay-2-vikas-gupta/articleshow/66134717.cms|title=Hina Khan as Komolika is the best cast in Kasautii Zindagi Kay 2: Vikas Gupta|date=10 October 2018|access-date=12 March 2019|archive-date=30 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030225340/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-as-komolika-is-the-best-cast-in-kasautii-zindagi-kay-2-vikas-gupta/articleshow/66134717.cms|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | ''Kitchen Champion 5'' | rowspan="2" | Contestant | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/after-bigg-boss-11-hina-khan-and-priyank-sharma-reunite-for-this-tv-show-1476524-2019-03-12|title=After Bigg Boss 11, Hina Khan and Priyank Sharma reunite for this TV show|date=12 March 2019|access-date=12 March 2019|archive-date=12 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190312175840/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/after-bigg-boss-11-hina-khan-and-priyank-sharma-reunite-for-this-tv-show-1476524-2019-03-12|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Khatra Khatra Khatra]]'' | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2020 | ''[[Naagin (2015 TV series)|Naagin 5]]'' | Nageshvari | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|title='Don't Want to do Television', Says Hina Khan About Her Short 'Naagin 5' Role|url=https://www.news18.com/news/movies/dont-want-to-do-television-says-hina-khan-about-her-short-naagin-5-role-2800055.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820214240/https://www.news18.com/news/movies/dont-want-to-do-television-says-hina-khan-about-her-short-naagin-5-role-2800055.html|archive-date=20 August 2020|access-date=2020-08-19|website=[[News18 India]]}}</ref> |- | ''[[Bigg Boss (Hindi season 14)|Bigg Boss 14]]'' | Senior | For the first two-week | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-14-fans-are-loving-seniors-sidharth-shukla-and-hina-khan-bonding-in-the-show/articleshow/78494001.cms|title=Bigg Boss 14 fans are loving seniors Sidharth Shukla and Hina Khan's bonding in the show - Times of India|website=The Times of India|access-date=7 October 2020|archive-date=6 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006010813/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-14-fans-are-loving-seniors-sidharth-shukla-and-hina-khan-bonding-in-the-show/articleshow/78494001.cms|url-status=live}}</ref> |} ====ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ==== {| class="wikitable" ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="9" | 2009 | ''[[Kayamath]]'' | rowspan="17" | Guest (as Akshara) | style="text-align:center;" | |- | ''[[Karam Apnaa Apnaa]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Kumkum – Ek Pyara Sa Bandhan]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Sabki Laadli Bebo]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Tujh Sang Preet Lagai Sajna (2008 TV series)|Tujh Sang Preet Lagai Sajna]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Kasturi (TV series)|Kasturi]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Kis Desh Mein Hai Meraa Dil]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Raja Ki Aayegi Baraat (TV series)|Raja Ki Aayegi Baraat]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Perfect Bride]]'' | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2010 | ''[[Sapna Babul Ka...Bidaai]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Sasural Genda Phool]]'' | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" | 2011 | ''[[Chand Chupa Badal Mein]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''Chef Pankaj Ka Zayka'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Akshara-loves-Chef-Pankaj/articleshow/9924348.cms|title=Akshara loves Chef Pankaj! - Times of India|website=The Times of India|access-date=13 May 2017|archive-date=12 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812132736/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Akshara-loves-Chef-Pankaj/articleshow/9924348.cms|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon?]]'' | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" | 2012 | ''[[Saath Nibhaana Saathiya]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Teri Meri Love Stories]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Ek Hazaaron Mein Meri Behna Hai]]'' | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2013 | ''[[MasterChef India|Masterchef - Kitchen Ke Superstars]]'' | As a Celebrity Judge | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://www.metromasti.com/tv/gossip/Sanaya-Irani-Hina-Khan-Rupal-Patel-to-have-fun-at-MasterChef/26140|title=Sanaya Irani, Hina Khan & Rupal Patel to have fun at MasterChef 3|website=[[Metro Masti]]|access-date=13 May 2017|archive-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711024212/http://www.metromasti.com/tv/gossip/Sanaya-Irani-Hina-Khan-Rupal-Patel-to-have-fun-at-MasterChef/26140|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Nach Baliye#Season 6|Nach Baliye 6]]'' | Guest | style="text-align:center;" | |- | 2014 | ''[[Yeh Hai Mohabbatein]]'' | rowspan="3" | As Akshara/Guest | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" | 2015 | ''[[Tere Sheher Mein]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Diya Aur Baati Hum]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Comedy Classes]]'' | Herself | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2016 | ''[[Bahu Hamari Rajni Kant]]'' | Neha Khanna | style="text-align:center;" | |- | ''[[Bigg Boss (Hindi season 10)|Bigg Boss 10]]'' | As a Celebrity Guest in Salman ki Sabha | style="text-align:center;" | <ref name="hkbb10"/> |- | rowspan="3" | 2017 | ''[[Waaris (2016 TV series)|Waaris]]'' |Holi Special Dance Performance | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khans-full-swag-performance-on-tv-show-waaris/articleshow/57561542.cms|title=Hina Khan's 'full swag performance' on TV show 'Waaris' - Times of India|website=The Times of India|access-date=13 May 2017|archive-date=14 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314014157/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khans-full-swag-performance-on-tv-show-waaris/articleshow/57561542.cms|url-status=live}}</ref> |- | ''[[India Banega Manch]]'' | rowspan="2" | Herself | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/india-banega-manch-grand-finale-salsa-dancers-amit-and-sakshi-take-home-the-trophy/|title=India Banega Manch Grand Finale: Salsa dancers Amit and Sakshi take home the trophy|last1=Banerjee|first1=Urmimala|access-date=28 July 2017|archive-date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729005140/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/india-banega-manch-grand-finale-salsa-dancers-amit-and-sakshi-take-home-the-trophy/|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[Bhaag Bakool Bhaag]]'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-turn-jigna-s-saviour-colors-bhaag-bakool-bhaag-170728|title=Hina Khan to turn Jigna’s saviour on Colors’ Bhaag Bakool Bhaag|last1=Team|first1=Tellychakkar|website=Tellychakkar.com|access-date=28 July 2017|archive-date=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728163303/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-turn-jigna-s-saviour-colors-bhaag-bakool-bhaag-170728|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="5" | 2018 | ''[[Roop - Mard Ka Naya Swaroop]]'' | rowspan="2" | Cameo | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-advises-roop-how-propose-ishika-180926|title=Hina Khan advises Roop on how to propose to Ishika|date=26 September 2018|work=Telly Chakkar|access-date=26 September 2018|archive-date=26 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926144529/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-advises-roop-how-propose-ishika-180926|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Bepannah]]'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/woah-hina-khan-and-jennifer-winget-to-come-together-for-bepannaah-read-details/|title=Woah! Hina Khan and Jennifer Winget to come together for Bepannaah - read details|date=27 September 2018|work=BollywoodLife|access-date=28 September 2018|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928200801/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/woah-hina-khan-and-jennifer-winget-to-come-together-for-bepannaah-read-details/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | ''[[Bigg Boss (Hindi season 12)|Bigg Boss 12]]'' | rowspan="3" | Guest | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-12-hina-khan-and-hiten-tejwani-to-enter-bigg-boss-house-again-bigg-boss-12-news/amp_articleshow/65829969.cms|title=Bigg Boss 12: Hina Khan and Hiten Tejwani to enter Bigg Boss house again|date=17 September 2018}}</ref> |- | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/bigg-boss-12-kasautii-actress-hina-khan-enters-bb-hotel-gives-interesting-tasks-to-karanvir-bohra-deepak-thakur-watch-video-883596/amp|title=Bigg Boss 12: Hina Khan ENTERS BB hotel, gives INTERESTING tasks to Karanvir & Deepak (WATCH VIDEO)|date=25 December 2018}}</ref> |- | ''[[Kanpur Wale Khuranas]]'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/divyanka-tripathi-vivek-dahiya-and-hina-khan-visit-the-sets-of-kanpur-wale-khuranas/articleshow/67188253.cms|title=Divyanka Tripathi, Vivek Dahiya and Hina Khan visit the sets of Kanpur Wale Khuranas|date=21 December 2018|access-date=25 January 2019|archive-date=20 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420125800/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/divyanka-tripathi-vivek-dahiya-and-hina-khan-visit-the-sets-of-kanpur-wale-khuranas/articleshow/67188253.cms|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | rowspan="4" | ''[[Bigg Boss (Hindi season 13)|Bigg Boss 13]]'' | rowspan="4" | Guest/Recurring Task Faculty | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-hina-khan-makes-contestants-emotional-tells-them-to-choose-between-groceries-or-their-loved-ones-messages/articleshow/71459363.cms|title=Bigg Boss 13: Hina Khan makes contestants emotional; tells them to choose between groceries or their loved ones messages|date=5 October 2019|access-date=7 October 2019|archive-date=7 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007062700/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-hina-khan-makes-contestants-emotional-tells-them-to-choose-between-groceries-or-their-loved-ones-messages/articleshow/71459363.cms|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-hina-khan-whispers-into-rashamis-ear-you-have-made-enough-mistakes-dont-repeat-them/amp_articleshow/72701550.cms|title=Bigg Boss 13: Hina Khan whispers into Rashami’s ear ‘You have made enough mistakes, don’t repeat them|date=16 December 2019}}</ref> |- | rowspan="3" | 2020 | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/television/reality-tv/story/bigg-boss-13-episode-112-highlights-hina-khan-adds-major-twist-in-the-elite-club-task-1639035-2020-01-22|title=Bigg Boss 13 Episode 112 highlights: Hina Khan adds major twist to Elite Club task|date=22 January 2020}}</ref> |- | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/bigg-boss-13-weekend-ka-vaar-hina-khan-shares-selfie-salman-khan-she-promotes-hacked-show-504581|title=Bigg Boss 13 Weekend Ka Vaar: Hina Khan shares selfie with Salman Khan as she promotes hacked on the show|website=PINKVILLA|language=en|access-date=2 February 2020|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202124801/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/bigg-boss-13-weekend-ka-vaar-hina-khan-shares-selfie-salman-khan-she-promotes-hacked-show-504581|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Naagin (2015 TV series)|Naagin 4]]'' | Guest (as Naageshwari) | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|last=Farzeen|first=Sana|date=2020-08-08|title=Five things to expect from Naagin 4 finale|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/naagin-4-finale-nia-sharma-hina-khan-6540778/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810083845/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/naagin-4-finale-nia-sharma-hina-khan-6540778/|archive-date=10 August 2020|access-date=2020-08-19|website=[[The Indian Express]]|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | ''[[Pandya Store]]'' | rowspan="2" | Guest | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/hina-khan-shoots-for-something-special-with-ragini-khanna-and-neelu-waghela-see-photos/amp_articleshow/81171769.cms|title=Hina Khan shoots for 'something special' with Ragini Khanna and Neelu Waghela; see photos|date=23 February 2020}}</ref> |- | ''MTV Forbidden Angels'' | |} ===ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼=== {| class="wikitable" ! Year ! Series ! Role ! Platform ! Notes ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2020 | ''Damaged 2'' | Gauri Batra | [[Hungama Digital Media Entertainment|Hungama Play]] | 6 episodes | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.abplive.in/television/damaged-2-kasautii-zindagii-kay-actress-hina-khan-to-make-her-digital-debut-alongside-ahdyayan-suman-with-hungama-plays-series-see-pictures-1078435|title=PICS: Hina Khan Bags Another Project; To Make Her Digital Debut With Adhyayan Summan In 'Damaged 2'!|work=[[ABP Live]]|date=22 September 2019|access-date=23 September 2019|archive-date=22 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922180850/https://www.abplive.in/television/damaged-2-kasautii-zindagii-kay-actress-hina-khan-to-make-her-digital-debut-alongside-ahdyayan-suman-with-hungama-plays-series-see-pictures-1078435|url-status=live}}</ref> |} ===Music videos=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Performer(s) ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2018 | ''Bhasoodi'' | Sonu Thukral | style="text-align:center;" | <ref name=":1" /> |- | 2019 | ''Raanjhana'' | [[Arijit Singh]] | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/music/story/hina-khan-and-priyank-sharma-s-chemistry-is-unmissable-in-raanjhana-teaser-1626994-2019-12-10|title=Hina Khan and Priyank Sharma's chemistry is unmissable in Raanjhana teaser|date=10 December 2021}}</ref> |- | 2020 | ''Humko Tum Mil Gaye'' | Naresh Sharma & [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]] | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/hina-khan-on-humko-tum-mil-gaye-besides-being-a-romantic-number-it-also-has-a-strong-message-6596597/|title=Hina Khan on Humko Tum Mil Gaye: Besides being a romantic number, it also has a strong message|date=15 September 2020}}</ref> |- | rowspan="3"| 2021 | ''Bedard'' | [[Stebin Ben]] | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.republicworld.com/amp/entertainment-news/music/hina-khans-bedard-song-video-will-leave-one-heartbroken-see-how-netizens-have-reacted.html|title=Hina Khan's 'Bedard' song will leave one heartbroken; see how netizens have reacted|work=[[Republic TV]]}}</ref> |- | ''Patthar Wargi'' | Ranveer | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/patthar-wargi-song-hina-khan-narrates-the-story-of-love-and-heartbreak-in-this-soulful-b-praak-composition-watch-7314677/lite|title=Patthar Wargi song: Hina Khan narrates the story of love and heartbreak in this soulful B Praak composition, watch|work=[[Indian Express]]}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/patthar-wargi-hina-khan-looks-stunning-in-bts-pictures-from-latest-b-praak-song-101620899338641-amp.html|title=Hina Khan looks stunning in BTS pictures from latest B Praak song|work=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- | ''Baarish Ban Jaana'' | [[Payal Dev]] & [[Stebin Ben]] | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/hina-khan-shares-new-bts-video-from-baarish-ban-jaana-sets-with-shaheer-sheikh-1809016-2021-05-31|title=Hina Khan shares new BTS video from Baarish Ban Jaana sets with Shaheer Sheikh|date=31 May 2021}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] firq84b6qys39mm4gn59wi2wwnr6kls 853150 853149 2026-11-06T12:58:58Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 853150 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੀਨਾ ਖਾਨ | image = Hina Khan walk the ramp at Lakme Fashion Week 2023 (cropped) 2.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|1987|10|02}} | birth_place = [[ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜਨੈਸ ਐਡਮਨੀਸਟਰੇਸ਼ਨ (ਐਮਬੀਏ) | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ | years active = 2009 - ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{Marriage|ਰੋਕੀ ਜੈਸਵਾਲ|2025}} }} '''ਹੀਨਾ ਖਾਨ''' (ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1987)<ref>{{cite web|url=http://daily.bhaskar.com/news/CEL-birthday-treat-here-are-some-unseen-pictures-of-tv-diva-hina-khan-4763640-PHO.html|title=Birthday treat: Here are some unseen pictures of TV diva Hina Khan|work=daily.bhaskar.com|accessdate=25 November 2014|archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009151739/http://daily.bhaskar.com/news/CEL-birthday-treat-here-are-some-unseen-pictures-of-tv-diva-hina-khan-4763640-PHO.html|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀਰੀਅਲ ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਆ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ'' ਸੀਰਿਅਲ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਰਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਸਿੰਘਾਨੀਆ ਦਾ ਸੀ।<ref name=oneindia>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2014/dadasaheb-phalke-awards-honours-farhan-and-juhi-chawla-138155.html|title=Dadasaheb Phalke Academy Honours Juhi, Farhan Akhtar|work=www.filmibeat.com|accessdate=25 November 2014|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101121/https://www.filmibeat.com/bollywood/news/2014/dadasaheb-phalke-awards-honours-farhan-and-juhi-chawla-138155.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225101121/https://www.filmibeat.com/bollywood/news/2014/dadasaheb-phalke-awards-honours-farhan-and-juhi-chawla-138155.html |date=25 ਦਸੰਬਰ 2018 }}</ref> ਖਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=11 television stars who earn more than Bollywood actors per month!|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-television-actors-salary-per-month-3037560/|publisher=[[The Indian Express]]|date=19 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160925114453/http://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-television-actors-salary-per-month-3037560/|archivedate=25 ਸਤੰਬਰ 2016|accessdate=25 September 2016|dead-url=no}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ 2024 ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੋ ਪਾਪਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਹੀਨਾ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[2 ਅਕਤੂਬਰ]], [[1987]] ਨੂੰ [[ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਹੀਨਾ ਨੇ ਉਸਦੀ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜਨੈਸ ਐਡਮਨੀਸਟਰੇਸ਼ਨ]] (ਐਮ.ਬੀ.ਏ) [[2009]] ਵਿੱਚ ਸੀਸੀਏ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਗੁੜਗਾਓਂ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਖੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.timesofindia.com/tv/news/hindi/hina-khans-birthday-special/TVs-Akshara-turns-a-year-older/photostory/49183521.cms|title=Hina Khan facts|publisher=The Times of India|accessdate=12 August 2016}}</ref> ਹੀਨਾ ਖਾਨ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੈਵੰਤ ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Hina-Khan-posts-adorable-picture-with-boyfriend/articleshow/54848570.cms|title=Hina Khan posts adorable picture with boyfriend}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abplive.in/television/hina-khan-makes-her-relationship-public-shares-an-adorable-picture-with-boyfriend-431114|title=Hina Khan makes her relationship public, shares an adorable picture with boyfriend|access-date=2017-03-08|archive-date=2017-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317235331/http://www.abplive.in/television/hina-khan-makes-her-relationship-public-shares-an-adorable-picture-with-boyfriend-431114|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317235331/http://www.abplive.in/television/hina-khan-makes-her-relationship-public-shares-an-adorable-picture-with-boyfriend-431114 |date=2017-03-17 }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਖਾਨ ਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸਿੰਗਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 30 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ।<ref name="indianidol">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/did-you-know-hina-khan-auditioned-for-indian-idol-with-rahul-vaidya-as-special-guest-1731535-2020-10-14|title=Did you know Hina Khan auditioned for Indian Idol with Rahul Vaidya as special guest?|date=14 October 2020}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ 'ਤੇ 'ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਆ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ' ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-akshara-6477445/|title=First of Many: Hina Khan revisits Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715171411/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-akshara-6477445/|archive-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਕਸ਼ਰਾ ਸਿੰਘਾਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-i-have-a-special-connection-with-delhi-it-has-been-very-lucky-for-me/articleshow/65038883.cms|title=Hina Khan: It is difficult for me to make friends because of my nature|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921153317/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-i-have-a-special-connection-with-delhi-it-has-been-very-lucky-for-me/articleshow/65038883.cms|archive-date=21 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Hina-Khan-has-no-qualms-ageing-on-screen/articleshow/52375728.cms|title=Hina Khan has no qualms ageing on screen|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004202459/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Hina-Khan-has-no-qualms-ageing-on-screen/articleshow/52375728.cms|archive-date=4 October 2017|access-date=30 December 2019|url-status=live}}</ref> ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/tv/i-wanted-to-move-on-tv-actor-hina-khan-on-leaving-yeh-rishta-kya-kehlata-hai/story-2PnGINigiL9YMoihvgpHYI.html|title=I wanted to move on: TV actor Hina Khan on leaving Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|date=23 November 2016|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101115/https://www.hindustantimes.com/tv/i-wanted-to-move-on-tv-actor-hina-khan-on-leaving-yeh-rishta-kya-kehlata-hai/story-2PnGINigiL9YMoihvgpHYI.html|archive-date=25 December 2018|access-date=30 September 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://telegraphindia.com/culture/serial-winners/cid/492762|title=Serial winners|website=The Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615131144/https://www.telegraphindia.com/culture/serial-winners/cid/492762|archive-date=15 June 2020|url-status=live}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ 'ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 8' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਰਨਰਅਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ, ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-hina-bandgi-benafsha-turn-up-the-heat-as-they-dance-inside-the-pool/story-hS4gySA8eM5ZrrFUUAtpKL.html|title=Bigg Boss 11: Hina, Bandgi, Benafsha turn up the heat as they dance inside the pool|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101049/https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-hina-bandgi-benafsha-turn-up-the-heat-as-they-dance-inside-the-pool/story-hS4gySA8eM5ZrrFUUAtpKL.html|archive-date=25 December 2018|access-date=18 November 2017|url-status=live}}</ref> ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਹਫਤਿਆਂ ਤੱਕ ਬਚੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰਨਰਅਪ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-finale-shilpa-shinde-winner-5024486/|title=Shilpa Shinde wins Bigg Boss 11, Hina Khan becomes first runner-up|date=14 January 2018|work=[[The Indian Express]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101019/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-finale-shilpa-shinde-winner-5024486/|archive-date=25 December 2018|access-date=14 January 2018|url-status=live}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੂੰ ਠੁਕਰਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":1">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-picks-up-a-new-project-will-star-in-a-punjabi-music-video/articleshow/63110561.cms|title=Hina Khan picks up a new project; will star in a Punjabi music video|date=28 February 2018|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228214256/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-picks-up-a-new-project-will-star-in-a-punjabi-music-video/articleshow/63110561.cms|archive-date=28 February 2018|access-date=28 February 2018|url-status=live}}</ref> 31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਕੁਨਾਲ ਰਾਏ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕੁਸ਼ ਭੱਟ ਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ 'ਸਮਾਰਟਫੋਨ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.bizasialive.com/hina-khan-make-digital-debut-short-film/|title=Hina Khan to make digital debut with short film|date=31 March 2018|work=Biz Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423232729/https://www.bizasialive.com/hina-khan-make-digital-debut-short-film/|archive-date=23 April 2018|access-date=23 April 2018|url-status=live}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਹੀਨਾ ਸੋਨੂੰ ਠੁਕਰਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਭਸੁਦੀ" ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/music/bigg-boss-hina-khan-returns-with-bhasoodi-teaser-and-it-s-quite-a-transformation-watch-video/story-EKxXysZ5qDIcpiKpX4zGaP.html|title=Bigg Boss' Hina Khan returns with Bhasoodi teaser and it’s quite a transformation. Watch video|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718024416/https://www.hindustantimes.com/music/bigg-boss-hina-khan-returns-with-bhasoodi-teaser-and-it-s-quite-a-transformation-watch-video/story-EKxXysZ5qDIcpiKpX4zGaP.html|archive-date=18 July 2018|access-date=18 July 2018|url-status=live}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਮੋਲਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆਮਨਾ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/hina-khan-is-new-komolika-in-kasautii-zindagii-kay-2-confirms-urvashi-dholakia/story-fAC1HI6GSumzGST34McC7K.html|title=Hina Khan is new Komolika in Kasautii Zindagii Kay 2, confirms Urvashi Dholakia|date=26 September 2018|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927005549/https://www.hindustantimes.com/tv/hina-khan-is-new-komolika-in-kasautii-zindagii-kay-2-confirms-urvashi-dholakia/story-fAC1HI6GSumzGST34McC7K.html|archive-date=27 September 2018|access-date=28 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/hina-khan-aka-komolika-to-quit-kasauti-zindagi-kay-for-her-film-career-1446217-2019-02-04|title=Hina Khan aka Komolika to quit Kasauti Zindagi Kay for her film career?|date=4 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/hina-khan-confirms-shes-quitting-kasautii-zindagii-kay-as-komolika-ekta-kapoor-hunts-for-a-new-actress-1080406|title=Hina Khan CONFIRMS She's QUITTING Kasautii Zindagii Kay As Komolika; Ekta Kapoor Hunts For A New Actress!|date=25 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/confirmed-aamna-sharif-to-replace-hina-khan-as-komolika-1603106-2019-09-25|title=Confirmed! Aamna Sharif to replace Hina Khan as Komolika|date=25 September 2019}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਫਰੀਦਾ ਜਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਾਇਨਜ਼ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-to-make-her-bollywood-debut/articleshow/66783567.cms|title=Hina Khan to make her Bollywood debut|date=25 November 2018|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126041613/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/hina-khan-to-make-her-bollywood-debut/amp_articleshow/66783567.cms|archive-date=26 November 2018|access-date=24 November 2018|url-status=live}}</ref> 2 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਵਾਨ ਭਟੇਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਲਮੇਟ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਪਵਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.abplive.in/videos/hina-khan-starts-shooting-with-vivan-bhathena-888861/amp|title=Hina Khan starts shooting with Vivan Bhathena|date=3 January 2019|work=[[ABP Live]]|publisher=ABP News|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329112856/https://www.abplive.in/videos/hina-khan-starts-shooting-with-vivan-bhathena-888861/amp|archive-date=29 March 2019|access-date=3 January 2019|url-status=live}}</ref> ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਜਿਤੇਂਦਰ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ "ਵਿਸ਼ ਲਿਸਟ" ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/hina-khan-begins-shooting-for-her-second-film-wish-list-in-europe-boyfriend-rocky-jaiswal-brings-in-some-romance/story-NE4G2a9jsuHOYiaPn65qAN.html|title=Hina Khan begins shooting for her second film Wish List in Europe, boyfriend Rocky Jaiswal brings in some romance|date=30 May 2019|work=[[Hindustan Times]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਇੰਡੋ-ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਦਿ ਕੰਟਰੀ ਆਫ਼ ਦਿ ਬਲਾਇੰਡ' ਗੋਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/hina-khan-shares-first-look-as-blind-woman-from-new-indo-hollywood-film-the-country-of-the-blind-see-here/story-p8lTaUKq8FDpCPrRXGjJeI.html|title=Hina Khan shares first look as blind woman from new 'Indo-Hollywood' film, The Country of the Blind. See here|date=11 September 2019|work=[[Hindustan Times]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਪਰਾਧ ਨਾਟਕ, "ਡੈਮੇਜਡ 2" ਨਾਂ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/hina-khan-makes-her-digital-debut-alongside-adhyayan-suman-with-damaged-i-consider-myself-blessed/story-dtlmQMI09mLmpiqViWUaqK.html|title=Hina Khan makes her digital debut alongside Adhyayan Suman with Damaged: 'I consider myself blessed|date=22 September 2019|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923045732/https://www.hindustantimes.com/tv/hina-khan-makes-her-digital-debut-alongside-adhyayan-suman-with-damaged-i-consider-myself-blessed/story-dtlmQMI09mLmpiqViWUaqK.html|archive-date=23 September 2019|access-date=23 September 2019|url-status=live}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਕੁਸ਼ਲ ਟੰਡਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜ਼ੀ-5 ਡਰਾਉਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/after-parth-samthaan-hina-khan-teams-up-with-beyhadh-actor-kushal-tandon-for-zee5s-horror-film-1145087|title=Hina Khan Teams Up With 'Beyhadh' Actor Kushal Tandon For ZEE5's Horror Film|date=19 January 2020|work=[[ABP Live]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012025029/https://news.abplive.com/entertainment/television/after-parth-samthaan-hina-khan-teams-up-with-beyhadh-actor-kushal-tandon-for-zee5s-horror-film-1145087|archive-date=12 October 2020|access-date=21 January 2020|url-status=live}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੇ 'ਨਾਗਿਨ' ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਧੂਪਰ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="naagin">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-naagin-5-tv-comeback-6530769/|title=Hina Khan back on television, to play the lead role in Naagin 5|last1=Farzeen|first1=Sana|date=July 30, 2020|access-date=August 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803173331/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-naagin-5-tv-comeback-6530769/|archive-date=3 August 2020|agency=[[The Indian Express]]|url-status=live}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿਡ ਮੱਕੜ ਦੇ ਨਾਲ, ਫ਼ਿਲਮ ਹੈਕਡ ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://m.hindustantimes.com/tv/hina-khan-bags-a-vikram-bhatt-film-says-she-d-like-return-to-return-to-kasautii-zindagii-kay-later/story-VUYbPrDFiEC3NPEWAo3DuO.html|title=Hina Khan bags a Vikram Bhatt film, says she’d like return to return to Kasautii Zindagii Kay later|date=22 March 2019|work=[[Hindustan Times]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੌਦਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੌਹਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਹਫਤਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਸੀਨੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-14-hina-khan-gauahar-khan-and-sidharth-shukla-promise-an-interesting-season-6603087/|title=Bigg Boss 14: Hina Khan, Gauahar and Sidharth Shukla promise an interesting season|date=20 September 2020}}</ref> ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਤਨਮਯ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਗਾਣੇ 'ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ' ਦੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/hina-khan-s-new-music-video-patthar-wargi-releases-on-eid-may-14-1798803-2021-05-04|title=Hina Khan's new music video Patthar Wargi releases on Eid, May 14|date=5 May 2021}}</ref> ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਗੀਤ 'ਬਾਰੀਸ਼ ਬਨ ਜਾਨਾ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀਰ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-shaheer-sheikh-to-feature-in-romantic-number-baarish-ban-jaana-see-poster-7335253/|title=Hina Khan and Shaheer Sheikh to feature in romantic number Baarish Ban Jaana, see poster|date=30 May 2021}}</ref> ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸਟੀਬਿਨ ਬੇਨ ਅਤੇ ਪਾਇਲ ਦੇਵ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/watch-latest-hindi-song-videobaarish-ban-jaana-sung-by-payal-dev-and-stebin-ben-featuring-hina-khan-and-shaheer-sheikh/videoshow/83199000.cms|title=Watch Latest Hindi Song Video'Baarish Ban Jaana' Sung By Payal Dev And Stebin Ben Featuring Hina Khan And Shaheer Sheikh|date=3 June 2021}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਖਾਨ 2014 ਤੋਂ 'ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਆ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ' ਦੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰੌਕੀ ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 'ਫਿਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 8' ਦੌਰਾਨ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦਮੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ। 4 ਜੂਨ 2025 ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਰੋਕੀ ਜੈਸਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web |date=2025-06-04 |title=Hina Khan and Rocky Jaiswal tie the knot after being together for 11 years: ‘Our union is forever sealed in love and law’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-rocky-jaiswal-get-married-11-years-of-relationship-see-pictures-10048065/ |access-date=2025-06-05 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {{Not Punjabi}} === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan=4 | 2020 |''Smartphone'' | Suman | Short film | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/hina-khan-reveals-her-biggest-challenge-in-short-film-smartphone-1670054-2020-04-23|title=Hina Khan reveals her biggest challenge in short film Smartphone|access-date=17 July 2021}}</ref> |- | ''[[Hacked (film)|Hacked]]'' | Sameera Khanna | [[Bollywood]] debut | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/vikram-bhatts-hacked-to-release-on-february-7-792407.html|title=Vikram Bhatt's 'Hacked' to release on February 7|newspaper=[[Deccan Herald]]|date=8 January 2020|access-date=8 January 2020}}</ref> |- | ''Unlock'' | Suhani | [[ZEE5]] film | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/web-series/unlock-teaser-out-hina-khan-and-kushal-tandon-in-the-dark-web-film|title='Unlock' teaser out, showcases Hina Khan and Kushal Tandon's crackling chemistry; Watch|first=Republic|last=World|website=Republic World|access-date=27 June 2020|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012025054/https://www.republicworld.com/entertainment-news/web-series/unlock-teaser-out-hina-khan-and-kushal-tandon-in-the-dark-web-film.html|url-status=live}}</ref> |- | ''Wishlist'' | Shalini | [[MX Player]] film | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/980660/wishlist-trailer-hina-khan-leads-film-about-terminal-illness-and-a-bucket-list|title=‘Wishlist’ trailer: Hina Khan leads film about terminal illness and a bucket list|first=Scroll|last=World|website=Scroll.in|access-date=17 July 2021}}</ref> |- | 2021 | ''Lines'' | Naziya | [[Voot]] film;<br> also co-producer | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/hina-khan-is-a-portrait-of-resilience-hope-in-lines-trailer-7409478/lite|title=Hina Khan co-produces her upcoming film 'Lines', soon to release on OTT platform|first=Republic|last=World|website=Republic World|access-date=17 July 2021}}</ref> |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ=== {| class="wikitable" ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2008 | ''[[Indian Idol]]'' | Contestant | Auditioned / Top 30 | style="text-align:center;" | <ref name="indianidol"/> |- | 2009–2016 | ''[[Yeh Rishta Kya Kehlata Hai]]'' | Akshara Singhania | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/heena-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-4413043/|title=This is the real reason why Akshara aka Hina Khan left Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|date=7 December 2016|access-date=12 March 2019|archive-date=31 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131221218/http://indianexpress.com/article/entertainment/television/heena-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-4413043/|url-status=live}}</ref> |- | 2016 | ''[[Box Cricket League#Season 2|Box Cricket League 2]]'' | rowspan="3" | Contestant | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin|work=The Times of India|access-date=4 March 2016|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224202348/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|url-status=live}}</ref> |- | 2017 | ''[[Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 8]]'' |rowspan="2" | First runner-up | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatron-ke-khiladi-8-shantanu-maheshwari-i-never-expected-to-make-it-to-the-finale-says-hina-khan-lifetv-1055326-2017-09-30|title=Khatron Ke Khiladi 8: I never expected to make it to the finale, says Hina Khan|date=30 September 2017|access-date=12 March 2019|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012025029/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatron-ke-khiladi-8-shantanu-maheshwari-i-never-expected-to-make-it-to-the-finale-says-hina-khan-lifetv-1055326-2017-09-30|url-status=live}}</ref> |- | 2017–2018 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 11)|Bigg Boss 11]]'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bigg-boss-11-runner-up-hina-khan-on-losing-to-shilpa-shinde-salman-said-difference-was-of-few-thousand-votes-4304737.html|title=Bigg Boss 11 runner up Hina Khan on losing to Shilpa Shinde: Salman said difference was of few thousand votes|date=15 January 2018|access-date=12 March 2019|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616003818/https://www.firstpost.com/entertainment/bigg-boss-11-runner-up-hina-khan-on-losing-to-shilpa-shinde-salman-said-difference-was-of-few-thousand-votes-4304737.html|url-status=live}}</ref> |- | 2018–2019 | ''[[Kasautii Zindagii Kay (2018 TV series)|Kasautii Zindagii Kay]]'' | Komolika Chaubey | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-as-komolika-is-the-best-cast-in-kasautii-zindagi-kay-2-vikas-gupta/articleshow/66134717.cms|title=Hina Khan as Komolika is the best cast in Kasautii Zindagi Kay 2: Vikas Gupta|date=10 October 2018|access-date=12 March 2019|archive-date=30 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030225340/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-as-komolika-is-the-best-cast-in-kasautii-zindagi-kay-2-vikas-gupta/articleshow/66134717.cms|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | ''Kitchen Champion 5'' | rowspan="2" | Contestant | | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/after-bigg-boss-11-hina-khan-and-priyank-sharma-reunite-for-this-tv-show-1476524-2019-03-12|title=After Bigg Boss 11, Hina Khan and Priyank Sharma reunite for this TV show|date=12 March 2019|access-date=12 March 2019|archive-date=12 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190312175840/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/after-bigg-boss-11-hina-khan-and-priyank-sharma-reunite-for-this-tv-show-1476524-2019-03-12|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Khatra Khatra Khatra]]'' | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2020 | ''[[Naagin (2015 TV series)|Naagin 5]]'' | Nageshvari | | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|title='Don't Want to do Television', Says Hina Khan About Her Short 'Naagin 5' Role|url=https://www.news18.com/news/movies/dont-want-to-do-television-says-hina-khan-about-her-short-naagin-5-role-2800055.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820214240/https://www.news18.com/news/movies/dont-want-to-do-television-says-hina-khan-about-her-short-naagin-5-role-2800055.html|archive-date=20 August 2020|access-date=2020-08-19|website=[[News18 India]]}}</ref> |- | ''[[Bigg Boss (Hindi season 14)|Bigg Boss 14]]'' | Senior | For the first two-week | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-14-fans-are-loving-seniors-sidharth-shukla-and-hina-khan-bonding-in-the-show/articleshow/78494001.cms|title=Bigg Boss 14 fans are loving seniors Sidharth Shukla and Hina Khan's bonding in the show - Times of India|website=The Times of India|access-date=7 October 2020|archive-date=6 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006010813/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-14-fans-are-loving-seniors-sidharth-shukla-and-hina-khan-bonding-in-the-show/articleshow/78494001.cms|url-status=live}}</ref> |} ====ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ==== {| class="wikitable" ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਨੋਟਸ ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="9" | 2009 | ''[[Kayamath]]'' | rowspan="17" | Guest (as Akshara) | style="text-align:center;" | |- | ''[[Karam Apnaa Apnaa]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Kumkum – Ek Pyara Sa Bandhan]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Sabki Laadli Bebo]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Tujh Sang Preet Lagai Sajna (2008 TV series)|Tujh Sang Preet Lagai Sajna]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Kasturi (TV series)|Kasturi]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Kis Desh Mein Hai Meraa Dil]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Raja Ki Aayegi Baraat (TV series)|Raja Ki Aayegi Baraat]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Perfect Bride]]'' | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2010 | ''[[Sapna Babul Ka...Bidaai]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Sasural Genda Phool]]'' | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" | 2011 | ''[[Chand Chupa Badal Mein]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''Chef Pankaj Ka Zayka'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Akshara-loves-Chef-Pankaj/articleshow/9924348.cms|title=Akshara loves Chef Pankaj! - Times of India|website=The Times of India|access-date=13 May 2017|archive-date=12 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812132736/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Akshara-loves-Chef-Pankaj/articleshow/9924348.cms|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon?]]'' | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" | 2012 | ''[[Saath Nibhaana Saathiya]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Teri Meri Love Stories]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Ek Hazaaron Mein Meri Behna Hai]]'' | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2013 | ''[[MasterChef India|Masterchef - Kitchen Ke Superstars]]'' | As a Celebrity Judge | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://www.metromasti.com/tv/gossip/Sanaya-Irani-Hina-Khan-Rupal-Patel-to-have-fun-at-MasterChef/26140|title=Sanaya Irani, Hina Khan & Rupal Patel to have fun at MasterChef 3|website=[[Metro Masti]]|access-date=13 May 2017|archive-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711024212/http://www.metromasti.com/tv/gossip/Sanaya-Irani-Hina-Khan-Rupal-Patel-to-have-fun-at-MasterChef/26140|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Nach Baliye#Season 6|Nach Baliye 6]]'' | Guest | style="text-align:center;" | |- | 2014 | ''[[Yeh Hai Mohabbatein]]'' | rowspan="3" | As Akshara/Guest | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" | 2015 | ''[[Tere Sheher Mein]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Diya Aur Baati Hum]]'' | style="text-align:center;" | |- | ''[[Comedy Classes]]'' | Herself | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2016 | ''[[Bahu Hamari Rajni Kant]]'' | Neha Khanna | style="text-align:center;" | |- | ''[[Bigg Boss (Hindi season 10)|Bigg Boss 10]]'' | As a Celebrity Guest in Salman ki Sabha | style="text-align:center;" | <ref name="hkbb10"/> |- | rowspan="3" | 2017 | ''[[Waaris (2016 TV series)|Waaris]]'' |Holi Special Dance Performance | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khans-full-swag-performance-on-tv-show-waaris/articleshow/57561542.cms|title=Hina Khan's 'full swag performance' on TV show 'Waaris' - Times of India|website=The Times of India|access-date=13 May 2017|archive-date=14 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314014157/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khans-full-swag-performance-on-tv-show-waaris/articleshow/57561542.cms|url-status=live}}</ref> |- | ''[[India Banega Manch]]'' | rowspan="2" | Herself | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/india-banega-manch-grand-finale-salsa-dancers-amit-and-sakshi-take-home-the-trophy/|title=India Banega Manch Grand Finale: Salsa dancers Amit and Sakshi take home the trophy|last1=Banerjee|first1=Urmimala|access-date=28 July 2017|archive-date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729005140/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/india-banega-manch-grand-finale-salsa-dancers-amit-and-sakshi-take-home-the-trophy/|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[Bhaag Bakool Bhaag]]'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-turn-jigna-s-saviour-colors-bhaag-bakool-bhaag-170728|title=Hina Khan to turn Jigna’s saviour on Colors’ Bhaag Bakool Bhaag|last1=Team|first1=Tellychakkar|website=Tellychakkar.com|access-date=28 July 2017|archive-date=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728163303/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-turn-jigna-s-saviour-colors-bhaag-bakool-bhaag-170728|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="5" | 2018 | ''[[Roop - Mard Ka Naya Swaroop]]'' | rowspan="2" | Cameo | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-advises-roop-how-propose-ishika-180926|title=Hina Khan advises Roop on how to propose to Ishika|date=26 September 2018|work=Telly Chakkar|access-date=26 September 2018|archive-date=26 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926144529/http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-advises-roop-how-propose-ishika-180926|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Bepannah]]'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/woah-hina-khan-and-jennifer-winget-to-come-together-for-bepannaah-read-details/|title=Woah! Hina Khan and Jennifer Winget to come together for Bepannaah - read details|date=27 September 2018|work=BollywoodLife|access-date=28 September 2018|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928200801/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/woah-hina-khan-and-jennifer-winget-to-come-together-for-bepannaah-read-details/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | ''[[Bigg Boss (Hindi season 12)|Bigg Boss 12]]'' | rowspan="3" | Guest | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-12-hina-khan-and-hiten-tejwani-to-enter-bigg-boss-house-again-bigg-boss-12-news/amp_articleshow/65829969.cms|title=Bigg Boss 12: Hina Khan and Hiten Tejwani to enter Bigg Boss house again|date=17 September 2018}}</ref> |- | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/bigg-boss-12-kasautii-actress-hina-khan-enters-bb-hotel-gives-interesting-tasks-to-karanvir-bohra-deepak-thakur-watch-video-883596/amp|title=Bigg Boss 12: Hina Khan ENTERS BB hotel, gives INTERESTING tasks to Karanvir & Deepak (WATCH VIDEO)|date=25 December 2018}}</ref> |- | ''[[Kanpur Wale Khuranas]]'' | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/divyanka-tripathi-vivek-dahiya-and-hina-khan-visit-the-sets-of-kanpur-wale-khuranas/articleshow/67188253.cms|title=Divyanka Tripathi, Vivek Dahiya and Hina Khan visit the sets of Kanpur Wale Khuranas|date=21 December 2018|access-date=25 January 2019|archive-date=20 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420125800/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/divyanka-tripathi-vivek-dahiya-and-hina-khan-visit-the-sets-of-kanpur-wale-khuranas/articleshow/67188253.cms|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | rowspan="4" | ''[[Bigg Boss (Hindi season 13)|Bigg Boss 13]]'' | rowspan="4" | Guest/Recurring Task Faculty | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-hina-khan-makes-contestants-emotional-tells-them-to-choose-between-groceries-or-their-loved-ones-messages/articleshow/71459363.cms|title=Bigg Boss 13: Hina Khan makes contestants emotional; tells them to choose between groceries or their loved ones messages|date=5 October 2019|access-date=7 October 2019|archive-date=7 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007062700/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-hina-khan-makes-contestants-emotional-tells-them-to-choose-between-groceries-or-their-loved-ones-messages/articleshow/71459363.cms|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-hina-khan-whispers-into-rashamis-ear-you-have-made-enough-mistakes-dont-repeat-them/amp_articleshow/72701550.cms|title=Bigg Boss 13: Hina Khan whispers into Rashami’s ear ‘You have made enough mistakes, don’t repeat them|date=16 December 2019}}</ref> |- | rowspan="3" | 2020 | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/bigg-boss-13-episode-112-highlights-hina-khan-adds-major-twist-in-the-elite-club-task-1639035-2020-01-22|title=Bigg Boss 13 Episode 112 highlights: Hina Khan adds major twist to Elite Club task|date=22 January 2020}}</ref> |- | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/bigg-boss-13-weekend-ka-vaar-hina-khan-shares-selfie-salman-khan-she-promotes-hacked-show-504581|title=Bigg Boss 13 Weekend Ka Vaar: Hina Khan shares selfie with Salman Khan as she promotes hacked on the show|website=PINKVILLA|language=en|access-date=2 February 2020|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202124801/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/bigg-boss-13-weekend-ka-vaar-hina-khan-shares-selfie-salman-khan-she-promotes-hacked-show-504581|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Naagin (2015 TV series)|Naagin 4]]'' | Guest (as Naageshwari) | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|last=Farzeen|first=Sana|date=2020-08-08|title=Five things to expect from Naagin 4 finale|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/naagin-4-finale-nia-sharma-hina-khan-6540778/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810083845/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/naagin-4-finale-nia-sharma-hina-khan-6540778/|archive-date=10 August 2020|access-date=2020-08-19|website=[[The Indian Express]]|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | ''[[Pandya Store]]'' | rowspan="2" | Guest | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-shoots-for-something-special-with-ragini-khanna-and-neelu-waghela-see-photos/articleshow/81171769.cms|title=Hina Khan shoots for 'something special' with Ragini Khanna and Neelu Waghela; see photos|date=23 February 2020}}</ref> |- | ''MTV Forbidden Angels'' | |} ===ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼=== {| class="wikitable" ! Year ! Series ! Role ! Platform ! Notes ! {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2020 | ''Damaged 2'' | Gauri Batra | [[Hungama Digital Media Entertainment|Hungama Play]] | 6 episodes | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.abplive.in/television/damaged-2-kasautii-zindagii-kay-actress-hina-khan-to-make-her-digital-debut-alongside-ahdyayan-suman-with-hungama-plays-series-see-pictures-1078435|title=PICS: Hina Khan Bags Another Project; To Make Her Digital Debut With Adhyayan Summan In 'Damaged 2'!|work=[[ABP Live]]|date=22 September 2019|access-date=23 September 2019|archive-date=22 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922180850/https://www.abplive.in/television/damaged-2-kasautii-zindagii-kay-actress-hina-khan-to-make-her-digital-debut-alongside-ahdyayan-suman-with-hungama-plays-series-see-pictures-1078435|url-status=live}}</ref> |} ===Music videos=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Performer(s) ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2018 | ''Bhasoodi'' | Sonu Thukral | style="text-align:center;" | <ref name=":1" /> |- | 2019 | ''Raanjhana'' | [[Arijit Singh]] | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/music/story/hina-khan-and-priyank-sharma-s-chemistry-is-unmissable-in-raanjhana-teaser-1626994-2019-12-10|title=Hina Khan and Priyank Sharma's chemistry is unmissable in Raanjhana teaser|date=10 December 2021}}</ref> |- | 2020 | ''Humko Tum Mil Gaye'' | Naresh Sharma & [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]] | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/hina-khan-on-humko-tum-mil-gaye-besides-being-a-romantic-number-it-also-has-a-strong-message-6596597/|title=Hina Khan on Humko Tum Mil Gaye: Besides being a romantic number, it also has a strong message|date=15 September 2020}}</ref> |- | rowspan="3"| 2021 | ''Bedard'' | [[Stebin Ben]] | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.republicworld.com/amp/entertainment-news/music/hina-khans-bedard-song-video-will-leave-one-heartbroken-see-how-netizens-have-reacted.html|title=Hina Khan's 'Bedard' song will leave one heartbroken; see how netizens have reacted|work=[[Republic TV]]}}</ref> |- | ''Patthar Wargi'' | Ranveer | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/patthar-wargi-song-hina-khan-narrates-the-story-of-love-and-heartbreak-in-this-soulful-b-praak-composition-watch-7314677/lite|title=Patthar Wargi song: Hina Khan narrates the story of love and heartbreak in this soulful B Praak composition, watch|work=[[Indian Express]]}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/patthar-wargi-hina-khan-looks-stunning-in-bts-pictures-from-latest-b-praak-song-101620899338641-amp.html|title=Hina Khan looks stunning in BTS pictures from latest B Praak song|work=[[Hindustan Times]]}}</ref> |- | ''Baarish Ban Jaana'' | [[Payal Dev]] & [[Stebin Ben]] | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/hina-khan-shares-new-bts-video-from-baarish-ban-jaana-sets-with-shaheer-sheikh-1809016-2021-05-31|title=Hina Khan shares new BTS video from Baarish Ban Jaana sets with Shaheer Sheikh|date=31 May 2021}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] rwbijrx48sdel2zk1ip9vs9lbojqg3b 0 90980 853153 626531 2026-11-06T13:00:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853153 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਹੁਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ| image=Huma Qureshi at 58th Filmfare Awards.jpg|58th ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਹੁਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ]]|caption=ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰੋਮੋਸਨ ਲਈ ''[[D-Day (2013 ਫਿਲਮ)|ਡੀ-ਡੇ]]'' 2013|birth_name=ਹੁਮਾ ਸਲੀਮ ਕੁਰੈਸ਼ੀ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1986|07|28}}|birth_place=[[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ|nationality=ਭਾਰਤੀ|alma mater=[[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|alma_mater=[[University of Delhi]]|occupation={{Flatlist| *ਅਦਾਕਾਰਾ *ਮਾਡਲl }}|years active=2012–ਹੁਣ ਤੱਕ|years_active=2012–present|relatives=[[ਸਕੀਬ ਸਲੀਮ]] (ਭਰਾ)}} '''ਹੁਮਾ ਸਲੀਮ ਕੁਰੈਸ਼ੀ''' ({{IPA-hns|ɦuːmaː saˈlemː qureʃiː|pron}}; ਜਨਮ 28 ਜੁਲਾਈ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤਿੰਨ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/7982.html|title=Huma Qureshi to Varun Dhawan: The most promising newcomers of 2012|date=12 December 2012|publisher=[[CNN-IBN]]|access-date=23 February 2014|archive-date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228113216/http://ibnlive.in.com/photogallery/7982.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228113216/http://ibnlive.in.com/photogallery/7982.html |date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 }}</ref> ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]  ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰੰਗ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]]  ਚਲੀ ਗਈ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲੀਵਰ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। [[ਸੈਮਸੰਗ|ਸੈਮਸੰਗ ਮੋਬਾਈਲ]] ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਕੇ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ [[ਕੰਪਨੀ]] ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਵਾਏ। ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮ ਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੋ-ਹਿੱਸਾ ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮਾ ''ਗੈਂਗ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ''(2012) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਹਿ-ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, [[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]] ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮ ''ਲਵ ਸ਼ਵ ਤੇ ਚਿਕਨ ਖੁਰਾਨਾ  ''ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਏਕ ਥੀ ਡਾਇਨ '' ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ''ਸ਼ਾਰਟਸ'' (2013), ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਡੇਢ ਇਸ਼ਕਿਆ ''(2014), ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਬਾਦਲਪੁਰ'' (2015) ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਡਰਾਮਾ ''ਹਾਈਵੇ'' (2015) ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਏਕਸ:  ਪਾਸਟ ਇਜ ਪ੍ਰੇਜੰਟ'' (2015) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ== ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜੁਲਾਈ 1986<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/huma-qureshi-at-29--8-times-the-diva-made-heads-turn-looks-style-badlapur-gangs-of-wasseypur-photos/1/15363.html|title=Huma Qureshi at 29: 8 times the diva made fans go ooh-la-la}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rishi-kapoors-joke-on-huma-qureshi-earns-him-flak/|title=Rishi Kapoor’s ‘joke’ on Huma Qureshi earns him flak}}</ref> ਇੱਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।<ref name="bio">{{Cite web|url=http://www.koimoi.com/actress/huma-qureshi/|title=Huma Qureshi Biography|publisher=[[Koimoi]]|access-date=25 March 2013}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਲੀਮ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾ ਵਿੱਚ ਰੇਸਤਰਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/huma-qureshi-greedy-actor-bollywood-saqib-saleem-dedh-ishqiya-ek-thi-daayan-alia-bhatt/1/714768.html|title=Huma Qureshi on life, parents and being one of a kind}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਅਮੀਨਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ (ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਔਰਤ) ਗ੍ਰਹਣੀ ਹੈ।<ref name="home">{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120807/jsp/entertainment/story_15821277.jsp|title=Huma's home run|last=Upadhyay, Karishma|date=7 August 2012|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=25 March 2013}}</ref><ref name="early">{{Cite web|url=http://www.idiva.com/news-entertainment/saqib-saleem-huma-qureshi-on-acting-sibling-rivalry/20848|title=Saqib Saleem & Huma Qureshi on Acting & Sibling Rivalry|last=Singh, Raghuvendra|date=19 April 2013|publisher=iDiva|access-date=1 May 2013}}</ref> ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਕੀਬ ਸਲੀਮ<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-11/news-interviews/39897575_1_chocolate-factory-huma-qureshi-khan-market|title=I would love to start a chocolate factory: Huma Qureshi|date=11 June 2013|website=[[The Times of India]]|access-date=6 July 2013|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203034325/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-11/news-interviews/39897575_1_chocolate-factory-huma-qureshi-khan-market|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203034325/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-11/news-interviews/39897575_1_chocolate-factory-huma-qureshi-khan-market |date=2013-12-03 }}</ref> ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗਗਰੀ ਕਾਲਜ—[[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-tips-du-allows-you-to-explore-yourself-as-a-person-says-huma-qureshi/article1-1364756.aspx|title=Bollywood tips: DU allows you to explore yourself, says Huma|access-date=2017-03-09|archive-date=2015-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702083632/http://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-tips-du-allows-you-to-explore-yourself-as-a-person-says-huma-qureshi/article1-1364756.aspx|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702083632/http://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-tips-du-allows-you-to-explore-yourself-as-a-person-says-huma-qureshi/article1-1364756.aspx |date=2015-07-02 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-19/news-interviews/38673442_1_saqib-old-delhi-act-1|title=I am not dating Anurag Kashyap: Huma Qureshi|last=Gupta, Priya|date=19 April 2013|website=[[The Times of India]]|access-date=1 May 2013|archive-date=21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421004908/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-19/news-interviews/38673442_1_saqib-old-delhi-act-1|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130421004908/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-19/news-interviews/38673442_1_saqib-old-delhi-act-1 |date=2013-04-21 }}</ref> ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਏੱਨ.ਜੀ.ਊ. ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ === 2008 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ, ਜੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ, ਜੋ ਬਣਾਈ ਨਹੀਂ ਗਈ ਸੀ: "ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਆਉਣ ਜਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ, ਜੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ, ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲੀਵਰ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।<ref name="ads">{{cite web|title=Who's that girl? |url=http://www.filmfare.com/interviews/whos-that-girl-870.html |author=Loynmoon, Karishma |work=[[Filmfare]] |date=17 July 2012 |access-date=25 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031195517/http://www.filmfare.com/interviews/whos-that-girl-870.html |archive-date=31 October 2012 }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੈਮਸੰਗ ਮੋਬਾਈਲ (ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ), ਨੇਰੋਲਾਕ (ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ), ਵੀਟਾ ਮੈਰੀ, ਸੈਫੋਲਾ ਆਇਲ, ਮੇਡਰਮਾ ਕਰੀਮ ਅਤੇ ਪੀਅਰਸ ਸਾਬਣ ਸਮੇਤ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੈਮਸੰਗ ਮੋਬਾਈਲ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਪ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਾਇਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: "ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="film">{{cite web|title=Huma Qureshi doesn't feel like an outsider in filmdom |url=http://tribune.com.pk/story/465660/huma-qureshi-doesnt-feel-like-an-outsider-in-filmdom/ |author=Indo-Asian News Service |work=[[The Express Tribune]] |date=15 November 2012 |access-date=27 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130124091033/http://tribune.com.pk/story/465660/huma-qureshi-doesnt-feel-like-an-outsider-in-filmdom/ |archive-date=24 January 2013 |author-link=Indo-Asian News Service }}</ref> ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਕਸ਼ਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਪ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸੌਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਇਆ। == ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ == ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ 700 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਡੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਕਰੀ ਟੋਲੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ, ਤਾਮਿਲ ਗੈਂਗਸਟਰ-ਥ੍ਰਿਲਰ, ਬਿੱਲਾ II ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਔਰਤ ਲੀਡ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਈ, ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਰ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name="times">{{cite web|title=I have no regrets: Huma Qureshi|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-14/news-interviews/31690409_1_cannes-film-festival-huma-qureshi-billa|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429153207/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-14/news-interviews/31690409_1_cannes-film-festival-huma-qureshi-billa|url-status=dead|archive-date=29 April 2013|author=Srinivasan, Lata|work=[[The Times of India]]|date=14 May 2012|access-date=25 March 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130429153207/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-14/news-interviews/31690409_1_cannes-film-festival-huma-qureshi-billa |date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 }}</ref><ref name="rediff.com">{{cite web|title=Meet Ajith's new heroine |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-ajiths-new-heroine/20110412.htm |work=[[Rediff.com]] |date=12 April 2011 |access-date=25 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427183900/http://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-ajiths-new-heroine/20110412.htm |archive-date=27 April 2013 }}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਜੋ ਬੈਠ ਕੇ ਚੀਜਾਂ 'ਤੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਂ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।" ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਪ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਟਕ ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ-ਭਾਗ 1 (2012) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ (ਨਵਾਜ਼ੂਦੀਨ ਸਿੱਦੀਕੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਏਅਰਹੈੱਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲੜਕੀ ਹੈ: "ਮੋਹਸੀਨਾ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/honestly-upbeat/article3504913.ece/ |author=Bhandaram, Vishnupriya |title=Honestly upbeat |work=[[The Hindu]] |date=8 June 2012 |access-date=31 March 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6FXO582Jl?url=http://m.thehindu.com/features/cinema/honestly-upbeat/article3504913.ece/ |archive-date=31 March 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੈ" ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 65ਵੇਂ ਕਾਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref name="tom">{{cite web|title=Gangs of Wasseypur |url=http://www.rottentomatoes.com/m/gangs_of_wasseypur/ |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |access-date=10 April 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414074804/http://www.rottentomatoes.com/m/gangs_of_wasseypur/ |archive-date=14 April 2013 }}</ref><ref name="part1">{{cite web |title=Remember 'PERMISSION' act by Huma Qureshi & Nawazuddin Siddiqui? |url=http://daily.bhaskar.com/article/BIH-remember-this-permission-scene-by-huma-qureshi-and-nawazuddin-siddiqui-4191733-PHO.html |work=[[Dainik Bhaskar]] |date=26 February 2013 |access-date=25 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615071935/http://daily.bhaskar.com/article/BIH-remember-this-permission-scene-by-huma-qureshi-and-nawazuddin-siddiqui-4191733-PHO.html |archive-date=15 June 2013 }}</ref> ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ: "ਇੱਕ ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਨਿੱਘ, ਗੁਣ ਜੋ ਸਮਿਤਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਹੁਮਾ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਭੀੜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ ਦੇ ਤਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ: "ਹੁਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ... ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ।"<ref>{{cite web|title=Gangs of Wasseypur – Review |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/537934 |author=Adarsh, Taran |publisher=[[Bollywood Hungama]] |date=22 June 2012 |access-date=25 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717215605/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/537934 |archive-date=17 July 2013 }}</ref><ref name="new">{{cite web|title=NEWBILE SIX! |url=http://www.telegraphindia.com/1120908/jsp/entertainment/story_15950498.jsp |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=8 September 2012 |access-date=27 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130328045443/http://www.telegraphindia.com/1120908/jsp/entertainment/story_15950498.jsp |archive-date=28 March 2013 }}</ref> ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ: "ਜਦੋਂ ਦਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, [ਹੁਮਾ] ਆਮ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।" 2012 ਵਿੱਚ, ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੂੰ Rediff.com ਦੀ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਟੌਪ ਟੇਨ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟਸ" (ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ) ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Bollywood's Top Ten Debutants of 2012 |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-pix-earend-special-bollywood-s-best-debutantes-of-2012/20121219.htm#7 |author=Sen, Raja |work=[[Rediff.com]] |date=19 December 2012 |access-date=2 April 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330032247/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-pix-earend-special-bollywood-s-best-debutantes-of-2012/20121219.htm |archive-date=30 March 2013 }}</ref> ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ਸੀਰੀਜ਼, ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ - ਭਾਗ 2 ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਸੀਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਮਧੁਰਿਤਾ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਐਨਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਸੇਪੁਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਚੀਜ਼ ਹੈ।" ਦੋਵਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹਾਂ (ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ਨੂੰ "ਜੀਵਨ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ" ਦੱਸਿਆ।<ref name="gangs">{{cite web|title=Gangs to Ganges |url=http://www.telegraphindia.com/1130217/jsp/7days/story_16569947.jsp |author=Bhattacharya, Roshmila |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=17 February 2013 |access-date=27 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228031952/http://www.telegraphindia.com/1130217/jsp/7days/story_16569947.jsp |archive-date=28 February 2014 }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਪ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਲ 'ਲਵ ਸ਼ਵ ਤੇ ਚਿਕਨ ਖੁਰਾਣਾ', ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਤਿੰਨ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰਾਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੀਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੜਕੀ, ਹਰਮਨ (ਸਟਾਰ ਕੁਨਾਲ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਰੁਚੀ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ Rediff.com ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਹੁਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਹੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ"<ref>{{cite web|title=Review: Chicken Khurana is one tasty dish! |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-chicken-khurana-is-one-tasty-dish/20121102.htm |author=Khilnani, Rohit |work=[[Rediff.com]] |date=2 November 2012 |access-date=25 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320152905/http://www.rediff.com/movies/review/review-chicken-khurana-is-one-tasty-dish/20121102.htm |archive-date=20 March 2013 }}</ref> ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਦੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਗੁਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "[ਕੁਰੈਸ਼ੀ], ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਗਨੀਵਾਨ ਪੰਜਾਬਣ, ਹਰਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰਪੂਰ ਕੁਦਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਗੈਂਗਸ ਆਫ਼ ਵਾਸੇਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਰੰਗ ਹਨ।" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ "ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ" ਲੱਗੀ।<ref>{{cite web |title=Anupama Chopra's review: Luv Shuv Tey Chicken Khurana |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Anupama-Chopra-s-review-Luv-Shuv-Tey-Chicken-Khurana/Article1-954038.aspx |author=Chopra, Anupama |work=[[Hindustan Times]] |date=2 November 2013 |access-date=10 April 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420095106/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Anupama-Chopra-s-review-Luv-Shuv-Tey-Chicken-Khurana/Article1-954038.aspx |archive-date=20 April 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130420095106/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Anupama-Chopra-s-review-Luv-Shuv-Tey-Chicken-Khurana/Article1-954038.aspx |date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 }}</ref><ref>{{cite web|title=Review: Luv Shuv Tey Chicken Khurana lacks the required salt |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review_review-luv-shuv-tey-chicken-khurana-lacks-the-required-salt_1759017 |author=Guha, Aniruddha |work=[[Daily News and Analysis]] |date=1 November 2013 |access-date=27 March 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104050216/http://www.dnaindia.com/entertainment/review_review-luv-shuv-tey-chicken-khurana-lacks-the-required-salt_1759017 |archive-date= 4 November 2012 }}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin-bottom: 10px;" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ |- | rowspan="2" | 2012 ! scope="row" | ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 1|ਗੈਂਗ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ  – ਪਹਿਲਾਂ-ਹਿੱਸਾ]]'' | rowspan="2" |ਮੋਹਸਿਨਾ |- ! scope="row" | ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 2|ਗੈਂਗ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ – ਦੁੱਜਾ-ਹਿੱਸਾ <br> ]]'' |- | 2012 ! scope="row" | ''ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ <br> '' |ਖੁਦ | ਗਾਣੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ |- |2012 ! scope="row" | ''ਲਵ ਸ਼ਵ ਤੇ ਚਿਕਨ ਖੁਰਾਨਾ'' |ਹਰਮਨ |- | 2012 ! scope="row" | ''ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਗੰਗਾ <br> '' | ਪੰਡਾਲੀਕਜ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਤੀ ਹੁੱਸੈਨੀ | ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਲੜੀ |- | 2013 ! scope="row" | ''ਏਕ ਥੀ ਡਾਇਨ <br> '' | ਤਾਮਰਾ |- |2013 ! scope="row" | ''ਸ਼ਾਰਟਸ <br> '' |ਸੁਜਾਤਾ | ਸੁਜਾਤਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ |- |2013 ! scope="row" | ''ਡੀ-ਡੇ'' |ਜ਼ੋਆ ਰਹਿਮਾਨ |- |2014 ! scope="row" | ''ਡੇਢ-ਇਸ਼ਕੀਆ <br> '' |ਮੁਨੀਆਂ |- | 2015 ! scope="row" | ''ਬਦਲਾਪੁਰ <br> '' |ਝਿਮਲੀ |- |2015 ! scope="row" |''ਹਾਈਵੇ <br> '' |ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ |- |2015 ! scope="row" |''ਏਕਸ: ਪਾਸਟ ਇਜ ਪ੍ਰੇਜੇਂਟ'' |ਵੀਣਾ |ਕਨੋਟ ਵਿੱਚ |- |2016 ! scope="row" |''ਵਾਈਟ '' |ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੈਨਨ <br> | [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮ |- |2016 ! scope="row" |''ਤੁਮਹੇ ਦਿਲਲਗੀ '' |Music video |- |2017 ! scope="row" |''ਜੋੱਲੀ ਏੱਲ.ਏੱਲ.ਬੀ.'' |ਪੁਸ਼ਪਾ ਪਾਂਡੇ |- |2016 ! scope="row" style="background: rgb(255, 255, 204) none repeat scroll 0% 0%;" | ''ਵਾਈਸਰਾਏ ਹਾਉਸ '' <span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Films that have not yet been released|14x14px]]</span>{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ਆਲੀਆ | ਫਿਲਮੀ |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *  [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] i0z0r7jgzv7zycspgd06ta89yi09d71 0 91203 853167 829522 2026-11-06T13:07:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853167 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੰਸਿਕਾ ਮੋਟਵਾਨੀ | image = Hansika Motwani.jpg | caption = 2025 ਵਿੱਚ ਹੰਸਿਕਾ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1991|8|9}}<ref>{{cite web|url=http://m.indiaglitz.com/as-hansika-turns-21-she-educates-22-children-telugu-news-84547.html|title=AS HANSIKA TURNS 21|agency=m.indiaglitz.com|access-date=2017-03-13|archive-date=2017-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218124552/http://m.indiaglitz.com/as-hansika-turns-21-she-educates-22-children-telugu-news-84547.html|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਮਾਡਲ (ਲੋਕ)|ਮਾਡਲ]] | years_active = 2001–2005, 2007–ਵਰਤਮਾਨ | relatives = }} '''ਹੰਸਿਕਾ ਮੋਟਵਾਨੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਛਾਣ [[ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ [[ਦੇਸਮੁਦੁਰੁ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫੋਰ ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੇਬਿਊ-ਸਾਉਥ]] ਮਿਲਿਆ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਹੰਸਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਹੰਸਿਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਮੋਟਵਾਨੀ ਇੱਕ ਬਿਜਨੈਸਮੈਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮੋਨਾ ਮੋਟਵਾਨੀ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੋਟਵਾਨੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/130410/entertainment-kollywood/article/hansika%E2%80%99s-tryst-kevin-pietersen |title=Hansika’s tryst with Kevin Pietersen |publisher=Deccan Chronicle |date=2013-04-10 |accessdate=2013-08-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014175351/http://www.deccanchronicle.com/130410/entertainment-kollywood/article/hansika%E2%80%99s-tryst-kevin-pietersen |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014175351/http://www.deccanchronicle.com/130410/entertainment-kollywood/article/hansika%E2%80%99s-tryst-kevin-pietersen |date=2013-10-14 }}</ref> ਹੰਸਿਕਾ ਦੀ ਮਾਤ-ਬੋਲੀ [[ਸਿੰਧੀ]] ਹੈ।<ref>{{cite news |author=Sreedhar |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-08/news-interviews/28156831_1_hansika-motwani-kannada-film-aap-ka-surroor |title=I’m here to entertain: Hansika |publisher=[[The Times of India]] |date=8 August 2009 |accessdate=19 August 2013 |first=Pillai |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-08/news-interviews/28156831_1_hansika-motwani-kannada-film-aap-ka-surroor |dead-url=yes }} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-08/news-interviews/28156831_1_hansika-motwani-kannada-film-aap-ka-surroor |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-13 |archive-date=2013-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-08/news-interviews/28156831_1_hansika-motwani-kannada-film-aap-ka-surroor |url-status=dead }}</ref> ਹੰਸਿਕਾ ਨੇ [[ਪੋਦਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ]], ਮੁੰਬਈ ਟੋ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-10/news-interviews/28160725_1_hansika-motwani-bollywood-film-hai-toh-honey-hai |title=My life begins now: Hansika |access-date=2017-03-13 |archive-date=2011-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028035133/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-10/news-interviews/28160725_1_hansika-motwani-bollywood-film-hai-toh-honey-hai |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111028035133/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-10/news-interviews/28160725_1_hansika-motwani-bollywood-film-hai-toh-honey-hai |date=2011-10-28 }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਹੰਸਿਕਾ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ 30 ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ 10 ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Hansika-to-adopt-one-more-child/articleshow/21650055.cms | work=The Times of India | title=Hansika to adopt one more child - The Times of India | access-date=29 March 2014 | archive-date=17 January 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160117100644/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Hansika-to-adopt-one-more-child/articleshow/21650055.cms | url-status=live }}</ref> ਉਹ ਚੇਨਈ ਟਰਨਸ ਪਿੰਕ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://chennaiturnspink.in/pink-ambassadors/|title=Pink Ambassadors - Chennai Turns Pink|access-date=29 March 2014|archive-date=20 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420015856/http://chennaiturnspink.in/pink-ambassadors/|url-status=dead}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420015856/http://chennaiturnspink.in/pink-ambassadors/ |date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 }}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੋਰਬਸ ਦੀ 250 ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list/34337/1|title=Forbes India Magazine - Forbes India Celebrity 100 Nominees List|access-date=29 March 2014|archive-date=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140216232022/http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list/34337/1|url-status=live}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਹੰਸਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਐਕਟਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ [[ਸ਼ਾਕਾ ਲਾਕਾ ਬੂਮ ਬੂਮ]] ਸੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ [[ਦੇਸ ਮੇਂ ਨਿਕਲਾ ਹੋਗਾ ਚਾਂਦ]] ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬੱਚੇ ਐਕਟਰ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ [[ਕੋਈ ਮਿਲ ਗਿਆ]] ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਜ਼ਿੰਟਾ]] ਅਤੇ [[ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਰਿਮਾਰਕ |- |rowspan="4"| 2003 ||''[[ਹਵਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਹਵਾ]]'' || ਸੰਜਨਾ ਦੀ ਧੀ || [[ਹਿੰਦੀ]] || ਚਾਇਲਡ ਆਰਟਿਸਟ |- | ''[[ਕੋਈ... ਮਿਲ ਗਯਾ]]'' || ਪ੍ਰਿਆ ਸਿਕਸ|| ਹਿੰਦੀ || ਚਾਇਲਡ ਆਰਟਿਸਟ |- | ''[[ਆਬਰਾ ਕਾ ਡਾਬਰਾ]]'' || ਪਿੰਕੀ || ਹਿੰਦੀ || ਚਾਇਲਡ ਆਰਟਿਸਟ |- | ''[[ਏਲਾ ਚੇਪਾਨੁ]]'' || ਪਿੰਕੀ || ਤੇਲਗੂ || ਚਾਇਲਡ ਆਰਟਿਸਟ |- |rowspan="2"| 2004 || ''[[ਜਾਗੋ (2004 ਫ਼ਿਲਮ)|ਜਾਗੋ]]'' || ਸ਼ਰੂਤੀ || ਹਿੰਦੀ || ਚਾਇਲਡ ਆਰਟਿਸਟ |- | ''[[ਹਮ ਕੌਣ ਹੈ?]]'' || ਸਾਰਾ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ || ਹਿੰਦੀ|| ਚਾਇਲਡ ਆਰਟਿਸਟ |- |rowspan="2"| 2007 || ''[[ਦੇਸਮਰੁਦੁਰੁ]]'' || ਵਿਸ਼ਾਲੀ || [[ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] || [[ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੇਬਿਊ – ਸਾਉਥ]] |- | ''[[ਆਪ ਕਾ ਸੁਰੂਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਪ ਕਾ ਸੁਰੂਰ]]'' || ਰੀਆ || ਹਿੰਦੀ || ਨਾਮਜ਼ਦ—[[ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੇਬਿਊ ]] |- |rowspan="3"| 2008 || ''[[ਬਿੰਦਾਸ]]'' || ਪ੍ਰੀਤੀ || [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] || |- | ''[[ਕੰਤਰੀ]]'' || ਵਾਰਾਲਕਸ਼ਮੀ || ਤੇਲਗੂ || |- | ''[[ਮਨੀ ਹੈ ਤੋ ਹਨੀ ਹੈ]]'' || ਆਸ਼ਿਮਾ ਕਪੂਰ || ਹਿੰਦੀ || |- |rowspan="4"| 2009 || ''[[ਮਸਕਾ]]'' || ਮਿੰਨੁ || ਤੇਲਗੂ || |- | ''[[ਬਿੱਲਾ]]'' || ਪ੍ਰਿਯਾ || ਤੇਲਗੂ|| ਕੈਮਿਓ ਰੋਲ |- | ''[[ਜਯੀਭਾਵਾ]]'' || ਅੰਜਲੀ ਨਾਰਾਸ਼ਿਮਾ || ਤੇਲਗੂ || |- | ''[[ਸਿੰਘਮ II]]'' || ਸਾਥਿਆ || ਤਾਮਿਲ || |- | ''[[ਬਰਿਆਨੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਰਿਆਨੀ]]'' || ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ || ਤਾਮਿਲ || |- | ''[[ਪੁਲੀ (2015 ਫ਼ਿਲਮ)|ਪੁਲੀ]]''||ਪ੍ਰਿੰਸਿਸ ਮੰਥਾਗਿਨੀ ||ਤਾਮਿਲ|| |- | ''[[ਗੌਤਮ ਨੰਦਾ]]'' || ਸਪੁਰਥੀ || ਤੇਲਗੂ || ਫ਼ਿਲਮਿੰਗ |} ==ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ== {| class="wikitable sortable" |- ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ |- | 2001–03 || ''[[ਦੇਸ ਮੇਂ ਨਿਕਲਾ ਹੋਗਾ ਚਾਂਦ]]'' || ਟੀਨਾ || rowspan="7" | ਹਿੰਦੀ |- | 2001 || ''[[ਸ਼ਾਕਾ ਲਾਕਾ ਬੂਮ ਬੂਮ]]'' || ਕਰੁਣਾ/ ਸ਼ੋਨਾ |- | 2002|| ''[[ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ]]'' || ਬਾਵਰੀ ਵੀਰਾਨੀ |- | 2002 || ''[[ਸੋਨ ਪਰੀ]]'' || ਸਵੀਟੀ |- | 2003 || ''[[ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਕਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ]]'' || ਟੀਨਾ |- | 2004–05 || ''ਹਮ 2 ਹੈਂ ਨਾ'' || ਕਰੀਨਾ / ਕੋਯਲ<ref>{{cite news|title=Hansika Motwani 25 Aug 2004| publisher = TellychakkarTeam |url=http://www.tellychakkar.com/tv/interviews/hansika-motwani}}</ref> |- || 2005 || ''[[ਫੇਮ ਗੁਰੂਕੁਲ#ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਫੇਮ ਗੁਰੂਕੁਲ|ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਫੇਮ ਗੁਰੂਕੁਲ]]'' || ਹੰਸਿਕਾ (ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ)<ref>{{cite news|title=Now, Celebrity Fame Gurukul|url=http://www.rediff.com/movies/2005/oct/19celeb.htm}}</ref> |} == Awards and nominations == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Award !! Category !! Film !! Result |- |2003|| [[Indian Telly Award]]|| [[Indian Telly Award for Best Child Artiste - Female|Best Child Artiste - Female]]||''[[Des Mein Niklla Hoga Chand]]''|| {{won}} |- |rowspan="2"|2008|| [[55th Filmfare Awards South]]|| [[55th Filmfare Awards South#Special awards|Best Debut actress]]<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Hansika-Motwani/awards|title=HANSIKA MOTWANI AWARDS|work=The Times Of India|access-date=13 September 2020|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012023756/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Hansika-Motwani/awards|url-status=live}}</ref> || ''[[Desamuduru]]''|| {{won}} |- | [[53rd Filmfare Awards]]|| [[53rd Filmfare Awards#Best Female Debut|Best Debut actress]] || ''[[Aap Kaa Surroor]]''||{{nom}} |- |rowspan="6"|2012||[[1st South Indian International Movie Awards]]|| Best Debut actress - Tamil || rowspan="2"|''[[Mappillai (2011 film)|Mappillai]]'' || {{won}} |- |[[Vijay Awards]]||[[Vijay Award for Best Debut Actress|Best Debut actress]]||{{nom}} |- |[[1st South Indian International Movie Awards]]||Best actress - Tamil|| rowspan="2"|''[[Engeyum Kaadhal]]'' ||{{nom}} |- |[[Vijay Awards]]|| [[Vijay Award for Favourite Heroine|Favourite Heroine]]||{{nom}} |- |[[1st South Indian International Movie Awards]]||Special Appreciation as actress - Telugu<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodmantra.com/picture/south-indian-international-movie-awards-2013-194/|title=Hansika Motwani at South Indian International Movie Awards|publisher=bollywoodmantra.com|access-date=13 September 2020|archive-date=20 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120061704/http://www.bollywoodmantra.com/picture/south-indian-international-movie-awards-2013-194/|url-status=dead}}</ref> || rowspan="2"| ''[[Kandireega]]'' || {{won}} |- |[[1st South Indian International Movie Awards]]||Best actress - Telugu || {{nom}} |- |rowspan="2"|2013||[[Edison Awards (India)|Edison Awards]]|| [[Edison Awards (India)|Best actress]] ||rowspan="2"|''[[Oru Kal Oru Kannadi]]''|| {{won}} |- | [[2nd South Indian International Movie Awards]]|| Best actress - Tamil || {{won}} |- |rowspan="2"|2014||[[3rd South Indian International Movie Awards]]|| Best actress - Tamil || rowspan="2"|''[[Theeya Velai Seiyyanum Kumaru]]''|| {{nom}} |- |[[Vijay Awards]]|| [[Vijay Award for Favourite Heroine|Favourite Heroine]]|| {{nom}} |- |rowspan="2"|2015||[[Vijay Awards]]|| [[Vijay Award for Favourite Heroine|Favourite Heroine]]<ref>{{cite web|url=https://tamil.filmibeat.com/celebs/hansika-motwani/awards.html|title=ஹன்சிகா மோத்வானி விருதுகள்|publisher=tamil.filmibeat.com|language=ta|access-date=13 September 2020|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012023835/https://tamil.filmibeat.com/celebs/hansika-motwani/awards.html|url-status=live}}</ref>|||''[[Maan Karate]]''|| {{won}} |- |[[4th South Indian International Movie Awards]]|| Best actress - Tamil || ''[[Aranmanai]]'' || {{won}} |- | rowspan="2" |2016 | rowspan="2" |[[14th Santosham Film Awards]] |Special Jury Award for Best Actress | -||{{won}} |- |Best Actress – Tamil |''[[Romeo Juliet (2015 film)|Romeo Juliet]]''||{{won}} |- |2017||[[Zee Telugu|Zee Apsara Awards]]||Most popular South Diva on Social Media<ref>{{cite web|url= https://www.ibtimes.co.in/photos/hansika-motwani-attends-siima-awards-2015-3545-slide-26050|title= Hansika Won Most Popular Diva on Social Media|publisher= Ibtimes.com|access-date= 13 September 2020|archive-date= 19 September 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150919075345/http://www.ibtimes.co.in/photos/hansika-motwani-attends-siima-awards-2015-3545-slide-26050|url-status= live}}</ref>|| - ||{{won}} |- |2018||[[7th South Indian International Movie Awards]]|| Style Icon of the year || - || {{won}} |- |} ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] ckjb38q817jubkiqzcftrim3unk4fha 0 91541 853135 844457 2026-11-06T12:51:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853135 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=<span style="font-size: 14px;">ਹਲੀਮਾ ਯਾਕੂਬ </span>|honorific-suffix=ਐਮਪੀ|native_name=حاليمه بنت يعقوب|image=Halimah_Yacob_APEC_Women_and_the_Economy_Forum_2012.jpg|caption=<span style="font-size: 14px;">ਹਲੀਮਾ ਯਾਕੂਬ </span> APEC ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਫੋਰਮ 2012 ਵਿਖੇ|office2=ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਕਾਸ, ਯੂਥ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਮੰਤਰਾਲਾ|predecessor2=ਯੂ[[Yu-Foo Yee Shoon|-ਫ਼ੂ ਯੀ ]]ਸ਼ੂਨ|party=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> </span>[[People's Action Party|ਪੀਪਲਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ]]<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> </span>|deputy1=<div><font color="#0645ad">ਚਾਰਲਸ ਚੋਂਗ</font></div><div><font color="#0645ad">ਸੇਹ ਕਿਆਨ ਪੇਗ</font></div>|office1=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ 9ਵੀਂ </span>[[List of Speakers of the Parliament of Singapore|ਸੰਸਦ ਸਪੀਕਰ]]<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> </span>|predecessor1=[[Michael Palmer (politician)|Michael Palmer]]|president1=[[Tony Tan Keng Yam]]|parliament3=Singapore|parliament4=Singapore|birth_date={{Birth date and age|1954|08|23|df=yes}}|birth_place=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਸਿੰਗਾਪੁਰ</span>|nationality=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ</span>|alma_mater=[[National University of Singapore]]|religion=[[Islam in Singapore|Sunni Islam]]}}'''ਹਲੀਮਾ ਬਿੰਤ ਯਾਕੂਬ''' (Jawi: '''حاليمه بنت ياچوب'''; ਜਨਮ 23 ਅਗਸਤ 1954) ਇੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Mdm Halimah Yacob|url=http://www.parliament.gov.sg/mp/halimah-yacob?viewcv=Halimah%20Yacob|access-date=21 May 2011|archivedate=16 ਨਵੰਬਰ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161116003021/http://www.parliament.gov.sg/mp/halimah-yacob?viewcv=Halimah%20Yacob}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116003021/http://www.parliament.gov.sg/mp/halimah-yacob?viewcv=Halimah%20Yacob |date=16 ਨਵੰਬਰ 2016 }}</ref> ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ (PAP)  ਦੀ ਮੈਂਬਰ  ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ 9ਵੀਂ ਸੰਸਦ ਸਪੀਕਰ ਹੈ,<ref name="Jagran Josh">{{Cite news|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/halimah-yacob-became-first-woman-speaker-of-the-singapore-parliament-1358244405-1|title=Halimah Yacob Became First Woman Speaker of the Singapore Parliament|date=16 January 2013|work=Jagran Josh|access-date=16 January 2013|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225100641/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/halimah-yacob-became-first-woman-speaker-of-the-singapore-parliament-1358244405-1|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 14 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਇਹ ਪਦਵੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਦਵੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਸਪੀਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਬਦੁੱਲਾ ਤਾਰਮੁਗੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਪਾਮਰ ਇਸ ਪਦਵੀ ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="CNA 20130109">{{Cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|title=Singapore's first female Speaker of Parliament|date=9 January 2013|work=Channel Newsasia|access-date=9 January 2013|archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-24 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 2011 ਤੋਂ  2013 ਤੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਹ 2001 ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੁਰੋਂਗ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਨਿਰਵਾਚਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਵਜੋਂ  ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਾਰਸਿਲਿੰਗ-ਯਿਊ ਟੀ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਨਿਰਵਾਚਨ ਖੇਤਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।  == ਸਿੱਖਿਆ == ਹਲੀਮਾ ਯਾਕੂਬ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਚੀਨੀ ਗਰਲਸ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਤਾਂਜੋਂਗ ਕਟੋਂਗ ਗਰਲਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਐਲਐਲਬੀ (ਆਨਰਸ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1981 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।  2001 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਐਲਐਲਐਮ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 7 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਐਨਯੂਐਸ ਤੋਂ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/singapore/halimah-yacob-conferred-honorary-doctor-of-laws-degree-by-nus|title=Halimah Yacob conferred honorary Doctor of Laws degree by NUS|last=Lim|first=Yan Liang|date=7 July 2016|access-date=7 July 2016|publisher=Straits Times}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ === ਹਲੀਮਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੇਡਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੀਗਲ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਲੇਬਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਹੁਣ ਓਂਗ ਟੇਂਗ ਚਯੋਂਗ ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਆਫ਼ ਲੇਬਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3uixDgAAQBAJ&q=halimah+yacob&pg=PA287|title=Majulah!: 50 Years of Malay/Muslim Community in Singapore|last1=Rasheed|first1=Zainul Abidin bin|last2=Saat|first2=Norshahril|date=2016|publisher=World Scientific|isbn=9789814759885|language=en|access-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706200036/https://books.google.com/books?id=3uixDgAAQBAJ&pg=PA287&lpg=PA287&dq=malay%2Fmuslim+knowledge+based+economy+convention&hl=en#v=onepage&q=halimah%20yacob&f=false|archive-date=6 July 2020|url-status=live}}</ref> === ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ === ਹਲੀਮਾ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੁਰੋਂਗ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਖੇਤਰ (ਜੀ.ਆਰ.ਸੀ.) ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਐਮਪੀ) ਚੁਣੀ ਗਈ। 2011 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ, ਯੂਥ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ParlHalimah">{{cite web|url=https://www.parliament.gov.sg/mps/list-of-current-mps/mp/details/halimah-yacob|title=Mdm Halimah Yacob|website=Parliament of Singapore|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806172111/https://www.parliament.gov.sg/mps/list-of-current-mps/mp/details/halimah-yacob|archive-date=6 August 2017|access-date=6 August 2017}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-reshuffles-cabinet-8358488|title=Singapore reshuffles Cabinet|date=31 July 2012|work=Channel NewsAsia|access-date=6 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806172007/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-reshuffles-cabinet-8358488|archive-date=6 August 2017}}</ref>, ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਫੇਰਬਦਲ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੁਰੋਂਗ ਟਾਊਨ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਚੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://library.parl.gov.sg/sites/default/files/paperpresented/pdf/2015/S.97of2011.pdf|title=Jurong Town Council's Audited Financial Statements, Auditors' Reports and Annual Report For FY2010/2011|date=2017-08-08|archive-url=https://archive.today/20170808161922/http://library.parl.gov.sg/sites/default/files/paperpresented/pdf/2015/S.97of2011.pdf|archive-date=2017-08-08}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਪੀ.ਏ.ਪੀ. ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.todayonline.com/singapore/four-more-co-opted-pap-central-executive-committee|title=Four more co-opted into PAP central executive committee|date=7 January 2015|work=TODAYonline|access-date=7 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807213312/http://www.todayonline.com/singapore/four-more-co-opted-pap-central-executive-committee|archive-date=7 August 2017|language=en}}</ref> 2015 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਲੀਮਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਸਮੂਹ ਲਈ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਮਾਰਸਲਿੰਗ-ਯੂ ਟੀ ਜੀਆਰਸੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pap-unveils-lineup-for-new-marsiling-yew-tee-grc-8234540|title=PAP unveils lineup for new Marsiling–Yew Tee GRC|last1=Ong|first1=Justin|date=21 August 2015|work=Channel NewsAsia|access-date=6 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806173431/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pap-unveils-lineup-for-new-marsiling-yew-tee-grc-8234540|archive-date=6 August 2017}} {{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pap-unveils-lineup-for-new-marsiling-yew-tee-grc-8234540 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=30 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806173431/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pap-unveils-lineup-for-new-marsiling-yew-tee-grc-8234540 |url-status=dead }}</ref> ਹਾਲੀਮਾ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਆਫ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਲੇਵੈਂਟ ਤੋਂ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/singapore/counter-isis-ideology-on-social-media-halimah|title=The Sunday Times - Counter ISIS ideology on social media: Halimah|last=Chong|first=Zi Liang|date=22 November 2015|work=The Straits Times (The Sunday Times)|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419211136/http://www.straitstimes.com/singapore/counter-isis-ideology-on-social-media-halimah|archive-date=19 April 2016|location=Singapore|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/singapore/build-community-ties-to-guard-against-terror-halimah|title=Build community ties to guard against terror: Halimah|last=Heng|first=Janice|date=25 December 2016|work=The Straits Times|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225132911/http://www.straitstimes.com/singapore/build-community-ties-to-guard-against-terror-halimah|archive-date=25 December 2016|location=Singapore|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.todayonline.com/singapore/keep-close-watch-daughters-too-halimah|title=Keep a close watch on daughters too, as IS not just targeting men: Halimah|last=WONG|first=PEI TING|date=16 June 2017|work=TODAY Online|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107180453/https://www.todayonline.com/singapore/keep-close-watch-daughters-too-halimah|archive-date=7 January 2019|location=Singapore|url-status=live}}</ref> === ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ === 8 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲੀ ਹਿਸੇਨ ਲੂੰਗ ਨੇ ਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਮਾਈਕਲ ਪਾਮਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਪਾਲਮਰ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ।<ref name="CNA 201301092">{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|title=PM Lee to nominate Halimah Yacob as next Speaker of Parliament|last1=Saad|first1=Imelda|date=8 January 2013|archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|archive-date=15 February 2013|publisher=ChannelNewsAsia}} {{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-24 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 14 ਜਨਵਰੀ, 2013 ਨੂੰ ਸਪੀਕਰ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਜੋ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|title=PM Lee to nominate Halimah Yacob as next Speaker of Parliament|author=Imelda Saad|date=8 January 2013|work=Channel News Asia|access-date=27 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111020222/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|archive-date=11 January 2013|location=Singapore|quote=If elected, she will be Singapore's first woman Speaker and will fill the post vacated by former Member of Parliament, Mr Michael Palmer, who stepped down last month due to an extramarital affair.|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-24 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |url-status=dead }}</ref> === ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ === ਹਲੀਮਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੇਡਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ (ਐਨਟੀਯੂਸੀ) ਵਿੱਚ ਉਪ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਕਾਸ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.todayonline.com/singapore/mdm-halimah-spores-first-woman-speaker-could-make-history-again|title=Mdm Halimah, Singapore's first woman Speaker, could make history again|last=Koh|first=Valerie|date=6 August 2017|work=TODAYonline|access-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327174753/https://www.todayonline.com/singapore/mdm-halimah-spores-first-woman-speaker-could-make-history-again|archive-date=27 March 2019|language=en|url-status=live}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਰਕਰਜ਼ ਆਫ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/singapore/homecoming-for-halimah-yacob-at-unions-dinner-and-dance|title=Homecoming for Halimah Yacob at union's dinner and dance|last=Yong|first=Charissa|date=4 August 2017|work=The Straits Times|access-date=8 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808053627/http://www.straitstimes.com/singapore/homecoming-for-halimah-yacob-at-unions-dinner-and-dance|archive-date=8 August 2017|location=Singapore|quote=The United Workers of Electronics and Electrical Industries dinner and dance on Friday night (Aug 4) was a homecoming of sorts for Speaker of Parliament Halimah Yacob. She was its executive secretary from 2004 to 2011, and is now advisor to the 60,000-strong union.|url-status=live}}</ref> ਹਲੀਮਾ ਨੂੰ 2000 ਤੋਂ 2002 ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਜਿਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਬਰ ਕਾਨਫਰੰਸ (ਆਈਐਲਸੀ) ਦੀ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਰਕਰਜ਼ ਵਾਈਸ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.ntuc.org.sg/wps/portal/fdawu/home/workingforu/workingforudetails?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/content_library/ntuc/home/working+for+u/8b17ed004e305342acf3aec7b9d67807|title=Mdm Halimah Yacob appointed NTUC Advisor for Int'l Affairs|date=15 January 2013|website=National Trades Union Congress Press Release|location=Singapore|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808151646/http://www.ntuc.org.sg/wps/portal/fdawu/home/workingforu/workingforudetails?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fcontent_library%2Fntuc%2Fhome%2Fworking+for+u%2F8b17ed004e305342acf3aec7b9d67807|archive-date=8 August 2017|access-date=8 August 2017|url-status=live}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਹਲੀਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਲਹਬਸ਼ੀ<ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/politics/more-consultation-needed-before-my-decision-halimah|title=More consultation needed before my decision to run for president: Halimah Yacob|last1=Tham|first1=Yuen-C|date=17 July 2017|access-date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729132657/http://www.straitstimes.com/politics/more-consultation-needed-before-my-decision-halimah|archive-date=29 July 2017|publisher=Straits Times}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/politics/halimah-yacob-unveils-presidential-election-campaign-slogan-and-team|title=Halimah Yacob unveils presidential election campaign slogan and team|author1=Nur Asyiqin Mohamad Salleh|date=29 August 2017|work=The Straits Times|access-date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829145331/http://www.straitstimes.com/politics/halimah-yacob-unveils-presidential-election-campaign-slogan-and-team|archive-date=29 August 2017|language=en}}</ref>, ਅਰਬ ਮੂਲ ਦੇ ਮਲੇਈ<ref>{{cite web|url=https://www.thoughtssg.com/2017/06/11/getting-to-know-mohamed-abdullah-alhabshee-husband-of-madam-halimah-yacob/|title=Getting to know Mohamed Abdullah Alhabshee, husband of Madam Halimah Yacob|date=11 June 2017|website=Thoughts of Real Singaporeans|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729132917/https://www.thoughtssg.com/2017/06/11/getting-to-know-mohamed-abdullah-alhabshee-husband-of-madam-halimah-yacob/|archive-date=29 July 2017|access-date=29 July 2017}}</ref>, ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਹਲੀਮਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html|title=Halimah Yacob named Singapore's first female president|date=14 September 2017|publisher=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112130/https://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html|archive-date=2 May 2019|access-date=14 September 2017|url-status=live}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਐਚਡੀਬੀ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਫਲੈਟ ਯਿਸ਼ੁਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੁਪਲੈਕਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 5 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਫਲੈਟ ਅਤੇ ਇੱਕ 4 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਫਲੈਟ ਮਿਲ ਕੇ ਮੱਧ ਕੰਧ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Zhang2017">{{cite news|url=http://www.theindependent.sg/our-first-gentleman-to-be-mohamed-abdullah-alhabshee/|title=Our First Gentleman to be, Mohamed Abdullah Alhabshee|last1=Zhang|first1=Laura|date=8 August 2017|work=www.theindependent.sg|access-date=17 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817134932/http://www.theindependent.sg/our-first-gentleman-to-be-mohamed-abdullah-alhabshee/|archive-date=17 August 2017|publisher=The Independent}}</ref> ਹਲੀਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਐਚਡੀਬੀ ਫਲੈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/singapore/halimah-wants-to-continue-living-in-her-hdb-flat|title=Halimah wants to continue living in her HDB flat|date=14 September 2017|publisher=The Straits Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715062543/https://www.straitstimes.com/singapore/halimah-wants-to-continue-living-in-her-hdb-flat|archive-date=15 July 2020|access-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> 2 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਜਨਤਕ ਹਾਉਸਿੰਗ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.theonlinecitizen.com/2017/10/02/president-halimah-to-move-out-from-yishun-residence-to-a-new-location/|title=President Halimah to move out from Yishun residence to a new location|date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227190553/https://www.theonlinecitizen.com/2017/10/02/president-halimah-to-move-out-from-yishun-residence-to-a-new-location/|archive-date=27 February 2019|access-date=20 December 2017|url-status=dead}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190227190553/https://www.theonlinecitizen.com/2017/10/02/president-halimah-to-move-out-from-yishun-residence-to-a-new-location/ |date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tnp.sg/news/singapore/president-halimah-move-out-yishun-flat|title=President Halimah to move out of Yishun flat|date=3 October 2017|publisher=The New Paper|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715174942/https://www.tnp.sg/news/singapore/president-halimah-move-out-yishun-flat|archive-date=15 July 2020|access-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jknmubwnizfim8a0q3dfjwk4u7jua79 0 91585 853142 845377 2026-11-06T12:56:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853142 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name= ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ |alt=47 |birth_name= ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ |birth_date={{Birth date and age|1969|01|16|df=y}} |birth_place=[[ਕਰਾਚੀ|ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |other names= ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ,<ref name="tribune_hina">{{cite web|title=Versatility, thy name is Hina Dilpazir|url=http://tribune.com.pk/story/484652/versatility-thy-name-is-hina-dilpazir/|publisher=The Express Tribune}}</ref> ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ, ਮੋਮੋ<ref name="arydigital_hina" /> |alias=Hina Dilpazir,<ref name="tribune_hina"/> ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ, ਮੋਮੋ<ref name="arydigital_hina" />|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ]], [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], [[ਗਾਇਕ]] |years_active=2006–ਵਰਤਮਾਨ |notable_works=ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਿੱਚ ''ਮੋਮੋ'' (''ਮੁਮਤਾਜ਼'') |children=1}} '''ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ''' ([[ਉਰਦੂ]]:حنا دلپذیر; ਜਨਮ 16 ਜਨਵਰੀ 1969) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਮਾਡਲ, ਅਤੇ [[ਗਾਇਕੀ|ਗਾਇਕ]] ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ''ਮੋਮੋ ''ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮਿੱਠੂ ਔਰ ਆਪਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੂ ਅਤੇ ਬਰਨਜ਼ ਰੋਡ ਕੀ ਨੀਲੋਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਦਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕਾਰਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਤਾਰੇ [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਇਸਦੀ ਸਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ "ਆਰਟ ਡੀਵਾ" ਕਿਹਾ। ਮੋਮੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਟਕਾਮ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪੰਥ ਅਨੁਯਾਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ।<ref name=roles>{{cite web|title=Hina Dilpazeer's most memorable roles! – she has astounded fans and critics alike, versatile acting, various comic roles and fits of laughter.|url=http://www.arydigital.tv/hina-dilpazeers-memorable-roles/|publisher=[[ARY Digital]]|date=20 August 2011|access-date=21 December 2015|archive-date=22 ਜੂਨ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622050822/https://arydigital.tv/hina-dilpazeers-memorable-roles/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Comedy to the rescue|url=http://tribune.com.pk/story/235826/comedy-to-the-rescue/|work=Hani Taha|date=20 August 2011|access-date=21 December 2015}}</ref> 'ਤੁਮ ਹੋ ਕੇ ਚੁਪ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 11ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ - ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਰਿੱਤਰ ਕਾਮੇਡੀ ਕੁੱਦੂਸੀ ਸਾਹਬ ਕੀ ਬੇਵਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ,<ref>{{cite web|title=11th Lux Style Awards 2012 – Nominations Announced for 26 Categories|url=http://www.viewscraze.com/2012/05/23/11th-lux-style-awards-2012-nominations-announced-for-26-categories/|publisher=View Scraze|date=23 May 2012|access-date=21 December 2015|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022252/http://www.viewscraze.com/2012/05/23/11th-lux-style-awards-2012-nominations-announced-for-26-categories/|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੂਰਨ ਅਤੇ ਰੂਹ ਅਫਜ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ "ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਮੁਖੀ" ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ,<ref>{{cite web|title=The Resurgence of Telly Dramas|url=http://tvnama.wordpress.com/2012/01/24/the-resurgence-of-telly-dramas/|publisher=TVnama|access-date=13 August 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Quddusi Sahab Ki Bewah will have you in fits of laughter|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/16798/quddusi-sahab-ki-bewah-will-have-you-in-fits-of-laughter/|work= Rakshinda Mujeeb |date=7 April 2013|access-date=21 December 2015}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੇ 12ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਜੋਂ ਦੂਜਾ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite magazine|title=12th Annual LUX Style Awards nominations|url=http://nation.com.pk/entertainment/15-May-2013/12th-annual-lux-style-awards-nominations|magazine=[[The Nation]]|date=15 May 2013|access-date=21 December 2015}}</ref> ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀਰੀਅਲ 'ਐਨੀ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾ'ਤ, 'ਲੇਡੀਜ਼ ਪਾਰਕ', 'ਖਾਤੂਨ ਮੰਜ਼ਿਲ', 'ਮਿੱਠੂ ਔਰ ਆਪਾ' ਅਤੇ 'ਗੁਗਲੀ ਮੁਹੱਲਾ' ਹਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਰਾਚੀ|ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਇੱਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tv.com.pk/celebrity/Hina-Dilpazeer/45/biography|title=Hina Dilpazeer Biography|publisher=TV.com.pk}}</ref> ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|ਯੂਏਈ]] ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ 2006 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ "ਦੋਸਤ" ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ, ਵੱਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਮਾਸਟਰ ਮਦਨ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="tribune_hina" /> == ਕਰੀਅਰ == ਜਦ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੀਵੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਰਨਸ ਰੋਡ ਕੀ ਨੀਲੋਫਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="arydigital_hina" /> ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ 'ਦਿਲ ਕਾ ਕੀ ਰੰਗ ਕਰੂੰ' ਹੈ।<ref name="tribune_hina" /> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == === ਅਭਿਨੇਤਰੀ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸੀਰੀਅਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ |- | 2006 | Burns Road Ki Nilofar | Saeeda | ਆਰੀ ਡਿਜੀਟਲ |- | 2008 | Yeh Zindagi Hai | Hajira | ਜੀਓ ਟੀਵੀ |- | 2009–ਵਰਤਮਾਨ | Bulbulay | Mumtaz a.k.a. Momo | ਆਰੀ ਡਿਜੀਟਲ |- | 2009 | ਅਨੰਦਾਤਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.7thsky.biz/current/prg017_Andata_main.html|title=Andata 2009|publisher=7th Sky ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ|access-date=2017-03-25|archive-date=2016-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924032527/http://www.7thsky.biz/current/prg017_Andata_main.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924032527/http://www.7thsky.biz/current/prg017_Andata_main.html |date=2016-09-24 }}</ref> | Indus TV |- | rowspan="2" |2010 | Ronaq Jahan Ka Nafsiyati Gharana<ref>{{Cite web|url=http://7thsky.biz/current/prg025_Rjkng_main.html|title=2010 Ronaq Jahan Ka Nafsiyati Gharana|publisher=7th Sky ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ|access-date=2017-03-25|archive-date=2017-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410215413/http://7thsky.biz/current/prg025_Rjkng_main.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410215413/http://7thsky.biz/current/prg025_Rjkng_main.html |date=2017-04-10 }}</ref> (Telefilm) |- | Rang<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/859384/telefilm-no-laughing-matter|title=Telefilm: No laughing matter|publisher=Dawn}}</ref>(Telefilm) |- | rowspan="2" |2011 | Ladies Park | Kulsoom | ਜੀਓ ਟੀਵੀ |- | Tum Ho Ke Chup | Saazein Bibi | ਜੀਓ ਟੀਵੀ |- | rowspan="5" |2012 | Annie Ki Ayegi Baraat | Bilo Farry Dharallah | ਜੀਓ ਟੀਵੀ |- | Quddusi Sahab Ki Bewah | Shakooran (*played multiple roles) | ਆਰੀ ਡਿਜੀਟਲ |- | Mohabbat Jaye Bhar Mein | Neeli's Mother | [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] |- | Fun Khana | ਹਮ ਟੀਵੀ |- | [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ|Jahez]]<ref>{{Cite web|url=http://www.abentertainment.tv/drama-53-jahez|title=Jahez|publisher=A&B Productions|access-date=2017-03-25|archive-date=2018-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204001208/http://www.abentertainment.tv/drama-53-jahez|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180204001208/http://www.abentertainment.tv/drama-53-jahez |date=2018-02-04 }}</ref> | ਜੀਓ ਟੀਵੀ |- | 2013 | Tare Ankboot | ਜੀਓ ਟੀਵੀ |- | 2014 | Mitthu Aur Aapa<ref>{{Cite web|url=http://www.hum.tv/mitthu-aur-aapa//|title=Mitthu Aur Aapa|publisher=Hum TV|access-date=2017-03-25|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009062107/http://www.hum.tv/mitthu-aur-aapa/|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009062107/http://www.hum.tv/mitthu-aur-aapa/ |date=2016-10-09 }}</ref> | Mitthu | Hum TV |- | rowspan="2" |2015 | Googly Mohalla | Naheed | PTV |- | Khatoon Manzi{{Cite web|url=http://www.arydigital.tv/demo/khatoon-manzil-exclusive-ary-digital-drama/|title=Khatoon Manzil – Exclusive ਆਰੀ ਡਿਜੀਟਲ Drama|publisher=ਆਰੀ ਡਿਜੀਟਲ|access-date=2025-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003224452/http://www.arydigital.tv/demo/khatoon-manzil-exclusive-ary-digital-drama/|archive-date=2016-10-03|url-status=dead}}</ref> | ਆਰੀ ਡਿਜੀਟਲ |- | rowspan="4" |2016 | Iss Khamoshi Ka Matlab | ਜੀਓ ਟੀਵੀ |- | Hina Dilpazir Ki Gudgudee (Telefilm) | Dolly Phuppo | TVOne Global |- |Hum Sab Ajeeb Se Hain |Bahtreen |Aaj ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |- | Jab Tak Ishq Nahi Hota<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ua9YuXwZwMA|title=Jab Tak Ishq Nahin Hota - OST - Express ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ|date=Jul 23, 2016|publisher=[[Express ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]]}}</ref> | Fazeelat | Express ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |- |} === ਪੇਸ਼ਕਾਰ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸੀਰੀਅਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ |- | 2015-2016 | Dilpazeer ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ<ref>{{Cite web|url=http://www.arydigital.tv/videos/dilpazeer-show-1st-november-2015/|title=Dilpazeer Show|publisher=ਆਰੀ ਡਿਜੀਟਲ|access-date=2017-03-25|archive-date=2016-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808092656/http://www.arydigital.tv/videos/dilpazeer-show-1st-november-2015/|url-status=dead}}</ref> | ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ | ਪੀਸ ਟੀ |} === ਡਾਇਰੈਕਟਰ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸੀਰੀਅਲ ! ਚੈਨਲ |- |2016 | ਹਿਨਾ Dilpazir ਕੀ Gudgudee<ref>{{Cite web|url=http://dailytimes.com.pk/life--style/10-Sep-16/hina-dilpazeer-to-make-directorial-debut|title=Hina Dilpazeer to make directorial debut|publisher=Daily Times}}</ref> | TVOne ਗਲੋਬਲ |} == ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਸੂਚਨਾ |- | 2016 | Jeewan Hathi | ਨਤਾਸ਼ਾ | ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ |- |2017 |Shaan-e-Ishq |Mehwish ਦੇ ਮਾਤਾ |ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਪੁਰਸਕਾਰ ! ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੰਮ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="1" | 2008 | Kara ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ | ਬਰਨ ਰੋਡ ਕੀ Nilofar | ਵਧੀਆ ਔਰਤ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਭੂਮਿਕਾ | {{Win}} |- | rowspan="1" | 2012 | Lux ਸ਼ੈਲੀ ਅਵਾਰਡ | ਤੁਮ ਹੋ Chup Ke | ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਧੀਆ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ | {{Nominated}} |- | rowspan="1" | 2012 | ਹਮ ਅਵਾਰਡ | Mohabbat Jaye Bhar Mein | ਹਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਤਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | {{Nominated}} |- | rowspan="1" | 2013 | Lux ਸ਼ੈਲੀ ਅਵਾਰਡ | Quddusi Sahab ਕੀ Bewah | ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਧੀਆ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ<ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/550204/lsa-and-the-nominees-are-tv-nominations/|title=LSA: And the nominees are...: TV nominations|publisher=The Express Tribune}}</ref> | {{Nominated}} |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] tvufofrhy3l2dq3ekfxmmyzq84q1lp0 0 93581 853045 769255 2026-11-06T12:08:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853045 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਸੂਜ਼ਨ ਸਾਨਟੈਗ |image=Susan Sontag by Juan Bastos.JPG |caption=ਸੂਜ਼ਨ ਸਾਨਟੈਗ 1994 ਵਿੱਚ |birth_name=ਸੂਜ਼ਨ ਰੋਜ਼ਨਬਲਾਟ |birth_date={{Birth date|1933|1|16|df=y}} |birth_place=[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]], ਨਿਊਯਾਰਕ, ਅਮਰੀਕਾ, |death_date={{Death date and age|2004|12|28|1933|1|16|df=y}} |death_place= ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਅਮਰੀਕਾ, | death_cause = [[ਮਾਇਲੋਡਿਸਪਲਾਸਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ]] | occupation = ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ | resting_place = [[ਮੋਂਟਪਾਰਨੇਸੈਸ ਕਬਰਸਤਾਨ]]<br/>[[ਪੈਰਸ]], ਫ਼ਰਾਂਸ | nationality = ਅਮਰੀਕੀ | known_for = ਗਲਪ, ਨਿਬੰਧ, ਗੈਰ-ਗਲਪ | spouse = [[ਫਿਲਿਪ ਰਾਇਫ]]<br/>(m. 1950–59; ਤਲਾੱਕ) | partner = [[ਐਨੀ ਲੀਬੋਵਿਟਸ]] (1989{{en dash}}2004; ਸੂਜ਼ਨ ਦੀ ਮੌਤ) | years_active = 1959–2004 | website = {{Official URL}} }} [[ਤਸਵੀਰ:Susan_Sontag_1979_©Lynn_Gilbert_(headshot).jpg|thumb|Susan Sontag (1979)]] [[File:Against Interpretation (Sontag book).jpg|thumb]] '''ਸੂਜ਼ਨ ਸਾਨਟੈਗ''' ({{IPAc-en|ˈ|s|ɒ|n|t|æ|ɡ}}; 16 ਜਨਵਰੀ 1933 – 28 ਦਸੰਬਰ, 2004) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਫਿਲਮ-ਮੇਕਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ, "ਨੋਟਸ ਆਨ ਕੈਮਪ" 1964 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ''ਔਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ'', ''ਅਗੇਂਸਟ ਇੰਟਰਪਰਟੇਸ਼ਨ'', ''ਸਟਾਈਲਜ਼ ਆਫ਼ ਰੈਡੀਕਲ ਵਿਲ'', ''ਵੇ ਵੀ ਲਿਵ ਨਾਓ'', ''ਇਲਨੈਸ ਐਜ ਮੈਟਾਫਰ, ਰੇਗਾਰਡਿੰਗ ਦ ਪੇਨ ਆਫ਼ ਅਦਰਜ'', ''ਵੋਲਕਨੋ ਲਵਰਜ'', ਅਤੇ ''ਇਨ ਅਮੇਰੀਕਾ''। ਉਹ ਵਿਅਤਨਾਮ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸਾਰਾਜੇਵੋ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੰਗ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ, ਜਾਂ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮੀਡਿਆ, ਐਚਆਈਵੀ / ਏਡਸ ਅਤੇ ਰੋਗ, ਮਾਨਵ- ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਦ ਅਤੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸੀ,<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=Qc63EF-mVukC&printsec=frontcover&dq=%22hooking+up%22+Tom+Wolfe&hl=en&sa=X&ei=GB1OVcb1G6bjsASJmoGABQ&ved=0CBoQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22who%20was%20this%20woman%22was%20this%20woman&f=false|title=Hooking Up|publisher=}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[http://www.nybooks.com/contributors/susan-sontag/ "Susan Sontag"], ''The New York Review of Books'', accessed December 19, 2012</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਸਾਨਟੈਗ ਦਾ ਜਨਮ ਸੁਜੈਨ ਰੋਜ਼ਨਬਲੈਟ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਿਲਡਰਡ (ਨੈ ਜੈਕਬਸਨ) ਅਤੇ ਜੈਕ ਰੋਜ਼ੈਨਬਲੈਟ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਪੋਲਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਫਰ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ 1939 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਟੀ.ਬੀ. ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਜ਼ਨ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸਾਨਟੈਗ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਨਾਥਨ ਸਾਨਟੈਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਸੁਜ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੁਡੀਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ। ਸਾਨਟੈਗ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 20 ਸਾਲ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://jwa.org/encyclopedia/article/sontag-susan |title=Susan Sontag &#124; Jewish Women's Archive |publisher=Jwa.org |date= |accessdate=2012-06-13}}</ref> ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਸਨਟਾਗ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1986 ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਵਿਖੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਨਟੈਗ ਦਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਐਨੀ ਲੈਬੋਵਿਟਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਉਹ 1989 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਨਟੈਗ ਦੀ ਮੌਤ 28 ਦਸੰਬਰ, 2004 ਨੂੰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ, 71 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਾਇਲੋਡਿਸਪਲੈਸਟਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਮਾਇਲੋਗੇਨਸ ਲੂਕਿਮੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੀਅਰ ਡੂ ਮਾਂਟਪਰਨੇਸ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Location 44249). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref> Her final illness has been chronicled by her son, [[David Rieff]].<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/02/03/books/review/Roiphe-t.html |title=Swimming in a Sea of Death: A Son's Memoir – David Rieff – Book Review |accessdate=2008-02-23 |author=Katie Roiphe | work=The New York Times | date=2008-02-03}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{Official website}} * {{cite journal| url=http://www.theparisreview.org/interviews/1505/the-art-of-fiction-no-143-susan-sontag| title=Susan Sontag, The Art of Fiction No. 143| author=Edward Hirsch| work=The Paris Review| date=Winter 1995 }} * [http://www.abc.net.au/rn/arts/bwriting/stories/s1288925.htm "with Ramona Koval"], ''Books and Writing,'' [[ABC Radio National]], 30/1/2005 * [https://web.archive.org/web/20160325040218/http://www.pen.org/nonfiction-transcript/thrown-voices-richard-howard-susan-sontag Susan Sontag and Richard Howard] from "The Writer, The Work," a series sponsored by PEN and curated by Susan Sontag * [https://web.archive.org/web/20130108070952/http://www.pen.org/nonfiction-essay/american-language-and-culture Susan Sontag wrote an essay: ''On American Language and Culture''] from PEN American Center * [http://www.pen.org/nonfiction-conversation-transcript/politics-translation-discussion The Politics of Translation: Discussion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924092513/http://www.pen.org/nonfiction-conversation-transcript/politics-translation-discussion |date=2015-09-24 }}, with panel members Susan Sontag, [[Esther Allen]], Ammiel Alcalay, Michael Hofmann & Steve Wasserman, PEN American Center * [https://web.archive.org/web/20070926234611/http://www.mathieu-bourgois.com/photos-auteur.asp?Clef=55 Susan Sontag] &ndash; Photos by Mathieu Bourgois. * [http://www.tomdispatch.com/post/1031/ The ''Friedenspreis'' acceptance speech (2003-10-12)] * [http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/33d/33dTexts/SontagFascinFascism75.htm ''Fascinating Fascism''] illustrated text of Sontag's foundational 1974 article on Nazi filmmaker [[Leni Riefenstahl]]'s aesthetics, from ''[[Under the Sign of Saturn]]'' * [http://www.newyorker.com/archive/2001/09/24/010924ta_talk_wtc Sontag's comments in ''The New Yorker'', September 24, 2001] about the September 11th attack on the United States * [http://www.lrb.co.uk/v27/n06/cast01_.html Terry Castle, ''Desperately Seeking Susan'', ''London Review of Books'', March 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522142805/http://www.lrb.co.uk/v27/n06/cast01_.html |date=2009-05-22 }} * [http://www.observer.com/node/50298 Sheelah Kolhatkar, "Notes on camp Sontag"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109133720/http://www.observer.com/node/50298 |date=2007-11-09 }} ''New York Observer'', January 8, 2005 * {{IMDb name|814506|Susan Sontag}} * [https://web.archive.org/web/20090411034134/http://www.tnr.com/booksarts/story.html?id=66c66cf7-996f-499d-ba65-67bcdea7b220 'Susan Sontag: The Collector'], by Daniel Mendelsohn, ''The New Republic'' *[http://commonsense2.com/2009/04/book-reviews/reborn-journals-notebooks-1947-1963-by-susan-sontag-edited-by-david-rieff/ A review of "Reborn"] by James Patrick * {{C-SPAN|Susan Sontag}} *[http://www.c-spanvideo.org/program/172991-1 ''In Depth'' interview with Sontag, March 2, 2003] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] 61me0w9ew1yugdmi3bh0ft584p5lwr2 0 94028 853084 849977 2026-11-06T12:29:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853084 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ | image = Sanjeeda at STAR Plus Dandia Shoot2 (cropped).jpg | caption = ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|12|20}}<ref>{{citeweb|url=https://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|title=Birthday Special! Photos of Sanjeeda Shaikh which prove why she is beauty personified!|publisher=Pinkvilla|access-date=2018-09-13|archive-date=2018-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214547/https://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|dead-url=yes}}</ref> | birth_place = ਕੁਵੈਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | spouse = {{marriage|ਆਮਿਰ ਅਲੀ|2012}}<ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aamir-Ali-off-to-Goa-for-vacation-with-wife-Sanjeeda-Sheikh/articleshow/54973035.cms|title=Sanjeeda-Amir going to Goa for vacation|publisher=''Times ofIndia''}}</ref> |signature= | yearsactive = 2006–ਹਾਜ਼ਰ }} '''ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-reaches-1-million-followers-on-Instagram-thanks-fans/articleshow/54793984.cms|title=Sanjeeda Sheikh thanks her fans|publisher=''Times of India''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/after-divyanka-tripathi-and-mouni-roy-sanjeeda-sheikh-touches-one-million-followers-on-insta/|title=Sanjeeda reach one million follower in instagram|publisher=''Bollywoodlife|access-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213092030/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/after-divyanka-tripathi-and-mouni-roy-sanjeeda-sheikh-touches-one-million-followers-on-insta/|archive-date=2019-02-13|url-status=dead}}''</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-ali-and-sanjeeda-sheikh-wont-celebrate-eid-find-out-why/|title=Aamir Ali and Sanjeeda Sheikh are not celebrating Eid this year for the unprecedented deluge in Jammu and Kashmir that has got them thinking|publisher=''Bollywoodlife''|access-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117233759/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-ali-and-sanjeeda-sheikh-wont-celebrate-eid-find-out-why/|archive-date=2018-11-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|title=Birthday Special!! Photo of Sanjeeda Sheikh which prove why she beauty personified|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224030234/http://www.pinkvilla.com/tv/discussion/368939/birthday-special-photos-sanjeeda-shaikh-which-prove-why-she-beauty-personified|dead-url=yes}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[File:Sanjeeda sheikh aamir ali colors indian telly awards.jpg|thumb|Sanjeeda Sheikh with former husband [[Aamir Ali]]]] 2 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ [[ਆਮਿਰ ਅਲੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{cite web |title=Aamir-Sanjeeda's wedding reception |url=http://www.ndtv.com/album/listing/entertainment/aamir-sanjeeda-s-wedding-reception-12465 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418153949/http://www.ndtv.com/album/listing/entertainment/aamir-sanjeeda-s-wedding-reception-12465 |archive-date=18 April 2012 |access-date=27 July 2012 |publisher=NDTV}}</ref><ref>{{cite news |author=Ashwini Sawant |date=3 March 2012 |title=Aamir Ali-Sanjeeda Sheikh's nikaah |newspaper=[[DNA (newspaper)|DNA]] |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/slideshow_aamir-ali-sanjeeda-sheikh-s-nikaah_1657994#top |access-date=27 July 2012}}</ref><ref>{{cite magazine |date=5 March 2012 |title=TV star Aamir Ali, Sanjeeda Sheikh tie the knot |url=http://indiatoday.intoday.in/story/aamir-ali-sanjeeda-sheikh-tie-the-knot/1/176566.html |magazine=[[India Today]] |location=Mumbai |access-date=27 July 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Sanjeeda Sheikh about Amir Ali |url=http://www.hindustantimes.com/tv/aamir-has-changed-a-lot-after-marriage-sanjeeda-sheikh/story-VTUIrDqy6A9OXl9gcDcraI.html |publisher=Hindusthan Time}}</ref><ref>{{cite web |title=Sanjeeda Sheikh picture draw communal ire |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sanjeeda-sheikhs-intimate-picture-with-husband-aamir-ali-draws-communal-ire/ |publisher=Bollywoodlife |access-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214549/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sanjeeda-sheikhs-intimate-picture-with-husband-aamir-ali-draws-communal-ire/ |archive-date=2018-09-16 |url-status=dead}}</ref> ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸਰੋਗੇਸੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਆਇਰਾ ਅਲੀ ਹੈ।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/revealed-telly-couple-sanjeeda-shaikh-and-aamir-ali-have-a-four-month-old-daughter/articleshow/73171459.cms Telly couple Sanjeeda Shaikh and Aamir Ali have a four-month-old daughter]-''Times of India''</ref> ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 2020 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ<ref>[https://www.idiva.com/entertainment/tv/aamir-ali-speaks-about-breakup-with-wife-sanjeeda-sheikh-for-the-first-time/18005888 Post Opting For Surrogacy, Aamir Confirms Marital Woes With Sanjeeda Sheikh] - ''IDiva''</ref> ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਮਿਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।.<ref>{{cite news |date=6 January 2022 |title=Aamir Ali and Sanjeeda Shaikh Divorce After Nine Years of Marriage, Actress Gets Daughter's Custody: Report |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/movies/aamir-ali-and-sanjeeda-shaikh-divorce-after-nine-years-of-marriage-actress-gets-daughters-custody-report-4628906.html}}</ref> 29 ਮਈ 2017 ਨੂੰ, ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਜ਼ਕੇਰਬਾਨੂ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਬਾਗਬਾਨ ਨੇ ਉਸ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਅਨਸ ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਅਨੀਸ਼ਾ ਸ਼ੇਖ ਵਿਰੁੱਧ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਜ਼ਕੇਰਬਾਨੂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਹ 27 ਮਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੰਬਈ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਐਫਆਈਆਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਖ ਸ਼ੂਟਿੰਗ 'ਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਸੰਜੀਦਾ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਨੋਟਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[https://m.ndtv.com/entertainment/domestic-violence-case-filed-against-tv-actress-sanjeeda-shaikh-and-her-family-1745167 Domestic Violence Case Filed Against TV Actress Sanjeeda Shaikh And Her Family] NDTV</ref><ref>[https://www.hindustantimes.com/tv/sanjeeda-sheikh-brother-face-domestic-violence-charges-after-sister-in-law-files-fir/story-mN0jYsjBKLHKfUPaRkfdWK.html Sanjeeda Sheikh, brother face domestic violence charges as sister-in-law files FIR] ''Hindustan Times''</ref><ref>[https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/legal-trouble-for-sanjeeda-sheikh/articleshow/60319973.cms Sanjeeda Sheikh's sister-in-law files domestic violence case against her and her brother] ''The Times of India''</ref> ==ਕਰੀਅਰ== ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੂਪ ਓਪੇਰਾ 'ਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕਯਾ ਹੋਗਾ ਨਿੰਮੋ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਨਿੰਮੋ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2007 ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕਯਾਮਤ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਂਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਪਤੀ ਨੇ ਆਮਿਰ ਅਲੀ ਨਾਲ ''ਨੱਚ ਬਲਿਏ 3'' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਂਸਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=Win>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-20/tv/27906409_1_sanjeeda-sheikh-aamir-sanjeeda-aamir-ali |title=Aamir-Sanjeeda are really excited |date=Sep 20, 2008 |publisher=''Times of India'' |accessdate=July 27, 2012 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111041259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-20/tv/27906409_1_sanjeeda-sheikh-aamir-sanjeeda-aamir-ali |dead-url=yes }}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਇੱਕ ਹਸੀਨਾ ਥੀ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{cite news|title=14 TV shows get axed this year|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/14-TV-shows-get-axed-this-year/articleshow/45523886.cms|accessdate=16 December 2014|work=The Times of India|publisher=Shruti Jambhekar|date=16 December 2014}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/vatsal-seth-scares-ek-hasina-thi-co-star-sanjeeda-sheikh/|title=Vatsal Seth scares ‘Ek Hasina Thi’ co-star Sanjeeda Sheikh|publisher=''Indian Express''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ek-hasina-thi-actor-sanjeeda-sheikh-i-like-to-play-different-roles-in-tv-serials-and-do-not-want-to-create-a-particular-image/|title=Sanjeeda Sheikh about her role in Ek hasina thi|date=19 May 2014|publisher=''Bollywoodlife''|access-date=1 ਜੂਨ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121094155/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ek-hasina-thi-actor-sanjeeda-sheikh-i-like-to-play-different-roles-in-tv-serials-and-do-not-want-to-create-a-particular-image/|archive-date=21 ਨਵੰਬਰ 2018|url-status=dead}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ਼ਕ ਕਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ ਵਿੱਚ ਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।<ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Shaikh-to-replace-Eisha-Singh-in-Ishq-Ka-Rang-Safed/articleshow/52479770.cms|title=Sanjeeda Sheikh will replace Esha Singh in Ishq Ka Rang Safed|publisher=''Times of India''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-Saas-bahu-shows-will-never-fade-away/articleshow/53110539.cms|title=Sanjeeda Sheikh: 'Saas-bahu' shows will never fade away|publisher=''Times of India''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.filmibeat.com/television/news/2016/sriti-jha-sanjeeda-sheikh-accept-mouni-roy-nachnaaundanahi-challenge-246813.html|title=Sriti Jha & Sanjeeda Sheikh Accept Mouni Roy’s #NachnaAundaNahi Challenge!|publisher=''Filmi Beat''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/From-Sunny-Leone-to-Sanjeeda-Sheikh-Beat-Pe-Booty-fever-grips-TV-celebs/articleshow/53736343.cms|title=From Sunny Leone to Sanjeeda Sheikh: 'Beat Pe Booty' fever grips TV celebs|publisher=''Times of India''}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/photos/369149/ekta-kapoor-aamir-sanjeeda-arjun-bijlani-and-others-ring-karishma-tannas-birthday|title=Ekta Kapoor, Aamir-Sanjeeda, Arjun Bijlani and others ring in Karishma Tanna's birthday!|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225143201/http://www.pinkvilla.com/tv/photos/369149/ekta-kapoor-aamir-sanjeeda-arjun-bijlani-and-others-ring-karishma-tannas-birthday|dead-url=yes}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/369061/bffs-mouni-roy-and-sanjeeda-shaikh-dancing-tunes-ambarsariya-most-graceful|title=BFFs Mouni and Sanjeeda dancing to the tunes of Ambarsariya is the most graceful thing today!|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-date=2016-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224195411/http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/369061/bffs-mouni-roy-and-sanjeeda-shaikh-dancing-tunes-ambarsariya-most-graceful|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ੇਖ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਵੈਬ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰੇਣਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਗਹਿਰਾਈਆਂ'' ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਏਕ ਹਸੀਨਾ ਥੀ'' ਨਾਂ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜੋ ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਸੀ।<ref>{{citeweb|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/rohan-mehra-om-swami-spat-aashka-goradias-engagement-vatsal-sheth-sanjeeda-sheikhs-reunion-heres-what-made-news-on-tv/|title=Rohan Mehra – Om Swami spat, Aashka Goradia’s engagement, Vatsal Sheth – Sanjeeda Sheikh’s reunion – here’s what made news on TV|publisher=''Bollywoodlife''|access-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916214541/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/rohan-mehra-om-swami-spat-aashka-goradias-engagement-vatsal-sheth-sanjeeda-sheikhs-reunion-heres-what-made-news-on-tv/|archive-date=2018-09-16|url-status=dead}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/367596/sanjeeda-sheikh-looks-intense-her-comeback-show-check-out|title=Sanjeeda Shaikh looks intense in her comeback show! Check out|publisher=''Pinkvilla''|access-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201180155/http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/367596/sanjeeda-sheikh-looks-intense-her-comeback-show-check-out|archive-date=2016-12-01|url-status=dead}}</ref><ref>{{citenews|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sanjeeda-sheikh-vatsal-seth-to-feature-in-a-supernatural-show/articleshow/56775799.cms|title=Sanjeeda Sheikh, Vatsal Seth to feature in a supernatural show|publisher=''Times of India''}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|ਸਾਲ ! scope="col"|ਫ਼ਿਲਮ ! scope="col"|ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col"|Notes |- | 2003 ! scope="row" | ''[[Baghban (2003 film)|Baghban]]'' | Milee | |- | 2005 ! scope="row" | ''[[Ponniyin Selvan (2005 film)|Ponniyin Selvan]]'' | Priya | Tamil Film; Credited as Vennila |- | 2010 ! scope="row" | ''[[Pankh (film)|Pankh]]'' | Kusum | |- | 2018 ! scope="row" | ''[[Ashke]]'' | Jiya | Punjabi film |- | 2018 ! scope="row" | ''[[Nawabzaade]]'' | colspan=2|Special appearance in song "Mummy Kasam" |- | 2020 ! scope="row" | ''[[Taish]]'' | Jahaan | [[ZEE5]] film |- | 2020 ! scope="row" | ''[[Kaali Khuhi]]'' | Priya | [[Netflix]] film |- | rowspan=2|2022 ! scope="row"| ''Main Te Bapu'' | | Punjabi film |- | style="background:#ffc;" | ''Kun Faya Kun'' {{dagger}} | TBA | Filming<ref>{{cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/kun-faya-kun-harshvardhan-rane-sanjeeda-shaikh-kushan-nandy-paint-happy-picture-sets-film |title=Kun Faya Kun: Harshvardhan Rane, Sanjeeda Shaikh & Kushan Nandy paint a happy picture on the sets of the film |work=Bollywood Hungama |access-date=26 November 2020}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ਸਾਲ ! ਸ਼ੋਅ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਹਵਾਲੇ |- |- | 2006–2007 |''[[Kyaa Hoga Nimmo Kaa]]'' | Nimmo | | style="text-align:center;" |<ref name="auto1">{{Cite web |title=Nimmo to go off air |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/Nimmo-to-go-off-air/articleshow/15672159.cms |website=Mumbai Mirror |access-date=2022-05-18 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711230355/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/nimmo-to-go-off-air/articleshow/15672159.cms |url-status=dead }}</ref> |- | 2007–2009 | ''[[Kayamath]]'' | Ayesha Shergil | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=1 June 2016 |title=Dhaani, Nimmo or Ayesha: Which one is your favourite Sanjeeda Sheikh role? |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/dhaani-nimmo-or-ayesha-kayamath-ishq-ka-rang-safed-kya-hoga-nimmo-ka-11796-2016-06-01 |website=[[India Today]]}}</ref> |- | 2007 | ''[[Nach Baliye#Season 3|Nach Baliye 3]]'' | Contestant | Winner (Along with [[Aamir Ali]]) | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=24 December 2007 |title=Rakhi-Abhishek were very good dancers |url=https://www.rediff.com/movies/2007/dec/24as.htm |website=Rediff}}</ref> |- | rowspan="3" | 2008 | ''[[Kya Dill Mein Hai]]'' | Naina Oberoi | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=29 August 2008 |title=Aamir-Sanjeeda's a couple again |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-aamir-sanjeeda-s-a-couple-again-1186716 |website=DNA}}</ref> |- | ''[[Nachle Ve with Saroj Khan]]'' | Guest Contestant | rowspan="2" |Along with [[Aamir Ali]] | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=22 July 2008 |title=Sanjeeda as choreographer? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-as-choreographer/articleshow/3260001.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | ''[[Nach Baliye#Season 4|Nach Baliye 4]]'' | Host | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=16 September 2008 |title=Aamir-Sanjeeda to host 'Nach Baliye 4'? |url=https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/aamir-sanjeeda-to-host-nach-baliye-4-_10809.html |website=Zee News |access-date=18 ਮਈ 2022 |archive-date=18 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518171809/https://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/aamir-sanjeeda-to-host-nach-baliye-4-_10809.html |dead-url=yes }}</ref> |- | 2009–2010 | ''[[Jaane Pehchane Se Yeh Ajnabi]]'' | Ayesha | | style="text-align:center;" |<ref name=":0">{{cite web |url=http://archive.indianexpress.com/news/talking-point-with-sanjeeda-sheikh/604803/ |title=Sanjeeda Sheikh talks about Jaane Pehchaane Se…Ye Ajnabbi |date=12 April 2010}}</ref> |- | 2010 | ''[[Zara Nachke Dikha|Zara Nachke Dikha 2]]'' | Contestant | Winner | style="text-align:center;" |<ref name=":0" /> |- | 2010 | ''[[Sapna Babul Ka... Bidaai]]'' | Guest | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url=http://archive.indianexpress.com/news/moulli-sangeeta-sanjeeda-in-bidaai/580487/ |title=Moulli, Sangeeta, Sanjeeda in Bidaai |date=19 February 2010}}</ref> |- | rowspan="2" | 2011 | ''[[Hi! Padosi... Kaun Hai Doshi?]]'' | rowspan="2" | Sejal Mehta | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=30 August 2011 |title=I am at ease with comedy: Sanjeeda Sheikh |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/i-am-at-ease-with-comedy-sanjeeda-sheikh/articleshow/16160167.cms |website=Mumbai Mirror |access-date=18 ਮਈ 2022 |archive-date=18 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518181630/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/i-am-at-ease-with-comedy-sanjeeda-sheikh/articleshow/16160167.cms |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[Piya Ka Ghar Pyaara Lage]]'' | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=15 December 2012 |title=Sanjeeda quits one show for another |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-quits-one-show-for-another/etarticleshow/17613406.cms?from=mdr |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2012 | ''[[Ramleela – Ajay Devgn Ke Saath]]'' | Surpanakha | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=26 October 2012 |title=Sanjeeda Sheikh plays Surpanakha, the seductress on Life OK's Ramleela |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-plays-Surpanakha-the-seductress-on-Life-OKs-Ramleela/articleshow/16966729.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" |2013 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 6)|Bigg Boss 6]]'' | Guest | Dance performance in grand finale | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=12 January 2013 |title='Bigg Boss 6': And the winner is... Urvashi Dholakia |url=https://www.emirates247.com/entertainment/bigg-boss-6-and-the-winner-is-urvashi-dholakia-2013-01-12-1.490775 |website=Emirates247}}</ref> |- |''[[Badalte Rishton Ki Dastaan]]'' | Meera Raunat | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=26 February 2013 |title=Sanjeeda on her role in Badalte Rishton Ki... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-on-her-role-in-Badalte-Rishton-Ki-/articleshow/18688097.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2014 | ''[[Ek Hasina Thi (TV series)|Ek Hasina Thi]]'' | Durga Thakur / Nitya Mitra | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3" | 2015 | ''[[Jhalak Dikhhla Jaa (season 8)|Jhalak Dikhhla Jaa 8]]'' | Guest Contestant | rowspan="3" | Dance performance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=18 September 2015 |title=Drashti Dhami, Gautam Gulati and Sanjeeda Sheikh on 'Jhalak Dikhhla Jaa' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/jhalak-dikhhla-jaa-reloaded/Drashti-Dhami-Gautam-Gulati-and-Sanjeeda-Sheikh-on-Jhalak-Dikhhla-Jaa/articleshow/49014416.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | ''[[Tashan-e-Ishq]]'' | rowspan="2" | Guest | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=16 October 2015 |title=Sanjeeda Sheikh-Aamir Ali on Tashan-e-Ishq |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanjeeda-Sheikh-Aamir-Ali-on-Tashan-e-Ishq/articleshow/49418178.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | ''[[Bhagyalaxmi]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |title=19 October 2015 |url=https://www.indiatvnews.com/video/bhagyalaxmi-sanjeeda-sheikh-visits-the-sets-87894.25.html |website=INDIA TV NEWS}}</ref> |- | 2015–2016 | ''[[Power Couple (Indian TV series)|Power Couple]]'' | Contestant | Finalist | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=29 February 2016 |title=Power Couple: Aamir Ali and Sanjeeda Sheikh evicted |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/power-couple-aamir-ali-and-sanjeeda-sheikh-evicted/photostory/51192577.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2016 | ''[[Swaragini - Jodein Rishton Ke Sur]]'' | Guest | Dance performance | style="text-align:center;" |{{Citation needed|date=April 2022}} |- | ''[[Ishq Ka Rang Safed]]'' | Dhani | | style="text-align:center;" | |- | 2017 | ''[[Love Ka Hai Intezaar]]'' | Kamini Mathur | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=30 May 2017 |title=Sanjeeda Sheikh and Keith Sequeira's Love Ka Hai Intezaar is the No. 1 show in UK |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/sanjeeda-sheikh-and-keith-sequeiras-love-ka-hai-intezaar-is-the-no-1-show-in-uk-lifetv-980097-2017-05-30 |website=[[India Today]]}}</ref> |- | rowspan="4" | 2018 | ''[[Roop - Mard Ka Naya Swaroop]]'' | rowspan="5" | Guest | rowspan="5" | Dance performance | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url=https://www.iwmbuzz.com/television/news/sanjeeda-shaikhs-special-dance-performance-colors-roop/2018/09/24 |website=IWMBuzz.com |title=Sanjeeda Shaikh's special dance performance in Colors' Roop |date=24 September 2018}}</ref> |- | ''[[Kundali Bhagya]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=10 September 2018 |title=Kundali Bhagya Ganesh Utsav Maha Episode: Dheeraj Dhooper, Additi Gupta, Asha Negi, Karan Tacker And Others Set The Stage on Fire – View Pics |url=https://www.india.com/entertainment/television-news-kundali-bhagya-ganesh-utsav-maha-episode-dheeraj-dhooper-additi-gupta-asha-negi-karan-tacker-and-others-set-the-stage-on-fire-view-pics-3317925/ |website=India.com}}</ref> |- | ''[[Tantra (TV series)|Tantra]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=9 December 2018 |title=Sanjeeda Sheikh shows off her dancing skills in Tantra |url=https://zeenews.india.com/television/sanjeeda-sheikh-shows-off-her-dancing-skills-in-tantra-2162122.html |website=Zee News}}</ref> |- | ''[[Naagin (2015 TV series)|Naagin 3]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=30 December 2018 |title=Naagin 3: Gauhar Khan, Drashti Dhami, Sanjeeda Sheikh to be part of Mahir and Vishaka's wedding celebration |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/naagin-3-gauhar-khan-drashti-dhami-sanjeeda-sheikh-to-be-part-of-mahir-and-vishakas-wedding-celebration/articleshow/67311402.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 2019 | ''[[Kumkum Bhagya]]'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |date=14 October 2019 |title=Diwali special in Kumkum Bhagya: Karishma, Sanjeeda, Drashti, Ravi, and others to perform |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/diwali-special-kumkum-bhagya-karishma-sanjeeda-drashti-ravi-and-others-perform-191014 |website=Tellychakkar}}</ref> |- |} === ਵੈਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ਸਾਲ ! ਨਾਂ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਹਵਾਲੇ |- | rowspan="2" | 2017 | ''[[Gehraiyaan (web series)|Gehraiyaan]]'' | Dr. Reyna | | style="text-align:center;" | |- |} === Music videos === {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Song Title ! Singer ! Ref(s) |- | 2017 | ''Bas Ek Baar'' | Soham Naik | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=yaD8guPaf0k Bas Ek Baar | Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda Sheikh | Anurag Saikia | Latest Hindi Songs]</ref> |- | rowspan="2"|2018 | ''Ajnabee'' | Soham Naik | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=oHTSok_Y-94 Ajnabee l Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda Sheikh | Anurag Saikia | Latest Hindi Songs]</ref> |- | ''Tum Aaoge'' | Soham Naik, Ritrisha Sarmah | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=FhHg3QVZils Tum Aaoge | Soham Naik | Aamir Ali | Sanjeeda | Anurag Saikia | Kunaal Vermaa | Latest Hindi Songs]</ref> |- |rowspan="3"|2019 | ''Sajda Karu'' | [[Stebin Ben]] | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=HD-FonJ6gD0 Sajda Karu - Sanjeeda Sheikh & Aamir Ali | Stebin Ben | Asad Khan| Raqueeb Alam| Zee Music Originals]</ref> |- | ''Kalla Sohna Nai'' | [[Akhil (singer)|Akhil]] | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=_87sQk_Ybsk Kalla Sohna Nai - AKHIL ft. Sanjeeda Sheikh | Babbu | MixSingh | Latest Song 2019]</ref> |- | ''Ruka Hoon'' | [[Jigar Saraiya]] | style="text-align:center;" |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=W6RzUBLTYw4 Ruka Hoon | Jigar Saraiya | Sachin - Jigar | Sanjeeda Shaikh | Official Music Video]</ref> |- |rowspan="3"|2021 |''Toh Aa Gaye Hum'' |[[Jubin Nautiyal]], [[Mithoon]] | |- |''Saiyaan'' |[[Jass Manak]] | |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] qhsqgrhovvznrfdsu2em3g19w6lrcst 0 94076 853035 709504 2026-11-06T12:05:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853035 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Sushama Reddy.jpeg | name = ਸੁਸ਼ਮਾ ਰੇੱਡੀ | caption = | birth_date = <!-- Birth date has been contested. Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight. --> | birth_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | height = <!-- Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight. --> | death_place = | occupation = ਮਾਡਲ, [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] | website = | parents = ਚਿੰਤਾਪੋਲੀ ਰੇੱਡੀ<br />ਨਕਸ਼ਤਰਾ ਰੇੱਡੀ | relatives = [[ਮੇਘਨਾ ਰੇੱਡੀ]] (ਭੈਣ)<br />[[ਸਮੀਰਾ ਰੇੱਡੀ]] (ਭੈਣ) }} '''ਸੁਸ਼ਮਾ ਰੇੱਡੀ '''ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਮਾਡਲ, ਵੀਜੇ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ।<ref name="TOI Script">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow-times/Shes-Reddy-to-write/articleshow/63220.cms|title=She's Reddy to write!|date=7 July 2003|work=[[Times of India]]|access-date=12 November 2012}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਸੁਸ਼ਮਾ ਰੇੱਡੀ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ, 1976 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>https://www.google.co.in/search?q=sushma+reddy&oq=sushma&gs_l=serp.1.2.0i67k1j0i131k1j0i67k1j0j0i67k1j0l4j0i131k1.14457.15497.0.20019.6.6.0.0.0.0.254.708.2-3.3.0....0...1.1.64.serp..3.3.703...35i39k1.MuUhW_Iq1Ww</ref> ਸੁਸ਼ਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਅਧਿਐਨ ਬੰਬਈ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ, ਮਾਹਿਮ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮਿਠੀਬਾਈ ਕਾਲਜ, [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="HT Interview">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Brunch/Brunch-Stories/Personal-Agenda-Sushama-Reddy/Article1-847576.aspx|title=Personal Agenda: Sushama Reddy|last=Mignonne|first=Dsouza|date=28 April 2012|work=[[Hindustan Times]]|access-date=12 November 2012|archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120711165726/http://www.hindustantimes.com/Brunch/Brunch-Stories/Personal-Agenda-Sushama-Reddy/Article1-847576.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਇਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕੋਰਸ ਐਨਵਾਈਐਫਏ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਤੋਂ ਕੀਤਾ।<ref name="hin int">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article2717520.ece|title=Not Just a Pretty Face|last=Srvasti|first=Datta|date=15 December 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=12 November 2012}}</ref> ਇਸਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ  ਸਮੀਰਾ ਰੇੱਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == === ਮਾਡਲਿੰਗ === ਸੁਸ਼ਮਾ ਦੀ ਭੈਣ ਮੇਘਨਾ ਨੇ ਸੁਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ।<ref name="tele sis">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1051210/asp/weekend/story_5561787.asp|title=All in the family|date=10 December 2005|work=[[The Telegraph (Calcutta)]]|access-date=12 November 2012}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰੇਕ ਭਰਤਬਾਲਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਪਾਰਕ ਮਸ਼ਹੂਰੀਆਂ ਲਿਮਕਾ, ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ, ਲਿਬਰਟੀ, ਗੋਦਰੇਜ, ਬਲੇਂਡਰ'ਸ ਪ੍ਰਾਈਡ, ਫੋਰਡ ਆਈਕਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੀ ਵੀ ਵਪਾਰਕ ਥਮਜ਼ ਅਪ ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰੇੱਡੀ ਨੇ ਦਿਵਾਕਰ ਪੁੰਡੀਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਗੀਤ ਦੀਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। === ਹੋਸਟਿੰਗ === ਚੈਨਲ ਵੀ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਜਲਦ ਬਾਅਦ ਹੀ,  ਇਸਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਲਈ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ 2 ਸਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ === ਅਦਾਕਾਰੀ === ''ਸੁਸ਼ਮਾ ''ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚਾਕਲੇਟ: ਡੀਪ ਡਾਰਕ ਸਿਕ੍ਰੇਟਸ''  ਵਿੱਚ [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਡੋਨ: ਦਾ ਚੇਸ ਬਿਗਿੰਸ ਅਗੇਨ '' ਅਤੇ ਫਿਰ ''ਚੁਪ ਚੁਪ ਕੇ'', ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] (ਦੋਵੇਂ 2006 ਵਿੱਚ) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="one">{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/sushma-reddy-160506.html|title=Sushama Reddy makes her debut!|date=16 May 2006|publisher=OneIndia.com|access-date=21 May 2011|archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130218031924/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/sushma-reddy-160506.html|dead-url=yes}}</ref> === ਪ੍ਰਡਯੂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ === 2008 ਵਿੱਚ, ਸੁਸ਼ਮਾ ਰਜਤ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ'' ਆਰੈਕਟਐਂਗਲ ਲਵ ਸਟੋਰੀ ''ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੀ।<ref name="gs">{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/interviews/11-sushma-reddy-interview-101010.asp|title=Interview: Sushma Reddy|date=10 October 2010|publisher=GlamSham.com|access-date=21 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916210004/http://www.glamsham.com/movies/interviews/11-sushma-reddy-interview-101010.asp|archive-date=16 ਸਤੰਬਰ 2018|url-status=dead}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਝੇ ਮਿੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਾਥੀ ਸੰਜੇ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਰਕੇਟਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਰੀਅਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ, ਆਰੀਅਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਫੰਡ ਨਾਲ, ਰੈਡੀ ਅਤੇ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਸੇਵਨ ਆਈਲੈਂਡ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੈਵਨ ਆਈਲੈਂਡ ਐਂਡ ਆਰੀਅਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦਾ 'ਦਸ ਟੋਲਾ' 2009 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ-ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੋਮਿੰਗ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਮਿਕ-ਕੈਪਰ, ਦ ਸਟੈਂਪ ਕੁਲੈਕਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਪ੍ਰਿਆ ਆਇੰਗਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ 'ਨੋ ਲੈਟਰ ਫ੍ਰਾਮ ਮਦਰ' 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਿੱਬਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Gael Bernal to Work with Indian Production House|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=698872|archive-url=https://archive.today/20130131043947/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=698872|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|access-date=12 November 2012|newspaper=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|date=27 October 2010}}</ref> ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੋਮਿੰਗ ਹੈ। ਸੁਸ਼ਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ, ਨਿੱਕੀ ਰੇਡੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਚੈਨਲਾਂ<ref name="toi mangi">{{cite news|last=Uday Singh|first=Rashmi|title=Restro Review: Mangii Cafe|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-19/food-reviews/30612240_1_mango-tree-mangifera-indica-pizzas|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013003310/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-19/food-reviews/30612240_1_mango-tree-mangifera-indica-pizzas|url-status=dead|archive-date=13 October 2013|accessdate=12 November 2012|newspaper=[[The Times of India]]|date=19 May 2012}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੀਐਲਸੀ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਸਮਗਰੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਟੀਐਲਸੀ 'ਤੇ ਗੋ ਇੰਡੀਆ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਐਂਕਰਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਅਭਿਨੇਤਾ === {| style="margin: 1em 1em 14px 0px; background: rgb(249, 249, 249) none repeat scroll 0% 0%; border: 1px solid rgb(170, 170, 170); border-collapse: collapse; font-size: 95%;" cellspacing="0" cellpadding="4" border="2" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਸੂਚਨਾ |- | rowspan="1" | 2005 | ''ਚਾਕਲੇਟ:ਡੀਪ ਡਾਰਕ ਸਿਕ੍ਰੇਟਸ'' | ਮੌਨਸੂਨ ਅਇਅਰ | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |ਡੇਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮ<br> |- | rowspan="2" | 2006 | ''ਡੋਨ: ਦਾ ਚੇਸ ਬਿਗਿੰਸ ਅਗੇਨ '' |ਗੀਤਾ ਅਹੂਜਾ<br> | ਹਿੰਦੀ |- | ''ਚੁਪ ਚੁਪ ਕੇ '' | ਪੂਜਾ | ਹਿੰਦੀ |- | rowspan="1" | 2009 |  ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ – ਖਤਰੋਂ  ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ ਲੇਵਲ  2'' | ਸਵੈ | ਹਿੰਦੀ | ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਧਾਰਿਤ ਰਿਏਲਟੀ ਸ਼ੋਅ |} === ਨਿਰਮਾਤਾ === {| style="margin: 1em 1em 13px 0px; background: rgb(249, 249, 249) none repeat scroll 0% 0%; border: 1px solid rgb(170, 170, 170); border-collapse: collapse; font-size: 95%;" cellspacing="0" cellpadding="4" border="2" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਸੂਚਨਾ |- | rowspan="1" | 2010 | ''ਦਸ ਤੋਲਾ '' | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |ਸੰਜੇ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਪੈਦਾਵਾਰ<br> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=1897413}} * [https://www.facebook.com/SushamaReddyOfficial Sushama ਰੈੱਡੀ ਫੈਨ ਪੰਨਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] iologjyhda5rbvp1ymxxc5lgtbdno6k 0 94422 853166 845140 2026-11-06T13:06:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853166 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Hannah_Chaplin.jpg|thumb|ਹੰਨਾਹ ਚੈਪਲਿਨ, ਅੰ. 1885]] '''ਹੰਨਾਹ ਚੈਪਲਿਨ''', ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਮ '''ਹੰਨਾਹ ਹੈਰੀਏਟ ਪੈਡਲਿੰਗਹੈਮ ਹਿੱਲ''', ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਂ  '''ਲਿਲੀ ਹਾਰਲੀ''' (6 ਅਗਸਤ 1865 – 28 ਅਗਸਤ 1928<ref>{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Hannah-Chaplin/6000000010764310318|title=Hannah Harriet Pedlingham Chaplin|publisher=Geni|language=|accessdate=7 June 2016}}</ref>), ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਨਾਚੀ ਸੀ ਜੋ ਜੋ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਅੱਧੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਿਡਨੀ ਚੈਪਲਿਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵ੍ਹੀਲਰ ਡਰੀਡਨ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। <ref name="ccsite">{{cite web|url=http://www.charliechaplin.com/en/biography/articles/216-Charlie-s-Mother-Hannah-Chaplin|title=Charlie’s Mother: Hannah Chaplin|publisher=Charlie Chaplin – Official Website|language=|accessdate=7 June 2016|archive-date=20 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620172236/http://www.charliechaplin.com/en/biography/articles/216-Charlie-s-Mother-Hannah-Chaplin|url-status=dead}}</ref><ref name="Weissman2013">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Nm8hAgAAQBAJ&pg=PT14|title=Chaplin: A Life|last=Weissman|first=Stephen|date=13 December 2013|publisher=Skyhorse Publishing Company, Incorporated|isbn=978-1-62872-185-0|pages=14–}}</ref> ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬੀਮਾਰੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਆਤਸ਼ਕ|ਸਿਫਿਲਿਸ]] ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਹ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1921 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਚਾਰਲੀ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਵਸਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 1928 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤਕ ਸਾਨ ਫਰਨੈਨਡੋ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹੰਨਾਹ ਚੈਪਲਿਨ ਦਾ ਜਨਮ  6 ਅਗਸਤ, 1865 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵਾਲਵਰਥ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ 11 ਕੈਮਡੇਨ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Robinson2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ovzYAgAAQBAJ&pg=PA162|title=Chaplin: His Life And Art|last=Robinson|first=David|publisher=Penguin Books Limited|year=2014|isbn=978-0-14-197918-2|pages=22, 162}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਚਾਰਲਸ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹਿੱਲ, ਇੱਕ ਰਾਜ ਮਿਸਤਰੀ, ਇੱਕ ਮੋਚੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮਰੀਅਮ ਐੱਨ ਹਾਜ ਇੱਕ ਮਰਕਰੀਲ ਕਲਰਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਈਨ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਚੈਪਲਿਨ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਨਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਿਲੀ ਲੇਂਗਟਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਲਿਲੀ ਹਾਰਲੀ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਹਾਲ ਮਨਪਰਚਾਵੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ।<ref name="AnthonyChaplin2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VeBgTYqgnYMC&pg=PA30|title=Chaplin's Music Hall: The Chaplins and Their Circle in the Limelight|last=Anthony|first=Barry|last2=Chaplin|first2=Michael|publisher=I.B.Tauris|year=2012|isbn=978-1-78076-314-9|pages=30–}}</ref> 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਇਰਿਸ਼ ਸਕੈਚ ''ਸ਼ਮਸ ਓ ਬਰਾਇਨ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਪਾਰਟਨਰ ਚਾਰਲਸ ਚੈਪਲਿਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਦਿੱਖ ਤੇ ਫ਼ਿਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ, ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ "ਦੈਵੀ-ਦਿੱਖ" ਕਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ "ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਦੂ-ਅਸਰ ਵਾਲੀ" ਨਾਰੀ ਸੀ। ਕਰੀਬ 1883 ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਲਗਭਗ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਿਡਨੀ ਹੌਕਸ (ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਡਨੀ ਹੌਕ) ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਵਿਟਵਾਟਰਸਰਾਂਡ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਟੈਫ਼ਨ ਵੇਸੀਮੈਨ ਨੇ 2008 ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਚੈਪਲਿਨ: ਏ ਲਾਈਫ'' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1884 ਵਿੱਚ, ਹੌਕਸ ਦੁਆਰਾ ਗਰਭਵਤੀ, ਉਹ ਲੰਦਨ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਚਾਰਲਸ ਚੈਪਲਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। 1885 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੌਕਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਡਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲੇ ਹਾਵਰੇ ਦੇ ਰਾਇਲ ਸੰਗੀਤ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਟੇਜ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। 22 ਜੂਨ, 1885 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਜਾਨਜ਼ ਚਰਚ, ਵਾਲਵਰਥ ਵਿਖੇ ਉਸਨੇ ਚਾਰਲਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ<ref name="mail">{{Cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/femail/article-1233081/The-dark-secrets-Charlie-Chaplins-mother-fired-genius.html|title=Revealed: The dark secrets about Charlie Chaplin's mother that fired his genius|last=Roberts, Glenys|date=7 December 2009|publisher=''Daily Mail''|access-date=7 June 2016}}</ref> 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, 1885 ਵਿੱਚ ਹੰਨਾਹ ਚੈਪਲਿਨ ਨੇ [[ਬਰਿਸਟਲ|ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] ਅਤੇ [[ਡਬਲਿਨ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1886 ਵਿੱਚ ਬੈੱਲਫਾਸਟ, [[ਗਲਾਸਗੋ]], ਪੇਖਮ, ਅਬਰਡੀਨ ਅਤੇ ਡੁੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪ੍ਰੈਸ ਨੋਟਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ "ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਲਿਲੀ ਹਾਰਲੀ" ਲਿਖਿਆ ਜੋ "ਗੇਟੀ ਐਂਡ ਸਟਾਰ, ਗਲਾਸਗੋ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਿੱਟ ਰਹੀ, ਹਰ ਰਾਤ ਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸ਼ੋ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ।" == ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ == 1887 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਚੈਪਲਿਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਾਥ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ 1888 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। 15 ਅਪਰੈਲ, 1889 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਚਾਰਲਸ ਸਪੈਨਸਰ ਚੈਪਲਿਨ, ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 1890 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੰਨਾਹ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਦੀ ਪੀਣ ਦੀ ਲਤ ਦੇ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਗੜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਚੈਪਲਿਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਫਾਮਰ, ਲੀਓ ਡਰਾਈਡੇਨ ਨਾਲ ਉਲਝ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। 31 ਅਗਸਤ, 1892 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਵ੍ਹੀਲਰ ਡਰਾਈਡੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਕਵਾਇਰ, ਸਾਊਥਵਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। 1893 ਦੀ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਡਰਾਈਡੇਨ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref name="Milton2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dfO4AwAAQBAJ&pg=PT10|title=Tramp: The Life of Charlie Chaplin|last=Milton|first=Joyce|publisher=Open Road Media|year=2014|isbn=978-1-4976-5916-2|pages=10–}}</ref> 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੈਪਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕੇਟ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਹਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਕਿਟੀ ਫੇਅਰਡੇਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਭੈਣਾਂ 1892 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇਕੱਠੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਚੈਪਲਿਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਕਈ ਸਫਲ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ "ਮਾਈ ਲੇਡੀ ਫ੍ਰੈਂਡ" ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ "ਦ ਲੇਡੀ ਜੱਜ" ਵੀ ਸੀ, ਜੋ 1893 ਤੋਂ 1896 ਤਕ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਚੈਪਲਿਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਸਕ ਮਾਈਗਰੇਨਜ਼ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਾਬ ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਪਾਗਲਪਣ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲੰਡਨ ਕਾਉਂਟੀ ਅਸਾਇਲਮ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੰਨਾਹ ਚੈਪਲਿਨ ਲੰਡਨ ਦੇ ਅੰਪਾਇਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੌਡਵੀਲ ਕੋਰ ਦ ਬੈਲੇਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1892 ਤੋਂ 1895 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 1894 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਐਲਡਰਸੋਟ ਵਿੱਚ ਕੈਟੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਰਿਕਾਰਡ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਚਾਰਲੀ ਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।  ਸਟੇਜ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ, ਚੈਪਲਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਸੀਓਣ ਨਾਲ ਨਿਗੂਣੀ ਜਿਹੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਟੇਜ ਐਕਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਪੈਂਟੋਮਾਈਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਘੜ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾਰਹੇ, ਇੰਨੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਏ ਕਿ 29 ਜੂਨ, 1895 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਮਬੇਥ ਇਨਫਰਮਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ, ਚਾਰਲੀ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਵੇਇਸਮੈਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸਨੇ ਹੰਨਾਹ ਚੈਪਲਿਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਿਫਿਲਿਸ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। 1898 ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਮਨੋਰੋਗੀ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇੰਨੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ 35 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਨ ਹਿੱਲ ਅਸਾਇਲਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਕੇਨਿੰਗਟਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਸਤੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਦਰਜ਼ੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਚਾਰਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦ ਤੱਕ 37 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਿਰਹੋਸਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੰਨਾਹ ਚੈਪਲਿਨ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ "ਬੱਕੜਵਾਹ ਅਤੇ ਮਨੋ-ਭਰਮਾਂ" ਸਮੇਤ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਅਲਾਮਤਾਂ ਦਾ ਝੱਲ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਚਾਰਲੀ "ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।" == ਅੰਤਿਮ ਸਾਲ == ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਰਲੀ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਅੱਧੇ ਭਰਾ ਸਿਡਨੀ ਨੇ ਨਾਟਕੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਲੈ ਗਏ। ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਉਹ ਫਿਰ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ 21 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚਾਰਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਧੰਨ ਕਮਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚੱਲ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 1921 ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਖੂਬ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਹਤਾਸ਼, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਲਈ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਣ ਸਿਡਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੱਧੇ ਭਰਾ, ਵ੍ਹੀਲਰ ਡਰਾਈਡੇਨ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਹੰਨਾਹ ਚੈਪਲਿਨ ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੇਨ ਫਰਨੈਂਡੋ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 28 ਅਗਸਤ, 1928 ਨੂੰ ਗਲੇਨਡੇਲ, [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਚਾਰਲੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers nid=1144&dat=19280829&id=bG8bAAAAIBAJ&sjid=RUoEAAAAIBAJ&pg=2691,1421258&hl=en|title=Death Takes Mrs. Chaplin|last=Bailey, Stanley|date=29 August, 1928|publisher=''The Pittsburgh Press''|access-date=8 June, 2016}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਾਰਵਰ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hollywoodforever.com/stories?ls_id=2454|title=Life Stories – Hannah Chaplin|website=Hollywood Forever Cemetery|access-date=11 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816045249/http://www.hollywoodforever.com/stories?ls_id=2454|archive-date=16 ਅਗਸਤ 2016|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1865]] jkobenooze6dxu5w9bd1cp7ndnfy24t 0 96769 853036 756829 2026-11-06T12:05:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853036 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ | office = [[ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ]] | image = Secretary Tillerson is Greeted by Indian Minister of External Affairs Swaraj (24074726498) (cropped).jpg | caption = 2017 ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ | predecessor = ਸਲਮਾਨ ਖ਼ੁਰਸ਼ੀਦ | primeminister = [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] | successor = ਸੁਬਰਮਨਯਮਮ ਜੈਸ਼ੰਕਰ | office2 = ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ | predecessor2 = ਐੱਲ. ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | office1 = ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ | predecessor1 = ਵਾਇਲਰ ਰਾਵੀ | primeminister1 = ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ | successor1 = ''ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ'' | successor2 = ''[[ਖਾਲੀ]]'' | birth_name = ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ | birth_date = {{birth date|df=y|1952|2|14}}<ref>{{cite web | url=http://loksabhaph.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=3812&lastls=16 | title=Lok Sabha Members Bioprofile Sushma Swaraj | publisher=[[Lok Sabha]] | accessdate=7 August 2019}}</ref> | birth_place = [[ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਣੀ]], ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]]<br/>(ਹੁਣ [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]]) | death_date = {{death date and age|df=y|2019|8|6|1952|2|14}}<ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-external-affairs-minister-sushma-swaraj-passes-away/articleshow/70559733.cms | title=Former External Affairs Minister Sushma Swaraj passes away | publisher=[[The Economic Times]] | date=6 August 2019 | accessdate=6 August 2019}}</ref> | death_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | spouse = {{marriage|ਸਵਰਾਜ ਕੌਸ਼ਲ|1975|2019}} | alma_mater = ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ<br />[[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] | term_start = 26 ਮਈ 2014 | term_end = 30 ਮਈ 2019 | term_start1 = 26 ਮਈ 2014 | term_end1 = 7 ਜਨਵਰੀ 2016 | term_start2 = 21 ਦਸੰਬਰ 2009 | term_end2 = 26 ਮਈ 2014 | office3 = ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ | primeminister3 = [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ]] | term_start3 = 29 ਜਨਵਰੀ 2003 | term_end3 = 22 ਮਈ 2004 | predecessor3 = ਪ੍ਰਮੋਦ ਮਹਾਜਨ | successor3 = ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਅਜ਼ਾਦ | office4 = ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ | primeminister4 = [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ]] | term_start4 = 29 ਜਨਵਰੀ 2003 | term_end4 = 22 ਮਈ 2004 | predecessor4 = ਸੀ ਪੀ ਠਾਕੁਰ | successor4 = ਅੰਬੂਮਨੀ ਰਾਮਦੋਸ | office5 = ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ | primeminister5 = [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ]] | term_start5 = 30 ਸਤੰਬਰ 2000 | term_end5 = 29 ਜਨਵਰੀ 2003 | predecessor5 = [[ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ]] | successor5 = [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] | office6 = ਦਿੱਲੀ ਦੀ 5ਵੀਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | lieutenant_governor6 = ਵਿਜੇ ਕਪੂਰ | term_start6 = 13 ਅਕਤੂਬਰ 1998 | term_end6 = 3 ਦਸੰਬਰ 1998 | predecessor6 = ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਰਮਾ | successor6 = [[ਸ਼ੀਲਾ ਦੀਕਸ਼ਤ]] | office7 = ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ | constituency7 = ਵਿਦਿਸ਼ਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) | term_start7 = 13 ਮਈ 2009 | term_end7 = 24 ਮਈ 2019 | predecessor7 = ਰਾਮਪਾਲ ਸਿੰਘ | successor7 = ਰਮਾਕਾਂਤ ਭਾਰਗਵ | constituency8 = ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) | term_start8 = 7 ਮਈ 1996 | term_end8 = 3 ਅਕਤੂਬਰ 1999 | predecessor8 = ਮਦਨ ਲਾਲ ਖੁਰਾਣਾ | successor8 = ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਲਜੋਤਰਾ | children = 1 | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | profession = {{hlist|[[ਵਕੀਲ]]|[[ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ]] | footnotes = | date = | | year = | | source = http://loksabhaph.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=3812&lastls=16}} }} '''ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ''' (ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ 1952-ਮੌਤ 6 ਅਗਸਤ 2019) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਕੀਲ ਰਹੀ ਅਤੇ 26 ਮਈ, 2014 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ [[ਸੰਸਦ]] ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ ਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। 1977 ਵਿੱਚ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ 5ਵੀਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="indiatvnews">{{cite news|url=http://www.indiatvnews.com/politics/national/at-a-glance-sushma-swaraj-from-india-s-youngest-minister-to-pm-10613.html?page=6|title=At a glance: Sushma Swaraj, from India's 'youngest minister' to 'aspiring PM'|date=15 June 2013|accessdate=6 August 2013|agency=India TV}}</ref> 2014 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ 400,000 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ<ref>[http://www.ndtv.com/elections/article/election-2014/bjp-s-sushma-swaraj-to-contest-lok-sabha-polls-from-vidisha-constituency-495415 BJP's Sushma Swaraj to contest Lok Sabha polls from Vidisha constituency].</ref> ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ 'ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਦਰਜਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/india/sushma-swaraj-is-india-s-best-loved-politician-opines-us-magazine-wall-street-journal-2026688.html|title=Sushma Swaraj is 'India’s Best-Loved Politician', opines US magazine Wall Street Journal|date=July 25, 2017|publisher=Zee News}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/indias-best-loved-politician-1500937541|title=India’s Best-Loved Politician|last=Varadarajan|first=Tunku|date=July 24, 2017|publisher=Wall Street Journal}}</ref> ਏਮਜ਼ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 6 ਅਗਸਤ 2019 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2020 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |title=MINISTRY OF HOME AFFAIRS |url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2020AwardeesList.pdf |website=padmaawards.gov.in |access-date=25 January 2020}}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-ministers-arun-jaitley-sushma-swaraj-and-george-fernandes-given-padma-vibhushan/articleshow/73617205.cms | title=Arun Jaitley, Sushma Swaraj, George Fernandes given Padma Vibhushan posthumously. Here's full list of Padma award recipients | newspaper=[[The Economic Times]] | date=26 January 2020 | access-date=26 January 2020}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ (née ਸ਼ਰਮਾ)<ref>{{cite encyclopedia|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/1949332/Sushma-Swaraj|title=Sushma Swaraj|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> ਦਾ ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਣੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |url=http://archive.tehelka.com/story_main49.asp?filename=Ne110611Push.asp |title=The push for a Swaraj party |work=Tehelka |access-date=19 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212072023/http://archive.tehelka.com/story_main49.asp?filename=Ne110611Push.asp |archive-date=12 December 2013 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।<ref name="elections.in">{{cite web|url=http://www.elections.in/political-leaders/sushma-swaraj.html|title=Sushma Swaraj Biography|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625203206/http://www.elections.in/political-leaders/sushma-swaraj.html#|archive-date=25 June 2014|url-status=live}}</ref><ref name="biodata" /> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਧਰਮਪੁਰਾ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref>{{cite news|title=Indian FM Sushma Swaraj's parents hailed from Lahore – Pakistan – Dunya News|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/312217-Indian-FM-Sushma-Swarajs-parents-hailed-from-Laho|access-date=18 December 2015|work=dunyanews.tv|publisher=Dunya News|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212110213/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/312217-Indian-FM-Sushma-Swarajs-parents-hailed-from-Laho#|archive-date=12 December 2015|url-status=live}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="india1"/> ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="it">[http://indiatoday.intoday.in/people/sushma-swaraj/17946.html Sushma Swaraj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603003710/http://indiatoday.intoday.in/people/sushma-swaraj/17946.html#|date=3 June 2016}}. ''India Today''. Retrieved 28 May 2016.</ref><ref name="india1">{{cite web|url=http://archive.india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=3812|title=Detailed Profile – Smt. Sushma Swaraj – Members of Parliament (Lok Sabha) – Who's Who – Government: National Portal of India|publisher=India.gov.in.|access-date=27 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427180032/http://archive.india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=3812#|archive-date=27 April 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{citation |title=Cabinet reshuffle: Modi government's got talent but is it being fully utilised? |url=http://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/cabinet-reshuffle-modi-governments-got-talent-but-is-it-being-fully-utilised/articleshow/53132757.cms |work=[[The Economic Times]] |date=10 July 2016 |access-date=13 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715095557/http://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/cabinet-reshuffle-modi-governments-got-talent-but-is-it-being-fully-utilised/articleshow/53132757.cms# |archive-date=15 July 2016 |url-status=live }}</ref> ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਹਿੰਦੀ ਸਪੀਕਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ।<ref name="elections.in"/> == ਵਕਾਲਤ ਕਰੀਅਰ == 1973 ਵਿੱਚ, ਸਵਰਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="it"/><ref name="india1"/> ਉਸ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਸਵਰਾਜ ਕੌਸ਼ਲ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਜਾਰਜ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ 1975 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਚਾਅ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/politics/wheel-comes-full-circle-for-sushma-swaraj-115122700696_1.html|title=How Sushma Swaraj helped Modi get his Pak groove back|work=[[Business Standard]]|author=Archis Mohan|date=27 December 2015|access-date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231002431/http://www.business-standard.com/article/politics/wheel-comes-full-circle-for-sushma-swaraj-115122700696_1.html#|archive-date=31 December 2015|url-status=live}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, 13 ਜੁਲਾਈ 1975 ਨੂੰ, ਸੁਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸਵਰਾਜ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਜਾਰਜ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਟੀਮ ਬਣਾਈ।<ref>{{cite web |url=https://www.india.com/buzz/sushma-swaraj-birthday-special-top-8-interesting-facts-about-the-external-affairs-minister-of-india-1835609/ | title=ushma Swaraj birthday special: Top 8 interesting facts about the External Affairs Minister of India | work=India.com | date=14 February 2017 | access-date=7 August 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.dnaindia.com/india/report-awww-sushma-swaraj-s-pic-with-her-husband-outside-parliament-is-too-adorable-for-words-2243888 | title=Awww: Sushma Swaraj's pic with her husband outside Parliament is too adorable! | work=Daily News and Analysis | date=11 August 2016 | access-date=7 August 2019}}</ref> ਸਵਰਾਜ ਕੌਸ਼ਲ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਵਕੀਲ, ਨੇ 1990 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।<ref>{{cite news|title=Sushma Swaraj Bumped into Husband at Work, Tweeted This Fab Photo|url=http://www.ndtv.com/offbeat/sushma-swaraj-bumped-into-husband-at-work-tweeted-this-fab-photo-1443089|publisher=NDTV.com|access-date=11 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220084312/http://www.ndtv.com/offbeat/sushma-swaraj-bumped-into-husband-at-work-tweeted-this-fab-photo-1443089#|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਬੰਸੂਰੀ, ਹੈ ਜੋ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਬੈਰਿਸਟਰ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-in-pics-the-life-of-sushma-swaraj-4219444-PHO.html|title=A sneak peek into Sushma Swaraj's life|publisher=[[Dainik Bhaskar]]|date=28 March 2013|access-date=27 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427224648/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-in-pics-the-life-of-sushma-swaraj-4219444-PHO.html#|archive-date=27 April 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-25/news/47670679_1_sushma-swaraj-bjp-leader-new-bjp-president|title=Sushma Swaraj re-invents herself in a party dominated by Narendra Modi|work=[[The Economic Times]]|date=25 February 2014|access-date=27 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427201742/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-25/news/47670679_1_sushma-swaraj-bjp-leader-new-bjp-president#|archive-date=27 April 2014|url-status=dead}}</ref> ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਭੈਣ ਵੰਦਨਾ ਸ਼ਰਮਾ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਡਾ: ਗੁਲਸ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੇਦ ਡਾਕਟਰ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/specials/assembly-elections-2014/haryana-news/Sushma-vows-to-double-women-cops-in-Haryana/articleshow/44440748.cms|title=Sushma vows to double women cops in Haryana|work=[[The Times of India]]|access-date=28 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801092224/http://timesofindia.indiatimes.com/home/specials/assembly-elections-2014/haryana-news/Sushma-vows-to-double-women-cops-in-Haryana/articleshow/44440748.cms#|archive-date=1 August 2015|url-status=live}}</ref> 10 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਏਮਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਿਡਨੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਗੈਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਾਨੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਜਰੀ ਨੂੰ ਸਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Foreign Minister Sushma Swaraj Undergoes Kidney Transplant at AIIMS Hospital in Delhi|url=http://www.ndtv.com/india-news/foreign-minister-sushma-swaraj-undergoes-kidney-transplant-at-aiims-hospital-in-delhi-report-1636337|publisher=NDTV.com|access-date=11 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210165923/http://www.ndtv.com/india-news/foreign-minister-sushma-swaraj-undergoes-kidney-transplant-at-aiims-hospital-in-delhi-report-1636337#|archive-date=10 December 2016|url-status=live}}</ref> == ਮੌਤ == 6 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ, ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਏਮਜ਼ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite news |title=Sushma Swaraj, Former Foreign Minister and BJP Stalwart, Passes Away at 67 from cardiac arrest.{{!}} LIVE |url=https://www.news18.com/news/india/sushma-swaraj-former-foreign-minister-and-bjp-stalwart-passes-away-2260617.html |access-date=6 August 2019 |work=News18 |date=6 August 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Sushma Swaraj passes away at 67 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/senior-bjp-leader-sushma-swaraj-heart-attack-aiims-death-1578000-2019-08-06 |access-date=6 August 2019 |work=India Today |date=6 August 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-external-affairs-minister-sushma-swaraj-passes-away/articleshow/70559733.cms | title=Former External Affairs Minister Sushma Swaraj passes away | publisher=[[The Economic Times]] | date=6 August 2019 | access-date=6 August 2019}}</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਧੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿਖੇ ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/sushma-swaraj-death-live-news-final-journey-funeral-latest-updates-narendra-modi-swaraj-kaushal-bjp-bansuri-swaraj-bjpleaders-family-tribute-external-affairs-minister-today-lodhi-crematorium-delhi-7121071.html|title=Sushma Swaraj funeral; latest updates: Ex-minister cremated with State honours in Delhi as top NDA leaders bid farewell|website=Firstpost|date=7 August 2019|access-date=7 August 2019}}</ref> == ਅਹੁਦੇ == * 1977–82 Elected as Member, Haryana Legislative Assembly.<ref name="india1"/> * 1977–79 Cabinet Minister, Labour and Employment, [[Government of Haryana]].<ref name="india1"/> * 1987–90 Elected as Member, Haryana Legislative Assembly.<ref name="india1"/> * 1987–90 Cabinet Minister, Education, Food and Civil Supplies, Government of Haryana.<ref name="india1"/> *1991–1996 Member of Rajya Sabha * 1996 [16 May – 1 June] – Union Cabinet Minister, Information and Broadcasting.<ref name="india1"/> * 2000–06 Member, Rajya Sabha (4th term).<ref name="biodata">{{cite web|url=http://rajyasabha.nic.in/kiosk/whoswho/beta_s19.htm |title=Brief Bio-data. Member of Rajya Sabha. Sushma, Shrimati |access-date=13 April 2009 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528171046/http://rajyasabha.nic.in/kiosk/whoswho/beta_s19.htm |archive-date=28 May 2006 }}</ref> * 2006–09 [April 2006 -] Member, Rajya Sabha (5th term).<ref>[http://india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=94 Detailed Profile – – Members of Parliament (Rajya Sabha) – Who's Who – Government: National Portal of India]. India.gov.in. Retrieved 30 July 2011. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120217100033/http://india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=94 |date=17 February 2012 }}</ref> * 2009–14 [16 May 2009 – 18 May 2014] Member, 15th Lok Sabha (6th term).<ref name="india1"/> * 2009-09 [3 June 2009 – 21 December 2009] Deputy Leader of the Opposition in the Lok Sabha.<ref name="india1"/> * 2009–2014 [21 December 2009 – 26 May 2014] Leader of Opposition in the Lok Sabha. * 2014–2019 [26 May 2014 – 24 May 2019] Member, 16th Lok Sabha (7th term).<ref name="india1" /> * 2014–2019 [26 May 2014 – 29 May 2019] Minister of External Affairs in the Union of India.<ref name="india1" /> == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == === ਰਾਜ ਸਨਮਾਨ === *{{flag|India}}: **[[Padma Vibhushan]] ''(posthumously)'' (2020) *{{flag|Spain}}: **Grand Cross of the [[Order of Civil Merit]] (19 February 2019) === ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਥਾਂਵਾਂ === * In 2020, Government of India renamed Foreign Service Institute of India after her as [[Sushma Swaraj Institute of Foreign Service]]. * In 2020, Government of India renamed Pravasi Bharatiya Kendra after her as Sushma Swaraj Bhawan. * The bus station of [[Ambala|Ambala City]] is named after her in 2020. == ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Sushma Swaraj}} {{wikiquote}} *[http://mea.gov.in/eam.htm MEA : Profile of Minister of External Affairs] *[http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=3812 Detailed Profile: Smt. Sushma Swaraj] *[http://loksabhaph.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=3812&lastls=16 Official Biographical Sketch in Lok Sabha Website] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] mxjhpinwe2j75wgmykohcx8fnf631hj 0 97527 853139 841786 2026-11-06T12:54:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853139 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹਾਨਿਆ ਆਮਿਰ | image = Hania Aamir.png | caption = ਆਮਿਰ 2018 ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1997|02|12}} | birth_place = [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | nationality = <!-- Should only be used if nationality cannot be inferred from the birthplace per [[WP:INFONAT]]. --> | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2016–ਵਰਤਮਾਨ | alma_mater = }} '''ਹਾਨਿਆ ਆਮਿਰ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਉਰਦੂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>Hania Aamir's profile on [[imdbname:8357469|IMDB]]</ref><ref>[https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/179550-Hania-Aamir-to-star-in-Parwaaz-Hay-Junoon Hania Aamir to star in Parwaaz Hay Junoon]</ref><ref>{{Cite web |url=http://style.pk/new-comer-hania-amirs-biography-and-pictures/ |title=Parwaaz Hay Junoon |access-date=2017-09-20 |archive-date=2017-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818174807/https://style.pk/new-comer-hania-amirs-biography-and-pictures/ |url-status=dead }}</ref> ਸੰਸਿਲਕ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸਦਿੰਦਾ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.khaleejmag.com/entertainment/hania-amir-beauty-queen-conquering-lollywood/|title=Hania Amir, a beauty queen conquering Lollywood - Khaleej Mag|publisher=khaleejmag.com|language=en-US|access-date=2017-05-23|archive-date=2017-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715075523/http://www.khaleejmag.com/entertainment/hania-amir-beauty-queen-conquering-lollywood/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਲਾਕ ਬਾਸਟਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਨਾਟਕ ਜਨਾਨ (2016) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਫਾਰ ਬੇਸਟ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://dailytimes.com.pk/life--style/04-Sep-16/pakistani-janaan-all-set-to-release-on-eidul-azha|title=Pakistani ‘Janaan’ all set to release on Eidul Azha|website=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|access-date=7 September 2016}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.luxstyle.pk/lsa2017/nominees/|title=Nominees|work=Lux Style|access-date=2017-04-25|language=en-US|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107062054/https://www.luxstyle.pk/lsa2017/nominees/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/us-film-janaan-idUSKCN11K2G8 Film 'Janaan' seeks positive global spotlight for Pakistan]</ref> ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਤਿੱਤਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਭਰਪੂਰ ਬੇਵਫ਼ਾ ਪਤਨੀ ਵਾਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦਾ ਬੇਸਟ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://www.urdu1.tv/titli |title=Urdu 1 TV |access-date=2025-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223214550/https://www.urdu1.tv/titli |archive-date=2021-12-23 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.dunyaurdu.com/2017/02/20/biography-and-career-of-sunsilk-girl-hania-aamir/ |title=Titli |access-date=2017-09-20 |archive-date=2017-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830093856/http://www.dunyaurdu.com/2017/02/20/biography-and-career-of-sunsilk-girl-hania-aamir/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/hania-amir-from-janaan-set-to-make-her-television-debut/|title=Hania Amir from ‘Janaan’ set to make her Television debut|work=Daily Pakistan Global|access-date=2017-04-25|language=en-US}}</ref> 2017 ਤਕ, ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਫਿਰ ਵਹੀ ਮੋਹੱਬਤ ਜੋ ਕਿ ਹਮ ਟੀ ਵੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਾਲੂਮ ਅਫਰਾਦ 2 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਲੀਡਰ ਪੈਰੀ ਮੋਹਸਿਨ ਅੱਬਾਸ ਹੈਦਰ ਮੂਨ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਫਿਲਹਾਲ ਫੌਜ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਪਰਵਾਜ ਹੈ ਜੂਨੁਨ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਟਕ ਮੁਝੇ ਜੀਨੇ ਦੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਉਰਦੂ 1 ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ (2015–2018) === ਆਮਿਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (FAST-NUCES) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਜਨਾਨ (2016) ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਮਰਾਨ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਫਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਔਰਤ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਮਿਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2017 ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਤਿਤਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਬੇਵਫ਼ਾ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲੜੀ ਨਾਵਲ ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਦ ਬੀਸਟ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ 1 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੜੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਰ ਵਹੀ ਮੁਹੱਬਤ (2017) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਆਮਿਰ ਨੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਿਲੀਜ਼, ਹੇਸਟ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾ ਮਾਲੂਮ ਅਫਰਾਦ 2 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਦੁਲਹਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਲਮ, 2014 ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਨਾ ਮਾਲੂਮ ਅਫਰਾਦ ਦਾ ਸੀਕਵਲ, ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਆਮਿਰ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਹਸੀਬ ਹਸਨ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਪਰਵਾਜ਼ ਹੈ ਜੂਨੂਨ ਵਿੱਚ, ਹਮਜ਼ਾ ਅਲੀ ਅੱਬਾਸੀ, ਅਹਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ ਅਤੇ ਕੁਬਰਾ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਏਰੀਅਲ ਲੜਾਈ-ਯੁੱਧ ਡਰਾਮਾ। ਉਸਦੀ ਪਿਛਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਆਮਿਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ ਦੇ ਮੇਲੋਡਰਾਮਾ ਵਿਸਾਲ (2018) ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਹਿਦ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਸਬੂਰ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸੀ। == ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |+Key | style="background:#ffc;" | <span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Films that have not yet been released|14x14px]]</span>{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਡਾਇਰੈਕਟਰ !ਨੋਟਸ |- |2016 ! scope="row" |''ਜਨਾਨ'' |ਪਲਵਸ਼ਾ |ਅਜ਼ਫਾਰ ਜਾਫਰੀ | ਨਾਮਜ਼ਦ-ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਬੇਸਟ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ |- |2017 ! scope="row" |''ਨਾ ਮਲੂਮ ਅਫਰਾਦ 2'' |ਪੱਰੀ |ਨਬੇਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ | |- |2017 ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''ਪਰਵਾਜ ਹੈ ਜੂਨੁਨ''<span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Films that have not yet been released|14x14px]]</span>{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ਨੂਰ |ਹਸੀਬ ਹਸਨ |ਫਿਲਮਿੰਗ<ref name=":0">[https://images.dawn.com/news/1177174/rising-talent-hania-aamir-wont-be-intimidated-by-anyone-in-show-business Interview with Hania Aamir]</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://veryfilmi.com/hania-aamir-leading-lady-pakistani-movie-na-maloom-afraad-2/|title=Hania Aamir is The Leading Lady in Pakistani Movie Na Maloom Afraad 2! - VeryFilmi|date=2017-04-05|work=VeryFilmi|access-date=2017-04-25|language=en-US|archive-date=2017-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509055757/http://veryfilmi.com/hania-aamir-leading-lady-pakistani-movie-na-maloom-afraad-2/|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://veryfilmi.com/hania-aamir-leading-lady-pakistani-movie-na-maloom-afraad-2/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-09-20 |archive-date=2017-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170509055757/http://veryfilmi.com/hania-aamir-leading-lady-pakistani-movie-na-maloom-afraad-2/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/196702-Hania-Aamir-signs-up-for-Na-Maloom-Afraad-2|title=Hania Aamir signs up for Na Maloom Afraad 2|last=NewsBytes|website=The News International|language=en|access-date=2017-04-25}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ !ਭੂਮਿਕਾ !ਚੈਨਲ |- | rowspan="3" |2017 ! scope="row" |''ਤਿੱਤਲੀ'' | ਨੈਲੇ |ਉਰਦੂ 1 |- ! scope="row" |''ਫਿਰ ਵਹੀ ਮੋਹੱਬਤ'' |ਅਲੀਸ਼ਬਾ |[[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ. ਵੀ.]] |- ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" | ''ਮੁਝੇ ਜੀਨੇ ਦੋ''<span>[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Films that have not yet been released|14x14px]]</span>{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |TBA |ਉਰਦੂ 1<ref>{{Cite news|url=http://www.hipinpakistan.com/news/1150801|title=Hania Aamir to play lead role in two upcoming dramas|last=Malik|first=Hijab|date=2016-10-02|work=HIP|access-date=2017-04-25|language=en|archive-date=2019-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526182035/https://www.hipinpakistan.com/news/1150801|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://gossip.pk/2017/04/02/mujhe-jeene-do-urdu1-ost-lyrics-title-song-mp3-download-nadia-jamil-mehreen-raheal-hania-aamir-gohar-rasheed/|title=Mujhe Jeene Do (Urdu1) OST Nadia Jamil, Mehreen Raheal, Hania Aamir, Gohar Rasheed|last=disneyjunior|date=2017-04-02|website=gossip.pk|access-date=2017-04-25|archive-date=2017-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410003222/http://gossip.pk/2017/04/02/mujhe-jeene-do-urdu1-ost-lyrics-title-song-mp3-download-nadia-jamil-mehreen-raheal-hania-aamir-gohar-rasheed/|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410003222/http://gossip.pk/2017/04/02/mujhe-jeene-do-urdu1-ost-lyrics-title-song-mp3-download-nadia-jamil-mehreen-raheal-hania-aamir-gohar-rasheed/ |date=2017-04-10 }}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm8357469}} * {{Instagram|haniaheheofficial|Hania Aamir}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] km8b6zdx8zcpokjs93werpk6q1jgj6s 0 102143 853088 623496 2026-11-06T12:31:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853088 wikitext text/x-wiki {{Infobox residential college | university =[[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | name =ਸੰਤ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ | shield = | image = {{Infobox settlement | pushpin_map = ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 31 | latm = 22 | lats = 14.052 | latNS = N | longd = 76 | longm = 1 | longs = 18.516 | longEW = E | coordinates_display = }} | caption = | scarf = | full_name = ਸੰਤ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨ, ਚੇਲਾ ਮਖ਼ਸੂਸਪੁਰ | latin_name = | latin_motto = ਵਿਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ ਤਾਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ | english_motto = | motto_lang = | founders = ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ | established = 2006 | old_names = | location = | head_label = ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ | head = | undergraduates = | graduates =ਐਮ.ਏ | sister_college = | homepage = | homepage = }} '''ਸੰਤ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨ, ਚੇਲਾ ਮਖ਼ਸੂਸਪੁਰ''' ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਦੇ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ [[ਚੇਲਾ]] ਤੇ [[ਮਖਸੂਸਪੁਰ]] ਦੀ ਹੱਦ ਉਪਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੈਕੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਕਾਲਜ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 2006 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ। 2007 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.punjabcolleges.com/48932-indiacolleges-Sant-Hari-Singh-Memorial-College-for-Women-Chella-Makhsupur/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402054621/http://www.punjabcolleges.com/48932-indiacolleges-Sant-Hari-Singh-Memorial-College-for-Women-Chella-Makhsupur/ |archive-date=2015-04-02 |url-status=dead}}</ref> ==ਸਹੂਲਤਾਂ== ਪੂਰਾ ਕਾਲਜ ਕਰੀਬ ਬਾਰਾਂ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਾਇਬਰੇਰੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਹੋਮ ਸਾਇੰਸ, ਫਾਈਨ ਆਟਰਸ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲੈਬਜ਼ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਾਲਜ 'ਚ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ, ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਕੋਰਸ== ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ., ਬੀ.ਸੀ.ਏ., ਬੀ.ਕਾਮ., ਪੀ.ਜੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਏ. ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਹੋਮ ਸਾਇੰਸ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ]] 348p1v6xf7cmbn9217gzzi9ztdjn4rh 0 109589 853104 847739 2026-11-06T12:41:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853104 wikitext text/x-wiki '''ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ''' ਇੱਕ [[ਸਮੂਹ]] ਜਾਂ [[ਭੀੜ]] ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ [[ਵਿਅਕਤੀ]] ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ [[ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ]] ਅਪਨਾਇਆਂ [[ਮੌਤ]] ਦੀ [[ਸਜ਼ਾ]] ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਮੁਜਰਮ]] ਨੂੰ [[ਭੀੜ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸਜ਼ਾ]] ਦੇਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ [[ਸਮੂਹ]] ਨੂੰ  [[ਡਰ|ਡਰਾਉਣਾ]], [[ਧਮਕੀ|ਧਮਕਾਉਣਾ]], ਭੈ-ਭੀਤ ਕਰਨਾ, ਦਬਕਾਉਣਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ [[ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ [[ਸਮੂਹ]] ਦਾ [[ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ]] ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਿਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਤਲ]] [[ਜਨਤਕ]] ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ [[ਅੱਤਵਾਦ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕਾਨੂੰਨ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸਜ਼ਾ]] ਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/701719807|title=Rough Justice: Lynching and American Society, 1874–1947|author=Wood, Amy Louise|publisher=North Carolina University Press|year=2009|isbn=9780807878118}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dennisrhidalgo.wordpress.com/2013/11/27/lynching-and-the-susquehannocks/|title=Lynching and the Susquehannocks|author=Hidalgo, Dennis Ricardo|date=November 27, 2013|work=Blog|publisher=Wordpress|accessdate=28 November 2013}}</ref> ਹਰ [[ਸਮਾਜ]] ਵਿੱਚ '''ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ''' ਜਾਂ [[ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ]] ਦੀਆਂ [[ਘਟਨਾ|ਘਟਨਾਵਾਂ]] ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite book|title=Globalizing Lynching History: Vigilantism and Extralegal Punishment from an International Perspective|url=https://archive.org/details/globalizinglynch0000unse|date=2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-11588-0|authors=Berg, Manfred & Wendt, Simon}}</ref><ref>{{cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/22984858|title=Vigilantism and the state in modern Latin America: essays on extralegal violence|author=Huggins, Martha Knisely|publisher=Praeger|year=1991|isbn=0275934764|location=New York}}</ref><ref>{{cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/657223792|title=Lynching: American mob murder in global perspective|author=Thurston, Robert W.|publisher=Ashgate|year=2011|isbn=9781409409083|location=Burlington, VT}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਣ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਤਲ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੁਨਰਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵੇਲੇ ਆਮ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬੇ ਅਫ਼ਰੀਕਣ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਥੋਪ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤੇ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ ਅਤੇ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਜਾਂ ਗਿਰਫਤਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੁੜਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਅਤੇ ਕਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਬਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਵਾਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੋਸਟਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪਣਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>James Allen, ''Without Sanctuary: Lynching Photography in America'', Santa Fe: Twin Palms Publishers, 2000.</ref><ref name="Moyers" /> ਕਰੋਪੀ ਜਾਂ ਈਰਖਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂ ਜਿੰਦਾ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਕਰਕੇ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।<ref>[http://articles.latimes.com/2000/aug/27/news/mn-11152/2 "An Obsessive Quest to Make People See"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318143019/http://articles.latimes.com/2000/aug/27/news/mn-11152/2 |date=2017-03-18 }}. ''Los Angeles Times''. Retrieved August 14, 2017</ref> ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੱਟੇ-ਵੱਢੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਲਏ ਸਨ।<ref>Wood, Amy L. Lynching and Spectacle: Witnessing Racial Violence in America, 1890-1940.</ref> ਖਾਸਕਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕਨਾਂ, ਮੈਕਸੀਕਨਾਂ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ। == ਨਿਰੁਕਤੀ == '''ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ''' ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ Lynch ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਕਿਰਿਆ Lynch ਵਾਕਾਂਸ਼ " Lynch Law" ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ  ਪਦ " ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ, ਅਭਿਯੋਗ ਤੋਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ " ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ।<ref name="quinion">{{cite web|url=http://www.worldwidewords.org/qa/qa-lyn1.htm|title=Lynch|author=Michael Quinion|date=December 20, 2008|work=World Wide Words|accessdate=August 13, 2014}}</ref><ref name="EAAH1">{{Cite encyclopedia|year=2006|title=Lynching and Mob Violence|encyclopedia=Encyclopedia of African American History 1619–1895|publisher=Oxford University Press|location=New York City|last=Waldrep|first=Christopher|editor-last=Finkleman|editor-first=Paul|volume=2|page=308}}</ref> ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਤਲਾਂ ਸਮੇਤ ਗੈਰ ਕਨੂੰਨੀ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। == ਭਾਰਤ == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਤੇਜ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indocanadiantimes.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2236|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ|last=indocanadian|first=|date=|website=www.indocanadiantimes.com|publisher=|language=|access-date=2018-07-22|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103043441/http://indocanadiantimes.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2236|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A8%A3-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%B9%E0%A8%BF-%E0%A8%AE%E0%A9%B0/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ|last=|first=|date=2018-07-05|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-22|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੱਤਸਧਾਰੀ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਤਲਾਂ ਦੀ ਹੌਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.panjabitimes.com/news/185834--%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A9%8B%E0%A8%B6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B6%E0%A9%81%E0%A8%AD-%E0%A8%87%E0%A9%B1%E0%A8%9B%E0%A8%BE%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%A3-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%89%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%9C%E0%A9%88%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%A4-%E0%A8%85%E0%A9%9C%E0%A9%87-.aspx|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਜੈਅੰਤ ਅੜੇ|website=www.panjabitimes.com|access-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126131400/http://www.panjabitimes.com/news/185834--%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A9%8B%E0%A8%B6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B6%E0%A9%81%E0%A8%AD-%E0%A8%87%E0%A9%B1%E0%A8%9B%E0%A8%BE%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%A3-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%89%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%9C%E0%A9%88%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%A4-%E0%A8%85%E0%A9%9C%E0%A9%87-.aspx|archive-date=2025-01-26|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.panjabilok.net/news/2017/07/21/gau-rkhyak-vs-modi-govt/|title=ਗਊ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ 'ਤੇ ਮੋਦੀ ਦਾ ਦੂਹਰਾ ਚਿਹਰਾ-ਕਾਂਗਰਸ - PanjabiLok.net|last=|first=|date=2017-07-21|work=PanjabiLok.net|access-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901190603/http://www.panjabilok.net/news/2017/07/21/gau-rkhyak-vs-modi-govt/|archive-date=2017-09-01|dead-url=yes|language=}}</ref> ਗਊ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾ ਕੇ ਕੀਤੇ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B8%E0%A8%A5%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%97%E0%A8%8A-%E0%A8%A4%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B6%E0%A9%B1%E0%A8%95-%E0%A8%B9%E0%A9%87/|title=ਰਾਜਸਥਾਨ: ਗਊ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਹੇਠ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਹੱਤਿਆ|last=|first=|date=2018-07-21|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-22|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਢਿੱਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%B8%E0%A8%A5%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%96/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ: ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਣਹਾਨੀ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ|last=|first=|date=2018-07-23|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-24|archive-url=|archive-date=|dead-url=|others=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%96%E0%A8%BC%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A8%BC-%E0%A8%B8%E0%A9%99%E0%A8%A4-%E0%A8%95/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੇਗਾ: ਰਾਜਨਾਥ|last=|first=|date=2018-07-24|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE-%E0%A8%85%E0%A8%A7%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%80/|title=ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ: ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮੰਤਰੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਂਪੀ - Tribune Punjabi|date=2018-08-29|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-30|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਸਿਆਸੀ ਲਾਬੀ’ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%AA%E0%A8%B6%E0%A9%82-%E0%A8%B5%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%9C%E0%A9%81%E0%A9%9C%E0%A9%87-%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A9%87/|title=ਪਸ਼ੂ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਦੀ ਲੋੜ|last=|first=|date=2018-07-29|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-30|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ‘ਇੰਡੀਆ ਸਪੈਂਡ’ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ 2010 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਊ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਬੀਫ਼ ਖਾਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ 86 ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਮਲੇ ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਜਪਾ ਸ਼ਾਸਤ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਮਾਰੇ ਗਏ 33 ਵਿੱਚੋਂ 29, ਯਾਨੀ 88 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%99%E0%A8%A4-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B0%E0%A9%8B/|title=ਕੀ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਰੋਕ ਸਕੇਗਾ ?|last=|first=|date=2018-07-22|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-03|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਕਾਂ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਖੌਤੀ ਗਊ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਇਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲੈਣ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%95%E0%A9%87%E0%A8%82%E0%A8%A6%E0%A8%B0-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%87%E0%A8%86-%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%AE%E0%A9%B0%E0%A8%A6/|title=ਕੇਂਦਰ ਹੋਇਆ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ|last=|first=|date=2018-07-24|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-07|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21132/%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A8%20%E0%A8%A6%E0%A9%80%20%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9F-%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9F%20%E0%A8%95%E0%A9%87%20%E0%A8%95%E0%A8%B0'%E0%A8%A4%E0%A9%80%20%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86.html|title=ਤਿੰਨ ਦੀ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਕਰ'ਤੀ ਹੱਤਿਆ|access-date=2018-09-08|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926000945/http://www.nawanzamana.in/21132/%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A8%20%E0%A8%A6%E0%A9%80%20%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9F-%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9F%20%E0%A8%95%E0%A9%87%20%E0%A8%95%E0%A8%B0%27%E0%A8%A4%E0%A9%80%20%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86.html|archive-date=2021-09-26|url-status=dead}}</ref>[[ਤਸਵੀਰ:Lynching of Redmond, Roberson and Addison.jpg|right|thumb|ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤਿੰਨ ਜਣੇ, 189]] ===ਅਦਾਲਤੀ ਦਖਲ === ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਬ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਝਾੜ ਪਾਈ ਕਿ ਉਹ ਭੜਕੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਪੁਚਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ।<ref name=":0">{{Cite web |url=http://nawanzamana.in/20856/ਭੀੜਾਂ%20ਦੀ%20ਹਿੰਸਾ%20:%20ਸ਼ਾਸਕ%20ਸੁਹਿਰਦ%20ਨਹੀਂ.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921041832/http://nawanzamana.in/20856/%E0%A8%AD%E0%A9%80%E0%A9%9C%E0%A8%BE%E0%A8%82%20%E0%A8%A6%E0%A9%80%20%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE%20:%20%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%B8%E0%A8%95%20%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%A6%20%E0%A8%A8%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%82.html |archive-date=2021-09-21 |url-status=dead}}</ref> ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਬੁਰਛਾਗਰਦੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਲਣ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਸਖਤ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%AE-%E0%A8%95%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%9F-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B0/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ: ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਖ਼ਤ - Tribune Punjabi|date=2018-09-07|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-08|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A8%AC-%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%B8%E0%A8%AA%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%9F%E0%A8%B0-%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A8%85-2/|title=ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ: ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਮੁਅੱਤਲ, ਤਿੰਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖ਼ਤਮ - Tribune Punjabi|date=2018-09-17|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-18|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ === ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>[http://nawanzamana.in/20980/%E0%A8%95%E0%A8%A6%E0%A9%8B%E0%A8%82%20%E0%A8%A4%E0%A9%B1%E0%A8%95%20%E0%A8%9A%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B0%E0%A8%B9%E0%A9%87%E0%A8%97%E0%A8%BE%20%E0%A8%87%E0%A8%B9%20%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%B0!.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921041633/http://nawanzamana.in/20980/%E0%A8%95%E0%A8%A6%E0%A9%8B%E0%A8%82%20%E0%A8%A4%E0%A9%B1%E0%A8%95%20%E0%A8%9A%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B0%E0%A8%B9%E0%A9%87%E0%A8%97%E0%A8%BE%20%E0%A8%87%E0%A8%B9%20%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%B0!.html |date=2021-09-21 }}|ਕਦੋਂ ਤਕ ਚੱਲੇਗਾ ਇਹ ਦੌਰ</ref> ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਭੀੜ ਅੱਗੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਰ ਨਾਲ ਝੁਕਣਾ ਪਵੇ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਾਡੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A9%99%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%87-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9A-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%85%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AE%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A8%A3-%E0%A8%A6/|title=ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਸਹਿਮਤੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ - Tribune Punjabi|date=2018-08-24|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-28|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111231927/https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A9%99%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%87-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9A-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%85%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%AE%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A8%A3-%E0%A8%A6/|archive-date=2019-11-11|url-status=dead}}</ref> ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦੂਤੱਵੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ, ਇਸਾਈ ਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਤਾਬ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21047/%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%AE%20%E0%A8%95%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%9F%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A9%80%20%E0%A9%9E%E0%A9%88%E0%A8%B8%E0%A8%B2%E0%A8%BE.html|title=ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ|access-date=2018-08-31|language=en|archive-date=2018-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902033406/http://nawanzamana.in/21047/%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%AE%20%E0%A8%95%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%9F%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A9%80%20%E0%A9%9E%E0%A9%88%E0%A8%B8%E0%A8%B2%E0%A8%BE.html|dead-url=yes}}</ref> ਕਾਤਲਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21117/%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80%20%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8!.html|title=ਕਾਤਲਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ!|access-date=2018-09-09|language=en|archive-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914102418/http://nawanzamana.in/21117/%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80%20%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8!.html|dead-url=yes}}</ref> ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਿਰ ਭੀੜ-ਤੰਤਰ ਏਨਾ ਬੇਲਗਾਮ ਕਿੱਦਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ? ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਹੈ, ਪੁਲਸ ਆਪਣੀ ਹੈ ਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਨੂੰਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.nawanzamana.in/21108/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B6%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9%20%E0%A8%B9%E0%A9%88%20%E0%A8%87%E0%A8%B9.html|title=ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ ਇਹ|access-date=2018-09-09|language=en|archive-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914103030/http://nawanzamana.in/21108/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B6%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9%20%E0%A8%B9%E0%A9%88%20%E0%A8%87%E0%A8%B9.html|dead-url=yes}}</ref> ਰਾਜਸੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਭੜਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਤੇ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਫ਼ਬੰਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%e0%a8%b5%e0%a8%a7%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a9%8b%e0%a8%88-%e0%a8%b9%e0%a8%9c%e0%a9%82%e0%a8%ae%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%b8%e0%a8%be/|title=ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ|date=2018-12-04|website=Tribune Punjabi|language=hi-IN|access-date=2018-12-04T17:25:42Z}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਦੇ ਕਨੂੰਨੀ ਪੱਖ === ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ (1860) ਦਾ ਅਧਿਆਇ 15 ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਪਰਾਧਾਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਹੈ। ਧਾਰਾ 295 ਅਧੀਨ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਕੈਦ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਰਗ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 296 ਅਧੀਨ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੈਦ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਾ 297 ਅਧੀਨ ਕਬਰਿਸਤਾਨਾਂ ’ਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਜੁਰਮ ਹੈ। ਧਾਰਾ 298 ਤਹਿਤ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਭੜਕਾਉਣ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਬਦ ਆਖਣਾ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਣਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਜਾਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦਰਸਾਉਣਾ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅਦਬੀ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਦ 1927 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਅਧੀਨ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਦੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 1961 ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਧਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%85%E0%A8%A6%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A9%82-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC/|title=ਬੇਅਦਬੀ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨ: ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ?|last=ਫ਼ੈਜ਼ਾਨ ਮੁਸਤਫ਼ਾ|first=|date=2018-08-27|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-28|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਸੀਂ ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਧਿਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਚ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਂਜ ਵੀ, ਅਜਿਹੇ ਬਿਲ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਨਹੀਂ, ਪਿਛਾਂਹ-ਖਿੱਚੂ ਸੋਚ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ।<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%B0-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%A7%E0%A9%80-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A9%80/|title=ਕੁਫ਼ਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨਸਾਜ਼ੀ - Tribune Punjabi|date=2018-08-29|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-30|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਤਬਕੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/09/%E0%A8%AC%E0%A9%87%E0%A8%85%E0%A8%A6%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%95%E0%A8%A3-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%B8%E0%A9%8B%E0%A8%A7%E0%A9%87-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0/|title=ਬੇਅਦਬੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੋਧੇ ਕਾਨੂੰਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉੱਠਣ ਲੱਗੀਆਂ ਸੁਰਾਂ - Tribune Punjabi|date=2018-09-04|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-09-05|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪਾਕਿਸਤਾਨ == ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਪੈਗੰਬਰੀ ਤੌਹੀਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼ਾਲ ਖਾਨ ਕਤਲ ਕਾਂਡ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਚਰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://punjabtimesusa.com/news/?p=14688|title=ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਲ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ! {{!}} Punjab Times|last=ਹੁਰਮਤ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ|first=|date=|website=punjabtimesusa.com|publisher=|language=ਪੰਜਾਬੀ|access-date=2018-08-28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਰਦਾਨ ਵਿਖੇ ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੀਤੀ 13 ਅਪਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਸ਼ਾਲ ਖਾਨ ‘ਤੇ ਪੈਗੰਬਰੀ ਤੌਹੀਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾ ਕੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":1" /> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ‘ਕੁਫ਼ਰ-ਵਿਰੋਧੀ’ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।<ref name=":2" /> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == [[ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ]] [[ਹਿੰਸਾ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਸਾ]] 2nuvngno4igtmn5vu9jwx4gwmxtmg29 0 109790 853065 847734 2026-11-06T12:19:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853065 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name = ਸੋਫੀ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ ਟਰੂਡੋ | image = Sophie Grégoire-Trudeau (cropped).jpg | alt = | caption = 2016 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ | office = [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ]] | term_label = | term<!--_start--> = ਨਵੰਬਰ 4, 2015 | term_end = | predecessor = [[ਲੌਰੇਨ ਹਾਰਪਰ]] | successor = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1975|4|24}} | birth_place = [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]], [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ]], ਕੈਨੇਡਾ | death_date = | death_place = | nationality = ਕਨੇਡੀਅਨ | party = [[ਲਿਬਰਲ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਕੈਨੇਡਾ]] | height = 5 ਫੁੱਟ 5 ਇੰਚ | spouse = {{marriage|[[ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ]]|2005}} | children = 3 | residence = ਰਾਈਡੌ ਕਾਟੇਜ | alma_mater = ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ <br>ਮੌਂਟ੍ਰੀਆਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ }} '''ਸੋਫੀ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ ਟਰੂਡੋ''' (ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 24, 1975), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਸੋਫੀ ਗ੍ਰੈਗੁਆਇਰ'''<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.macleans.ca/politics/ottawa/sophie-gregoire-trudeau-and-the-mystery-of-the-disappearing-hyphen/|title=Sophie Grégoire Trudeau and the mystery of the disappearing hyphen|last=Treble|first=Patricia|date=March 14, 2016|work=[[Maclean's]]|access-date=June 10, 2016|via=}}</ref><ref name="Maclean's article">{{cite web | url=http://www.macleans.ca/society/life/sophie-gregoire-what-it-may-be-2015-but-not-for-political-wives/ | title=Sophie Grégoire-What? It may be 2015, but not for political wives | publisher=[[Maclean's]] | date=27 November 2015 | accessdate=27 November 2015 | author=Kingston, Anne}}</ref><ref name="Globe and Mail">{{cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/shes-married-to-a-trudeau-but-sophie-gregoire-is-not-your-typical-political-wife/article9001027/|title=Sophie Grégoire Trudeau|website=Liberal.ca|publisher=[[Liberal Party of Canada]]|accessdate=June 10, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.readability.com/articles/2exrmlpp |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209221625/https://www.readability.com/read |archive-date=2024-02-09 |url-status=dead}}</ref> ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ 23 ਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ' ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1975 ਨੂੰ ਮਾਂਟਰੀਅਲ, ਕਿਉਬੈਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੀਨ ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ, ਇੱਕ ਭੰਡਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਕੋ-ਓਨਟਾਰੀਅਨ ਨਰਸ ਏਸਤੇਲੇ ਬਲੇਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name="macleans2005">{{cite news|url=http://www.macleans.ca/canada/national/article.jsp?content=20050606_106678_106678|title=When Justin met Sophie|accessdate=August 23, 2013|first=Lianne|last=George|date=May 31, 2005|work=Macleans|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120608132913/http://www.macleans.ca/canada/national/article.jsp?content=20050606_106678_106678|archivedate=June 8, 2012|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lapresse.ca/debats/chroniques/nathalie-petrowski/201304/22/01-4643178-sophie-gregoire-laventure-commence.php|title=Sophie Sophie Grégoire: l'aventure commence|accessdate=October 27, 2015 |authorlink=Nathalie Petrowski |first=Nathalie |last=Petrowski |date=April 22, 2013 |newspaper=[[La Presse (Canadian newspaper)|La Presse]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Mr. and Mrs. Jean Gregoire|url=https://www.newspapers.com/image/46492619|newspaper=The Ottawa Journal|date=October 26, 1967|access-date=November 8, 2015}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੈਂਟੇ-ਅਡੇਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਰਾਇਲ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਪਿਅਰੇ ਟਰੂਡੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਰਗਰੇਟ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਤੀ, ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ ਦੇ ਭਰਾ ਮਿਸ਼ੇਲ ਟਰੂਡੋ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ "ਬਚਪਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੀ", ਨੋਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਬੁਲੀਮੀਆ ਨਰਵੋਸਾ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name="windsor2008">{{cite web|url=http://www.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=de81ea9e-2249-4134-97f1-e3ca63af2aea|title=Sophie Gregoire-Trudeau says she's 'a healthy woman'|accessdate=August 23, 2013|date=September 11, 2008|work=Windsor Star|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502183504/http://www.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=de81ea9e-2249-4134-97f1-e3ca63af2aea|archivedate=May 2, 2014|df=mdy-all}}</ref> ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਉਸ ਦੇ 20ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਥੈਰੇਪੀ, ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ, ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="torontostar2013">{{cite web|url=https://www.thestar.com/life/health_wellness/2013/04/10/sophie_grgoire_raising_awareness_for_eating_disorders.html|title=Sophie Grégoire raising awareness for eating disorders |accessdate=August 23, 2013|first=Nancy J.|last=White|date=April 10, 2013|work=Toronto Star}}</ref> ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਨੇ ਆਊਟਰੇਮੌਂਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੈਨਸ਼ਨਟ ਡੂ ਸੇਂਟ-ਨੋਮ-ਡੀ-ਮੈਰੀ ਵਿਖੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="gazette2006">{{cite web|url=http://www.canada.com/story_print.html?id=b648c35d-2874-4a2b-b58c-ef2c089ec715|title=Eating disorders: Sophie Gregoire lends her own story|accessdate=August 23, 2013|date=November 7, 2006|work=Montreal Gazette|publisher=Canada.com}}{{dead link|date=May 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਣਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲਜੀ ਜੀਨ-ਡੀ-ਬ੍ਰਾਬੂਫ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ<ref name="huffingtonpost2012">{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.ca/2012/12/20/sophie-gregoire-justin-trudeau-wife_n_2332649.html|title=Sophie Grégoire, Justin Trudeau's Wife, Full of Surprises |accessdate=August 23, 2013|date=December 20, 2012|work=Huffington Post Canada}}</ref>, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਡੀ ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ 'ਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪਿਅਰੇ ਟਰੂਡੋ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਂਟ੍ਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਟਰੂਡੋ ਪੁੱਤਰ ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਦੋਸਤ ਸੀ। ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਅਤੇ ਟਰੂਡੋ ਜੂਨ 2003 ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜੁੜ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਗਣੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਮਈ, 2005 ਨੂੰ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਸੈਂਟੇ-ਮੈਡੇਲੀਨ ਡੀਊਟਰੇਮੌਂਟ ਚਰਚ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਜੇਮਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਐਲਾ-ਗ੍ਰੇਸ ਮਾਰਗਰੇਟ 2009 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੈਡਰੀਅਨ ਗ੍ਰੇਗੁਆਇਰ ਦਾ ਜਨਮ 2014 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="cbc2005">{{cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/story/2005/05/28/trudeau-nuptials050528.html|title=Justin Trudeau weds|accessdate=August 23, 2013|date=May 30, 2005|work=CBC News}}</ref> They have three children: Xavier James born in 2007, Ella-Grace Margaret born in 2009, and Hadrien Gregoire born in 2014.<ref name="torontostar2007">{{cite web|url=https://www.thestar.com/news/2007/10/19/trudeau_clan_adds_baby_xavier_to_its_ranks.html|title=Trudeau clan adds baby Xavier to its ranks|accessdate=August 23, 2013|date=October 19, 2007|work=Toronto Star|first=Sean|last=Gordon}}</ref><ref name="people2009">{{cite news|title=Justin and Sophie Trudeau Welcome Daughter Ella-Grace|url=http://celebritybabies.people.com/2009/02/07/justin-and-sophie-trudeau-welcome-daughter-ella-grace/|accessdate=August 23, 2013|work=People|date=February 7, 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.nationalpost.com/2014/02/28/welcome-to-the-world-justin-trudeau-and-wife-sophie-gregoire-name-new-son-hadrian/|title='Welcome to the world': Justin Trudeau and wife Sophie Grégoire name new son Hadrian|date=February 28, 2014|newspaper=National Post|accessdate=February 28, 2014}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thestar.com/news/canada/2014/03/13/thats_hadrien_trudeau_new_baby_new_spelling.html|title=That's Hadrien Trudeau: new baby, new spelling|date=March 13, 2014|work=Toronto Star|accessdate=March 15, 2014}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਆਧਾਰ|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਸਟਿਨ ਟਰੂਡੋ]] 0f5quarvy1cp02q1qjegubivgb7t1gu 0 111908 853032 808161 2026-11-06T12:04:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853032 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸੁਰੇਂਦਰ|image=Surendra_Dynamite_(1938).jpg|imagesize=|caption='ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ' ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰ (1938)|birth_date=ਨਵੰਬਰ 11, 1910<ref>http://www.downmelodylane.com/surendra.html</ref>|birth_place=[[ਬਟਾਲਾ]], [[ਗੁਰਦਾਸਪੂਰ]], ਪੰਜਾਬ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]|death_date={{Death year and age|1987|1910}}|death_place=ਮੁੰਬਈ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|death_cause=|birth_name=|occupation=ਅਦਾਕਾਰ|years_active=1936–1986|spouse=ਸੱਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ}} '''ਸੁਰੇਂਦਰ''' (11 ਨਵੰਬਰ, 1910 - 1987; '''ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ''') ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਗਾਇਕ]]-[[ਅਦਾਕਾਰ]] ਸੀ।<ref name="FAR">{{Cite web|url=http://www.singeractorsurendra.com/|title=Surendra|website=singeractorsurendra.com|publisher=FAR Commercials|access-date=26 April 2015|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074851/http://www.singeractorsurendra.com/|dead-url=yes}}</ref> ਆਪਣੇ ਇੱਕੋ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਸੁਰੇਂਦਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਵਕੀਲ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਤਰਕ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਲਈ [[ਬੰਬਈ]] ਆਇਆ ਸੀ।<ref name="Varma1963">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J5qGRboIYVoC|title=333 Great Indians, who is who & who was Who, from the Remotest Past to the Nearest Present: Philosophers, Politicians, Diplomats|last=Om Parkash Varma|publisher=Varma Bros.|year=1963|access-date=9 May 2015}}</ref> ਉਹ [[ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋੋਨ ਵਿਖੇ ਮਿਲਿਆ, ਫਿਰ [[ਕਲਕੱਤਾ]] ਅਧਾਰਿਤ ਗਾਇਕ-ਅਭਿਨੇਤਾ, [[ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ|ਕੇ ਐਲ ਸਹਿਗਲ]] ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ।<ref name="Rishi2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r623sWyGm0sC&pg=PA126|title=Bless You Bollywood!: A Tribute to Hindi Cinema on Completing 100 Years|last=Tilak Rishi|publisher=Trafford Publishing|year=2012|isbn=978-1-4669-3963-9|pages=126–|access-date=26 April 2015}}</ref> ਸੁਰੇਂਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਡੈਕਨ ਕੁਈਨ'' (1936) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="RajadhyakshaWillemen2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&pg=RA2-PA1971|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Ashish Rajadhyaksha|last2=Paul Willemen|date=10 July 2014|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-135-94325-7|pages=2–|chapter=Deccan Queen|access-date=9 May 2015}}</ref> ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋੋਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਾਣਾ "ਬਿਰਹਾ ਕੀ ਆਗ ਲਾਗੀ ਮੋਰੇ ਮਨ ਮੇਂ" ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਤੁਰੰਤ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੁਰਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1910 ਨੂੰ [[ਬਟਾਲਾ]], [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ]], [[ਪੰਜਾਬ]] [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਲੀਆ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਕੂਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ "ਅਕਸ" ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੁਰੇਂਦਰ ਨੇ 1935 ਵਿੱਚ [[ਅੰਬਾਲਾ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਏ., ਐਲ ਐਲ. ਬੀ. ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Raj2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tgo9BAAAQBAJ&pg=PT87|title=Hero Vol.1|last=Ashok Raj|date=1 November 2009|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-93-81398-02-9|pages=87–|access-date=27 April 2015}}</ref> ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਤਰਕ ਲਾਲਾ ਅਲੋਪਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁਰੇਂਦਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Varma 1963">{{Cite book|title=333 Great Indians, who is who & who was Who, from the Remotest Past to the Nearest Present: Philosophers, Politicians, Diplomats}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ 'ਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਬੰਬਈ ਆਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਸੁਰੇਂਦਰ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ, ਪਰੰਤੂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਮ "ਸੁਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬੀ.ਏ., ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਰਤ ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਅਪਣਾਈ ਸੀ।<ref name="RaufAhmed p. 29">RaufAhmed, p. 29</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਸੁਰੇਂਦਰ ਦਾ ਵਿਆਹ 3 ਮਾਰਚ 1945 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ, ਸੱਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਲੇਖਕ ਤਿਲਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਸੁਰੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ, ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੇ, ਸੁਨੀਤਾ, ਜਿਤੇਂਦਰਨਾਥ, ਕੈਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਰੋਹਿਨੀ। ਸੁਰੇਂਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਐਡ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਸੁਰੇਂਦਰ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼। ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਜੇ ਕੇ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਫ.ਆਰ. ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਿਤੇਂਦਰ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਅਤੇ ਧੀ ਰੋਹਿਨੀ ਪਿੰਟਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਐਡਵਰਟਾਈਜਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਫਾਰ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।<ref name="afaq">{{Cite web|url=http://resources.afaqs.com/index.html?id=510&category=Production%20Houses&alpha=F|title=FAR Commercials|website=resources.afaqs.com|publisher=afaqs!.|access-date=16 May 2015|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190039/http://resources.afaqs.com/index.html?id=510&category=Production%20Houses&alpha=F|dead-url=yes}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ [[ਕੈਲਾਸ਼ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ]] ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਿਕਚਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹਨ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਆਰਤੀ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="KS">{{Cite web|url=http://www.kailashpictureco.com/about-us.html|title=Kailash Picture Company|website=kailashpictureco.com|publisher=Kailash Picture Co.|access-date=16 May 2015|archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007010748/http://www.kailashpictureco.com/about-us.html|dead-url=yes}}</ref> ਸੁਰੇਂਦਰ ਦੀ ਮੌਤ 1987 ਵਿੱਚ 77 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref name="Surendra">{{Cite web|url=http://activeindiatv.com/entertainment/12522-death-anniversary-tribute-surendra-was-hero-opposite-such-legends-as-noor-jehan-suraiya-naseem-bano|title=Death Anniversary Tribute|website=activeindiatv.com|publisher=activeindiatv.com|access-date=16 May 2015|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081757/http://activeindiatv.com/entertainment/12522-death-anniversary-tribute-surendra-was-hero-opposite-such-legends-as-noor-jehan-suraiya-naseem-bano|dead-url=yes}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" autocomplete="off" |- ! ਸਾਲ !! ਫਿਲਮ !! ਡਾਇਰੈਕਟਰ !! ਕੰਪੋਜ਼ਰ !! ਸਟੂਡੀਓ |- | 1936 | '' ਡੈਕਨ ਕੁਈਨ '' | [[ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] | ਪ੍ਰਣਸੁਖ ਨਾਕ, ਅਸ਼ੋਕ ਘੋਸ਼ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1936 | '' ਮਨਮੋਹਨ '' | [[ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] | ਅਸ਼ੋਕ ਘੋਸ਼ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1936 | '' ਗ੍ਰਾਮਾ ਕੰਨਿਆ '' | ਸਰਵੋਤਮ ਬਦਾਮੀ | ਸ਼ੰਕਰਰਾ ਪੁੱਟੂ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1937 | '' ਕਜਾਕ ਕੀ ਲੜਕੀ '' | ਕੇ ਸਰਦਾਰ | ਇਸ਼ਰਤ ਸੁਲਤਾਨਾ | ਰੇਨਬੋ ਫਿਲਮਾਂ |- | 1937 | '' ਜਗੀਰਦਾਰ'' | [[ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1937 | '' ਕਲ ਕੀ ਬਾਤ '' | ਰਾਮ ਸਮ ਚੌਧਰੀ | ਮੀਰ ਸਾਹਿਬ | ਸਰੋਜ ਮੂਵੀਜ |- | 1937 | ''ਮਹਿਗੀਤ'' ਏ.ਕੇ.''ਅਨੰਤ ਸੰਗੀਤ '' | ਹਰੀਨ ਬੋਸ | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1938 | '' ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ '' | ਸੀ. ਐਮ. ਲੂਹਰ | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1938 | '' ਗ੍ਰਾਮੌਫੋਨ ਗਾਇਕ '' | V. ਸੀ. ਦੇਸਾਈ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਠਾਕੁਰ | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1939 | '' ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਏ.ਕੇ.ਏ. ਕਾਮਰੇਡਜ਼ '' | ਨੰਦਲਾਲ ਜਸਵੰਤਲਾਲ | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1939 | '' ਲੇਡੀਜ਼ ਓਨਲੀ'' | ਸਰਵੋਤਮ ਬਦਾਮੀ | ਅਨੁਪਮ ਘਟਾਕ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1939 | '' ਸਰਵਿਸ ਲਿਮਿਟਿਡ'' ''ਏ.ਕੇ'' ''ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ '' | ਸੀ. ਐਮ. ਲੂਹਰ | ਅਨੁਪਮ ਘਟਾਕ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1940 | '' ਔਰਤ '' | [[ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੀਓ |- | 1940 | '' ਅਲੀਬਾਬਾ '' | [[ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਸਾਗਰ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1942 | '' ਗਰੀਬ '' | ਰਾਮਚੰਦਰ ਠਾਕੁਰ | ਅਸ਼ੋਕ ਘੋਸ਼ | ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੀਓ |- | 1942 | '' ਜਵਾਨੀ '' | ਵਾਜਤ ਮਿਰਜ਼ਾ | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੀਓ |- | 1943 | '' ਪੈਗਾਮ '' | ਗਿਆਨ ਦੱਤ | ਗਿਆਨ ਦੱਤ | ਅਮਰ ਤਸਵੀਰ |- | 1943 |'' ਵਿਸ਼ ਕੰਨਿਆ '' | ਕਿਦਰ ਸ਼ਰਮਾ |ਖੇਮਚੰਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ | ਰਣਜੀਤ ਸਟੂਡੀਓ |- | 1943 | '' ਵਿਸ਼ਵਾਸ '' | ਹੋਮੀ ਵਾਡੀਆ | ਫਿਰੋਜ ਨਿਜ਼ਾਮੀ, ਖੇਲਾਲਾਲ | ਵਾਡੀਆ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1944 | '' ਲਾਲ ਹਵੇਲੀ '' | ਕੇ ਬੀ ਲਾਲ | ਮੀਰ ਸਾਹਿਬ | ਬੰਬੇ ਸਿਨਟੋਨ |- | 1944 | '' ਮਿਸ ਦੇਵੀ '' | ਸੀ. ਐੱਮ. ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ | ਅਸ਼ੋਕ ਘੋਸ਼ | ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ |- | 1944 | '' ਭਟਰੂਹਾਰੀ '' | ਚਤੁਰਭੁਜ ਦੋਸ਼ੀ | ਖੇਮਚੰਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ | ਨਵਿਨ ਪਿਕਚਰ |- | 1945 | '' ਰਤਨਾਵਲੀ '' | ਸੁਰੇਂਦਰ ਦੇਸਾਈ | ਗੋਬਿੰਦਰਾ ਰਾਮ | ਅਮਰ ਤਸਵੀਰ |- | 1945 | '' ਪਰਿੰਦੇ '' | ਪੀ. ਕੇ. ਅਤਰ | ਗੋਬਿੰਦਰਾ ਰਾਮ | ਅਤਰ ਤਸਵੀਰ |- | 1945 | '' ਆਰਤੀ '' | ਰਾਮਚੰਦਰ ਠਾਕੁਰ | ਅਸ਼ੋਕ ਘੋਸ਼, ਅਲੀ ਬਕਸ | ਸਕਰੀਨ ਆਕਰਸ਼ਣ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ |- | 1945 | '' ਚੰਦ ਚਕੋਰੀ '' | ਕਿਦਰ ਸ਼ਰਮਾ | ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ | ਰਣਜੀਤ ਸਟੂਡੀਓ |- | 1946 | '' ਅਨਮੋਲ ਗੜੀ'' | [[ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] | ਨੌਸ਼ਾਦ | ਮਹਿਬੂਬ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ |- | 1946 | '' 1857 '' | ਮੋਹਨ ਸਿਨਹਾ | ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ | ਮਰਾਾਰੀ ਤਸਵੀਰ |- | 1946 | '' ਪਨੀਹਾਰੀ '' | V. ਐਮ. ਗੁਜਾਲ | ਅਲੀ ਹੁਸੈਨ, ਸ. ਐਨ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ | ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਸਵੀਰਾਂ |- | 1947 | '' ਏਲਾਨ '' | [[ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] | ਨੌਸ਼ਾਦ | ਮਹਿਬੂਬ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ |- | 1947 | '' ਮੰਝਧਾਰ '' | ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ | ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ, ਗਿਆਨ ਦੱਤ | ਮਿਨਰਵਾ ਮੂਵੀਟੋਨ |- | 1948 | '' ਅਨੋਖੀ ਐਡਾ '' | [[ਮਹਿਬੂਬ ਖ਼ਾਨ|ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ]] | ਨੌਸ਼ਾਦ | ਮਹਿਬੂਬ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ |- | 1948 | '' ਦੁੱਖਆਰੀ '' | ਡੀ. ਕੇ. ਰਤਨ | ਗਿਆਨ ਦੱਤ | ਜੀਵਨ ਜੋਤ ਕਲਾਮਿੰਦਿਰ |- | 1949 | '' ਇਮਤੀਹਾਨ '' | ਮੋਹਨ ਸਿਨਹਾ | S ਪਾਠਕ | ਵੀਨਾ ਪਿਕਚਰਜ਼ |- | 1949 | '' ਕਮਲ '' | ਸੂਰਯਾ ਕੁਮਾਰ | S ਡੀ. ਬਰਮਨ | ਹਿੰਦ ਕਮਲ ਪਿਕਚਰਸ |- | 1950 | '' ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹਮਾਰਾ '' | ਪਾਲ ਜ਼ਿਲਜ਼ | ਵਸੰਤ ਦੇਸਾਈ | ਭਾਰਤ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਯੂਨਿਟ |- | 1951 | '' ਮਾਇਆ ਮੱਛੀਂਦਰਾ '' | ਅਸਪੀ | ਪ੍ਰੇਮਨਾਥ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ) | ਸੁਪਰ ਤਸਵੀਰ |- | 1952 | '' ਬਯਾਜੂ ਬਾਵਰਾ'' | ਵਿਜੇ ਭੱਟ | ਨੌਸ਼ਾਦ | ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਸਵੀਰ |- | 1953 | '' ਘਰ ਬਾਰ '' | ਦਿਨਕਰ ਪਾਟਿਲ | ਵਸੰਤ ਪ੍ਰਭ | ਕੇ ਤਸਵੀਰ |- | 1954 | '' ਗਾਵਈਯਾ '' | H ਪੀ. ਸ਼ਰਮਾ | ਰਾਮ ਗਾਂਗੁਲੀ | ਆਰ B. Productions |- | 1954 | '' ਮਹਾਤਮਾ ਕਬੀਰ '' | ਗਜਨਨ ਜਗਦਾਰ | ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ | ਐਨ. ਪੀ. ਫਿਲਮਾਂ |- |1959 | '' ਦਿਲ ਦੇਕੇ ਦੇਖੋ'' | ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ | ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ | ਫਿਲਮੈਲਯਾ |- | 1962 | '' ਹਰੀਆਲੀ ਔਰ ਦਰਸਾ '' | ਵਿਜੇ ਭੱਟ | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ | ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਸਵੀਰ |- | 1964 | '' ਗੀਤ ਗਾਆ ਪਾਥਤਰੋਨਾ '' | V. ਸ਼ਾਂਤਮਰਮ | ਰਾਮਲਾਲ | V. ਸ਼ਾਂਤਮਰਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ |- | 1965 |'' ਜੌਹਰ-ਮਹਿਮੂਦ ਇਨ ਗੋਆ'' | ਮੈਂ. ਐਸ. ਜੌਹਰ | ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ | ਜੌਹਰ ਫਿਲਮਾਂ |- | 1965 | '' ਵਕਤ '' | ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ | ਰਵੀ | ਬੀ ਆਰ. ਫਿਲਮਾਂ |- | 1967 | '' ਇਵਨਿੰਗ ਇਨ ਪੈਰਿਸ '' | ਸ਼ਕਤੀ ਸੰੰਦਤਾ | ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ | ਸ਼ਕਤੀ ਫਿਲਮਾਂ |- | 1967 | '' ਸੰਗਦਿਲ'' | ਧਰਮ ਕੁਮਾਰ | ਜੀ. ਸ. ਕੋਹਲੀ | ਆਲਮਦੀਪ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ |- | 1967 | '' ਮਿਲਣ '' | ਅਦੂਰਤੀ ਸੁਬਰਾ ਰਾਓ | ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ | ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪਿਕਚਰਜ਼, ਪ੍ਰਸਾਦ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ |- |1968 | '' ਬੂੰਦ ਜੋ ਬਣੇ ਗੀ ਮੋਤੀ '' | V. ਸ਼ਾਂਤਮਰਮ | ਸਤੀਸ਼ ਭਾਟੀਆ | ਰਾਜਕਮਲ ਕਲਾਮਦਰ (ਸ਼ਾਂਤਮਰਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼) |- | 1968 | '' ਸਰਸਵਟੀਚੰਦਰਾ '' | ਗੋਵਿੰਦ ਸਾਰਈਆ | ਕਲਿਆਣਜੀ-ਅਨੰਦਜੀ | ਸਰਵੋਦਾ ਤਸਵੀਰ |- | 1973 | ਦਾਗ | ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ | ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ | ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਸ, ਤ੍ਰਿਮਿਟੀ ਫਿਲਮਾਂ |- | 1974 | ''36 ਘੇਂਟੇ' ' | ਰਾਜ ਤਿਲਕ | ਸਪਨ-ਜਗਮੋਹਨ | ਰਾਜ ਤਿਲਕ |- | 1974 | '' ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਕਰੋ '' | ਬੀ ਆਰ. ਇਸ਼ਾਰਾ | ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ | ਬੀ ਆਰ. ਇਸ਼ਾਰਾ |- | 1975 | '' ਅੰਗਾਰੇ'' | ਗੋਵਿੰਦ ਸਰਰਾਇਆ | ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ | ਅਪੋਲੋ ਆਰਟਸ |- | 1976 | '' ਕਬੀਲਾ '' | ਭੋਲੂ ਖੋਸਲਾ | ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ | ਭੋਲੂ ਖੋਸਲਾ |- | 1977 | '' ਅਭੀ ਤੋ ਜੀ ਲੇਂ'' | ਰੋਸ਼ਨ ਤਨੇਜਾ | ਸਪਨ-ਜਗਮੋਹਨ | ਐਮਬੀ ਸੰਯੋਗਸ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1910]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸੁਰੇਂਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1910 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ [[ਬਟਾਲਾ]], [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], ਪੰਜਾਬ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਲੀਆ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਦਿਆਂ, ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ( ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ),ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੀ "ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="FAR">{{Cite web |title=Surendra |url=http://www.singeractorsurendra.com/ |access-date=26 April 2015 |website=singeractorsurendra.com |publisher=FAR Commercials |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074851/http://www.singeractorsurendra.com/ |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |url-status=dead}}</ref> ਸੁਰੇਂਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ 1935 ਵਿੱਚ [[ਅੰਬਾਲਾ]] ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ. ਏ., ਐਲ. ਐਲ. ਏ.ਬੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਤਰਕ ਲਾਲਾ ਅਲੋਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁਰੇਂਦਰ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਬੰਬਈ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਸੁਰੇਂਦਰ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ, ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਮ "ਸੁਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬੀ. ਏ., ਐਲ. ਐਲ. ਬੀ". ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਸਨ। bcks8403dzvta40oemsu8l6f7qb3ccy 0 112842 853066 814075 2026-11-06T12:19:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853066 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੋਫੀਆ ਅਲ ਮਾਰੀਆ | image = | alt = | caption = | birth_date = 1983 | birth_place = ਟੈਕੋਮਾ, [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (ਰਾਜ)|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]], ਅਮਰੀਕਾ<ref>{{cite web|url=http://www.thethirdline.com/media/37857/ttl_bio_sophia_al_maria_2015.pdf|title=Biography|publisher=The Third Line|accessdate=22 April 2015|archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204022708/http://www.thethirdline.com/media/37857/ttl_bio_sophia_al_maria_2015.pdf|dead-url=yes}}</ref> | nationality = [[ਕਤਰ|ਕਤਰੀ]]-[[ਅਮਰੀਕੀ]] | other_names = | occupation = ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''ਸੋਫੀਆ ਅਲ ਮਾਰੀਆ''' (صافية المرية) (ਜਨਮ 1983) ਇੱਕ ਕਤਰੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.harpercollins.ca/authors/37081/Sophia_AlMaria/index.aspx|title=Sophia Al-Maria from HarperCollins Publishers|last=Sophia Al-Maria|date=2010-03-24|publisher=Harpercollins.ca|access-date=2012-11-07|archive-date=2012-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101235415/http://harpercollins.ca/authors/37081/Sophia_AlMaria/index.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਨਿਊ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਗਵਾਂਗੂ ਬਿਓਨਾਲ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਹਾਰਪਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਫਾਈਵ ਡਾਇਲਸ, ਟ੍ਰਿਪਲ ਕੈਪੋਪੀ ਅਤੇ ਬਿਡੋਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ "ਗਲਫ ਫਿਊਚਰਿਜ਼ਮ" ਦੀ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="dazeddigital1">{{Cite web|url=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/15040/1/feature-the-desert-of-the-unreal|title=The desert of the unreal|date=2012-10-23|publisher=Dazed Digital|access-date=2012-11-30}}</ref> ਵਾਇਰਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਬਰੂਸ ਸਟਰਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="wired1">{{Cite web|url=https://www.wired.com/2012/11/gulf-futurism/|title=Gulf Futurism|last=Sterling|first=Bruce|date=2012-11-11|website=wired.com|access-date=6 October 2016}}</ref> 27 ਨਵੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਹਾਰਪਰ ਪੈਰੇਨਿਅਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ 'ਦ ਗਰਲ ਹੂ ਫਿਲ ਟੂ ਅਰਥ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Al-Maria2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x4aXP9q9VngC|title=The Girl Who Fell to Earth: A Memoir|last=Al-Maria|first=Sophia|publisher=Harper Perennial|year=2012|isbn=9780061999758|location=New York|access-date=6 October 2016}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੋਫਿਆ ਅਲ ਮਾਰੀਆ ਇੱਕ ਪਯਾਲੁਪ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਦੋਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2013/02/03/books/review/the-girl-who-fell-to-earth-by-sophia-al-maria.html?_r=0|title=‘The Girl Who Fell to Earth,’ by Sophia Al-Maria|date=1 February 2013|publisher=nytimes.com|access-date=22 February 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਾਇਰੋ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਗੋਲਡਸੱਮਥ ਵਿਚਲੇ ਆਰਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਸੰਸਕਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। == ਗਲਫ ਫਿਊਚਰਜ਼ਮ == ਗਲਫ ਫਿਊਚਰਜ਼ਮ ਸੋਫੀਆ ਅਲ ਮਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ [[ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ|ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ]] ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਕਲਾ, ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਫਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਉਸਨੇ 'ਦ ਗਰਲ ਹੂ ਫਿਲ ਟੂ ਅਰਥ' ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। === ਵਿਆਖਿਆ === 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਊਚਰਿਜ਼ਮ, ਗਲਫ ਫਿਊਚਰਾਈਜ਼ਮ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਰਗ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨਿੰਗ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਯੂਥ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਨੂੰ ਇੰਟੈੱਲਮੈਂਟ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਨਾਲ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। "ਅਰਬ ਗਲਫ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਮਿਊਂਸਪਲ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਢਹਿਣ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.wired.com/2012/11/some-cogent-examples-of-gulf-futurism/|title=Some Cogent Examples of "Gulf Futurism"|last=Sterling|first=Bruce|access-date=5 December 2017}}</ref> ਗਲਫ ਫਿਊਚਰਾਈਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਭਰਪੂਰ ਇਸਲਾਮ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਅਲੱਗਤਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਉੱਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦ ਦੇ ਜਟਿਲ ਤੱਤਾਂ, ਸਮੂਹਿਕ ਮੈਮੋਰੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਭੌਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। === ਮੂਲ === ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ<ref>{{Cite book|title=The artists who will change the world|url=https://archive.org/details/artistswhowillch0000khol|last=Omar|first=Kholeif|others=Coupland, Douglas|isbn=9780500519967|location=New York|oclc=1042085491|date = 2018-09-13}}</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ "ਦ ਗੇਜ਼ ਆਫ਼ ਸਾਇ ਫਾਈ ਵਹਾਬੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੀਮਿਤ ਐਡੀਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|author=Sophia Al-Maria |url=http://scifiwahabi.blogspot.com |title=The Gaze of Sci-Fi Wahabi |publisher=Scifiwahabi.blogspot.com |date=2008-09-07 |accessdate=2012-11-30}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡੈਜ਼ਡ ਐਂਡ ਕੰਫਿਊਜ਼ਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ "ਡੇਜ਼ਰਟਸ ਆਫ਼ ਦਿ ਅਨਰੀਅਲ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ "ਖਾੜੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਲਾਕਾਰ ਸੋਫੀਆ ਅਲ-ਮਾਰੀਆ 'ਤੇ ਸਕੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ"<ref name="dazeddigital1"/> ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਸੋਫੀਆ ਅਲ-ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਖਾੜੀ ਭਵਿੱਖਵਾਦ” ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਬਰੂਸ ਸਟਰਲਿੰਗ ਨੇ ਵਾਇਰਡ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।<ref name="wired1"/><ref name="wired2">{{cite magazine |last1=Sterling |first1=Bruce |date=2012-11-15 |title=Some Cogent Examples of "Gulf Futurism" |url=https://www.wired.com/2012/11/some-cogent-examples-of-gulf-futurism/ |magazine=Wired |accessdate=6 October 2016}}</ref> ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਡੱਚ ਕਲਾ ਸੰਸਥਾ ਇਮਪਾਕਟ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਮੀਡੀਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਆਡੀਓਵਿਜ਼ੁਅਲ ਕਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੇ 2012 ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ "ਨੋ ਮੋਰ ਵੈਸਟਰਨ" ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੈਟਾਲਾਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸੋਫੀਆ ਅਲ-ਮਾਰੀਆ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਖਾੜੀ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਅਤੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਅਰਬੀ ਖਾੜੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਾਡੇ ਗਲੋਬਲ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਸੂਚਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ “ਸਾਇ-ਫਾਈ ਵਹਾਬੀ ", ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਡੂੰਘੀ ਡੁਬਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਝਲਕ ਖਾੜੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ-ਅੱਤ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ"।<ref>{{cite web |url=http://impakt.nl/headquarters/news/festival-exhibition-no-more-westerns/ |title=Festival Exhibition: The Impossible Black Tulip of Cartography &#124; IMPAKT – critical and creative views on contemporary media culture |publisher=Impakt.nl |date=2012-10-28 |accessdate=2012-11-30 |archive-date=2018-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711035109/http://impakt.nl/headquarters/news/festival-exhibition-no-more-westerns/ |dead-url=yes }}</ref> ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ "ਇਸਲਾਮ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਫਿਕਸ਼ਨ" ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://islamscifi.com/sci-fi-wahabi/ |title=Islam and Science Fiction » News SF by Muslims » Sophia Al-Maria (Sci-Fi Wahabi) |publisher=Islamscifi.com |date=2012-01-24 |accessdate=2012-11-30 |archive-date=2012-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120807123844/http://islamscifi.com/sci-fi-wahabi/ |url-status=dead }}</ref> === ਸਕਾਊਟ === ਇਸ ਰੁਚੀ ਨੂੰ "ਸਕਾਉਟ" ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਸਮਾਗਮ ਗਵਾਂਗਜੂ ਬਿਏਨਾਲੇ ਦੇ 2012 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.gwangjubiennale.org/eng/ |title=Gwangju Biennale 2012 |publisher=Gwangjubiennale.org |date=2012-11-16 |accessdate=2012-11-30 |archive-date=2015-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813032225/http://www.gwangjubiennale.org/eng/ |dead-url=yes }}</ref> "ਸਕਾਊਟ", ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਫਾਈਬਰ ਗਲਾਸ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|author= |url=http://vimeo.com/49052707 |title=SCOUT on Vimeo |publisher=Vimeo.com |date=2012-09-07 |accessdate=2012-11-30}}</ref> ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਵਿੱਚ 1977 ਦੇ ਵੋਏਜਰ ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ ਦੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਅੰਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਟੁਕੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਫਲੈਸ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.flashartonline.com/interno.php?pagina=onweb_det&id_art=903&det=ok&articolo=Photo-reportage-from-the-9th-Gwangju-Biennale:-ROUNDTABLE |title=Article detail OnWeb - Flash Art |publisher=Flashartonline.com |date= |accessdate=2012-11-30 |archive-date=2014-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140210010745/http://flashartonline.com/interno.php?pagina=onweb_det&id_art=903&det=ok&articolo=Photo-reportage-from-the-9th-Gwangju-Biennale:-ROUNDTABLE |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * ਅਲ-ਮਾਰੀਆ, Sophia (2013-05-13). [https://web.archive.org/web/20180912165549/https://www.ibraaz.org/projects/49 ਡਾਟਾ ਫੈਟ ਚਿਊਇੰਗ]. * [https://web.archive.org/web/20130705233209/http://www.ibraaz.org/interviews/76 ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ ਤੇ: ਸੋਫਿਆ ਅਲ-ਮਾਰੀਆ ਦੀ ਓਮਾਰ ਖੋਲੀਫ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਤਰੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] oa0ld1k9q2ypdhy7qgf920idjisozyt 0 113627 853105 696704 2026-11-06T12:42:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853105 wikitext text/x-wiki '''ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ''' ਭੀੜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਵੱਲੋਂ ਤੋੜਫੋੜ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਤੇ [[ਕਤਲ]] ਕਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ‘''ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ''’ ਜਿਵੇਂ ਗਊਆਂ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰੇ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੋੜੇ ਤੇ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫੈਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ [[ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ]] ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ – [[ਵਟਸਐਪ|ਵੱਟਸਐਪ]] ਜਾਂ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ [[ਸਿਆਸਤ]] ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਭੀੜ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/84-%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a8%9c%e0%a9%82%e0%a8%ae%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%a4%e0%a9%87-%e0%a8%a8%e0%a8%bf%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%b5%e0%a9%b1%e0%a8%b2/|title=84 ਦੀ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਨਿਆਂ ਵੱਲ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ|date=2018-12-10|website=Tribune Punjabi|language=hi-IN|access-date=2018-12-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕੱਲਾ ਬੰਦਾ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਹਜੂਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%e0%a8%b9%e0%a8%9c%e0%a9%82%e0%a8%ae%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%ae%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a8%95%e0%a8%a4%e0%a8%be/|title=ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ|date=2018-12-08|website=Tribune Punjabi|language=hi-IN|access-date=2018-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120215451/https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%B8%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%A4%E0%A8%BE/|archive-date=2019-11-20|url-status=dead}}</ref> ==ਕਾਰਨ== === ਭੀੜ ਦਾ ਅਸਰ === ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੇ ਤਰਕਹੀਣ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਜੂਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚਿਹਰਾਹੀਣ ਭੀੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭੀੜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ‘‘ਦਿਮਾਗ਼’’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੋਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹਿਕ ਸੋਚਣ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ‘ਦਿਮਾਗ਼’ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਫੈਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਜੂਮ ਦੀ ਆਪਮੁਹਾਰੇਪਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਭੀੜ ਦਾ ਮਨ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੋਚ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਬੰਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸੁਝਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਲਦੀ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਸ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤਰਕ ਦੀ ਥਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦਾ ਗ਼ਲਬਾ ਅਤੇ ਭੀੜ ਦਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਨੈਤਿਕਤਾ (ਸੁਪਰ ਈਗੋ) ਦਾ ਸੰਚਾਲਣ ਮੱਠਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਦਬੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਭੁੱਸਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਜੂਮ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕਚਿਆਈ ਵਾਲੀ, ਡੋਲਵੀਂ ਅਤੇ ਖਰ੍ਹਵੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਬੋਲਬਾਲੇ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਤਰਕ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜੂਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਸਵੈ-ਚੇਤਨਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਵੈਮਾਣ ਦਾ। ਹਜੂਮ ਚਿਹਰਾਹੀਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> === ਰਾਜਨੀਤਕ ਉਦੇਸ਼ === ਰਾਜਸੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਜਮੂੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਰਾ ਕੇ ਇੱਕ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਕ ਬਣਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਇਹ ਸਮਝਣ ਕਿ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝ ਬਣਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ‘ਸੇਵਾ’ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%e0%a8%b9%e0%a8%9c%e0%a9%82%e0%a8%ae%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%b8%e0%a8%be/|title=ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ|date=2018-12-30|website=Tribune Punjabi|language=hi-IN|access-date=2019-01-02}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਬੇਭਰੋਸਗੀ === [[ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ [[ਪੁਲਿਸ|ਪੁਲੀਸ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਵਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਹੀਣਤਾ ਕਾਰਨ ਹਜੂਮੀ ਭੀੜਾਂ ਖ਼ੁਦ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/06/%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%a8%e0%a9%82%e0%a9%b0%e0%a8%a8-%e0%a8%a8%e0%a8%be%e0%a8%b2-%e0%a8%96%e0%a8%bf%e0%a8%b2%e0%a8%b5%e0%a8%be%e0%a9%9c/|title=ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ|date=2019-06-04|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-06-05}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਅਸਰ == ਹਜੂਮੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਲਿਹਾਜੂ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ ਕਤਲਾਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਉਹ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਏਨਾ ਬੇਕਿਰਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਅੰਜ਼ਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਪਰਾਧੀ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜ ਸਕੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=http://nawanzamana.in//news_details.html?id=25080|title=ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਵਹਿਸ਼ੀਪੁਣੇ ਤੱਕ|website=nawanzamana.in|language=en|access-date=2019-12-04|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204205213/http://nawanzamana.in/news_details.html?id=25080|dead-url=yes}}</ref> == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ == [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ [[ਗਾਂ|ਗਊ]] ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਖਲਾਕ]] ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਹੋਏ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਜੁਨੈਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣੀ ਪਈ। [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ [[ਦਲਿਤ]] ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਜੂਮ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਭੀੜਾਂ ਜਿਸ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਮਿਲਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਈ ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਗਏ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/04/%e0%a8%b9%e0%a8%9c%e0%a9%82%e0%a8%ae%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a8%b6%e0%a8%a4/|title=ਹਜੂਮੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ|date=2019-04-11|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-04-12}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/05/%e0%a8%a7%e0%a8%be%e0%a8%b0%e0%a8%ae%e0%a8%bf%e0%a8%95-%e0%a8%95%e0%a9%81%e0%a9%9c%e0%a9%b1%e0%a8%a4%e0%a8%a3-%e0%a8%a6%e0%a9%87-%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%b9-%e0%a8%b0%e0%a8%b8%e0%a8%a4%e0%a9%87/|title=ਧਾਰਮਿਕ ਕੁੜੱਤਣ ਦੇ ਰਾਹ-ਰਸਤੇ|last=ਸਵਰਾਜਬੀਰ|first=|date=2019-05-05|website=Punjabi Tribune Online|publisher=|access-date=2019-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120230913/https://www.punjabitribuneonline.com/2019/05/%E0%A8%A7%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%95-%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A9%9C%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%A3-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9-%E0%A8%B0%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A9%87/|archive-date=2019-11-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/08/%e0%a8%aa%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a8%b2%e0%a9%82-%e0%a8%96%e0%a8%bc%e0%a8%be%e0%a8%a8-%e0%a8%b9%e0%a8%9c%e0%a9%82%e0%a8%ae%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a9%b1%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%86-%e0%a8%95%e0%a8%be/|title=ਪਹਿਲੂ ਖ਼ਾਨ ਹਜੂਮੀ ਹੱਤਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਬਰੀ|date=2019-08-15|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821012225/https://www.punjabitribuneonline.com/2019/08/%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A9%82-%E0%A8%96%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B9%E0%A8%9C%E0%A9%82%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%B9%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%95%E0%A8%BE/|archive-date=2019-08-21|url-status=dead}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭੀੜਤੰਤਰੀ ਹੱਤਿਆਵਾਂ (ਲਿੰਚਿੰਗ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਦਲਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://nawanzamana.in//news_details.html?id=24675|title=ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ ਦਾ 'ਫਰਮਾਨ'|website=nawanzamana.in|language=en|access-date=2019-10-25|archive-date=2019-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013050845/http://nawanzamana.in/news_details.html?id=24675|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nawanzamana.in//news_details.html?id=24701|title=ਹੁਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ 'ਲਿੰਚਿੰਗ'|website=nawanzamana.in|language=en|access-date=2019-10-25|archive-date=2019-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017052038/http://nawanzamana.in/news_details.html?id=24701|dead-url=yes}}</ref> ਲਿਚਿੰਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹਰਕਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://nawanzamana.in//news_details.html?id=24787|title=ਲਿੰਚਿੰਗ 'ਤੇ ਪਰਦਾਪੋਸ਼ੀ|website=nawanzamana.in|language=en|access-date=2019-10-25|archive-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025140442/http://nawanzamana.in/news_details.html?id=24787|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == [[ਹਜੂਮੀ ਕਤਲ]] [[ਹਿੰਸਾ]] <br /> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਸਾ]] 8q1yleb3pkaayhpk8imcd0guyrgifi6 0 115842 853138 835108 2026-11-06T12:53:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853138 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹਾਂਡੇ ਏਰਕਲ | image = Hande Erçel.jpg | birth_date = {{birth date and age|1993|11|24|df=yes}}<ref name="Kanal D">{{cite web | url= https://www.kanald.com.tr/gunesin-kizlari/oyuncular/hande-ercel | title = Hande Erçel - Oyuncular - Güneşin Kızları | publisher = kanald.com.tr | accessdate = 15 June 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160321163209/https://www.kanald.com.tr/gunesin-kizlari/oyuncular/hande-ercel | archivedate = 21 March 2016}}</ref> | birth_place = [[ਬੈਂਡਰਮਾ]], [[ਬਾਲਿਕੇਸਿਰ]], [[ਤੁਰਕੀ]] | nationality = ਤੁਰਕੀ | education = [[ਮਿਮਰ ਸਿਨਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<ref name="Kanal D"/> | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] | years_active = 2012{{ndash}}ਮੌਜੂਦ | website = [http://handeercel.com.tr/ handeercel.com.tr] }} '''ਹੰਦੇ ਏਰਸਲ''' (ਬੰਦਿਰਮਾ, ਤੁਰਕੀ, 24 ਨਵੰਬਰ 1993) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੁਰਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮੋਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਰੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ''[[Güneşin Kızları]]'' (2015-2016), ''[[Aşk Laftan Anlamaz]]'' (2016-2017), ਅਤੇ ''[[Sen Çal Kapımı]]'' (2020-2021) ਦੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਲੰਘ ਕੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਆਂਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਛਾਈ ਜਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਅਨਧਾਧੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਹੰਦੇ ਏਰਸਲ ਨੂੰ ਮਿਸ ਤੁਰਕੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਰਗੀ ਸਨ। ਹੰਦੇ ਏਰਸਲ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ''[[Çalıkuşu]]'' (2013-2014) ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਧੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਪਾਏ, ਜਿਵੇਂ ''[[Çılgın Dersane Üniversitede]]'' (2014) ਵਿੱਚ ਮੇਰੇਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ''[[Hayat Ağacı]]'' (2014) ਵਿੱਚ ਸੇਲੇਨ ਕਰਹਾਨਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ। ਹੰਦੇ ਏਰਸਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰਕ ਉਦਯੋਗ ਦੇ (ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ) ਉੱਚੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਤੁਰਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨੁਸਰਣਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਤੁਰਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਹੰਦੇ ਏਰਸਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜੀਤਿਆ ਹੈ। == ਪਹਿਲੀ ਸਾਲਾਂ == ਹੰਦੇ ਏਰਸਲ ਨੇ 24 ਨਵੰਬਰ 1993 ਨੂੰ ਬੰਦਿਰਮਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਐਲਿਨ ਏਰਸਲ ਅਤੇ ਕਾਇਾ ਏਰਸਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਭੈਣ ਗਮਜ਼ੇ ਏਰਸਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੱਚਪਨ ਵਿਚ ਖਾਸ ਪ੍ਰਿਕਿਸ਼ਤ ਸੀ ਕਿ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ-ਦਾਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡੀ ਵਿਚ ਪਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂਕਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਲਾਜ਼ ਦੇ ਲਈ ਅਡੀਆਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਪਰਖ ਆਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਜਦੋਂਕਰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਲਾ ਸਨਨ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਕਸ਼ੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਚ ਮਦਦ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਭਾ਷ਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਬੋਲਣ ਲਈ ਭੀ ਹੋਰ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾਰਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੀਲੇਬ੍ਰਿਟੀ ਸਿਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਲੇਨ ਕਰਹਾਨਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਅਦਾਰਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂਕਰ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪੜਾਈ ਨੂੰ ਸਮਯ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੀਰਿਅਰ ਦੀ ਚਿੱਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਧੋਬਦੇ ਨੂੰ ਦਿਲਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰ ਉਸਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਲਾਨ ਬੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੈਂਟਿੰਗ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਖੋਲਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਸੀ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰੀ ਕਰਿਅਰ == === 2013-2014 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ === 2013 ਵਿੱਚ, ਹੰਦੇ ਏਰਸਲ ਨੇ ''Tatar Ramazan'' ਦੇ ਤੀਨ ਵਾਰਡ ਲਈ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਦਾਰਾ ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਐਕਟਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਤਰੁਤੀ ਬਣੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਸੀਰੀਜ ''[[Çalıkuşu]]'' ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿਥੇ ਉਹ ਜ਼ਾਹਿਦੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਪਰਲੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''[[Çılgın Dersane Üniversitede]]'' ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੇਰੇਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਸੀਰੀਜ਼ ''[[Hayat Ağacı]]'' ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੇਲੇਨ ਕਰਹਾਨਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। === 2015-ਹੁਣ ਦੀ ਸਮਾਂ, ਖੁੱਲਾਸ਼, ਸਨਮਾਨ, ਅਤੇ ਵਿਕਸ਼ੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ === 2015 ਵਿੱਚ, ਹੰਦੇ ਏਰਸਲ ਨੇ ਸੀਰੀਜ ''[[Güneşin Kızları]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੇਲਿਨ ਯਿਲਮਾਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[Golden Butterfly Awards]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2016-2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਆਈ ਸੀ ਸੀਰੀਜ ''[[Aşk Laftan Anlamaz]]'' (2016-2017) ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਇਤ ਉਜ਼ੂਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ [[Burak Deniz]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਚਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[L'Oréal|L'Oréal Paris|L'Oréal Paris]] ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.instyle.com.tr/loral-paris-elseve-ve-hande-ercelden-istanbulda-muhtesem-parti-15862|title=L'Oréal Paris Elseve ve Hande Erçel'den İstanbul'da Muhteşem Parti!|access-date=2022-04-03|website=www.instyle.com. tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313180605/https://www.instyle.com.tr/loral-paris-elseve-ve-hande-ercelden-istanbulda-muhtesem-parti-15862|archive-date=2023-03-13|url-status=dead}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੇ ਵਾਣੀ DeFacto ਦੇ ਮੁਦਤਬਿਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਗਾਡੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[Aras Bulut İynemli]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.medyafaresi.com/foto-galeri/hande-ercel-ve-aras-bulut-iynemli-reklam-yuzu-oldu/812259|title=Hande Erçel ve Aras Bulut İynemli reklam yüzü oldu|access-date=2022-04-03|date=2017-03-17|website=Medyafaresi.com|language=tr-TR}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੀਤਾਣ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਰੀਜ ''Siyah Inci'' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਲ ਸ਼ੁਲਬੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੀਰੀਜ ''Halka'' ਦੀ ਮੁਜਦੇ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੇਰਕਨ ਚੈਓਲੂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite web|url=https://www.trt1.com.tr/arsiv/halka|title=TRT 1 - Halka -|access-date=2022-04-03|website=www.trt1.com. tr}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਰੀਜ ''[[Azize]]'' ਵਿੱਚ ਆਜ਼ੀਜ਼ੇ ਗੁਨੈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੁਗਰਾ ਗੁਲਸੋਯ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸੀਰੀਜ ਦੀ ਵਧੀਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਜੋਂ ਛੇ ਵਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਿੱਧੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਣਧੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਪਣੇ ਦੱਸੇ ਆਕਡੇ ਨੂੰ ਵੱਧ ਲਵੇਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਣਾਏ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੁਆਗਤ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲ 2020 - 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਆਖਰੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਂਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨ-ਪਛਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ''[[Sen Çal Kapımı]]'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ Eda Yıldız ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੀਰੀਜ਼ ਨੇ ਰੈਕਾਰਡ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਟਵਿਟਰ ਜੇਤੇ ਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਚਰਚਾ ਪਈ, ਗੇਮ ਆਫ਼ ਥ੍ਰੋਂਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ,<ref>{{cite news|surname=Heredia|first=Sara|title='El amor está en el aire' (Sen Cal Kapimi) ha batido un récord que pertenecía a 'Juego de Tronos'|url=https://www.sensacine.com/noticias/series/noticia-18589361/|agency=SENSACINE}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਲੈਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਮੁੱਖ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸੰਘ ਦਾ ਇਸੀ ਸਾਲ ਉਸਨੇ "ਨਾਕਟਰਨ" ਮਾਰਕ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਲੰਦਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧਾ ਪਛਾਣ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਸੇ ਅੰਤ 'ਚ, ਉਸਨੇ ਸਿਗਨਲ ਵਰਗੇ ਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਚ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਮਹੇਸੂਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਤਾਸੇ ਜੂਅਲਰੀ ਦੇ ਸਾਥ ਉਸਨੇ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਬ੍ਰੰਡ ਦੀ ਛਵੀ ਹੋਈ, ਮੁੱਖ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਵੱਧੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਂਚਰੀ ਭਰਨ ਦੀ ਸੰਗਿਣੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਤੁਰਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉੱਚੇ ਤਹਿਤਾਂ 'ਤੇ ਬੁਰਜ ਖਲੀਫਾ ਦੇ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,<ref>{cite news|apellido=Ghai|first=Anahita|title=Hande Erçel En Dubai: Atasay ilumina el Burj Khalifa en la celebración de su 85 aniversario|url=https://www.harpersbazaarararabia.com/culture/celebrity/hande-ercel-burj|agencia=harpersbazaararabia|fecha=22{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de marzo de 2022}}</ref>, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉੱਚੇ ਇੰਮਾਰਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰੰਡ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪੇਜ਼ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤੁਰਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਣ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੈਗਨਮ ਦੇ ਦੂਤੇ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਸੱਭ ਦੇ ਆਂਖੋਂ ਪਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੈਨ ਦੇ ਮਾਰਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿਸਾਬਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੈਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ 'ਤੇ ਵੇਖੋ ਦੇ ਰੇਕਾਰਡ ਬਣਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਕੈਨ ਦੇ ਫੈਸਟਵਲ 'ਚ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਮੱਤ ਦੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਵਾਜ਼ਾਈ ਮਾਰਕ "ਲੈਵਰਨ" ਦਾ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮੁਦਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਰਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਆਰਬ ਸੌਦੀ ਅਰਬ ਸੈਨਡੀਅਸ, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਸੈਨਡੀਅਸ, ਬਹਰੀਨ, ਓਮਾਨ, ਕੁਵੈਤ, ਜਾਰਡਨ, ਮੋਰੋਕੋ, ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਕਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰੇਗਾ। ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਹੰਦੇ ਇਰਸੇਲ ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਥ੍ਰਿਲਰ ਪਸਿਕੋਡ੍ਰਾਮਾ ''Bambaşka Biri'' ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲੈਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਮਰਦਾਰ ਅਤੇ ਹੱਤਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਕੀਲ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪੇਛਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਹੱਤਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਕੀਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੇਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਾਥ ਹੀ ਕੇਨਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਗਣੀ ਵਿਅਕਤਿ ਨਾਲ ਜੋ ਉਸਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਣਾ ਵਾਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਜਾਣ ਲਈ ਹੁਣਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਨਿਰਣਯਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚਾਇਆਂ ਦੀ ਤੋੜ ਦੀਆਂ ਹੋਵਾਂਗੀ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਹੰਦੇ ਇਰਸੇਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਲੰਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''Mest-i Aşk'' 'ਚ ਡਿਊਬ ਜਾਏਗੀ, ਜੋ ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਇਕ ਸਾਝੀ ਪ੍ਰਯਾਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗੀ ਸਾਥ ਹੀ [[Shahab Hosseini]], Parsa Pirouzfar, [[İbrahim Çelikkol]], [[Selma Ergeç]], Bensu Soral ਅਤੇ Boran Kuzum ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮੋਗਰਾਫੀ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ 2020 ਵਿੱਚ ਵਿਕੇ ਜਾਣ ਲਈ, ਪਰ ਪੰਡੇਮਿਕ ਕੰਬਲ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਾਂਗਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਵਿਆਪਕ ਕੀਤਾ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਮਿਟੀ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਨੇਗੋਸ਼ੀਏਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ==== ਦੂਤ ==== ਹੰਡੇ ਬਹੁਤਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਜੋੜਤੀ ਹੈ ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ 2019 ਤੋਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਵੌਲੰਟੀਅਰੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ([https://kayd.org.tr Kansersiz Yaşam Derneği] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240601112029/https://kayd.org.tr/ |date=2024-06-01 }})। 2020 ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਉਲਾਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਇੱਛਾ ਵਰਤ ਕੇ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤਾਂ ਕਾਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ। ਅਤੇ 2020, 2021 ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਦੂਤ ਬਣੀ। == ਬਦਲਾਵ ਦੇਹਿਕਾਨ == ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਫਰ ਵਿੱਚ, ਹੰਡੇ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ (ਖ਼ਰਾਬ ਤਜੁਰਬੇ, ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਅਤੇ ਬੈਰ, ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਬੁਲਿੰਗ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਆਰ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੀ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੇਲਤ ਤੇ ਹੋਵਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਮੇ ਵਾਲੀ ਸੋਬਿਆ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਆਦਿ). ਅਤੇ ਮਾਂਸਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ (ਹੈਂਡੇ ਨੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਮਾਦਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਵਾਜਨ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂ ਗਵਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਥੋੜੀ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਜਾਦਾਂ ਸਵੇਲਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸਹੀ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਆਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾਕ ਪਰਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਰੇਂ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਸਵੇਰਾ ਅਤੰਨਾ ਬਿਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਜਾਣ ਬੂਝ ਕੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਹਾਗਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਗੇ ਵਧੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮਸ਼ੀਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਜ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ਮਿਤ ਰਹਿਣਾ, ਆਭਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਬ਼ਰ ਕਰਨਾ। ਹੰਡੇ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀਰੇ ਜੈਵਣਾ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸਿਰਲੇਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੱਸਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਵੈਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਆਪ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == ਆਧਾਰਿਤ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਤਸਦੀਕਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਹੰਡੇ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵੇਬ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਹੰਡੇ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਫੈਨ ਪੇਜ ਤੇ ਦੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੰਡੇ ਨਾਲ ਸੀਧੇ ਸੰਪਰਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਅਪਲੋਡ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਕੁਝ ਨੂੰ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਵੀਡੀਓ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਦਰਾਂਵਾਂ ਬਾਹਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਇਟਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿੰਕਾਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਦਰਾਂਵਾਂ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹਨ, ਆਦਿ, ਅਤੇ Wikipedia ਨੂੰ ਉਹ ਹਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸੰਦਰਭ ਵਜੋਂ ਜੋੜ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਦੀ) ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Hande Erçel|ਹਾਂਡੇ ਏਰਕਲ}} * {{IMDb name|id=nm7495853|name=ਹਾਂਡੇ ਏਰਕਲ}} * {{official website|http://handeercel.com.tr/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] n1abowg05zjxic8yxlytv3totyav6qi 0 119993 853124 652482 2026-11-06T12:47:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853124 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist||name=ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਕੌਰ ਤੂਰ|image=|alt=|caption=ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਕੌਰ ਤੂਰ|background=|birth_name=ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਕੌਰ ਤੂਰ|alias=ਆਸ਼ੂ, ਅਸ਼ੂ|birth_date= {{birth date and age|1990|08|30}}|origin=ਪਿੰਡ ਈਨਾ ਬੱਜਵਾ ਨੇੜੇ ਸ਼ੇਰਪੁਰ, [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲਾ|ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]]|genre=ਗਿੱਧਾ,ਸੰਮੀ,ਲੁੱਡੀ|occupation=ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ,[[ਲੇਖਿਕਾ]], [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|years_active=ਵਰਤਮਾਨ|label=|associated_acts=|website=|notable_instruments=}} '''ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਕੌਰ ਤੂਰ''' (ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1990) ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਕੌਰ ਤੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1990 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਈਨਾ ਬੱਜਵਾ ਨੇੜੇ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਦੇ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਪਿੰਡ ਈਨਾ ਬੱਜਵਾ ਦੇ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ [[ਧੂਰੀ]] ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ [[2015]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਡਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੁਲਿਸ ਮੀਟ 2019 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਸ਼ਜੋਤ [[ਹਾਕੀ]] ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਖਿਡਾਰਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਏ.ਆਈ.ਆਰ ਐੱਫ ਐੱਮ ਪਟਿਆਲਾ 'ਤੇ ਵੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਕੌਰ ਤੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਬਰੜਵਾਲ [[ਧੂਰੀ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਬਾਇਓਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਐਮ.ਫ਼ਿਲ ਦਾ ਖ਼ੋਜ ਕਾਰਜ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ ਪੀ.ਜੀ.ਡੀ.ਸੀ.ਏ. ਅਤੇ ਪੀ.ਜੀ.ਡੀ.ਐੱਫ.ਐੱਸ. ਦਾ ਕੋਰਸ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। == ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" !ਲੜੀ ਨੰਬਰ !ਫਿਲਮ |- |01 |ਕਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ |- |02 |ਸਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ |- |03 |ਅੱਡਾ ਖੱਡਾ |- |04 |ਭੁਲੇਖਾ |- |05 |ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਵੇਲਾ |} ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਬਾਬਲੇ ਦੀ ਪੱਗ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਾਵਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੂੰ ਜੋ ਚੱਲਿਆ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੇ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == 1. ਲਖਨਊ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੁਲਿਸ ਡਿਊਟੀ ਮੀਟ ਦੌਰਾਨ ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ 01 ਸੋਨ ਅਤੇ 01 ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20190725/13/12.cms|title=ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਿਸ ਮੀਟ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ ਦਿਵਾਏ 2 ਤਗ਼ਮੇ|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> 2. ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ ਸਟੇਟ ਪੁਲਿਸ ਡਿਊਟੀ ਮੀਟ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕੈਡਮੀ ਫਿਲੌਰ ਵਿਖੇ 03 ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਅਤੇ 01 ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://duta.in/news/2019/1/13/sangrur-barnala-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%B6%E0%A8%9C%E0%A8%A4-%E0%A8%95%E0%A8%B0-%E0%A8%A4%E0%A8%B0-%E0%A8%A8-%E0%A8%B5%E0%A8%A7%E0%A8%87%E0%A8%86-%E0%A8%AA%E0%A8%9C%E0%A8%AC-%E0%A8%AA%E0%A8%B2%E0%A8%B8-%E0%A8%85%E0%A8%A4-%E0%A9%9B%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%B0-%E0%A8%A6-%E0%A8%AE%E0%A8%A3-8a33784e-171a-11e9-8281-12bd80de570f1877935.html|title=[SANGRUR-BARNALA] - ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਕੌਰ ਤੂਰ ਨੇ ਵਧਾਇਆ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਮਾਣ|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330225213/https://duta.in/news/2019/1/13/sangrur-barnala-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%B6%E0%A8%9C%E0%A8%A4-%E0%A8%95%E0%A8%B0-%E0%A8%A4%E0%A8%B0-%E0%A8%A8-%E0%A8%B5%E0%A8%A7%E0%A8%87%E0%A8%86-%E0%A8%AA%E0%A8%9C%E0%A8%AC-%E0%A8%AA%E0%A8%B2%E0%A8%B8-%E0%A8%85%E0%A8%A4-%E0%A9%9B%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%B0-%E0%A8%A6-%E0%A8%AE%E0%A8%A3-8a33784e-171a-11e9-8281-12bd80de570f1877935.html|archive-date=2024-03-30|dead-url=|url-status=dead}}</ref> 3. ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],[[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ ਗਿੱਧਾ,ਸੰਮੀ ਅਤੇ ਲੁੱਡੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 4. ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਕਲਰ ਹੋਲਡਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। 5. ਹਰਸ਼ਜੋਤ ਨੇ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿਚ ਹੋਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰੇਡ (15 ਅਗਸਤ ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ) ਦੇ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਬਤੌਰ ਪਲਟੂਨ ਕਮਾਂਡਰ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ । == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|7955928}} * {{Facebook|harash.jot}} * {{Instagram|officialharashjotkaur}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] psl1ng29ic8pzjriqgzvdtop1kyvvaa 0 121014 853120 848911 2026-11-06T12:45:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853120 wikitext text/x-wiki '''ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੋਖੀ''' ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੈੱਫ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/indian-homemakers-amateurs-veteran-chefs-take-cooking-online-114080700298_1.html|title=Indian homemakers, amateurs, veteran chefs take cooking online|date=2014-08-07|work=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/03/15/uk.royal.wedding.menus/index.html|title=Chefs plan wedding menu fit for future king|last=Laura Allsop|date=2011-03-07|publisher=CNN}}</ref> ਇੱਕ ਸ਼ੈੱਫ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਲੜੀ- ਦ ਫਨਜਾਬੀ ਤੜਕਾ - 2013 ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰਸੋਈ ਸ਼ੋਅ ''ਟਰਬਨ ਟੜਕਾ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਟਰਬਨ'' ਟਡਕਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.restaurantindia.in/2013/harpal-sokhi.php|title=Chef Harpal Singh Sokhi|publisher=Indian Restaurant Congress|access-date=2015-08-04}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੋਖੀ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਖੜਗਪੁਰ ([[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ]] ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਮਿਕਸਡ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਤੋਂ ਸ਼ੈੱਫ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੰਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਖਣ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ।<ref name="SK_month">{{Cite web|url=http://www.sanjeevkapoor.com/Starchef/Chef-Harpal-Singh-Sokhi|title=Star Chef of the Month: Chef Harpal Singh Sokhi|last=Sanjeev Kapoor|access-date=2015-08-04|archive-date=2015-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815071819/http://www.sanjeevkapoor.com/Starchef/Chef-Harpal-Singh-Sokhi|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ [[ਲੰਗਰ|ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ]] ਵੀ ਭੋਜਨ ਪਕਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://lucknow.amarujala.com/news/city-news-lkw/chef-harpal-singh-sokhi/|title=नमक-शमक फेम हरपाल सिंह ऐसे बने शेफ|date=2013-11-09|work=Amar Ujala}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਖੜਗਪੁਰ (ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ) ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੋਖੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਅਧਿਕਤਮ ਹੱਦ ਪਾਰ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਹੋਟਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕੈਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਸੋਖੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਟਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਖੀ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਹੋਟਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (ਆਈ.ਐਚ.ਐਮ.), [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref name="DNA_Amrita_2014">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-dash-of-cheer-1998394|title=Dash of cheer|last=Amrita Madhukalya|date=2014-06-29|work=DNA}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nagpurtoday.in/in-saojithe-balance-of-ingredients-is-very-good-that-is-the-real-art-of-cooking-harpal-sokhi/10071436|title=In Saoji,the balance of ingredients is very good.That is the real art of Cooking – Harpal Sokhi|last=Suhani|date=2012-10-07|publisher=Nagpur Today}}</ref> == ਸ਼ੈੱਫ ਵਜੋਂ ਕਰੀਅਰ == 1987 ਵਿੱਚ ਸੋਖੀ ਨੇ ਆਈ.ਐਚ.ਐਮ. ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਕੈਟਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name="SK_month"/> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦ ਓਬਰਾਏ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨੀ ਕੁੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। 27 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ੈੱਫ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="DNA_Amrita_2014"/> ਸੋਖੀ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ ਉਸਤਾਦ ਹਬੀਬ ਪਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਮੁਮਤਾਜ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.financialexpress.com/news/royal-aromas-at-home/389358/0|title=Royal aromas, at home|last=Sulekha Nair|date=2008-11-23|work=Financial Express|access-date=2019-10-18|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305070417/http://archive.financialexpress.com/news/royal-aromas-at-home/389358/0|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਵੇਖਣ ਲਈ [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦ]] ਅਧਾਰਤ ਭੋਜਨ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="FF_Harpal">{{Cite web|url=http://www.foodfood.com/chefs/chef-harpal-singh-sokhi/|title=Chef Harpal Singh Sokhi|publisher=Food Food|access-date=2015-08-04|archive-date=2015-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150816053144/http://www.foodfood.com/chefs/chef-harpal-singh-sokhi/|dead-url=yes}}</ref><ref name="HSS_about">{{Cite web|url=http://www.harpalssokhi.com/about-chef/|title=About Chef Harpal Singh Sokhi|publisher=Official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812071011/http://www.harpalssokhi.com/about-chef/|archive-date=2015-08-12|access-date=2015-08-04}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈੱਫ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:<ref name="FF_Harpal"/> * ਵਿੰਟੇਜ, ਇੱਕ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ * ਸੈਂਟਰ ਹੋਟਲ, ਜੁਹੂ, ਮੁੰਬਈ * ਹੋਟਲ ਤੁਲੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਨਾਗਪੁਰ (1994–98) * ਦ ਰਿਜੈਂਟ, [[ਮੁੰਬਈ]] (1998–2001) * ਦ ਰਿਜੈਂਟ, [[ਜਕਾਰਤਾ]] * ਤਾਜ ਲੈਂਡਸ ਐਂਡ, ਬਾਂਦਰਾ, ਮੁੰਬਈ<ref>{{Cite news|url=http://mumbaimessenger.com/chef-profile-harpal-singh-sokhi/|title=Chef Profile – Harpal Singh Sokhi|last=Mewati Sitaram|date=2015-04-16|work=Mumbai Messenger}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਅੰਧੇਰੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਲਿਊ ਕੀਲੇਨਟਰੋ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.ca/books?id=rutBoeZOzl4C&lpg=PA62|title=Mumbai by Night|last=[[Rashmi Uday Singh]]|publisher=Popular|year=2005|isbn=9788179910009|page=62}}</ref> ਸੋਖੀ ਨੇ ਰੀਜੈਂਟ ਜਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਦ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਨੀਲਾ ਵਿਖੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਉਤਸਵ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="FF_Harpal"/> 2001 ਵਿੱਚ ਸੋਖੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਖਾਨਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਖਾਣੇ ਦੀਆਂ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ''ਖਜ਼ਾਨਾ'' ਬ੍ਰਾਂਡ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਚਾਕਲੇਟ ''ਮਿਥਾਈਜ਼'' (ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਠਿਆਈਆਂ) ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ।<ref name="SK_month"/> ਉਹ ਚਿੰਗ'ਜ਼ ਸਿਕਰਿਟ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-uppercrust-food-and-wine-show-s-12th-edition-from-friday-2040462|title=UpperCrust Food and Wine Show's 12th edition from Friday|date=2014-12-03|work=DNA}}</ref> ਸੋਖੀ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਏਅਰਲਾਇੰਸ 'ਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਮੀਨੂ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਇੰਸ 'ਤੇ "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇੰਡੀਅਨ ਫੂਡ" ਦੀ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਸ.ਓ.ਟੀ.ਸੀ. ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮੇਨੂ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="SK_month"/><ref name="HSS_about"/> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਵੋਕਹਾਰਟ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਲਈ ਮੇਨੂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੋਖੀ ਨੇ ਐਨ.ਐਲ. ਡਾਲਮੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਗੈਸਟ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://nldalmia.in/faculty/guest.php|title=Guest faculty|publisher=NL Dalmia Institute of Management Studies and Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20150731042336/http://nldalmia.in/faculty/guest.php|archive-date=2015-07-31|access-date=2015-08-04}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਜਨਮਦਿਨ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਮੇਨੂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="HSS_about"/> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == 1993 ਵਿਚ, ਸੋਖੀ ਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] 'ਤੇ ''ਖਾਨਾ ਖਜਾਨਾ'' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref name="DNA_Amrita_2014"/><ref name="FF_Harpal"/> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ ''ਹਰਪਾਲ ਕੀ ਰਸੋਈ'' [[ਨਾਗਪੁਰ]] ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸੀਤੀ ਕੇਬਲ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸ਼ੋਅ ਇੰਨਾ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿੰਨਾ ਸੋਖੀ ਦੁਆਰਾ ਉਮੀਦ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਖੀ ਨੇ ਫੂਡ ਫੂਡ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ''ਟਰਬਨ ਟੜਕਾ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਪ੍ਦੁਰਸਿਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕੁੱਕਰੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/would-love-to-highlight-kolkata-street-food-harpal-sokhi/1061777/|title=Would love to highlight Kolkata street food: Harpal Sokhi|date=2013-01-19|work=Indian Express}}</ref> ਸੋਖੀ ਆਪਣੇ ''ਨਮਕ ਸ਼ਮਾਕ'' ਲਈ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Famous-faces-of-cookery-shows-on-television/articleshow/47173923.cms|title=Famous faces of cookery shows on television|last=Rashi Walia|date=2015-08-04|work=The Times of India}}</ref> ਉਸਨੇ ਫੂਡ ਫੂਡ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ''ਕਿਚਨ ਖਿਲਾੜੀ''<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20131206/ttlife1.htm|title=Spice route|last=Mona|date=2013-12-06|work=The Tribune Life+Style|location=Chandigarh}}</ref> ਅਤੇ ਸਿਰਫ ''ਤੀਸ ਮਿੰਟ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name="SK_month"/> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਨਿਊ''ਜ਼'' ਦੇ ਰੋਡ ਫੂਡ ਸ਼ੋਅ ''ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਵਾਦ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-zee-news-to-air-new-food-and-travel-show-desh-da-swaad-1997960|title=Zee News to air new food and travel show, Desh da Swaad|last=Amrita Madhukalya|date=2016-06-26|work=DNA}}</ref> ਉਹ [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂ-]] ਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸ਼ੈੱਫਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/indian-home-chefs-youtube-nisha-madhulika-gayatri-sharma-sanjeev-kapoor-sanjay-thumma-harpal-singh-sokhi/1/380025.html|title=Home chefs find YouTube way to success|date=2014-08-31|publisher=India Today}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 9'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। == ਹੋਰ ਉੱਦਮ == 1998 ਵਿੱਚ ਸੋਖੀ ਨੇ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ''ਖਜਾਨਾ'' ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="FF_Harpal"/> ਉਸਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਲਈ ਉਦਘਾਟਨ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ।<ref name="SK_month"/> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਚੇਨ ''ਦਿ ਫਨਜਾਬੀ ਤੜਕਾ'' (ਟੀ.ਐਫ.ਟੀ.) ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="ToI_Funjabi_2012">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Celeb-Namak-Shamak-chef-to-serve-Funjabi-Tadka/articleshow/17325964.cms|title=Celeb Namak Shamak chef to serve Funjabi Tadka|last=Subhro Niyogi|date=2012-11-22|work=The Times of India}}</ref> ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਸ਼ਾਖਾ 18 ਜਨਵਰੀ, 2013 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130117/jsp/entertainment/story_16448491.jsp#.VcDsoZRBTIU|title=New in town: The Funjabi Tadka|date=2013-01-17|work=The Telegraph}}</ref> ਸੋਖੀ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref name="HSS_about"/> ਉਹ ਸੰਜੀਵ ਕਪੂਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=http://gulfnews.com/leisure/food/features/sanjeev-kapoor-signature-restaurant-in-abu-dhabi-is-a-no-brainer-1.1256896|title=Sanjeev Kapoor: Signature restaurant in Abu Dhabi is a ‘no brainer’|last=Manjari Saxena|date=2013-11-19|publisher=Gulf News|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906134710/http://gulfnews.com/leisure/food/features/sanjeev-kapoor-signature-restaurant-in-abu-dhabi-is-a-no-brainer-1.1256896|archive-date=2017-09-06|access-date=2019-10-18|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="SK_month"/> ਦੋਵਾਂ ਨੇ ''ਰਾਇਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ'' ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/master-hyderabadi-cuisine/article1362831.ece|title=Master Hyderabadi cuisine|date=2008-10-24|work=The Hindu}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੋਖੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਪਰਨਾ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ: ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾ। ਉਹ ਛੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਉੜੀਆ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ।<ref name="SK_month"/> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.harpalssokhi.com/}} * {{YouTube|{{PAGENAMEBASE}}}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] k42oqc9fhmopcycpvfurbahepidbsbh 0 121634 853055 847727 2026-11-06T12:15:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853055 wikitext text/x-wiki '''ਸੈਥ ਐਰੋਨ ਰੋਜਨ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: '''Seth Aaron Rogen;''' ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1982) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਕਮੇਡੀਅਨ|ਕਾਮੇਡੀਅਨ]], [[ਲੇਖਕ]], ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੈਨਕੁਵਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਜੁੱਡ ਅਪੈਟੋਵ ਦੀ ਲੜੀ "ਫ੍ਰੀਕਸ ਐਂਡ ਗੀਕਸ" ਵਿਚ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, "ਫ੍ਰੀਕਸ ਐਂਡ ਗੀਕਸ" ਨੂੰ ਘੱਟ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਸਿਟਕਾਮ ਅਣ-ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਿਆ। "ਦਾ ਅਲੀ ਜੀ ਸ਼ੋਅ" ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੀਜ਼ਨ 'ਤੇ ਸਟਾਫ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਪਾਟੋ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਵੱਲ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਸਟਾਫ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਈਮ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੜੀਵਾਰ ਲਈ ਆਉਟਸਟੈਂਡਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੋਜਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਡੌਨੀ ਡਾਰਕੋ ਵਿਚ 2001 ਵਿਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ। ਰੋਜੇਨ ਨੂੰ ਇਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪਾਟੋ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 'ਦਿ 40-ਸਾਲ-ਓਲਡ ਵਰਜਿਨ' ਵਿਚ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀਯ ੂਨੀਵਰਸਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਾਟੋ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੋਕਡ ਅਪ ਅਤੇ ਫਨੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਗੀਆਂ। ਰੋਜਨ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਦੀ ਸਟੀਵ ਜਾਬਸ ਬਾਇਓਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸਟੀਵ ਵੋਜ਼ਨਿਆਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਕ ਸਾਥੀ ਈਵਾਨ ਗੋਲਡਬਰਗ ਅਤੇ ਸੈਮ ਕੈਟਲਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਏਐਮਸੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ਪ੍ਰੀਚਾਰਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗੋਲਡਬਰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਖਕ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਗੇਨ ਅਤੇ ਗੋਲਡਬਰਗ ਨੇ ਸੁਪਰਬਡ, ਅਨਾਨਾਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਦਿ ਗ੍ਰੀਨ ਹਾਰਨੇਟ, ਇਹ ਇਜ਼ ਦਿ ਐਂਡ, ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ 'ਦਿ ਇਜ਼ ਦਿ ਐਂਡ ਦਿ ਇੰਟਰਵਿview' ਫਿਲਮ ਦਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਲਿਖਿਆ; ਜਿਸ ਸਭ ਵਿਚ ਰੋਜਿਨ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਡਿਜ਼ਸਟਰ ਆਰਟਿਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਹੋੋਰਟਨ ਹਾਇਰਸ ਏ ਹੂ!, ਕੁੰਗ ਫੂ ਪਾਂਡਾ ਫਿਲਮ ਦੀ ਲੜੀ, ਦਿ ਸਪਾਈਡ੍ਰਵਿਕ ਕ੍ਰਨਿਕਲਸ, ਮੌਨਸਟਰਸ ਬਨਾਮ ਐਲਿਅਨਜ਼, ਪੌਲ, ਸੌਸੇਜ ਪਾਰਟੀ, ਅਤੇ ਦਿ ਪੂੰਗਾ ਨੇ ਦਿ ਦਿ ਲਾਇਨ ਕਿੰਗ ਦੇ 2019 ਦੇ ਰੀਮੇਕ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Seth Rogen & Lauren Miller @ 69th Annual Golden Globes Awards (cropped).jpg|thumb|ਰੋਜਨ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲੌਰੇਨ ਮਿਲਰ ਨਾਲ 2012 ਵਿਚ 69 ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬਜ਼ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।]] ਰੋਜਨ ਨੇ ਲੇਖਕ / ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੌਰੇਨ ਮਿਲਰ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਲੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਾ ਅਲੀ ਜੀ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="ti2011">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/seth-rogen--is-it-a-producer-a-writer-an-actor-no-its-superseth-2177863.html|title=Seth Rogen – Is it a producer? A writer? An actor? No, it's super-Seth!|date=January 7, 2011|work=[[The Independent]]|access-date=June 18, 2011|publisher=Independent Print Limited|location=London}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.lifeandstylemag.com/2010/09/seth-rogan-9-28-2010.html|title=Life & Style Exclusive: Seth Rogen is engaged!|date=September 28, 2010|publisher=Life & Style|access-date=September 28, 2010}}</ref> ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ 29 ਸਤੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੋਨੋਮਾ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਿਲਰ ਨੇ ਰੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ .ਨ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।<ref name="People">{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20533511,00.html|title=Seth Rogen Weds|date=October 3, 2011|website=People|access-date=October 3, 2011|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004233040/http://www.people.com/people/article/0,,20533511,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://vancouversun.com/entertainment/movie-guide/Vancouver+comedy+actor+Seth+Rogan+marries+longtime+girlfriend+Lauren/5494226/story.html|title=Vancouver comedy actor Seth Rogan marries longtime girlfriend Lauren Miller|date=October 3, 2011|work=[[The Vancouver Sun]]|access-date=October 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005164214/http://www.vancouversun.com/entertainment/movie-guide/Vancouver+comedy+actor+Seth+Rogan+marries+longtime+girlfriend+Lauren/5494226/story.html|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 5, 2011|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] sismizdnteutfqf2jioow4gyf9uxoer 0 123340 853033 769917 2026-11-06T12:04:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853033 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਰੇਸ਼ ਪਰਸ਼ੋਤਮਦਾਸ ਦਲਾਲ''', (11 ਅਕਤੂਬਰ 1932 - 10 ਅਗਸਤ 2012) ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੁਰੇਸ਼ ਦਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ [[ਥਾਣੇ]] ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮਦਾਸ ਅਤੇ ਭਾਨੂਮਤੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. 1955 ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1956 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਕੇ ਸੀ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1958 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਕਿਰਤੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1960 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਐਚਆਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਕੇ ਜੇ ਸੋਮਈਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਸ ਐਨ ਡੀ ਟੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ; ਅਤੇ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਜੀਸੀ]] ਲਈ ਇੱਕ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਕਚਰਾਰ" ਰਿਹਾ। ਉਹ 1983 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਾਵਿ ਰਸਾਲੇ ''ਕਵਿਤਾ'' ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਮਾਹੀ ''ਵਿਵੇਚਨਾ ਦਾ'' ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹੈ।<ref name="gsp">{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Suresh-Dalal.html|title=સાહિત્યસર્જક: સુરેશ દલાલ|last=Vyas|first=Satish|publisher=Gujarati Sahitya Parishad|language=Gujarati|trans-title=Writer: Suresh Dalal}}</ref><ref name="toi">{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-12/ahmedabad/33167065_1_gujarati-language-gujarati-department-gujarati-poetry|title=Noted Gujarati poet no more - The Times of India|last=|date=12 August 2012|publisher=The Times of India|access-date=2012-08-12|archive-date=2013-01-03|archive-url=https://archive.today/20130103063721/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-12/ahmedabad/33167065_1_gujarati-language-gujarati-department-gujarati-poetry|dead-url=yes}}</ref><ref name="sahitya">{{Cite web|url=http://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10318.htm#sanskrit|title=Sanskrit Sahitya Akademi Awards 1955-2007|publisher=[[Sahitya Akademi]] Official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20090331234109/http://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10318.htm#sanskrit|archive-date=31 March 2009}}</ref><ref name="Datta1987">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=PA838|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|last=Amaresh Datta|publisher=Sahitya Akademi|year=1987|isbn=978-81-260-1803-1|page=838}}</ref><ref name="loc">{{Cite web|url=https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/sureshdalal.html|title=Suresh Dalal, 1932-|publisher=The Library of Congress Office|location=New Delhi}}</ref> ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ 10 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="toi"/> == ਰਚਨਾਵਾਂ == === ਕਵਿਤਾ === ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇਟ, ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ''ਇਕਾਂਤ'' (એકાન્ત, 1966), ''ਤਾਰਿਖਨੂੰ ਘਰ'' (તારીખનું ઘર, 1971), ''ਅਸਤਿਤਵ'' (અસ્તિત્વ, 1973), ''ਨਾਮ ਲਖੀ ਦਓ'' (નામ લખી દઉં, 1975), ''ਹਸਤਾਕਸ਼ਰ'' (હસ્તાક્ષર,1977), ''ਸਿੰਫਨੀ'' (સિમ્ફની, 1977), ''ਵਿਸੰਗਤੀ'' (વિસંગતિ, 1980), ''ਏਕ ਅਨਾਮੀ ਨਦੀ'' (એક અનામી નદી, 1982) ''ਘਟਨਾ'' (ઘટના, 1984)<ref name="Datta1987"/> ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭੂਰਾ ਅਕਾਸ਼ਨੀ ਆਸ਼ਾ (ભૂરા આકાશની આશા, 1982) ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। == ਇਨਾਮ == ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ''ਅਖੰਡ ਜ਼ਾਲਰ ਵਾਗੇ'' ਲਈ 2005 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ]] ਸੀ।<ref name="toi"/><ref name="sahitya"/> ਉਸ ਨੂੰ 5 ਵਾਰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।<ref name="loc"/> ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਗਦ ਕਵਿਤਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.poetrytranslation.org/poems/prose-poem/original|title=Prose Poem|website=www.poetrytranslation.org|access-date=2016-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414144607/http://www.poetrytranslation.org/poems/prose-poem/original|archive-date=2016-04-14|url-status=dead}}</ref> ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]] i5cht3ag4f1todv5zncoeugc7nypbxb 0 123344 853131 809345 2026-11-06T12:49:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853131 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Harindra_Dave.jpg|thumb|ਹਰਿੰਦਰਾ ਦੇਵ]] '''ਹਰਿੰਦਰਾ ਜੇ ਦੇਵ''' (19 ਸਤੰਬਰ 1930 - 29 ਮਾਰਚ 1995) ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। == ਜਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਸਤੰਬਰ 1930 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਛ ਰਾਜ) ਦੇ ਕੱਛ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਖਾਂਬੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਮਲਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਕਾਲਜ, ਭਾਵਨਗਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿਚ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ]] ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ.<ref name="gsp">{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Harindra-Dave.html|title=સવિશેષ પરિચય: હરીન્દ્ર દવે, ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ - Harindra Dave, Gujarati Sahitya Parishad|date=|publisher=Gujaratisahityaparishad.com|access-date=2012-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726170438/http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Harindra-Dave.html|archive-date=2014-07-26|url-status=dead}}</ref><ref name="Datta1987">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=PA907|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|last=Amaresh Datta|publisher=Sahitya Akademi|year=1987|isbn=978-81-260-1803-1|volume=1|pages=907–908}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਲੇਖ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਗਲਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="gsp"/><ref name="Datta1987"/> ''ਅਗਨਪੰਖੀ'' (1962), ''ਮਾਧਵ ਕਯਾਇਨ ਨਾਥੀ'' (1970), ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਨੇ ਮਾਨਵ ਸੰਬੰਧੋ'' (1982), ''ਮੁਖਵਤੋ,'' ''ਅਨਾਗਤ,'' ''ਹਯਾਤੀ'' (1978), ''<nowiki/>'ਸੰਗ-ਅਸੰਗ,'' ''ਲੋਹੀ ਨੋ ਰੰਗ ਲਾਲ'' (1981), ''ਗਾਂਧੀ ਨੀ ਕਵਾਦ'' (1984) ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।<ref name="gsp"/><ref name="Datta1987"/> ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਨੇ ਮਾਨਵ ਸੰਬੰਧੋ'' (1982) [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਥੀਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੈ।<ref name="Kapoor2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Nt4nbp1VIhsC&pg=PA2718|title=The Indian Encyclopaedia: Gautami Ganga -Himmat Bahadur|last=Subodh Kapoor|publisher=Cosmo Publications|year=2002|isbn=978-81-7755-266-9|location=New Delhi|page=2718|access-date=9 April 2017}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਮਾਧਵ ਕਿਆਨੀ ਨਾਥੀ'' ਦਾ ''ਭਾਨੂਸ਼ੰਕਰ'' ਮਹਿਤਾ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ''ਮਾਧਵ ਕਹੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈਂ'' 1995 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ; ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।<ref name="gsp"/><ref name="Datta1987"/> ਉਸਨੇ 1951 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ''ਜਨਸ਼ਕਤੀ'' ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਭਵਨ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਡਾਇਜਸਟ, ''ਸਮਰਪਣ'' ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। 1968 ਵਿਚ, ਉਹ ਯੂਐਸਆਈਐਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1973 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।<ref name="gsp"/><ref name="Datta1987"/> 1973 ਵਿਚ, ਉਹ ''ਜਨਸ਼ਕਤੀ'' ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੀ। ''ਜਨਸ਼ਕਤੀ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਅਖਬਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ''ਜਨਮ ਭੂਮੀ'<nowiki/>'' ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ''ਪ੍ਰਵਾਸੀ'<nowiki/>'', ਅਤੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ''ਜਨਮ ਭੂਮੀ-ਪ੍ਰਵਾਸੀ''', ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।<ref name="gsp"/><ref name="Datta1987"/> 1951 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਰਿੰਦਰਭਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਚਿੱਤਰਪੱਟ'' ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ''ਚਿਤਰਪਤ'' ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਆਮ, [[ਸੁਰੱਈਆ|ਸੁਰਈਆ]], [[ਗੁਰੂ ਦੱਤ]], ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ, ਮੋਤੀਲਾਲ, [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]], ਰਾਮਾਨੰਦ ਸਾਗਰ ਆਦਿ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।<ref name="gsp"/><ref name="Datta1987"/> == ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ == ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਹਯਤੀ'' ਲਈ 1978 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸਵਰਨ ਚੰਦਰਕ, ਕਬੀਰ ਅਵਾਰਡ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ), ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਗੋਇਨਕਾ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="gsp"/><ref name="Datta1987"/><ref name="Kapoor2002"/> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ (25 ਮਈ 1932 - 14 ਜੁਲਾਈ 1987) ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਰੋਹਿਤ (ਜਨਮ 1952), ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਜਨਮ 1955) ਅਤੇ ਦੀਪਕ (ਜਨਮ 1960)। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] oigagmbnx82nu8c6213bmk7rstswl39 0 123688 853112 708597 2026-11-06T12:42:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853112 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ..! | caption = | director = ਸੂਰਜ ਬੜਜਾਤਿਆ | producer = ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਬੜਜਾਤਿਆ<br />ਕਮਲ ਕੁਮਾਰ ਬੜਜਾਤਿਆ<br />ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬੜਜਾਤਿਆ | writer = ਸੂਰਜ ਬੜਜਾਤਿਆ | starring = <!-- Dixit before Khan is the correct order per the actual film credits -->{{plainlist| *[[ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ]] * [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] }} | music = ਰਾਮ ਲਛਮਣ | cinematography = ਰਾਜਨ ਕੀਨਾਗੀ | editing = ਮੁਖਤਾਰ ਅਹਿਮਦ | studio = ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | distributor = ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | released = {{Film date|df=y|1994|08|05}} | runtime = 199 ਮਿੰਟ<ref>{{Cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/hum-aapke-hain-koun-1998 |title=''Hum Aapke Hain Koun!'' (1994) |website=[[British Board of Film Classification]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814222102/http://www.bbfc.co.uk/releases/hum-aapke-hain-koun-1998 |archive-date=14 August 2013 |access-date=22 April 2013}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਹਿੰਦੀ | budget = {{Indian Rupee}}42.5 ਮਿਲੀਅਨ | gross = {{Indian Rupee}}1.28 ਬਿਲੀਅਨ<ref name="boxofficeindia.com">url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=11</ref> }} '''''ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ..!''''' 1994 ਦੀ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ-]] ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/hum-aapke-hain-koun%21-v282870|title=Hum Aapke Hain Koun! (1994) - Sooraj R. Barjatya|website=[[AllMovie]]}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜ ਬੜਜਾਤਿਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ]] ਅਤੇ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਫ਼ਿਲਮ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੂਡੀਓ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਦੀਆ ਕੇ ਪਾਰ'' (1982) ਦਾ ਅਨੁਕੂਲਣ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ {{Indian Rupee}}128 ਕਰੋੜ<ref name="boxofficeindia.com">url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=11</ref>, ''ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ..!'' ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਘੱਟ ਹਿੰਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ {{Indian Rupee}}1 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ" ਦੱਸਿਆ।<ref name="baahubalifootfall">{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=2988|title=Bahubali 2 Is The Biggest Hindi Blockbuster This Century}}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ''ਪ੍ਰੇਮਲਾਯਮ'' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cinegoer.net/premalayam.htm|title=Premalayam's Unbeatable Record|website=CineGoer|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222050703/http://www.cinegoer.net/premalayam.htm|archive-date=22 February 2014|access-date=17 January 2014}}</ref> ਇਸਦਾ 14 ਗਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸਾਉੰਡਟ੍ਰੈਕ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹਨ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ 14 ਵਿੱਚੋਂ 11 ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ''ਹਮ ਆਪੇ ਹੈ ਕੌਣ ..!'' ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਪੰਜ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ|ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ]], [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਵਧੀਆ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੂਰਨ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] fp7s2d77w38623vkgubn48vdb1ahxyd 0 123849 853071 702142 2026-11-06T12:20:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853071 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | image = Somnath_Sharma_2003_stamp_of_India.jpg }} ਮੇਜਰ '''ਸੋਮਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ,''' [[ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ|ਪੀਵੀਸੀ]] (31 ਜਨਵਰੀ 1923 - 3 ਨਵੰਬਰ 1947) [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ|ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ]] (ਪੀਵੀਸੀ) ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਫੌਜੀ ਐਵਾਰਡ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://gallantryawards.gov.in/Awardee/somnath-sharma|title=SOMNATH SHARMA {{!}} Gallantry Awards|website=Gallantry Awards, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216091208/http://gallantryawards.gov.in/Awardee/somnath-sharma|archive-date=16 December 2017|access-date=15 December 2017}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ 1942 ਵਿਚ 8ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ, 19 ਵੀਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਅਰਕਾਨ ਅਭਿਆਨ ਦੌਰਾਨ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਿਸਪੇਚ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1947)|1947-1948]] ਦੀ [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1947)|ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਜੰਗ]] ਵਿੱਚ ਲੜਦਿਆਂ ਸੋਮਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ 3 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ [[ਸ਼ੇਖ ਉਲ-ਅਲਾਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] ਨੇੜੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਬਡਗਾਮ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਜਨਵਰੀ 1923 ਨੂੰ ਦੱਧ, [[ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲਾ|ਕਾਂਗੜਾ]] ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆਂ ਜਦੋਂ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਅਜੋਕੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਮਰ ਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ ਇੱਕ ਮਿਲਟਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। {{Efn|He retired as a major general while serving as Director General, Armed Medical Services}} <ref name="The soldier who won India's first Param Vir Chakra">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2006/nov/03spec.htm|title=The soldier who won India's first Param Vir Chakra|website=Rediff|archive-url=https://web.archive.org/web/20161211015333/http://www.rediff.com/news/2006/nov/03spec.htm|archive-date=11 December 2016|access-date=24 September 2016}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਮਿਲਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। {{Sfn|Chakravorty|1995}} {{Efn|His brothers were Lieutenant General [[Surindar Nath Sharma]] (retired as engineer-in-chief) and General [[Vishwa Nath Sharma]] ([[Chief of the Army Staff (India)|Chief of the Army Staff]], 1988–1990). His sister was Major Kamla Tewari (medical doctor).{{Sfn|Chakravorty|1995|pp=75–76}}}} ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵੇਫ ਵੇਲਜ਼ ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਨੈਨੀਤਾਲ|ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ]] ਸ਼ੇਰਵੁੱਡ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੈਂਡਹਰਸਟ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="Veer Gatha - The Forgotten Warriors {{!}} Major Somnath Sharma - The Frustrated Indian">{{Cite web|url=http://www.thefrustratedindian.com/2014/07/veer-gatha-the-forgotten-wvarriors-major-somnath-sharma/|title=Veer Gatha – The Forgotten Warriors {{!}} Major Somnath Sharma|date=18 July 2014|website=The Frustrated Indian|access-date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101154500/http://www.thefrustratedindian.com/2014/07/veer-gatha-the-forgotten-wvarriors-major-somnath-sharma/|archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2023|url-status=dead}}</ref> ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਸੋਮਨਾਥ, [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਭਗਵਾਨ]] ''[[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ|ਗੀਤਾ]]'' ਦੇ[[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਅਰਜੁਨ]] ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਏ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ। <ref name="The soldier who won India's first Param Vir Chakra"/> == ਮਿਲਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == 22 ਫਰਵਰੀ 1942 ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, [[ਕੁਮਾਊਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ|ਕੁਮਾਉਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਬਣਨ ਲਈ]] ) ਦੀ 8 ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ, 19 ਵੀਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{Sfn|Chakravorty|1995}} {{Sfn|Khanduri|2006}} ਦੂਜੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ]] ਉਸਨੇ ਅਰਮਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਨਲ ਕੇ ਐਸ ਥਿੰਮੱਈਆ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਆ ਗਏ ਅਤੇ 1957 ਤੋਂ 1961 ਤੱਕ ਫੌਜ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਬਣ ਗਏ। ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਅਰਾਕਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਭੇਜਣ ਲਈ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="The soldier who won India's first Param Vir Chakra"/> == ਨੋਟਸ == == ਹਵਾਲੇ == {{Refbegin}} * {{Citation|title=Stories of Heroism: PVC & MVC Winners|url=https://books.google.com/books?id=uzizVBSb4YsC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}} * {{Citation|title=Thimayya: An Amazing Life|url=https://books.google.com/books?id=ZWXfAAAAMAAJ}} * {{Citation|title=Veer Gaatha|url=http://www.ncert.nic.in/publication/Miscellaneous/pdf_files/veergatha.pdf}} {{refend}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qBiPrnymPyE|title=Param Vir Chakra - Major Somnath Sharma - Episode-1m|publisher=HimalayaFilmsIndia|format=Video}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]] <references /> t6z142wxcuhyr419mely88l0zk8qtcw 0 123972 853121 594874 2026-11-06T12:45:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853121 wikitext text/x-wiki '''ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਪਹਾੜ ਯਾਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]], [[ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ]] ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ|ਹਿਮਾਲਿਆਈ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਸਫਲ ਸਕੇਲਿੰਗ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ITBP">{{Cite web|url=http://itbpacademy.nic.in/faculty_off1.html|title=ITBP|date=2014|publisher=ITBP|access-date=24 November 2014|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129104444/http://itbpacademy.nic.in/faculty_off1.html|dead-url=yes}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਕੀਤਾ ਸੀ]]।<ref name="Padma Shri">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Shri|date=2014|publisher=Padma Shri|access-date=11 November 2014|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name="Tribune">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080601/spectrum/main4.htm|title=On a prayer and wings of steel|last=Singh Bariana|first=Sanjeev|date=1 June 2008|location=India|access-date=20 March 2018}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="ITBP">{{Cite web|url=http://itbpacademy.nic.in/faculty_off1.html|title=ITBP|date=2014|publisher=ITBP|access-date=24 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129104444/http://itbpacademy.nic.in/faculty_off1.html|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਖੇਡ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਜੂਡੋ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Tribune"/> ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 1980 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਡੋ-ਤਿੱਬਤੀ ਬਾਰਡਰ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਯੂ.ਪੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਏ.ਸੀ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਟਿਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਈਟੀਬੀਪੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਹਨ। ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਐਵਰੇਸਟ ਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ।<ref name="ITBP">{{Cite web|url=http://itbpacademy.nic.in/faculty_off1.html|title=ITBP|date=2014|publisher=ITBP|access-date=24 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129104444/http://itbpacademy.nic.in/faculty_off1.html|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="Tribune"/> ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ,<ref name="Conquering the Invincible">{{Cite web|url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fnov2000/f031120001.html|title=Nanda Devi Expedition|date=2014|publisher=Press Information Bureau|access-date=24 November 2014}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਹੋਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਭੀਗਾਮਿਨ, ਮਾਨਾ ਪੀਕ, ਮਾਊਂਟ ਨੂਨਕਨ, ਚਿੱਟੀ ਸੂਈ, ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਕਲਾਂ, ਪਹਾੜ ਪਿਰਾਮਿਡ, ਮਾਉਂਟ ਸਟੋਕ ਕਾਂਗੜੀ ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਕਾਈਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ।<ref name="Everest Ski down">{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/new-high-for-itbp-to-try-skiing-down-everest/412403/|title=Everest Ski down|date=19 January 2009|publisher=Indian Express|access-date=24 November 2014}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੋ ਵਾਰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ]] ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਾਰ ਇੰਡੋ-ਤਿੱਬਤੀ ਬਾਰਡਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਿਗਨਿਆ ਅਤੇ ਤਾਰੀਫ ਰੋਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="ITBP">{{Cite web|url=http://itbpacademy.nic.in/faculty_off1.html|title=ITBP|date=2014|publisher=ITBP|access-date=24 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129104444/http://itbpacademy.nic.in/faculty_off1.html|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨੈਨ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਮਾਊਂਟਨੇਅਰਿੰਗ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ<ref name="IMF">{{Cite web|url=http://www.indmount.org/|title=IMF|date=2014|publisher=IMF|access-date=24 November 2014}}</ref> ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ]]।<ref name="Padma Shri">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Shri|date=2014|publisher=Padma Shri|access-date=11 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2015|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਪਲ ਬਾਰੇ 19 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦਾਰ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਬੋਲਦਿਆਂ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਈ ਟੀ ਬੀ ਪੀ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਡੋ-ਤਿੱਬਤੀ ਬਾਰਡਰ ਪੁਲਿਸ (ਆਈ.ਟੀ.ਬੀ.ਪੀ.) ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਪੈਰਾ-ਮਿਲਟਰੀ ਫੋਰਸ ਦੇ 12 ਵੇਂ ਹਿਮवीर ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਓਲੋਵਾਲ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1956 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਆਈਟੀਬੀਪੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਐਥਲੀਟ ਅਤੇ ਜੂਡੋ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜੂਡੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਈ.ਟੀ.ਬੀ.ਪੀ. ਦੀ ਐਵਰੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਉਸਨੇ 16 ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ, ਅਬੀ ਗਾਮਿਨ, ਮਾਨਾ, ਪਿਰਾਮਿਡ, ਸਪਿੰਕਸ, ਸਤੋਪੰਥ, ਪੰਚਚੁਲੀ ਦੂਜੇ, ਸਟੋਕ ਕਾਂਗੜੀ, ਰੀਮੋ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਇਆ। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/photos-news/photos-india/padmaawards2011/Article4-680261.aspx|title=Padma Investiture Ceremony|date=2014|publisher=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202040824/http://www.hindustantimes.com/photos-news/photos-india/padmaawards2011/Article4-680261.aspx|archive-date=2 December 2014|access-date=24 November 2014}} * {{Cite book|url=https://books.google.ae/books?id=vo08yl7BbScC&pg=PA352&lpg=PA352&dq=Harbhajan+Singh+mountaineering&source=bl&ots=1KnzHR7Llp&sig=AtOeM5pOAbUSvffyZ7IG9bSL6OM&hl=en&sa=X&ei=WvdyVK3WN4_vapjFgKAN&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=The American Alpine Journal|last=H. Adams Carter|publisher=American Alpine Club|year=1997|isbn=9780930410391|pages=354|access-date=2019-12-23|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306180120/https://books.google.ae/books?id=vo08yl7BbScC&pg=PA352&lpg=PA352&dq=Harbhajan+Singh+mountaineering&source=bl&ots=1KnzHR7Llp&sig=AtOeM5pOAbUSvffyZ7IG9bSL6OM&hl=en&sa=X&ei=WvdyVK3WN4_vapjFgKAN&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|dead-url=yes}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] bckoj2fyiehaw2qd7m3de11e6g3fy01 0 125254 853152 836622 2026-11-06T12:59:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853152 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਈਬਾ|image=Hira Devi Waiba.jpg|caption=|image_size=|Background=ਸੋਲੋ ਸਿਗਰ|birth_date={{birth date and age|1940|9|9|df=y}}|birth_place=ਅੰਬੂਤੀਆ, ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ, ਭਾਰਤ|death_date={{death date|df=yes|2011|01|19}}|death_place=ਕਾਦਮਤਾਲਾ, ਸਿਲੀਗੁੜੀ, ਭਾਰਤ|Instrument=ਮਾਡਲ, ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ, ਡੰਫੋ|Occupation=[[Folk singer]]|Genre=ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ, ਤਮੰਗ ਸੇਲੋ|Years_active=|Label=|website=}} '''ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਈਬਾ''' [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ '''ਮੋਰੀ''' ਵਜੋਂ '''ਜਾਣੀ''' ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਗਾਣਾ 'ਚੂਰਾ ਤਾ ਹੋਇਨਾ ਅਸੁਰਾ' ([[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]]: चुरा तान अस्तुरा) ਤਮੰਗ ਸੇਲੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗਾਣਾ ਹੈ। ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਈਬਾ ਇਕਲੌਤੀ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਐਚ ਐਮ ਵੀ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਨਾਲ ਐਲਬਮ (1974 ਅਤੇ 1978 ਵਿਚ) ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tamangonline.com/news/13540|title=चुरा त होइन अस्तुरा - पहिलो तामाङ सेलो गीत ? - Tamang Online|date=2016-12-07|work=Tamang Online|access-date=2018-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304212229/http://www.tamangonline.com/news/13540|archive-date=4 March 2018|language=en-US}}</ref> ਉਹ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਨਾਲ ਇਕਲੌਤੀ ਗ੍ਰੇਡ ਏ ਨੇਪਾਲੀ ਫੋਕ ਸਿੰਗਰ ਸੀ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ == ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਈਬਾ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਏ ਅੰਬੂਟੀਆ ਟੀ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਰਸੋਂਗ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵਾਇਬਾ (ਪਿਤਾ) ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਿੰਗ ਡੋਲਮਾ (ਮਾਂ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 40 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 300 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਗਾਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Darjeeling's+folk+singer+Hira+Waiba+dies+of+burn+injuries&NewsID=273676|title=Darjeeling's folk singer Hira Waiba dies of burn injuries|access-date=21 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921230856/https://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Darjeeling%27s+folk+singer+Hira+Waiba+dies+of+burn+injuries&NewsID=273676|archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2022|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਗਾਇਕੀ ਜੀਵਨ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਨੇਪਾਲ ਲਈ ਕੁਰਸੀਓਂਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1963 ਤੋਂ 1965 ਤੱਕ ਕੁਰਸੀਓਂਗ ਵਿੱਚ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1080210/jsp/siliguri/story_8894110.jsp|title=North Bengal & Sikkim {{!}} School for Nepali folk music|location=Calcutta (Kolkata)|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305014554/https://www.telegraphindia.com/1080210/jsp/siliguri/story_8894110.jsp|archive-date=5 March 2018|access-date=2018-03-05}}</ref> ਵਾਈਬਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ''ਫਰੀਆ ਲਿਆਦਿਆਯਚਨ,'' ''ਓਰਾ ਦਾਉਦੀ ਜੰਡਾ'' ''ਅਤੇ ਰਾਮਰੀ ਤਾਹ ਰਾਮਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ''। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ, ਵਾਈਬਾ ਨੇ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕੜਮਤਾਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ 'ਤੇ ਐਸ.ਐਮ. ਵਾਇਬਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਗੀਤ ਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਸੀ। == ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ == ਦੰਤਕਥਾ ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਈਬਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸੱਤਿਆ ਵਾਇਬਾ ਅਤੇ ਨਵਨੀਤ ਆਦਿੱਤਿਆ ਵਾਈਬਾ ਨੇ ਮੁੜ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਹਿੱਟ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਨੂੰ 2016-2017 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਨਵਨੀਤ ਨੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕੀਤੀ ' ਅਮਾ ਲਾਇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ-ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰੋ', ਇਸ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba|title=Songs of Tribute, Ama Lai Shraddhanjali|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212181004/https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|archive-date=12 December 2017|access-date=10 January 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171212181004/https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/ |date=12 ਦਸੰਬਰ 2017 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oklisten.com/navneetadityawaiba|title=Ama Lai Shraddhanjali|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215001433/https://www.oklisten.com/navneetadityawaiba|archive-date=15 February 2018}}</ref> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ == ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵੈਬਾ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਕੁਰਸੇਓਂਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅੰਬੂਟੀਆ ਟੀ ਅਸਟੇਟ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਪੀੜੀ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਵੈਬਾ (ਪਿਤਾ) ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਿੰਗ ਡੋਲਮਾ (ਮਾਤਾ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 40 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 300 ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Darjeeling's folk singer Hira Waiba dies of burn injuries |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Darjeeling%27s+folk+singer+Hira+Waiba+dies+of+burn+injuries&NewsID=273676 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921230856/https://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Darjeeling%27s+folk+singer+Hira+Waiba+dies+of+burn+injuries&NewsID=273676 |archive-date=21 September 2022 |access-date=21 July 2012}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਨੇਪਾਲ ਲਈ [[ਕੁਰਸਿਆਂਗ|ਕਰਸਿਓਂਗ]] ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1963 ਤੋਂ 1965 ਤੱਕ ਕੁਰਸੇਓਂਗ ਵਿੱਚ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਲਾਨਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=North Bengal & Sikkim {{!}} School for Nepali folk music |url=https://www.telegraphindia.com/1080210/jsp/siliguri/story_8894110.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305014554/https://www.telegraphindia.com/1080210/jsp/siliguri/story_8894110.jsp |archive-date=5 March 2018 |access-date=5 March 2018 |location=Calcutta (Kolkata)}}</ref> ਵੈਬਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ''ਫ਼ਰੀਆ ਲਾਇਦੀਏਚਨ,'' ''ਓਰਾ ਦਾਉਦੀ ਜੰਡਾ'' ''ਅਤੇ ਰਾਮਰੀ ਤਾਹ ਰਾਮਰੀ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ, ਵੈਬਾ ਨੇ [[ਸ਼ਿਲਿਗੁੜੀ|ਸਿਲੀਗੁਡ਼ੀ]] ਨੇਡ਼ੇ ਕਦਮਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ ਐੱਸਐੱਮ ਵੈਬਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਸੀ। ==ਮੌਤ== ਹੀਰਾ ਵਾਇਬਾ ਦੀ ਮੌਤ 19 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ 71 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਅੱਗ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1110120/jsp/siliguri/story_13466851.jsp|title=Hira Devi dies of burn injuries|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025230739/http://www.telegraphindia.com/1110120/jsp/siliguri/story_13466851.jsp|archive-date=25 October 2012|access-date=21 July 2012}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਨਵਨੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆ ਵਾਈਬਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Navneet Aditya Waiba, Satya Waiba|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202035251/https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|archive-date=2 February 2017|access-date=26 January 2017}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਦੀ ਨੇਪਾਲੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ, 1996 ਵਿੱਚ [[ਸਿੱਕਮ]] ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਿੱਤਰਸੇਨ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2001 ਵਿੱਚ ਅਗਮ ਸਿੰਘ ਗਿਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਗੋਰਖਾ ਸਾਹਿਦ ਸੇਵਾ ਸੰਮਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਨੇਪਾਲ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਰਖਾ ਦੱਖਣੀ ਬਾਹੂ (ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਨਾਈਟਹੁੱਡ), ਸਾਧਨਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਧੁਰਿਮਾ ਫੁੱਲ ਕੁਮਾਰੀ ਮਹਾਤੋ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == ਨਵਨੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ ਨੇਪਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਤਮੰਗ ਸੇਲੋ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{YouTube|p_ezyYKGbgY|Hira Devi Waiba's songs and life in pictures}} {{YouTube|p_ezyYKGbgY|Hira Devi Waiba's songs and life in pictures}} {{YouTube|p_ezyYKGbgY|Hira Devi Waiba's songs and life in pictures}} {{YouTube|p_ezyYKGbgY|Hira Devi Waiba's songs and life in pictures}} * [https://www.youtube.com/view_play_list?p=A5560EDB1530C87E ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਈਬਾ ਦੇ ਗਾਣੇ] * [https://www.youtube.com/watch?v=_Ym_jA2fkCs 'ਨਵਨੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ | ਐਏ ਸਯਾਂਗਬੋ '] * [https://www.youtube.com/watch?v=Cuj8LO81hT0 'ਨਵਨੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ | ਫਰੀਆ ਲਯੈਦੀਯਚਨ '] * [https://www.youtube.com/watch?v=rk7GXuF04Kc 'ਨਵਨੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ | ਚੂਈਆ ਮੈ ਹਾ | ਧੰਨ ਨਾਚ ਗੀਤ '] * [https://www.youtube.com/watch?v=BKJc_VAmR-g 'ਨਵਨੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ | ਧਨਕੁਟਾ - ਸਾਡੇ ਲਹਿਰੇ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਲਈ '] * [https://www.youtube.com/watch?v=OpS7V_P3Blk 'ਨਵਨੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ | ਝਿਲਕੇ ਨਾਚਯੇਕੋ - ਡਾਂਫੂ ਗੀਤ '] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] ptddgvsb7xen02red2eg09w6r5a7mt7 0 125851 853118 595594 2026-11-06T12:45:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853118 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ|image=https://i-guim-co-uk.cdn.ampproject.org/ii/w1200/s/i.guim.co.uk/img/media/7bf86aa4c6fb42096db3a6a564ec36095f28634c/0_785_3992_2395/master/3992.jpg?width=605&quality=85&auto=format&fit=max&s=942169048eaea7df35e57393c7861112|birth_date={{birth date and age|1990|11|29|df=yes}}|birth_place=ਸਲੱਫ, ਬਰਕਸ਼ਿਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|occupation=ਕਾਰਕੁੰਨ, ਮਾਡਲ, ਪ੍ਰੇਰਨਾਤਮਕ ਬੁਲਾਰਾ|known=ਇਕ ਔਰਤ ਪੂਰੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾਲ}} '''ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ''' (ਜਨਮ 29 ਨਵੰਬਰ 1990) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮਾਡਲ, ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਬਾਡੀ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਲਾਈਫ ਕੋਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਤਮਕ ਸਪੀਕਰ ਹੈ ਜੋ [[ਲੰਡਨ|ਲੰਡਨ, ਯੂਕੇ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਲੱਫ ਵਿੱਚ 29 ਨਵੰਬਰ 1990 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="gwr">{{Cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/393316-youngest-female-with-a-full-beard|title=Youngest female with a full beard|website=Guinness World Records|access-date=17 November 2017}}</ref> 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੌਰ ਦੇ ਪੋਲੀਸਿਸਟਿਕ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਸਿੰਡਰੋਮ (ਪੀ.ਸੀ.ਓ.ਐਸ),<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_us/article/mgyj4n/model-harnaam-kaur-on-how-her-beard-is-a-blessing|title=Model Harnaam Kaur Says Her Beard is a Blessing|last=Windsor|first=Hillary|date=12 April 2017|website=Vice|publisher=Vice|access-date=17 November 2017}}</ref> ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਐਲੀਵੇਟਡ ਐਂਡਰੋਜਨ (ਪੁਰਸ਼ ਹਾਰਮੋਨਜ਼) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="NIH2017Def">{{Cite web|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/pcos/conditioninfo|title=Polycystic Ovary Syndrome (PCOS): Condition Information|date=31 January 2017|publisher=National Institute of Child Health and Human Development|access-date=19 November 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/polycystic-ovary-syndrome.html|title=Polycystic ovary syndrome (PCOS) fact sheet|date=23 December 2020|website=Women's Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812093306/http://womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/polycystic-ovary-syndrome.html|archive-date=12 August 2016|access-date=11 August 2016}}</ref> ਪੀ.ਸੀ.ਓ.ਐਸ. ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਿਰਸਵਾਦ, ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਲ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਹੈ। ਕੌਰ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੂਰੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਉਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੌਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਵਾਲ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ''ਰੌਕ ਐਨ ਰੋਲ ਬਰਾਈਡ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਉ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: “ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਤਮ-ਘਾਤੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਜਿਉਂ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। "<ref name="rocknrollbride">{{Cite web|url=https://www.rocknrollbride.com/2015/06/flower-beard-bridals-with-harnaam-kaur/|title=Flower Beard Bridals with Harnaam Kaur|publisher=Rock N Roll Bride|access-date=23 November 2018}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਕੌਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਟੀਚਿੰਗ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਜਨਤਕ ਇੰਟਰਵਿਉ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਨਾ-ਪਸੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਰ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਪੀਕਰ ਬਣ ਗਈ। ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਸ੍ਰੀ ਐਲਬੈਂਕ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਮਰਸੈੱਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਦੀ ਫੋਟੋ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.somersethouse.org.uk/whats-on/beard|title=Beard|date=29 December 2016|publisher=Somerset House London}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਟੇਸ ਹੋਲੀਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਇਫ ਯੂਅਰ ਬਿਊਟੀ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼" ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/11/18/harnaam-kaur-bearded-lady-effyourbeautystandards_n_8589050.html|title=Bearded Lady Harnaam Kaur Joins Instagram's #EffYourBeautyStandards Campaign To Raise Awareness About Body Shaming|last=Bell|first=Pooma|website=Huff Post|publisher=Huffington Post UK|access-date=17 November 2017}}</ref> ਜੂਨ 2015 ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਨੇ ''ਰਾਕ ਐਨ ਰੋਲ'' ਬਰਾਈਡ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਰਬਨ ਬਰਾਈਡਮੇਡ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਲੂਈਸਾ ਕੁਲਥਰਸਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="rocknrollbride"/> ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਲੰਡਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਮਾਰੀਆਨਾ ਹਾਰਟੂਨਿਅਨ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.attn.com/stories/6277/bearded-model-harnaam-kaur-london-fashion-week|title=This Model Just Shattered the Bearded Lady Stigma|last=Tiven|first=Lucy|website=Attn|access-date=17 November 2017}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਂਟਡ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਓਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਰਸਾਲੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਸਪ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.wantedmodels.com/en/541/harnaam-kaur-t|title=Harnaam Kaur T|website=Wanted Models|access-date=17 November 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਐਨੀਲਿਸ ਹੋਫਮੇਅਰ ਨੇ ਕੌਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਰਾਫੀ ਵਾਈਫ ਬਾਰਬੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਹੋਫਮੇਅਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਰਬੀ ਗੁੱਡੀ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਕੌਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://anokhimedia.com/conceptual-artist-creates-a-harnaam-kaur-barbie-doll/|title=Conceptual Artist Creates Harnaam Kaur Barbie Doll|last=Nannar|first=Rumnique|date=30 May 2016|website=Anokhi Media|access-date=17 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503151401/https://anokhimedia.com/conceptual-artist-creates-a-harnaam-kaur-barbie-doll/|archive-date=3 ਮਈ 2025|url-status=dead}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਆਈਸ਼ਾ ਮਿਜ਼ਰਾ ਨੇ ਕੌਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗਾਣੇ "ਫੱਕ ਮੀ ਓਰ ਡਿਸਟਰੋਏ ਮੀ" ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://vimeo.com/176515662|title=Fuck Me or Destroy Me|last=Mizra|first=Aisha|website=Vimeo|publisher=Vimeo|access-date=17 November 2017}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਵਿਸ਼ਵ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ [[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿੰਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹਵਾਲਾ ਪੜ੍ਹਿਆ: “ਹੁਣ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਛੇ ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਮਾਪੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਦਾ ਮਾਲਕਾਨਾ ਬਣਨ ਅਤੇ 24 ਸਾਲਾਂ 282 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਪਛਾੜਿਆ” ਹੈ।<ref name="gwr"/> ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ,\ ਕੌਰ ਨੂੰ ''ਟੀਨ ਵੋਗ'' ਲੇਖ "ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮਰਸ ਚੈਲੇਂਜ ਬਾਡੀ ਐਂਡ ਫੇਸ਼ੀਅਲ ਹੇਅਰ ਸਟੈਂਗਮਾ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="teenvogue">{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/girls-challenging-body-and-facial-hair-stigma|title=Instagrammers Challenge Body and Facial Hair Stigma|last=Hickman|first=Janell|website=Teen Vogue|publisher=Teen Vogue|access-date=17 November 2017}}</ref> ਅਗਸਤ 2017 ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਨੇ ਬੀਅਰਡ ਓਏਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਮਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਕਪਤਾਨ ਫੌਸੇਟ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਮਾਡਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.captainfawcett.com/collections/beard-oil/products/hair-elixir-for-the-bearded-dame-harnaam-kaur|title=The Bearded Dame Hair Elixir|website=Capt Fawcett Limited|access-date=17 November 2017}}</ref> === ਸਰਗਰਮੀ === ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ, ਕੌਰ ਨੇ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਕੌਰ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਸਾਈਬਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, LGBTQIA+ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਰੀਰਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਕੌਰ ਕਈ ਸਰੀਰ-ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ Instagram, Twitter, Facebook ਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਕਰਨ, ਸਾਈਬਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸਮੱਗਰੀ ਪੋਸਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੌਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੋਨੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਪੁਰਸ਼ ਲਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ - ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੁੰਦਰ ਦਾੜ੍ਹੀ।"[17] == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੌਰ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਾਲ ਕੱਟਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੱਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਰ ਢੱਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਖਾਲਸਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਕੌਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸਲੋਹ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈਪੀ ਐਂਡਿੰਗ ਬਣਾਈ ਸੀ? ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਔਨਲਾਈਨ ਚਾਈਲਡ ਗਰੂਮਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਔਨਲਾਈਨ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ। ਸਵੈ-ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁੰਦਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨੂੰ "she" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਪੋਲੀਸਿਸਟਿਕ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਸਿੰਡਰੋਮ * ਹਰਸੁਤਵਾਦ * ਚਰਬੀ ਨਾਰੀਵਾਦ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] lt66gihxncj4nvv8y47utema0pa3xru 0 126785 853165 762431 2026-11-06T13:05:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853165 wikitext text/x-wiki {{Infobox outbreak|name=ਹੌਂਡੂਰਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|first_case=[[ਟੋਂਕੋਂਟੈਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]], [[ਟੇਗੁਸੀਗੱਲਾ]], [[ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿਭਾਗ|ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ]] <br/>[[ਰੈਮਨ ਵਿਲੇਡਾ ਮੋਰੇਲਸ ਏਅਰਪੋਰਟ]], [[ਸੈਨ ਪੇਡਰੋ ਸੁਲਾ]], [[ਕੋਰਟਸ ਵਿਭਾਗ|ਕੋਰਟਸ]]|total_ili=|suspected_cases=29<ref name="Case_Upt"/>|confirmed_cases=382<ref name="Case_Upt"/>|deaths=23<ref name="Case_Upt"/>|recovery_cases=7<ref name="Case_Upt"/>|origin=[[ਵੂਹਾਨ]], [[ਹੁਬੇਈ]], ਚੀਨ|arrival_date=10 ਮਾਰਚ 2020<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=10|year1=2020|month2=|day2=|year2=}})|location=[[Honduras]]|map1=[[Image:Map for COVID-19 cases in Honduras.png|350px]]|virus_strain=[[ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਿੰਡਰੋਮ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ 2|ਸਾਰਸ-ਕੋਵੀ -2]]|disease=[[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ -19]]|legend3=|map3=|legend2=|map2=|legend1=ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ (5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ){{Col-begin}}{{Col-break}}{{legend|lightgrey|<br>None}} {{Col-break}}{{legend|#FCEED3|<br>1–9}}{{Col-break}}{{legend|#F2A88D|<br>10–49}}{{Col-break}}{{legend|#E36654|<br>50–99}}{{Col-break}}{{legend|#E5354B|<br>100+}}{{Col-end}}|website=[https://covid19honduras.org/ Estadística Nacional de Coronavirus]}}<nowiki> </nowiki>[[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019]] (ਕੋਵਿਡ-19) ਦੀ ਇੱਕ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ]], ਜੋ ਕਿ ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੰਡਰੋਮ ਕੋਰਨੋਵਾਇਰਸ 2 (ਸਾਰਸ-ਕੋਵੀ -2) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ [[ਹਾਂਡੂਰਾਸ|ਹੋਂਡੂਰਸ ਵਿੱਚ]] ਫੈਲਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਤਾਂ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡਰਿਡ]], [[ਸਪੇਨ|ਸਪੇਨ ਤੋਂ]] ਇੱਕ ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਟੌਨਕੌਨਟਿਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਉਤਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ]] [[ਜਨੇਵਾ|ਜੀਨੇਵਾ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਡਾਣ ਵਿਚ,ਰਾਮਨ ਵਿਲੀਡਾ ਮੋਰੇਲਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ' ਤੇ ਗਈ।<ref name="Index_Case">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=primeros-casos-confirmados|title=Salud confirma los dos primeros casos de COVID-19 en el territorio hondureño|date=10 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Health confirms the first two cases of COVID-19 in honduran territory|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=11 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311111400/https://covid19honduras.org/?q=primeros-casos-confirmados|dead-url=yes}}</ref> {{As of|2020|04|09}} ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 382 ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਏ ਕੇਸ ਹਨ, ਕੋਰਟਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 265, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਾਜ਼ਾਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 54, ਕੋਲਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 20, ਅਤੇ ਅਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 16; 23 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ 7 ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="Case_Upt">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-32|title=Comunicado # 32 - 31 nuevos casos de Covid-19 llegando a 343 confirmados|date=8 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement # 32 - 31 new cases of Covid-19 reaching 343 confirmed|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728231029/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-32|dead-url=yes}}</ref> ਦੇਸ਼ ਦੇ 18 ਵਿੱਚੋਂ 11 ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ, ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਕਰਫਿਊ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Border_Closure">{{Cite news|url=https://radiohrn.hn/honduras-confirma-tres-nuevos-casos-de-coronavirus-y-ya-suman-seis/|title=Honduras confirma tres nuevos casos de coronavirus|date=15 March 2020|publisher=Radio HRN|language=Spanish|trans-title=Honduras confirms three more case of coronavirus}}</ref><ref name="Curfew">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=nuevas-medidas-de-circulacion|title=Se determinó ampliar el toque de queda absoluto hasta el día domingo 19 de abril de 2020|date=8 April 2020|publisher=Secretaria de Seguridad|language=Spanish|trans-title=It was determined to extend the absolute curfew until sunday 19 of april 2020|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414114354/https://covid19honduras.org/?q=nuevas-medidas-de-circulacion|dead-url=yes}}</ref><ref name="Price_Freeze">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=congelamiento-de-precios-absoluto|title=Congelamiento de precios absoluto|date=18 March 2020|publisher=Secretaría de Salud Honduras|language=Spanish|trans-title=Absolute price freeze|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=19 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319214349/https://covid19honduras.org/?q=congelamiento-de-precios-absoluto|dead-url=yes}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == 12 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]] (ਡਬਲਯੂਐਚਓ) ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਨੋਵਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਚੀਨ ਦੇ ਹੁਬੇਈ ਸੂਬੇ, ਵੁਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 31 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Elsevier">{{Cite web|url=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|title=Novel Coronavirus Information Center|last=Elsevier|date=|website=Elsevier Connect|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center|archive-date=30 January 2020|access-date=15 March 2020}}</ref><ref name="WiredUK">{{Cite news|url=https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|title=What is coronavirus and how close is it to becoming a pandemic?|last=Reynolds|first=Matt|date=4 March 2020|work=Wired UK|access-date=5 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305104806/https://www.wired.co.uk/article/china-coronavirus|archive-date=5 March 2020|issn=1357-0978}}</ref> ਕੋਵਿਡ-19 ਲਈ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਦਰ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ [[ਸਾਰਸ (ਰੋਗ)|2003 ਦੇ ਸਾਰਸ]] ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ,<ref name="Imp13032020">{{Cite web|url=https://www.imperial.ac.uk/news/196137/crunching-numbers-coronavirus/|title=Crunching the numbers for coronavirus|website=Imperial News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319084913/https://www.imperial.ac.uk/news/196137/crunching-numbers-coronavirus/|archive-date=19 March 2020|access-date=15 March 2020}}</ref> ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ ਹੈ।<ref name="WFSA">{{Cite web|url=https://www.wfsahq.org/resources/coronavirus|title=World Federation Of Societies of Anaesthesiologists – Coronavirus|last=|first=|date=|website=www.wfsahq.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312233527/https://www.wfsahq.org/resources/coronavirus|archive-date=12 March 2020|access-date=15 March 2020}}</ref> == ਟਾਈਮਲਾਈਨ == === ਮਾਰਚ 2020 === 10 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ, [[ਹਾਂਡੂਰਾਸ|ਹੌਂਡੂਰਸ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।<ref name="Index_Case">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=primeros-casos-confirmados|title=Salud confirma los dos primeros casos de COVID-19 en el territorio hondureño|date=10 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Health confirms the first two cases of COVID-19 in honduran territory|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311111400/https://covid19honduras.org/?q=primeros-casos-confirmados|archive-date=11 ਮਾਰਚ 2020|url-status=dead}}</ref> ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਔੌਰਤ ਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਸਪੇਨ]] ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ 4 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਹੌਂਡੂਰਸ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਮਾਮਲਾ ਇੱਕ 37 ਸਾਲਾ ਹੌਂਡੂਰਸ ਔਰਤ ਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਉਡਾਣ 'ਤੇ 5 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਡਾਕਟਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ 'ਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਰੀਜ਼ ਤੇਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਐਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.laprensa.hn/inicio/1363915-410/story.html|title=Salud confirma los dos primeros casos de COVID-19 en el territorio hondureño|date=13 March 2020|publisher=Secretaría de Salud Honduras|language=Spanish|trans-title=Health confirms the first two cases of COVID-19 in the Honduran territory}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.660citynews.com/2020/03/11/honduras-confirms-first-2-cases-of-new-coronavirus/|title=Honduras confirms first 2 cases of new coronavirus|date=11 March 2020|website=660 City News}}</ref> 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪਹਿਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਹ 64 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕੇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਤੇਗੂਸੀਗਾਲਪਾ|ਟੇਗੂਸਿਗਾਲਪਾ]] ਵਿੱਚ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.laprensa.hn/inicio/1363915-410/story.html|title=Honduras confirma el tercer caso positivo de coronavirus|date=13 March 2020|publisher=La Prensa|language=Spanish|trans-title=Honduras confirms the third positive case of coronavirus}}</ref> 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਦੋ ਟੇਗੁਸੀਗੱਲਪਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 6 ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲਿਟਕਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ. ਹੌਂਡੂਰਸ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤ।<ref name="Border_Closure"/> 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਹੌਂਡੂਰਸ ਨੇ ਟੇਗੁਸੀਗੱਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸ ਅੱਠ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-numero-4|title=Se registran 2 nuevos casos de Covid-19 en Honduras|date=16 March 2020|publisher=Secretaría de Salud Honduras|language=Spanish|trans-title=Two new cases of Covid-19 are registered in Honduras|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325143526/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-numero-4|dead-url=yes}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲੇਬਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਤੇਗੂਸੀਗਾਲਪਾ|ਸੈਂਟਰਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ]], ਚੁਲੇਤਕਾ ਅਤੇ ਲਾ ਸੀਬਾ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁੱਲ ਕਰਫਿਊ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਨੋਟਿਸ ਤਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੇਲੋੜੀ ਹਰਕਤਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵੀ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=toque-de-queda|title=Se declara TOQUE DE QUEDA a nivel nacional y absoluto para el Distrito Central|date=16 March 2020|publisher=Secretaría de Salud Honduras|language=Spanish|trans-title=CURFEW declared nationally and total for the Central District|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=19 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319214851/https://covid19honduras.org/?q=toque-de-queda|dead-url=yes}}</ref> 17 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਸੈਂਟਰਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਐਲ ਕੈਰਿਜ਼ਲ ਅਤੇ ਅਬਰਾਹਿਮ ਲਿੰਕਨ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਮਾਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਵਾੜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਸੀ ਇੱਕ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸੈਨ ਪੇਡਰੋ ਸੁਲਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਹੋਈ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਗਏ 9 ਕੇਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਨੌਂ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਛਲਾ ਸੰਪਰਕ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੁਲ ਕਰਫਿਊ ਸੈਨ ਪੇਡ੍ਰੋ ਸੁਲਾ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਚਾਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=noveno-caso-confirmado-con-covid19|title=El noveno caso positivo de Covid-19 se trata de una persona del sexo masculino, originario de Asia y procedente de la ciudad de Nueva York|date=17 March 2020|publisher=Secretaría de Salud Honduras|language=Spanish|trans-title=The ninth positive case for Covid-19 on a male person, native to Asia and arriving from New York City|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=19 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319214340/https://covid19honduras.org/?q=noveno-caso-confirmado-con-covid19|dead-url=yes}}</ref> ਹੈਲਥ ਸੈਕਟਰੀ ਨੇ ਤੇਗੁਸੀਗੱਲਪਾ ਵਿੱਚ 35 ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ.<ref>{{Cite web|url=https://us.as.com/us/2020/03/17/tikitakas/1584479773_288009.html|title=En Honduras se analizan 35 casos sospechosos por coronavirus|date=17 March 2020|publisher=Diario AS|language=Spanish|trans-title=35 suspicious cases of coronavirus being analyzed in Honduras}}</ref> 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਕੋਰਟੇਸ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੁਲੇਤਾਕਾ ਵਿਚ. ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਸਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=12-casos-confirmados-de-coronavirus-en-Honduras|title=12 casos confirmados de coronavirus en Honduras|date=18 March 2020|publisher=Secretaría de Salud Honduras|language=Spanish|trans-title=12 confirmed cases of coronavirus in Honduras|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325133035/https://covid19honduras.org/?q=12-casos-confirmados-de-coronavirus-en-Honduras|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੁੱਲ ਕਰਫਿਊ ਅਧੀਨ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਤੇ, 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮਨੋਨੀਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮਨੋਨੀਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਫਾਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Price_Freeze">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=congelamiento-de-precios-absoluto|title=Congelamiento de precios absoluto|date=18 March 2020|publisher=Secretaría de Salud Honduras|language=Spanish|trans-title=Absolute price freeze|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319214349/https://covid19honduras.org/?q=congelamiento-de-precios-absoluto|archive-date=19 ਮਾਰਚ 2020|url-status=dead}}</ref> 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 24 ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=Aumentan-a-24-los-casos-positivos-por-coronavirus|title=Aumentan a 24 los casos positivos por coronavirus|date=19 March 2020|publisher=Secretaría de Salud Honduras|language=Spanish|trans-title=Coronavirus cases increase to 24 testing positive|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325125944/https://covid19honduras.org/?q=Aumentan-a-24-los-casos-positivos-por-coronavirus|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 90 ਸ਼ੱਕੀ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਕੁਲ ਕਰਫਿਊ ਪੋਰਟੋ ਕੋਰਟੀਸ, ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਡੀ ਯੋਜੋਆ ਅਤੇ ਏਲ ਟ੍ਰਾਇਨਫੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਕਰਫਿਊ ਹੁਣ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ 27 ਲੈਬ ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਲਈ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਰਫਿਊ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਂਡੂਰਸ ਨੂੰ ਤਾਲਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=cadena-nacional-20-3-2020|title=Cadena Nacional del 20 de marzo de 2020|date=20 March 2020|publisher=Secretaria de Seguridad|language=Spanish|trans-title=National Announcement 20-03-2020|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321025012/https://covid19honduras.org/%3Fq%3Dcadena-nacional-20-3-2020|dead-url=yes}}</ref> 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ,ਦੋ ਨਵੇਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੋਰਟੇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਲੇਨੁਏਵਾ ਦੀ ਮਿਊਂਸੀਪਾਲਟੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=Comunicado-numero-9|title=Comunicado #9 dos casos nuevos en el departamento de Cortés|date=21 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Communique #9 two new cases in the Cortes Department|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=23 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323005951/https://covid19honduras.org/%3Fq%3DComunicado-numero-9|dead-url=yes}}</ref> 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ,ਕੋਲਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤਾ ਫੇ ਦੀ ਮਿਊਂਸੀਪਾਲਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 27।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=Comunicado-10|title=Comunicado # 10, un nuevo caso de Coronavirus en Colón|date=22 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Communique #10, a new case of Coronavirus in Colon|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=23 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323020329/https://covid19honduras.org/%3Fq%3DComunicado-10|dead-url=yes}}</ref> 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ,ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਲੈਂਪਿਰਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੋ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ.<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=Comunicado-10|title=Comunicado # 11 Suben a 30 casos confirmados de Coronavirus en Honduras|date=23 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Communique #10 Cases of Coronavirus rise to 30 in Honduras|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=23 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323020329/https://covid19honduras.org/%3Fq%3DComunicado-10|dead-url=yes}}</ref> 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ,ਕੋਲਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਤੇ ਕੋਰਟੇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 36 ਕੇਸ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=36-casos|title=Ascienden a 36 los casos confirmados con coronavirus en el país|date=24 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Confirmed Coronavirus cases rise to 36 in the country|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325031114/https://covid19honduras.org/%3Fq%3D36-casos|dead-url=yes}}</ref> 25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ,16 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 14 ਕੋਰਟੇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 2 ਯੋਰੋ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ 52 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://twitter.com/saludhn/status/1242978939221553153|title=COMUNICADO No. 14 del Sistema Nacional de Gestión de Riesgos|date=25 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement No. 14 from National Risk Assessment System}}</ref> 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ,ਕੋਰਟੇਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ, ਵਿਲੇਨੁਏਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 60-ਸਾਲਾ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=primer-fallecido-por-coronavirus-en-honduras|title=Confirmamos el primer fallecimiento de un paciente por Coronavirus COVID-19 en Honduras|date=25 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=We confirm the first death from a patient with Coronavirus COVID-19 in Honduras|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=26 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326191047/https://covid19honduras.org/?q=primer-fallecido-por-coronavirus-en-honduras|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ16 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ।<ref>{{Cite news|url=https://www.laprensa.hn/honduras/1367517-410/honduras-registra-16-nuevos-casos-coronavirus-aumentan-68-contagiados|title=Honduras registra 16 nuevos casos de coronavirus; aumentan a 68 los contagiados|date=26 March 2020|publisher=La Prensa|language=Spanish|trans-title=Honduras registers 16 new cases of coronavirus; rising to 68 infected}}</ref> 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 27 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਯੋਰੋ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 1, ਲੈਂਪਿਰਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 2, ਕੋਲਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 6, ਅਤੇ ਕੋਰਟੇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 18 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 29 ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ.<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=Honduras-llega-a-95-casos|title=95 nuevos casos a nivel nacional|date=27 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=95 new cases at the national level|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329222715/https://covid19honduras.org/?q=Honduras-llega-a-95-casos|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ 3 ਮਰੀਜ਼ ਠੀਕ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੈਨ ਪੇਡਰੋ ਸੁਲਾ ਵਿੱਚ 1, ਤੇਲਾ ਵਿੱਚ 1, ਅਤੇ ਟੇਗੁਸੀਗੱਲਪਾ ਵਿੱਚ 1 ਮਰੀਜ਼.<ref name="Case_Recov">{{Cite news|url=https://twitter.com/radioamericahn/status/1243717691556405249|title=Ministra de salud confirma 3 casos recuperados|date=27 March 2020|publisher=Radio America HN|language=Spanish|trans-title=Health minister confirmed 3 recovered cases}}</ref> 28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ,ਕੋਰਨੇਵਾਇਰਸ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਹੋਰ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿਲੇਨੁਏਵਾ, ਕੋਰਟੇਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀ ਗਿਆ ਕਿ "ਮਰੀਜ਼ # 85" ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਇਮਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸੈਂਟਾ ਬਾਰਬਰਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾ ਕਿ ਕੋਰਟਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਜ਼ ਡੀ ਯੋਜੋਆ ਵਿੱਚ, ਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 8 ਵਿਭਾਗ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 15 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-19|title=Comunicado # 19 Sinager reporta 15 nuevos casos de COVID-19 para contabilizar 110|date=28 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Annnouncement # 19 Sinager reports 15 new cases of COVID-19 now amounting to 110|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329222727/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-19|dead-url=yes}}</ref> 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਸੁੱਰਖਿਆ ਸੱਕਤਰ ਦੁਆਰਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਕਰਫਿਊ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=toque-de-queda-hasta-12-de-abril|title=Circulación segmentada de la población|date=29 March 2020|publisher=Secretaria de Seguridad|language=Spanish|trans-title=Segmented circulation for the population|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=30 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330041228/https://covid19honduras.org/%3Fq%3Dtoque-de-queda-hasta-12-de-abril|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 139 ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ 29 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੀਜੀ ਮੌਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਇਰਲੌਜੀ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ ਜੇ ਇਹ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੋਰਟੇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਹੁਣ 79 ਕੇਸ ਹਨ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਭਾਗ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.laprensa.hn/honduras/1368232-410/honduras-noticias-coronavirus-salud-contagios-muertos|title=Honduras llega a 139 contagiados de coronavirus y tres fallecimientos|date=29 March 2020|publisher=La Prensa|language=Spanish|trans-title=Honduras reaches 139 cases of Coronavirus and three deaths}}</ref> 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਮੌਤ ਕੋਵਿਡ -19 ਤੋਂ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ, ਕੋਰਟੇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 3 ਹੋਰ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਕੁੱਲ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=Comunicado-21|title=Comunicado # 21 - cuatro nuevos fallecidos asociados al Covid-19|date=30 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement # 21 - four deaths associated to Covid-19|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728232638/https://covid19honduras.org/?q=Comunicado-21|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਾਇਰਲੌਜੀ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਦੇ ਕੁੱਲ 89 ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=https://twitter.com/saludhn/status/1244790847012507648|title=COMUNICADO No.22 del Sistema Nacional de Gestión de Riesgos (SINAGER)|date=30 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=ANNOUNCEMENT N.22 from the National System of Risk Assessment (SINAGER)}}</ref> 31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਕੋਵਿਡ -19 ਤੋਂ ਦੋ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਟੇਗੁਸੀਗੱਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਂਮੀਰਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਲਾ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-23|title=Comunicado # 23 - A nueve se elevan las muertes asociadas al Covid-19|date=31 March 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement # 23 - Deaths associated to Covid-19 amount to 9|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404215813/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-23|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, 31 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਕੋਰਟੇਸ ਤੋਂ 22, ਕੋਲਨ ਤੋਂ 4, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਤੋਂ 2, ਅਟਲਾਂਟਿਡਾ ਤੋਂ 2, ਅਤੇ ਲਾਂਪੀਰਾ ਤੋਂ 1 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਕੋਵਿਡ -19 ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਅਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਹੋ ਗਈ। === ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 === 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਹੋਂਡੂਰਨ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ, ਐਲਬਾ ਫਲੋਰੇਸ ਅਤੇ ਪੈਨ ਅਮੇਰਿਕਨ ਹੈਲਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ, ਪੀਆਦ ਹੁਅਰਟਾ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ -19 ਲਈ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸਨ ਜੋ ਵਾਇਰਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://radiohrn.hn/en-cuarentena-ministra-de-salud-de-honduras-y-la-representante-de-la-ops-por-sospechas-de-covid-19/|title=En cuarentena ministra de Salud de Honduras y la representante de la OPS por sospechas de covid-19|date=1 April 2020|publisher=Radio HRN|language=Spanish|trans-title=Honduran Minister for Health and representative from PAHO in quarantine for suspicions of Covid-19}}</ref> ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, 4 ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕੋਰਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਤੇ ਯੋਰੋ ਵਿੱਚ ਦੋ, ਅਪ੍ਰੈਲ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅਪਡੇਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੁਣ ਕੋਰਟੇਸ ਵਿੱਚ 140, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ 43, ਕੋਲਨ ਵਿੱਚ 21, 4 ਵਿੱਚ ਲੈਂਪਿਰਾ, ਸੈਂਟਾ ਬਾਰਬਰਾ ਵਿੱਚ 4, ਅਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿੱਚ 3, ਯੋਰੋ ਵਿੱਚ 3 ਅਤੇ ਚੂਲਤਕਾ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-25|title=Se registran 219 casos y 14 muertos a causa de COVID-19|date=2 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=219 new cases and 14 deaths caused by COVID-19|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728232740/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-25|dead-url=yes}}</ref> 2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ,ਇਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਲਾ ਪਾਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ ਸੀ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੱਧੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਕੋਵਿਡ-19 ਕੇਸ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-25|title=Comunicado # 26 Suman 222 los casos de coronavirus COVID-19 a nivel nacional|date=2 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Anouncement # 26 Coronavirus COVID-19 add up to 222 cases nationwide|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728232740/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-25|dead-url=yes}}</ref> 3 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, 141 ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 42 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਕੋਰਟੇਸ ਵਿੱਚ 29, ਐਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿੱਚ 7, ਸੈਂਟਾ ਬਾਰਬਰਾ ਵਿੱਚ 4, ਯੋਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ 29 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-27|title=Comunicado # 27 - 264 casos de coronavirus COVID-19 a nivel nacional|date=3 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Anouncement # 27 - 264 coronavirus COVID-19 cases nationwide|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728234007/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-27|dead-url=yes}}</ref> 4 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, 4 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ 2, ਕੋਰਟੇਸ ਵਿੱਚ 1, ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਗੁਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 3 ਮਰੀਜ਼ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ 7 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, 6 ਕੋਰਟੇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1 ਕੋਲਨ ਵਿਚ।<ref name="Case_Death">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-28|title=Comunicado # 28 - Honduras llega a 268 casos de Covid-19 a nivel nacional y un total de 22 fallecidos|date=4 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement # 28 - Honduras reached 268 cases of Covid-19 nationwide and a total of 22 deaths|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728231132/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-28|dead-url=yes}}</ref> 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 30, ਕੋਰਟੇਸ ਵਿੱਚ 25, ਕੋਲਨ ਵਿੱਚ 2, ਅਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿੱਚ 1, ਯੋਰੋ ਵਿੱਚ 1, ਅਤੇ ਕੋਪਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-30|title=Comunicado # 29 - 30 nuevos casos de Covid-19 elevan a 298 los confirmados|date=5 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement # 29 - 30 new cases of Covid-19, confirming 298 cases nationwide|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407112415/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-30|dead-url=yes}}</ref> 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 7, ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ 6 ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਗੂਆ ਵਿੱਚ 1 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਲਈ ਹੁਣ ਮਾਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-30-pdf|title=Comunicado # 30 - Se registran 7 nuevos casos de COVID-19 y aumentan a 305 a nivel nacional|date=6 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement # 30 - 7 new cases of COVID-19 have been confirmed and rise to 305 nationwide|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728230824/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-30-pdf|dead-url=yes}}</ref> 7 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 7, ਅਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿੱਚ 5, ਯੋਰੋ ਵਿੱਚ 1, ਅਤੇ 1 ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੋਰਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ 7 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-31|title=Comunicado # 31 - 7 nuevos casos de Covid-19 llegando a 312|date=7 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement # 31 - 7 new cases of COVID-19 rising to 312|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728231251/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-31|dead-url=yes}}</ref> 8 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਕੋਰਟੇਸ ਵਿੱਚ 1 ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਲ, 31 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।<ref name="Case_Upt">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=comunicado-32|title=Comunicado # 32 - 31 nuevos casos de Covid-19 llegando a 343 confirmados|date=8 April 2020|publisher=Secretaria de Salud|language=Spanish|trans-title=Announcement # 32 - 31 new cases of Covid-19 reaching 343 confirmed|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728231029/https://covid19honduras.org/?q=comunicado-32|archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2020|url-status=dead}}</ref> ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਰਫਿਊ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ, ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਿੰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ, ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਈਡੀ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਤਮ ਅੰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ।<ref name="Curfew">{{Cite web|url=https://covid19honduras.org/?q=nuevas-medidas-de-circulacion|title=Se determinó ampliar el toque de queda absoluto hasta el día domingo 19 de abril de 2020|date=8 April 2020|publisher=Secretaria de Seguridad|language=Spanish|trans-title=It was determined to extend the absolute curfew until sunday 19 of april 2020|access-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414114354/https://covid19honduras.org/?q=nuevas-medidas-de-circulacion|archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|url-status=dead}}</ref> 9 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, 39 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਟੇਜ ਵਿਚ, ਅਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿੱਚ 1 ਰਿਕਵਰੀ ਦੇ ਨਾਲ. ਕੋਰਟੀਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੌਂਡੂਰਸ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੀਮਤ' ਤੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੁਲਾ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਘਰ ਨੂੰ ਮਾਸਕ ਵੰਡਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਵਿਡ -19 ਟੈਸਟ ਵੀ ਲਾ ਸੀਬਾ, ਐਟਲਾਂਟਿਡਾ ਵਿਖੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਲੈਬ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਥਾਨ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] sre1795tcjtzavk06sizoagyqus4w7n 0 127281 853026 696683 2026-11-06T12:01:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853026 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ਸੁਰਜ਼ਮੀਨ | translator = | image = [[File:ਸੁਰਜ਼ਮੀਨ.jpg|thumb|ਸੁਰਜ਼ਮੀਨ]] | image_caption = ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਜਿਲਦ | author = [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] | illustrator = | cover_artist = ਸਿਧਾਰਥ, ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ | country = | language = [[ਪੰਜਾਬੀ]] | series = | subject = | genre = [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] | publisher = ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ | pub_date = ਸਤੰਬਰ, 2008 | english_pub_date = | media_type = | pages =80 | isbn = 978-93-5068-062-9 | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = }} '''ਸੁਰਜ਼ਮੀਨ''' [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%A4%20%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%B0|title=ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ|website=punjabipedia.org|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2010/03/%e0%a8%b8%e0%a9%81%e0%a8%b0%e0%a8%9c%e0%a9%80%e0%a8%a4-%e0%a8%aa%e0%a8%be%e0%a8%a4%e0%a8%b0-%e0%a8%a8%e0%a9%82%e0%a9%b0-%e0%a8%b8%e0%a8%b0%e0%a8%b8%e0%a8%b5%e0%a8%a4%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a8%a8/|title=ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ|date=2010-03-23|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2020-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015062357/https://www.punjabitribuneonline.com/2010/03/%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%A4-%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%B0-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%B8%E0%A8%B5%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%A8/|archive-date=2019-10-15|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120205/spectrum/book5.htm|title=The Sunday Tribune - Books|website=www.tribuneindia.com|access-date=2020-05-01}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ [[ਕਿਤਾਬ|ਪੁਸਤਕ]] ਸਤੰਬਰ, 2008 ਵਿੱਚ ਲੋੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 51 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, 52ਵੀਂ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲਨੁਮਾ [[ਨਜ਼ਮ]] ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਸੰਸਕਰਣ == ਹੁਣ ਤੱਕ ''ਸੁਰਜ਼ਮੀਨ'' ਦੇ [[ਅੱਠ]] ਸੰਸਕਰਣ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। * ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ: [[ਸਤੰਬਰ]], [[੨੦੦੮|2008]] * ਦੂਜੀ ਵਾਰ: [[ਜਨਵਰੀ]], [[2009]] * ਤੀਜੀ ਵਾਰ: [[ਜੁਲਾਈ]], 2009 * ਚੌਥੀ ਵਾਰ: ਜਨਵਰੀ, [[2010]] * ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ: ਜੁਲਾਈ, 2010 * ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ: [[ਮਈ]], [[2012]] * ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਰ: [[ਮਾਰਚ]], [[2014]] * ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ: ਜਨਵਰੀ, [[2018]] ==ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ== ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਸੁਰਜ਼ਮੀਨ'' ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ [[ਵਿਧਾ|ਸਿਨਫ਼]] ਅੰਦਰ ਪਈਆਂ ਵਸੀਹ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਗਹਿਨ ਚਿੰਤਨੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬੋਧ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਪਾਤਰ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਮਨਾ ਤੇ ਵਰਜਣਾ ਦਰਮਿਆਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੰਬਦੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਨੇ ਬੋਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।ਪਾਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦਵੰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਇਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧਵਰਗ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹਨ ਤੇ ਵਸਤੂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ। ਸਾਰਾ ਮਸਲਾ ਵਿਡੰਬਨਾ ਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਯਥਾਰਥ ’ਚ ਬੇਬਸੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਤਕਲੀਫ਼ਦੇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਮਨ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਦਾ ਬੋਧ ਹੋਣਾ ਹੋਰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabi-kavita.com/SurjitPatar.php|title=ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ|website=www.punjabi-kavita.com|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/indianpoetryinside/Punjabi-kavita|title=ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ - ਪੰਜਾਬੀ Poetry|website=sites.google.com|access-date=2020-05-01|archive-date=2020-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010141142/https://sites.google.com/site/indianpoetryinside/Punjabi-kavita|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਰਵਾਨਗੀ ਤੇ ਬੌਧਿਕਤਾ ਰਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਉਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੋਣ, [[ਸੰਵਾਦ]] ’ਚ ਪੈਣ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਖੌਜਲਣ ’ਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਕਾਵਿ-ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਟਿਹਰੇ ’ਚ ਖੜ੍ਹਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਬੰਦਿਆਈ ’ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਦਵੰਦ ਨੂੰ ਬੋਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਘੜੇ ਘੜਾਏ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ’ਚ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਕਸ਼ੀਦਣ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਹ ‘ਸੁਰਜੀਤ’ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਸੁਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ – ‘ਸੁਰਜ਼ਮੀਨ’ ਹੈ। ==ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ== <poem> ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਇੱਕ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਜਿੱੱਥੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ’ਚ ਢਲਦਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਲਹੂ ਜਿੱੱਥੇ ਮੇਰੀ ਬਹਿਸ ਹੈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱੱਥੇ ਵਾਰਿਸ ਤੇ ਪੁਰਖੇ ਖੜੇ ਰੂਬਰੂ</poem> <poem> ਜੇ ਆਈ ਪੱਤਝੜ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਹੈ ਤੂੰ ਅਗਲੀ ਰੁੱਤ ’ਯਕੀਨ ਰੱਖੀਂ ਮੈਂ ਲੱਭ ਕੇ ਕਿਤਿਓਂ ਲਿਆਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਮਾਂ ਤੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਜੋਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰੱਖੀਂ</poem> <poem> ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਏਥੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਕਿਧਰ ਗਿਆ ਇਸ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ’ਚੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਕਿਧਰ ਗਿਆ ਪਲਕਾਂ ਵੀ ਖ਼ੂਬ ਲੰਮੀਆਂ, ਕਜਲਾ ਵੀ ਖ਼ੂਬ ਪਰ ਉਹ ਤੇਰੇ ਸੁਹਣੇ ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਕਿਧਰ ਗਿਆ ਸਿੱਖਾਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਰੱਬ ਢੂੰਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਮੇਰਾ ਬੰਦਾ ਕਿਧਰ ਗਿਆ</poem> <poem> ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਦਿਲ ਜੇ ਤੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਪੈਂਦਾ ਨ ਅੱਜ ਏਦਾਂ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਆਣੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਖ਼ੂਬ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਜੋ ਭਖਾਉਂਦੀ ਕੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੱਚਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ</poem> == ਹਵਾਲੇ == my1kko1azxt3xsxa7aqq9ltijcawx23 0 130338 853043 766868 2026-11-06T12:07:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853043 wikitext text/x-wiki '''ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ|ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Symposium on Covid held |url=https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/symposium-on-covid-held-99373 |access-date=2020-07-04 |website=Tribuneindia News Service |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704055413/https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/symposium-on-covid-held-99373 |archive-date=2020-07-04 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name=":0">{{Cite web |title=Faculty And Staff {{!}} Centre for Research in Rural and Industrial Development {{!}} Chandigarh |url=https://www.crrid.res.in/faculty_and_staff.php |access-date=2020-07-04 |website=www.crrid.res.in}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1949 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ। 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ  ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਉਹ ਐਮ.ਏ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਏ. 1971 ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੁਰਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ MLN ਕਾਲਜ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਅਗਸਤ, 1971 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1972 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।  ਅਗਸਤ, 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਆ ਗਿਆ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ "1953 ਤੋਂ ਭਾਰਤ-ਸੋਵੀਅਤ ਆਰਥਿਕ ਸੰਬੰਧ" ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |title=Punjabi University - Research Department |url=http://pupdepartments.ac.in/research/index.php?page=seawdcand&name=Sucha+Singh&department=&supervisor=&fromdate=0000-00-00&fromdate_dp=1&fromdate_year_start=1967&fromdate_year_end=2020&fromdate_da1=&fromdate_da2=&fromdate_sna=&fromdate_aut=&fromdate_frm=&fromdate_tar=&fromdate_inp=&fromdate_fmt=j+F+Y&fromdate_dis=&fromdate_pr1=&fromdate_pr2=&fromdate_prv=&fromdate_pth=calendar/&fromdate_spd=%5B%5B%5D,%5B%5D,%5B%5D%5D&fromdate_spt=0&fromdate_och=&fromdate_str=0&fromdate_rtl=&fromdate_wks=&fromdate_int=1&fromdate_hid=1&fromdate_hdt=1000&todate=0000-00-00&todate_dp=1&todate_year_start=1967&todate_year_end=2020&todate_da1=&todate_da2=&todate_sna=&todate_aut=&todate_frm=&todate_tar=&todate_inp=&todate_fmt=j+F+Y&todate_dis=&todate_pr1=&todate_pr2=&todate_prv=&todate_pth=calendar/&todate_spd=%5B%5B%5D,%5B%5D,%5B%5D%5D&todate_spt=0&todate_och=&todate_str=0&todate_rtl=&todate_wks=&todate_int=1&todate_hid=1&todate_hdt=1000&faculty=&btnSearch=Search |access-date=2020-07-04 |website=pupdepartments.ac.in}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name>{{Cite web |title=Faculty And Staff {{!}} Centre for Research in Rural and Industrial Development {{!}} Chandigarh |url=https://www.crrid.res.in/faculty_and_staff.php |access-date=2020-07-04 |website=www.crrid.res.in}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.crrid.res.in/faculty_and_staff.php "Faculty And Staff | Centre for Research in Rural and Industrial Development | Chandigarh"]. ''www.crrid.res.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 July</span> 2020</span>.</cite></ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == # Political Economy of Indo-Soviet Relations, Rajesh Publications, New Delhi, 1983.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zLhIAAAAYAAJ&q=Sucha+Singh+Gill|title=Political Economy of Indo-Soviet Relations, 1947-1980|last=Gill|first=Sucha Singh|date=1983|publisher=Rajesh|language=en}}</ref> # Resource Mobilization and Economic Development (Co-editor with P.S. Raikhy), Guru Nanak Dev University, Amritsar, 1988. # Economic development and structural change in Punjab: some policy issues, Iqbal Singh Memorial Trust, Ludhiana, 1994. # [https://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=30354815024&cm_sp=SEARCHREC-_-WIDGET-L-_-BDP-R&searchurl=kn%3Dsucha%2Bsingh%2Bgill%26sortby%3D17 Land Reforms in India, Vol. 6: Intervention for Capitalist Transformation in Punjab and Haryana, Sage Publications, New Delhi 2001.] # [https://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=18564409668&searchurl=kn%3Dsucha%2Bsingh%2Bgill%26sortby%3D17&cm_sp=snippet-_-srp1-_-title1 Globalization and Indian State: Education, Health and Agricultural Extension Services in Punjab (Co-authors: Sukhwinder Singh and Jaswinder Singh Brar) Aakar Books, New Delhi, 2010.] # [https://www.amazon.in/Economic-cooperation-infrastructural-linkages-between/dp/8185835608/ref=sr_1_16?crid=S7K0AZ9XMLMM&dchild=1&keywords=sucha+singh+gill&qid=1613868099&sprefix=sucha+singh+%2Cstripbooks%2C239&sr=8-16 Economic Cooperation and Infrastructural Linkages Between Two Punjabs: Way Ahead, (Co-authors: R.S. Ghuman, Inderjit Singh, Lakhwinder Singh, Sukhwinder Singh and Jaswinder Singh Brar), CRRID, Chandigarh, 2010.] # [https://www.taylorfrancis.com/books/economic-environmental-sustainability-asian-region-sucha-singh-gill-lakhwinder-singh-reena-marwah/e/10.4324/9780203085400 Economic and Environmental Sustainability of the Asian Region (Co-editors: Lakhwinder Singh and Reena Marwaha), Routledge, New Delhi, 2010.] # [https://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=30248966898&searchurl=kn%3Dsucha%2Bsingh%2Bgill%26sortby%3D17&cm_sp=snippet-_-srp1-_-title10 Understanding North-West Indian Economy, edited by H.S. Shergill, Sucha Singh Gill and Gurmail Singh, Serials Publications, 2011] # [https://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=30606460900&searchurl=kn%3Dsucha%2Bsingh%2Bgill%26sortby%3D17&cm_sp=snippet-_-srp1-_-title3 South and Central Asia: Quest for Peace and Cooperation (Co-editors Rashpal Malhotra et al.) CRRID Publications, Chandigarh 2013] # [https://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=10296498035&cm_sp=SEARCHREC-_-WIDGET-L-_-BDP-F&searchurl=kn%3Dsucha%2Bsingh%2Bgill%26sortby%3D17 Perspectives on Bilateral and Regional Cooperation: South and Central Asia(Co-editor with Rashpal Malhotra et al), CRRID Publication, Chandigarh, 2013.] # [https://www.amazon.in/LEVERAGING-ECONOMIC-GROWTH-COLLECTIVE-PROSPERITY/dp/8185835675 Leveraging Economic Growth in South Asia, (Co-editors Rashpal Malhotra et al.) CRRID Publications, Chandigarh 2014] # [https://crrid.res.in/books.php Central Asia and Its Neighbours: Prospects of India's Cooperation, (Co-editor with Rashpal Malhotra et al.) CRRID Publications, Chandigarh, 2014.] # India's North-East and Asiatic South-East: Beyond Borders (Co-editor with Rashpal Malhotra) CRRID,Chandigarh,2015. # [https://www.epw.in/journal/2017/16/book-reviews/look-east-act-east.html Look and Act East Policy : Potentials and Prospects ( Co-editor with Rashpal Malhotra) CRRID Publications, Chandigarh, 2015.] # Indian Perspective of Relations With South and Central Asia (Co-editor with Rashpal Malhotra) CRRID Publications, Chandigarh, 2017. # [https://www.amazon.co.uk/Socio-Economic-Profile-Rural-India/dp/9351252515 Socio- Economic Profile of Rural India Series-III, Volume Two (Editor with Varunendra Vikram Singh), Centre for Rural Studies, LBSNAA, Mussoorie/ Concept Publishing Company PVT. LTD, New Delhi, 2017.] # [https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0976399619853724?icid=int.sj-full-text.similar-articles.1& Chasing High Growth Rate and Tryst with Inclusiveness: India during 2004-14, CRRID Publications, Chandigarh, 2019.] # [https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/contemporary-views-on-guru-nanak-192921 Philosophy of Guru Nanak: Searching peace, Harmony& Happiness, CRRID Publications, Chandigarh,2020]. == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1rbgxapmfe9wdu4djrrkrll86rzu89r 0 130499 853039 709819 2026-11-06T12:06:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853039 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਦਾਸ|image=|native_name=সুহাসিনী দাস|birth_date=1915|birth_place=ਜਗਨਨਾਥਪੁਰ|death_date=30 ਮਈ 2009|death_place=[[ਸਿਲੇਟ]]|citizenship=ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|occupation=ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ; ਕਾਰਕੁੰਨ|party=[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]}}'''ਸੁਹਾਸਿਨੀ''' '''ਦਾਸ,''' [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] : '''সুহিনী দাস''' (1915 - 30 ਮਈ 2009) [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ- ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1915 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੁਨਾਮਗੰਜ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/53950927|title=The trauma and the triumph : gender and partition in eastern India|last=|first=|date=2009|publisher=Stree|others=Bagchi, Jasodhara., Ghosh, Subhasri.|year=|isbn=81-85604-55-X|location=Kolkata|pages=168|oclc=53950927}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਪਰਿਮੋਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਏ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ।<ref name=":3"/> ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਸਕੂਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿਲੇਟ ਤੱਕ 22 ਮੀਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1152212635|title=Silent Patriot Of Bangladesh.|last=Roychoudhury, H P.|date=2016|publisher=Partridge India|isbn=978-1-4828-8688-7|oclc=1152212635}}</ref> ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਕੁਮੂਦ ਚੰਦਰ ਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕੁਟੀ-ਚੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਨੇ ਦਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਸਰਜੂ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ। 1938 ਵਿਚ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਚਲੇ ਗਏਅਤੇ ਜਤਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸੇਨਗੱਪਟਾ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣੇ। 1939 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੀਲੇਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ- ਸੋਗ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਧਾਗਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ [[ਚਰਖ਼ਾ|ਚਰਖਾ]] ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref name=":1"/> ਇਸ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਆਈ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। <ref name=":3"/> ਚਰਖਾ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 20 ਜਨਵਰੀ 1940 ਨੂੰ ਦਾਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ [[ਖੱਦਰ]] ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰੇਗੀ। <ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.goldenfeminabd.com/eminentPeople/55.html|title=সুহাসিনী দাস - Golden Femina|website=www.goldenfeminabd.com|access-date=2020-08-02|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008203526/http://www.goldenfeminabd.com/eminentPeople/55.html|dead-url=yes}}</ref> ਦਾਸ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Hossain|first=Ashfaque|date=2013|title=The Making and Unmaking of Assam-Bengal Borders and the Sylhet Referendum*|url=https://www.cambridge.org/core/journals/modern-asian-studies/article/making-and-unmaking-of-assambengal-borders-and-the-sylhet-referendum/A75509398FB7B75CF274CA11A399B581|journal=Modern Asian Studies|language=en|volume=47|issue=1|pages=250–287|doi=10.1017/S0026749X1200056X|issn=0026-749X|via=}}</ref> 1942 ਵਿਚ ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ, ਜਿਹੜੀ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸੀ; ਦਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":5">{{Cite web|url=http://archive1.ittefaq.com.bd/print-edition/eid-magazine/2015/07/16/60928.html|title=সুহাসিনী দাস ও তাঁর ‘দেশ বিভাগের ডায়েরি’ {{!}} দৈনিক ইত্তেফাক ঈদ সংখ্যা {{!}} The Daily Ittefaq|website=archive1.ittefaq.com.bd|access-date=2020-08-02|archive-date=2019-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711131409/https://archive1.ittefaq.com.bd/print-edition/eid-magazine/2015/07/16/60928.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ|ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੀ ਹਮਾਇਤੀ ਵੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.india-seminar.com/2002/510/510%20suhasini%20das.htm|title=510 Suhasini Das, A partition diary|website=www.india-seminar.com|access-date=2020-08-02}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":4"/> 1947 ਵਿਚ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਦਾਸ ਨੇ ਸਿਲੇਟ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਹਿੰਦੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/87504568|title=The great Partition : the making of India and Pakistan|last=Khan, Yasmin, 1977-|first=|date=2007|publisher=Yale University Press|year=|isbn=978-0-300-12078-3|location=New Haven [Conn.]|pages=146|oclc=87504568}}</ref> 1946-7 ਤੱਕ ਦਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ-ਨੌਆਖਲੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Ghosh|first=Biswaroop|date=2011|title=RELIGION AND POLITICS IN BENGAL: THE NOAKHALI CARNAGE 1946-47|url=http://www.jstor.org/stable/44146785|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=72|pages=944|issn=2249-1937|via=}}</ref> ਉਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਚਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। <ref name=":5"/> ਵੰਡ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਸ ਸਿਲੇਟ ਵਿਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਰੁਨੇਂਦੁ ਸੇਨ ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਜਾ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਕਮਿਉਨਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name=":1"/> ਸੰਨ 1947 ਵਿਚ ਰੰਗਿਰਕੁਲ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦਾਸ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਆਗੂ ਬਣ ਗਈ।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://bangla.bdnews24.com/bangladesh/article436027.bdnews|title=ব্রিটিশ বিরোধী আন্দোলনের নেত্রী সুহাসিনী দাস মারা গেছেন|website=bangla.bdnews24.com|access-date=2020-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313142015/https://bangla.bdnews24.com/bangladesh/article436027.bdnews|archive-date=2024-03-13|url-status=dead}}</ref> 1971 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਦੀ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਲੜਾਈ]] ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਦਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref name=":3"/> ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਾਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":4"/> <ref name=":2"/> ਹਾਲਾਂਕਿ 1973 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। 1986 ਵਿਚ ਦਾਸ ਨੇਪਾਲ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਸੀ। <ref name=":4"/> ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਉਸਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਅਤੇ 1990 ਵਿਚ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। === ਸਨਮਾਨ === 1997 ਵਿਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਦਾਸ ਨੂੰ 'ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ' ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":3"/> ਦਾਸ ਦੀ 30 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਸਿਲੇਟ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.dcsylhet.gov.bd/index.php?option=com_content&view=article&id=78&Itemid=88|title=বিখ্যাত ব্যক্তিত্ব|date=2011-06-23|website=web.archive.org|access-date=2020-07-28|archive-date=2011-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623052545/http://www.dcsylhet.gov.bd/index.php?option=com_content&view=article&id=78&Itemid=88|dead-url=unfit}}</ref> <ref name=":4"/> ਉਹ 25 ਮਈ ਨੂੰ ਨਹਾਉਂਦਿਆਂ ਡਿੱਗ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":3"/> ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਚੌਕਸੀ ਵਿਚ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਵਿਰਾਸਤ == ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ''ਸੈਕਲਰ ਸਿਲੇਟ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਸਿਲੇਟ: ਸੁਹਾਸਿਨੀ ਦਾਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ)'' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0"/> ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਔਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ। <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/42960487|title=Abhiyatri = One life many rivers|last=Baragohāñi, Nirupamā, 1932-|first=|date=1999|publisher=Sahitya Akademi|others=Borgohain, Pradipta, 1962-|year=|isbn=81-260-0688-9|location=New Delhi|pages=168|oclc=42960487}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਦਬਦਬਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.himalmag.com/recovering-sylhet/|title=Recovering Sylhet|date=2012-11-22|website=Himal Southasian|language=en-GB|access-date=2020-08-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.asianconfluence.org/pdf/1500880192Binayak%20Dutta%20In%20The%20Shadows%20of%20Violence.pdf|title=IN THE SHADOWS OF VIOLENCE: MIGRATION, PERCEPTIONS OF SECURITY AND TALES OF HORROR IN POST-PARTITION NORTH EAST INDIA|last=Dutta|first=Binayak|date=2016|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ਸਿਲੇਟ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਕ ਹਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sau.ac.bd/pages/view/235|title=SAU::Sylhet Agricultural University|website=www.sau.ac.bd|access-date=2020-08-02|archive-date=2020-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701181036/http://sau.ac.bd/pages/view/235|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] 5qt9f137ywd1mnnb329j5hlxlenv8jr 0 132910 853059 731819 2026-11-06T12:18:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853059 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਸੋਨਮ ਮਲਿਕ | image = File:Sonam Malik.jpg | nationality = ਭਾਰਤੀ | birth_date = 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 | birth_place = ਮਦੀਨਾ ਪਿੰਡ, [[ਸੋਨੀਪਤ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]] | sport = ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ | event = ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਕੁਸ਼ਤੀ - 62 kg }} '''ਸੋਨਮ ਮਲਿਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sonam Malik;''' ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002) ਸੋਨੀਪਤ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ [[ਕੁਸ਼ਤੀ|ਪਹਿਲਵਾਨ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਡੇਟ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਮਲਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ [[ਸੋਨੀਪਤ]] ਦੇ ਮਦੀਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਕੋਚ ਅਜਮੇਰ ਮਲਿਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਕੋਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਟ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਮੈਦਾਨ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।<ref name="Malik, BBC Hindi">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hindi/sport-55696313|title=सोनम मलिक: ओलंपिक मेडल जीतने का सपना देखने वाली पहलवान|work=BBC News हिंदी|access-date=2021-02-17|language=hi}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੇ ਮੋਢੇ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਸਾਲ ਇਲਾਜ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਲਿਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ]] ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="Malik, WrestlingTV">{{Cite web |title=Sonam Malik |url=https://wrestlingtv.in/sonam-malik/ |access-date=2021-02-17 |website=WrestlingTV |language=en-US}}</ref> == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ == ਮਲਿਕ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੈਡੇਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ, ਕੈਡੇਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੈਡੇਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। 2019 ਵਿੱਚ, ਮਲਿਕ ਨੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="Malik, WrestlingTV2">{{Cite web |title=Sonam Malik |url=https://wrestlingtv.in/sonam-malik/ |access-date=2021-02-17 |website=WrestlingTV |language=en-US}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ [[ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ|ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੂੰ]] ਦੋ ਵਾਰ ਹਰਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਚੋਣ ਲਈ।<ref>{{Cite web |title=Sonam Malik stuns Sakshi Maliik in trials |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/wrestling/sonam-malik-stuns-sakshi-malik-in-trials/articleshow/73096736.cms |access-date=2021-02-17 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2021 |title=Wrestlers Anshu Malik, Sonam Malik qualify for Tokyo Olympics; door shut on Sakshi Malik |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/wrestling/anshu-malik-sonam-malik-win-tokyo-olympics-quota-in-wrestling/articleshow/82003434.cms |access-date=8 May 2021 |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੋਫੀਆ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="junior_world_wrestling_championships_results_book_2022">{{Cite news|url=https://cdn.uww.org/s3fs-public/2022-08/results_08_sofia.pdf?VersionId=4glXIzpgYWU8OxT4LJf6GGMkFGWsF0Rm|title=2022 World Junior Wrestling Championships Results Book|work=United World Wrestling|access-date=25 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015205629/https://cdn.uww.org/s3fs-public/2022-08/results_08_sofia.pdf?VersionId=4glXIzpgYWU8OxT4LJf6GGMkFGWsF0Rm|archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2023|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਰਬੀਆ ਦੇ ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 62 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]] oh49sklsi3a4qbp0xymmew11hbcgmcv 0 132971 853097 836012 2026-11-06T12:36:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853097 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ|name=ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ|membership=|extinction=<!-- date of extinction, optional -->|website=https://twitter.com/kisanektamorcha?lang=en|affiliations=ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ|parent_organization=|key_people=|leader_name2=|leader_title2=|leader_name=|leader_title=|region_served=[[ਭਾਰਤ]]|native_name=|headquarters=|purpose=ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਫਰੰਟ|status=ਮੌਜੂਦਾ|founders=|formation={{Start date and years ago|df=yes|p=y|2020|11|07}}|predecessor=|abbreviation=SKM|caption=|logo=|general=}}'''ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ''' (<span>ਜੁਆਇੰਟ ਫਾਰਮਰਜ਼ ਫਰੰਟ),</span> ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿਚ ਗਠਿਤ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਠਜੋੜ]] (ਐਨ.ਡੀ.ਏ.) ਵੱਲੋਂ [[2020 ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ|ਤਿੰਨ ਖੇਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ]] ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ]] ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/umbrella-body-of-protesting-farmer-unions-to-hold-meeting-respond-to-centres-letter/articleshow/79951907.cms.|title=Umbrella Body of Protesting Farmer Unions to Hold Meeting, Respond to Centre’s Letter|last=Press Trust of india|first=|date=December 25, 2020|website=The Economic Times|archive-url=|archive-date=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਤਿੰਨੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਥੋਪੇ ਗਏ ਹਨ,<ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/opinion/modi-govt-gave-an-unwanted-gift-to-farmers-now-it-cant-even-handle-rejection/564174/|title=Modi Govt Gave an Unwanted Gift to Farmers. Now It Can’t Even Handle Rejection|last=Yadav|first=Yogendra|date=December 10, 2020|website=ThePrint|archive-url=|archive-date=|access-date=January 19, 2021}}</ref> ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ,<ref>{{Cite web|url=https://ruralindiaonline.org/articles/and-you-thought-its-only-about-farmers/|title=And You Thought It’s Only about Farmers?|last=Sainath|first=P|date=December 10, 2020|website=People’s Archive of Rural India,|archive-url=|archive-date=|access-date=January 19, 2021}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/farmers-protest-agri-laws-apmc-msp-congress-bjp-7101450/|title=Farm Laws Alter Bargaining Landscape in Favour of Corporate Players|last=Boparai, Aadil|first=Salman Khurshid|date=December 12, 2020|work=The Indian Express|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/category/politics/all|title=How the Parliament Overstepped in Bringing the Three Farm Laws|last=Bhattacharyya|first=Bishwajit|date=January 20, 2021|website=The Wire|archive-url=|archive-date=|access-date=January 20, 2021}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://theprint.in/opinion/farm-reforms-needed-how-modi-govt-can-break-political-deadlock/606339/|title=Everyone Agrees Farm Reforms Are Needed. Here’s How Modi Govt Can Break Political Deadlock|last=Mitra|first=Barun S|date=February 18, 2021|website=ThePrint|access-date=February 18, 2021}}</ref> ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਚ ਹਨ।<ref name="Jagga">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/awaiting-farmer-unions-in-delhi-courtesy-dsgmc-langar-rooms-7063305/.|title="Awaiting Farmer Unions in Delhi, Courtesy DSGMC: Langar, Rooms."|last=|first=|date=November 24, 2020|work=The Indian Express|access-date=January 14, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2021/1/1/Sanyukt-Kisan-Morcha-to-continue-movement-till-fulfillment-of-demands.html|title=Sanyukt Kisan Morcha to Continue Movement till Fulfillment of Demands|last=Sanyukt Kisan Morcha has a seven-member committee to coordinate the work of the Morcha.|first=|date=January 1, 2021|website=The hitavada.com|archive-url=|archive-date=|access-date=January 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/sainath-farm-protest-is-in-defence-of-democracry-were-reclaiming-republic-7141167/|title=Sainath: Farm Protest Is in Defence of Democracry, We’re Reclaiming Republic|last=Parul|first=|date=January 11, 2021|work=The Indian Express|access-date=January 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wDDUdkA2Cjk&t=528s|title=P Sainath Explains Why Farmers Are Protesting|last=D’Souza|first=Faye|date=September 22, 2020|website=Zoom|archive-url=|archive-date=|access-date=January 19, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qj8kocgupy4|title=Farm Bills Will Benefit Big Corporates, Not Farmer|last=Sainath|first=P|date=September 22, 2020|website=Newsclick|archive-url=|archive-date=|access-date=January 19, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://caravanmagazine.in/interview/jayant-chaudhary-rld-farmers-protests-bjp-rss-uttar-pradesh-narendra-modi-media|title=The rise of Modi is the rise of certain corporate houses: RLD’s Jayant Chaudhary|last=Kashyap|first=Sunil|date=December 17, 2020|website=Caravan|access-date=February 19, 2021}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/parliament-proceedings-farm-laws-only-to-benefit-two-friends-says-rahul-gandhi/article33811781.ece|title=Parliament Proceedings {{!}} Farm Laws Only to Benefit Two Friends, Says Rahul Gandhi|last=Hebbar|first=Nistula|date=February 11, 2021|work=The Hindu|access-date=February 19, 2021}}</ref> ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਨੇ ਤਿੰਨ ਫਾਰਮ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 23 ਫਸਲਾਂ<ref name=":0">{{Cite web|url=https://caravanmagazine.in/agriculture/image-that-modi-government-doesnt-retract-statements-is-shattered-bku-ekta-|title=Image That Modi Government Doesn’t Retract Statements Is Shattered: BKU (EU) Head Joginder Ugrahan|last=Singh|first=Shiv Inder|date=January 7, 2021|website=The Caravan|archive-url=|archive-date=|access-date=January 14, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":21">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/ninth-round-of-centre-farmer-talks-start-as-congress-protests-against-laws-2352939|title=120% Fail’ Says Farmer Leader After 9th Round Of Talks With Centre|last=Mishra|first=Himanshu Shekhar|date=January 15, 2021|work=NDTV.com|access-date=January 15, 2021|last2=Prabhu.|first2=Sunil}}</ref> ਦੀ [[ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (ਭਾਰਤ)|ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ]] (ਐਮਐਸਪੀ) ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਗੇੜਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1688868|title=9th Round of Talks between Government and Farmers Unions Held In Vigyan Bhawan|last=Government of India|first=Ministry of Agriculture & Farmers Welfare|date=January 15, 2021|website=Ministry of Agriculture & Farmers Welfare|archive-url=|archive-date=|access-date=January 15, 2021}}</ref> == ਰਚਨਾ == ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ (SKM) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਹੈ। ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ (ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.) (ਰਾਕੇਸ਼ ਟਿਕੈਤ ਧੜਾ), ਬੀਕੇਯੂ-ਸਿੱਧੂਪੁਰ, ਬੀਕੇਯੂ-ਰਾਜੇਵਾਲ, ਬੀਕੇਯੂ- ਚੜੂਨੀ, ਬੀਕੇਯੂ ਲੱਖੋਵਾਲ (ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖੋਵਾਲ), [[ਬੀਕੇਯੂ ਡਕੌਂਦਾ]] (ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬੁਰਜਗਿੱਲ), ਬੀਕੇਯੂ ਦੋਆਬਾ (ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਏ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ]], (ਏ.ਆਈ.ਕੇ.ਐੱਸ.); [[ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ|ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ]], ਜਮਹੂਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ (ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ), ਅਤੇ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਮਹਾਸੰਘ (ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ), ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਸਵਰਾਜ ਇੰਡੀਆ।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-protest-joint-platform-distances-itself-from-political-outreach-of-member/article33599323.ece|title=Farmer's protest|last=|first=|date=|website=thehindu.com|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/supreme-court-to-form-panel-on-farmer-protest/cid/1800798.|title=Supreme Court to Form Panel on Farmers’ Agitation|last=Balaji|first=R|date=December 17, 2020|work=The Telegraph onLine|access-date=January 15, 2021}}</ref> ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ (ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ.) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਰਥਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਹਨ।<ref name=":0"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅੰਦੋਲਨ (ਅੰਦੋਲਨ) ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ 'ਫਾਰਮ ਕਾਨੂੰਨਾਂ' ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਮ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਇਕਜੁੱਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 23 ਫਸਲਾਂ ਦੇ [[ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (ਭਾਰਤ)|ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ]] (ਐਮਐਸਪੀ) ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":21"/> === ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਆਗੂ === ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰੀ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਹੈ ਜੋ 'ਮੋਰਚਾ' ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੀਡੀਆ ਨੀਤੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਡੱਲੇਵਾਲਾ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.-ਸਿੱਧੂਪੁਰ), ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਲ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ), [[ਹਨਾਨ ਮੌਲ੍ਹਾ|ਹਨਨ ਮੱਲ੍ਹਾ]] (ਏ.ਆਈ.ਕੇ.ਐੱਸ.); ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੇਵਾਲ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.-ਰਾਜੇਵਾਲ), ਅਸ਼ੋਕ ਧਵਲੇ ( [[ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ|ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਧਾਨ), [[ਯੋਗਿੰਦਰ ਯਾਦਵ|ਯੋਗੇਂਦਰ ਯਾਦਵ]] (ਸਵਰਾਜ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ), ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚੜੂਨੀ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਕੱਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name=":3"/> === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ === ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਕੀਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੋਲਿਨ ਗੋਂਸਲਸ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਦਵੇ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸ਼ਣ]], [[ਐਚ ਐਸ ਫੂਲਕਾ|ਐਚਐਸ ਫੂਲਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ]]।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/farmer-leaders-to-consult-senior-lawyers-to-decide-next-course-of-action/articleshow/79783234.cms.|title=Farmer Leaders to Consult Senior Lawyers to Decide next Course of Action|last=Press Trust of India|first=|date=December 17, 2020|work=The Economic Times,|access-date=January 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218192453/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/farmer-leaders-to-consult-senior-lawyers-to-decide-next-course-of-action/articleshow/79783234.cms|archive-date=ਦਸੰਬਰ 18, 2020|url-status=dead}}</ref> == ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਸਮਰਥਕ == ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਦੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਯੁੰਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਤੇਲੰਗਾਣਾ|ਤੇਲੰਗਾਨਾ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]], [[ਅਸਾਮ]] ਅਤੇ [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]] ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/farmers-protest-live-updates-no-invite-from-agri-minister-for-meeting-yet-says-bkus-rakesh-tikait-9134321.html|title=Decision on next Round of Talks with Centre to Be Taken Tomorrow, Say Protesting Farmers|last=Firstpost|first=|date=December 22, 2020|website=Firstpost|archive-url=|archive-date=|access-date=December 30, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/12/04/world/asia/india-farmers-protest-pollution-coronavirus.html|title=Indian Farmers’ Protests Spread, in Challenge to Modi|last=Schmall, Emily|first=|date=December 4, 2020|work=The New York Times|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XslKNcHqgE8|title=Latest Speech Balbir Singh Rajewal ਨੇ ਕੀਤਾ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ4 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।|last=Kisan Ekta Morcha.|first=|date=December 31, 2020|website=Kisan Ekta Morcha|archive-url=|archive-date=|access-date=December 31, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://search.proquest.com/docview/2476496680/citation/DD7305B3922F439EPQ/13|title=Rally in Support of Farmers’ Stir|last=The Hindu|first=|date=January 11, 2021|work=The Hindu|access-date=January 11, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/farmers-roads-across-country-republic-day-several-detained-gujarat|title=Farmers Take to Roads Across Country on Republic Day, Several Detained in Gujarat|last=Newsclick Report|first=|date=January 26, 2021|website=NewsClick|archive-url=|archive-date=|access-date=January 26, 2021}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਐਸਕੇਐਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://clarionindia.net/delhis-50-organisations-join-hands-to-show-solidarity-with-protesting-farmers/|title=Delhi’s 50 Organisations Join Hands to Show Solidarity with Protesting Farmers|last=Caravan|first=Desk|date=December 14, 2020|website=Caravan|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214161405/https://clarionindia.net/delhis-50-organisations-join-hands-to-show-solidarity-with-protesting-farmers/|archive-date=ਦਸੰਬਰ 14, 2020|access-date=January 18, 2021|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/governance/modi-govt-offers-to-suspend-farm-laws-until-standoff-is-resolved-awaits-farmers-response/589212/|title=Modi Govt Offers to ‘suspend’ Farm Laws until Standoff Is Resolved, Awaits Farmers’ Response|last=Gupta, Moushumi Das|first=|date=January 20, 2021|website=The Print|archive-url=|archive-date=|access-date=January 20, 2021}}</ref> == ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਕੈਂਪ == ਐਸ ਕੇ ਐਮ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਐਮ.ਐਚ.ਏ.) ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ‘ ਤੇ ਵੱਧ ਗਈ। ਨਵੰਬਰ, 2020 ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਯੂ ਪੀ<ref name="Jagga"/> ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤਾਇਨਾਤ ਪੁਲਿਸ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੇਕ ਸ਼ਿਫਟ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ, ਐਮਐਚਏ ਫੋਰਸਾਂ, ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਯੂਪੀ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਹਨ। ਹਰਿਆਣੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਵਸੋਂ ਟਿਕਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘੂ-ਕੁੰਡਲੀ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂ ਪੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ-ਯੂਪੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਯੂ ਪੀ-ਦਿੱਲੀ ਸਰਹੱਦ' ਤੇ [[ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ]], ਅਤੇ ਚੀਲਾ (ਨੋਇਡਾ-ਦਿੱਲੀ ਸੜਕ) 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ਾਹਜਹਾ ਪੁਰ ਨੇੜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਕਿਸਾਨ ਹਰਿਆਣੇ ਅਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://caravanmagazine.in/news/farmers-protest-shahjahanpur-border-rajasthan-police-yogendra-yadav|title="Far from Delhi, Frustrated with Leadership, Farmers at Rajasthan Sit-in Break Barricades."|last=Punia, Mandeep|first=|date=January 2, 2021|work=The Caravan|access-date=January 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/Eyes-R-Day-tractor-parade-women-charge-protest-rajasthan-haryana-border|title=Eyes on R-Day Tractor Parade, Women Take Charge of Protest at Rajasthan-Haryana Border|last=Chabbra|first=Ronak|date=January 18, 2021|website=NewsClick,|archive-url=|archive-date=|access-date=January 19, 2021}}</ref> ਪੁਲਿਸ ਬੈਰੀਕੇਡਾਂ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਟਰਾਲੀ ਟਰੈਕਟਰਾਂ, ਟੈਂਟਾਂ, ਰਮਸ਼ਕਲ ਟਰੈਪ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਿਸਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ, ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਨਵਰੀ ਵਿਚ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕੈਂਪ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਤੋਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਜਨਵਰੀ ਵਿਚ 100,000 ਤੋਂ 300,000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://search.proquest.com/usnews/docview/2467870774/citation/12AC51FE78544AD1PQ/4|title=India Farmer Protest Shuts Down Transportation, Food Markets Nationwide|last=Pasricha|first=Anjana|date=December 8, 2020|website=Voice of America News / FIND. Washington, United States: Federal Information & News Dispatch, LLC|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਲਵਲ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਐਸ.ਕੇ.ਐਮ. ਸਮਰਥਕ ਇਕੱਠ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newsclick.in/Haryana-Palwal-Farmers-Protest-Brings-Down-Longstanding-Barriers|title=In Haryana’s Palwal, the Farmers Protest Brings Down Longstanding Barriers|last=Kaushal|first=Ravi|date=January 1, 2021|work=Newsclick|access-date=January 19, 2021}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ * [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ 2020 -2021|2020–2021 ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ]] * 2021 ਕਿਸਾਨ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ * 2021 ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਘਟਨਾ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/channel/UC4mGFTV86AR8VeJmusu1QWQ ਕਿਸਾਨ ਏਕਤਾ ਮੋਰਚਾ] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਦੋਲਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ]] <references /> li0utjkjvv6ryvtigoh69d1r9dsscrh 0 133447 853116 726822 2026-11-06T12:44:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853116 wikitext text/x-wiki '''ਹਰਦਿਆਲ ਸਾਗਰ''' (ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ 1954) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://punjabpost.in/welcome/75990|title='ਅੰਜੁਮਨ' ਵੱਲੋਂ ਦੂਸਰੇ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਮੁਸ਼ਾਯਰੇ ਦਾ ਅਯੋਜਨ- ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਾਇਰ|date=2016-10-24|website=Punjab Post|language=en-US|access-date=2021-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728043929/https://punjabpost.in/welcome/75990|archive-date=2023-07-28|url-status=dead}}</ref> ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਹਰਦਿਆਲ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ 1954 ਨੂੰ [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਕਪੂਰਥਲੇ]] ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਇੰਦਰ ਲਾਲ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਇੱਛਰਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਪੂਰਥਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਕੂਲੀ ਅਤੇ ਕਾਲਿਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮ. ਫਿਲ. ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 1978 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ [[ਡੀ.ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਿਜ ਬਟਾਲਾ]], ਬੀ.ਯੂ.ਸੀ. ਕਾਲਿਜ ਬਟਾਲਾ, ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਿਜ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਿਜ ਢੁੱਡੀਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਵਰ੍ਹਾ ਉਸ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ “ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ “ ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1985 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇ . ਆਰ. ਐਮ. ਡੀ. ਏ. ਕਾਲਿਜ ਨਕੋਦਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ਼ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ==ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ== *''ਬਿਨ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਪੈਰ'' (1985) *''ਜੰਗਲ ਦਾ ਕੁਹਰਾਮ'' (2004) *''ਅਰਜ਼ ਤੋਂ ਐਲਾਨ ਤੱਕ''<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/ਲੋਕਾਈ-ਦੇ-ਦਰਦ-ਦੀ-ਸ਼ਾਇਰੀ-1372759|title=ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-03-07}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] jbyy5l5odp209xc975ocz4wijyhay5f 0 133611 853075 602465 2026-11-06T12:23:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853075 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ}}'''ਸੌਮਿਆ ਰਾਜੇਂਦਰਨ''' ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ|ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦੇ 2015 ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਾਲਗ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ| <ref name="FinancialExpress-Reshape-2020">{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/the-book-of-life-meet-these-contemporary-writers-who-are-helping-reshape-little-minds/1946285/|title=The book of life: Meet these contemporary writers who are helping reshape little minds|last=Roy|first=Shriya|date=3 May 2020|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=9 December 2020}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਦੀ ਲਿਖਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ, ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਅੜੀਅਲ ਵਿਚਾਰ| ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਦਿ ਪਲੀਜੈਂਟ'' ਰਕਸ਼ਾ, ਕਰੀਮੁੱਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਭੂਤ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸੁਹਾਵਣਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ| ''ਦਿ ਬੁਆਏ ਵੂ ਪੁਛਿਆ ਕਿਉਂ'' [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬੀਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਵਿੰਗਜ਼ ਟੂ ਫਲਾਈ'' ਵਿੱਚ ਪੈਰਾ-ਐਥਲੀਟ ਮਲਥੀ ਹੋਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ| <ref name="FinancialExpress-Reshape-2020"/> [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] 2015 ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ''ਸਬਕ'', ਇੱਕ ਬਲਾੱਗਪੋਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਤ ਹਿੰਸਾ, ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ [[ਵਿਆਹ|ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ]] ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ। <ref name="Hindu-Horror-2015">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/the-horror-within/article6969497.ece|title=The horror within|last=Daftuar|first=Swati|date=8 March 2015|work=The Hindu|access-date=9 December 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ''ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ'' (2019) ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਹੈ|<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/parenting/learning/breaking-gender-rules-book-about-weightlifting-princess-sowmya-rajendran-5948033/|title=Sowmya Rajendran's latest children's book is about a princess who is a weightlifter|last=Roy Choudhury|first=Disha|date=30 August 2019|website=The Indian Express|language=en|access-date=9 December 2020}}</ref> ''ਅਚਾਨਕ'' ਗਾਵਾਂ ਇੱਕ ਗਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ''ਮਯਿਲ ਵਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਏਗੀ'' ਇਸਦਾ 12 ਸਾਲਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਟਕ ਮਯਿਲ ਗਨੇਸਨ ਹੈ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਅੜਿੱਕੇ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ 2015 ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ|| <ref name="FinancialExpress-Reshape-2020"/> ਇਹ ਕਿਤਾਬ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੋ ਸੀਕਵਲ ਹਨ, ''ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਡਲੀ ਮੇਯਿਲ'' (2013) ਅਤੇ ''ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ ਮਯੈਲ'' (2019)| ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਮਯਿਲ ਚੇਨਈ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਭੇਦਭਾਵ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਪਛਾਣ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਜਿਨਸੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਟਕਰਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name="Hindu-Mayil-2019">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/a-free-wheeling-chat-with-authors-niveditha-subramaniam-and-sowmya-rajendran/article26920920.ece|title=Why Mayil should not keep quiet: A chat with authors Niveditha Subramaniam and Sowmya Rajendran|last=Krithika|first=R.|date=23 April 2019|work=The Hindu|access-date=9 December 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ''ਕੁੜੀਆਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ'' ਵਾਲੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬਦਲਵੀਂ ਪੁਨਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ| ''ਦਿ ਡੱਡੂ ਪ੍ਰਿੰਸ'' ਦੇ ਇਸ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਡੱਡੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕਲਾਸ VI ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ|\ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ''[[ਸਿੰਡਰੇਲਾ|ਸਿਨਡੇਰੇਲਾ]]'' ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੈਰ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ''ਦਿ ਅੰਡਰਵਾਟਰ ਫ੍ਰੈਂਡਸ ਸੀ'', ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ|<ref name="PuneMirror-Retell-2018">{{Cite web|url=https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-retell-therapy/articleshow/65182134.cms|title=Small talk: Retell therapy|last=Unnithan|first=Vidya|date=31 July 2018|website=Pune Mirror|language=en|access-date=9 December 2020|archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729042534/https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-retell-therapy/articleshow/65182134.cms|dead-url=yes}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਪਸ਼ਨ, ਪੁਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]], ਸਸੇਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਜੈਂਡਰ ਅਧਿਐਨ|ਜੈਂਡਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ]] | ਉਸਦੀ ਇਕ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਧਿਰਾ ਹੈ। <ref name="PuneMirror-Retell-2018">{{Cite web|url=https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-retell-therapy/articleshow/65182134.cms|title=Small talk: Retell therapy|last=Unnithan|first=Vidya|date=31 July 2018|website=Pune Mirror|language=en|access-date=9 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729042534/https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/small-talk-retell-therapy/articleshow/65182134.cms|archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2018|url-status=dead}}</ref> ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਿੰਦਰਨ ਨੇ [[ਐਨਿਡ ਬਿਲਟਨ|ਐਨੀਡ ਬਲਾਈਟਨ]], [[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ|ਐਲਫਰੇਡ ਹਿਚਕੌਕ]], [[ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]], [[ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ|ਆਰ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ]], [[ਏਗਥਾ ਕਰਿਸਟੀ|ਅਗਾਥਾ ਕ੍ਰਿਸਟੀ]] ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ''ਟਿੰਕਲ'', ''[[ਚੰਦਾਮਾਮਾ (ਬਾਲ ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਚੰਦਮਾਮਾ]]'', ''ਗੋਕੁਲਮ'' ਅਤੇ ''ਚੰਪਕ ਨੂੰ'' ਪੜ੍ਹਨਾ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਾ ਲਿਆ| <ref name="Hindu-Mayil-2019"/> == ਕੰਮ == * ''ਅੰਡਰਵਾਟਰ ਦੋਸਤ'' * ''ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਕਸ਼ਾ'' * ''ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਜਿਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ'' * ''ਵਿੰਗ ਟੂ ਫਲਾਈ'' * ''ਲੜਕੀਆਂ ਬਚਾਅ ਲਈ'' * ''ਅਚਾਨਕ ਗਾਂ'' * ''ਮਯਿਲ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗਾ'' (2011) * ''ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਡਲੀ ਮੇਯਲ'' (2013) * ''ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਮਯੈਲ'' (2019) * ''ਸਬਕ'' (2015) * ''ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ'' (2019) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] tjwlcr9n409zynn45o6d3vluh9w96zq 0 133698 853123 842119 2026-11-06T12:46:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853123 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Harlina_Sodhi.jpg|alt=Harlina Sodhi|thumb| ਹਰਲੀਨਾ ਸੋਢੀ]] '''ਹਰਲੀਨਾ ਸੋਢੀ,''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਟੀਈਡੀਐਕਸ ਸਪੀਕਰ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕੋਚ, ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਲੌਗਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://harlinasodhi.wordpress.com/|title=Harlina Sodhi|website=Harlina Sodhi|language=en-US|access-date=2017-10-26}}</ref> [https://www.believeinyourself.co.in ਉਹ] ਬਿਲੀਵ ਇਨ ਯੂਅਰਸੈਲਫ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 50 ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਐਚ ਆਰ ਲੀਡਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [https://hr.economictimes.indiatimes.com/news/industry/ethrworld-presents-50-influential-dynamic-hr-leaders-who-have-made-a-difference/80387528 ਆਰਥਿਕ ਟਾਈਮਜ਼] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫਰਕ ਲਿਆਇਆ ਹੈ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਹਰਲੀਨਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 16 ਔਰਤ ਐਚਆਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਟਾਪ 20 ਐਚਆਰ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਐਚਆਰਐਮ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਰਲੀਨਾ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਸਭਿਆਚਾਰ <ref>{{Cite news|url=https://www.jobsforher.com/events/mentoring-event-in-mumbai-for...on-a.../129|title=Mentoring Event in Mumbai for Women on a Career Break|access-date=2017-10-26|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016174310/https://www.jobsforher.com/events/mentoring-event-in-mumbai-for...on-a.../129|archive-date=2017-10-16|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਭਵਿੱਖ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਅਭਿਆਸਾਂ' ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਾਕ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਕਵੀ ਹੈ। == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੈਰੀਅਰ == [https://believeinyourself.co.in ਹਰਲੀਨਾ ਸੋਢੀ ਬਿਲੀਵ ਇਨ] ਯੂਅਰਸੈਲਫ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਈਡੀਐਫਸੀ ਬੈਂਕ, [[ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼|ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ]], [[ਜਨਰਲ ਇਲੈੱਕਟਰਿਕ|ਜੀਈ]], ਜੇਨਪੈਕਟ ਅਤੇ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.worldhrdcongress.com/HRD/DI2016.html#|title=World HRD Congress|website=www.worldhrdcongress.com|language=en-gb|access-date=2017-10-26|archive-date=2017-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026163902/https://www.worldhrdcongress.com/HRD/DI2016.html|dead-url=yes}}</ref> ਹਰਲੀਨਾ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸਿੱਖਣ, ਕੰਮ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਤੇ ਕਈ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਅਤੇ ਕਈ ਭੂਗੋਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਆਦਿ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ == ਹਰਲੀਨਾ ਸੋਢੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਜਨਰਲ ਇਲੈੱਕਟਰਿਕ|ਜੀ.ਈ.]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਸਿਕਸ ਸਿਗਮਾ ਗ੍ਰੀਨ ਬੈਲਟ (ਜੀ.ਬੀ.), ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ (ਪੀ.ਐੱਮ.ਪੀ.) ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਪੀ.ਐੱਮ.ਆਈ.) ਤੋਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਚ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਆਈਸੀਐਫ) ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕੋਚ ਹੈ । == ਸਪੀਕਰ == ਹਰਲੀਨਾ ਸੋਢੀ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੀ ਸਕੂਲਾਂ ਜਿਵੇ ਕਿ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ਟੀਆਈਐਸਐਸ), ਸਿੰਬੀਓਸਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਐਸਆਈਯੂ) ਦੇ ਮੈਨੇਜਮੈਨਟ ਸਟਦੀਇਜ , ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ਟੀਆਈਐਸਐਸ) ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪਰਸਨਲ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ 'ਤੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RSPfHUhxWio|title=SHRM}}</ref> ਉਹ ਫਿਊਚਰ ਆਫ ਵਰਕ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jehuXve7QGQ|title=FutureofWork}}</ref> ਦੀ ਸਪੀਕਰ ਹੈ ਤੇ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wDcrsbxS_sA|title=TEDx}}</ref> ਇਸ ਉਤੇ ਟੀਈਡੀਐਕਸ ਟਾਕਸ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। [https://podcasts.bcast.fm/e/rn7kqrzn ਉਸਨੇ ਪੀਕੋਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516213009/https://podcasts.bcast.fm/e/rn7kqrzn |date=2022-05-16 }} ਲਈ ਪੋਡਕਾਸਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਉਦਯੋਗ ਮੰਚ ਜਿਵੇ ਕਿ ਯੂ ਐਨ ਗਲੋਬਲ ਕੰਪੈਕਟ ਨੈਟਵਰਕ, ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਬੀਐਸਈ), ਪੀਪਲ ਮੈਟਸ, ਐਸ ਐਚ ਆਰ ਐਮ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਐਚ ਆਰ ਐਕਸੀਲੈਂਸ - ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਤੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * [http://businessworld.in/article/Want-To-Build...Harlina-Sodhi.../26-09-2017-126995 ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਤੇ ਦੌੜ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ... ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਗਨੀਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੋਂ!] - ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਲੇਖ - ਸਤੰਬਰ 2017 * [https://blog.shrm.org/sasia/author/1161 ਇਹ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ!] - ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਐਸ ਐਚ ਆਰ ਐਮ ਵੈਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਬਲਾੱਗ - ਸਤੰਬਰ 2017 * [https://www.peoplematters.in/author/harlina-sodhi ਇਕੋ ਕੰਮ ਸਿਮਨੀ.] [https://www.peoplematters.in/author/harlina-sodhi .] [https://www.peoplematters.in/author/harlina-sodhi .] [https://www.peoplematters.in/author/harlina-sodhi ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਦਾ ਭਵਿੱਖ] - ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਲੇਖ - ਜੁਲਾਈ 2017 * [http://www.rightmanagement.co.in/wps/wcm/connect/cf297c82-41d0-4331-b185-659e31392b03/RQ+-+Q1+2016-web.pdf?MOD=AJPERES ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ] - ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ! - ਸਹੀ ਤਿਮਾਹੀ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਲੇਖ - ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 * [https://www.nationalhrd.org/sites/default/files/nhrd_july2015_final.pdf ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121072646/https://www.nationalhrd.org/sites/default/files/nhrd_july2015_final.pdf |date=2018-11-21 }} ਦੀ ਕਮੀ - ਲੇਖ ਐਨਐਚਆਰਡੀਐਨ - ਜੁਲਾਈ 2015 ਹੈ * ਸਭਿਆਚਾਰ, ਅਗਵਾਈ, ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ 'ਤੇ [https://harlinasodhi.wordpress.com/page/2/ ਬਲੌਗ] * [https://web.archive.org/web/20171016174310/https://www.jobsforher.com/events/mentoring-event-in-mumbai-for...on-a.../129 Mentਰਤਾਂ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਸੈਸ਼ਨ] == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qxi4qbyhda6vf07m57bk1oxbm26rtrv 0 135316 853168 812558 2026-11-06T13:07:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853168 wikitext text/x-wiki '''ਹੈਟੀਸ "ਹੱਚ" ਹੁਸੈਨ'''<ref>{{Citation|last=|first=|year=2006|title=Living Spirit - Muslim Women's Project 2006: Appendices 5 - 15|url=https://humanrights.gov.au/our-work/living-spirit-muslim-womens-project-2006-appendices-5-15|publisher=[[Australian Human Rights Commission]]|access-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520023833/https://humanrights.gov.au/our-work/living-spirit-muslim-womens-project-2006-appendices-5-15|archive-date=20 ਮਈ 2021|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ]] ਰਾਜਨੇਤਾ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ (ਏ.ਐਲ. ਪੀ.) ਦੀ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਚੁਣੀ ਗਈ ਰਾਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸਾਲ 2016 ਅਤੇ 2019 ਦਰਮਿਆਨ<ref>{{Citation|last=Lane|first=Sabra|year=2018|title=People have lost faith in the Liberal party: Hutch Hussein|url=https://www.abc.net.au/radio/programs/am/people-have-lost-faith-in-the-liberal-party-hutch-hussein/10552600|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=11 March 2021}}</ref><ref>{{Citation|last=|first=|year=2019|title=Victorian Labor elects new party president|url=https://www.theage.com.au/politics/victoria/victorian-labor-elects-new-party-president-20191119-p53c60.html|publisher=[[The Age]]|access-date=11 March 2021}}</ref> ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਤਹਿਤ ਪਾਰਟੀ ਦੇ 125 ਸਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਨਸਲੀ ਘੱਟਗਿਣਤੀ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ]]. ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਸੀ।<ref>{{Citation|last=|first=|year=2017|title=Hutch Hussein: President of Victorian ALP|url=https://joy.org.au/saturdaymagazine/2017/06/hutch-hussein-president-victorian-alp/|publisher=Joy.org|access-date=11 March 2021}}</ref> ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਲੇਬਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਏਮਿਲੀ'ਜ ਲਿਸਟ ਆਸਟਰੇਲੀਆ<ref>{{Citation|last=Zwartz|first=Barney|year=2006|title=So who really does run Islam?|url=https://www.theage.com.au/technology/so-who-really-does-run-islam-20061104-ge3ht3.html|publisher=[[The Age]]|access-date=11 March 2021}}</ref> ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਸ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕ - ਆਸਟਰੇਲੀਆ (ਡਬਲਯੂ.ਆਰ.ਏ.ਐਨ.ਏ.) ਦੇ ਬਾਨੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Citation|last=|first=|year=|title=Hutch Hussein|url=https://communitiesincontrol.com.au/speakers/hutch-hussein|publisher=Communities in Control|access-date=11 March 2021}}</ref> ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਮੈਲਬੌਰਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਰੋਤ ਕੇਂਦਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|last=|first=|year=2006|title=Living Spirit - Muslim Women's Project 2006: Appendices 5 - 15|url=https://humanrights.gov.au/our-work/living-spirit-muslim-womens-project-2006-appendices-5-15|publisher=[[Australian Human Rights Commission]]|access-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520023833/https://humanrights.gov.au/our-work/living-spirit-muslim-womens-project-2006-appendices-5-15|archive-date=20 ਮਈ 2021|url-status=dead}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਲੇਬਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਯੌਨ ਉਤਪੀੜਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{Citation|last=Ilanbey|first=Sumeyya|year=2019|title=Labor state president urges members to 'speak up' about harassment|url=https://www.theage.com.au/politics/victoria/labor-state-president-urges-members-to-speak-up-about-harassment-20191117-p53bbr.html|publisher=[[The Age]]|access-date=11 March 2021}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਤੁਰਕੀ ਸਾਈਪ੍ਰੋਟ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Citation|last=Zwartz|first=Barney|year=2006|title=So who really does run Islam?|url=https://www.theage.com.au/technology/so-who-really-does-run-islam-20061104-ge3ht3.html|publisher=[[The Age]]|access-date=11 March 2021}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਨਿਆਜ਼ੀ ਇਕ ਸਿਖਿਅਤ ਮਕੈਨਿਕ ਸੀ ਜੋ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਟਕਰਾਅ ਵਧਣ 'ਤੇ 1970 ਵਿਚ [[ਸਾਇਪ੍ਰਸ|ਸਾਈਪ੍ਰਸ]] ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਾਹਿਦ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Citation|last=Wear|first=Andrew|year=2020|title=Solved: How other countries cracked the world's biggest problems (and we can too)|publisher=[[Simon & Schuster]]}}</ref> ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁਸਲਮਾਨ" ਮੰਨਦੀ ਹੈ।<ref>{{Citation|last=|first=|year=2006|title=Living Spirit - Muslim Women's Project 2006: Appendices 5 - 15|url=https://humanrights.gov.au/our-work/living-spirit-muslim-womens-project-2006-appendices-5-15|publisher=[[Australian Human Rights Commission]]|access-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520023833/https://humanrights.gov.au/our-work/living-spirit-muslim-womens-project-2006-appendices-5-15|archive-date=20 ਮਈ 2021|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਂ ਅਤੇ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਹੈ।<ref>{{Citation|last=|first=|year=2017|title=Hutch Hussein: President of Victorian ALP|url=https://joy.org.au/saturdaymagazine/2017/06/hutch-hussein-president-victorian-alp/|publisher=Joy.org|access-date=11 March 2021}}</ref> == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮੁਸਲਿਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m8stq0qos5zsy9yx68s3jpziqg6g6yu 0 138477 853050 782957 2026-11-06T12:11:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853050 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = [[Doctor (title)|Dr]] | name = Soorya Gopi | honorific_suffix = | image = SOORYA GOPI.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = സൂര്യ ഗോപി | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1987|8|26}} | birth_place = [[Kollam]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | resting_place = | occupation = [[Litterateur]], [[short story|Short story writer]] & [[Sociologist]] | language = | nationality = | citizenship = | education = [[PhD]] in [[Sociology]] | alma_mater = [[Zamorin's Guruvayurappan College]] | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = {{marriage|P.K. Sujith|2012}} | partner = <!-- or: | partners = --> | children = 1 | relatives = | awards = [[Kendra Sahitya Akademi Award|Kendra Sahitya Akademi Yuva Award]] | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''ਸੂਰੀਯਾ ਗੋਪੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੰਤਕ|ਸਾਹਿਤਕਾਰ]], [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ|ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ]] ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1987 ਨੂੰ ਕੋਲਮ, [[ਕੇਰਲਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਖੇ ਕਵੀ ਪੀਕੇ ਗੋਪੀ ਅਤੇ ਕੋਮਲਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਸੇਲ ਇਵੈਂਜਲੀਕਲ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਸਨੇ [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੋਰਿਨ ਦੇ ਗੁਰੂਵਾਯੁਰੱਪਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲੀਕਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਟਾਯਮ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰੀਯਾ ਗੋਪੀ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਥੇਵਾਰਾ, <ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/books/features/article-pk-gopi-dr-arya-gopi-dr-soorya-gopi-1.4247029|title='കഥയോ കവിതയോ എഴുതിയാൽ അത് അച്ഛൻ എഴുതിത്തന്നതാണോയെന്നായിരുന്നു അന്നൊക്കെ ചോദ്യം'|last=കാവ്‌|first=സ്വീറ്റി|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2019-12-29|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229213228/https://www.mathrubhumi.com/books/features/article-pk-gopi-dr-arya-gopi-dr-soorya-gopi-1.4247029|dead-url=yes}}</ref> [[ਕੋਚੀ]] ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹੈ। ਡਬਲਿਊ.ਡਬਲਿਊ.ਕੇ. ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ : ''ਕਹਾਣੀ "ਚਿਰਾਕੁਲਾ ਚਾਂਗਲਕਲ" ("ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ") ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।'' ''ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਵੇਚੀ ਗਈ ਲੜਕੀ ਦੇ ਇਕੱਲੇਪਣ ਵਿਚਲੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ।'' ''ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਲੜਕੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਘਰ ਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਕ ਇਕਾਂਤ ਕੈਦ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ਖਮੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।'' ''ਕਹਾਣੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੁੜੀ ਉਸ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'' ''ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨ।'' ''ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਮਰੇ, ਸੜੇ ਅਤੇ ਬਦਬੂਦਾਰ ਗਧੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੁਝ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।''<ref>{{Cite web|url=http://womenwritersofkerala.com/author.php?author_id=736&lang=en|title=Women Writers of Kerala, Women Authors of Kerala, Women Writers of India, All Kerala Writers|website=womenwritersofkerala.com|access-date=2019-12-29}}</ref> == ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ == * ''ਪੁੱਕਲੇ ਸਨੇਹਿਚਾ ਪੇਨਕੁਟੀ'' (2006) * ''ਉੱਪੂਮਝਾਈਲੇ ਪਚਿਲਕਲ'' (2012) * ''ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾਥ੍ਰਿਯਮ'' (2016) <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/fathers-day-special-legacy-literature.html|title=കാവ്യപൂമരത്തിലെ രണ്ടു പെൺപുഷ്പങ്ങൾ|website=ManoramaOnline|access-date=2019-12-29}}</ref> * ''ਕਾਮੁਕੀਕਾਡੂਵਾ'' (2020)* == ਅਵਾਰਡ == * [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/news/soorya-gopi-bangs-kendra-sahithya-acacemy-award|title=കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ യുവ സാഹിത്യപുരസ്കാരം സൂര്യാ ഗോപിക്ക്|website=asianetnews.com|access-date=2021-06-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-10-07-2016/573726|title=പൂര്‍ണം ഈ അപൂര്‍ണത|website=deshabhimani.com|access-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329211506/https://www.deshabhimani.com/special/news-10-07-2016/573726|archive-date=2020-03-29|url-status=dead}}</ref> * ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ (2013) ਲਈ ਅੰਕਨਮ ਈਪੀ ਸੁਸ਼ਮਾ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sooryagopi.wordpress.com/about/|title=About Soorya Gopi|date=2014-06-06|website=Soorya Gopi|language=en|access-date=2019-05-25}}</ref> * ਮਧਯਾਲਮ -ਵੇਲੀਚਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬੇਹਤਰੀਨ ਕਹਾਣੀ (2009) ਲਈ<ref name=":0" /> * ਅੰਕਨਮ - ਗੀਤਾ ਹਿਰਣਯਾਨ ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008)<ref name=":0" /> * ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ (2008) ਲਈ ਮੁਤਾਥੂ ਵਾਰਕੀ<ref name=":0" /> * [[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ''-ਪੁੱਕਲੇ ਸਨੇਹਿਚਾ ਪੇਨਕੁਟੀ'' (2006) ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਐਸਬੀਟੀ ਅਵਾਰਡ<ref name=":0" /> * ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2006)<ref name=":0" /> * ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ (2005) ਲਈ ਪੂਰਨ [[ਉਰੂਬ|ਊਰੋਬ]] <ref name=":0" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੂਰੀਯਾ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਪੀਕੇ ਸੁਜੀਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਲੰਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] ihfg3c87lpj0b356mvv3u97b8n1qj8g 0 141062 853090 704279 2026-11-06T12:33:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853090 wikitext text/x-wiki '''''ਸੰਦੂਖ''''' ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ [[ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ]] ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਰਵਾਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ 'ਮੈਂ' ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਪਬੀਤੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਣ-ਭੌਂ ਦੇ ਹੇਰਵੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਦੇ ਸੂਖਮ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਸਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਚੁੱਪ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤਕ ਪਹਿਲੂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬੜੀ ਸਿੱਦਤ ਨਾਲ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਪ ਦੇ ਭਾਣਾ ਮੰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਾਪ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਉਦਾਸੀ ਦੁੱਗਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਨੋਜਗਤ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਮੀਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵੇਚ ਚੁੱਕਿਆ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਲ਼ ਰਹੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਨਵਾਂ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਰਨ ਦਾ ਬੁਣਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://punjabtimesusa.com/news/?p=29636|title=ਸੰਦੂਖ – Punjab Times|last=admin|language=en-US|access-date=2022-04-05|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090652/https://punjabtimesusa.com/news/?p=29636|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://web.archive.org/web/20240303004026/https://punjabikahani.punjabi-kavita.com/Sandookh-Simran-Dhaliwal.php ਸੰਦੂਖ: ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ] 1l2jedhsms0b7lio1qk7hnf287s2pjx 3 144978 853173 616374 2026-11-06T16:48:38Z Mfield 58361 Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dudhhr]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Maia.sh]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dudhhr|Dudhhr]]" to "[[Special:CentralAuth/Maia.sh|Maia.sh]]" 616374 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Dudhhr}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:48, 30 ਸਤੰਬਰ 2022 (UTC) iqigzhf4fy1j92jn3as0qjdu50iyw7k 0 146254 853085 849978 2026-11-06T12:30:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853085 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਸੰਜੂ ਸੈਮਸਨ|image=|image_size=|alt=|caption=|full_name=ਸੰਜੂ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸੈਮਸਨ|birth_date={{Birth date and age|1994|11|11|df=yes}}|birth_place=[[ਪੁਲੂਵੀਲਾ]], [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ| ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], [[ਕੇਰਲ]]<nowiki>, [ਭਾਰਤ]]</nowiki>|death_date=|death_place=|nickname=|height=5 ft 7 in<ref>{{cite web|url=https://www.mpl.live/blog/indian-t20-fantasy-premier-league/sanju-samson/|title=Sanju Samson - India's next big thing?|work=Mobile Premier League|access-date= 6 September 2021|date= 6 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909045737/https://www.mpl.live/blog/indian-t20-fantasy-premier-league/sanju-samson/|archive-date=9 September 2021}}</ref>|batting=Right-handed|bowling=ਸੱਜੇ ਹੱਥ [[ਔਫ ਸਪਿਨ|ਆਫ ਬਰੇਕ]]<ref>{{cite web|url=https://wisden.com/players/sanju-samson|title=Sanju Samson - Wisden profile|work=Wisden India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906075615/https://wisden.com/players/sanju-samson|url-status=dead|Archive-date=6 ਸਤੰਬਰ 2021}}</ref>|role=[[ਵਿਕਟ-ਕੀਪਰ-ਬੈਟਰ]]|family=<!-- only add notable family members -->|website=|international=ਸਹੀ|internationalspan=2015–ਮੌਜੂਦ|country=ਭਾਰਤ|odidebutdate=23 ਜੁਲਾਈ|odidebutyear=2021|odidebutagainst=ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ|odicap=241|lastodidate=11 ਅਕਤੂਬਰ|lastodiyear=2022|lastodiagainst=ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ|odishirt=9|T20Icap=55|T20Idebutagainst=ਜਿੰਮਬਾਬਵੇ|T20Idebutdate=19 ਜੁਲਾਈ|T20Idebutyear=2015|lastT20Idate=7 ਅਗਸਤ|lastT20Iyear=2022|lastT20Iagainst=ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼|T20Ishirt=9|club1=[[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ| ਕੇਰਲ]]|year1={{nowrap|2011–present}}|clubnumber1=9|club2=[[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]]|year2=2013–2015|clubnumber2=8|club3=[[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]]|year3=2016–2017|clubnumber3=8|club4=ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼|year4=2018–ਮੌਜੂਦ|clubnumber4=11|columns=4|column1=[[One Day International|ODI]]|matches1=9|runs1=292|bat avg1=73.00|100s/50s1=0/2|top score1=86*|catches/stumpings1=6/2|column2=[[Twenty20 International|T20I]]|matches2=16|runs2=296|bat avg2=21.14|100s/50s2=0/1|top score2=77|catches/stumpings2=7/2|column3=[[First-class cricket|FC]]|matches3=55|runs3=3,162|bat avg3=37.64|100s/50s3=10/12|top score3=211|catches/stumpings3=73/7|column4=[[Twenty20|T20]]|matches4=220|runs4=5,452|bat avg4=28.69|100s/50s4=3/33|top score4=119|catches/stumpings4=116/21|hidedeliveries=true|source=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/425943.html Cricinfo|date=11 ਅਕਤੂਬਰ|year=2022}} '''ਸੰਜੂ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸੈਮਸਨ''' ( /ˌ s ʌ n dʒ u s æ m s ən / ( </img> / ) ; ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ]] ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਹੱਥ [[ਵਿਕਟਕੀਪਰ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼|ਦਾ ਵਿਕਟਕੀਪਰ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼]], ਉਹ [[2014 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ]] ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2015 ਦੂਰ T20I]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2021 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨਡੇ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਜੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਜੂਨੀਅਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਲਈ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਈਪੀਐਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਉੱਭਰਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।]] ਉਸਨੇ [[2019–20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ|2019-20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 212 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੇ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਡਬਲ ਸੈਂਕੜਾ ਵੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੰਜੂ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਨਵੰਬਰ 1994 <ref name="bd2">{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/cricket/report-from-virat-kohli-to-david-miller-cricketers-wish-sanju-samson-happy-birthday-2855884|title=From Virat Kohli to David Miller, cricketers wish Sanju Samson happy birthday|date=11 November 2020|website=DNA India|access-date=11 November 2020}}</ref> ਨੂੰ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ [[ਵਿਜਿੰਜਮ|ਵਿਜਿਨਜਾਮ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਪਿੰਡ [[ਪੁਲੁਵਿਲਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮਾਲਾਬਾਰ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ|ਲਾਤੀਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ]] [[ਮਲਿਆਲੀ]] ਪਰਿਵਾਰ <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/may/17/KRLCC-Awards-Announced-613807.html|title=KRLCC Awards Announced|date=17 May 2014|website=New Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211090944/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/may/17/KRLCC-Awards-Announced-613807.html|archive-date=15 September 2021|access-date=15 September 2021}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="Cricinfo">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/425943.html|title=Sanju Samson - Cricinfo Profile|last=Karhadkar|first=Amol|date=3 November 2011|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909052208/https://www.espncricinfo.com/player/sanju-samson-425943|archive-date=9 September 2021}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੈਮਸਨ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ, ਪਹਿਲਾਂ [[ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ ਜੋ [[ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ <ref name="FindofIPL">{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/ipls-new-find-sanju-samson-a-viswanath-in-him|title=IPL's new find Sanju Samson: a Viswanath in him?|date=18 April 2013|website=[[Sportskeeda]]|access-date=18 April 2013}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਲੀਗੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ। <ref name="indiatoday">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-viswanathan-samson-india-vs-england-odi-coastal-village-celebrates-203006-2014-08-06|title=How Kerala boy Sanju Samson made it to Team India|last=J Binduraj|date=6 August 2014|website=[[India Today]]|access-date=6 August 2014}}</ref> ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੈਲੀ ਸੈਮਸਨ ਨੇ ਜੂਨੀਅਰ ਕ੍ਰਿਕਟ <ref name="SanjuESPN">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sanju-samson-grabs-his-biggest-chance-to-shine-633829|title=Sanju Samson grabs his biggest chance to shine|last=Karhadkar|first=Amol|date=3 May 2013|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 April 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/182/182684/182684.html|title=Saly Samson|website=Cricket Archive}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਜੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="TIMESOFINDIA">{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/when-delhis-politics-defeated-sanju-samson/articleshow/82199481.cms|title=When Delhi's politics defeated Sanju Samson|date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]|access-date=8 May 2021}}</ref> ਸੰਜੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ [[ਕਿੰਗਜ਼ਵੇ ਕੈਂਪ|ਜੀਟੀਬੀ ਨਗਰ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ]] ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਾਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref name="TIMESOFINDIA2">{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/when-delhis-politics-defeated-sanju-samson/articleshow/82199481.cms|title=When Delhi's politics defeated Sanju Samson|date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]|access-date=8 May 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਡੀਐਲ ਡੀਏਵੀ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ, [[ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ|ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ]] ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਕੋਚ ਯਸ਼ਪਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref name="IE">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/ipl-2018-indian-premier-league-sanju-samson-rajasthan-royals-nitish-rana-kolkata-knight-riders-5143213/|title=Sons Sanju Samson and Nitish Rana rivals in Indian Premier League, their fathers old friends|last=Koshie|first=Nihal|date=19 April 2018|website=Indian Express|access-date=26 April 2021}}</ref> ਜਦੋਂ ਸੰਜੂ ਨੇ ਧਰੁਵ ਪਾਂਡਵ ਟਰਾਫੀ ਲਈ [[ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਅੰਡਰ-13 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ]] ਫੋਰਸ ਤੋਂ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ; ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਜੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/2006-when-sanju-samson-was-not-good-enough-to-make-delhi-u-13-team/story-eWHparC4k6Eif8oawWL1VL.html|title=2006: When Sanju Samson was not good enough to make Delhi U-13|last=Habib|first=Khurram|date=7 August 2014|website=[[Hindustan Times]]|access-date=8 May 2021}}</ref> <ref name="espn">{{Cite web|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/862383/the-tale-of-samson|title=The tale of Samson|last=Krishnaswamy|first=Karthik|website=[[The Cricket Monthly]]|publisher=[[ESPN Cricinfo]]|access-date=25 April 2021}}</ref> ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਗਰਾਊਂਡ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ [[ਬੀਜੂ ਜਾਰਜ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ <ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/in-en/best-cricket-academies-in-kerala|title=Six best cricket academies in Kerala|date=21 July 2020|website=Red Bull|access-date=23 September 2021}}</ref> ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2020/jul/31/sanju-samson-will-definitely-perform-in-ipl-have-never-seen-him-more-focused-coach-biju-george-2177282.html|title=Sanju Samson will definitely perform in IPL. Have never seen him more focused - Coach Biju George|date=31 July 2020|website=[[New Indian Express]]|access-date=25 April 2021}}</ref> ਸੰਜੂ ਨੇ [[ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਤੋਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। <ref name="mathrubhumi">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/sports/features/sanjusamson-keralacricket-malayalam-news-1.1254396|title=സഞ്ജുവിന്റെ മനസ്സിൽ ലോകകപ്പ് സ്വപ്നമില്ലാത്തതിന്റെ കാരണം|last=Jayaprasad|first=R|date=4 August 2016|website=[[Mathrubhumi]]|language=ml|trans-title=Here is the reason why Sanju Samson doesn't have a world cup dream|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424012100/https://www.mathrubhumi.com/sports/features/sanjusamson-keralacricket-malayalam-news-1.1254396|archive-date=4 October 2021|access-date=16 April 2021}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਮਾਰ ਇਵਾਨੀਓਸ ਕਾਲਜ]], [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ <ref>{{Cite web|url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/cricket-sports/from-college-couples-to-life-partners-a-look-at-the-love-story-of-sanju-samson-and-charulatha-ramesh-ayh-qlqp3m|title=From college couples to life partners: A look at the love story of Sanju Samson and Charulatha Ramesh|date=22 December 2020|website=Asianet News|access-date=28 October 2021}}</ref> ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/cricketer-sanju-samson-likes-to-reflect-on-his-life-and-career-at-a-quiet-corner-at-his-alma-mater-mar-ivanios/article24933873.ece|title=Sanju Samson likes to reflect on his life and career at a quiet corner at his alma mater has Ivanios|last=J. S.|first=Harikumar|date=12 September 2018|website=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2021}}</ref> ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਇੱਛਾ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਆਈਪੀਐਸ]] ਅਫਸਰ ਬਣਨ ਦੀ ਸੀ। <ref name="IPS">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/beyond-boundaries/article5614392.ece|title=Beyond boundaries|last=Sathyendran|first=Nita|date=24 January 2014|website=The Hindu|access-date=3 November 2021}}</ref> == ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == '''<big>ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਰੀਅਰ</big>''' ਸੰਜੂ 2007 ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਅੰਡਰ-13 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। <ref name="indiatoday2">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-viswanathan-samson-india-vs-england-odi-coastal-village-celebrates-203006-2014-08-06|title=How Kerala boy Sanju Samson made it to Team India|last=J Binduraj|date=6 August 2014|website=[[India Today]]|access-date=6 August 2014}}</ref> ਕੇਐਸਸੀਏ ਅੰਤਰ-ਰਾਜੀ ਅੰਡਰ-13 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 108.11 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੇਤ 973 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://cricketarchive.com/Archive/Events/8/KSCA_Inter-State_Under-13_Tournament_2007-08/Batting_by_Average.html|title=KSCA Inter-State Under-13 Tournament 2007/08|website=Cricket Archive|access-date=15 February 2022}}</ref> 2008-09 ਵਿਜੇ ਮਰਚੈਂਟ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਅੰਡਰ-15 ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਗੋਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਗੋਆ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/Sanju-Viswanadh-timing-a-dream-run/article60343766.ece/|title=Sanju Viswanadh timing a dream run|website=The Hindu}}</ref> ਦੇ ਖਿਲਾਫ 138 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ 498 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ <ref>{{Cite web|url=http://cricketarchive.com/Archive/Events/11/Vijay_Merchant_Trophy_2008-09/Batting_by_Average.html|title=Batting and Fielding in Vijay Merchant Trophy 2008/09 (Ordered by Average)|website=Cricket Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001225307/http://cricketarchive.com/Archive/Events/11/Vijay_Merchant_Trophy_2008-09/Batting_by_Average.html|archive-date=1 October 2015|access-date=15 February 2022}}</ref> <ref name="the Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/sanju-vishwanath-on-a-roll/article945356.ece|title=Sanju Vishwanath on a roll|date=11 December 2010|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214075236/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Sanju-Vishwanath-on-a-roll/article15588844.ece|archive-date=14 December 2021|location=Chennai, India}}</ref> ਉਹ U-16 ਅਤੇ U-19 ਪੱਧਰ 'ਚ ਕੇਰਲ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ten-facts-about-sanju-samson-12589.html/page/5|title=Know the 10 facts about Sanju Samson you might not know|date=4 December 2014|website=India TV News|access-date=16 February 2022}}</ref> 2010-11 [[ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਟਰਾਫੀ]] <ref>{{Cite web|url=http://cricketarchive.com/Archive/Events/13/Cooch_Behar_Trophy_2010-11/Batting_by_Average.html|title=Batting and Fielding in Cooch Behar Trophy 2010/11 (Ordered by Average)|website=Cricket Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004140410/http://cricketarchive.com/Archive/Events/13/Cooch_Behar_Trophy_2010-11/Batting_by_Average.html|archive-date=4 October 2015|access-date=15 February 2022}}</ref> ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ]] ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਨੇ ਜੂਨ 2012 ਵਿੱਚ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ [[ਏਸੀਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਕੱਪ|2012 ACC ਅੰਡਰ-19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਖੇਡਿਆ]] ਸੀ। <ref name="Cricinfo2">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/425943.html|title=Sanju Samson - Cricinfo Profile|last=Karhadkar|first=Amol|date=3 November 2011|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909052208/https://www.espncricinfo.com/player/sanju-samson-425943|archive-date=9 September 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/567245.html|title=Sandipan Das, Sanju Samson in India U-19 Asia Cup squad|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ [[2012 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2012 ਦੇ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/under-19-world-cup-2012-prashant-chopra-in-india-u-19-world-cup-squad-570921|title=Prashant Chopra in India U-19 World Cup squad|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਜੂਨ 2013 [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2013 ਸਿਖਰਲੀ ਅੰਤ ਅੰਡਰ-19 ਸੀਰੀਜ਼|ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2013 ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਅੰਡਰ-19 ਸੀਰੀਜ਼]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="U19TS">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/642365.html|title=Zol to captain India U-19s in Australia tri-series|date=15 June 2013|website=ESPN Crincinfo|access-date=17 June 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2013 ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਅੰਡਰ-19 ਦੀ ਯੁਵਾ ਟੈਸਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ। <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=8255;type=series|title=Records / India Under-19s in Sri Lanka Youth Test Series, 2013 / Most runs|website=ESPN Cricinfo}}</ref> UAE ਵਿੱਚ 2013 ACC ਅੰਡਰ 19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੱਪ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8616/report/690617/india-under-19s-vs-pakistan-under-19s-final-asian-cricket-council-under-19s-asia-cup-2013-14|title=Zol, Samson help India claim Asia Cup|website=ESPN Cricinfo|language=en|access-date=2019-11-06}}</ref> ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/179128|title=Zol, Samson star in Asia Cup victory|date=10 January 2014|website=International cricket council}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ|ਬੀਸੀਸੀਆਈ]] ਨੇ ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[2014 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/atit-sheth-back-in-india-squad-for-u-19-world-cup-709601|title=Atit Sheth back in India squad for U-19 world cup|date=13 January 2014|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=8909;team=1854;type=tournament|title=Records / ICC Under-19 Worldcup, 2013/14 - India Under-19s (Young Cricketers) / Most Runs|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ [[ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ]] ਵਿਰੁੱਧ 45 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 85 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8368/scorecard/700377/india-under-19s-vs-papua-new-guinea-under-19s-23rd-match-group-a-icc-under-19-world-cup-2013-14|title=3rd Match, Group A, ICC Under-19 World Cup at Sharjah, Feb 19, 2014|date=19 February 2014|website=ESPN Cricinfo}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == 2008-09 ਵਿਜੇ ਮਰਚੈਂਟ ਟਰਾਫੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/sanju-samson-is-no-ordinary-batsman-says-tinu-yohannan-168452|title=Sanju Samson is no ordinary batsman, says Tinu Yohannan|date=8 August 2014|website=Cricket Country|access-date=16 February 2022|archive-date=16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216042104/https://www.cricketcountry.com/news/sanju-samson-is-no-ordinary-batsman-says-tinu-yohannan-168452|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਨੇ [[2009-10 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਲਈ ਕੇਰਲ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/c/content/squad/429173.html|title=Ranji Trophy Plate League 2009/10 {{!}} Kerala Squad|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਫਿਰ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੇਰਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੀ। <ref name="CP">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2009/oct/11/enter-keralas-cricket-prodigy-91706.html|title=Enter Kerala’s cricket prodigy|date=11 October 2009|website=New Indian Express|access-date=8 August 2021}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ [[2009-10 ਸਈਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ]] ਲਈ ਕੇਰਲ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/squad/425998.html|title=2009-10 Syed Mushtaq Ali Trophy {{!}} Kerala Squad (announced on 21 September 2009)|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 3 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ [[ਵਿਦਰਭ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਵਿਦਰਭ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[2011-12 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-plate-league-2011-12-522927/vidarbha-vs-kerala-group-a-522990/full-scorecard|title=Group A, Nagpur, Nov 3 - 6 2011, Ranji Trophy Plate League|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਅਤੇ [[2011-12 ਸਈਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 16 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ20]] ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/syed-mushtaq-ali-trophy-2011-12-526256/hyderabad-india-vs-kerala-south-zone-526261/full-scorecard|title=2011-12 Syed Mushtaq Ali Trophy {{!}} Hyderabad vs Kerala {{!}} Full scorecard|website=espncricinfo}}</ref> ਉਸਨੂੰ [[2011-12 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/vijay-hazare-trophy-2011/content/squad/554153.html|title=2011-12 Vijay Hazare Trophy, Kerala squad|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਖੇਡਣ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 23 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ-ਏ ਦੀ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2011-12-526258/andhra-vs-kerala-south-zone-526339/full-scorecard|title=Southzone, Kerala vs Andhra Pradesh- Vijay Hazare Trophy 2011-12 Full scorecard|website=espncricinfo|access-date=23 February 2012}}</ref> ਉਸਨੇ [[2012-13 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=7546;team=1912;type=tournament|title=Records / Vijay Hazare Trophy, 2012/13 - Kerala / Batting and bowling averages|website=ESPN Cricinfo|access-date=2 February 2022}}</ref> ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/dominant-delhi-kerala-make-last-four-622849|title=Dominant Delhi, Kerala make last four|website=ESPN Cricinfo|access-date=2 February 2022}}</ref> ਉਸਨੇ [[2012-13 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/keralas-sanju-v-samson-scored-his-maiden-first-class-century-in-the-ranji-trophy-match-against-himachal-pradesh-at-amtar-on-friday/articleshow/17063280.cms|title=Kerala's Sanju V Samson scored his maiden first-class century|date=2 November 2012|website=The Times of India|access-date=16 February 2022}}</ref> ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਸਟ ਕਲਾਸ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ 207 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 127 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2012-13-574010/himachal-pradesh-vs-kerala-group-c-574030/full-scorecard|title=Group C, Nadaun, Nov 2 - 5 2012, Ranji Trophy|website=ESPN Cricinfo|access-date=23 February 2012}}</ref> ਉਹ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ 2013–14|2013-14 ਦੇ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 58.88 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 530 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਕੇਰਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2013-14/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=8307;team=1912;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2013/14 - Kerala / Records / Batting and bowling averages|website=ESPN Cricinfo}}</ref> [[ਅਸਾਮ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਾਮ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2013-14 ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ 211 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2013-14/content/story/683671.html|title=Double centuries for Zol, Samson|date=29 October 2013|website=ESPN Cricinfo}}</ref> [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 281 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 115 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 51 [[ਨਾਟ-ਆਊਟ|*]] ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2013-14/content/story/686545.html|title=Samson century props up Kerala|date=8 November 2021|website=ESPN cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2013-14/content/story/687327.html|title=Hardeep, Beigh lead J&K to opening win|date=10 November 2021|website=ESPN cricinfo}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ [[2013-14 ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ [[ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ]] ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/deodhar-trophy-2013-14-649121/south-zone-squad-726509/series-squads|title=South Zone Squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=8 May 2022}}</ref> [[2014 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਏ ਟੀਮ ਚਤੁਰਭੁਜ ਲੜੀ|2014 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਏ ਟੀਮ ਦੀ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸੀਰੀਜ਼]] 'ਤੇ, ਉਹ 81.33 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਸੱਤ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 244 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਏ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/766817.html|title='Learnt how to bat in middle order' - Samson|last=Kalra|first=Gaurav|last2=Balachandran|first2=Kanishkaa|date=4 August 2014|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ 2014–15|2014-15 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲਾ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2014-15-775441/kerala-vs-services-group-c-775831/live-cricket-score|title=Group C, Kannur, Jan 29 - Feb 1 2015, Ranji Trophy|website=[[ESPN Cricinfo]]|access-date=20 May 2021}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ [[2014-15 ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ [[ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ]] ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/deodhar-trophy-2014-15-775449/south-zone-squad-802261/series-squads|title=South Zone Squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=11 February 2022}}</ref> == ਅਸੰਗਤ ਮੌਸਮ == ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[2015-16 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2015-16-sanju-samsons-litmus-test-as-kerala-captain-333536|title=Ranji Trophy 2015-16: Sanju Samson's litmus Test as Kerala captain|date=28 September 2015|website=Cricket Country|access-date=19 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=19 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221119070502/https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2015-16-sanju-samsons-litmus-test-as-kerala-captain-333536|url-status=dead}}</ref> ਫਿਰ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/squad/922761.html|title=Kerala squad for 2015/16 Ranji Trophy|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਹ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਰਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/topic/sanju-samson/ampdefault|title=Sanju Samson|website=The Times of India|access-date=29 January 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਟਨ <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/top-stories/ranji-trophy-sachin-baby-sanju-samson-hit-tons-as-kerala-take-big-lead/articleshow/49207628.cms|title=Ranji Trophy: Sachin Baby, Sanju Samson hit tons as Kerala take big lead|date=3 October 2015|website=Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2015-16-901105/jammu-kashmir-vs-kerala-group-c-901709/full-scorecard|title=Group C, Ranji Trophy 2015/16 at Srinagar on 1 October 2015|website=ESPNcricinfo|access-date=1 October 2015}}</ref> ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸਫਲ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2015-16/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=10281;team=1912;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2015/16 - Kerala / Records / Most Runs|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ [[2016-17 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ|ਅਗਲੇ]] ਰਣਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] <ref name="jk">{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/content/story/1060644.html|title=Samson 129* steers Kerala out of trouble|date=6 October 2016|access-date=6 October 2016|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2016-17-1053433/kerala-vs-jammu-kashmir-group-c-1053477/full-scorecard|title=Group C, Ranji Trophy 2016/17 at Kalyani on 6 October 2016|date=6 October 2016|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਦੇ ਖਿਲਾਫ 154 ਦਾ ਸਕੋਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/as-sanju-samson-grows-so-will-kerala-cricket-the-changing-fortunes-that-a-changed-approach-dav-whatmore-brought-4235945.html/amp|title=Sanju Samson's rise from the rut is also the story of Kerala cricket finding its feet, finally|website=First Post}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=11519;team=1912;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2016/17 - Kerala / Records / Highest Averages|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਦੀਆਂ ਕਥਿਤ ਹਰਕਤਾਂ ਲਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/the-kerala-cricket-association-issues-sanju-samson-show-cause-notice-1069983|title=KCA issues show-cause notice to Samson|last=Venugopal|first=Arun|date=1 December 2016|website=ESPN Cricinfo}}</ref> == ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਓ == ਸੰਜੂ [[2017-18 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਲਈ ਸੱਤ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 627 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12014;team=1912;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2017/18: Kerala batting and bowling averages|access-date=3 April 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> [[ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 68 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 180 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 175 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 309 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/99378/ranji-trophy-2017-18-top-performances-cricket-rajneesh-gurbani-mayank-agarwal-vinay-kumar-sanju-samson-cricbuzzcom|title=Ranji Trophy 2017-18: Top Performances|last=Sarkar|first=Akash|date=4 January 2018|website=Cricbuzz|access-date=17 February 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com.au/cricket/series/8050/game/1118676/kerala-vs-saurashtra-group-b-ranji-trophy-2017-18|title=Group B, Ranji Trophy at Thiruvananthapuram, Nov 17-20 2017|website=ESPN|access-date=17 February 2022}}</ref> ਕੇਰਲ ਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਸੈਮਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। <ref name="five">{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21596813/kerala-play-their-first-ranji-knockout-vidarbha|title=Kerala to play their first Ranji knockout against Vidarbha|date=28 November 2017|access-date=28 November 2017|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2017/11/21/ranji-trophy-kerala-whatmore-sanju-samson-jalaj-saxena-sijomon-kc-akshay.html|title=Kerala reaping the fruits of aggressive cricket|last=Paul Abraham K|date=21 November 2021|website=On Manorama|access-date=27 January 2022}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਟੂਰ ਮੈਚ ਲਈ ਜ਼ਖਮੀ [[ਨਮਨ ਓਝਾ]] ਦੀ ਥਾਂ, [[ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਲੈਵਨ (ਭਾਰਤ)|ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਇਲੈਵਨ ਦਾ]] ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/sri-lanka-in-india/sanju-samson-to-lead-board-presidents-xi-against-sri-lanka/articleshow/61582404.cms|title=Sanju Samson to lead Board President's XI against Sri Lanka|date=9 November 2017|website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਮਾਨ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੈਂਕੜਾ ਜੜ ਕੇ ਮੈਚ ਡਰਾਅ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.keralacricketassociation.com/sanju-samson-board-presidents-xi-draw-with-sri-lanka|title=Sanju Samson hundred leads Board President's XI draw with Sri Lanka|website=Kerala Cricket Association}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕਪਤਾਨ, [[ਸਚਿਨ ਬੇਬੀ]] ਵਿਰੁੱਧ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24533211/sanju-samson-13-players-sanctioned-kerala|title=Sanju Samson among 13 players sanctioned by Kerala|website=ESPN Cricinfo|access-date=31 August 2018}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਏ ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਏ ਟੀਮ]] ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਵੇਂ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿਸਟ-ਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 48 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 91 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ-ਆਫ-ਦ-ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/india-a-vs-south-africa-a-5th-unofficial-odi-sanju-samsons-91-leads-india-a-to-204-4-888568|title=India A Vs South Africa A 5th unofficial ODI: Sanju Samson's 91 leads India A to 204-4|website=cricketcountry|access-date=6 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207234544/https://www.cricketcountry.com/news/india-a-vs-south-africa-a-5th-unofficial-odi-sanju-samsons-91-leads-india-a-to-204-4-888568|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/19458/report/1197424/india-a-vs-south-africa-a-5th-unofficial-odi-sa-a-tour-of-india-2019|title=Sanju Samson, Shardul Thakur sparkle as India A wrap up series 4-1|date=6 September 2019|website=ESPN Cricinfo|access-date=19 September 2019}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਅਤੇ [[ਗੋਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਗੋਆ]] ਵਿਚਕਾਰ [[2019–20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਜੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਲਿਸਟ-ਏ ਸੈਂਕੜਾ ਦੁੱਗਣਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/sanju-samson-smashes-record-breaking-double-hundred-against-goa-2343089.html|title=Sanju Samson Smashes Record-breaking Double Hundred Against Goa|website=Network18 Media and Investments Ltd|access-date=12 October 2019}}</ref> <ref name="KerVsGoa1">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2019-20-1196774/goa-vs-kerala-elite-group-a-1200750/match-report|title=Sanju Samson makes Vijay Hazare Trophy history with unbeaten 212|date=12 October 2019|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116161727/https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2019-20-1196774/goa-vs-kerala-elite-group-a-1200750/match-report|archive-date=15 November 2021|access-date=12 October 2019}}</ref> ਇਹ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ <ref name="KerVsGoa2">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/sanju-samson-hits-double-century-in-vijay-hazare-trophy/articleshow/71553872.cms|title=Sanju Samson hits 212*, highest List-A score in Indian domestic cricket|date=12 October 2019|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116162021/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/sanju-samson-hits-double-century-in-vijay-hazare-trophy/articleshow/71553872.cms|archive-date=15 November 2021|access-date=12 October 2019}}</ref> ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sanju-samson-breaks-shikhar-dhawan-s-record-hits-fastest-double-hundred-by-an-indian-in-list-a-cricket-in-vijay-hazare-trophy/story-nHZB05KbSrObuK2JII1H1K.html|title=Sanju Samson smashes fastest double hundred by an Indian in 50-overs cricket in Vijay Hazare Trophy match|website=Hindustan Times|access-date=12 October 2019}}</ref> ਇਹ ਲਿਸਟ-ਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਵੱਲੋਂ 129 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 212 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਕੋਰ ਵੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-samson-vijay-hazare-trophy-maiden-double-hundred-1608611-2019-10-12|title=Vijay Hazare Trophy: Sanju Samson sets international record with maiden double hundred|website=India Today|access-date=12 October 2019}}</ref> ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕਪਤਾਨ [[ਸਚਿਨ ਬੇਬੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ 338 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਲਿਸਟ-ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283615.html|title=Records / List A Matches / Partnership Records / Highest Partnerships by Wicket|website=ESPNcricinfo}}</ref> ਇਸ ਪਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਲਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/110495/sanju-samson-shivam-dube-picked-for-bangladesh-t20is-virat-kohli-rested-india-vs-bangladesh|title=Samson, Dube picked for Bangladesh T20Is; Kohli rested|website=Cricbuzz|access-date=24 October 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-bangladesh-sanju-samson-hints-at-possible-return-in-playing-xi-with-cryptic-tweet/story-YomYgFZolj3lA1fqpu1uBO.html|title=India vs Bangladesh: Sanju Samson hints at possible return in playing XI with cryptic Tweet|date=7 November 2019|website=Hindustan Times|access-date=6 January 2022}}</ref> ਉਸਨੂੰ [[2020-21 ਸਈਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕੇਰਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਕੇਰਲ]] ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/sanju-named-kerala-skipper-sreesanth-returns/articleshow/80029637.cms|title=Sanju Samson named Kerala skipper, Sreesanth returns|website=timesofindia}}</ref> ਕੇਰਲ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[2021-22 ਸਈਅਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.in/syed-mushtaq-ali-trophy-azharuddeen-samson-half-centuries-led-kerala-to-quarterfinals-as-they-beat-himachal-pradesh-in-pre-quarters/|title=Syed Mushtaq Ali Trophy: Azharuddeen, Samson half centuries led Kerala to quarterfinals as they beat Himachal Pradesh in pre-quarters|website=Inside Sport|access-date=16 November 2021}}</ref> ਅਤੇ [[2021-22 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਖੇਡੇ। <ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2021/12/14/vijay-hazare-trophy-sachin-baby-on-song-as-kerala-enter-quarterfinals.html|title=Hazare Trophy: Sachin Baby on song as Kerala enter quarterfinals|date=14 December 2021|website=On Manorama|access-date=6 January 2022}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 3 ਵਨਡੇ-ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ [[ਭਾਰਤ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਏ]] ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-a-squad-for-new-zealand-a-series-sanju-samson-named-captain-u19-world-cup-star-raj-bawa-included-8155208/|title=India A squad for New Zealand A series: Sanju Samson named captain, U19 World Cup star Raj Bawa included|website=Indian Express|access-date=21 September 2022}}</ref> ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ [[ਵ੍ਹਾਈਟਵਾਸ਼ (ਖੇਡ)|ਵ੍ਹਾਈਟਵਾਸ਼]] ਕੀਤਾ, ਸੈਮਸਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2022/09/27/sanju-samson-ends-up-as-highest-run-getter-as-india-a-sweep-series.html|title=Sanju Samson ends up as highest run-getter, India A sweep series|date=27 September 2022|website=On Manorama|access-date=27 September 2022}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ == '''<big>ਪਹਿਲੀ ਕਾਲਅਪ ਅਤੇ ਡੈਬਿਊ (2014-15)</big>''' ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ, ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਰੁੱਧ 5 ਵਨਡੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੀ-20 ਖੇਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ 17-ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/england-v-india-2014/content/story/767007.html|title=Sanju Samson, Karn Sharma get India call-up|website=ESPNCricinfo|access-date=6 August 2014}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਗਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ|ਐਮਐਸ ਧੋਨੀ]] ਦਾ ਬੈਕਅੱਪ ਕੀਪਰ ਰਿਹਾ। <ref name="Zimbabwe">{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150715/sports-cricket/article/will-sanju-samson-get-play-zimbabwe|title=Will Sanju Samson get to play Zimbabwe?|website=Deccan Chronicles|access-date=25 April 2021}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2014-15 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕਲਾ ਟੀ]] -20 ਖੇਡਣ ਲਈ ਟਵੰਟੀ20 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india-v-west-indies-2014-15/content/story/789149.html|title=Akshar Patel included for remaining WI ODIs|date=14 October 2014|publisher=ESPNcricinfo (ESPN Sports Media)|access-date=14 October 2014}}</ref> ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricketcountry.com/news/west-indies-tour-of-india-called-off-199831|title=West Indies tour of India called off|website=Cricket Country|access-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111065039/https://www.cricketcountry.com/news/west-indies-tour-of-india-called-off-199831|archive-date=11 ਨਵੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2015 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ 30 ਮੈਂਬਰੀ ਸੰਭਾਵੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/seniors-left-out-in-probables-list-for-2015-world-cup/articleshow/45372608.cms|title=Seniors left out in probables list for 2015 World Cup|website=The Times of India}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਅੰਬਾਤੀ ਰਾਇਡੂ]] ਦੇ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਵਨਡੇ ਅਤੇ ਦੋ ਟੀ-20 ਮੈਚਾਂ ਲਈ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-india-2015/content/story/898091.html|title=Rayudu out of Zimbabwe series; Samson called in|website=ESPNCricinfo|access-date=7 November 2019}}</ref> ਉਸਨੇ 19 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ [[ਹਰਾਰੇ]] ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਟੀ20ਆਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। <ref name="T20I">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2015-885951/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-885971/full-scorecard|title=2nd T20I, Harare, Jul 19 2015, India tour of Zimbabwe|date=19 July 2015|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116161011/https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2015-885951/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-885971/full-scorecard|archive-date=16 November 2021}}</ref> ਸਿਖਰਲੇ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਮਸਨ ਨੇ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਸਟੂਅਰਟ ਬਿੰਨੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਛੇਵੇਂ ਵਿਕਟ ਵਿੱਚ 36 ਦੌੜਾਂ ਜੋੜੀਆਂ। ਭਾਰਤ ਆਖਿਰਕਾਰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਤੋਂ ਇਹ ਮੈਚ 10 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2015-885951/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-885971/match-report|title=Chibhabha, Cremer set up maiden T20 win over India|last=Venugopal|first=Arun|date=19 July 2015|website=ESPN Cricinfo|access-date=10 July 2022}}</ref> == ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਪ-ਸਟਾਰਟ ਕਰੀਅਰ (2019-21) == ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2019-20 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ ਲੜੀ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|T20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਟੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27917393/virat-kohli-rested,-shivam-dube-gets-maiden-india-call-bangladesh-t20is|title=Virat Kohli rested, Shivam Dube gets maiden India call-up for Bangladesh T20Is|website=ESPN Cricinfo|access-date=24 October 2019}}</ref> ਪਰ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-west-indies-team-selection-bhuvneshwar-kumar-kuldeep-yadav-return-for-t20is-deepak-chahar-included-for-odis/story-zlUA3N9wQTX56EoRykcRQO.html|title=India vs West Indies team selection: Bhuvneshwar, Shami return as India fall back on tried and tested for West Indies series|website=Hindustan Times|access-date=21 November 2019}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ]] ਦੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੀ-20I ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1208233.html|title=Samson replaces injured Dhawan for West Indies T20Is|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 November 2019}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੇਡਣ ਲਈ 20 20 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28358758/bumrah,-dhawan-return-home-series-sri-lanka-australia|title=Jasprit Bumrah, Shikhar Dhawan return for home series against Sri Lanka and Australia|website=ESPN Cricinfo|access-date=23 December 2019}}</ref> ਉਹ ਤੀਜੇ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਛੱਕਾ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.mykhel.com/cricket/india-vs-sri-lanka-3rd-t20i-sanju-samson-makes-india-comeback-135544.html|title=India Vs Sri Lanka 3rd T20I: Sanju Samson makes India comeback after waiting for 1637 days, fails to impress|last=Sharma|first=Avinash|date=10 January 2020|website=My Khel}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ [[ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28530612/dhawan-replaced-shaw-samson-new-zealand-tour|title=Dhawan replaced by Shaw and Samson for New Zealand tour|website=ESPN Cricinfo|access-date=21 January 2020}}</ref> ਦੀ ਥਾਂ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਦੌਰੇ ਦੀ ਟੀ-20I ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਲੇ ਨਾਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket-india-vs-new-zealand-5th-t20i-sanju-samson-s-flop-show-continues-in-mount-maunganui-585255|title=India vs New Zealand 5th T20I: Sanju Samson's flop show continues in Mount Maunganui|website=India TV News|access-date=2 February 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-2020-sanju-samsons-challenge-is-to-stay-consistent/articleshow/78280587.cms|title=Sanju Samson's challenge is to stay consistent|website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2021/feb/21/sanju-samson-droppedsuryakumar-yadav-rahul-tewatia-picked-for-england-t20-series-check-indias-f-2266772.html|title=Sanju Samson dropped; Suryakumar Yadav, Rahul Tewatia picked for England T20 series, check India's full squad here|website=New Indian Express}}</ref>{{Quote box | width = 35% | align = ਸੱਜੇ | quoted = 1 | quote = "ਸੰਜੂ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਨਿਡਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ"। | salign = ਖੱਬਾ | source = ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਤੇ ਸੈਮਸਨ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ। —<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2020/jan/31/virat-kohli-thought-of-sending-fearless-sanju-samson-for-super-over-but-kl-rahul-oppose-2097194.html|title=Virat Kohli ਸੁਪਰਓਵਰ ਲਈ ਨਿਡਰ ਸੰਜੂ ਸੈਮਸਨ ਭੇਜਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ|ਕਰਮ=ਦਿ ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2020-21 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|T20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30196657/rishabh-pant-omitted-india-white-ball-squads,-varun-chakravarthy-t20i-squad|title=Rishabh Pant omitted from India's white-ball squads, Varun Chakravarthy in T20I squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 October 2020}}</ref> 9 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਵੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30284064/virat-kohli-play-only-one-test-australia,-rohit-sharma-added-squad|title=Virat Kohli to return after first Test in Australia, Rohit Sharma added to squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=9 November 2020}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਟੀ-20 ਖੇਡੇ ਪਰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/i-showed-the-selflessness-sanju-samson-satisfied-despite-low-scores-in-australia/|title=Sanju Samson on low scores in Australia|website=Cricket Addictor}}</ref> <ref name="News18">{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/india-vs-australia-2020-brilliance-talent-cant-be-a-cover-for-sanju-samsons-inconsistency-3161369.html|title=India vs Australia 2020: Talent can't be a cover for Sanju Samson's inconsistency|website=News 18}}</ref> ਉਸਨੂੰ [[2020-21 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਅਗਲੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2021 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਅਤੇ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ20ਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-vs-india-2021-shikhar-dhawan-to-captain-india-on-limited-overs-tour-of-sri-lanka-1265911|title=Shikhar Dhawan to captain India on limited-overs tour of Sri Lanka|website=ESPN Cricinfo|access-date=10 June 2021}}</ref> ਉਸਨੇ 23 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਨਡੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262757.html|title=3rd ODI (D/N), Colombo (RPS), Jul 23 2021, India tour of Sri Lanka|website=ESPN Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116162516/https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-sri-lanka-2021-1262739/sri-lanka-vs-india-3rd-odi-1262757/full-scorecard|archive-date=16 November 2021|access-date=23 July 2021}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਟੀ-20 ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿਚ ਬੱਲੇ ਨਾਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-tour-of-sri-lanka-sanju-samson-flatters-to-deceive-t20-world-cup-chances-7429331/|title=India tour of Sri Lanka: Sanju Samson flatters to deceive, T20 World Cup chances hang by a thread|last=Sadhu|first=Rahul|date=30 July 2021|website=Indian Express|access-date=30 July 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/india-vs-sri-lanka-3rd-t20-ruturaj-gaikwad-devdutt-padikkal-sanju-samson-fail-again-as-indian-middle-order-collapse/|title=India vs Sri Lanka, 3rd T20: Ruturaj Gaikwad, Devdutt Padikkal, Sanju Samson fail again as Indian middle-order collapse|last=Kharade|first=Akash|date=July 29, 2021|website=Inside Sport|access-date=30 July 2021}}</ref> ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ [[2021 ICC ਪੁਰਸ਼ T20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2021 ICC ਪੁਰਸ਼ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/it-was-very-disappointing-to-not-be-selected-sanju-samson-on-missing-out-on-indias-t20-world-cup-squad/|title=It Was Very Disappointing To Not Be Selected: Sanju Samson On Missing Out On India’s T20 World Cup Squad|last=Gautam|first=Sonanchal|date=20 September 2021|website=Cricket Addictor|access-date=9 November 2021}}</ref> == ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ (2022-ਮੌਜੂਦਾ) == ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2021-22 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼]] ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀ-20 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ravindra-jadeja-sanju-samson-back-in-india-squad-for-sri-lanka-t20is-1301954|title=Ravindra Jadeja, Sanju Samson back in India squad for Sri Lanka T20Is|website=ESPN Cricinfo|access-date=19 February 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 39 ਅਤੇ 18 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/sanju-samson-should-have-played-more-matches-for-india-says-shoaib-akhtar/|title=Sanju Samson should have played more matches for India: Shoaib Akhtar|website=Cricket Addictor|access-date=10 May 2022}}</ref> ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2022 ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ|ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ T20I ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ire-vs-india-hardik-pandya-to-captain-india-in-ireland-t20is-rahul-tripathi-gets-maiden-call-up-1320109|title=Hardik Pandya to captain India in Ireland T20Is; Rahul Tripathi gets maiden call-up|website=ESPN Cricinfo|access-date=15 June 2022}}</ref> ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 42 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 77 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-ireland-sanju-samson-hits-maiden-t20i-fifty-in-comeback-match-in-dublin-1967852-2022-06-28|title=India vs Ireland: Sanju Samson hits maiden T20I fifty in comeback match in Dublin|date=28 June 2022|website=India Today|language=en|access-date=28 June 2022}}</ref> ਉਸ ਦੀ [[ਦੀਪਕ ਹੁੱਡਾ]] ਦੇ ਨਾਲ 176 ਦੌੜਾਂ ਦੀ [[ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੀ-20I ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਕਟ ਲਈ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਕਟ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਸੀ]] । <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/deepak-hooda-sanju-samson-register-highest-t20i-partnership-for-india-7997088/|title=Deepak Hooda, Sanju Samson register highest T20I partnership for India|date=28 June 2022|website=Indian Express|language=en|access-date=28 June 2022}}</ref> ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2022 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ|ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ T20I ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-eng-2022-rohit-returns-as-captain-for-t20is-and-odis-against-england-1322566|title=Rohit to return as captain for limited-overs series against England|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 June 2022}}</ref> ਪਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ind-vs-eng-1st-t20i-fans-unhappy-after-sanju-samson-ignored-for-series-opener-against-england-5512165.html|title=IND vs ENG 1st T20I: Fans Unhappy After Sanju Samson Ignored For Series Opener Against England|website=News18|access-date=7 August 2022}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2022 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/wi-vs-ind-odi-series-2022-shikhar-dhawan-to-lead-india-in-west-indies-odis-ravindra-jadeja-named-vice-captain-1323376|title=Shikhar Dhawan to lead India in West Indies ODIs|website=ESPN Cricinfo|access-date=6 July 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। ਚੌਥੇ ਵਿਕਟ 'ਚ [[ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ 99 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-in-west-indies-2022-1317885/west-indies-vs-india-2nd-odi-1317901/match-report|title=Axar Patel leaves jaws on the floor as India win cliffhanger|website=ESPN Cricinfo|access-date=25 July 2022}}</ref> 29 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ, [[ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ|ਕੇਐਲ ਰਾਹੁਲ]] ਦੇ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ 20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ20I) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/123265/sanju-samson-replaces-kl-rahul-for-west-indies-t20is|title=Sanju Samson replaces KL Rahul for West Indies T20Is|date=29 July 2022|website=Cricbuzz|access-date=29 July 2022}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ 2022 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/zim-vs-ind-2022-deepak-chahar-returns-after-injury-layoff-for-india-s-odi-series-in-zimbabwe-1326910|title=Deepak Chahar returns after long injury layoff for ODI series in Zimbabwe|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 July 2022}}</ref> ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਜੇਤੂ 43 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੈਚ ਲਏ ਅਤੇ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/field/1030942/watch-zimbabwe-vs-india-sanju-samsons-unbeaten-43-secures-odi-series-win-for-india|title=Watch, Zimbabwe vs India: Sanju Samson’s unbeaten 43 secures ODI series win for India|date=21 August 2022|website=Scroll.in|language=en|access-date=25 August 2022}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2022-23 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਰੁੱਧ]] ਤਿੰਨ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555935/india-s-squad-for-odi-series-against-sa-announced|title=India’s squad for ODI series against SA announced|website=Board of Control for Cricket in India|access-date=3 October 2022}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ 63 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਬਾਦ 86 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-india-2022-23-1327499/india-vs-south-africa-1st-odi-1327509/match-report|title=Miller, Klaasen, seamers help South Africa earn crucial World Cup Super League points|website=ESPN Cricinfo|access-date=14 October 2022}}</ref> == ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ == [[ਤਸਵੀਰ:IPL_2014_RR_vs_RCB_11th_May_2014_(14179698641)_cropped.jpg|left|thumb|ਸੈਮਸਨ ਨੇ [[2014 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2014 ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ]]]] ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਨੇ [[2009 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਲੇਅਰ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://cricketnext.in.com/news/kkr-sign-four-domestic-players-for-ipl5/64198-13.html|title=KKR sign four domestic players for IPL-5 : Cricketnext|date=1 March 2012|publisher=Cricketnext.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304052611/http://cricketnext.in.com/news/kkr-sign-four-domestic-players-for-ipl5/64198-13.html|archive-date=4 March 2012|access-date=26 May 2012}}</ref> ਉਸਨੂੰ [[2012 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2012-kolkata-knight-riders-sign-four-new-players-555912|title=Kolkata Knight Riders sign four new players|date=1 March 2012|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=22 April 2021}}</ref> ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਖੇਡਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ [[2013 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2013 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="11Jan2014">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/talent-and-temperament-aplenty-in-teenaged-samson-708857|title=Talent and temperament a plenty in teenaged Samson|last=Gollapudi|first=Nagraj|date=11 January 2014|website=ESPN Cricinfo|access-date=11 January 2014}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.com/news/sanju-v-samson-signs-for-rajasthan-royals/articleshow/18356431.cms|title=Sanju V Samson signs for Rajasthan Royals|last=MV|first=Vijesh|date=5 February 2013|website=[[Times of India]]|access-date=22 April 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਈ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼|ਕਿੰਗਜ਼ ਇਲੈਵਨ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਈਪੀਐਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਨਿਯਮਤ ਵਿਕਟਕੀਪਰ [[ਦਿਸ਼ਾਂਤ ਯਾਗਨਿਕ|ਦਿਸ਼ਾ ਯਾਗਨਿਕ]] ਸੱਟ ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2013-586733/rajasthan-royals-vs-kings-xi-punjab-18th-match-598014/full-scorecard|title=18th match (N), Jaipur, Apr 14 2013, Indian Premier League|date=14 April 2013|website=[[ESPN Cricinfo]]}}</ref> ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 41 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 63 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-stats-sanju-samson-youngest-player-to-score-an-ipl-fifty-1537389|title=IPL Stats: Sanju Samson youngest player to score an IPL fifty|date=29 April 2013|website=NDTV Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618002530/https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-stats-sanju-samson-youngest-player-to-score-an-ipl-fifty-1537389|archive-date=8 February 2022|access-date=8 February 2022}}</ref> [Note 1] ਉਸਨੇ 10 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 206 ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਸਟੰਪਿੰਗਾਂ ਨਾਲ 2013 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-2013-sanju-samson-saves-kerala-pride-as-sreesanth-stays-behind-bars-1536035|title=IPL 2013: Sanju Samson saves Kerala pride as Sreesanth stays behind bars|date=27 May 2013|website=NDTV Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208061810/https://sports.ndtv.com/indian-premier-league-2013/ipl-2013-sanju-samson-saves-kerala-pride-as-sreesanth-stays-behind-bars-1536035|archive-date=8 February 2022|access-date=8 February 2022}}</ref> ਸੰਜੂ ਨੇ 21 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਸ]] ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਟੀ-20]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/champions-league-twenty20-2013-14-629521/rajasthan-royals-vs-mumbai-indians-1st-match-group-a-654341/full-scorecard|title=1st Match, Group A (N), Jaipur, Sep 21 2013, Champions League Twenty20|website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਤੇ 47 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 54 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਸੀਐਲਟੀ20 ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/champions-league-twenty20-2013-14-629521/rajasthan-royals-vs-mumbai-indians-1st-match-group-a-654341/match-report|title=Royals keep home streak going with comfortable win|website=ESPNcricinfo}}</ref> 2014 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। <ref name="rr">{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2014/content/story/708569.html|title=Royals retain Samson, Binny, Rahane, Watson, Faulkner|last=Gollapudi|first=Nagraj|date=10 January 2014|work=Cricinfo|access-date=10 January 2014|publisher=ESPN}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, [[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]] ਨੇ ਸੰਜੂ <ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2016/content/story/969473.html|title=List of players sold and unsold at IPL auction 2016|work=ESPNcricinfo|access-date=19 April 2016}}</ref> ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ। <ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-33517583|title=IPL scandal: Chennai Super Kings and Rajasthan Royals suspended|date=14 May 2015|publisher=[[BBC News]]|access-date=18 July 2015}}</ref> ਉਸਨੇ [[2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੌਰਾਨ [[ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪੁਣੇ ਸੁਪਰਜਾਇੰਟਸ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। <ref name="Samson100">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2017/content/story/1091719.html|title=Samson's maiden ton razes Rising Pune|website=ESPN Cricinfo|access-date=12 April 2017}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%; float:right; clear:right; text-align:center; margin-left:15px" !ਸੀਜ਼ਨ !ਟੀਮ !ਮੈਚ !ਚੱਲਦਾ ਹੈ |- |[[2013 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2013]] | style="text-align:left;" |[[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] |11 |206 |- |[[2014 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2014]] | style="text-align:left;" |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ |13 |339 |- |[[2015 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2015]] | style="text-align:left;" |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ |14 |204 |- |[[2016 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2016]] | style="text-align:left;" |[[ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼]] |14 |291 |- |[[2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2017]] | style="text-align:left;" |ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੇਵਿਲਜ਼ |14 |386 |- |[[2018 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2018]] | style="text-align:left;" |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ |15 |441 |- |[[2019 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2019]] | style="text-align:left;" |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ |12 |342 |- |[[2020 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2020]] | style="text-align:left;" |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ |14 |375 |- |[[2021 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2021]] | style="text-align:left;" |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ |14 |484 |- |[[2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2022]] | style="text-align:left;" |ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ |17 |458 |- !ਕੁੱਲ ! !138 !3526 |- | colspan="4" |{{updated|30 May 2022}} – Source: IPL T20<ref name="IPLT20">{{cite web|url=https://www.iplt20.com/teams/rajasthan-royals/squad-details/258/2022/8|work=IPL T20|title=Rajasthan Royals squad - Sanju Samson}}</ref> |} ਉਹ [[2018 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ|2018 ਦੀ ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ <ref name="IPL2018">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22218394/ipl-2018-player-auction-list-sold-unsold-players|title=List of sold and unsold players|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 January 2018}}</ref> ਉਸਨੇ [[2019 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ [[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿਰੁੱਧ ਅਜੇਤੂ 102* ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਆਈਪੀਐਲ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1175363/sunrisers-hyderabad-vs-rajasthan-royals-8th-match-indian-premier-league-2019|title=Samson ton in vain after Warner-Bairstow fireworks|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2020 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਜੂ ਨੇ [[ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 32 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 74 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1216496/rajasthan-royals-vs-chennai-super-kings-4th-match-indian-premier-league-2020-21|title=Sanju Samson, Steven Smith, Jofra Archer help Rajasthan Royals win battle of sixes|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-12-04}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼|ਕਿੰਗਜ਼ ਇਲੈਵਨ ਪੰਜਾਬ]] ਵਿਰੁੱਧ 42 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 85 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ IPL ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1216527/rajasthan-royals-vs-kings-xi-punjab-9th-match-indian-premier-league-2020-21|title=Rahul Tewatia and Sanju Samson pull off a record chase in stunning Rajasthan Royals win|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-12-04}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ 100ਵਾਂ ਆਈਪੀਐਲ ਮੈਚ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://english.jagran.com/cricket/ipl-2020-sanju-samson-becomes-secondyoungest-player-after-virat-kohli-to-achieve-this-feat-in-ipl-10018045|title=IPL2020- Sanju Samson becomes second-youngest player after Virat Kohli to achieve this feat in IPL|date=11 October 2020|website=jagran}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/ipl-2021/story/sanju-samson-completes-3000-ipl-runs-and-takes-orange-cap-from-shikhar-dhawan-srh-vs-rr-match-40-1857944-2021-09-27|title=SRH vs RR: Sanju Samson 19th batsman to complete 3000 IPL runs, tops list of highest scorers in 2021 season|last=Sen|first=Rohan|date=27 September 2021|website=India Today|access-date=27 September 2021}}</ref> {{Quote box | width = 33% | align = left | quoted = 1 | quote = "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਪਤਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ"। | salign = left | source = — Sanju Samson on an interview with [[ESPN Cricinfo]] before [[2021 Indian Premier League|IPL 2021]]<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-sanju-samson-you-re-a-captain-when-you-re-fielding-not-when-you-re-batting-1258096|publisher=ESPN Cricinfo|title=IPL 2021: Sanju Samson "You're a captain when you're fielding, not when you're batting"}}</ref> }}ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਸੰਜੂ ਨੂੰ [[2021 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Captain">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sanju-samson-named-rajasthan-royals-captain-for-ipl-2021-1248625|title=Sanju Samson named Rajasthan Royals captain for IPL 2021|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2021-01-20}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਜੜਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਆਈਪੀਐਲ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2021-1249214/rajasthan-royals-vs-punjab-kings-4th-match-1254061/match-report|title=Punjab Kings snatch thrilling victory as KL Rahul 91 trumps Sanju Samson 119|website=ESPN Cricinfo|language=en|access-date=12 April 2021}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ 3000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-ms-dhoni-virat-kohli-rohit-sharma-jasprit-bumrah-andre-russell-retained-kl-rahul-rashid-khan-leave-1291747|title=Dhoni, Kohli, Rohit, Bumrah, Russell retained; Rahul, Rashid opt to go into auction pool|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 November 2021}}</ref> ਸੰਜੂ ਨੇ [[ਅਜਿੰਕਿਆ ਰਹਾਣੇ]] ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/sport/ipl-2022-sanju-samson-now-highest-run-scorer-for-rajasthan-royals/970739/|title=IPL 2022: Sanju Samson now highest run-scorer for Rajasthan Royals|date=25 May 2022|website=The Print|access-date=30 May 2022}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-final-2022-gt-vs-rr-rajasthan-royals-captain-sanju-samson-proud-of-his-team-despite-losing-title-to-gujarat-titans/articleshow/91884353.cms|title=IPL Final 2022, GT vs RR: Rajasthan Royals captain Sanju Samson 'proud' of his team despite losing title to Gujarat Titans|date=30 May 2022|website=The Times of India|access-date=30 May 2022}}</ref> == ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ == ਸੰਜੂ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ <ref name="InExpress">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/sanju-samson-rajasthan-royals-vs-punjab-kings-ipl-2021-7271532/|title=Explained: What makes Sanju Samson a dangerous T20 batsman?|last=Menon|first=Vishal|date=15 April 2021|website=Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-rcb-vs-rr-the-thing-that-makes-sanju-samson-special-1316814|title=The thing that makes Sanju Samson special|website=ESPN Cricinfo|access-date=30 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/gorgeous-batsman-and-a-gritty-calm-leader-dreamy-ipl-season-accelerates-evolution-of-sanju-samson-7943283/|title=Gorgeous batsman and a gritty calm leader: Dreamy IPL season accelerates evolution of Sanju Samson|website=Indian Express|access-date=30 May 2022}}</ref> ਜਿਸਦੀ ਚੰਗੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਵਿਕਟ ਕੀਪਿੰਗ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="Cricbuzz">{{Cite web|url=https://m.cricbuzz.com/profiles/8271/sanju-samson|title=Sanju Samson|website=Cricbuzz|access-date=6 May 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/who-after-ms-dhoni-kl-rahul-first-choice-wicketkeeper-ishan-kishan-sanju-samson-give-tough-competition-to-rishabh-pant-3074381.html|title=Who After MS Dhoni? KL Rahul First-Choice WicketKeeper, Ishan Kishan, Sanju Samson Give Tough Competition to Rishabh Pant|date=13 November 2020|website=News18|access-date=11 June 2021}}</ref> ਉਹ ਬੱਲੇ ਨੂੰ ਹੈਂਡਲ 'ਤੇ ਉੱਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢਿੱਲਾ ਮੋਢਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, <ref name="INdExpress">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-miss-a-trick-sanju-samson-was-the-best-no-5-option-for-t20-world-cup-8196851/|title=India miss a trick, Sanju Samson was the best No.5 option for T20 World Cup|website=Indian Express|access-date=9 October 2022}}</ref> ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੱਥਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ। <ref name="InExpress" /> <ref name="espn2">{{Cite web|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/862383/the-tale-of-samson|title=The tale of Samson|last=Krishnaswamy|first=Karthik|website=[[The Cricket Monthly]]|publisher=[[ESPN Cricinfo]]|access-date=25 April 2021}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਗੇਂਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟਾਈਮਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref name="SIFY">{{Cite web|url=https://www.sify.com/sports/samson-gets-ahead-in-rivalry-with-pant-but-bias-accusations-are-exaggerated---news-cricket-ujys68hfiijhi.html|title=Samson gets ahead in rivalry with Pant but bias accusations are exaggerated|last=Srivastava|first=Prateek|date=25 September 2020|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924234344/https://www.sify.com/sports/samson-gets-ahead-in-rivalry-with-pant-but-bias-accusations-are-exaggerated---news-cricket-ujys68hfiijhi.html|archive-date=24 September 2020|access-date=27 June 2021}}</ref> ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਫੀਲਡਿੰਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕਵਰ]] ਅਤੇ [[ਫੀਲਡਿੰਗ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਫਾਈਨ-ਲੇਗ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੀ ਰੇਂਜ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/ipl/express-ipl/2021/apr/14/sanjus-big-bang-theory-2289795.html|title=Sanju Samson’s big bang theory|last=Venkata Krishna B|date=14 April 2021|website=Express News Service}}</ref> ਉਹ ਕ੍ਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਘੱਟ ਹੀ ਟਰੈਕ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="InExpress" /> ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਮਾਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="InExpress" /> ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰ ਹਿਲਾਏ ਹਵਾਈ ਸ਼ਾਟ ਖੇਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref name="SIFY" />{{Quote box | width = 33% | align = right | quoted = 1 | quote = "ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ - ਕੇਵਲ ਓਦੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਸਹੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" | salign = left | source = — [[Akash Chopra]] analysing Samson's batting.<ref>{{cite web|url=https://cricketaddictor.com/south-africa-tour-of-india-2022/ind-vs-sa-sanju-samson-has-fans-everywhere-makes-batting-look-so-easy-aakash-chopra/|publisher=Cricket Addictor|title=IND vs SA: “Sanju Samson Has Fans Everywhere, Makes Batting Look So Easy”- Aakash Chopra }}</ref> }} ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ [[ਰੋਹਿਤ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਏਬੀ ਡਿਵਿਲੀਅਰਸ]] ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਟ੍ਰੋਕ-ਮੇਕਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਾਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/field/973823/ipl-2020-time-for-sanju-samson-to-convert-his-spark-into-a-season-of-brilliance|title=Time for Sanju Samson to convert his spark into a season of brilliance|last=Chaturvedi|first=Aditya|date=23 September 2020|website=scroll.in|access-date=23 September 2020}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਟਵੰਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ "ਨਿਡਰ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2020/01/31/new-zealand-india-t20i-sanju-samson-virat-kohli.html|title=Sanju was fearless, should back himself: Kohli|website=onmanorama|access-date=31 January 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.crictracker.com/sanju-samson-reckless-or-selfless/|title=Sanju Samson- reckless or selfless|date=7 December 2020|website=Crictracker}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://wisden.com/series-stories/india-v-england/sanju-samsons-omission-from-the-t20i-side-is-a-step-backwards|title=Sanju Samson’s omission from the T20I side is a step backwards|date=21 February 2021|website=Wisden|access-date=19 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182000/https://wisden.com/series-stories/india-v-england/sanju-samsons-omission-from-the-t20i-side-is-a-step-backwards|url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੋਟੇਟਿੰਗ ਸਟ੍ਰਾਈਕ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। <ref name="INdExpress2">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-miss-a-trick-sanju-samson-was-the-best-no-5-option-for-t20-world-cup-8196851/|title=India miss a trick, Sanju Samson was the best No.5 option for T20 World Cup|website=Indian Express|access-date=9 October 2022}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਐਥਲੈਟਿਕ ਫੀਲਡਰ ਵੀ ਹੈ <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/buzz-sanju-samson-fielding-ind-vs-aus-3rd-t20i-fans-cant-get-enough-of-sanju-samsons-sensational-fielding-effort-3157094.html|title=Fans can't get enough of Sanju Samson's sensational fielding effort|date=8 December 2020|website=news18|access-date=8 December 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-new-zealand-sanju-samson-saves-certain-six-with-spectacular-fielding-effort-watch/story-xIRiBtsAwidsf2SykCukQM.html|title=India vs New Zealand: Sanju Samson saves certain six with spectacular fielding effort – WATCH|website=Hindustani Times|access-date=3 February 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/sports/india-vs-australia-3rd-t20i-superman-sanju-samson-wows-fans-with-flying-effort-4252364/|title=3rd T20: Superman Sanju Samson wows fans with flying effort again|date=8 December 2020|website=India.com}}</ref> ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਊਟਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/5-wicketkeepers-who-are-also-great-outfielders|title=5 wicketkeepers who are also great outfielders|date=1 November 2017|website=Sports Keeda}}</ref> ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਲਚਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/cricket/report/india-australia-superman-sanju-saves-a-six/20201208.htm|title=Superman Sanju saves a six|last=Kotian|first=Harish|date=8 December 2020|website=Rediff.com|access-date=18 February 2022}}</ref> ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਸੰਗਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਅਕਸਰ ਆਲੋਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। <ref name="News182">{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/india-vs-australia-2020-brilliance-talent-cant-be-a-cover-for-sanju-samsons-inconsistency-3161369.html|title=India vs Australia 2020: Talent can't be a cover for Sanju Samson's inconsistency|website=News 18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://caughtatpoint.com/2020/10/08/problems-challenges-sanju-samson-batsman/|title=When Will It Be The Year Or Season Of Sanju Samson?|last=Jain|first=Sahil|date=8 October 2020|website=caughtatpoint|access-date=8 October 2020}}</ref> ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਟ ਚੋਣ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/sanju-samson-needs-to-give-himself-more-time-says-sunil-gavaskar/articleshow/86426994.cms|title=Sanju Samson needs to give himself more time, says Sunil Gavaskar|date=22 September 2021|website=The Times of India|access-date=3 November 2021}}</ref> <ref name="InExpress2">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/sanju-samson-rajasthan-royals-vs-punjab-kings-ipl-2021-7271532/|title=Explained: What makes Sanju Samson a dangerous T20 batsman?|last=Menon|first=Vishal|date=15 April 2021|website=Indian Express}}</ref> ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਅਕਸਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.sportsadda.com/cricket/opinions/inconsistent-sanju-samson-needs-to-develop-temperament-indian-t20-league-rajasthan|title=Sanju Samson needs to develop temperament|last=Shankar|first=Rohit|date=10 October 2020|website=sportsadda|access-date=10 October 2020|archive-date=16 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516181833/https://www.sportsadda.com/cricket/opinions/inconsistent-sanju-samson-needs-to-develop-temperament-indian-t20-league-rajasthan|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sanju-samson-finally-begins-to-fan-his-spark-into-a-flame-1143404|title=Sanju Samson finally begins to fan his spark into a flame|last=Shah|first=Sreshth|date=16 April 2018|website=ESPN Cricinfo|access-date=27 June 2021}}</ref> <ref name="Cricbuzz2">{{Cite web|url=https://m.cricbuzz.com/profiles/8271/sanju-samson|title=Sanju Samson|website=Cricbuzz|access-date=6 May 2021}}</ref> == ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ == 2016 ਤੱਕ, ਸੰਜੂ [[ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ]], [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref name="mathrubhumi2">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/sports/features/sanjusamson-keralacricket-malayalam-news-1.1254396|title=സഞ്ജുവിന്റെ മനസ്സിൽ ലോകകപ്പ് സ്വപ്നമില്ലാത്തതിന്റെ കാരണം|last=Jayaprasad|first=R|date=4 August 2016|website=[[Mathrubhumi]]|language=ml|trans-title=Here is the reason why Sanju Samson doesn't have a world cup dream|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424012100/https://www.mathrubhumi.com/sports/features/sanjusamson-keralacricket-malayalam-news-1.1254396|archive-date=4 October 2021|access-date=16 April 2021}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ "ਸਿਕਸ ਗਨਜ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਅਕੈਡਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket/sanju-samson-sports-academy/|title=Sanju Samson opens new sports academy in Thiruvananthapuram|last=Tahir Ibn Manzoor|date=2 March 2018|website=Cricket Addictor|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203632/https://cricketaddictor.com/cricket/sanju-samson-sports-academy/|archive-date=17 November 2021|access-date=5 May 2019}}</ref> [[2021 ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ|2021 ਦੀਆਂ ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਰਾਜ ਚੋਣ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=505601&u|title=EC asks to remove E Sreedharan's photo from posters, Sanju Samson will replace him|date=8 March 2021|website=Kerala Kaumudi|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117034714/https://keralakaumudi.com/en/news/news-amp.php?id=505601&u=|archive-date=17 November 2021|access-date=8 March 2021}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੰਜੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ 8 ਸਤੰਬਰ 2018 ਨੂੰ [[ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਚਾਰੁਲਥਾ ਰੇਮੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-samson-marriage-charu-college-classmate-1335873-2018-09-09|title=Sanju Samson announce marriage with classmate Charulatha|date=9 September 2018|website=[[India Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923040121/https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-samson-marriage-charu-college-classmate-1335873-2018-09-09|archive-date=17 November 2021|access-date=9 September 2018}}</ref> ਇਹ ਜੋੜਾ [[ਮਾਰ ਇਵਾਨੀਓਸ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/sanju-is-all-set-to-open-marital-innings-with-charu/articleshow/65755055.cms|title=Sanju is all set to open martial innings with Charu|last=U.R|first=Arya|date=11 September 2018|website=[[Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117035121/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/sanju-is-all-set-to-open-marital-innings-with-charu/articleshow/65755055.cms|archive-date=17 November 2021|access-date=6 May 2021}}</ref> ਇਹ ਵਿਆਹ 22 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ [[ਕੋਵਲਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sanju-samson-wedding-pics-marriage-photos-charulatha-1415228-2018-12-22|title=Sanju Samson and Charulatha's breathtaking Kovalam wedding: See photos|date=22 December 2018|work=[[India Today]]|access-date=11 February 2022}}</ref> ਵਿਆਹ ਦਾ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਉਸੇ ਦਿਨ [[ਨਾਲਨਚੀਰਾ|ਨਲਾਂਚਿਰਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਜੂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੋਚ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ [[ਰਾਹੁਲ ਦ੍ਰਾਵਿੜ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/photos-sanju-samson-wedding-reception-kerala-cm-pinarayi-vijayan-5505521/|title=PHOTOS: Kerala Chief Minister Pinarayi Vijayan, Rahul Dravid attend Sanju Samson's wedding reception|date=22 December 2018|website=[[Indian Express]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117035407/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/photos-sanju-samson-wedding-reception-kerala-cm-pinarayi-vijayan-5505521/|archive-date=17 November 2021|access-date=29 October 2020}}</ref> == ਵਪਾਰਕ ਸਮਰਥਨ == ਸੈਮਸਨ ਨੂੰ [[MRF (ਕੰਪਨੀ)|MRF]] (2014-2015), <ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/top-9-cricket-bat-manufacturers-in-the-world|title=Top 9 cricket bat manufacturers|date=17 January 2019|website=Sports Keeda}}</ref> [[ਕੂਕਾਬੂਰਾ ਸਪੋਰਟ|ਕੂਕਾਬੂਰਾ]] (2019-2020), <ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/sanju-samson-signs-as-brand-ambassador-for-kookaburra/|title=Sanju Samson signs as brand ambassador for Kookaburra|date=8 April 2019|website=insidesport}}</ref> [[ਸਰੀਨ ਸਪੋਰਟਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼|SS]] (2016-2019; 2020–2021) <ref name="crictracker2021">{{Cite web|url=https://www.crictracker.com/ipl-2021-net-worth-of-all-eight-captains/2/|title=IPL 2021: Net worth of all eight captains|website=Crictracker|access-date=9 May 2022}}</ref> ਅਤੇ [[Sanspareils Greenlands|SG]] (2021–ਮੌਜੂਦਾ) ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.crictracker.com/ipl-2022-net-worth-of-all-10-captains/4/|title=IPL 2022: Net Worth of all 10 captains|website=Crictracker|access-date=9 May 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤਪੇ, <ref>{{Cite web|url=https://www.businessworld.in/article/BharatPe-Launches-Brand-Campaign-with-record-11-Cricket-Stars-as-Brand-Ambassadors/10-10-2020-330003/|title=BharatPe Launches Brand Campaign with record 11 Cricket Stars as Brand Ambassadors|date=10 October 2020|website=BW Business World|access-date=4 March 2020}}</ref> ਮਾਈਫੈਬ11, <ref name="crictracker2021" /> [[ਬੇਸਲਾਈਨ ਵੈਂਚਰਸ|ਬੇਸਲਾਈਨ ਵੈਂਚਰਜ਼]], <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/ruturaj-gaikwad-ties-up-with-baseline-ventures/articleshow/79058057.cms|title=Ruturaj Gaikwad ties up with Baseline Ventures|website=Times of India}}</ref> [[ਕਲੱਬ ਮਹਿੰਦਰਾ ਛੁੱਟੀਆਂ|ਕਲੱਬ ਮਹਿੰਦਰਾ]], <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/spotlight/indias-top-cricketers-enter-a-new-challenge-meet-their-teams-at-family-premier-league/articleshow/79304180.cms|title=India's top cricketers enter a new challenge; Meet their teams at Family Premier League|website=Times of India}}</ref> ਹੇਲ <ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.co/sanju-samson-signs-as-brand-ambassador-for-ayurvedic-wellness-brand-haeal/|title=Sanju Samson signs as brand ambassador for ayurvedic wellness brand haeal|last=Rachit|date=19 November 2020|website=insidesport|access-date=19 November 2020}}</ref> ਅਤੇ [[ਜਿਲੇਟ]] ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://aninews.in/news/business/business/gillette-india-launches-new-mach3-grooming-range-a-20-year-iconic-legacy-redefined20210908171734/?amp=1|title=Gillette India launches new MACH3 grooming range, a 20-year iconic legacy redefined|date=8 September 2021|website=ANI|access-date=25 September 2021|archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925041559/https://aninews.in/news/business/business/gillette-india-launches-new-mach3-grooming-range-a-20-year-iconic-legacy-redefined20210908171734/?amp=1|url-status=dead}}</ref> == ਨੋਟਸ == # [[ਰਿਆਨ ਪਰਾਗ]] ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[2019 ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ|੨੦੧੯ ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ]] ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। [137] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://twitter.com/IamSanjuSamson Sanju Samson on Twitter] * [https://www.espncricinfo.com/player/sanju-samson-425943 Sanju Samson at ESPNcricinfo] * [https://wisden.com/players/sanju-samson Sanju Samson at Wisden India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210906075615/https://wisden.com/players/sanju-samson |date=2021-09-06 }} {{Portal|Cricket|India}}{{Portal|Cricket|India}} 96qcvwzed0578oqu7mremhkii6m51vo 0 148535 853048 782555 2026-11-06T12:11:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853048 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ|caption=|country=ਭਾਰਤ|full_name=Suryakumar Ashok Yadav|birth_date={{Birth date and age|1990|09|14|df=yes}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|heightcm=180|batting=Right-handed|role=[[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ (ਕ੍ਰਿਕਟ)#ਟੌਪ ਆਰਡਰ|ਟੌਪ ਆਰਡਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼]]|club1=[[ਪਾਰਸੀ ਜਿਮਖਾਨਾ (ਮਰੀਨ ਡਰਾਈਵ)|ਪਾਰਸੀ ਜਿਮਖਾਨਾ ਕਲੱਬ]]<ref name=TW>{{cite web | url=https://www.theweek.in/theweek/sports/2022/10/14/how-suryakumar-yadav-became-the-template-for-indias-new-batting-style.html | title=How Suryakumar Yadav became the template for India's new batting style }}</ref><ref name=D>{{Cite web |url=https://www.mid-day.com/amp/sports/cricket/article/sachin-yadav-shines-again-for-parsee-gym-payyade-sc-enter-final-23205807&ved=2ahUKEwjig-e5xJn7AhWEaGwGHQWtBzM4FBAWegQIBBAB&usg=AOvVaw11KxqG3VQ7gbkCHvo_uVZQ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204115536/https://www.mid-day.com/amp/sports/cricket/article/sachin-yadav-shines-again-for-parsee-gym-payyade-sc-enter-final-23205807%26ved%3D2ahUKEwjig-e5xJn7AhWEaGwGHQWtBzM4FBAWegQIBBAB%26usg%3DAOvVaw11KxqG3VQ7gbkCHvo_uVZQ |archive-date=2024-12-04 |url-status=dead}}</ref>|year1=2008–2011, 2013–present|club2=[[ਮੁੰਬਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਮੁੰਬਈ]]|year2={{nowrap|2010–present}}|clubnumber1=|club3=[[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]]|year3=2012, 2018–present|clubnumber3=63|club4=[[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]]|year4=2014–2017|clubnumber4=63|international=ਸਹੀ|internationalspan=2021–present|odidebutdate=18 ਜੁਲਾਈ|odidebutyear=2021|odidebutagainst=ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ|odicap=236|lastodidate=30 ਨਵੰਬਰ|lastodiyear=2022|lastodiagainst=ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ|odishirt=63|T20Idebutdate=14 March|T20Idebutyear=2021|T20Idebutagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|T20Icap=85|lastT20Iagainst=ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ|lastT20Idate=7 ਜਨਵਰੀ|lastT20Iyear=2023|T20Ishirt=63|columns=4|column1=[[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ODI]]|matches1=15|runs1=376|bat avg1=34.36|100s/50s1=0/2|top score1=64|deliveries1=&ndash;|wickets1=&ndash;|bowl avg1=&ndash;|fivefor1=&ndash;|tenfor1=&ndash;|best bowling1=&ndash;|catches/stumpings1=9/&ndash;|column2=[[ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|T20I]]|matches2=45|runs2=1578|bat avg2=46.56|100s/50s2=3/13|top score2=117|deliveries2=–|wickets2=–|bowl avg2=–|fivefor2=–|tenfor2=–|best bowling2=–|catches/stumpings2=29/–|column3=[[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|FC]]|matches3=77|runs3=5,326|bat avg3=44.01|100s/50s3=10/20|top score3=200|deliveries3=1,154|wickets3=24|bowl avg3=22.91|fivefor3=0|tenfor3=0|best bowling3=4/47|catches/stumpings3=101/–|column4=[[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|LA]]|matches4=109|runs4=3,121|bat avg4=37.60|100s/50s4=3/18|top score4=134[[not out|*]]|deliveries4=430|wickets4=6|bowl avg4=63.00|fivefor4=0|tenfor4=0|best bowling4=2/20|catches/stumpings4=65/–|date=7 ਜਨਵਰੀ 2023|source=http://www.espncricinfo.com/indian-domestic-2011/content/player/446507.html ESPNcricinfo|nickname=SKY|image=}}'''ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਯਾਦਵ''' (ਜਨਮ 14 ਸਤੰਬਰ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਯਾਦਵ ਨੇ ਏਬੀ ਡੀਵਿਲੀਅਰਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਟਵੰਟੀ-20 ਦੇ ਮਹਾਨ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2022-ab-de-villiers-approves-of-360-degree-comparisons-with-suryakumar-yadav-1344005|title=AB de Villiers approves of 360-degree comparisons with Suryakumar Yadav|website=ESPNcricinfo|access-date=2022-11-20}}</ref> 1 ਨਵੰਬਰ 2022 ਤੱਕ, ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="I">{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/player-rankings/t20i|title=ICC Men's T20I Player Rankings &#124; ICC|access-date=2023-01-14|archive-date=2023-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116084640/https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/player-rankings/t20i|url-status=dead}}</ref><ref name="FP">https://www.firstpost.com/firstcricket/player-profile/suryakumar-yadav-11803&ved=2ahUKEwj_vdCG25n7AhUv7nMBHZFOBlk4FBAWegQIEBAB&usg=AOvVaw3KVOtKf-k5CkEYELuVRczX</ref> ਉਸਨੇ 2010 ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟੀ-20]] ਅਤੇ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.patrika.com/varanasi-news/cricketer-suryakumar-yadav-inside-story-from-varanasi-6706974/|title=टीम इंडिया में जगह बनाने वाले सूर्यकुमार यादव ने बचपन में काशी की गलियों में खेला था क्रिकेट, चाचा थे पहले गुरु|date=22 February 2021|website=www.patrika.com}}</ref><ref name="FP2">https://www.firstpost.com/firstcricket/player-profile/suryakumar-yadav-11803&ved=2ahUKEwj_vdCG25n7AhUv7nMBHZFOBlk4FBAWegQIEBAB&usg=AOvVaw3KVOtKf-k5CkEYELuVRczX</ref> ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮੱਧਕ੍ਰਮ]] ਦਾ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਅਤੇ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸਪਿਨ [[ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਗੇਂਦਬਾਜ਼]] ਹੈ।<ref name="cprofile">[http://www.espncricinfo.com/indian-domestic-2011/content/player/446507.html Suryakumar Yadav], ESPN Cricinfo.</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ 14 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਆਈ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 18 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਲਈ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ODI) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262755.html|title=1st ODI (D/N), Colombo (RPS), Jul 18 2021, India tour of Sri Lanka|publisher=ESPNcricinfo|access-date=18 July 2021}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹਾਲਾਂਕਿ ਯਾਦਵ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਯਾਦਵ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/theweek/sports/2022/10/14/how-suryakumar-yadav-became-the-template-for-indias-new-batting-style.html|title=How Suryakumar Yadav became the template for India's new batting style|website=theweek.in/|access-date=23 October 2022}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਭਾ ਪਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਯਾਦਵ ਦੀ ਉਮਰ 10 ਸਾਲ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੂਰਿਆ ਗੋਰਖਪੁਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕੋਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/player/suryakumar-yadav|title=Suryakumar Yadav Biography, Achievements, Career Info, Records & Stats – Sportskeeda|website=sportskeeda.com|language=en-us|access-date=2021-05-10}}</ref> ਸੂਰਿਆ ਨੇ [[ਚੇਂਬੂਰ]] ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਖੇਡ ਸਿੱਖੀ ਸੀ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਖੇਡ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਕਤੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬੀਏਆਰਸੀ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ [[ਦਿਲੀਪ ਵੈਂਗਸਰਕਰ|ਦਿਲੀਪ ਵੇਂਗਸਰਕਰ]] ਦੀ ''ਐਲਫ ਵੇਂਗਸਰਕਰ ਅਕੈਡਮੀ'' ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://m.sportskeeda.com/player/suryakumar-yadav|title=Suryakumar Yadav Biography, Achievements, Career Info, Records & Stats – Sportskeeda|website=m.sportskeeda.com|access-date=29 November 2018}}</ref> ਉਹ ਪਿੱਲੈ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://pcacs.ac.in/suryakumar-yadav-a-star-in-the-making/|title=MA Chidambaram Trophy for the Best Under-22 cricketer|website=Pillai College of Arts Science and Commerce|publisher=Pillai College of Arts Science and Commerce|access-date=5 June 2012}}</ref> 7 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਦੇਵੀਸ਼ਾ ਸ਼ੈੱਟੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜੋੜੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਜੋੜਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਸਤੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਸ਼ੈੱਟੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਕੋਚ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/photos/sports/t20-centurion-suryakumar-yadavs-wife-devisha-shetty-is-a-classical-dancer-know-all-about-their-love-story-in-pics-2484350|title=T20 centurion Suryakumar Yadav's wife Devisha Shetty is a classical dancer: Know all about their love story, in pics|work=ZEE News|access-date=4 September 2022|editor-last=Tripathi|editor-first=Anuj}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aflence.com/suryakumar-yadav/|title=Suryakumar Yadav|date=11 July 2022|editor-last=Tripathi|editor-first=Anuj|website=Aflence|access-date=4 September 2022|archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114115445/https://aflence.com/suryakumar-yadav/|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸੀ ਜਿਮਖਾਨਾ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ ਲਈ ਕਲੱਬ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖੇਡਿਆ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/parsee-gymkhana-create-history-by-winning-third-successive-title/articleshow/88520509.cms|title=Parsee Gymkhana create history by winning third successive title|website=www.timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ਪਾਰਸੀ ਜਿਮਖਾਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕਲੱਬ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਿਟੇਡ ਟੀਮ ਅਤੇ ਕਲੱਬਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਪਾਰਕ ਜਿਮਖਾਨਾ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਦਾਦਰ ਯੂਨੀਅਨ ਕਲੱਬ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ 2010-11 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ 73 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। 2011-12 ਦੇ ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ 9 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 754 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਨਾਥਰ ਟਾਪ ਇੰਡੀਅਨ ਲਿਸਟ-ਏ ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। 2013-14 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਸਕੋਰਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="cprofile2">[http://www.espncricinfo.com/indian-domestic-2011/content/player/446507.html Suryakumar Yadav], ESPN Cricinfo.</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ, ਪਾਰਸੀ ਜਿਮਖਾਨਾ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ''ਪੁਲਿਸ ਜਿਮਖਾਨਾ ਮੈਦਾਨ,'' ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ' ਪੁਲਿਸ ਸ਼ੀਲਡ ' ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਯਾਡੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 249 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ''।'' ਪਾਰਸੀ ਜਿਮਖਾਨਾ ਨੇ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ 1956 ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 3 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਕ-ਟੂ-ਬੈਕ ਟਰਾਫੀਆਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲੱਬ ਬਣ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਯਾਦਵ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/parsee-gymkhana-create-history-by-winning-third-successive-title/articleshow/88520509.cms|title=Parsee Gymkhana create history by winning third successive title|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/cricket/news/parsee-gymkhana-create-history-by-winning-third-successive-title/amp_articleshow/88520509.cms&ved=2ahUKEwi1lqH1vZn7AhWp3jgGHYyUDTsQFnoECA8QAQ&usg=AOvVaw1lggpd9vdtjUhku-6T31Gi|title=Parsee Gymkhana create history by winning third successive title|website=www.timesofindia.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2018-19 ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸੀ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1162570.html|title=Rahane, Ashwin and Karthik to play Deodhar Trophy|publisher=ESPNcricinfo|access-date=19 October 2018}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2019-20 ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ ਲਈ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਸੀ]] ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/deodhar-trophy-2019-squads-india-a-india-b-india-c-parthiv-patel-shubman-gill-anuma-vihari-ranchi/article29788595.ece|title=Deodhar Trophy 2019: Hanuma Vihari, Parthiv, Shubman to lead; Yashasvi earns call-up|date=24 October 2019|website=SportStar|access-date=25 October 2019}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2020/dec/26/suryakumar-yadav-to-lead-mumbai-in-syed-mushtaq-ali-trophyaditya-tarenamed-vice-captain-2241606.html|title=Suryakumar Yadav to lead Mumbai in Syed Mushtaq Ali Trophy, Aditya Tare named vice-captain|website=The New Indian Express|access-date=2021-05-10}}</ref> == ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ == [[ਤਸਵੀਰ:Suryakumar_Yadav_(1).jpg|left|thumb|[[2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਆਈਪੀਐਲ 2017]] ਦੌਰਾਨ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਟੀਮ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵ]] ਉਸਨੂੰ [[2012 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2012 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ]] ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] (MI) ਤੋਂ ਆਈ.ਪੀ.ਐਲ. ਉਸਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸਕੋਰ ਬਣਾਏ ਆਊਟ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/11183/mi-vs-pwi-3rd-match-indian-premier-league-2012|title=Cricket scorecard – Mumbai Indians vs Pune Warriors, 3rd Match, Indian Premier League 2012|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2021-01-12}}</ref> [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 2022 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ''ਮੇਗਾ ਨਿਲਾਮੀ'' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 8 [[ਕਰੋੜ]] [[ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ|ਰੁਪਏ]] ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ [[2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਆਈਪੀਐਲ 2022]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/sports/ipl-2022-suryakumar-yadav-mumbai-indians-batsman-ruled-out-of-tournament-due-to-injury-news-195777/amp&ved=2ahUKEwjqt5H-uZn7AhU463MBHdOgCg8QFnoECC8QAQ&usg=AOvVaw2HGXOog354NUOvDPWi_P4n|title=IPL 2022: Suryakumar Yadav, Mumbai Indians Batsman, Ruled Out Of ...|website=www.outlookindia.com}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|T20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (T20I) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2021/news/150315/india-s-squad-for-paytm-t20i-series-announced|title=India's squad for Paytm T20I series announced|website=Board of Control for Cricket in India|access-date=19 February 2021}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਲ-ਅੱਪ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://sixsports.in/india-squad-against-england-for-the-upcoming-t20/|title=Ishan Kishan in the Indian Squad for the T20 series against England|date=22 February 2021|work=sixsports.in|access-date=14 ਜਨਵਰੀ 2023|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115152057/https://sixsports.in/india-squad-against-england-for-the-upcoming-t20/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ 14 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਆਈ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243389.html|title=2nd T20I (N), Ahmedabad, Mar 14 2021, England tour of India|publisher=ESPNcricinfo|access-date=14 March 2021}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਲੜੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਛੱਕਾ ਮਾਰਿਆ, ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਤੱਕ ਗਿਆ। ਅੱਧੀ ਸਦੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-india-2020-21-1243364/india-vs-england-4th-t20i-1243391/full-scorecard|title=Full Scorecard of India vs England 4th T20I 2020/21 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|publisher=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2021-03-22}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/with-six-off-first-ball-in-international-cricket-suryakumar-yadav-achieves-unique-feat/734521|title=With six off first ball in international cricket, Suryakumar Yadav achieves unique feat|website=timesnownews.com|language=en|access-date=2021-03-22}}</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/116677/prasidh-krishna-suryakumar-yadav-earn-call-ups-for-england-odis|title=Prasidh Krishna, Suryakumar Yadav earn call-ups for England ODIs|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2021-03-22}}</ref> ਨੰਬਰ 3 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਖੇਡ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਪਤਾਨ ਦੁਆਰਾ "ਐਕਸ ਫੈਕਟਰ" ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/sports/ind-vs-eng-5th-t20i-virat-kohli-hails-suryakumar-yadav-at-toss-says-he-will-continue-to-bat-at-no-3-4506012/|title='He Will Continue to Bat at No 3' – Kohli BACKS SKY Ahead of 5th T20I|last=Desk|first=India com Sports|date=2021-03-20|website=India News, Breaking News {{!}} India.com|language=en|access-date=2021-03-21}}</ref> ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਅਤੇ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ20ਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-vs-india-2021-shikhar-dhawan-to-captain-india-on-limited-overs-tour-of-sri-lanka-1265911|title=Shikhar Dhawan to captain India on limited-overs tour of Sri Lanka|publisher=ESPNcricinfo|access-date=10 June 2021}}</ref> ਉਸਨੇ 18 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਨਡੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262755.html|title=1st ODI (D/N), Colombo (RPS), Jul 18 2021, India tour of Sri Lanka|publisher=ESPNcricinfo|access-date=18 July 2021}}</ref> 21 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ, ਯਾਦਵ ਨੇ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-vs-sri-lanka-live-score-ind-vs-sl-2nd-odi-live-cricket-match-today-at-colombo-101626762423917.html|title=India vs Sri Lanka 2nd ODI Highlights: India ride on Deepak Chahar, Suryakumar Yadav fifties to win series|date=2021-07-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-07-23}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 45 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 45 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋਏ, [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ।<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.probatsman.com/ind-vs-sl-suryakumar-yadav-breaks-kl-rahuls-record-hit-2nd-fastest-century-for-india|title=Suryakumar Yadav Breaks KL Rahul’s Record, Hit 2nd Fastest Century for India|date=7 January 2023|website=Probatsman|access-date=7 January 2023}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ|ਕੇਐੱਲ ਰਾਹੁਲ]] ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਟੀ-20 ਸੈਂਕੜੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ 46 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref name=":5" /><ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/suryakumar-yadav-scores-a-record-t20i-hundred-for-india-versus-sri-lanka-1352754|title=Stats - Suryakumar hits India's second-fastest T20I ton|website=ESPNcricinfo|access-date=2023-01-10}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://greyobserver.com/2022/11/23/suryakumar-yadav-will-now-seen-against-bangladesh-know-schedule-of-ind-vs-ban-series/ ਗ੍ਰੇਓਬਜ਼ਰਵਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221124113634/https://greyobserver.com/2022/11/23/suryakumar-yadav-will-now-seen-against-bangladesh-know-schedule-of-ind-vs-ban-series/ |date=2022-11-24 }} 'ਤੇ ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ ਨਿਊਜ਼ * {{Cricinfo|id=446507}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] pkf366v7j2cjigg621mamta03nt5qmp 0 148796 853162 812549 2026-11-06T13:02:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853162 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Haiti_deforestation.jpg|thumb|400x400px| [[ਹੈਤੀ]] (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ [[ਦੋਮੀਨੀਕਾਨਾ ਗਣਰਾਜ|ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ]] (ਸੱਜੇ) ਦੇ ਖੰਡਿਤ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰ।]] '''ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ''' ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੈਤੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ 60% ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੋਲੇ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://latinamericanscience.org/2014/03/the-charcoal-war/|title=The charcoal war}}</ref> 1923 ਵਿੱਚ [[ਹੈਤੀ]] ਦੀ 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ, 2% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਸੀ।<ref name="cp">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Haiti.pdf Country Profile: Haiti]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (May 2006). ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain.''</ref> == ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਹੈਤੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ 1730 ਵਿੱਚ ਕੌਫੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਪਰਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਕਲੋਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਜ਼ਮੀਨ ਕੌਫੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਕੌਫੀ, ਨੀਲ, [[ਤਮਾਕੂ|ਤੰਬਾਕੂ]] ਅਤੇ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੋਨੋਕਲਚਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ [[ਖੋਰ (ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ)|ਕਟੌਤੀ]] ਕੀਤੀ।<ref name="Nathan_Crane_McClintock">{{Cite web|url=http://www.ncsu.edu/project/cnrint/Agro/PDFfiles/HaitiCaseStudy041903.pdf|title=Agroforestry and sustainable resource conservation in Haiti: A case study|last=Nathan C. McClintock|access-date=2015-04-28}}</ref> [[ਹੈਤੀ ਇਨਕ਼ਲਾਬ|ਹੈਤੀਆਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ 90 ਮਿਲੀਅਨ ਫ੍ਰੈਂਕ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="Nathan_Crane_McClintock"/> ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਲਾਮ ਆਬਾਦੀ ਸਮੇਤ, ਗੁਆਚੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਕਾਰਨ। ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਲੱਕੜ 'ਤੇ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਰਕਮ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://rainwaterrunoff.com/reforestation-efforts-in-haiti/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430104122/https://rainwaterrunoff.com/reforestation-efforts-in-haiti/ |archive-date=2025-04-30 |url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ [[ਬਸਤੀਵਾਦ|ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਵੰਡੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ 200 ਅਤੇ 600 ਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਰਫ ਮਾਮੂਲੀ ਢਲਾਣਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਟੌਤੀ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਨ ਜਦੋਂ ਖੇਤੀ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Nathan_Crane_McClintock" /> 1954 ਵਿੱਚ ਹਰੀਕੇਨ ਹੇਜ਼ਲ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ।<ref name="cs"/> ਲਗਭਗ 1954 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਪੋਰਤ-ਓ-ਪ੍ਰੈਂਸ|ਪੋਰਟ-ਓ-ਪ੍ਰਿੰਸ]] ਦੀ ਚਾਰਕੋਲ ਦੀ ਤੀਬਰ ਮੰਗ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਰਿਆਇਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੌਗਿੰਗ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਧਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref name="cs" /> ਉਹ ਤਕਨੀਕਾਂ ਜੋ ਜੰਗਲਾਤ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਪਸੀਕਿੰਗ ਅਤੇ ਪੋਲਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਟੌਤੀ === ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਟੌਤੀ ਹੈ।<ref name="cs" /> ਅੰਦਾਜ਼ਨ {{Convert|15000|acre|km2}} ਉਪਰਲੀ ਮਿੱਟੀ ਹਰ ਸਾਲ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਟੌਤੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈਮਾਂ, [[ਸਿੰਚਾਈ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੋਕੇ ਨੂੰ ਵਿਗੜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰੂਥਲੀਕਰਨ]] ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="cs"/> === ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ === ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰਕੋਲ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਵਪਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ ਚਾਰਕੋਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈਤੀਆਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਾਰਕੋਲ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 2014 ਵਿੱਚ ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਤੋਂ ਹੈਤੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੀ ਹਫ਼ਤੇ 115 ਟਨ ਚਾਰਕੋਲ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਧੂਰੇ ਸਰਵੇਖਣਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਟਰੱਕ ਚਾਰਕੋਲ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="The charcoal war">{{Cite web|url=http://latinamericanscience.org/2014/03/the-charcoal-war/|title=The charcoal war|last=Jake Kheel|website=LatinAmericanScience.org|access-date=13 February 2017}}</ref> ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਤੋਂ ਚਾਰਕੋਲ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਚਾਰਕੋਲ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਖਪਤ ਅਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ 2018 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ<ref name="Tarter">{{Cite journal|last=Tarter|first=Andrew|date=2018|title=Charcoal in Haiti : A National Assessment of Charcoal Production and Consumption Trends|url=http://documents.worldbank.org/curated/en/697221548446232632/Charcoal-in-Haiti-A-National-Assessment-of-Charcoal-Production-and-Consumption-Trends|journal=World Bank|volume=ProFor}}</ref> ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਚਾਰਕੋਲ ਟਰੱਕ ਅਤੇ ਚਾਰਕੋਲ ਕਿਸ਼ਤੀ ਗਣਨਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਬਾਰਡਰ ਐਂਟਰੀ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਫ਼ਤੇ-ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ, ਦਿਨ ਦੇ 24 ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਲਈ ਐਕਸਟਰਾਪੋਲੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। == ਜੰਗਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ == ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 1923 ਵਿੱਚ [[ਹੈਤੀ|ਹੈਤੀ ਦੀ]] 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ 2% ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਣ ਕਵਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="cp"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਖੋਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਲਤ ਵਜੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ 2% ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30% ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਢੱਕਣ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੱਕੜ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਇੱਕ 'ਕਾਰੋਬਾਰ-ਜਿਵੇਂ-ਸਾਧਾਰਨ' ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੇ ਵੁਡੀ ਬਾਇਓਮਾਸ ਮੌਜੂਦਾ ਸਟਾਕਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 4% ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰਕੋਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਖਪਤ ਬਾਰੇ ਤਾਜ਼ਾ ਖੋਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਵੀਨਤਮ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਯਤਨ == ਹੈਤੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ [[wiktionary:lip service|ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ]] ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="cs">Malik, Boulos A. "Forestry". ''[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/httoc.html A Country Study: Haiti]'' (Richard A. Haggerty, editor). [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (December 1989). ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain.''</ref> ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਈ<ref name="cs" /> USAID ਦਾ ਐਗਰੋਫੋਰੈਸਟਰੀ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਪਵੋਜੇ ਪਾਈਬਵਾ, 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਨਰ-ਵਣਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ।<ref name="cs" /> ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੇ ਪਾਈਬਵਾ ਦੇ ਤਹਿਤ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ।<ref name="cs" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ-ਵਣਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ, ਚਾਰਕੋਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ, ਵਧੇਰੇ ਲੱਕੜ-ਕੁਸ਼ਲ ਸਟੋਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ, ਅਤੇ USAID ਦੇ ਫੂਡ ਫਾਰ ਪੀਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲੱਕੜ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="cs"/> ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੈਤੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਬਾਲਣ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਚਾਰਕੋਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਊਰਜਾ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="cp"/> ਇੱਕ 15-ਸਾਲ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ, 1999 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ, ਵਿਕਲਪਕ ਈਂਧਨ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੀ।<ref name="cp" /> ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਕਮੀ ਨੇ ਇਸ ਸੁਧਾਰ ਯਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref name="cp" /> ਕਈ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜੋ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਚਾਰਕੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਸੋਲਰ ਕੂਕਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sunoven.com/international/haiti.php|title=Haiti - Reflecting The Light|website=Country Programs|publisher=Sun Ovens|archive-url=https://web.archive.org/web/20091226194924/http://www.sunoven.com/international/haiti.php|archive-date=2009-12-26|access-date=2009-04-30}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.wehaitians.com/sept%202002%20science%20news%20this%20month%20.html|title=Cost, Custom Obstacles to Sun Cooking in Haiti|last=Kerry|first=Frances|date=2002-09-20|publisher=Wehaitians.com|agency=[[Reuters]]}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ * ਹੈਤੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ * ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * ਜੇਰੇਡ ਡਾਇਮੰਡ, ''ਸਮੇਟਣਾ: ਸਮਾਜ ਕਿਵੇਂ ਅਸਫਲ ਜਾਂ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ'', ਪੈਂਗੁਇਨ ਬੁਕਸ, 2005 ਅਤੇ 2011 (  )। "ਇੱਕ ਟਾਪੂ, ਦੋ ਲੋਕ, ਦੋ ਇਤਿਹਾਸ: ਡੋਮਿਨਿਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਹੈਤੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਇ 11 ਦੇਖੋ। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.gvsu.edu/haitiwater/deforestation-in-haiti-19.htm ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ] ilttljjppgj5jct9lf9lthjlo9b3xcw 0 149921 853125 830268 2026-11-06T12:48:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853125 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Indian_Been_Music_at_Surajkund_Craft_Fair.webm|thumb|400x400px|Video of Dhol, string instrument (Ektara) and [[ਬੀਨ|Been]] musicians at [[ਸੂਰਜਕੁੰਡ|Surajkund International Crafts Mela]] (c. 12 Feb 2012).]] '''ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ''' ਦੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ: ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਦੇਸੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ (ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ)।<ref>{{Cite web|url=http://artandculturalaffairshry.gov.in/en/music/folk-music|title=Folk Music of Haryana|last=Art & Cultural Affairs Department of Haryana|publisher=Art & Cultural Affairs Department of Haryana|access-date=2020-10-01|archive-date=2020-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929194232/http://artandculturalaffairshry.gov.in/en/music/folk-music|url-status=dead}}</ref><ref name="Isha Book">{{Cite book|title=History, Religion and Culture of India|last=Gajrani|first=Shiv|date=2004-09-09|publisher=Isha Book|isbn=978-8182050600|volume=1|page=96}}</ref> ਉਹ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ, ਵਾਢੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<ref name="harmu3"/> == ਇਤਿਹਾਸ == ਹਰਿਆਣਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਚਰਖੀ ਦਾਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨੰਦਯਮ, ਸਾਰੰਗਪੁਰ, ਬਿਲਾਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਾਨਾ, ਟੋਡੀ, ਆਸਵੇਰੀ, ਜੈਸਰੀ, ਮਲਕੋਸ਼ਨਾ, ਹਿੰਡੋਲਾ, ਭੈਰਵੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਕਲਿਆਣਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ।<ref name="Isha Book"/> == ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ == ਹਰਿਆਣਾ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ]] [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਅਲਹਾ ਅਤੇ ਉਦਾਲ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਬਾਰੇ ਅਲਹਾ -ਖੰਡ (1663-1202 ਈ.) ਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ|ਚਿਤੌੜ]] ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ II ਦਾ ਜੈਮਲ ਫੱਤਾ (ਮਹਾਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਹਾਦਰ [[ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ|ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ), [[ਬ੍ਰਹਮਾ]], [[ਤੀਜ]] ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਗੀਤ, ਹੋਲੀ ਦੇ ਫੱਗਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫੱਗ ਗੀਤ ਅਤੇ [[ਹੋਲੀ]] ਦੇ ਗੀਤ।<ref>{{Cite web|url=https://core.ac.uk/download/pdf/161528273.pdf|title=THE ESTABLISHMENT AND CULTIVATION OF MODERN STANDARD HINDI IN MAURITIUS|last=Ramyead|first=Lutchmee Parsad|page=93}}</ref> ==== ਫਰਕ ==== ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.ipaac.org/Abhyankar.htm|title=IPAAC Home|access-date=2023-02-01|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103161212/http://www.ipaac.org/Abhyankar.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ipaac.org/Sanjeev2015.htm|title=IPAAC Home|access-date=2023-02-01|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103110347/http://www.ipaac.org/Sanjeev2015.htm|url-status=dead}}</ref> ਮੇਵਾਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣਾ|ਸੰਗੀਤਕ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ ਕਬੀਲਾ]] ਹੈ। [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ]] ਸੰਗੀਤਕ ਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਰਾਵਾਂ ਯੂ. ਘੱਗੇ ਨਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਯੂ. 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ ਦਾ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ।<ref>{{Cite web|url=http://mewatheritage.khamayati.org/about/|title=About Us|access-date=2023-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126221412/http://mewatheritage.khamayati.org/about/|archive-date=2024-11-26|url-status=dead}}</ref>  ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਜੋਧਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੱਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ)।  ਇਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਸੁਹਜ, ਸ਼ੈਲੀ, ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਘਰਾਣਾ [[ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਣਾ|ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਅਤੇ ਕੱਵਾਲ ਬਚਨ (ਦਿੱਲੀ) ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://thecompass.in/evolution-of-hindustani-music-patron-and-patronage-1181|title=Evolution of Hindustani music; Patron and Patronage - The Compass|website=thecompass.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125183251/http://thecompass.in/evolution-of-hindustani-music-patron-and-patronage-1181|archive-date=2019-01-25}}</ref> ਘਰਾਣੇ ਨੇ [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਸਰਾਜ]] ਨੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਗਾਇਕੀ]] ਨੂੰ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite book|title=Raga Sangeet: Understanding Hindustani Classical Vocal Music|last=Nagarkar|first=Samarth|date=2013|publisher=Chhandayan, Inc.|location=New York}}</ref> === ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਦੇਸੀ/ਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ === ਹਰਿਆਣਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ [[ਦੇਸੀ]] (ਦੇਸੀ) ਰੂਪ ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ, ਰਾਗ ਭੈਰਵ, ਰਾਗ ਕਾਫੀ, [[ਰਾਗ ਜੈਜਾਵੰਤੀ|ਰਾਗ ਜੈਜੈਵੰਤੀ]][[ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ|,]] ਰਾਗ ਝਿੰਝੋਟੀ ਅਤੇ [[Raag Pahadi|ਰਾਗ ਪਹਾੜੀ]] 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਗੀਤ, [[ਬੈਲਡ|ਬਾਲ ਗੀਤ]], ਰਸਮੀ ਗੀਤ (ਵਿਆਹ) ਗਾਉਣ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।, ਆਦਿ) ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੂਰਨ ਭਗਤ]]। [[ਅਹੀਰ]] ਵੀ ਸੱਤ ਅਰਧ-ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੁਰੀਲੇ ਰਾਗ ਪੀਲੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2020}} ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ|ਕਿੱਸਾ]] ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਹਾਲਦੇ ਸੁਲਤਾਨ, ਸਤੀ ਮਨੋਰਮਾ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਕੀ ਮੌਤ, ਸਰਾਂ ਦੇ, ਆਦਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। [[ਰਾਸ-ਲੀਲਾ|ਰਾਸ ਲੀਲਾ]] ਅਤੇ "ਰਾਗਿਨੀ" ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਨ। ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਰਾਗਿਨੀ ਰੂਪ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="harmu3"/> ਗਾਇਕੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤ ਜਾਂ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ, ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="harmu3" /> ਗਾਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਥੀਮਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਵੀ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਊਰਜਾਵਾਨ ਹਰਕਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹਨ ਖੋਰੀਆ, ਚੌਪਈਆ, ਲੂਰ, ਬੀਨ, ਘੁਮਾਰ, ਧਮਾਲ, ਫਾਗ, ਸਾਵਨ ਅਤੇ [[ਗੋਗਾਜੀ|ਗੁੱਗਾ]]।<ref name="harmu3" /> ਲੂਰ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਬਾਂਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ [[ਹੋਲੀ]] ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਫੱਗਣ (ਬਸੰਤ) ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਹਰਿਆਣਵੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="loor1">[http://www.dance.anantagroup.com/loor-dance/ loor dance]</ref> ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਮੌਸਮੀ, ਪਿਆਰ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੱਗਣ ( ਉਪਨਾਮੀ ਰੁੱਤ/ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਗੀਤ), ਕੱਤਕ (ਉਪਨਾਮੀ ਰੁੱਤ/ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਗੀਤ), ਸਨਮਾਨ (ਉਪਨਾਮੀ ਰੁੱਤ/ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਗੀਤ।, ਬੰਦੇ-ਬੰਦੀ (ਪੁਰਸ਼-ਔਰਤ ਜੋੜੀ ਗੀਤ), {{Transliteration|bgc|sathne}} (ਔਰਤਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ)।<ref name="harmu3">Manorma Sharma, 2007, [https://books.google.com/books?isbn=8131300463 Musical Heritage of India], Page 65.</ref> ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਤੀ ਮੰਗਲ ਗੀਤ (ਸ਼ੁਭ ਗੀਤ) ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਜਨ, ਭੱਟ (ਵਿਆਹ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਲਾੜੀ ਜਾਂ ਲਾੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ|ਸਗਾਈ]], [[ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ|ਬਾਨ]] (ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ), ਕੂਆਂ। ਪੂਜਨ (ਇੱਕ ਰੀਤ ਜੋ ਕਿ ਖੂਹ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਰਦ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), [[ਸਾਂਝੀ|ਸੰਝੀ]] ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ।<ref name="harmu3" /> ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰ-ਜਾਤੀ ਗੀਤ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਤੀ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ, ਜਾਤਾਂ, ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਇਹ ਗੀਤ ਬੋਲੀ, ਸ਼ੈਲੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਵੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref name="harmu3"/> ਇਸ ਤਰਲ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਰਿਆਣਵੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।<ref name="harmu3" /> === ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ === ਹਰਿਆਣੇ ਦਾ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਭੱਟਾਂ, ਸੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2020}}[[ਬਾਜੇ ਭਗਤ]] , ਦਯਾਚੰਦ ਮਾਇਨਾ, ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। === ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ === [[ਸਾਰੰਗੀ]], ਹਰਮੋਨੀਅਮ, [[ਚਿਮਟਾ]], [[ਢੱਡ]], [[ਢੋਲਕੀ|ਢੋਲਕ]], ਮੰਜੀਰਾ, [[ਖੜਤਾਲ|ਖਰਟਾਲ]], ਡਮਰੂ, ਦੁੱਗੀ, [[ਡਮਰੂ|ਦਾਫ]], [[ਵੰਝਲੀ|ਬੰਸੂਰੀ]], [[ਬੀਨ]], [[ਡਫ਼|ਘੁੰਗਰੂ]], ਢੱਕ, ਘਰਾ ( ਘੜੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰਬੜ ਦਾ ਢੱਕਣ ਲਗਾ ਕੇ ) ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ) ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਾ ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2020}} ਹੋਰ ਯੰਤਰ ਹਨ:{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2020}} * [[ਵੰਝਲੀ|ਬਾਂਸੁਰੀ]] : ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲਾ ਹਵਾ ਦਾ ਸਾਧਨ * [[ਬੀਨ]] - ਦੋ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਇੱਕ ਲੌਕੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ, [[ਸਪੇਰਾ|ਸੱਪਾਂ]] ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ * [[ਇਕ ਤਾਰਾ|ਇਕਤਾਰਾ]] - ਇੱਕ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼, ਇੱਕ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਲੌਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਕਟਾਰਾ ਦਾ ਦੋ-ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੋਤਾਰਾ ਹੈ। * [[ਸਾਰੰਗੀ]] - ਇੱਕ ਧਨੁਸ਼ ਸਾਜ਼, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ * ਸ਼ੰਖ - ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਾ ਦਾ ਸਾਧਨ, [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ * [[ਸ਼ਹਿਨਾਈ]] - ਹਵਾ ਦਾ ਸਾਧਨ == ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ == === {{Anchor|Cassette tape period|Haryanvi Music during Cassette tape period}} Cassette tape period === === {{Anchor|CD/DVD period|Haryanvi Music during CD/DVD period}} CD/DVD period === === {{Anchor|Post Internet Era|Haryanvi Music After Internet}} Post Internet Era === == ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ == === ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ{{Anchor|Classical Folk Music of Haryana|Classical Haryanvi Folk Music}} === [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ]] ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਲਹਾ ਅਤੇ ਉਦਲ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਬਾਰੇ ਅਲਹਾ-ਖੰਡ (′ID1] CE), [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ|ਚਿਤੌਰੜ]] ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ II ਦੇ ਜੈਮਲ ਫੱਟਾ (ਮਹਾਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸੀਂਗ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਹਾਦਰ [[ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਤੀਜ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਗੀਤ, [[ਹੋਲੀ]] ਦੇ ਫਾਲ੍ਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫਾਗ ਗੀਤ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ramyead |first=Lutchmee Parsad |title=THE ESTABLISHMENT AND CULTIVATION OF MODERN STANDARD HINDI IN MAURITIUS |url=https://core.ac.uk/download/pdf/161528273.pdf |page=93}}</ref> == ਗੈਲਰੀ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:Plucked string instruments (5) Indian string instruments, Sarod, Sitar, Iktara - Soinuenea.jpg|[[ਸਰੋਦ]], [[ਸਿਤਾਰ]] ਅਤੇ [[ਇਕ ਤਾਰਾ|ਇਕਤਾਰਾ]] ਤਸਵੀਰ:The Childrens Museum of Indianapolis - Sarangi.jpg|[[ਸਾਰੰਗੀ|ਸਾਰੰਗੀ]] ਤਸਵੀਰ:Shehnai.jpg|[[ਸ਼ਹਿਨਾਈ|ਸ਼ਹਿਨਾਈ]] ਤਸਵੀਰ:Pakistani Qawwali Harmonium.jpg|ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਤਸਵੀਰ:Chimta (5945190629).jpg|[[ਚਿਮਟਾ|ਚਿਮਟਾ]] ਤਸਵੀਰ:Dhadd.jpg|[[ਢੱਡ|ਢੱਡ]] ਤਸਵੀਰ:Dholak.jpg|[[ਢੋਲਕ|ਢੋਲਕ]] ਤਸਵੀਰ:Manjeera or Taal.jpg|[[ਮੰਜੀਰਾ|ਮੰਜੀਰਾ]] ਤਸਵੀਰ:Khartal1.jpg|[[ਖਰਟਲ|ਖਰਟਲ]] ਬਲਾਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਤਸਵੀਰ:Tambour Damaru (British Museum) (8697430998).jpg|[[ਡਮਰੂ|ਡਮਰੂ]] ਤਸਵੀਰ:Duggi1.JPG|[[ਡੁੱਗੀ|ਡੁੱਗੀ (ਢੋਲ)]] ਤਸਵੀਰ:Mechendaf.jpg|ਇੱਕ ਔਰਤ [[ਡੈਫ|ਡੈਫ]] ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ ਤਸਵੀਰ:Hariprasad Chaurasia in Concert.jpg|[[ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ|ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ]] [[ਬੰਸਰੀ|ਬੰਸਰੀ]] ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਸਵੀਰ:Beeninstrument.jpg|[[ਪੁੰਗੀ|ਪੁੰਗੀ]] ਤਸਵੀਰ:Schlangenbeschwörer-Delhi-1973.jpg|ਇੱਕ [[Snake charming|ਸੱਪ ਚਾਰਮਰ]] ਬੀਨ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਸਵੀਰ:Ghungroo.jpg|[[ਘੁੰਗਰੂਆਂ|ਘੁੰਗਰੂਆਂ]] ਦੀ ਜੋੜੀ ਤਸਵੀਰ:Namrta Rai - Ghungroos.jpg|400 ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਨਾਲ [[Ghungroo|ਡਾਂਸਯੂਜ਼]] ਤਸਵੀਰ:Nagara, a percussion instrument, Rajasthan.jpg|[[Naqareh#Indian Nagara|ਨਗਾਰਾ]] ਕੈਟਲਡਰਮ ਹਨ ਜੋ ''[[ਸ਼ਹਿਨਾਈ|ਸ਼ਹਿਨਾਈ]]'' ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ ਤਸਵੀਰ:BD Dhaki.JPG|[[Dhak (instrument)|ਢੱਕ]] ਤਸਵੀਰ:Kumda and satti.JPG|[[Gharha|ਘੜੇ]] ਦੇ ਉੱਪਰ ਰਬੜ ਦਾ ਢੱਕਣ ਪਾ ਕੇ ਘੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਸਵੀਰ:Vegetarian Curry.jpeg|[[Thali (percussion)|ਥਾਲੀ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਸਵੀਰ:Carved Conch.jpg|ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਵਾਮਾਵਰਤ ਸ਼ੰਖ, ''ਲਗਭਗ'' [[Shankha|11-12ਵੀਂ]] ਸਦੀ, [[Pala Empire|ਪਾਲ ਕਾਲ]] </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] * [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ|ਹਰਿਆਣਵੀ ਲੋਕ ਨਾਚ]] * [[ਹਰਿਆਣਵੀ ਬੋਲੀ|ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ]] * [[ਸੰਗ|ਹਰਿਆਣਵੀ ਸੰਗ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == {{Cite book|title=Haryana (Culture Heritage Guide)|last=Jain|first=Shikha|last2=Bhawna|first2=Dandona|publisher=Aryan Books International|year=2012|isbn=9788173054396}} qci8xodtn3wp48j7luqgcijze7v8ra0 0 151407 853092 808446 2026-11-06T12:33:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853092 wikitext text/x-wiki '''ਸੰਧਿਆ ਮੇਂਡੋਨਕਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] (ਬੈਂਗਲੁਰੂ) ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਸੰਧਿਆ ਮੇਂਡੋਂਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਲਨ ਮੈਂਡੋਂਕਾ (1960 - 2009), ਰੇਨਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ<ref>{{Cite web |date=10 April 2014 |title=Checking out election campaigning at Ulsoor Lake - |url=http://bangalore.citizenmatters.in/articles/checking-out-election-campaigning-at-ulsoor-lake |access-date=14 December 2017 |website=Banglaore.citizenmatters.in}}</ref> ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |date=14 November 2014 |title=Female Entrepreneur: Sandhya Mendonca – MD & Editor in Chief of Raintree Media - WeAreTheCity India - Events, Network, Advice for Women in India |url=http://wearethecity.in/female-entrepreneur-sandhya-mendonca-md-editor-in-chief-of-raintree-media/ |access-date=14 December 2017 |website=Wearethecity.in |archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214183314/http://wearethecity.in/female-entrepreneur-sandhya-mendonca-md-editor-in-chief-of-raintree-media/ |url-status=dead }}</ref> ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ- ਮੁੱਖ ਉਹ [http://thegoodcity.in/ TheGoodCity.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227180043/http://thegoodcity.in/ |date=2021-12-27 }}, ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਅਧਾਰਤ ਕਿਉਰੇਟਿਡ ਕੰਟੈਂਟ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਅਤੇ [https://www.undertheraintreefestival.com ਅੰਡਰ ਦ ਰੇਨਟਰੀ ਵੂਮੈਨ ਕਲਚਰਲ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127051144/https://www.undertheraintreefestival.com/ |date=2022-11-27 }},<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2017/oct/31/arts-festival-thats-all-about-women-1688650.html|title=Arts festival that's all about women|work=The New Indian Express|access-date=2018-02-13}}</ref> ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਲਟੀ-ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੂਲ ਕੰਨੜਿਗਾ, ਮੇਂਡੋਂਕਾ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ''ਕਰਨਾਟਕ - ਏ ਕਲਚਰਲ ਓਡੀਸੀ,'' ''ਰਾਜ ਭਵਨ ਬੈਂਗਲੁਰੂ - ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ'',<ref>{{Cite web |title=Snapshots of a Historic State |url=http://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/2013/nov/26/Snapshots-of-a-Historic-State-541827.html |access-date=14 December 2017 |website=Newindianexpress.com}}</ref> ''ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮਾਰਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੇਨਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। ''.'' ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''ਮਾਰਵਲਜ਼ ਆਫ਼ ਮੈਸੂਰ ਐਂਡ ਮੋਰ'' ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਲੇਖਕ [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] ਅਤੇ ''[[ਆਊਟਲੁੱਕ|ਆਉਟਲੁੱਕ]]'' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ''ਮਾਰਵੇਲਜ਼ ਆਫ਼ ਕਰਨਾਟਕ ਐਂਡ ਮੋਰ''<ref>{{Cite web |title='Marvels of Karnataka' Released |url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/jan/22/Marvels-of-Karnataka-Released-708190.html |access-date=14 December 2017 |website=Newindianexpress.com}}</ref> ਦਾ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ''ਕਰਨਾਟਕਦਾ ਵਿਸਮਯਾਗਲੁ'' (ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಸ್ಮಯಗಳು) ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''Disrupt and Conquer - How TTK Prestige Became A Billion Dollar Company''<ref>{{Cite book|title=Disrupt and Conquer: How TTK Prestige Became a Billion-Dollar Company|url=https://archive.org/details/disruptconquerho0000jaga|last=Jagannathan|first=T. T.|last2=Mendonca|first2=Sandhya|date=2018-05-16|publisher=Penguin Portfolio|isbn=9780670090174|language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=Disrupt and Conquer - Buy Disrupt and Conquer Online at Best Prices in India - Flipkart.com |url=https://www.flipkart.com/disrupt-and-conquer/p/itmf3jeyndmzmgzn |access-date=2018-05-17 |website=Flipkart.com |language=en |archive-date=2018-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180517223116/https://www.flipkart.com/disrupt-and-conquer/p/itmf3jeyndmzmgzn |url-status=dead }}</ref> ਸ਼੍ਰੀ ਟੀਟੀ ਜਗਨਨਾਥਨ (ਟੀਟੀਕੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ) ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ, 2018 ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://upgrad.com/blog/7-reasons-why-it-is-not-important-to-have-a-business-degree-to-start-a-business/|title=7 Reasons Why a Business Degree is Not Important to Run a Business|date=2018-05-16|work=UpGrad Blog|access-date=2018-05-17|language=en-US}}</ref> ਇਹ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀਆਂ 2018 ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਤੇ 2018 ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਰੇਵਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਾਰ ''ਰੇਵਾ ਈਵੀ - ਇੰਡੀਆਜ਼ ਗ੍ਰੀਨ ਗਿਫਟ ਟੂ ਦਾ ਵਰਲਡ'' (ਡਾ. ਐਸ.ਕੇ. ਮੈਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ) ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sandhya Mendonca unveils the story of Reva |url=https://bangalore.explocity.com/article/sandhya-mendonca-unveils-the-story-of-reva/ |access-date=14 December 2017 |website=Banglore.explocity.com}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ 2012 ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਵੈਸਟਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਸੋਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿਕਨ ਸੂਪ, ਦੋਵੇਂ ''ਭਾਰਤੀ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਸੋਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਚਿਕਨ ਸੂਪ'' ਅਤੇ ''ਭਾਰਤੀ ਜੋੜਿਆਂ ਲਈ ਚਿਕਨ ਸੂਪ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਔਗਮੈਂਟੇਡ ਰਿਐਲਿਟੀ ''ਏਮਬੇਡਿਡ ਇਨੋਵੇਟ ਬੇਂਗਲੁਰੂ'',<ref>{{Cite web |date=2019-04-14 |title=AR-embedded book on Bengaluru innovators |url=https://www.deccanherald.com/city/top-bengaluru-stories/ar-embedded-book-on-bengaluru-innovators-728575.html |access-date=2019-05-23 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 100 ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ ਇਨੋਵੇਟ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Deccan Herald E-Paper |url=http://www.deccanheraldepaper.com/?pub=pp3-20190414_2&article=913889505 |access-date=2019-05-23 |website=www.deccanheraldepaper.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219032611/http://www.deccanheraldepaper.com/?pub=pp3-20190414_2&article=913889505 |archive-date=2024-12-19 |url-status=dead }}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਈਕਾਨਾਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ, ਉੱਦਮੀਆਂ, ਉੱਭਰਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਸਮਰਥਕਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੋਡਕਾਸਟ ਅਤੇ ਟਾਕਸ਼ੋ ' '''ਸਪੌਟਲਾਈਟ ਵਿਦ ਸੰਧਿਆ''' ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। == ਕਲਾ == ਮੇਂਡੋਂਕਾ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕੀਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਿਜੇ ਨਾਇਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਬਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ''ਦੇ ਸ਼ੈਡੋਜ਼ ਆਨ ਦ ਵਾਲ'' ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਪੋਇਲ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗੋਲਫ ''ਸਲਾਈਸਡ ਬਾਲਾਂ'' ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ [https://web.archive.org/web/20230210121128/https://bangalorelittletheatre.org/ ਬੰਗਲੌਰ ਲਿਟਲ ਥੀਏਟਰ] ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਜੇ ਪਦਕੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਬੀਜ਼ ''ਗਾਰਡਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/series-of-comedies/articleshow/60451987.cms|title=Series of comedies - Bangalore Mirror -|work=Bangalore Mirror|access-date=2018-02-13}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਅਰਾਵਮੁਦਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤ '''ਇਨ ਦਿਸ ਮੋਮੈਂਟ''' ਦੇ ਬੋਲ ਲਿਖੇ ਹਨ। 2009 ਵਿੱਚ, ਮੇਂਡੋਨਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਅੰਡਰ ਦ ਰੇਨਟਰੀ,<ref>{{Cite web |title=Under the Raintree: Teased by teen taal, held in trance by Bhairavi |url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2013/aug/01/Under-the-Raintree-Teased-by-teen-taal-held-in-trance-by-Bhairavi-502590.html |access-date=14 December 2017 |website=Newindianexpress.com}}</ref> ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਰੀਡਿੰਗ, ਕਲਾਤਮਕ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ|ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ ਦੇ]] ''ਨੌਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੇ'' ਨਾਟਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ ਰਸਮੀ, ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਮੇਂਡੋਂਕਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲੇ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ, [https://www.facebook.com/SheCollectiveHub/ SHE ਸਮੂਹਿਕ ਹੱਬ] ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਨ ਰੇ ਅਤੇ ਰੋਮਿਕਨ ਰੇਵੋਲਾ, ਕਵੀ ਪੋਇਲ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਰਾਜਸ਼ੇਕਰ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀ, ਉਸਨੇ [http://casafoundation.in ਕਾਸਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ], [https://www.hutindia.org ਹਾਊਸ ਆਫ ਹੋਪ] ਅਤੇ [http://dreamindianetwork.net/ ਡਰੀਮ ਇੰਡੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ] ਨੂੰ SHE ਕਲੈਕਟਿਵ ਹੱਬ ਦੇ ਫੋਰਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਹੋਪ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਏਡਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਨਾਥਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਰੀਮ ਇੰਡੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਰੱਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਮੇਂਡੋਨਕਾ ਨੇ [https://www.undertheraintreefestival.com ਰੇਨਟਰੀ ਵੂਮੈਨ ਕਲਚਰਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਤਹਿਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127051144/https://www.undertheraintreefestival.com/ |date=2022-11-27 }} ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/claiming-her-space/articleshow/62445226.cms|title=Claiming her space - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-01-22}}</ref> ਰਵਿੰਦਰ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ 6000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.indulgexpress.com/life-style/society/2017/nov/11/a-cultural-festival-by-women-for-women-will-be-hosted-in-bengaluru-4678.html|title=A cultural festival by women, for women, will be hosted in Bengaluru|work=The New Indian Express|access-date=2018-01-22}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/art/attend-a-festival-curated-by-women-about-women-but-open-to-all/article20451147.ece|title=Attend a festival, curated by women, about women, but open to all|last=R|first=Shilpa Sebastian|date=2017-11-15|work=The Hindu|access-date=2018-01-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਣ, SDGs ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |title=Under The Raintree Women's Cultural Festival - United Nations Partnerships for SDGs platform |url=https://sustainabledevelopment.un.org/partnership/?p=32793 |access-date=2019-12-09 |website=sustainabledevelopment.un.org}}</ref> ਅਤੇ 7 ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 42 ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖਕਾਂ, ਕਵੀਆਂ, ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Clipping of Express Publications - The New Indian Express-Bengaluru |url=http://epaper.newindianexpress.com/c/44901512 |access-date=2019-12-09 |website=epaper.newindianexpress.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cultural festival to empower women - The Times Of India - Bangalore, 10/18/2019 |url=https://epaper.timesgroup.com/Olive/ODN/TimesOfIndia/shared/ShowArticle.aspx?doc=TOIBG/2019/10/18&entity=Ar01909&sk=0B2D4364&mode=text# |access-date=2019-12-09 |website=epaper.timesgroup.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Feminism and a fest - Bangalore Mirror, 10/23/2019 |url=https://epaper.timesgroup.com/Olive/ODN/MumbaiMirror/shared/ShowArticle.aspx?doc=BGMIR/2019/10/23&entity=Ar02502&sk=8EFA72AB&mode=text |access-date=2019-12-09 |website=epaper.timesgroup.com}}</ref> == ਸਪੀਕਰ ਇਵੈਂਟਸ == ਮੇਂਡੋਂਕਾ ਸਾਹਿਤਕ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਮਾਗਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: * 4ਵੀਂ ਡਾ: ਮਾਇਆ ਰਾਓ ਕਥਕ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਮਈ 2022 * 'ਔਰਾ ਵਿਦ ਲੇਖਕ', ਦਯਾਨੰਦ ਸਾਗਰਾ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਜੂਨ 2022 * ਮੋਮਪਾਵਰ, ਜੁਲਾਈ 2022 * ਡੈਲ ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰੀਨਿਓਰ ਨੈੱਟਵਰਕ (DWEN) ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸੈਸ਼ਨ: "ਸਹਿਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਨਤਾ"<ref>{{Cite web |title=Dell Technologies Announces the Launch of Dell Women's Entrepreneur Network (DWEN) Chapter in India |url=https://www.businesswireindia.com/dell-technologies-announces-the-launch-of-dell-women-entrepreneur-network-dwen-chapter-in-india-64048.html |access-date=2019-07-10 |website=www.businesswireindia.com}}</ref> * "ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਸ ਚੂਹੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਰਹੇ ਹਾਂ", 2019 ਵਿੱਚ GoFloaters ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ * "ਕੀ ਔਰਤ ਬਣਨ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਸਮਾਂ ਹੈ?", 2019 ਵਿੱਚ ਇਨਰ ਵ੍ਹੀਲ ਕਲੱਬ, ਬੇਂਗਲੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਚਰਚਾ। * TEDx ਰਮਈਆ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, 2018 ਵਿੱਚ "ਕਲਚਰ ਐਜ ਏ ਚੇਂਜ ਏਜੰਟ" ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ<ref>{{Citation|title=Culture- A Change Agent {{!}} Sandhya Mendonca {{!}} TEDxRamaiahMedicalCollege|url=https://www.youtube.com/watch?v=evyWIXk9Hi8|access-date=2019-05-23}}</ref> * (WO) ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ, 2018 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚਰਚਾ<ref>{{Cite news|url=http://bengaluru.citizenmatters.in/women-come-together-in-bengaluru-to-prepare-manifesto-with-gender-lens-24347|title=Women come together in Bengaluru to prepare manifesto with gender lens {{!}}|date=2018-04-30|work=Citizen Matters, Bengaluru|access-date=2018-05-17|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women for the win |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/sunday-read/women-for-the-win/articleshow/64045253.cms |access-date=2018-05-17 |website=Bangalore Mirror}}</ref> * ''ਲਿੰਗਾਇਤਾ ਫਿਲਾਸਫੀ'' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼, 2016 ਵਿੱਚ ਬਸਰੂਰ ਸੁਬਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। * "U25 LIT ਫੈਸਟ", ਅੰਡਰ 25 ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ 2016 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * 2016 ਵਿੱਚ eMERGE ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ "ਫੋਰਜਿੰਗ ਲਿੰਕਸ, ਲੀਵਰੇਜਿੰਗ ਨੈਟਵਰਕਸ - ਉੱਦਮੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਸੰਮੇਲਨ" * 2015 ਵਿੱਚ Accenture ਦੁਆਰਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ" ਦਾ ਜਸ਼ਨ * 2014 ਵਿੱਚ [[ਮਾਯਾ ਰਾਓ|ਮਾਇਆ ਰਾਓ]] ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ, ''ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਏ ਲਾਈਫਟਾਈਮ'' ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼<ref>{{Cite web |last=Narayan |first=Shoba |date=26 July 2014 |title=How Kathak breached the north-south divide |url=http://www.livemint.com/Leisure/hPoqKRykCDhyxQHaXCT19N/How-Kathak-breached-the-northsouth-divide.html |access-date=14 December 2017 |website=Livemint.com}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਸੰਧਿਆ ਮੇਂਡੋਂਕਾ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਸਰੋਕਾਰ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਸਨੇਹੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * ਉਸ ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। * ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਜਨੀਅਰਜ਼, ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਕੇਂਦਰ, ਨੇ ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਲਈ ਯੋਮਨ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://ieiksc.org/currentnews/Apr2016.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214183615/http://ieiksc.org/currentnews/Apr2016.pdf |archive-date=14 December 2017 |access-date=2017-03-28}}</ref> * ਉਸਨੇ ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ISBR, ELCIA ਅਤੇ PRCI ਤੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਉੱਤਮਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼੍ਰਮ ਸਾਧਨਾ ਸ਼ਾਈਨਿੰਗ ਸਟਾਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। * ਗਾਰਡਨ ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ, 2019 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। * ਉਸ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ 'ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2022' ਵਿੱਚ 'ਡਿਸਟਿੰਗੂਸ਼ਡ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਉਹ ਰੋਟਰੀ ਬੈਂਗਲੋਰ ਸੋਸ਼ਲ ਦੀ ਚਾਰਟਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ ਆਫ ਬੰਗਲੌਰ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਮੇਂਡੋਨਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੋਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪਾਲ ਹੈਰਿਸ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6vhupgsaaly5k64trrf6gjq7hfde7kb 0 152051 853141 805917 2026-11-06T12:56:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853141 wikitext text/x-wiki '''ਹਿਤੇਂਦਰ ਵਧਵਾ''' (ਜਨਮ 25 ਜਨਵਰੀ, 1967) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਵਾਧਵਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੋਲੰਬੀਆ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ।<ref>[https://fortune.com/2011/09/14/the-church-of-b-school/ The Church of B-school] at Fortune; by Shelly Dubois; published September 14, 2011; retrieved November 13, 2021</ref> ਉਹ ਮੈਂਟੋਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।''<ref>[https://www.forbes.com/sites/kimelsesser/2019/01/28/is-this-the-answer-to-diversity-and-inclusion/?sh=64dec298523f Is This The Answer To Diversity And Inclusion?] at Forbes; by Kim Elsesser; published January 28, 2019; retrieved January 28, 2021</ref>'' == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਵਾਧਵਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਧਵਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ (ਨੀ ਸਰੂਪ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਾਧਵਾ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਐਮ.ਬੀ.ਏ ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. 1996 ਤੱਕ [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] (MIT) ਦੇ ਸਲੋਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ। ਵਾਧਵਾ ਦੀ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਮੌਸਮੀ ਮੰਗ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੂਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।<ref>[https://www.investors.com/jamsetji-tata-indias-industrial-master/?ven=rss Jamsetji Tata, India's Industrial Master] at Investor's Business Daily; by Doug Tsuruoka; published November 15, 2011; retrieved November 28, 2021</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਵਾਧਵਾ 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ, ਮੈਕਕਿਨਸੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ<ref>[https://www.psychologytoday.com/us/articles/201307/can-one-man-save-american-business Can One Man Save American Business?] at Psychology Today; by Dorian Roiston; published July 2, 2013; retrieved November 13, 2021</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਉੱਦਮ ਪੂੰਜੀ ਵਿੱਚ $10 ਮਿਲੀਅਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਸਿਲੀਕਾਨ ਘਾਟੀ|ਸਿਲੀਕਾਨ ਵੈਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਓਪਟੀਮਾਈਜੇਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪ,<ref>{{Cite web |title=Stocks |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=1206947 |website=[[Bloomberg News]]}}</ref> ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ NewWorldIQ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>[https://adage.com/article/btob/newworldiq-acquires-paramark/254833 NEWWORLDIQ ACQUIRES PARAMARK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230214105717/https://adage.com/article/btob/newworldiq-acquires-paramark/254833 |date=2023-02-14 }} at AdAge; published October 7, 2002; retrieved November 13, 2021</ref> ਵਾਧਵਾ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ, ਡੇਲਫਿਨਿਟੀ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਲੀਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂਟੋਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਬਣ ਗਈ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fip29UJYV2k Who am I, really?: Hitendra Wadhwa at TEDxCooperUnion] at TEDX Talks; published June 18, 2012; retrieved November 28, 2021</ref> ਵਾਧਵਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀਐਚਡੀ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਐਮਆਈਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ। 2004-2006 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਵਾਧਵਾ 2006 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੇ<ref>[https://www8.gsb.columbia.edu/cbs-directory/detail/hw2114 Columbia Business School Directory] at Columbia University; retrieved November 13, 2021</ref><ref>[https://www.mprnews.org/story/2018/03/07/white-house-chaos President Trump's White House: chaos or effective leadership?] at MPR News; by Kerri Miller; published March 7, 2018; retrieved November 28, 2021</ref><ref>[https://leading.gsb.columbia.edu/features/an-open-letter-to-america/ An Open Letter to America] at Columbia Business School; publishedJuly 8, 2020; retrieved November 28, 2021</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਵਾਧਵਾ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। === ਮੈਂਟੋਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ === 2011 ਵਿੱਚ, ਵਾਧਵਾ ਨੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਾਰਜਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂਟੋਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>[https://www.yogacitynyc.com/single-post/2012/12/27/Yoga-Meets-The-Boardroom Yoga Meets The Boardroom] at Yoga City NYC; by Alex Phelan; retrieved November 28, 2021</ref> ਮੈਂਟੋਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਾਧਵਾ ਦੇ "ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁਹਾਰਤ, ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ" ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://schoolforstartupsradio.com/2018/07/personal-leadership/ BOOTSTRAPPING DR. DILEEP RAO, CYBERSECURITY EXPERT CHRIS MOSCHOVITIS AND PERSONAL LEADERSHIP DR. HITENDRA WADHWA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203194457/https://schoolforstartupsradio.com/2018/07/personal-leadership/ |date=2022-12-03 }} at SFS Radio; by James Beach; published July 18, 2018; retrieved November 13, 2021</ref><ref>[https://www.strategy-business.com/blog/Keeping-the-Stupid-Out-of-Your-Life Keeping the Stupid Out of Your Life] at Booz & Company; by Susan. Cramm; published September 4, 2013; retrieved November 13, 2021</ref> ਵਾਧਵਾ ਅਤੇ ਮੈਂਟੋਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਮੈਂਟੋਰਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ === ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ === ਵਾਧਵਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁਹਾਰਤ, ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ'' 7 ਜੂਨ, 2022 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>[https://www.publishersweekly.com/9780306827860 Inner Mastery, Outer Impact: How Your Five Core Energies Hold the Key to Success] at Publishers Weekly; retrieved June 27, 2022</ref><ref>[https://hbr.org/2022/06/small-actions-make-great-leaders Small Actions Make Great Leaders] at Harvard Business Review; published June 22, 2022; retrieved June 27, 2022</ref><ref>[https://feelinggood.com/2022/06/27/298-professor-hitendra-wadhwa-on-inner-mastery-outer-impact/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=298-professor-hitendra-wadhwa-on-inner-mastery-outer-impact 298: Professor Hitendra Wadhwa on Inner Mastery, Outer Impact] at Feeling Good; by Dr. Burns; published June 27, 2022; retrieved June 27, 2022</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.hitendra.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] awtdhb3u7cnu08kw834drzbotaojy8k 0 152694 853019 733077 2026-11-06T11:59:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853019 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਬੂਲਕਸ਼ਮੀ ਜੇਗਦੀਸਨ''' (ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1947) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਡੀਐਮਕੇ ਦੀ ਉਪ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] (DMK) ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਤਿਰੂਚੇਨਗੋਡ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="loksabha">{{Cite web |title=Jagadeesan, Smt. Subbulakshmi |url=http://164.100.47.132/LssNew/members/former_Biography.aspx?mpsno=4147 |access-date=2 May 2011 |publisher=Lok Sabha}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ 1977 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੋਦਾਕੁਰਿਚੀ ਹਲਕੇ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, 1996 ਵਿੱਚ 1989 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਇਰੋਡ ਹਲਕੇ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1989 |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/StatisticalReport-TN77.pdf |publisher=Election Commission of India |page=7}}</ref><ref>{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1996 |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-TN96.pdf |access-date=2017-05-06 |publisher=Election Commission of India |page=7}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2005 |title=Subbulakshmi Jagadeesan |url=https://www.hindustantimes.com/india/subbulakshmi-jagadeesan/story-WIqtKPqvr5KRcQpXNkbycJ.html |access-date=8 April 2021 |publisher=Hindustan Times}}</ref><ref name="PeopleSabha2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=W_DPdm9rwnIC|title=Lok Sabha Debates|last=India. Parliament. House of the People|last2=India. Parliament. Lok Sabha|date=26 February 2009|publisher=Lok Sabha Secretariat.|page=159|access-date=8 April 2021}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 July 2002 |title=Using Pota for political aim unacceptable: DMK |url=https://timesofindia.indiatimes.com/using-pota-for-political-aim-unacceptable-dmk/articleshow/14865695.cms |access-date=8 April 2021 |publisher=[[The Times of India]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218104701/https://timesofindia.indiatimes.com/using-pota-for-political-aim-unacceptable-dmk/articleshow/14865695.cms |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, 1977-1980 ਦੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਕਾਢੀ, ਹੈਂਡਲੂਮ, ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਉਦਯੋਗ, ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਬਕਾਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, 1989-1991 ਦੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।<ref name=loksabha/> ਉਹ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] ਦੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਡਿਪਟੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੀ 29 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਐਮ ਕੇ ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਬੁੱਲਕਸ਼ਮੀ ਜਗਦੀਸਨ ਨੇ "ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ" ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਅਤੇ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]]<ref>{{Cite web |last=Nair |first=Shilpa |date=2022-09-20 |title=DMK deputy general secretary Subbulakshmi Jagadeesan resigns from party, retires from active politics |url=https://www.thesouthfirst.com/tamilnadu/dmk-deputy-general-secretary-subbulakshmi-jagadeesan-resigns-from-party-retires-from-active-politics/ |access-date=2022-09-21 |website=The South First |language=en-GB}}</ref> ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://164.100.47.194/Loksabha/Members/memberbioprofile.aspx?mpsno=4147&lastls=14 ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਕੈਚ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] o643t7vv701mitw2d3uil3dgxhyhjhx 0 153541 853107 815106 2026-11-06T12:42:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853107 wikitext text/x-wiki '''{{ਗੈਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ}}''' '''ਹਨਫ਼ੀ ਸਕੂਲ''' ({{lang-ar|حَنَفِية|translit=Ḥanafiyah}}; also called '''Hanafite''' in [[English language|English]]), '''ਹਨਫ਼ੀ ਫਿਕਹ''', [[ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ]] (ਫਿਕਹ) ਦੇ ਚਾਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ|ਸੁੰਨੀ]] ਸਕੂਲਾਂ (ਮਜ਼ਹਬ) ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{cite book|title=Understanding Islamic Law: From Classical to Contemporary|last=Ramadan|first=Hisham M.|publisher=[[Rowman Altamira]]|year=2006|isbn=978-0-7591-0991-9|pages=24–29}}</ref> ਇਸਦਾ ਨਾਮ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕੁਫਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਬੂ ਹਨੀਫਾ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਤਬੀਈ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੇਲਿਆਂ, ਇਮਾਮ ਅਬੂ ਯੂਸਫ਼ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਸ਼ੈਬਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Warren |first=Christie S. |date= |title=The Hanafi School |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0082.xml |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=26 August 2020 |website=Oxford Bibliographies}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਮਜ਼ਹਬ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਜ਼ਹਬ ਆਫ਼ ਜਿਊਰਿਸਟ (ਮਜ਼ਹਬ ਅਹਲ ਅਲ-ਰੇ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Eid |first=Muhammad |date=5 June 2015 |title=المذهب الحنفي… المذهب الأكثر انتشاراً في العالم |url=http://masjidsalahudin.com/?p=506 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507105308/http://masjidsalahudin.com/?p=506 |archive-date=7 May 2019 |access-date=5 June 2015 |website=Masjid Salah al-Din |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |last=Al-Haddad |first=Husam |date=17 November 2014 |title=المذهب الحنفي.. المذهب الأكثر انتشاراً |url=https://www.islamist-movements.com/6012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507105334/http://www.islamist-movements.com/6012 |archive-date=7 May 2019 |access-date=17 November 2014 |website=Islamist Movements |language=ar}}</ref> ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਹਨਾਫ (ਅਰਬੀ: أحناف), ਹਨਫ਼ੀ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਮਾਤੁਰੀਦੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਜ਼ਹਬ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਇਮਾਮ ਅਬੂ ਹਨੀਫਾ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਜਾਂ ਕਥਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਕਥਨ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲੋਂ ਇਸਦੀ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਫਾਇਦਾ ਸੀ। ਅਬੂ ਹਨੀਫਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਲ-ਮੁਵਾਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਮ ਮਲਿਕ ਇਬਨ ਅਨਸ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਹਿਬਾ ਅਤੇ ਸਹਿਬਾ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰੀਆ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅਧਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗਠਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾਬੱਧ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਅਬੂ ਹਨੀਫਾ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰੀਆ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਸਮਝਣ ਕਾਰਨ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ ਤਹਰਾਹ (ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਨਮਾਜ਼ (ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ), ਫਿਰ ਇਬਾਦਾਹ (ਪੂਜਾ) ਦੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਮੁਵਾਮਾਲਾਹ (ਜਨਤਕ ਇਲਾਜ), ਫਿਰ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਮਾਵਾਰੀਥ (ਵਿਰਾਸਤ) ਨਾਲ ਸੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਿਆਂਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਪਾਸ।<ref name=":1" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} nz9g653vyclqzcszomx93lo97m8n416 0 155104 853063 845666 2026-11-06T12:18:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853063 wikitext text/x-wiki '''ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤ]] ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਨੂੰ ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵੱਲੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ ਦੇ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>https://www.facebook.com/share/v/1BY3PuwSUJ/ </ref><ref>https://www.facebook.com/share/v/15x1djWT8z/</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Sonia_Mann_at_Farmers'_Protest_(15th_February_2021)_02_(cropped).jpg|thumb| ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ (15 ਫਰਵਰੀ 2021)]] == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਹਲਦਵਾਨੀ ਵਿਖੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੂਨ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਵ-ਜੰਮੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ 26 ਸਤੰਬਰ 1986 ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 September 2019 |title=Actor Sonia Mann writes emotional letter to her late father |url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/regional/punjabi/actor-sonia-mann-writes-emotional-letter-to-her-late-father/videoshow/71281191.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="a" /> ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ ਹੋਲੀ ਹਾਰਟ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਕੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="a" /> == ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ == [[File:ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ, ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵਿਖੇ.jpg|thumb|ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ, ਸੀਬਾ ਸਕੂਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਵਿਖੇ]] ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਕਈ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=13 December 2018 |title=Sonia Mann is happier doing Punjabi videos |url=https://m.timesofindia.com/city/chandigarh/sonia-mann-is-happier-doing-punjabi-videos/articleshow/67079632.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮ ''ਹਾਈਡ ਐਨ ਸੀਕ''<ref>{{Cite web |date=26 May 2012 |title=Divyadarshan was my biggest support: Sonia Mann |url=https://m.timesofindia.com/others/news-interviews/Divyadarshan-was-my-biggest-support-Sonia-Mann/articleshow/13521983.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 May 2012 |title='Kalidasa Kalakendram' to produce a movie |url=https://www.sify.com/movies/kalidasa-kalakendram-to-produce-a-movie-news-malayalam-mf5rlDfhcccsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155116/https://www.sify.com/movies/kalidasa-kalakendram-to-produce-a-movie-news-malayalam-mf5rlDfhcccsi.html |archive-date=7 December 2019 |access-date=7 December 2019 |website=Sify}}</ref> ਆਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਟੀਨਜ਼'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="b">{{Cite web |date=7 March 2019 |title=Punjabi actresses who found fame in the South Indian film industry as well! |url=https://www.in.com/entertainment/regional/punjabi-actresses-who-found-fame-in-the-south-indian-film-industry-as-well-335319.htm/amp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155117/https://www.in.com/entertainment/regional/punjabi-actresses-who-found-fame-in-the-south-indian-film-industry-as-well-335319.htm/amp |archive-date=7 December 2019 |access-date=7 December 2019 |website=in.com}}</ref> ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ''ਹਾਣੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="a">{{Cite web |date=18 July 2018 |title=Here Are Some Interesting Facts About Punjabi Actress Turned Model Sonia Maan |url=https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/10873/interesting-facts-about-punjabi-actress-model-sonia-maan |access-date=7 December 2019 |website=Ghaint Punjab |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155117/https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/10873/interesting-facts-about-punjabi-actress-model-sonia-maan |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 September 2013 |title=Harbhajan visits city with 'Haani' cast |url=https://m.hindustantimes.com/punjab/harbhajan-visits-city-with-haani-cast/story-G6pioBEoVxNwHSvl2QGtdJ.html |access-date=7 December 2019 |website=Hindustan Times }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 September 2013 |title=Haani cast in the city, Harbhajan Mann regales with popular songs |url=http://archive.indianexpress.com/news/haani-cast-in-the-city-harbhajan-mann-regales-with-popular-songs/1163171/ |access-date=7 December 2019 |website=The Indian Express}}</ref> ਉਸਦੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ]] ''ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕਮੀਨੇ'' 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ]] ' ''ਕਹੀਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ''' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kahin Hai Mera Pyar Cast & Crew |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/kahin-hai-mera-pyar/cast/ |access-date=7 December 2019 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Box Office Debacle Doesn't Let Up; Kya Dilli Kya Lahore Is A Must-watch |url=https://www.businessinsider.in/box-office-debacle-doesnt-let-up-kyadilli-kya-lahore-is-a-must-watch/articleshow/34741522.cms |access-date=7 December 2019 |website=Business Insider |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155117/https://www.businessinsider.in/box-office-debacle-doesnt-let-up-kyadilli-kya-lahore-is-a-must-watch/articleshow/34741522.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=31 December 2017 |title=Clean sweep |url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/life-style/clean-sweep/521162.html |access-date=7 December 2019 |website=The Tribune |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207155122/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/clean-sweep/521162.html |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2019 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਧੀ ਅੰਤ ਧੀ'' 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=b/> ਉਸਦੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ]] ''[[25 ਕਿੱਲੇ]]'' 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ''ਮੋਟਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ'' ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="a" /><ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movie-details/motor-mitraan-di/movieshow/61221461.cms|title=Motor Mitraan Di|work=The Times of India|access-date=7 December 2019}}</ref> ਮਾਨ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ''ਹਿਰਦਯੰਤਰ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 March 2018 |title=Punjabi actor Sonia Mann to pair with Hrithik Roshan? |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/events/chandigarh/punjabi-actor-sonia-mann-to-pair-with-hrithik-roshan/articleshow/63190090.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Hrithik slams Sonia Mann's publicist for using his name to promote her |url=https://www.cinestaan.com/articles/2018/mar/13/11714 |access-date=7 December 2019 |website=Cinestaan |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207160619/https://www.cinestaan.com/articles/2018/mar/13/11714 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਡਾ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ'' ਵੀ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 July 2017 |title=Dr Chakravarthy |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/movies/previews/dr-chakravarthy/articleshow/59573972.cms |access-date=7 December 2019 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 July 2017 |title=Keen to do more Telugu films, says Sonia Mann |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/150717/keen-to-do-more-telugu-films-says-sonia-mann.html |access-date=7 December 2019 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਹੈਪੀ ਹਾਰਡੀ ਐਂਡ ਹੀਰ'' ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 31 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 December 2019 |title=Himesh Reshammiya's 'Happy Hardy and Heer' gets new release date |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/himesh-reshammiyas-happy-hardy-heer-gets-new-release-date-1502830369.html |access-date=7 December 2019 |website=The Statesman}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 December 2019 |title=Happy Hardy and Heer: Himesh Reshammiya's musical drama postponed, to now release on 31 January, 2020 |url=https://www.firstpost.com/entertainment/happy-hardy-and-heer-himesh-reshammiyas-musical-drama-postponed-to-now-release-on-31-january-2020-7746921.html |access-date=7 December 2019 |website=Firstpost}}</ref> ==ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ== ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ 23 ਫਰਵਰੀ 2025 ਨੂੰ 'ਆਪ' ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਨਵੀਨਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ]] ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] (ਆਪ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref name="Punjabi actress Sonia Mann joins AAP in presence of Arvind Kejriwal">{{cite news |title=Punjabi actress Sonia Mann joins AAP in presence of Arvind Kejriwal |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/punjabi-actress-sonia-mann-joins-aap-in-presence-of-arvind-kejriwal20250223125354/ |access-date=23 February 2025 |publisher=ANI News |date=23 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223073917/https://www.aninews.in/news/national/general-news/punjabi-actress-sonia-mann-joins-aap-in-presence-of-arvind-kejriwal20250223125354/ |archive-date=23 February 2025 |language=en}}</ref> ==ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable sortable" |- !ਸਾਲ !ਫਿਲਮ !ਰੋਲ !ਭਾਸ਼ਾ !ਨੋਟ |- | 2012 | ''[[ਹਾਈਡ ਐਂਡ ਸੀਕ]]'' | | [[ਮਲਿਆਲਮ]] | |- | 2013 | ''ਟੀਨਜ਼'' | ਲੇਖਾ | ਮਲਿਆਲਮ | |- | 2013 | ''[[Hanni(Film)|ਹਾਣੀ]]'' | ਪ੍ਰੀਤ | [[Punjabi language|ਪੰਜਾਬੀ]] | |- | 2014 | ''ਬੜੇ ਚੰਗੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕਮੀਨੇ'' | ਕਾਮਿਨੀ | ਪੰਜਾਬੀ | |- | 2014 | ''[[ਕਹੀਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ]]'' | ਪ੍ਰਿਯਾ/ਸ਼ਾਂਤੀ | [[ਹਿੰਦੀ]] | ਡੈਬਿਊ[[Hindi cinema|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ]] |- | 2015 | ''ਧੀ ਅੰਤ ਧੀ'' | ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਰਾਸਾਨਾ | [[Telugu language|ਤੇਲਗੂ]] | |- | 2016 | ''[[25 ਕਿੱਲੇ]]'' | ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ | ਪੰਜਾਬੀ | |- | 2016 | ''[[ਮੋਟਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ]]'' | ਪ੍ਰੀਤ | ਪੰਜਾਬੀ | |- | 2017 | ''[[ਹਿਰਦਯੰਤਰ ]]'' | ਸੋਨੀਆ | [[Marathi language|ਮਰਾਠੀ]] | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ |- | 2017 | ''ਡਾ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ'' |ਸੋਨੀਆ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2020 | ''[[ਹੈਪੀ ਹਾਰਡੀ ਐਂਡ ਹੀਰ]]'' | ਹੀਰ ਰੰਧਾਵਾ | ਹਿੰਦੀ | |} ===ਸੰਗੀਤ ਵੀਡਿਓਜ਼=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: left;" |- ! scope="col"| ਸਾਲ ! scope="col"| ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" class="unsortable" | ਨਾਲ |- | 2018 ! scope="row"| ਟੋਚਨ | [[Sidhu Moose Wala|ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ]] |- | 2018 ! scope="row"| ਡਿਫਰੈਂਸ | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]] |- | 2018 ! scope="row"| ਤੀਜੇ ਵੀਕ | [[ਜੋਰਡਨ ਸੰਧੂ]] |- |2021 ! scope="row"| ਦਿਲ ਤੋੜਨਾ |[[ਸਿੰਗਾ]] |- |2022 ! scope="row"| ਦਿਲ ਦੀਵਾਨਾ ਹੈ |[[Jassie Gill|ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r7rqv63f7f2qzm8yrrg0t2srzv5ptkc 0 155449 853127 832254 2026-11-06T12:49:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853127 wikitext text/x-wiki '''ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ''' (17 ਸਤੰਬਰ 1922 – 6 ਜੁਲਾਈ 2017) ਇੱਕ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ]] ਕਿਸਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਹਰੇ ਚਾਵਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਧਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=চলে গেলেন হরি ধানের উদ্ভাবক হরিপদ কাপালী |url=http://www.dainikamadershomoy.com/todays-paper/more-news/88324/%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A7%87-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%A6-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80 |website=amadershomoy Online |access-date=2023-03-04 |archive-date=2023-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304182103/https://www.dainikamadershomoy.com/todays-paper/more-news/88324/%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A7%87-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%A6-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80 |url-status=dead }}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਝਨੇਡਾ ਦੇ ਸਦਰ ਉਪਜ਼ਿਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਇਨਾਇਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਜੂ ਲਾਲ ਕਪਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰੋਧਨੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਮਾਇਆ ਅਤੇ ਆਸਨਨਗਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਤੀ ਬਿਸਵਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।<ref>{{Cite web |title='হরি' ধানের উদ্ভাবক হরিপদ কাপালী আর নেই |url=http://www.banglatribune.com/country/news/221335/%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%A6-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%86%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%87 |publisher=[[বাংলা ট্রিবিউন]] |access-date=2023-03-04 |archive-date=2017-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809161603/http://www.banglatribune.com/country/news/221335/%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%A6-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%86%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%87 |url-status=dead }}</ref> == ਹਰੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ == ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਰੀ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੌਲ|ਝੋਨੇ ਦਾ]] ਬੂਟਾ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਬੀਜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਚੌਲਾਂ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ ਤੋਂ ਬੀਜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਰੀ ਅਤੇ ਬੋਰੋ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1994 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਝੇਨਾਈਦਾਹ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਨਾਮ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1995 ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਛਪੀ। 1996 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ, ਖਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਬਰਸਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਰੋਧਕ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਈਸ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਢ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਹਰੀਪਦ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 9ਵੀਂ ਅਤੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹਰੀ ਚਾਵਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=হরিধানের উদ্ভাবক হরিপদ কাপালী আর নেই |url=http://www.ittefaq.com.bd/wholecountry/2017/07/06/119498.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706161749/http://www.ittefaq.com.bd/wholecountry/2017/07/06/119498.html |archive-date=৬ জুলাই ২০১৭ |access-date=৮ জুলাই ২০১৭ |publisher=দৈনিক ইত্তেফাক}}</ref><ref>{{Cite web |title=হরি ধানের উদ্ভাবক হরিপদ কাপালী আর নেই |url=http://www.dhakatimes24.com/2017/07/06/39309/হরি-ধানের-উদ্ভাবক-হরিপদ-কাপালী-আর-নেই |website=Dhakatimes News}}</ref><ref>{{Cite web |title=হরিধানের উদ্ভাবক হরিপদ কাপালী আর নেই |url=http://www.banglanews24.com/national/news/bd/585311.details |publisher=BanglaNews24.com |access-date=2023-03-04 |archive-date=2023-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107130926/https://www.banglanews24.com/national/news/bd/585311.details |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=হরিপদ কাপালীর হরি ধান |url=https://www.jagonews24.com/country/news/16355/%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%A6-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8 |publisher=জাগোনিউজ২৪.কম |access-date=2023-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107130925/https://www.jagonews24.com/country/news/16355 |archive-date=2023-01-07 |url-status=dead }}</ref> ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦਾ ਬੂਟਾ ਵੀ ਪੁਰੁਸ਼ਤੂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਝੁੰਡ ਦੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬੂਟੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ। ਝਾੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਝਾੜ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬੀਆਰ-11 ਚੌਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਨਵਾਂ ਝੋਨਾ ਹੀ ਬੀਜਿਆ। ਅਤੇ BR-11 ਜਾਂ ਸਵਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਚੌਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਉਦੋਂ ਬੀਆਰ-11 ਦਾ ਝਾੜ 18 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 20 ਮਣ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿੱਘਾ ਸੀ। ਪਰ ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਝੋਨੇ ਦਾ ਝਾੜ 22 ਮਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਖਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ।<ref>{{Cite web |title=আপনাকে অভিবাদন স্যার হরিপদ কাপালী |url=http://www.prothomalo.com/opinion/article/1242676 |publisher=}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਹਰੀਪਦ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਗੋਨੋਸ਼ਠਯ ਕੇਂਦਰ, ਢਾਕਾ ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 16 ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਮੌਤ == ਹਰੀਪਦ ਕਪਾਲੀ ਨੇ 6 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਕਾਰਨ ਝਨੇਡਾ ਦੇ ਆਸਨਨਗਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ 95 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=হরিধানের উদ্ভাবক হরিপদ কাপালী আর নেই - |url=http://bangla.samakal.net/2017/07/06/305649 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202437/http://bangla.samakal.net/2017/07/06/305649 |archive-date=৮ জুলাই ২০১৭ |access-date=৮ জুলাই ২০১৭ |website=Samakal Online Version}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] sncnv00gyg8pfhc2f3q2lqu25uqna4c 0 156628 853021 649371 2026-11-06T12:00:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853021 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਮਨਾ ਰਾਏ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਹਾਉ ਆਈ ਕੈਮ ਏ ਟ੍ਰੀ'' (2017), ਗੈਰ-ਗਲਪ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ''ਗੁੰਮ'' (2019), ਇੱਕ ਨਾਵਲ; ''ਸਿਲੇਬਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ'' (2019), ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ; ਅਤੇ ''ਮਾਈ ਮਦਰਜ਼ ਲਵਰ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼'' (2019), ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ। ਉਸਦਾ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ ''ਲਵ ਇਨ ਦ ਚਿਕਨਜ਼ ਨੇਕ'' ਮੈਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ (2008) ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਹਾਉ ਆਈ ਕੈਮ ਏ ਟ੍ਰੀ'', ਇੱਕ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾ, ਨੂੰ 2017 ਸ਼ਕਤੀ ਭੱਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਜੀਵਨ == ਸੁਮਨਾ ਰਾਏ, ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name="New Writing">{{Cite web |title=Sumana Roy |url=https://www.newwriting.net/writer/sumana-roy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125161528/https://www.newwriting.net/writer/sumana-roy/ |archive-date=25 January 2021 |access-date=8 July 2021 |website=New Writing}}</ref><ref name="Roy 2016">{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/read/living-in-the-chickens-neck/article8590811.ece|title=Living in the Chicken's Neck|last=Roy|first=Sumana|date=13 May 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=9 July 2021}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਦੇ ਮਹਬਰਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਟ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਕੂਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Telegraph India 2018">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/culture/becoming-a-tree-to-going-missing-mdash-an-author-rsquo-s-afternoon-with-sumana-roy-presented-by-shree-cement-with-t2/cid/1509064|title=Becoming a tree to going missing - An Author's Afternoon with Sumana Roy, presented by Shree Cement, with t2|date=26 July 2018|work=Telegraph India|access-date=8 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711181333/https://www.telegraphindia.com/culture/becoming-a-tree-to-going-missing-mdash-an-author-rsquo-s-afternoon-with-sumana-roy-presented-by-shree-cement-with-t2/cid/1509064|archive-date=11 July 2021}}</ref> ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ<ref>{{Cite web |date=1 December 2009 |title=Man is mandir: 'My friend Sancho' by Amit Varma and 'Arzee the dwarf' by Chandrahas Choudhary |url=https://www.himalmag.com/man-is-mandir-my-friend-sancho-by-amit-varma-and-arzee-the-dwarf-by-chandrahas-choudhary/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711181334/https://www.himalmag.com/man-is-mandir-my-friend-sancho-by-amit-varma-and-arzee-the-dwarf-by-chandrahas-choudhary/ |archive-date=11 July 2021 |access-date=9 July 2021 |website=Himal Southasian}}</ref> ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਰੈਚਲ ਕਾਰਸਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀ, [[ਲੁਡਵਿਗ ਮੈਕਸੀਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮਿਊਨਿਖ਼|ਐਲਐਮਯੂ ਮਿਊਨਿਖ]] ਵਿੱਚ ਕਾਰਸਨ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਟਾਈਮ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਲੋ ਸੀ<ref name="wb">{{Cite web |title=Ashoka University |url=https://www.ashoka.edu.in/faculty#!/sumana-roy-1569 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508220344/https://www.ashoka.edu.in/faculty#!/sumana-roy-1569 |archive-date=2019-05-08 |access-date=2021-07-11}}</ref> ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਲੈਬ, ਡੰਬਰਟਨ ਓਕਸ, [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Plant Humanities Faculty Resident |url=https://www.doaks.org/about/fellows/sumana-roy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610122525/https://www.doaks.org/about/fellows/sumana-roy |archive-date=2021-06-10 |access-date=2021-07-13}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=25 June 2021|title=Open Minds 2021: Soft Power|url=https://openthemagazine.com/cover-stories/open-minds-2021-soft-power/|magazine=[[Open (Indian magazine)|Open]]/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712122620/https://openthemagazine.com/cover-stories/open-minds-2021-soft-power/|archive-date=12 July 2021|access-date=13 July 2021}}</ref> == ਕੰਮ == ਰਾਏ [[ਬੂਟਾ|ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ]] ਬਾਰੇ ''ਦ ਹਿੰਦੂ ਬਿਜ਼ਨਸ ਲਾਈਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਕਾਲਮ, ''ਟ੍ਰੀਲੋਜੀ'' ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ''ਗ੍ਰਾਂਟਾ'', ''ਦ ਕੈਰਾਵੈਨ'', ''ਗੇਰਨੀਕਾ'' ''ਹਿਮਾਲ ਸਾਊਥਏਸ਼ੀਅਨ'', ''ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਰਿਵਿਊ ਆਫ਼ ਬੁਕਸ'', ''ਪ੍ਰੈਰੀ ਸ਼ੂਨਰ'', ''ਅਮਰੀਕਨ ਬੁੱਕ ਰਿਵਿਊ'', ''ਦ ਵ੍ਹਾਈਟ ਰਿਵਿਊ'' ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼'', ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ਼ ਰਾਈਟਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="New Writing" /><ref name="wb" /> ਰਾਏ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਸੀ, ''ਲਵ ਇਨ ਦਾ ਚਿਕਨਜ਼ ਨੇਕ'', ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਬਮੰਦਿਰ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਇਹ [[ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ]], ਦੂਅਰਜ਼ ਅਤੇ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਪਣੇ ਔਖੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਗੋਰਖਾਲੈਂਡ]] ਅਤੇ ਕਾਮਤਾਪੁਰ ਦੀ ਮੰਗ, ਜੋ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤਾਂ, ਤੀਰਨਾ, ਨਿਰਝਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The 2008 Man Asian Literary Prize - Longlist Announced |url=http://manasialiteraryprize.squarespace.com/storage/press-releases/22Jul2008release.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820140507/http://manasialiteraryprize.squarespace.com/storage/press-releases/22Jul2008release.pdf |archive-date=2011-08-20 |access-date=11 July 2021 |publisher=Man Asia Literary Prize}}</ref> ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ''ਹਾਉ ਆਈ ਕੇਮ ਏ ਟ੍ਰੀ'', ਇੱਕ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। [[ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਬਿਰਤਾਂਤ|ਪਹਿਲੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ, ਪੁਸਤਕ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="Faust Kultur" /> <ref name="The Wire 2017">{{Cite web |last=Barman |first=Rini |date=20 March 2017 |title='How I Became a Tree' is an Ode to All That is Neglected |url=https://thewire.in/books/review-how-i-became-a-tree-by-sumana-roy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222073635/https://thewire.in/books/review-how-i-became-a-tree-by-sumana-roy |archive-date=22 February 2020 |access-date=11 July 2021 |website=The Wire}}</ref><ref name="Baishya 2017">{{Cite web |last=Baishya |first=Amit R. |date=2017-04-26 |editor-last=Simon |editor-first=Daniel |title=How I Became a Tree by Sumana Roy |url=https://www.worldliteraturetoday.org/2017/may/how-i-became-tree-sumana-roy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522161949/https://www.worldliteraturetoday.org/2017/may/how-i-became-tree-sumana-roy |archive-date=2021-05-22 |access-date=8 July 2021 |website=[[World Literature Today]]}}</ref> ਪੈਟਰਿਕ ਡੇਵੌਕਸ ਦੁਆਰਾ ''ਟਿੱਪਣੀ Je Suis Devenue Un Arbre'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Devaux">{{Cite web |last=Devaux |first=Patrick |title=Comment je suis devenue un arbre, Sumana Roy (par Patrick Devaux) |url=https://www.lacauselitteraire.fr/comment-je-suis-devenue-un-arbre-sumana-roy-par-patrick-devaux |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116031949/https://www.lacauselitteraire.fr/comment-je-suis-devenue-un-arbre-sumana-roy-par-patrick-devaux |archive-date=16 January 2021 |access-date=9 July 2021 |website=La Cause Litteraire |language=fr}}</ref><ref name="Faust Kultur">{{Cite web |last=Lüdenbac |first=Clair |title=Buchkritik: Sumana Roy, Wie ich ein Baum wurde |url=https://faustkultur.de/4353-0-Buchkritik-Sumana-Roy-Wie-ich-ein-Baum-wurde.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119013213/https://faustkultur.de/4353-0-Buchkritik-Sumana-Roy-Wie-ich-ein-Baum-wurde.html |archive-date=19 January 2021 |access-date=11 July 2021 |website=Faust Kultur |language=de}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਗੁੰਮ: ਏ ਨਾਵਲ'' (2019), ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ''[[ਰਾਮਾਇਣ]]'' ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਰੀਟੇਲਿੰਗ ਹੈ।<ref name="Ray 2018">{{Cite web |last=Ray |first=Sumit |date=2018-10-17 |editor-last=Simon |editor-first=Daniel |title=Missing by Sumana Roy |url=https://www.worldliteraturetoday.org/2018/november/missing-sumana-roy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711181343/https://www.worldliteraturetoday.org/2018/november/missing-sumana-roy |archive-date=2021-07-11 |access-date=2021-07-06 |website=[[World Literature Today]]}}</ref> ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਘਟਨਾ, 2012 ਦੀ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ''ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ'' ਕੋਬਿਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛੇੜਛਾੜ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਇਕ ਲੜਕੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵੇਲੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ, ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨਯਨ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਮਲਦਾ, ਸ਼ਿਭੂ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਬਰਾਬਰ ਉੱਤਮਤਾ ਜੋ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ [[ਸੀਤਾ]] ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਰਾਮ]] ਉਸਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="NagpalNarayan2019">{{Cite journal|last=Nagpal|first=Payal|last2=Narayan|first2=Shyamala A.|year=2019|title=India|journal=[[The Journal of Commonwealth Literature]]|volume=54|issue=4|page=614|doi=10.1177/0021989419877061|issn=0021-9894}}</ref><ref name="Gopalan 2017">{{Cite journal|last=Gopalan|first=Pradeep|date=September 2017|title=More Than Just A Disappearance|url=https://www.thebookreviewindia.org/more-than-just-a-disappearance/|journal=The Book Review|location=New Delhi|publisher=The Book Review Literary Trust|volume=41|issue=9|oclc=564170386|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711191348/https://www.thebookreviewindia.org/more-than-just-a-disappearance/|archive-date=2021-07-11|access-date=2021-07-11}}</ref><ref name="Ahmad 2018">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/just-before-monday/review-book-review-missing-2626132|title=Book Review: Missing|last=Ahmad|first=Ashwin|date=17 June 2018|work=DNA India|access-date=8 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920115408/https://www.dnaindia.com/just-before-monday/review-book-review-missing-2626132|archive-date=20 September 2019}}</ref> ਕੋਬਿਤਾ ਪੂਰੇ ਨਾਵਲ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਬ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Ray 2018" /> ''ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਇੱਕ ਨਾਵਲ'' (2019), ਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ''ਸਿਲੇਬਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ'' । ਸਿਰਲੇਖ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਏ ਗਏ ਪਾਠ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੂਹਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਕਲਾਸਰੂਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਲੈਂਸ ਦੁਆਰਾ ਰਿਫੈਕਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਣਿਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਗਣਿਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਲਈ ਉਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ।<ref name="NagpalNarayan2020">{{Cite journal|last=Nagpal|first=Payal|last2=Narayan|first2=Shyamala A.|year=2020|title=India|journal=[[The Journal of Commonwealth Literature]]|volume=55|issue=4|page=592|doi=10.1177/0021989420962768|issn=0021-9894}}</ref><ref name="Hindustan Times 2019">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/books/review-out-of-syllabus-by-sumana-roy/story-IyD7837bbvDYjfYSl4SBcM.html|title=Review: Out of Syllabus by Sumana Roy|last=Ray|first=Kunal|date=24 August 2019|work=Hindustan Times|access-date=13 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712192802/https://www.hindustantimes.com/books/review-out-of-syllabus-by-sumana-roy/story-IyD7837bbvDYjfYSl4SBcM.html|archive-date=12 July 2021}}</ref> ''ਸਿਲੇਬਸ ਦੇ ਬਾਹਰ'' [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਐਮਰੀਟਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਾਰਜੋਰੀ ਪਰਲੋਫ ਅਤੇ ਇਰਵਿਨ ਦੇ ਐਮਰੀਟਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੇ. ਹਿਲਿਸ ਮਿਲਰ ਵਿਖੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰਲੋਫ ਲਈ, ਰੌਏ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ - ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ, ਭੂਗੋਲ, ਇਤਿਹਾਸ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ - ਦੀ ਇੱਕ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ - ਇੱਕ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪਿਆਰ, ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਘਾਟੇ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮੂਲੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੇੜਨ ਲਈ। ਨਿਰਲੇਪਤਾ, [[ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ|ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਪਲਾਥ ਦੇ ਓਯੂਵਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਉਲਟ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦੂਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜੇ. ਹਿਲਿਸ ਮਿਲਰ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰਸਮੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਲੇਬਸ ਦੀਆਂ ਆਈਟਮਾਂ ਦੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅੰਕੜੇ।<ref name="Roy 2019 Speaking Tiger">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Xni7xAEACAAJ|title=Out of Syllabus: Poems|last=Roy|first=S.|publisher=Speaking Tiger Books|year=2019|isbn=978-93-88874-60-1|page=|access-date=9 July 2021}}</ref> ''ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'', ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="Mukherjee2020">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-reviews/language-and-other-maladies-review-of-sumana-roys-my-mothers-lover-and-other-stories/article30820956.ece|title=Review of Sumana Roy's 'My Mother's Lover and Other Stories'|last=Mukherjee|first=Anusua|date=15 February 2020|work=The Hindu|access-date=13 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622072444/https://www.thehindu.com/books/books-reviews/language-and-other-maladies-review-of-sumana-roys-my-mothers-lover-and-other-stories/article30820956.ece|archive-date=22 June 2020}}</ref><ref name="Jain2020">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/books/review-my-mother-s-lover-and-other-stories-by-sumana-roy/story-0DnRhZ67CrTrzwqOyOY1yM.html|title=Review: My Mother's Lover and Other Stories by Sumana Roy|last=Jain|first=Saudamini|date=28 May 2020|work=Hindustan Times|access-date=13 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702200044/https://www.hindustantimes.com/books/review-my-mother-s-lover-and-other-stories-by-sumana-roy/story-0DnRhZ67CrTrzwqOyOY1yM.html|archive-date=2 July 2021}}</ref> ਰਾਏ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਐਨੀਮਲੀਆ ਇੰਡੀਕਾ: ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਨਵਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2019), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ 21 ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="Lenin 2019">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/animalia-indica-edited-by-sumana-roy-reviewed-by-janaki-lenin-rikki-tikki-tavi-and-friends/article29230563.ece|title='Animalia Indica' edited by Sumana Roy, reviewed by Janaki Lenin|last=Lenin|first=Janaki|date=24 August 2019|work=The Hindu|access-date=8 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101022258/https://www.thehindu.com/books/animalia-indica-edited-by-sumana-roy-reviewed-by-janaki-lenin-rikki-tikki-tavi-and-friends/article29230563.ece|archive-date=1 November 2020}}</ref><ref name="Bhattacharya 2019">{{Cite news|url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/can-animals-tell-their-stories-1565343657905.html|title=Can animals tell their stories?|last=Bhattacharya|first=Bibek|date=9 August 2019|work=Mint|access-date=8 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810115708/https://www.livemint.com/mint-lounge/features/can-animals-tell-their-stories-1565343657905.html|archive-date=10 August 2019}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] 6jgsodqa5goi0rmh9b2owrgsgklxiga 0 157237 853054 846529 2026-11-06T12:15:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853054 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੈਂਡਰਾ ਸੈਮੂਅਲ | image = Sandra Samul in Nariman House.jpg | caption = ਸੈਂਡਰਾ ਸੈਮੂਅਲ 2018 ਵਿੱਚ ਨਰੀਮਨ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਬੈਠੀ ਹੈ | known_for = 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਰੀਮਨ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਮੋਸ਼ੇ ਹੋਲਟਜ਼ਬਰਗ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੈਂਡਰਾ ਸੈਮੂਅਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]:'''Sandra Samue;''' ਜਨਮ: 1964) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੈਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ [[2008 ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਾ|2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ]] ਦੌਰਾਨ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਮੋਸ਼ੇ ਹੋਲਟਜ਼ਬਰਗ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸਾਲਾ [[ਯਹੂਦੀ]] ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Nanny credited with tot's daring rescue - CNN.com |url=https://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/02/moshe.mumbai/index.html |access-date=2021-07-14 |website=edition.cnn.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206052006/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/02/moshe.mumbai/index.html |archive-date=2008-12-06 |url-status=dead }}</ref> ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ ਨਰੀਮਨ ਹਾਊਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਊਟਰੀਚ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਕੇਅਰਟੇਕਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਈਬਾ|ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ]] (LeT), [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦ|ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀ]] ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੋਲਟਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲਸ਼ਕਰ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Esther Crispe |first=Sara |date=30 November 2008 |title=Sandra Samuel: A Heroine in Mumbai |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/775350/jewish/Sandra-Samuel-A-Heroine-in-Mumbai.htm |url-status=live |access-date=14 July 2021 |website=[[Chabad.org]]}}</ref> ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਮੂਅਲ ਹੋਲਟਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਨਾਲ [[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=Nov 26, 2018 |title=Moshe's nanny: Sandra Samuels wants 26/11 'scars' wiped from Nariman House - Remembering Mumbai Terror attacks |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/26-11-lest-we-forget/moshes-nanny-sandra-samuel-wants-26/11-scars-wiped-from-nariman-house/articleshow/66803387.cms |access-date=2021-07-14 |website=Mumbai Mirror |language=en |agency=PTI |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714055954/https://mumbaimirror.indiatimes.com/26-11-lest-we-forget/moshes-nanny-sandra-samuel-wants-26/11-scars-wiped-from-nariman-house/articleshow/66803387.cms |url-status=dead }}</ref> ਸੈਮੂਅਲ ਪੱਛਮੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ALEH]] ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਜੋ [[ਅਪਾਹਜਪੁਣਾ|ਅਪਾਹਜ]] ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਪੁਨਰਵਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Oster |first=Marcy |title=Decade after Mumbai massacre, murdered Chabad couple's son flourishes in Israel |url=https://www.timesofisrael.com/decade-after-mumbai-massacre-murdered-chabad-couples-son-flourishes-in-israel/ |access-date=2021-07-14 |website=www.timesofisrael.com |language=en-US}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == === ਐਸਫਿਰਾ ਮੈਮਨ ਮਹਿਲਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਡਲ === 30 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਉਲ ਵਾਲਨਬਰਗ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਸੈਂਡਰਾ ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਐਸਫਿਰਾ ਮੈਮਨ ਵੂਮੈਨ ਰੈਸਕਿਊਰ ਮੈਡਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਸੈਂਡਰਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਦੋ ਸਬਕ ਸਿਖਾਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਨਸਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਬਕ, ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਛੇ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ।" === ਨਾਗਰਿਕਤਾ === ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ 13 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਆਨਰੇਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 September 2010 |title=Boy's Rescuer Is Granted Honorary Citizenship |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04E3DA123BF937A2575AC0A9669D8B63 |access-date=30 December 2012 |website=[[The New York Times]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref> === ਕੌਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮੀ === 2008 ਤੱਕ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੈਮੂਅਲ ਨੂੰ ''ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮੀ ਦਾ'' ਖਿਤਾਬ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="BBC">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7758332.stm|title=Israel awaits Mumbai attack dead|date=1 December 2008|access-date=2008-12-06|publisher=BBC}}</ref><ref name="JTA">{{Cite news|url=http://jta.org/news/article/2008/11/30/1001252/chabad-toddlers-caretaker-to-arrive-in-israel|title=Chabad toddler's caretaker to arrive in Israel|date=30 November 2008|access-date=2008-12-05|publisher=[[Jewish Telegraphic Agency]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jddbeizybczebwrprsff8ccirusdk7h 0 158234 853073 835858 2026-11-06T12:20:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853073 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੋਮਾ ਬੈਨਰਜੀ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = ਕੋਲਕਾਤਾ | citizenship = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | known_for = | notable_works = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੋਮਾ ਬੈਨਰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Soma Banerjee''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Soma Banerjee: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday |url=https://m.timesofindia.com/topic/soma-banerjee |access-date=6 August 2022 |website=The Times of India}}</ref> ਉਸਨੇ ਡੀਡੀ ਬੰਗਲਾ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਜਨਮਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ ਦੀ ਮਾਂ. . . ਤੋਮੇ ਚਰਾ ਘਮ ਅਸਨਾ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ ਅੰਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਭੋਜੋ ਗੋਬਿੰਦੋ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਅਪੂ ਅਤੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=এক্সক্লুসিভ ইন্টারভিউঃ পঁচিশ বছর আগে ‘নেপোটিজম’ শব্দটা জানলে অনেক কথা বলার ছিলঃ সোমা ব্যানার্জি |url=https://newsfront.co/exclusive-interview-of-soma-banerjee/ |access-date=6 August 2020 |website=News Front |language=bn |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031071447/https://newsfront.co/exclusive-interview-of-soma-banerjee/ |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |url-status=dead }}</ref> == ਕੰਮ == === ਫਿਲਮਾਂ === * ''ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨੇਨ ਗੋਪਨ ਕੌਮੋਤੀ'' <ref>{{Cite web |title=‘আমার মেয়েদের বলেছি পিরিয়ডের সময়েও পুজো করতে’ |url=https://www.anandabazar.com/entertainment/exclusive-interview-of-actress-soma-banerjee-on-her-upcoming-movie-dgtlx-1.1111918 |access-date=6 August 2022 |website=Anandabazar |language=bn}}</ref> (2020) * ''ਨਕਾਬ'' (2018) * ''ਬਿੰਦਾਸ'' (2014) * ''ਚਿਰੋਦਿਨੀ ਤੁਮੀ ਜੇ ਅਮਰ 2'' (2013) * ''ਬੰਧੂ'' (2007) === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸੀਰੀਅਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਚੈਨਲ |- | 1996-2002 | ''ਜਨਮਭੂਮੀ'' | ਪੋਰੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਡੀਡੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2003-2005 | ''ਏਕ ਅਕਾਸ਼ਰ ਨੀਚੇ'' | ਮਾਨਸ਼ੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2009-2014 | ''ਮਾ.'' ''.'' ''.'' ''.'' ''ਤੋਮੇ ਚਰਾ ਘਮ ਅਸਨਾ'' | ਹੀਰਾ ਅੰਮਾ <ref>{{Cite web |title=Catch ‘Heera Amma’ On Jiyo Bangla! |url=https://www.jiyobangla.com/video/interview-of-soma-banerjee?q&utm_source=home&utm_medium=video |access-date=6 August 2022 |website=Jiyo Bangla |archive-date=17 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317155655/https://www.jiyobangla.com/video/interview-of-soma-banerjee?q&utm_source=home&utm_medium=video |url-status=dead }}</ref> | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ |- | 2011-2013 | ''ਕੀਆ ਪਾਤਰ ਨਉਕੋ'' | ਫਿਰੋਜ਼ਾ | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2012 | ''ਚੈੱਕਮੇਟ'' | ਅੰਜਲੀਮਾਸ਼ੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ |- | 2014-2016 | ''ਚੋਖਰ ਤਾਰਾ ਤੁਈ'' | ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ |- | 2015-2016 | ''ਕੋਜਾਗੋਰੀ'' | ਨੂਰੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2015–2017 | ''ਪੁਨੀ ਪੁਕੁਰ'' | ਹੋਇਮੋਂਟੀ ਮੁਖਰਜੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ |- | 2016 | ''ਭਲੋਭਾਸ਼ਾ ਭਲੋਭਾਸ਼ਾ'' | ਮੰਡ | ਬੰਗਾਲੀ | ਰੰਗ ਬੰਗਲਾ |- | 2016 | ''ਝਾਂਝ ਲੋਬਾਂਗੋ ਫੂਲ'' | ਬ੍ਰਿਹੋਸਪੋਤੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ |- | 2016–2017 | ''ਭੂਤੁ'' | ਗੁਰੂਮਾ | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2017 | ''ਜਰੋਵਰ ਝੁਮਕੋ'' | ਬੀਰੂ ਦੀ ਮਾਂ | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2017–2018 | ''ਭੋਜੋ ਗੋਬਿੰਦੋ'' | ਸੰਦਿਆ ਸੇਨ | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ |- | 2019 | ''ਹਿਰਦੇ ਹਰਨ ਬੀਏ ਪਾਸ'' | ਸਾਈਡ ਦੀ ਮਾਂ <ref>{{Cite web |title=Hridoy Haran BA Pass |url=http://www.blueskol.in/tvshows/hridoy-haran-b-a-pass/ |access-date=9 August 2022 |website=Blueskol.in |archive-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809133034/http://www.blueskol.in/tvshows/hridoy-haran-b-a-pass/ |url-status=dead }}</ref> | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2019-2020 | ਕੋਲਰ ਬੋ | ਦੀਪ ਦੀ ਮਾਂ <ref>{{Cite web |title=Koler Bou |url=http://www.blueskol.in/tvshows/kauler-bou/ |access-date=9 August 2022 |website=Blueskol.in |archive-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809133034/http://www.blueskol.in/tvshows/kauler-bou/ |url-status=dead }}</ref> | ਬੰਗਾਲੀ | ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ |- | 2019-2020 | ਕਨਕ ਕਕੋਣ | ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ <ref>{{Cite web |title=Kanak Kakon |url=http://www.blueskol.in/tvshows/kanak-kakon/ |access-date=9 August 2022 |website=Blueskol.in |archive-date=9 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809133034/http://www.blueskol.in/tvshows/kanak-kakon/ |url-status=dead }}</ref> | ਬੰਗਾਲੀ | ਰੰਗ ਬੰਗਲਾ |- | 2020-2021 | ''ਆਲੋ ਛਾਇਆ'' | ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਦੇਵੀ | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2020-2022 | ''ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਆਪੁ'' | ਅਬਲਾ ਮੁਖਰਜੀ <ref>{{Cite web |title=Soma Banerjee |url=https://m.hoophaap.com/article/tag/soma-banerjee |access-date=6 August 2020 |website=Hoophaap |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317155656/https://m.hoophaap.com/article/tag/soma-banerjee |archive-date=17 ਮਾਰਚ 2023 |url-status=dead }}</ref> | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2021-2022 | ''ਉਮਾ'' | ਸੁਤਪਾ ਦਾਸ | ਬੰਗਾਲੀ | ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ |- | 2022–ਮੌਜੂਦਾ | ''ਇੰਦਰਾਣੀ'' | ਦਿਲੀਪ ਦੀ ਮਾਂ <ref>{{Cite web |title=Soma Banerjee on Indrani: শাশুড়িদের জন্য মানবিক টিপস অভিনেত্রী সোমা বন্দ্যোপাধ্যায়ের |url=https://www.etvbharat.com/bengali/west-bengal/entertainment/movie/soma-banerjee-shares-her-thoughts-on-new-serial-indrani/wb20220713204046325325995 |access-date=6 August 2022 |website=ETV Bharat |language=bn}}</ref> | ਬੰਗਾਲੀ | ਰੰਗ ਬੰਗਲਾ |- |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] atfkvwyjqma016rgfeljvwod0x0rrhw 0 158991 853137 655509 2026-11-06T12:53:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853137 wikitext text/x-wiki '''ਹਸੀਨਾ ਬੇਗਮ''' ({{Lang-ur|{{Nastaliq|حسینہ بیگم}}}}; ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1961) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਮਈ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1961 ਨੂੰ [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="pap/2013">{{Cite web |title=Punjab Assembly |url=https://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1162 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613065422/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1162 |archive-date=13 June 2017 |access-date=6 February 2018 |website=www.pap.gov.pk}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ == ਉਹ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ)]] (ਪੀਐਮਐਲ-ਐਨ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/28/pml-n-secures-maximum-number-of-reserved-seats-in-na/|title=PML-N secures maximum number of reserved seats in NA|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103061614/https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/28/pml-n-secures-maximum-number-of-reserved-seats-in-na/|archive-date=3 January 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=2013 election women seat notification |url=https://ecp.gov.pk/Documents/Downloads/General%20Election%202013/Reserved%20Seats%20Notification/Reserved%20Seats%20in%20Punjab.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127070840/https://ecp.gov.pk/Documents/Downloads/General%20Election%202013/Reserved%20Seats%20Notification/Reserved%20Seats%20in%20Punjab.pdf |archive-date=27 January 2018 |access-date=6 February 2018 |publisher=ECP}}</ref> ਉਹ 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ PML-N ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1426620/ecp-notifies-candidates-for-pa-reserved-seats|title=ECP notifies candidates for PA reserved seats|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=13 August 2018|work=DAWN.COM|access-date=13 August 2018}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tokaf4ihb2vmqeqlbtno0dkzz2stvmf 0 159158 853049 749560 2026-11-06T12:11:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853049 wikitext text/x-wiki '''ਸੂਰੀਆ ਨਸੀਮ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|ثریا نسیم}}|label=[[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]}} ; ਜਨਮ 10 ਨਵੰਬਰ 1967) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਫਰਵਰੀ 2007 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 2007 ਤੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਈ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 10 ਨਵੰਬਰ 1967 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="pap/2013">{{Cite web |title=Punjab Assembly |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1157 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613125151/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1157 |archive-date=13 June 2017 |access-date=3 March 2018 |website=www.pap.gov.pk}}</ref> ਉਸਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਮੁਰੇ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀਅਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="pap/2013" /> == ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ == ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2007 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ<ref name="pap/2013" /> ਉਹ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ)]] ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/28/pml-n-secures-maximum-number-of-reserved-seats-in-na/|title=PML-N secures maximum number of reserved seats in NA|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103061614/https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/28/pml-n-secures-maximum-number-of-reserved-seats-in-na/|archive-date=3 January 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=2013 election women seat notification |url=https://ecp.gov.pk/Documents/Downloads/General%20Election%202013/Reserved%20Seats%20Notification/Reserved%20Seats%20in%20Punjab.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127070840/https://ecp.gov.pk/Documents/Downloads/General%20Election%202013/Reserved%20Seats%20Notification/Reserved%20Seats%20in%20Punjab.pdf |archive-date=27 January 2018 |access-date=6 February 2018 |publisher=ECP}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8cfihg3i2ly65waq16le3ain0arn5ur 0 159278 853028 806385 2026-11-06T12:02:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853028 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਰਭੀ ਲਕਸ਼ਮੀ | image = Surabhi Lakshmi.jpg | image_size = | caption = | birth_name = ਸੁਰਭੀ ਸੀ.ਐਮ. | birth_date = {{Birth date and age |df=yes|1986|11|16}} | birth_place = ਨਾਰੀਕੁਨੀ, ਕੋਝੀਕੋਡ, [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ | nationality = | education = ਥੀਏਟਰ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ | alma_mater = ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੇਰਲ{{!}}ਐਮਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ <br /> ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2005–ਮੌਜੂਦ | spouse = {{marriage|ਵਿਪਿਨ ਸੁਧਾਕਰ|2014|2017|end=divorce}} | awards = ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (2016) | website = {{url|www.surabhilakshmi.com}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੁਰਭੀ ਸੀਐਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Surabhi C. M.'''), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਸੁਰਭੀ ਲਕਸ਼ਮੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |title=Six things you did not know about national award winning Surabhi Lakshmi |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/apr/07/six-things-you-did-not-know-about-national-award-winning-surabhi-lakshmi-1591070.html |access-date=2019-09-03 |website=The New Indian Express |archive-date=2019-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822064948/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/apr/07/six-things-you-did-not-know-about-national-award-winning-surabhi-lakshmi-1591070.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਮਿੰਨਾਮਿਨੰਗੂ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਮੱਧ-ਉਮਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ 2016 ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2017-04-07 |title=National Film Awards 2017: Surabhi Lakshmi bags Best Actress award, five facts you must know |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/national-film-awards-2017-surabhi-lakshmi-bags-best-actress-award-five-facts-you-must-know-4603897/ |access-date=2019-09-03 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਕਾਮੀਕਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''M80 ਮੂਸਾ'' ਦੁਆਰਾ ''ਪਥੂ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਵਨ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=നാലാം ക്ലാസ്സില്‍ നാലു വട്ടം തോറ്റ പാത്തു: സുരഭിയുടെ പ്രസംഗത്തിന് കൈയടിച്ച് സദസ് |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/trivia/surabhi-lakshmi-speech-m80-moosa-pathu-style-speech-1.3300355 |access-date=2019-09-03 |website=Mathrubhumi |language=en |archive-date=2019-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903172315/https://www.mathrubhumi.com/movies-music/trivia/surabhi-lakshmi-speech-m80-moosa-pathu-style-speech-1.3300355 |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਐਂਡੀ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਕੋਝੀਕੋਡ ਦੇ ਨਾਰੀਕੁਨੀ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Scent Of Acting - Trivandrum News - Yentha.com |url=http://www.yentha.com/news/view/4/the-scent-of-acting |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627144314/http://www.yentha.com/news/view/4/the-scent-of-acting |archive-date=27 June 2018 |access-date=17 October 2014}}</ref><ref name="about">{{Cite web |title=About Surabhi Lakshmi, Indian National Award winner for best actress 2016 |url=https://www.surabhilakshmi.com/about/ |access-date=2019-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903174016/https://www.surabhilakshmi.com/about/ |archive-date=2019-09-03 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Surabhi is taking a big leap |url=http://archives.deccanchronicle.com/130812/entertainment-mollywood/article/surabhi-taking-big-leap |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903054134/http://archives.deccanchronicle.com/130812/entertainment-mollywood/article/surabhi-taking-big-leap |archive-date=3 September 2014 |access-date=17 October 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਲਾਡੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰੈਂਕ ਦੇ ਨਾਲ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ|ਭਰਥਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ ਆਰਟਸ]] ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ)|ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ]] ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 2017 ਤੱਕ, ਉਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=I Don't Want To Be A Star, I Want To Be A Good Artist, Says Surabhi Who Won The National Award For Best Actress |url=https://www.outlookindia.com/website/story/i-dont-want-to-be-a-star-i-want-to-be-a-good-artist-says-surabhi-who-won-the-nat/298739 |access-date=2019-09-03 |website=Outlook (India)}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ <nowiki>'ਤੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ''</nowiki> ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2008-01-29 |title=Surabhi Lekshmi wins Amrita TV's Best Actor |url=https://tvtoday.wordpress.com/2008/01/29/surabhi-lekshmi-wins-amrita-tvs-best-actor/ |access-date=2017-04-13 |website=visit www.TheSuccessor.com}}</ref> ਉਸਨੇ 64ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ,<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/national-film-awards-2017-malayalam-wins-big-surabhi-best-actress-special-jury-award-for-mohanlal-and-more-read-on-/articleshow/58062217.cms|title=National Film Awards 2017: Malayalam wins big, Surabhi Best Actress Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-04-10}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/entertainment/national-film-awards-2016-best-malayalam-film-maheshinte-prathikaram-best-actress-surabhi-for-minnaminungu/618992/|title=National Film Awards 2016: Best Actress Surabhi for Minnaminungu|date=2017-04-07|work=The Financial Express|access-date=2017-04-10|language=en-US}}</ref> ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 2016 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ, ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ 2016<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece|title=Film critics awards announced|last=Staff Reporter|work=The Hindu|access-date=2017-04-10|language=en}}</ref> ਦੂਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ, ਸਾਰੇ। ਫਿਲਮ ''ਮਿਨਾਮਿਨੰਗੂ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਵੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Surabhi Lakshmi Malayalam Actress Encyclopedia,Profile,Biography,Bio Data,Portfolio,Personal Details |url=http://filmiparadise.com/profile/actress/surabhi-lakshmi/1493 |access-date=17 October 2014 |website=Filmiparadise |archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022122117/http://filmiparadise.com/profile/actress/surabhi-lakshmi/1493 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1m4ybwe9g6qjmhsqr5dbfy8ern94ewb 0 159284 853031 827804 2026-11-06T12:04:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 7 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853031 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਰੁਚੀ ਅਦਾਰਕਰ | image = | caption = ਕਾ ਰੇ ਦੁਰਵਾ ਵਿਚ | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = ਠਾਣੇ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | alma_mater = | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 2007–ਮੌਜੂਦ | spouse = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੁਰੁਚੀ ਅਦਾਰਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Suruchi Adarkar''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਰਾਠੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਨਾਟਕ ''ਅਵਾਘਾ ਰੰਗ ਇੱਕਚੀ ਝੱਲਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ''ਕਾ ਰੇ ਦੁਰਵਾ'' ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਖਾਨੋਲਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Bhatkar |first=Sanskruti |date=8 December 2014 |title='Whatever you do, try to give your best' - Suruchi Adarkar |url=https://marathimovieworld.com/interviews/suruchi-adarkar-interview.php |access-date=10 March 2022 |language=en-US}}</ref> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਦਾਰਕਰ ''ਕਾ ਰੇ ਦੁਰਵਾ'' ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''ਤਥਾਸਤੁ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਹੀਰੋ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲ, ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Zee Marathi Jagruti |url=http://www.zeemarathijagruti.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801125454/http://www.zeemarathijagruti.com/ |archive-date=1 August 2016}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਚੈਨਲ ! ਰੈਫ. |- | 2006 | ''ਪਹਿਚਾਨ'' | ਵਿਦਿਆ | DD1 ਚੈਨਲ | <ref>{{Cite web |date=25 April 2017 |title=Anjali new upcoming serial on Zee Yuva starring Suruchi Adarkar — TVKiDuniya |url=http://tvkiduniya.com/anjali-new-upcoming-serial-on-zee-yuva-starring-suruchi-adarkar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606013822/http://tvkiduniya.com/anjali-new-upcoming-serial-on-zee-yuva-starring-suruchi-adarkar/ |archive-date=6 June 2017 |access-date=4 March 2018 |website=tvkiduniya.com}}</ref> |- | 2007-2008 | ''ਅਵਗਾਚਿ ਸੰਸਾਰ'' | ਹਰਸ਼ ਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨਿਸਟ | ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ | |- | 2010-2011 | ''ਓਲਖ'' | ਅਨੁਸ਼ਾ ਇਨਾਮਦਾਰ | ਸਟਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ | |- | 2011 | ''ਏਕ ਤਾਸ ਭੂਤਾਚਾ'' | ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਭੂਮਿਕਾ | ਮੀ ਮਰਾਠੀ | <ref>{{Cite web |title=Suruchi Adarkar : Biography, wiki, age, dob, height, serials, photos |url=http://www.justmarathi.com/suruchi-adarkar/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613154615/http://www.justmarathi.com/suruchi-adarkar/ |archive-date=13 June 2017 |access-date=4 March 2018 |website=justmarathi}}</ref> |- | 2013 | ''ਆਪਾ ਬੂਆ ਆਸਾ ਆਹਿ'' | ਨਿਵਾਸੀ ਮੈਂਬਰ | ETV ਮਰਾਠੀ | <ref>{{Cite web |date=3 March 2016 |title=Suruchi Adarkar (सुरुची आडारकर) Marathi Actress Biography, Pics |url=https://citygossiper.com/suruchi-adarkar-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%86%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0-marathi-actress-biography-hot-pics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171030151305/https://citygossiper.com/suruchi-adarkar-%e0%a4%b8%e0%a5%81%e0%a4%b0%e0%a5%81%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%86%e0%a4%a1%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%b0-marathi-actress-biography-hot-pics/ |archive-date=30 October 2017 |access-date=4 March 2018 |website=citygossiper}}</ref> |- | 2014-2016 | ''ਕਾ ਰੇ ਦੁਰਵਾ'' | ਅਦਿਤੀ ਖਾਨੋਲਕਰ | ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ | |- | 2017-2018 | ''ਅੰਜਲੀ - ਝੀਪ ਸਵਪੰਚੀ'' | ਅੰਜਲੀ ਡਾ | ਜ਼ੀ ਯੁਵਾ | <ref>{{Cite web |title=अदिती आता अंजलीच्या भूमिकेत {{!}} Loksatta |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/suruchi-adarkar-starring-anjali-role-in-new-upcoming-serial-on-zee-yuva-1476727/ |access-date=10 March 2022 |website=www.loksatta.com |language=mr}}</ref> |- | 2019 | ''ਏਕ ਘਰ ਮੰਤਰਲੇਲਾ'' | ਗਾਰਗੀ | ਜ਼ੀ ਯੁਵਾ | <ref>{{Cite web |title=lavangimirchi |url=http://lavangimirchi.com/en/suruchi-adarkar-marathi-actress-photos-wallpaper-bio-hd/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628061339/http://lavangimirchi.com/en/suruchi-adarkar-marathi-actress-photos-wallpaper-bio-hd/ |archive-date=28 June 2017 |access-date=4 March 2018 |website=lavangimirchi}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Actress Suruchi Adarkar to play a reporter in the show Ek Ghar Mantarlel - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/actress-suruchi-adarkar-to-play-a-reporter-in-the-show-ek-ghar-mantarlel/articleshow/68151143.cms |access-date=10 March 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | 2020-2021 | ''ਚਲਾ ਹਵਾ ਇਹੁ ਦੀਆ - ਇਸਤਰੀ ਜਿੰਦਾਬਾਦ'' | ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ | ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ | <ref>{{Cite web |title=Ladies Zindabad: Chala Hawa Yeu Dya to launch a special season featuring Marathi actresses - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/ladies-zindabad-chala-hawa-yeu-dya-to-launch-a-special-season-featuring-marathi-actresses/articleshow/77460096.cms |access-date=10 March 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | 2022–ਮੌਜੂਦਾ | ''ਵੋ ਤੋਹ ਹੈ ਅਲਬੇਲਾ'' | ਕੁਸੁਮ ਚੌਧਰੀ/ਕੁਸੁਮ ਯਸ਼ ਜਿੰਦਲ | ਸਟਾਰ ਭਾਰਤ | |- |} === ਫਿਲਮਾਂ === * ''ਤਥਾਸਤੁ'' (ਹਿੰਦੀ) * ''ਮਾਤ'' (2013) * ''ਨਰਬਚੀ ਵਾੜੀ'' * ''ਅਟਾ ਬਟਲੀ ਫੁਟਲੀ''<ref>{{Cite web |title=snword |url=http://snword.in/biography-marathi-actress-suruchi-adarkar/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304142436/http://snword.in/biography-marathi-actress-suruchi-adarkar/ |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |website=snword}}</ref><ref>{{Cite web |title=Suruchi Adarkar Marathi Actress Biography Photos |url=http://www.indiamega.com/2017/02/suruchi-adarkar.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304142436/http://www.indiamega.com/2017/02/suruchi-adarkar.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |website=indiamega}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 January 2016 |title=Suruchi Adarkar - Glam World |url=http://glamworld.org/marathi/actress/suruchi-adarkar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304142436/http://glamworld.org/marathi/actress/suruchi-adarkar/ |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |website=glamworld}}</ref> * ''ਘਾਟ'' (2023) === ਪਲੇਅ === * ਅਵਾਘ ਰੰਗ ਇਕਚੀ ਝਲਾ<ref>{{Cite web |title=Suruchi Adarkar |url=http://www.marathiworld.co.in/2015/09/suruchi-adarkar.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304142436/http://www.marathiworld.co.in/2015/09/suruchi-adarkar.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |website=marathiworld}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 November 2015 |title=फराळ खाऊन मजा करा पण फटाके फोडू नका- सुरुची अडारकर |url=http://www.loksatta.com/manoranjan-news/dont-use-crckers-in-diwali-says-suruchi-adarkar-1159141/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160717084930/http://www.loksatta.com/manoranjan-news/dont-use-crckers-in-diwali-says-suruchi-adarkar-1159141/ |archive-date=17 July 2016 |access-date=4 March 2018 |website=[[Loksatta]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Wife in Suruchi Adarkar |url=http://www.afternoondc.in/television/the-wife-in-suruchi-adarkar/article_11676 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004850/http://www.afternoondc.in/television/the-wife-in-suruchi-adarkar/article_11676 |archive-date=5 March 2016 |access-date=4 March 2018 |website=afternoondc}}</ref><ref>{{Cite web |title=कलाकार-Marathivishva-2017 |url=http://www.marathivishva.com/entertainment/artist/item/suruchi-adarkar |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304142436/http://www.marathivishva.com/entertainment/artist/item/suruchi-adarkar |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |website=marathivishva}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 September 2015 |title=Celebrity Ganesha: जय-आदितीची परिक्षा घेणा-या बाप्पावर का चिडली होती सुरूची? जाणून घ्या |url=http://divyamarathi.bhaskar.com/news/BOL-MB-the-reason-why-actress-suruchi-adarkar-fight-with-ganpati-bappa-5120213-PHO.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304142441/https://divyamarathi.bhaskar.com/news/BOL-MB-the-reason-why-actress-suruchi-adarkar-fight-with-ganpati-bappa-5120213-PHO.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |website=Divya Marathi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wishing our Beautiful actress Suruchi Adarkar a very Happy Birthday! - Marathi Dhamaal |url=http://www.marathidhamaal.com/news/wishing-our-beautiful-actress-suruchi-adarkar-a-very-happy-birthday |access-date=4 March 2018 |website=marathidhamaal }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] as7h8amx0yh2df6p9poigbixo3b1byg 0 160087 853038 658235 2026-11-06T12:05:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853038 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਹਾਨਾ ਥਾਪਾ''' ({{Lang-ne|सुहाना थापा}}) ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ 3'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਥਾਪਾ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ। <ref name=":0">{{Cite web |last=Lama |first=Kiran |date=April 28, 2019 |title=Getting to know more about Suhana Thapa |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/getting-to-know-more-about-suhana-thapa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031172051/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/getting-to-know-more-about-suhana-thapa |archive-date=31 October 2021 |access-date=20 May 2019 |website=[[Republica (newspaper)|Republica]] |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਫਿਲਮ ਉਤਪਾਦਨ === ਉਸਨੇ ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ'' (2002), ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ 2'' (2017), ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ 3'' (2019) ਅਤੇ ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ 4'' (2022) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2021}} === ਕਰੀਅਰ === ਥਾਪਾ ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ'' (2002) ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਹਾਂ, ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ'' ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ।"<ref name=":0" /> ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ'' (2002) ਦੇ ਪ੍ਰੀਕਵਲ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਅਨਮੋਲ ਕੇ. ਸੀ.|ਅਨਮੋਲ ਕੇਸੀ]] ਦੇ ਉਲਟ ''ਏ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ 3'' (2019) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2021}} == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#ffc;" | | ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |- | style="background:#add8e6;" | | ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" | |- | 2017 ! scope="row" | ''ਏਕ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ ॥੨॥'' |{{N/a}} | ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਮਾਤਾ | |- | 2019 ! scope="row" | ''ਏਕ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ ॥੩॥'' | ਆਰੀਆ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ | <ref>{{Cite web |date=2020-01-06 |title=सुहानाको खुशी |url=https://www.onlinekhabar.com/2020/01/826303 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031172013/https://www.onlinekhabar.com/2020/01/826303 |archive-date=31 October 2021 |access-date=31 October 2021 |website=[[Online Khabar]] |language=ne}}</ref> |- | 2022 ! scope="row" | ''ਏਕ ਮੇਰੋ ਹਜੂਰ੪'' | ਆਰੀਆ ਮਹਾਜਨ | ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ | <ref>{{Cite web |date=2020-02-28 |title=Shooting of Nepali cine film 'A Mero Hajur 4' beings |url=https://english.khabarhub.com/2020/28/78552/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921214311/https://english.khabarhub.com/2020/28/78552/ |archive-date=2022-09-21 |access-date=2021-12-11 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> |- ! align="left" scope="row" style="background:#ffc;" | |''ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ'' | | <ref>{{Cite web |date=2022-08-19 |title=सुहानालाई लिएर ‘भागवत गीता’ निर्देशन गर्दै झरना, वैशाख १ गते रिलिज हुने |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/08/1176382 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216080652/https://www.onlinekhabar.com/2022/08/1176382 |archive-date=2022-12-16 |access-date=2023-03-09 |website=[[Online Khabar]] |language=ne}}</ref> |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] 0u2xzdkp65hwi3qwq3hu5gbdlcxt9ox 0 161632 853074 662961 2026-11-06T12:21:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853074 wikitext text/x-wiki '''ਸੋਵੀਅਤ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ''' ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=A Muslim Woman Officer in the Soviet Army During the Soviet-Afghan War. A Soviet "Anti-Hero" |url=https://journals.openedition.org/pipss/4157 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711172246/https://journals.openedition.org/pipss/4157 |archive-date=2021-07-11 |access-date=2021-07-17}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Mujahidat Dilemma: Female Combatants and the Islamic State – Combating Terrorism Center at West Point |url=https://ctc.usma.edu/the-mujahidat-dilemma-female-combatants-and-the-islamic-state/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617025502/https://ctc.usma.edu/the-mujahidat-dilemma-female-combatants-and-the-islamic-state/ |archive-date=2021-06-17 |access-date=2021-07-17}}</ref> == ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ == ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20,000 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਸਟਾਫ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫੀਲਡ ਨਰਸਾਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਵਕੀਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 56 ਸੋਵੀਅਤ ਔਰਤਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਲਾਭਾਂ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="VASILYEVA 2019">{{Cite web |title=Archived copy |url=https://apnews.com/7cb96ab96e41480ebd1c83a487078aff |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711014841/https://apnews.com/7cb96ab96e41480ebd1c83a487078aff |archive-date=2021-07-11 |access-date=2021-07-17 |website=[[Associated Press]]}}</ref> ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਨ। 1983 ਵਿੱਚ, ਖਾਤੂਲ ਮੁਹੰਮਦਜ਼ਈ ਇੱਕ ਪੈਰਾਟ੍ਰੋਪਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਪੈਰਾਟਰੂਪ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡੋ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite magazine|last=Yousafzai|first=Sami|date=November 28, 2011|title=Afghanistan: The Trials of Woman Paratrooper Khatool Mohammadzai|url=http://www.newsweek.com/afghanistan-trials-woman-paratrooper-khatool-mohammadzai-66285|magazine=Newsweek|archive-url=https://web.archive.org/web/20131122045549/http://www.newsweek.com/afghanistan-trials-woman-paratrooper-khatool-mohammadzai-66285|archive-date=22 November 2013|access-date=December 22, 2016}}</ref> 1989 ਵਿੱਚ, ਲਤੀਫਾ ਨਬੀਜ਼ਾਦਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਲਾਲੀਉਮਾ ਅਫਗਾਨ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਪਾਇਲਟ ਬਣ ਗਈਆਂ, "ਮੈਡੀਕਲ ਆਧਾਰਾਂ" 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2013-02-12/latifa-nabizada-mama-asia-afghanistan/4489756|title=Meet Latifa Nabizada, Afghanistan's first woman military helicopter pilot|last=Sara|first=Sally|date=28 June 2013|work=Mama Asia|access-date=19 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222153448/http://www.abc.net.au/news/2013-02-12/latifa-nabizada-mama-asia-afghanistan/4489756|archive-date=22 December 2016|publisher=ABC}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-22943454|title=Latifa Nabizada - Afghanistan's First Woman of the Skies|date=19 June 2013|work=BBC News|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220091751/http://www.bbc.com/news/magazine-22943454|archive-date=20 December 2016}}</ref> ਕੁਝ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਬੀ ਆਇਸ਼ਾ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਯੋਧਾ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਹਮਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਦੀ ਸੀ।<ref>Coghlan, Tom. [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|BBC]], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4806516.stm Afghanistan's feared woman warlord] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322131028/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4806516.stm|date=2021-03-22}}, March 16, 2006</ref> 1978 ਦੀ ਸੌਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਨਿਯਮਿਤ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਿਲਸ਼ੀਆ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।<ref name="Tétreault1994">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=X95R043HBJwC&pg=PA227|title=Women and Revolution in Africa, Asia, and the New World|last=Mary Ann Tétreault|publisher=Univ of South Carolina Press|year=1994|isbn=978-1-57003-016-1|pages=227–|access-date=2021-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713183258/https://books.google.com/books?id=X95R043HBJwC&pg=PA227|archive-date=2021-07-13}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਸੰਬਰ 1979 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ NODR ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਢਿੱਲੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਅਣਚਾਹੇ ਮੰਨਿਆ ਸੀ।<ref name="Arnold">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cd85ioPsz6cC&pg=PA95|title=Afghanistan's Two-Party Communism: Parcham and Khalq|last=Anthony Arnold|publisher=Hoover Press|year=1983|isbn=978-0-8179-7793-1|pages=95–|access-date=2021-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713183258/https://books.google.com/books?id=cd85ioPsz6cC&pg=PA95|archive-date=2021-07-13}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:RAWA_logo.png|thumb|253x253px| ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਲੋਗੋ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 7rgt48qeq3yp4jwcuq3be7p46xmr7g0 0 161979 853110 663877 2026-11-06T12:42:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853110 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹਨੀ ਰੋਜ਼ | image = Honey Rose 2019.jpg | caption = 2019 ਵਿੱਚ ਹਨੀ ਰੋਜ਼ | other_names = ਧਵਾਨੀ, ਪੋਨੂੰ (ਪੇਟਨੇਮ) | birth_name = ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਵਰਗੀਸ | birth_date = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2005 – ਮੌਜੂਦ | height = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਵਰਗੀਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Honey Rose Varghese''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=20 August 2009 |title=One more Soundarya in Tamil industry – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/49159.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023171614/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/49159.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=21 September 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 April 2009 |title=What's up Honey? |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-04/news-interviews/28006589_1_malayalam-cinema-films-tamil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503103745/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-04/news-interviews/28006589_1_malayalam-cinema-films-tamil |archive-date=3 May 2012 |access-date=21 September 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="honeyrosa.com">{{Cite web |title=Official website of Malayalam film actress Honey Rose |url=http://honeyrosa.com/Profile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814073832/http://honeyrosa.com/Profile.html |archive-date=14 August 2015 |access-date=18 September 2015}}</ref> ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਬੁਆਏ ਫਰੈਂਡ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਸਫ਼ਲ ਭੂਮਿਕਾ 2012 ਵਿੱਚ ''ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਲਾਜ'' ਨਾਲ ਆਈ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-to-play-a-role-similar-to-dhwani/articleshow/27089054.cms|title=Honey Rose to play a role similar to Dhwani - Times of India|last=Kurian|first=Shiba|work=The Times of India|access-date=11 August 2022|language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਵਰਗੀਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ ਮੂਲਮੱਤਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਰੋ-ਮਾਲਾਬਾਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="SM">{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|title=തൊടുപുഴക്കാരി ഹണി റോസ്; രാമച്ചം ബിസിനസിലും സ്റ്റാർ; ലാലേട്ടനോട് വേണം നന്ദി പറയാൻ; 14-ാം വയസില്‍ മണിക്കുട്ടന്റെ നായിക; ഹണി റോസ് വിശേഷങ്ങൾ!|last=Samayam Desk|date=14 July 2021|work=[[Samayam Malayalam]]|access-date=28 September 2022|language=ml}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ഹണിറോസ്‌ എന്തുകൊണ്ട്‌ വിവാഹം കഴിക്കുന്നില്ല? &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/cinema/interviews/159874?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316021434/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/159874?page=0,0 |archive-date=16 March 2014 |access-date=16 March 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ੇਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮੂਲਮੱਤਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਅਲੁਵਾ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨੀਕੇਟਿਵ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ആ നന്ദനടനം ആടിനാന്‍ &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/255113?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210224918/http://www.mangalam.com/women/celebrity/255113?page=0,0 |archive-date=10 December 2014 |access-date=26 November 2014}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 2005 ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਨੇ ਵਿਨਯਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਬੁਆਏ ਫ੍ਰੈਂਡ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=3 April 2009 |title=Cinema Plus / Columns : Rose is a rose |url=http://www.hindu.com/cp/2009/04/03/stories/2009040350250900.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109034448/http://www.hindu.com/cp/2009/04/03/stories/2009040350250900.htm |archive-date=9 November 2012 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ammu Zachariah, TNN 3 December 2011, 03.12PM IST |date=3 December 2011 |title='I am a Vijay fan' – Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/news-interviews/30471264_1_tamil-films-dream-role-vijay-fan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172400/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/news-interviews/30471264_1_tamil-films-dream-role-vijay-fan |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਨੀਕੁੱਟਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=മധുരിക്കും ഓര്‍മകളെ... - articles,infocus_interview - Mathrubhumi Eves |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-336083 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210154140/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-336083 |archive-date=10 December 2013 |access-date=11 December 2013}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੈਰ-ਮਲਿਆਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਮੁਧਲ ਕਨਵੇ'' ।<ref>{{Cite web |date=14 May 2009 |title=Honey Rose is Soundarya now – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46970.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828105442/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46970.html |archive-date=28 August 2017 |access-date=24 May 2013 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਮੁਥਿਆਲਾ ਸੁਬੀਆ ਦੀ 50ਵੀਂ ਫਿਲਮ ''ਆਲਯਾਮ'' (2008) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 March 2008 |title=Friday Review Hyderabad / On Location : All in the family |url=http://www.hindu.com/fr/2008/03/14/stories/2008031450480200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603045824/http://www.hindu.com/fr/2008/03/14/stories/2008031450480200.htm |archive-date=3 June 2008 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ''ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਲੌਜ'' ਵਿੱਚ 'ਧਵਨੀ ਨੰਬਰਬਾਰ' ਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਧਵਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |date=10 May 2012 |title=Honey Rose becomes Dhwani |url=http://www.sify.com/movies/honey-rose-becomes-dhwani-news-malayalam-mfkh4acaieg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011134542/http://www.sify.com/movies/honey-rose-becomes-dhwani-news-malayalam-mfkh4acaieg.html |archive-date=11 October 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ਪਰ ''ਅੰਜੂ ਸੁੰਦਰੀਕਲ'' ਵਿੱਚ ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref name="indiatimes1">{{Cite web |last=Sanjith Sidhardhan, TNN 25 May 2013, 12.00 AM IST |title=Thank You gave me a chance to protest atrocities against women: Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ''ਮੱਲੂਕੱਟੂ'', ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=31 March 2009 |title=Honey Rose -The Little Miss sexy! |url=http://www.sify.com/movies/honey-rose-the-little-miss-sexy-news-tamil-kkfskAfdaah.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025001717/http://www.sify.com/movies/honey-rose-the-little-miss-sexy-news-tamil-kkfskAfdaah.html |archive-date=25 October 2015 |access-date=24 May 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ, ''ਪਿਥਾਵਿਨਮ ਪੁਥਰਾਨੁਮ ਪਰੀਸ਼ੁਧਾਤਮਾਵਿਨਮ'', ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀਪੇਸ਼ ਦੀ ''ਪਿਥਾਵਿਨਮ ਪੁਥਰਾਨੁਮ ਪਰੀਸੁਧਾਲਮਾਵਿਨਮ'' ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਰ ਐਲਸੀਟਾ ਨਾਮਕ ਨਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Liza George |date=24 September 2012 |title=Slow and Steady |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/slow-and-steady/article3930462.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200207/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/slow-and-steady/article3930462.ece |archive-date=29 October 2013 |access-date=24 May 2013 |website=The Hindu}}</ref> ਉਸਨੇ ਜੈਸੂਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਟਲ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਥੈਂਕ ਯੂ'' ਵਿੱਚ ਜੈਸੂਰਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫਹਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਆਮੀ ਨਾਮਕ ''5 ਸੁੰਦਰੀਕਲ'' ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਾਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਦੈਵਥਿੰਤੇ ਸਵਾਂਥਮ ਕਲੀਟਸ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਲਿਆਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ, ਜੋ ''ਯੂ ਟੂ ਬਰੂਟਸ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਹੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਦੈਵਥਿੰਟੇ ਸਵਾਂਥਮ ਕਲੀਟਸ'', ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਮਾਈ ਗੌਡ'', ''ਕਨਾਲ'', ''ਇਤਤੀਮਾਨੀ: ਮੇਡ ਇਨ ਚਾਈਨਾ'' ਅਤੇ ''ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ'' [[ਮੋਹਨਲਾਲ]], ਜੈਰਾਮ ਨਾਲ ''ਸਰ ਸੀਪੀ'', ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਨਾਲ ''ਰਿੰਗ ਮਾਸਟਰ'' ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਦਰ ਸੀ. ਅਤੇ ਜੈ ਅਭਿਨੇਤਾ ''ਪਟਾਮਪੂਚੀ'' (2022) ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref>{{Cite web |title=Honey Rose: I've taken references from Kanimozhi ma'am's 1980s look for my role in Pattampoochi - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/honey-rose-ive-taken-references-from-kanimozhi-maams-1980s-look-for-my-role-in-pattampoochi/articleshow/92243674.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਮੋਹਨਲਾਲ]] ਅਭਿਨੀਤ ਵਿਸਾਖ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਮੌਨਸਟਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/10/22/honey-rose-happy-public-response-mohanlal-starrer-movie-monster.html</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੰਦਮੁਰੀ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਭਿਨੀਤ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਵੀਰਾ ਸਿਮਹਾ ਰੈੱਡੀ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-my-character-in-the-telugu-film-with-balakrishna-has-a-good-scope-for-performance/amp_articleshow/90015083.cms|title=Honey Rose: My character in the Telugu film with Balakrishna has a good scope for performance|work=The Times of India|access-date=5 March 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0741429}} * {{Instagram|honeyroseinsta|Honey Rose}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] ko8i8zrc79o1z3xv9d9ed88hmgfmhym 853111 853110 2026-11-06T12:42:33Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 853111 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹਨੀ ਰੋਜ਼ | image = Honey Rose 2019.jpg | caption = 2019 ਵਿੱਚ ਹਨੀ ਰੋਜ਼ | other_names = ਧਵਾਨੀ, ਪੋਨੂੰ (ਪੇਟਨੇਮ) | birth_name = ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਵਰਗੀਸ | birth_date = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2005 – ਮੌਜੂਦ | height = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਵਰਗੀਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Honey Rose Varghese''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=20 August 2009 |title=One more Soundarya in Tamil industry – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/49159.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023171614/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/49159.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=21 September 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 April 2009 |title=What's up Honey? |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-04/news-interviews/28006589_1_malayalam-cinema-films-tamil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503103745/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-04/news-interviews/28006589_1_malayalam-cinema-films-tamil |archive-date=3 May 2012 |access-date=21 September 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="honeyrosa.com">{{Cite web |title=Official website of Malayalam film actress Honey Rose |url=http://honeyrosa.com/Profile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814073832/http://honeyrosa.com/Profile.html |archive-date=14 August 2015 |access-date=18 September 2015}}</ref> ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਬੁਆਏ ਫਰੈਂਡ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਸਫ਼ਲ ਭੂਮਿਕਾ 2012 ਵਿੱਚ ''ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਲਾਜ'' ਨਾਲ ਆਈ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-to-play-a-role-similar-to-dhwani/articleshow/27089054.cms|title=Honey Rose to play a role similar to Dhwani - Times of India|last=Kurian|first=Shiba|work=The Times of India|access-date=11 August 2022|language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਵਰਗੀਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੇਰਲਾ]] ਵਿੱਚ ਮੂਲਮੱਤਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਰੋ-ਮਾਲਾਬਾਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="SM">{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|title=തൊടുപുഴക്കാരി ഹണി റോസ്; രാമച്ചം ബിസിനസിലും സ്റ്റാർ; ലാലേട്ടനോട് വേണം നന്ദി പറയാൻ; 14-ാം വയസില്‍ മണിക്കുട്ടന്റെ നായിക; ഹണി റോസ് വിശേഷങ്ങൾ!|last=Samayam Desk|date=14 July 2021|work=[[Samayam Malayalam]]|access-date=28 September 2022|language=ml}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=ഹണിറോസ്‌ എന്തുകൊണ്ട്‌ വിവാഹം കഴിക്കുന്നില്ല? &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/cinema/interviews/159874?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316021434/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/159874?page=0,0 |archive-date=16 March 2014 |access-date=16 March 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ੇਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮੂਲਮੱਤਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਅਲੁਵਾ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨੀਕੇਟਿਵ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ആ നന്ദനടനം ആടിനാന്‍ &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/255113?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210224918/http://www.mangalam.com/women/celebrity/255113?page=0,0 |archive-date=10 December 2014 |access-date=26 November 2014}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 2005 ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਨੇ ਵਿਨਯਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਬੁਆਏ ਫ੍ਰੈਂਡ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=3 April 2009 |title=Cinema Plus / Columns : Rose is a rose |url=http://www.hindu.com/cp/2009/04/03/stories/2009040350250900.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109034448/http://www.hindu.com/cp/2009/04/03/stories/2009040350250900.htm |archive-date=9 November 2012 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ammu Zachariah, TNN 3 December 2011, 03.12PM IST |date=3 December 2011 |title='I am a Vijay fan' – Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/news-interviews/30471264_1_tamil-films-dream-role-vijay-fan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172400/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/news-interviews/30471264_1_tamil-films-dream-role-vijay-fan |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਨੀਕੁੱਟਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=മധുരിക്കും ഓര്‍മകളെ... - articles,infocus_interview - Mathrubhumi Eves |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-336083 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210154140/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-336083 |archive-date=10 December 2013 |access-date=11 December 2013}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੈਰ-ਮਲਿਆਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਮੁਧਲ ਕਨਵੇ'' ।<ref>{{Cite web |date=14 May 2009 |title=Honey Rose is Soundarya now – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46970.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828105442/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46970.html |archive-date=28 August 2017 |access-date=24 May 2013 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਮੁਥਿਆਲਾ ਸੁਬੀਆ ਦੀ 50ਵੀਂ ਫਿਲਮ ''ਆਲਯਾਮ'' (2008) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 March 2008 |title=Friday Review Hyderabad / On Location : All in the family |url=http://www.hindu.com/fr/2008/03/14/stories/2008031450480200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603045824/http://www.hindu.com/fr/2008/03/14/stories/2008031450480200.htm |archive-date=3 June 2008 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ''ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਲੌਜ'' ਵਿੱਚ 'ਧਵਨੀ ਨੰਬਰਬਾਰ' ਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਧਵਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |date=10 May 2012 |title=Honey Rose becomes Dhwani |url=http://www.sify.com/movies/honey-rose-becomes-dhwani-news-malayalam-mfkh4acaieg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011134542/http://www.sify.com/movies/honey-rose-becomes-dhwani-news-malayalam-mfkh4acaieg.html |archive-date=11 October 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ਪਰ ''ਅੰਜੂ ਸੁੰਦਰੀਕਲ'' ਵਿੱਚ ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref name="indiatimes1">{{Cite web |last=Sanjith Sidhardhan, TNN 25 May 2013, 12.00 AM IST |title=Thank You gave me a chance to protest atrocities against women: Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ''ਮੱਲੂਕੱਟੂ'', ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=31 March 2009 |title=Honey Rose -The Little Miss sexy! |url=http://www.sify.com/movies/honey-rose-the-little-miss-sexy-news-tamil-kkfskAfdaah.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025001717/http://www.sify.com/movies/honey-rose-the-little-miss-sexy-news-tamil-kkfskAfdaah.html |archive-date=25 October 2015 |access-date=24 May 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ, ''ਪਿਥਾਵਿਨਮ ਪੁਥਰਾਨੁਮ ਪਰੀਸ਼ੁਧਾਤਮਾਵਿਨਮ'', ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀਪੇਸ਼ ਦੀ ''ਪਿਥਾਵਿਨਮ ਪੁਥਰਾਨੁਮ ਪਰੀਸੁਧਾਲਮਾਵਿਨਮ'' ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਰ ਐਲਸੀਟਾ ਨਾਮਕ ਨਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Liza George |date=24 September 2012 |title=Slow and Steady |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/slow-and-steady/article3930462.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200207/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/slow-and-steady/article3930462.ece |archive-date=29 October 2013 |access-date=24 May 2013 |website=The Hindu}}</ref> ਉਸਨੇ ਜੈਸੂਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਟਲ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਥੈਂਕ ਯੂ'' ਵਿੱਚ ਜੈਸੂਰਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫਹਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਆਮੀ ਨਾਮਕ ''5 ਸੁੰਦਰੀਕਲ'' ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਾਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਦੈਵਥਿੰਤੇ ਸਵਾਂਥਮ ਕਲੀਟਸ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਲਿਆਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ, ਜੋ ''ਯੂ ਟੂ ਬਰੂਟਸ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਹੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਦੈਵਥਿੰਟੇ ਸਵਾਂਥਮ ਕਲੀਟਸ'', ਸੁਰੇਸ਼ ਗੋਪੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਮਾਈ ਗੌਡ'', ''ਕਨਾਲ'', ''ਇਤਤੀਮਾਨੀ: ਮੇਡ ਇਨ ਚਾਈਨਾ'' ਅਤੇ ''ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ'' [[ਮੋਹਨਲਾਲ]], ਜੈਰਾਮ ਨਾਲ ''ਸਰ ਸੀਪੀ'', ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਨਾਲ ''ਰਿੰਗ ਮਾਸਟਰ'' ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਹਨੀ ਰੋਜ਼ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਦਰ ਸੀ. ਅਤੇ ਜੈ ਅਭਿਨੇਤਾ ''ਪਟਾਮਪੂਚੀ'' (2022) ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਏ।<ref>{{Cite web |title=Honey Rose: I've taken references from Kanimozhi ma'am's 1980s look for my role in Pattampoochi - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/honey-rose-ive-taken-references-from-kanimozhi-maams-1980s-look-for-my-role-in-pattampoochi/articleshow/92243674.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਮੋਹਨਲਾਲ]] ਅਭਿਨੀਤ ਵਿਸਾਖ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਮੌਨਸਟਰ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/10/22/honey-rose-happy-public-response-mohanlal-starrer-movie-monster.html</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੰਦਮੁਰੀ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਭਿਨੀਤ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਵੀਰਾ ਸਿਮਹਾ ਰੈੱਡੀ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-my-character-in-the-telugu-film-with-balakrishna-has-a-good-scope-for-performance/articleshow/90015083.cms|title=Honey Rose: My character in the Telugu film with Balakrishna has a good scope for performance|work=The Times of India|access-date=5 March 2022}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0741429}} * {{Instagram|honeyroseinsta|Honey Rose}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] q2u048bvmik4spgjya4t5p7qt85n7wp 0 162020 853082 666391 2026-11-06T12:28:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853082 wikitext text/x-wiki '''ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ''' (8 ਅਗਸਤ 1956 - 27 ਅਕਤੂਬਰ 2016)<ref>{{Cite web |title=চলে গেলেন অভিনেত্রী সংঘমিত্রা বন্দ্যোপাধ্যায় |url=https://www.kolkata24x7.com/sanghamitra-passed-away/ |access-date=25 August 2020 |website=kolkata24x7.com |language=bn |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921221432/https://www.kolkata24x7.com/sanghamitra-passed-away/ |archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2019 |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜੋ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 300 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਗਲੈਮਰਸ ਵੈਂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੰਘਾਮਿਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1956 ਨੂੰ ਬੇਲੂਰਮਠ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਮੁਖਰਜੀ (1927-2012), ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲਰ, ਅਤੇ ਬੁਲਬੁਲ ਮੁਖਰਜੀ (1934-1990) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਭਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਪਰਫਿਊਮਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਮਧੂਸੂਦਨ ਮੁਖਰਜੀ 'ਦਿ ਘੋਸ਼ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਪਰਫਿਊਮਰਸ', 'ਨਿਰਜਸ', 'ਕੇਸ਼ੁਤ' ਅਤੇ 'ਇਮਿਊਨੋ ਕੈਮੀਕਲਸ' ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਰਮਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਤਾ ਜੀ ਗੰਗਾਬਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਉੱਤਰੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕੂਲ 'ਆਦਿ ਮਹਾਕਾਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ' ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਦੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸਮਿਤੀ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ, [[ਟੋਕੀਓ]], ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਨ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਅਤੇ ਨਿਖਿਲ ਬੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਥੈਂਕੋਮਣੀ ਕੁੱਟੀ (ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ), ਨਟਰਾਜ ਪਰਿਮਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਤੇ ਬੇਲਾ ਅਰਨਬ (ਕੱਥਕ), ਅਤੇ ਰਾਮਗੋਪਾਲ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ (ਰਚਨਾਤਮਕ ਡਾਂਸ) ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1981 ਵਿੱਚ, ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਨੇ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, 1979 ਵਿੱਚ, ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ, ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਗਸਤ 1981 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਿਲਮ ' ਕਲੰਕਿਨੀ ਕਨਕਾਬਤੀ ' ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਆਖਰੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਬੇਗਮ ਪਰਵੀਨ ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗੀਤ 'ਬੇਧੇਚੀ ਵੀਨਾ ਗਾਂ ਸੁਣਾਬੋ ਤੋਮਾਏ' ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਡਾਂਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੱਥਕ, ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਨੂੰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ, ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਨੂੰ ਉਮਾਨਾਥ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉੱਦਮ, ਅਸ਼ੀਲੀਲਤਰ ਦਾਏ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਕਾਫੀ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਟੋਗੋਰੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਕੁੰਭੇਰ ਸੰਧਾਨੇ, ਪਰਸ਼ੂਰਾਮਰ ਕੁਠਾਰ, ਆਤਮਜਾ ਵਰਗੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛੋਟੋ ਬੂ, ਸਟਰੀਰ ਮਰਿਯਾਦਾ, ਪਾਰਸਮਨੀ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਵੈਂਪ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬੂਮਾ, ਆਪਨ ਆਮਰ ਅਪਨ, ਜੋਏ ਪੋਰਾਜੋਏ, ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਬੂਮਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਰਣਜੀਤ ਮਲਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਧਿਲਿਪੀ, ਸਤਰੂਪਾ, ਤੁਮੀ ਜੇ ਅਮਰ, ਛੋਟਾ ਬੋਊ, ਚੌਧਰੀ ਪਰੀਬਾਰ, ਲੋਫਰ, ਸਾਥੀ, ਸਟਰੀਰ ਮਰਿਯਾਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। == ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਬੈਨਰਜੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਬੀ ਸੀ ਰਾਏ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ 'ਅਲੋਲਿਕਾ' ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੰਘਾਮਿਤਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 27 ਜਨਵਰੀ 1980 ਨੂੰ ਜੈਅੰਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਨੁਰਾਗ ਬੈਨਰਜੀ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਓਵਰਮੈਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, [[ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ|ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ]] ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। === ਮੌਤ === 2016 ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ, ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸੰਘਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 5 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। 27 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮਰਨ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] 0t441akveihzocc8dfbpzhvfzntnn60 0 162183 853062 821281 2026-11-06T12:18:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853062 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੋਨੀਆ | image = | birth_date = | birth_place = [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1977 {{endash}} ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = 2 | parents = | relatives = ਟਿੰਕੂ (ਅਦਾਕਾਰ) (ਭਰਾ)<br />ਰੋਬੋ ਸ਼ੰਕਰ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੋਨੀਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sonia''') ਨੂੰ '''ਸੋਨੀਆ ਬੋਸ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਇਵਲ ਓਰੂ ਨਾਦੋਦੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਹਰਾ '''ਬੇਬੀ ਸੋਨੀਆ''' ਵਜੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸ਼ਾਲਿਨੀ|ਬੇਬੀ ਸ਼ਾਲਿਨੀ]] ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਨੰਬਰਬਾਰਾਥੀ ਪੁਵੂ'' ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ, ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਟਿੰਕੂ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰ ਬੋਸ ਵੈਂਕਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਤੇਜਸਵਿਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ।<ref>{{Cite web |title=Namma Veetu Kalyanam : Jan 19, 2013 |url=https://www.youtube.com/watch?v=t9SFZ_UtgsU |access-date=13 November 2013 |publisher=youtube.com}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * 1984 ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਮਾਈ ਡੀਅਰ ਕੁਟੀਚਥਨ * 1987 ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ - ਨੰਬਰਬਾਰਥੀ ਪੂਵੂ === ਹਿੰਦੀ === * ''ਰਾਵਣ ਰਾਜ: ਏ ਟਰੂ ਸਟੋਰੀ'' (1995) ਡੌਲੀ (ਜੁੜਵਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ) / ਰੋਲੀ ਵਜੋਂ == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite web |title=Malayalam movie photos, Malayalam cinema gallery, Malayalam cinema actress, Malayalam cinema photos, New Malayalam cinema |url=http://www.malayalamcinema.com/star-details.php?member_id=438 |access-date=20 July 2014 |publisher=malayalamcinema.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811011643/http://www.malayalamcinema.com/star-details.php?member_id=438 |archive-date=11 ਅਗਸਤ 2014 |url-status=dead }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1286262}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Sonia&limit=11 Sonia at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042549/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Sonia&limit=11 |date=2016-03-04 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] ktyp2bopdmwqbdv86fwwrt154ztvj0l 0 162367 853160 812253 2026-11-06T13:01:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853160 wikitext text/x-wiki 'ਹੇਮਲ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ|ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tribeca 2015 Women Directors: Meet Hemal Trivedi — 'Among the Believers' |url=https://womenandhollywood.com/tribeca-2015-women-directors-meet-hemal-trivedi-among-the-believers-81b60d5c0bbe/ |access-date=2020-09-18 |website=womenandhollywood.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017141848/https://womenandhollywood.com/tribeca-2015-women-directors-meet-hemal-trivedi-among-the-believers-81b60d5c0bbe/ |archive-date=2020-10-17 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/interview/meet-the-mumbai-lady-in-a-pakistani-madrasa/20151209.htm|title=Meet the Mumbai lady in a Pakistani madrasa|last=Ashraf|first=Syed Firdaus|date=9 December 2015|access-date=2022-06-13|publisher=Rediff}}</ref> ਉਹ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀਜ਼ ਸ਼ਬੀਨਾਜ਼ ਕੁਐਸਟ, ਅਤੇ ਅਮੌਂਗ ਦ ਬੀਲੀਵਰਜ਼ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shabeena's Quest |url=https://www.aljazeera.com/programmes/witness/2012/11/2012112612156945376.html |access-date=2020-09-18 |website=aljazeera.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Review: In 'Among the Believers,' a Cleric Holds Sway |url=https://www.nytimes.com/2016/09/30/movies/among-the-believers-review.html |access-date=2020-09-18 |website=[[The New York Times]]}}</ref> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਹੇਮਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ SVKM ਦੇ NMIMS ਤੋਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ MBA ਅਤੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ MFA ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Meet the 2015 Tribeca Filmmakers #51: Books, Not Bombs, Will End Pakistani Conflict in 'Among the Believers' |url=https://www.indiewire.com/2015/04/meet-the-2015-tribeca-filmmakers-51-books-not-bombs-will-end-pakistani-conflict-in-among-the-believers-62872/ |access-date=2020-09-18 |website=indiewire.com}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਹੇਮਲ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨਕਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੀਚਰ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ, ''ਅਮੌਂਗ ਦਿ ਬਿਲੀਵਰਸ'' ਦਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਟ੍ਰਿਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=AMONG THE BELIEVERS |url=https://tribecafilm.com/films/among-the-believers-2015 |access-date=2020-09-18 |website=tribecafilm.com |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919054004/https://www.tribecafilm.com/films/among-the-believers-2015 |url-status=dead }}</ref> ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ ਫਿਲਮ ਸੈਂਸਰ (ਸੀਐਫਬੀਸੀ) ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ' ''ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ'' ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ "ਕੱਟੜਵਾਦ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |title=Documentary On Extremism Banned In Pakistan |url=https://www.forbes.com/sites/sonyarehman/2016/05/01/documentary-on-extremism-banned-in-pakistan/#6d58ada42479 |access-date=2020-09-18 |website=forbes.com}}</ref> ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਮਲ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਨਕਵੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hemal-Trivedi-Received-death-threats-for-Among-The-Believers/articleshow/49960870.cms|title=Hemal Trivedi: Received death threats for 'Among The Believers'|date=28 November 2015|work=The Times of India|access-date=2022-06-13|agency=PTI}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਹੇਮਲ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾੜੇ ਬਾਰੇ, ''ਬੈਟਲਗ੍ਰਾਉਂਡ ਦਾ'' ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੇਹ ਵੈਲੀ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਰੁਵੀ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੀਬੀਐਸ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=A chat w/ Filmmaker Hemal Trivedi Political Divide, Black Lives Matter, Indian Americans & Kamala Harris, and more! |url=https://podbay.fm/p/artapproved-podcast-by-mynewyorkeye/e/1597544259 |access-date=2020-09-18 |website=podbay.fm}}</ref><ref>{{Cite web |title=Battleground |url=https://www.pbs.org/show/battleground/ |access-date=2020-09-18 |website=pbs.org |archive-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017070522/https://www.pbs.org/show/battleground/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rp0d35og8js6zuptbw5ccze9h1zqxqv 0 164134 853100 710614 2026-11-06T12:37:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853100 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player | name = ਸੰਯੋਗਿਤਾ ਘੋਰਪਡੇ | image = | caption = | birth_name = | country = ਭਾਰਤ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1992|11|5}} | birth_place = [[ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | height = 1.72 m | weight = | residence = | handedness = | event = ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਅਤੇ ਡਬਲਜ਼ | highest_ranking = 195 (WS 21 ਅਪਰੈਲ 2011)<br />76 (WD 14 ਜੂਨ 2018)<br />204 (XD 29 ਜਨਵਰੀ 2015) | date_of_highest_ranking = | current_ranking = | date_of_current_ranking = | coach = | medaltemplates = | bwf_id = D756E78F-8049-4FFC-97AE-BDE2F51A068B }} '''ਸੰਯੋਗਿਤਾ ਘੋਰਪਡੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sanyogita Ghorpade;''' ਜਨਮ 5 ਨਵੰਬਰ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Players: Sanyogita Ghorpade |url=http://bwfbadminton.com/player/57564/sanyogita-ghorpade |access-date=19 June 2017 |publisher=[[Badminton World Federation]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਪਰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲੇਵਾੜੀ, [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਨਿਖਿਲ ਕਾਨੇਟਕਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/together-in-distress-a-soothing-familial-balm-to-broken-spirits-and-snapping-knee-caps-4530698/|title=Together in distress: Virdhawal Khade, Sanyogita Ghorpade bond over broken spirits, snapping knee caps|access-date=19 June 2017|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> ਉਹ 2013 ਬਹਿਰੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਚੈਲੇਂਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Indian-shuttlers-make-clean-sweep-at-Bahrain-International-Challenge/articleshow/25569286.cms?from=mdr|title=Indian shuttlers make clean sweep at Bahrain International Challenge|work=[[The Times of India]]|access-date=19 June 2017}}</ref> ਉਹ PBL ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 3 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ 4 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਵਧੇ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਲਈ ਖੇਡੇਗੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਉਬੇਰ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === BWF ਵਰਲਡ ਟੂਰ (1 ਉਪ ਜੇਤੂ) === BWF ਵਰਲਡ ਟੂਰ, ਜਿਸਦਾ ਐਲਾਨ 19 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |last=Alleyne |first=Gayle |date=19 March 2017 |title=BWF Launches New Events Structure |url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201164159/http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/ |archive-date=1 December 2017 |access-date=29 November 2017 |publisher=[[Badminton World Federation]]}}</ref> [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] (BWF) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੁਲੀਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ। BWF ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਫਾਈਨਲ, ਸੁਪਰ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਸੁਪਰ 1000, ਸੁਪਰ 750, ਸੁਪਰ 500, ਸੁਪਰ 300 (HSBC ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ), ਅਤੇ BWF ਟੂਰ ਸੁਪਰ 100।<ref>{{Cite web |last=Sukumar |first=Dev |date=10 January 2018 |title=Action-Packed Season Ahead! |url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |archive-date=13 January 2018 |access-date=15 January 2018 |publisher=Badminton World Federation}}</ref> ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਪੱਧਰ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਓਡੀਸ਼ਾ ਓਪਨ | align="left" | ਸੁਪਰ 100 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[Shruti Mishra|ਸ਼ਰੂਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਗਾਇਤਰੀ ਗੋਪੀਚੰਦ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਟ੍ਰੀਸਾ ਜੌਲੀ]] | align="left" | 12-21, 10-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} === BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ/ਸੀਰੀਜ਼ (5 ਉਪ ਜੇਤੂ) === ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2013 | align="left" | ਬਹਿਰੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਅਪਰਨਾ ਬਾਲਨ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਪ੍ਰਾਜਕਤਾ ਸਾਵੰਤ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਆੜ੍ਹਤੀ ਸਾਰਾ ਸੁਨੀਲ]] | align="left" | 21–18, 18–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2013 | align="left" | ਬਹਿਰੀਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੁਣੌਤੀ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਅਪਰਨਾ ਬਾਲਨ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਪ੍ਰਦਾਯ ਗਦਰੇ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਐੱਨ ਸਿੱਕੀ ਰੈੱਡੀ|ਐੱਨ ਸਿੱਕੀ ਰੈਡੀ]] | align="left" | 13–21, 21–19, 5–21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2017 | align="left" | ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਪ੍ਰਾਜਕਤਾ ਸਾਵੰਤ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|GER}}ਲੀਜ਼ਾ ਕਾਮਿੰਸਕੀ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|GER}}ਹੰਨਾਹ ਪੋਹਲ | align="left" | 18-21, 20-22 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2017 | align="left" | ਮਿਸਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਪ੍ਰਾਜਕਤਾ ਸਾਵੰਤ | align="left" |[[ਅਨਾਸਤਾਸੀਆ ਚੇਰਨੀਆਵਸਕਾਇਆ]][[ਅਲੇਸੀਆ ਜ਼ੈਤਸਾਵਾ]] | align="left" | 17-21, 18-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2019 | align="left" | ਮਿਸਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[ਕੁਹੂ ਗਰਗ]] | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[Simran Singhi|ਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘੀ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}[[Ritika Thaker|ਰਿਤਿਕਾ ਠਾਕਰ]] | align="left" | 16–21, 21–19, 19–21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}}'''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] 42zoavpd06hhpsaz2qhpe72p1tphlvx 0 166607 853093 769926 2026-11-06T12:35:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853093 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ | image = Sunny Kaushal snapped at T-Series’ Ganpati Puja (cropped).jpg | caption = 2022 ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ | birth_date = {{Birth date and age|1989|09|28|df=yes}}<ref>{{Cite web |author= |title=Katrina Kaif wishes rumoured boyfriend Vicky Kaushal's brother Sunny happy birthday. See |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/katrina-kaif-wishes-rumoured-boyfriend-vicky-kaushal-s-brother-sunny-happy-birthday-see-post-1858196-2021-09-28 |date= |access-date= |work=indiatoday}}</ref> | birth_place = [[ਬੰਬੇ]]<!-- NOT Mumbai - we use the name at the time of birth -->, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | years_active = 2016–ਹੁਣ ਤੱਕ | parents = | relatives = }} '''ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ''' (ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ''ਮਾਈ ਫਰੈਂਡ ਪਿੰਟੋ'' (2011) ਅਤੇ ''ਗੁੰਡੇ'' (2014) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂਰਸ ਐਂਡ ਟਰੈਵਲਜ਼'' (2016) ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਬਾਇਓਪਿਕ ''ਗੋਲਡ'' (2018) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਦ ਫਰਗੋਟਨ ਆਰਮੀ - ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲੀਏ'' (2020) ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਿੱਦਤ'' (2021) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸੰਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1989 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਚਾਵਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮ ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448|title='Raazi has made my b'day special', says birthday boy Vicky Kaushal|last=Singh|first=Deepali|date=16 May 2018|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711030040/http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448|archive-date=11 July 2018}}</ref> <ref name="toiinterview17">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms|title='Raman Raghav 2.0' actor Vicky Kaushal: I was born in a 10x10 chawl|last=Khuranaa|first=Amann|date=28 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324115849/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms|archive-date=24 March 2017}}</ref> ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ [[ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] ਹੈ।<ref name="gq16" /> ਸੰਨੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name="gq16">{{Cite news|url=https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/|title=Vicky Kaushal, the poster boy of Indian cinema's 'new wave'|last=Gupta|first=Nidhi|date=2 March 2016|work=[[GQ]]|access-date=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/|archive-date=20 July 2018}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਸਕਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == sanniਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨੇ 2016 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਰੋਡ ਫਿਲਮ ''ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂਰਸ ਐਂਡ ਟਰੈਵਲਜ਼'' ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ''ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਚੁਕਿਆਗਿਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਲਵ ਐਟ ਫਸਟ ਸਾਈਟ'' ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਸੰਨੀ ਨੇ [[ਰੀਮਾ ਕਾਗਤੀ]] ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਡ ਫਿਲਮ ''ਗੋਲਡ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ [[1948 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1948 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ]] ਖਿਤਾਬ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ [[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 July 2018 |title=Meet Sunny Kaushal as Himmat Singh |url=https://mobile.twitter.com/excelmovies/status/1013712462565109760 |access-date=3 July 2018 |publisher=Excel Entertainment Twitter}}</ref> ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਟੀਵੀ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ''ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਸੀਈਓਗਿਰੀ'', 2016 ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਚੁਕਿਆਗਿਰੀ ਦਾ ਸਪਿਨ-ਆਫ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਦ ਐਂਬ੍ਰੇਸ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਨੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ , ਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ]] ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Embrace – Drama Short Film &#124; Filmfare Short Film Awards |url=https://www.filmfare.com/awards/short-films-2019/finalists/the-embrace/3441/ |website=filmfare.com}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Sunny_Kaushal_snapped_in_Santacruz.jpg|thumb| 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ''ਸ਼ਿਦਤ'' ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਅਗਲੀ [[ਰੁਖ਼ਸਾਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਰੁਕਸ਼ਰ ਢਿੱਲੋਂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਅਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ''ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਲੇ'' ਸੀ ਜੋ 3 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਚੋਣਵੇਂ ਸਕਰੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ronnie Screwvala announces next 'Bhangra Paa Le' starring Sunny Kaushal and south star Rukshar Dhillon - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ronnie-screwvala-announces-next-bhangra-paa-le-starring-sunny-kaushal-and-south-star-rukshar-dhillon/articleshow/67723525.cms |website=The Times of India}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕੌਸ਼ਲ ਨੇ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਅਸਲ ਲੜੀ ''ਦ ਫਰਗੋਟਨ ਆਰਮੀ - ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲੀਏ'' ਦੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref name="Azaadi">{{Cite web |last= |first= |date=7 January 2020 |title=The Forgotten Army: Azaadi Ke Liye trailer sees Sunny Kaushal, Sharvari lead INA, wage war against British rule |url=https://www.firstpost.com/entertainment/the-forgotten-army-azaadi-ke-liye-trailer-sees-sunny-kaushal-sharvari-lead-ina-wage-war-against-british-rule-7871341.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=10 January 2020 |website=Firstpost}}</ref> ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਬੀਰ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਾ ਦੀ]] ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।<ref name="Azaadi" /> ''ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ'' ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |last=M |first=Narayani |date=25 January 2020 |title=Review: The Forgotten Army – Azaadi Ke Liye, yes, but for us? |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/jan/25/review-the-forgotten-army---azaadi-ke-liye-yes-but-for-us-2094538.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=18 February 2020 |website=The New Indian Express}}</ref> ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਸ਼ਿੱਦਤ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜੱਗੀ ਦਿਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜੋ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਬੇਤਾਬ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਾਸ਼ੂਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="release date" /> [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਕਾਰਨ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ]] 'ਤੇ ਹੋਇਆ। <ref name="release date">{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/radhika-madan-sunny-kaushal-starrer-shiddat-wala-pyaar-release-disneyhotstar-october-1/|title=Radhika Madan and Sunny Kaushal starrer Shiddat Wala Pyaar to release on Disney+Hotstar on October 1|date=8 September 2021|work=[[Bollywood Hungama]]|access-date=8 September 2021}}</ref> ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਦੀ ਸਮਰਿਧੀ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: "ਸੰਨੀ ਦੀ ਡਾਇਲਾਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਯਕੀਨਨ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਵੇਗੀ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/shiddat-movie-review-mohit-raina-carries-this-radhika-madan-sunny-kaushal-film-1859198-2021-09-30|title=Shiddat Movie Review: Mohit Raina carries this Radhika Madan, Sunny Kaushal film|date=30 September 2021|access-date=|publisher=[[India Today]]}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਸੰਨੀ [[ਨੁਸਰਤ ਭਰੂਚਾ|ਨੁਸ਼ਰਤ ਭਰੂਚਾ]] ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਵਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇ ''ਹੁਰਦਾਂਗ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਜੋ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ 1990 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Hurdang: Sunny Kaushal, Nushrratt Bharuccha, Vijay Varma Starrer To Release on April 8, Trailer Out Tomorrow (View Pic) |url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/bollywood/hurdang-sunny-kaushal-nushrratt-bharuccha-vijay-varma-starrer-to-release-on-april-8-trailer-out-tomorrow-view-pic-3529148.html/amp |access-date=29 March 2022 |publisher=Latestly}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਪਾਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਵਾਈਵਲ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਮਿਲੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=5 August 2021 |title=Janhvi Kapoor kicks off the shooting of Helen remake in Mumbai |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-shooting-helen-remake-mumbai/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808153559/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-shooting-helen-remake-mumbai/ |archive-date=8 August 2021 |access-date=6 November 2021 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਸਸਪੈਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਚੋਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਭਾਗਾ'' ਵਿੱਚ [[ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |date=5 August 2021 |title=Yami Gautam, Sunny Kaushal team up for Chor Nikal Ke Bhaaga |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/yami-gautam-sunny-kaushal-team-up-for-chor-nikal-ke-bhaaga-296581 |url-status=live |website=[[The Tribune (Chandigarh)]]}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == sanniਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ]] ਵਿੱਚ 45ਵੇਂ<ref>{{Cite web |title=Meet India's most desirable dudes - Times of India ► |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-is-the-times-most-desirable-man-of-2018/articleshow/69361561.cms |access-date=2021-08-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref>, 2019 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 38ਵੇਂ<ref>{{Cite web |title=Times 50 Most Desirable Men: Here are the stars who bagged the place in the coveted list |url=https://www.timesnownews.com/the-buzz/article/times-50-most-desirable-men-here-are-the-stars-who-bagged-the-place-in-the-coveted-list/641041 |access-date=2021-08-07 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#FFFFCC;" |</img> | ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" | ਰੈਫ. |- | 2011 | scope="row" | ''ਮਾਈ ਫ੍ਰੈਂਡ ਪਿੰਟੋ'' |{{N/A}} |ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ | |- | 2014 | scope="row" | ''ਗੁੰਡੇ'' |{{N/a}} |ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ | |- | 2016 | scope="row" | ''ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਸੰਗੀਤ ਟੂਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਲਸ'' | ਸਨਬਰਨ | | <ref>{{Cite web |date=2016-07-20 |title=Vicky Kaushal's brother Sunny debuts with Sunshine Music Tours and Travels |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-vicky-kaushal-s-brother-sunny-debuts-with-sunshine-music-tours-and-travels/story-UQpUJTMrVxUEwqXvFZ2JkL.html |url-status=live |access-date=2022-01-20 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | 2017 | ''ਲਵ ਐਟ ਫਸਟ ਸਾਈਡ'' | ਕਸ਼ਤਿਜ | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | |- | 2018 | scope="row" | ''ਗੋਲਡ'' | ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ | | <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-08-25 |title=Gold success interview: Sunny Kaushal recollects his best scene as an actor |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/250818/gold-success-interview-sunny-kaushal-recollects-his-best-scene-as-an.html |url-status=live |access-date=2022-01-20 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> |- | 2019 | ''ਦਿ ਇੰਬਰੇਸ'' | ਸਿਧਾਰਥ | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | <ref>{{Cite web |title=The Embrace – Drama Short Film {{!}} Filmfare Short Film Awards |url=https://www.filmfare.com/awards/short-films-2019/finalists/the-embrace/3441 |access-date=2021-11-02 |website=filmfare.com |language=en}}</ref> |- | 2020 | scope="row" | ''ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਲੈ'' | ਜੱਗੀ ਸਿੰਘ/ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ | | <ref>{{Cite web |date=2019-12-13 |title=Bhangra Paa Le actor Sunny Kaushal has a hilarious take on nepotism |url=https://www.easterneye.biz/bhangra-paa-le-actor-sunny-kaushal-has-a-hilarious-take-on-nepotism/ |access-date=2022-01-20 |website=EasternEye |language=en-GB}}</ref> |- | 2021 | scope="row" | ''ਸ਼ਿਦਤ'' | ਜੋਗਿੰਦਰ "ਜੱਗੀ" ਢਿੱਲੋਂ | | <ref>{{Cite web |date=2021-10-01 |title=Shiddat's Sunny Kaushal talks about being born in a 10x10 chawl, says struggle 'teaches you a lot' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/shiddats-sunny-kaushal-talks-about-being-born-in-a-10x10-chawl-says-struggle-teaches-you-a-lot-101633050888909.html |access-date=2022-01-20 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 | scope="row" | ''ਹਰਦੰਗ'' | ਦਾਦੂ ਠਾਕੁਰ | | <ref>{{Cite web |date=19 June 2019 |title=Sunny Kaushal to romance Nushrat Bharucha in 'Hurdang' |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/after-gold-debut-sunny-kaushal-to-romance-nushrat-bharucha-in-hurdang/articleshow/69858301.cms |url-status=live |website=The Economic Times }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | scope="row" | ''ਮਿਲੀ'' | ਸਮੀਰ | | <ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-janhvi-kapoor-start-shoot-hindi-remake-helen-june-sunny-kaushal-likely-join-cast-626014|title=EXCLUSIVE: Janhvi Kapoor to start shoot for Hindi remake of Helen from June; Sunny Kaushal likely to join cast|date=1 March 2021|work=Pinkvilla|access-date=6 November 2021}}</ref> |- | 2023 | scope="row" | ''ਚੋਰ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਭਾਗਾ'' | ਅੰਕਿਤ ਸੇਠੀ | | <ref>{{Cite web |date=24 September 2022 |title=Chor Nikal Ke Bhaga Teaser Out: Gear up with Yami Gautam and Sunny Kaushal for the biggest heist |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936 |access-date=24 September 2022 |website=Pinkvilla |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924085710/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936 |url-status=dead }}</ref> |- | 2024 | style="background:#ffc;" | ''ਫਿਰ ਆਈ ਹਸੀਨ ਦਿਲਰੁਬਾ''</img> | ਅਜੇ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਫਿਲਮਾਂਕਣ | <ref>{{Cite web |date=11 January 2023 |title=Taapsee Pannu, Aanand L Rai, Kanika Dhillon begin the shoot for Phir Aayi Hasseen Dillruba, tease poster reveal |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/taapsee-pannu-aanand-l-rai-kanika-dhillon-begin-shoot-phir-aayi-haseen-dillruba-tease-poster-reveal/ |access-date=13 January 2023 |website=Bollywood Hungama}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਰੈਫ. |- | 2016 | ''ਆਫਿਸ਼ਿਅਲ ਚੁਕਿਆਗਿਰੀ'' | rowspan="2" | ਸਪੰਦਨ ਚੁਕਿਆ | <ref>{{Cite web |title=Spandan Chukya |url=https://www.arre.co.in/series/official-chukyagiri/spandan-chukya/ |url-status=dead |access-date= |website= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606064550/https://www.arre.co.in/series/official-chukyagiri/spandan-chukya/ |archive-date=2023-06-06 }}</ref> |- | 2018 | ''ਆਫਿਸ਼ਿਅਲ'' ''ਸੀ.ਈ.ਓ.ਗਿਰੀ'' | <ref>{{Cite web |date=2018-03-23 |title=Official CEOgiri first impression |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/official-ceogiri-arre-sumeet-vyas-5109049/ |url-status=live |access-date=2022-01-20 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | 2020 | ''ਫਰਗੋਟਨ ਆਰਮੀ - ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲੀਏ'' | ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ/ਕੈਪਟਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਢੀ | <ref>{{Cite web |date=2020-01-24 |title=Sunny Kaushal: Historical genre can entertain and educate the audience |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/the-forgotten-army-sunny-kaushal-historical-genre-entertain-and-educate-the-audience-6231327/ |url-status=live |access-date=2022-01-20 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable" |+ ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਗਾਇਕ ! ਰੈਫ. |- | 2020 | "ਤਾਰੋਂ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ" | [[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]], [[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ]] | <ref>{{Cite web |title=Trending Hindi Song Music Video - 'Taaron Ke Shehar' Sung By Neha Kakkar And Jubin Nautiyal {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-trending-hindi-song-music-video-taaron-ke-shehar-sung-by-neha-kakkar-and-jubin-nautiyal-featuring-sunny-kaushal/videoshow/78315939.cms |url-status=live |access-date=2021-09-06 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | "ਦਿਲ ਲੁਟਾ ਦੋ" | ਪਾਇਲ ਦੇਵ, [[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ]] | <ref>{{Cite web |title=Dil Lauta Do, Featuring Sunny Kaushal And Saiyami Kher, Is Out Now |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dil-lauta-do-featuring-sunny-kaushal-and-saiyami-kher-is-out-now-2495884 |access-date=2021-09-06 |website=NDTV.com}}</ref> |- | "ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ" | [[ਮੀਤ ਭਰਾ|ਮੀਤ ਬ੍ਰਦਰਜ਼]], ਸਚੇਤ ਟੰਡਨ | <ref>{{Cite web |title=Hindi Song Music Video - 'Ishq Mein' Sung By Meet Bros Featuring Sachet Tandon {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/watch-popular-hindi-song-music-video-ishq-mein-sung-by-meet-bros-featuring-sachet-tandon/videoshow/85860444.cms |url-status=live |access-date=2021-09-06 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | 2018 | ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ | ''ਗੋਲਡ'' |{{Nom}} | {{Citation needed|date=January 2022}} |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Sunny Kaushal|ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ}} * {{IMDb name|4113924}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] 6hkqwvfzqxzh5vspgqpj4ieol5htbdg 853094 853093 2026-11-06T12:35:30Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 853094 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ | image = Sunny Kaushal snapped at T-Series’ Ganpati Puja (cropped).jpg | caption = 2022 ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ | birth_date = {{Birth date and age|1989|09|28|df=yes}}<ref>{{Cite web |author= |title=Katrina Kaif wishes rumoured boyfriend Vicky Kaushal's brother Sunny happy birthday. See |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/katrina-kaif-wishes-rumoured-boyfriend-vicky-kaushal-s-brother-sunny-happy-birthday-see-post-1858196-2021-09-28 |date= |access-date= |work=indiatoday}}</ref> | birth_place = [[ਬੰਬੇ]]<!-- NOT Mumbai - we use the name at the time of birth -->, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | years_active = 2016–ਹੁਣ ਤੱਕ | parents = | relatives = }} '''ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ''' (ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ''ਮਾਈ ਫਰੈਂਡ ਪਿੰਟੋ'' (2011) ਅਤੇ ''ਗੁੰਡੇ'' (2014) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂਰਸ ਐਂਡ ਟਰੈਵਲਜ਼'' (2016) ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਬਾਇਓਪਿਕ ''ਗੋਲਡ'' (2018) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਦ ਫਰਗੋਟਨ ਆਰਮੀ - ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲੀਏ'' (2020) ਅਤੇ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਿੱਦਤ'' (2021) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸੰਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1989 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਚਾਵਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮ ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448|title='Raazi has made my b'day special', says birthday boy Vicky Kaushal|last=Singh|first=Deepali|date=16 May 2018|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711030040/http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448|archive-date=11 July 2018}}</ref> <ref name="toiinterview17">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms|title='Raman Raghav 2.0' actor Vicky Kaushal: I was born in a 10x10 chawl|last=Khuranaa|first=Amann|date=28 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324115849/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms|archive-date=24 March 2017}}</ref> ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ [[ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] ਹੈ।<ref name="gq16" /> ਸੰਨੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name="gq16">{{Cite news|url=https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/|title=Vicky Kaushal, the poster boy of Indian cinema's 'new wave'|last=Gupta|first=Nidhi|date=2 March 2016|work=[[GQ]]|access-date=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/|archive-date=20 July 2018}}</ref> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਸਕਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == sanniਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨੇ 2016 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਰੋਡ ਫਿਲਮ ''ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂਰਸ ਐਂਡ ਟਰੈਵਲਜ਼'' ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ''ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਚੁਕਿਆਗਿਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਲਵ ਐਟ ਫਸਟ ਸਾਈਟ'' ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਸੰਨੀ ਨੇ [[ਰੀਮਾ ਕਾਗਤੀ]] ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਡ ਫਿਲਮ ''ਗੋਲਡ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ [[1948 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1948 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ]] ਖਿਤਾਬ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ [[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 July 2018 |title=Meet Sunny Kaushal as Himmat Singh |url=https://mobile.twitter.com/excelmovies/status/1013712462565109760 |access-date=3 July 2018 |publisher=Excel Entertainment Twitter}}</ref> ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਟੀਵੀ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ''ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਸੀਈਓਗਿਰੀ'', 2016 ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਚੁਕਿਆਗਿਰੀ ਦਾ ਸਪਿਨ-ਆਫ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਲਘੂ ਫਿਲਮ ''ਦ ਐਂਬ੍ਰੇਸ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਨੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ , ਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ]] ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Embrace – Drama Short Film &#124; Filmfare Short Film Awards |url=https://www.filmfare.com/awards/short-films-2019/finalists/the-embrace/3441/ |website=filmfare.com}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Sunny_Kaushal_snapped_in_Santacruz.jpg|thumb| 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ''ਸ਼ਿਦਤ'' ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਅਗਲੀ [[ਰੁਖ਼ਸਾਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਰੁਕਸ਼ਰ ਢਿੱਲੋਂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਅਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ''ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਲੇ'' ਸੀ ਜੋ 3 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਚੋਣਵੇਂ ਸਕਰੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ronnie Screwvala announces next 'Bhangra Paa Le' starring Sunny Kaushal and south star Rukshar Dhillon - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ronnie-screwvala-announces-next-bhangra-paa-le-starring-sunny-kaushal-and-south-star-rukshar-dhillon/articleshow/67723525.cms |website=The Times of India}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕੌਸ਼ਲ ਨੇ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਅਸਲ ਲੜੀ ''ਦ ਫਰਗੋਟਨ ਆਰਮੀ - ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲੀਏ'' ਦੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref name="Azaadi">{{Cite web |last= |first= |date=7 January 2020 |title=The Forgotten Army: Azaadi Ke Liye trailer sees Sunny Kaushal, Sharvari lead INA, wage war against British rule |url=https://www.firstpost.com/entertainment/the-forgotten-army-azaadi-ke-liye-trailer-sees-sunny-kaushal-sharvari-lead-ina-wage-war-against-british-rule-7871341.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=10 January 2020 |website=Firstpost}}</ref> ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਬੀਰ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਾ ਦੀ]] ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।<ref name="Azaadi" /> ''ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ'' ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ" ਕਿਹਾ।<ref>{{Cite web |last=M |first=Narayani |date=25 January 2020 |title=Review: The Forgotten Army – Azaadi Ke Liye, yes, but for us? |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/jan/25/review-the-forgotten-army---azaadi-ke-liye-yes-but-for-us-2094538.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=18 February 2020 |website=The New Indian Express}}</ref> ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਸ਼ਿੱਦਤ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜੱਗੀ ਦਿਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜੋ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਬੇਤਾਬ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਾਸ਼ੂਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="release date" /> [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਕਾਰਨ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ]] 'ਤੇ ਹੋਇਆ। <ref name="release date">{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/radhika-madan-and-sunny-kaushal-starrer-shiddat-to-release-on-disneyhotstar-on-october-1/|title=Radhika Madan and Sunny Kaushal starrer Shiddat Wala Pyaar to release on Disney+Hotstar on October 1|date=8 September 2021|work=[[Bollywood Hungama]]|access-date=8 September 2021}}</ref> ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਦੀ ਸਮਰਿਧੀ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: "ਸੰਨੀ ਦੀ ਡਾਇਲਾਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਯਕੀਨਨ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਵੇਗੀ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/shiddat-movie-review-mohit-raina-carries-this-radhika-madan-sunny-kaushal-film-1859198-2021-09-30|title=Shiddat Movie Review: Mohit Raina carries this Radhika Madan, Sunny Kaushal film|date=30 September 2021|access-date=|publisher=[[India Today]]}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਸੰਨੀ [[ਨੁਸਰਤ ਭਰੂਚਾ|ਨੁਸ਼ਰਤ ਭਰੂਚਾ]] ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਵਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇ ''ਹੁਰਦਾਂਗ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਜੋ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ 1990 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Hurdang: Sunny Kaushal, Nushrratt Bharuccha, Vijay Varma Starrer To Release on April 8, Trailer Out Tomorrow (View Pic) |url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/bollywood/hurdang-sunny-kaushal-nushrratt-bharuccha-vijay-varma-starrer-to-release-on-april-8-trailer-out-tomorrow-view-pic-3529148.html/amp |access-date=29 March 2022 |publisher=Latestly}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਪਾਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਵਾਈਵਲ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਮਿਲੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=5 August 2021 |title=Janhvi Kapoor kicks off the shooting of Helen remake in Mumbai |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-shooting-helen-remake-mumbai/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808153559/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/janhvi-kapoor-kicks-off-shooting-helen-remake-mumbai/ |archive-date=8 August 2021 |access-date=6 November 2021 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਸਸਪੈਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਚੋਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਭਾਗਾ'' ਵਿੱਚ [[ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |date=5 August 2021 |title=Yami Gautam, Sunny Kaushal team up for Chor Nikal Ke Bhaaga |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/yami-gautam-sunny-kaushal-team-up-for-chor-nikal-ke-bhaaga-296581 |url-status=live |website=[[The Tribune (Chandigarh)]]}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == sanniਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ]] ਵਿੱਚ 45ਵੇਂ<ref>{{Cite web |title=Meet India's most desirable dudes - Times of India ► |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-is-the-times-most-desirable-man-of-2018/articleshow/69361561.cms |access-date=2021-08-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref>, 2019 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 38ਵੇਂ<ref>{{Cite web |title=Times 50 Most Desirable Men: Here are the stars who bagged the place in the coveted list |url=https://www.timesnownews.com/the-buzz/article/times-50-most-desirable-men-here-are-the-stars-who-bagged-the-place-in-the-coveted-list/641041 |access-date=2021-08-07 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" |+ਕੁੰਜੀ | style="background:#FFFFCC;" |</img> | ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" | ਰੈਫ. |- | 2011 | scope="row" | ''ਮਾਈ ਫ੍ਰੈਂਡ ਪਿੰਟੋ'' |{{N/A}} |ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ | |- | 2014 | scope="row" | ''ਗੁੰਡੇ'' |{{N/a}} |ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ | |- | 2016 | scope="row" | ''ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਸੰਗੀਤ ਟੂਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਵਲਸ'' | ਸਨਬਰਨ | | <ref>{{Cite web |date=2016-07-20 |title=Vicky Kaushal's brother Sunny debuts with Sunshine Music Tours and Travels |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-vicky-kaushal-s-brother-sunny-debuts-with-sunshine-music-tours-and-travels/story-UQpUJTMrVxUEwqXvFZ2JkL.html |url-status=live |access-date=2022-01-20 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | 2017 | ''ਲਵ ਐਟ ਫਸਟ ਸਾਈਡ'' | ਕਸ਼ਤਿਜ | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | |- | 2018 | scope="row" | ''ਗੋਲਡ'' | ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ | | <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-08-25 |title=Gold success interview: Sunny Kaushal recollects his best scene as an actor |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/250818/gold-success-interview-sunny-kaushal-recollects-his-best-scene-as-an.html |url-status=live |access-date=2022-01-20 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> |- | 2019 | ''ਦਿ ਇੰਬਰੇਸ'' | ਸਿਧਾਰਥ | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | <ref>{{Cite web |title=The Embrace – Drama Short Film {{!}} Filmfare Short Film Awards |url=https://www.filmfare.com/awards/short-films-2019/finalists/the-embrace/3441 |access-date=2021-11-02 |website=filmfare.com |language=en}}</ref> |- | 2020 | scope="row" | ''ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਲੈ'' | ਜੱਗੀ ਸਿੰਘ/ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ | | <ref>{{Cite web |date=2019-12-13 |title=Bhangra Paa Le actor Sunny Kaushal has a hilarious take on nepotism |url=https://www.easterneye.biz/bhangra-paa-le-actor-sunny-kaushal-has-a-hilarious-take-on-nepotism/ |access-date=2022-01-20 |website=EasternEye |language=en-GB}}</ref> |- | 2021 | scope="row" | ''ਸ਼ਿਦਤ'' | ਜੋਗਿੰਦਰ "ਜੱਗੀ" ਢਿੱਲੋਂ | | <ref>{{Cite web |date=2021-10-01 |title=Shiddat's Sunny Kaushal talks about being born in a 10x10 chawl, says struggle 'teaches you a lot' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/shiddats-sunny-kaushal-talks-about-being-born-in-a-10x10-chawl-says-struggle-teaches-you-a-lot-101633050888909.html |access-date=2022-01-20 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 | scope="row" | ''ਹਰਦੰਗ'' | ਦਾਦੂ ਠਾਕੁਰ | | <ref>{{Cite web |date=19 June 2019 |title=Sunny Kaushal to romance Nushrat Bharucha in 'Hurdang' |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/after-gold-debut-sunny-kaushal-to-romance-nushrat-bharucha-in-hurdang/articleshow/69858301.cms |url-status=live |website=The Economic Times }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | scope="row" | ''ਮਿਲੀ'' | ਸਮੀਰ | | <ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-janhvi-kapoor-start-shoot-hindi-remake-helen-june-sunny-kaushal-likely-join-cast-626014|title=EXCLUSIVE: Janhvi Kapoor to start shoot for Hindi remake of Helen from June; Sunny Kaushal likely to join cast|date=1 March 2021|work=Pinkvilla|access-date=6 November 2021}}</ref> |- | 2023 | scope="row" | ''ਚੋਰ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਭਾਗਾ'' | ਅੰਕਿਤ ਸੇਠੀ | | <ref>{{Cite web |date=24 September 2022 |title=Chor Nikal Ke Bhaga Teaser Out: Gear up with Yami Gautam and Sunny Kaushal for the biggest heist |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936 |access-date=24 September 2022 |website=Pinkvilla |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924085710/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936 |url-status=dead }}</ref> |- | 2024 | style="background:#ffc;" | ''ਫਿਰ ਆਈ ਹਸੀਨ ਦਿਲਰੁਬਾ''</img> | ਅਜੇ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ | ਫਿਲਮਾਂਕਣ | <ref>{{Cite web |date=11 January 2023 |title=Taapsee Pannu, Aanand L Rai, Kanika Dhillon begin the shoot for Phir Aayi Hasseen Dillruba, tease poster reveal |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/taapsee-pannu-aanand-l-rai-kanika-dhillon-begin-shoot-phir-aayi-haseen-dillruba-tease-poster-reveal/ |access-date=13 January 2023 |website=Bollywood Hungama}}</ref> |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਰੈਫ. |- | 2016 | ''ਆਫਿਸ਼ਿਅਲ ਚੁਕਿਆਗਿਰੀ'' | rowspan="2" | ਸਪੰਦਨ ਚੁਕਿਆ | <ref>{{Cite web |title=Spandan Chukya |url=https://www.arre.co.in/series/official-chukyagiri/spandan-chukya/ |url-status=dead |access-date= |website= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606064550/https://www.arre.co.in/series/official-chukyagiri/spandan-chukya/ |archive-date=2023-06-06 }}</ref> |- | 2018 | ''ਆਫਿਸ਼ਿਅਲ'' ''ਸੀ.ਈ.ਓ.ਗਿਰੀ'' | <ref>{{Cite web |date=2018-03-23 |title=Official CEOgiri first impression |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/official-ceogiri-arre-sumeet-vyas-5109049/ |url-status=live |access-date=2022-01-20 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | 2020 | ''ਫਰਗੋਟਨ ਆਰਮੀ - ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲੀਏ'' | ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ/ਕੈਪਟਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਢੀ | <ref>{{Cite web |date=2020-01-24 |title=Sunny Kaushal: Historical genre can entertain and educate the audience |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/the-forgotten-army-sunny-kaushal-historical-genre-entertain-and-educate-the-audience-6231327/ |url-status=live |access-date=2022-01-20 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable" |+ ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਗਾਇਕ ! ਰੈਫ. |- | 2020 | "ਤਾਰੋਂ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ" | [[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]], [[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ]] | <ref>{{Cite web |title=Trending Hindi Song Music Video - 'Taaron Ke Shehar' Sung By Neha Kakkar And Jubin Nautiyal {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-trending-hindi-song-music-video-taaron-ke-shehar-sung-by-neha-kakkar-and-jubin-nautiyal-featuring-sunny-kaushal/videoshow/78315939.cms |url-status=live |access-date=2021-09-06 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | "ਦਿਲ ਲੁਟਾ ਦੋ" | ਪਾਇਲ ਦੇਵ, [[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ]] | <ref>{{Cite web |title=Dil Lauta Do, Featuring Sunny Kaushal And Saiyami Kher, Is Out Now |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dil-lauta-do-featuring-sunny-kaushal-and-saiyami-kher-is-out-now-2495884 |access-date=2021-09-06 |website=NDTV.com}}</ref> |- | "ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ" | [[ਮੀਤ ਭਰਾ|ਮੀਤ ਬ੍ਰਦਰਜ਼]], ਸਚੇਤ ਟੰਡਨ | <ref>{{Cite web |title=Hindi Song Music Video - 'Ishq Mein' Sung By Meet Bros Featuring Sachet Tandon {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/watch-popular-hindi-song-music-video-ishq-mein-sung-by-meet-bros-featuring-sachet-tandon/videoshow/85860444.cms |url-status=live |access-date=2021-09-06 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | 2018 | ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ | ''ਗੋਲਡ'' |{{Nom}} | {{Citation needed|date=January 2022}} |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Sunny Kaushal|ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ}} * {{IMDb name|4113924}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] pbs8tph5qn8zj78pxrrqvwf6f0ua1ba 0 166693 853147 808448 2026-11-06T12:57:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 8 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853147 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ | logo = Hindustan Unilever Logo.svg | logo_size = 250px | type = [[ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ|ਜਨਤਕ]] | founded = {{Start date and age|1933}} | location_city = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | location_country = ਭਾਰਤ | traded_as = {{ubl|{{BSE|500696}}|{{NSE|HINDUNILVR}}|[[ਬੀਐਸਈ ਸੈਸੈਂਕਸ|BSE SENSEX Constituent]]|[[ਨਿਫਟੀ 50|NSE NIFTY 50 Constituent]]}} | predecessor =ਭਾਰਤੀ ਵਨਸਪਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ (1931–1956)<br />ਲਿਵਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਿਟੇਡ (1933–1956)<br />ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਟਰੇਡਰਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ (1935–1956)<br />ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਿਵਰ ਲਿਮਿਟੇਡ (1956–2007) | key_people = ਸੰਜੀਵ ਮਹਿਤਾ (CEO)<ref>{{cite web|title=The Board of HUL|url=https://www.hul.co.in/about/who-we-are/our-leadership/|website=hul.co.in|publisher=HUL|access-date=25 September 2014|archive-date=28 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128210932/https://www.hul.co.in/about/who-we-are/our-leadership/|url-status=dead}}</ref> | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE030A01027}} | industry = ਖਪਤਕਾਰ ਵਸਤੂਆਂ | products = ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਸਫਾਈ ਉਤਪਾਦ, ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਤਪਾਦ, ਵਾਟਰ ਪਿਊਰੀਫਾਇਰ ਆਦਿ | revenue = {{increase}} {{INRConvert|61092|c}} (2023)<ref name="FY">{{cite web|title=Hindustan Unilever Annual Reports|url=https://www.hul.co.in/investor-relations/results-presentations/quarterly-results/march-quarter-2023-results/|website=hul.co.in|archive-date=2 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702203654/https://www.hul.co.in/Images/annual-report-2019-20_tcm1255-552034_1_en.pdf|url-status=dead}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|13409|c}} (2023)<ref name="FY"/> | net_income = {{increase}} {{INRConvert|10143|c}} (2023)<ref name="FY"/> | assets = {{increase}} {{INRConvert|73087|c}} (2023)<ref name="FY"/> | equity = {{increase}} {{INRConvert|50522|c}} (2023)<ref name="FY"/> | num_employees = 21,000 (2020)<ref name="FY"/> | parent = ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਪੀਐਲਸੀ (61.90%) | homepage = {{URL|https://www.hul.co.in/}} }} '''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਲਿਮਿਟੇਡ''' ('''HUL''') ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Introduction to HUL |url=https://www.hul.co.in/about/who-we-are/introduction-to-hindustan-unilever/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209064711/https://www.hul.co.in/about/who-we-are/introduction-to-hindustan-unilever/ |archive-date=9 February 2017 |access-date=12 November 2015 |publisher=HUL}}</ref> ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਨੀ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਸਫਾਈ ਉਤਪਾਦ, ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਤਪਾਦ, ਵਾਟਰ ਪਿਊਰੀਫਾਇਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਪਤਕਾਰ ਵਸਤੂਆਂ (FMCGs) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1931 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਨਸਪਤੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1956 ਵਿੱਚ ਸੰਘਟਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਰਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲੀਵਰ ਲਿਮਿਟੇਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਜੂਨ 2007 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਲਿਮਟਿਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Lalitha |date=31 July 2007 |title=Transition to new name was smooth: HUL |url=http://www.financialexpress.com/news/transition-to-new-name-was-smooth-hul/207944/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103212335/http://www.financialexpress.com/news/transition-to-new-name-was-smooth-hul/207944 |archive-date=3 November 2013 |access-date=31 October 2013 |publisher=The Financial Express |location=Mumbai}}</ref> ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ [[ਪਾਰਾ]] -ਦੂਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਡੰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਪ ਕਰਨਾ, [[ਕੋਡੈਕਨਾਲ]] ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ। (ਵੇਖੋ: ਕੋਡੈਕਨਾਲ ਪਾਰਾ ਜ਼ਹਿਰ )। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ [[ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ|ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ]] 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਾੜੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕੁੰਭ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ "ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਬੁੱਢੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<ref name=":0">{{Cite web |date=2019-03-07 |title=Hindustan Unilever faces flak over Red Label ad showing son 'abandoning' father at Kumbh Mela |url=https://www.cnbctv18.com/retail/hindustan-unilever-faces-flak-over-red-label-ad-showing-son-abandoning-father-at-kumbh-mela-2518541.htm |access-date=2023-03-17 |website=cnbctv18.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=#BoycottHindustanUnilever Trends After Ad On Kumbh Mela Faces Criticism |url=https://www.ndtv.com/india-news/kumb-mela-ad-boycotthindustanunilever-trends-after-red-label-tea-ad-faces-criticism-2004261 |access-date=2023-03-17 |website=NDTV.com}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਟਵੀਟ ਨੂੰ ਨਸਲਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> 2019 ਤੱਕ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਦੀਆਂ 14 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸਨ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ 21,000 ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2017-18 ਵਿੱਚ ₹34,619 ਕਰੋੜ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Who we are">{{Cite web |title=Introduction to HUL |url=https://www.hul.co.in/about/who-we-are/introduction-to-hindustan-unilever/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209064711/https://www.hul.co.in/about/who-we-are/introduction-to-hindustan-unilever/ |archive-date=9 February 2017 |access-date=12 November 2015 |publisher=HUL}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1:4.39 ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਰੇ ਇਕੁਇਟੀ ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਗਲੈਕਸੋਸਮਿਥਕਲਾਈਨ ਨੂੰ US$3.8 ਬਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=3 December 2018 |title=GSK Consumer Healthcare to merge with Hindustan Unilever: Here are 10 things you should know |url=https://www.businesstoday.in/top-story/hindustan-unilever-limitedhulglaxosmithklinegsk-chhorlicksboost/story/296927.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085751/https://www.businesstoday.in/top-story/hindustan-unilever-limitedhulglaxosmithklinegsk-chhorlicksboost/story/296927.html |archive-date=27 March 2019 |access-date=8 March 2019 |website=www.businesstoday.in}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |date=6 December 2018 |title=HUL-GSK deal: 3,800 employees face uncertainty, decision awaited |url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/hul-gsk-deal-3800-employees-face-uncertainty-decision-awaited/story/297981.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904121341/https://www.businesstoday.in/latest/economy-politics/story/hul-gsk-deal-3800-employees-face-uncertainty-decision-awaited-118923-2018-12-06 |archive-date=4 September 2022 |access-date=8 March 2019 |website=www.businesstoday.in}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ GSK ਦੇ 3,800 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ HUL ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਈ ਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="auto" /> ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ, HUL ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੈਕਸੋਸਮਿਥਕਲਾਈਨ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਹੈਲਥਕੇਅਰ (GSKCH India) ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://business.medicaldialogues.in/hul-expects-to-complete-merger-with-gsk-consumer-healthcare-in-2019/|title=HUL expects to complete merger with GSK Consumer Healthcare in 2019|work=Medical Dialogues|access-date=20 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829010101/https://business.medicaldialogues.in/hul%2Dexpects%2Dto%2Dcomplete%2Dmerger%2Dwith%2Dgsk%2Dconsumer%2Dhealthcare%2Din%2D2019/|archive-date=29 August 2012}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, HUL ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ 638548.42 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Top 100 stocks by Market Capitalization {{!}} BSE Listed stocks Market Capitalization |url=https://www.bseindia.com/markets/equity/eqreports/topmarketcapitalization.aspx |access-date=2022-12-19 |website=www.bseindia.com |archive-date=2019-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725202033/https://www.bseindia.com/markets/equity/EQReports/TopMarketCapitalization.aspx |url-status=dead }}</ref> == ਮੌਜੂਦਗੀ == ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅੰਧੇਰੀ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ 12.5 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 1,600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਕੁਝ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਵਿਧਾ ਸਟੋਰ, ਇੱਕ ਫੂਡ ਕੋਰਟ, ਇੱਕ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ, ਇੱਕ ਜਿਮ, ਇੱਕ ਖੇਡ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਦੇਖਭਾਲ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=HUL moves to new campus &#124; 2010 &#124; Hindustan Unilever |url=http://www.hul.co.in/mediacentre/news/2010/HULMovesToNewCampus.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622233943/http://www.hul.co.in/mediacentre/news/2010/HULMovesToNewCampus.aspx |archive-date=22 June 2012 |access-date=12 July 2012 |publisher=Hindustan Unilever}}</ref> ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਫਰਮ ਕਪਾਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 February 2010 |title=Designed for leverage - Livemint |url=http://www.livemint.com/Leisure/SM1DA6bKK9PUvonWPMmlQJ/Designed-for-leverage.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220175320/http://www.livemint.com/Leisure/SM1DA6bKK9PUvonWPMmlQJ/Designed-for-leverage.html |archive-date=20 December 2016 |access-date=16 December 2016 |website=livemint.com}}</ref> ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬੈਕਬੇ ਰੀਕਲੇਮੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲੀਵਰ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ 46 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="aifl.net">{{Cite web |title=Atlas Integrated Finance Ltd |url=http://www.aifl.net/CompanyProfile/Company_Profile.aspx?id=93&FinCode=100696 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103183229/http://www.aifl.net/CompanyProfile/Company_Profile.aspx?id=93&FinCode=100696 |archive-date=3 November 2013 |access-date=10 February 2012 |publisher=Aifl.net}}</ref> ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ (ਐਚਯੂਆਰਸੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1966 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਡੀਆ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ 1997 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>[http://www.hul.co.in/careers-redesign/carreerschoices/researchanddevelopment/OverviewofResearchCentres/ Overview of Research Centres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919163654/http://www.hul.co.in/careers-redesign/carreerschoices/researchanddevelopment/OverviewofResearchCentres/ |date=2010-09-19 }} on official website.</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Kodai_Lake.jpg|thumb|300x300px| ਕੋਡਾਈਕਨਾਲ ਝੀਲ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ, ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਰੇ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਡੰਪਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/08/23/stories/2007082352980300.htm|title=Prevent mercury pollution|date=September 29, 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=2019-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104021328/http://www.hindu.com/2007/08/23/stories/2007082352980300.htm|archive-date=November 4, 2007|orig-year=August 23, 2007}}</ref>]] == ਵਿਵਾਦ == === ਪਾਰਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ === 2001 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਦੁਆਰਾ [[ਕੋਡੈਕਨਾਲ|ਕੋਡਾਈਕਨਾਲ]] ਵਿੱਚ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ [[ਥਰਮਾਮੀਟਰ]] ਫੈਕਟਰੀ ਦਾ ਦੂਸ਼ਿਤ [[ਪਾਰਾ]] ਡੰਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੈਪ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Jayaraman |first=Nityanand |date=April 2001 |title=Unilever's Dumping Fever |url=http://www.ban.org/Library/unilevers.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20010727143129/http://www.ban.org/Library/unilevers.html |archive-date=27 July 2001 |access-date=31 October 2013 |publisher=Multinational Monitor}}</ref> ਸਥਾਨਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਪੀਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰਚ 2001 ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=30 June 2002 |title=Greenpeace wants probe into Kodaikanal mercury pollution |url=https://timesofindia.indiatimes.com/Greenpeace-wants-probe-into-Kodaikanal-mercury-pollution/articleshow/14589307.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904121344/https://timesofindia.indiatimes.com/Greenpeace-wants-probe-into-Kodaikanal-mercury-pollution/articleshow/14589307.cms |archive-date=4 September 2022 |access-date=1 June 2020 |publisher=Times of India}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਦੀਪਕ ਮਲਘਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Hiddleston |first=Sarah |date=24 September 2010 |title=Poisoned Ground |url=http://www.hindu.com/fline/fl2719/stories/20100924271900400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104235613/http://www.hindu.com/fline/fl2719/stories/20100924271900400.htm |archive-date=4 November 2013 |access-date=31 October 2013 |website=Frontline |publisher=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jayaraman |first=Nityanand |date=31 July 2010 |title=One gram mercury can kill a 25-acre lake. A plant has leached mercury for 10 years into Kodai |url=http://www.tehelka.com/story_main46.asp?filename=Cr310710onegram.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120925225416/http://www.tehelka.com/story_main46.asp?filename=Cr310710onegram.asp |archive-date=25 September 2012 |access-date=31 October 2013 |website=Tehelka Magazine |publisher=Anant Media Pvt. Ltd.}}</ref> === ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰੀਮਾਂ === ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਦੀ "ਗਲੋ ਐਂਡ ਲਵਲੀ" ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰੀਮ ਹੈ।<ref>Anushay Hossain, [http://sapnamagazine.com/the-color-complex-is-the-fixation-really-fair/ The Color Complex: Is the Fixation Really Fair?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180301225232/http://sapnamagazine.com/the-color-complex-is-the-fixation-really-fair/ |date=2018-03-01 }}</ref> ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਣਡਿੱਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰੀਮ ਲਗਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਨਵੇਂ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਅਤੇ ਗਲੈਮਰਸ ਕਰੀਅਰ ਮਿਲ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/07/01/wskin101.xml|title=India's hue and cry over paler skin|last=Dhillon|first=Amrit|date=1 July 2009|work=Daily Telegraph|access-date=3 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20070712034146/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F07%2F01%2Fwskin101.xml|archive-date=12 July 2007}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਮਿਸ ਵਰਲਡ [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ|ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ]] ਪੌਂਡਜ਼,<ref>[http://www.thaindian.com/newsportal/world-news/priyanka-chopra-is-the-new-face-of-ponds_10045728.html Priyanka Chopra is the new face of Ponds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526155650/http://www.thaindian.com/newsportal/world-news/priyanka-chopra-is-the-new-face-of-ponds_10045728.html|date=26 May 2010}}, Thaindian News, 6 May 2008</ref> ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਨੇਹਾ ਧੂਪੀਆ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ, 'ਵਾਈਟ ਬਿਊਟੀ' ਲਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਦਾ ਰੰਗ ਸਾਂਵਲਾ ਅਤੇ ਨੇਹਾ ਧੂਪੀਆ ਦਾ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੀ ਨਸਲਵਾਦ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ HUL ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੋਰੀਆਂ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਤੋਂ ''ਫੇਅਰ'' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ''ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ ਤੋਂ ਗਲੋ ਐਂਡ ਲਵਲੀ'' ''ਕਰੀਮ'' ਦਾ ਪੁਨਰ-ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੀਤਾ। === ਟ੍ਰਿਕਲੋਸਨ === ਕਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੇਪਰਾਂ ਨੇ ਫਰਮ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਬੈਕਟੀਰੀਆ-ਵਿਰੋਧੀ ਦਵਾਈ|ਐਂਟੀਬੈਕਟੀਰੀਅਲ]] ਏਜੰਟ ਟ੍ਰਾਈਕਲੋਸਾਨ ('ਐਕਟਿਵ ਬੀ') ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਮਰੀਕਨ ਫੂਡ ਐਂਡ ਡਰੱਗ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਯੂਐਸ ਐਫਡੀਏ) ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>See for example {{Cite journal|last=Cross|first=Jamie|last2=Street|first2=Alice|date=August 2009|orig-year=2008|title=Anthropology at the Bottom of the Pyramid|url=http://files.dropbox.com/u/90728/CrossStreet2008_ABOP.pdf|journal=Anthropology Today|volume=25|issue=4|pages=4–9|doi=10.1111/j.1467-8322.2009.00675.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306064843/http://files.dropbox.com/u/90728/CrossStreet2008_ABOP.pdf|archive-date=6 March 2012}}</ref> === ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ === ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, HUL ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਬਰੂਕ ਬਾਂਡ ਰੈੱਡ ਲੇਬਲ ਚਾਹ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰਕੇ [[ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ|ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ]] ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ambwani |first=Meenakshi Verma |date=7 March 2019 |title=HUL in deep water over Kumbh-theme ad |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/hul-in-deep-water-over-kumbh-theme-ad/article26458602.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904121436/https://www.thehindubusinessline.com/companies/hul-in-deep-water-over-kumbh-theme-ad/article26458602.ece |archive-date=4 September 2022 |access-date=9 March 2019 |website=@businessline}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 March 2019 |title=Hindustan Unilever faces backlash for calling Kumbh Mela 'place where old people get abandoned' |url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/hindustan-unilever-faces-backlash-calling-kumbh-mela-place-where-old-people-get-abandoned/story/325349.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904121406/https://www.businesstoday.in/latest/trends/story/hindustan-unilever-faces-backlash-calling-kumbh-mela-place-where-old-people-get-abandoned-174468-2019-03-07 |archive-date=4 September 2022 |access-date=9 March 2019 |website=www.businesstoday.in}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟਵਿੱਟਰ ਉੱਤੇ #BoycottHindustanUnilever' ਟ੍ਰੈਂਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=#BoycottHindustanUnilever Trends After Ad On Kumbh Mela Faces Criticism |url=https://www.ndtv.com/india-news/kumb-mela-ad-boycotthindustanunilever-trends-after-red-label-tea-ad-faces-criticism-2004261 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725002415/https://www.ndtv.com/india-news/kumb-mela-ad-boycotthindustanunilever-trends-after-red-label-tea-ad-faces-criticism-2004261 |archive-date=25 July 2019 |access-date=25 July 2019 |website=NDTV.com}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੰਪੀਟੀਟਿਵਨੈਸ, ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ 'ਸਾਂਝਾ ਮੁੱਲ ਬਣਾਉਣ' ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ 2014 ਲਈ ਪੋਰਟਰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ<ref>{{Cite web |date=31 October 2014 |title=Award Descriptions & Winners 2014 |url=http://www.porterprize.in/winners-2014/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530043940/http://www.porterprize.in/winners-2014/ |archive-date=30 May 2015 |access-date=29 May 2015 |publisher=porterprize}}</ref> ਇਹ 2014 ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ 'ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ' ਦੀ ਫੋਰਬਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=31 October 2014 |title=The Worlds most innovative companies |url=https://www.forbes.com/innovative-companies/list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121204145428/http://www.forbes.com/innovative-companies/list/ |archive-date=4 December 2012 |access-date=29 August 2017 |website=forbes}}</ref> ਇਸਨੂੰ 2013 ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ 'ਸਾਲ ਦੇ ਚੇਤੰਨ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ' ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=31 October 2013 |title=Conscious Capitalist of the Year |url=http://forbesindia.com/article/leaderhip-awards-2013/hindustan-unilever-marrying-business-with-social-good/36391/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109065502/http://forbesindia.com/article/leaderhip-awards-2013/hindustan-unilever-marrying-business-with-social-good/36391/1 |archive-date=9 November 2013 |access-date=19 November 2013 |publisher=ForbesIndia}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਰਲਡ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕੰਪਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Most Respected Company in India |url=http://www.businessworld.in/c/document_library/get_file?uuid=725150d4-f5f6-4bb6-bd27-d1e9aa078ada&groupId=520986 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514035948/http://www.businessworld.in/c/document_library/get_file?uuid=725150d4-f5f6-4bb6-bd27-d1e9aa078ada&groupId=520986 |archive-date=14 May 2014 |publisher=Businessworld}}</ref> 2015 ਦੇ ਨੀਲਸਨ ਕੈਂਪਸ ਟ੍ਰੈਕ-ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਉਸ ਸਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੀ-ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪਸੰਦ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੀ-ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਡ੍ਰੀਮ ਇੰਪਲੇਅਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/grooming-people-is-in-our-genes-says-huls-paranjpe/articleshow/18473329.cms|title=Grooming people is in our genes, says HUL's Paranjpe|last=Basu|first=Sreeradha D|date=13 February 2013|work=Economictimes|access-date=18 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20220904121345/https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/grooming-people-is-in-our-genes-says-huls-paranjpe/articleshow/18473329.cms|archive-date=4 September 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hindustan Unilever Limited has emerged as the No.1 employer of choice for B-School students |url=http://www.hul.co.in/mediacentre/newsandfeatures/2013/HUL-is-the-No1-Employer-of-Choice-in-India.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616053946/http://www.hul.co.in/mediacentre/newsandfeatures/2013/HUL-is-the-No1-Employer-of-Choice-in-India.aspx |archive-date=16 June 2013 |access-date=18 February 2013 |publisher=Hindustan Unilever}}</ref><ref>{{Cite web |last=Choudhary |first=Vidhi |date=12 February 2013 |title=FMCG, management firms most preferred campus recruiters: Nielsen |url=http://www.livemint.com/Companies/PwBwcniPR59AE7jBoufroL/FMCG-management-firms-most-preferred-campus-recruiters-Nie.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103180010/http://www.livemint.com/Companies/PwBwcniPR59AE7jBoufroL/FMCG-management-firms-most-preferred-campus-recruiters-Nie.html |archive-date=3 November 2013 |access-date=18 February 2013 |publisher=LiveMint}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 February 2013 |title=Advertising is the industry of the future: Nielson B-School Survey |url=http://www.exchange4media.com/49807_advertising-is-the-industry-of-the-future-nielson-b-school-survey.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216105036/http://www.exchange4media.com/49807_advertising-is-the-industry-of-the-future-nielson-b-school-survey.html |archive-date=16 February 2013 |publisher=Exchange4Media}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/management/hul-is-employer-of-choice-nielsen-113021300164_1.html|title=HUL is employer of choice: Nielsen|last=Saraswathy|first=M.|date=13 February 2013|work=Business Standard|access-date=18 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217181223/http://www.business-standard.com/article/management/hul-is-employer-of-choice-nielsen-113021300164_1.html|archive-date=17 February 2013}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, HUL ਨੂੰ ਫੋਰਬਸ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨੰਬਰ 6 ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀ FMCG ਕੰਪਨੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The World's Most Innovative Companies |url=https://www.forbes.com/special-features/innovative-companies.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104092227/http://www.forbes.com/special-features/innovative-companies.html |archive-date=4 November 2012 |access-date=7 November 2012 |website=Forbes}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, HUL ਨੂੰ ਫੋਰਬਸ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਿਖਰ 10 ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 6ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/special-features/innovative-companies.html|title=The World's Most Innovative Companies|work=Forbes|access-date=10 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211015452/http://www.forbes.com/special-features/innovative-companies.html|archive-date=11 February 2012}}</ref> ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਗਵਰਨੈਂਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਟਰੀਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ICSI) ਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਗਵਰਨੈਂਸ 2011 ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>[http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-23/news/30550964_1_corporate-governance-icsi-ts-krishna-murthy "HUL, GAIL gets ICSI governance excellence awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103184625/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-23/news/30550964_1_corporate-governance-icsi-ts-krishna-murthy|date=3 November 2013}}. </ref> ਟਰੱਸਟ ਰਿਸਰਚ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬ੍ਰਾਂਡ ਟਰੱਸਟ ਰਿਪੋਰਟ 2014 ਵਿੱਚ HUL ਨੂੰ 47ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ HUL ਦੇ 36 ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਕਸ, ਡਵ, ਲਿਪਟਨ, ਵਿਮ, ਕਿਸਾਨ, ਬਰੂ, ਰੇਕਸੋਨਾ, ਕਲੋਜ਼ ਅੱਪ, ਕਲੀਨਿਕ ਪਲੱਸ, ਪੌਂਡਜ਼, ਨੌਰ ਅਤੇ ਪੇਪਸੋਡੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=India's Most Trusted Brands 2014 |url=http://www.trustadvisory.info/allindia_2014.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502221904/http://www.trustadvisory.info/allindia_2014.html |archive-date=2 May 2015}}</ref> HUL ਚੋਟੀ ਦੇ ਛੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ]] (IIMA, B, C, L, K ਅਤੇ I) ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸੰਦ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ''ਬਿਜ਼ਨਸਵਰਲਡ'' ਦੁਆਰਾ ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕੰਪਨੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.businessworld.in/index.php/Surveys/The-Other-7-Shock-And-Awe/Page-2.html|title=Business World - The Other 7 - Shock and Awe|access-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20080825012158/http://www.businessworld.in/index.php/Surveys/The-Other-7-Shock-And-Awe/Page-2.html|archive-date=25 August 2008|publisher=businessworld.in|page=2}}</ref> ਇਹ ਰੇਟਿੰਗ ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਸੰਕਲਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। HUL ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲਡਨ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ ਟਰੇਡਿੰਗ ਹਾਊਸ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Hindustan Unilever Ltd Background details about Company Profile |url=https://www.indiainfoline.com/company/hindustan-unilever-ltd/255 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141121200702/http://www.indiainfoline.com/company/hindustan-unilever-ltd/255 |archive-date=21 November 2014 |access-date=10 February 2012 |publisher=Indiainfoline.com}}</ref> == ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ == 700 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਬਣ, ਚਾਹ, ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਅਤੇ ਸ਼ੈਂਪੂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਐਚਯੂਐਲ ਭਾਰਤੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਲੀਡਰ ਹੈ। 100 ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਰਵੇਖਣ (2014) ਦੀ ਏਸੀਨੀਲਸਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਇਕੁਇਟੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ HUL ਦੇ 16 ਬ੍ਰਾਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਂਡ ਇਕੁਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ''[[ਦਿ ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਟਾਈਮਜ਼|ਕਿ ਦਿ ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ।<ref name="ET7Nov">{{Cite web |date=22 October 2014 |title=Most Trusted Brands 2014 |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-22/news/55318723_1_trusted-brands-survey-brand-equity-dettol |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023234746/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-10-22/news/55318723_1_trusted-brands-survey-brand-equity-dettol |archive-date=23 October 2014 |access-date=22 October 2010 |website=Economic Times}}</ref>     == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਫਟੀ 50]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਐਸਈ ਸੈਂਸੈਕਸ]] gpwvqq55h1dbjgzesimiwameuo2s02l 0 167524 853060 689655 2026-11-06T12:18:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853060 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = ਸੋਨੀ ਸਾਬ | logo = Sony Sab new.png | logo_size = 180px | country = ਭਾਰਤ | headquarters = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ।ਹਿੰਦੀ]] | picture_format = [[1080i]] [[HDTV]]<br />(downscaled to 16:9 [[576i]] for the [[SDTV]] feed) | owner = [[ਸੋਨੀ]] | parent = [[ਕਲਵਰ ਮੈਕਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] | launch_date = {{Launch date and age|df=yes|1999|4|23}} | former_names = ਸਬ ਟੀਵੀ (1999–2011) | website = [https://www.sabtv.com ਸੋਨੀ ਸਬ] | online_serv_1 = [[ਸੋਨੀ ਲਿਵ]] | online_chan_1 = [https://www.sonyliv.com/live-tv/sab-1000009248 ਸੋਨੀ ਸਬ ਟੀਵੀ ਨੂੰ ਲਾਇਵ ਦੇਖੋ] (ਭਾਰਤ) | online_serv_2 = [[ਸਲਿੰਗ ਟੀਵੀ]] | online_chan_2 = [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] }} '''ਸੋਨੀ ਸਬ''' (ਪਹਿਲਾਂ '''ਸਬ ਟੀਵੀ''') ਕਲਵਰ ਮੈਕਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਨਖਾਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/identity-crisis-gec-or-comedy-whats-sony-sabs-forte/1658958/|title=Will Sony SAB's rebranding efforts pay off? - The Financial Express|date=29 July 2019|website=www.financialexpress.com}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਸੋਨੀ ਸਬ ਨੂੰ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ) ਦੇ ਅਧੀਨ SAB ਟੀਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਚੈਨਲ ਵਜੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  Sony Pictures Networks ਨੇ ਮਾਰਚ 2005। ਵਿੱਚ SAB TV ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਮ ਮਨੋਰੰਜਨ। 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਫੋਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੁਵਾ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਨੂੰ Sony SAB ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੀਤਾ।  2008 ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀ ਸਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਜਨਰਲਿਸਟ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।  ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਤੰਬਰ 2011 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਗੋ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ 'ਸੋਨੀ ਸਬ' ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੈਨਲ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਚੈਨਲ ਦੀ ਹਾਈ-ਡੈਫੀਨੇਸ਼ਨ ਫੀਡ 5 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯੈੱਸ ਬੌਸ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  ਯੈੱਸ ਬੌਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੋਅ ਬਣ ਗਿਆ। ==ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ== {{Main|List of programmes broadcast by Sony SAB}} ਸੋਨੀ ਸਬ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ, ਵਾਗਲੇ ਕੀ ਦੁਨੀਆ - ਨਈ ਪੀੜੀ ਨਈ ਕਿਸੀ, ਪੁਸ਼ਪਾ ਇੰਪੌਸੀਬਲ, ਅਲੀ ਬਾਬਾ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ, ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ - ਸਮੇ ਸਾਦੀ ਸੇ ਪਾਰ ਅਤੇ ਬਾਲਵੀਰ 3 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.sabtv.com/en_in/ Official website] * [https://web.archive.org/web/20241202042047/https://www.sonyliv.com/live-tv/sab-1000009248 Watch Sony SAB TV Live] on [[Sony Liv]] 9jt0el10eyblehmg94aqrviej5w2zlh 0 168239 853057 804565 2026-11-06T12:17:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853057 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਝੀਲ | other_name = <!-- Images --> | image = Tso Moriri, Ladakh (34855616204).jpg | alt = ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਝੀਲ | caption = ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਝੀਲ | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = <!-- Stats --> | location = | group = | coordinates = {{coord|32|54|N|78|18|E|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = | etymology = | part_of = | inflow = Snow Melt in summer | outflow = | catchment = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | basin_countries = | agency = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = {{convert|19|km|mi|abbr=on}} | width = {{convert|3|km|mi|abbr=on}} | area = {{convert|13500|ha|acre|abbr=on}} | depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | max-depth = {{convert|105|m|ft|abbr=on}}<ref>{{cite journal |last1=Mishra |first1=Praveen K. |last2=Anoop |first2=A. |last3=Schettler |first3=G. |last4=Prasad |first4=Sushma |last5=Jehangir |first5=A. |last6=Menzel |first6=P. |last7=Naumann |first7=R. |last8=Yousuf |first8=A.R. |last9=Basavaiah |first9=N. |last10=Deenadayalan |first10=K. |last11=Wiesner |first11=M.G. |last12=Gaye |first12=B. |title=Reconstructed late Quaternary hydrological changes from Lake Tso Moriri, NW Himalaya |journal=Quaternary International |date=June 2015 |volume=371 |pages=76–86 |doi=10.1016/j.quaint.2014.11.040 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618214009082?via%3Dihub |access-date=30 March 2023}}</ref> | volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | residence_time = | shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | elevation = {{convert|4522|m|ft|abbr=on}} | frozen = | islands = | cities = [[Korzok]] <!-- Map -->| reference = }} [[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] [[ਤਸਵੀਰ:Frozen,_Tso_Moriri.jpg|thumb| ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਜੰਮ ਗਈ]] [[ਤਸਵੀਰ:Buddhist_shrine._On_the_banks_of_Tso_Moriri,_Ladkah,_2010.jpg|thumb| ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ . ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਲੱਡਕਾਹ, 2010]] [[ਤਸਵੀਰ:Lake_Tsomoriri_and_sign.jpg|thumb|300x300px| ਝੀਲ Tsomoriri ਅਤੇ ਸਾਈਨ.]] '''ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ''' ਜਾਂ '''ਝੀਲ ਮੋਰੀਰੀ''' ਇਹ ਝੀਲ ਪੂਰਬੀ [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਵਿੱਚ [[ਲੇਹ]] ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ {{Convert|240|km}} ਦੀ ਸੜਕੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। । ਸੜਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਚਾਂਗਟਾਂਗ ਖੇਤਰ ਰਾਹੀਂ [[ਪਗੋਂਗ ਝੀਲ|ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ]] ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤਸੋਮੋਰੀਰੀ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਡਰਾਈਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ 'ਤੇ ਮੈਨ - ਮੇਰਕ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਰਮਿਟ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ ਅਤੇ ਤਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ 235 ਹੈ&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਬਾਲਣ ਚੁੱਕਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। [[ਲੇਹ]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਝੀਲ {{Convert|4522|m|ft|abbr=on}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ । ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਟ੍ਰਾਂਸ-ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਜੀਵ-ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 16 ਮੀਲ (26&nbsp;ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ (3 ਤੋਂ 5&nbsp;km) ਚੌੜਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਝੀਲ ਦਾ ਕੋਈ ਆਊਟਲੈਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਖਾਰਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੁਆਦ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨੁਭਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਝੀਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਣੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ। ਦੋਵੇਂ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਦਲਦਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਆਊਟਲੈਟ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਬਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਝੀਲ ਇੱਕ ਐਂਡੋਰਹੀਕ ਝੀਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਝੀਲ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਓਲੀਗੋਟ੍ਰੋਫਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਾਣੀ ਖਾਰੀ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Tso_Moriri,_Ladakh._2010.jpg|thumb|300x300px| ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ, ਲੱਦਾਖ 2010]] [[ਤਸਵੀਰ:Kyang_at_Tsomoriri.jpg|right|thumb|250x250px| ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਝੀਲ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕੀਆਂਗ]] [[ਤਸਵੀਰ:Tsomoriri_Lake.jpg|right|thumb|320x320px| ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਝੀਲ]] [[ਤਸਵੀਰ:At_Tsomoriri_there_is_only_one_camping_site._Sign_at_Tso_Moriri._2010.jpg|thumb|350x350px| ਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਵਿਖੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕੈਂਪਿੰਗ ਸਾਈਟ ਹੈ। ]] <blockquote>''ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ।''</blockquote> * ਤਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਵਿਖੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਮਾਡਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰੋ * ਚੁਣੇ ਗਏ ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ * ਟੂਰ ਆਪਰੇਟਰਾਂ, ਫੌਜ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰੋ * ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੀਚੇ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ * ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਤਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਅਤੇ ਤਸੋਕਰ ਅਤੇ ਪੈਂਗੋਂਗ ਤਸੋ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ * ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਈਕੋ-ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਸਕੀਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ * ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਰਣਨੀਤਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ * ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰੋ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰੋ * ਤਸੋ ਮੋਰੀਰੀ, ਲੇਹ ਅਤੇ ਤਸੋਕਰ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦਾ ਫੀਲਡ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਵਧਾਓ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਸ਼ੁਲ ਅਤੇ ਹੈਨਲੇ ਦਲਦਲ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਧਾਓ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਲੇਹ]] * [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] * [[ਕਰਜ਼ੋਕ]] * [[ਸੋਡਾ ਝੀਲ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20180710101920/https://www.bcmtouring.com/travel-guides/ladakh-travel-guide/leh-tso-moriri-travel-guide.html ਤਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਯਾਤਰਾ ਗਾਈਡ] * ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਵਿਭਾਗ (LAHDC), ਲੇਹ ਲੱਦਾਖ (ਅਣਮਿਤ): ਤਸੋ ਮੋਰੀਰੀ ਵੈਟਲੈਂਡ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ (ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਗਾਈਡ) * ਰਿਜ਼ਵੀ, ਜੇ. (1996) ਲੱਦਾਖ: ਕਰਾਸਰੋਡਜ਼ ਆਫ਼ ਹਾਈ ਏਸ਼ੀਆ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ * [http://www.rangan-datta.info/Tso%20moriri.htm Tso Moriri 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਲੇਖ] {{Ladakh}}{{Ramsar sites in India}}{{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਦਾਖ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] kr9r25pyonv79b5tdltfyn5ril4a7p9 0 168545 853117 841317 2026-11-06T12:44:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853117 wikitext text/x-wiki {{Infobox field hockey player | name = ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ | image = | birth_date = {{birth date|1928|11|28|df=yes}} | birth_place = [[ਲਖਨਊ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲਖਨਊ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=y|2018|8|17|1928|11|28}} | death_place = [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], [[ਉਤਰਾਖੰਡ]], ਭਾਰਤ | height = | position = | clubs1 = | years1 = | caps(goals)1 = | nationalteam1 = | nationalyears1 = | nationalcaps(goals)1 = | nationalgoals1 = | updated = | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]]}} {{MedalCompetition|[[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalGold|[[1956 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ|1956 ਮੈਲਬੌਰਨ]]|[[1956 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ|ਟੀਮ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ]]}} }} '''ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ''' (28 ਨਵੰਬਰ 1928 &#x2013; 17 ਅਗਸਤ 2018) <ref>{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/sport/olympics-hockey-gold-winner-subedar-hardayal-singh-passes-away/638891.html |title=Olympics hockey gold winner Subedar Hardayal Singh passes away |access-date=2023-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819051036/https://www.tribuneindia.com/news/sport/olympics-hockey-gold-winner-subedar-hardayal-singh-passes-away/638891.html |archive-date=2018-08-19 |url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਵਾਲ਼ੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[1956 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1956 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]] ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |url=http://www.thesportscampus.com/200807016/beijing-2008/india-olympic-history |title=India's Olympic History |access-date=2023-05-20 |archive-date=2012-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228222302/http://www.thesportscampus.com/200807016/beijing-2008/india-olympic-history |url-status=dead }}</ref> 17 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] brm9whomoa5qr38jl856iyb1x3ekbuh 0 170630 853058 828773 2026-11-06T12:18:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853058 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ਸੋਂਗਤਾਓ ਸਰੋਵਰ | name_official = | image_caption = ਸੋਂਗਤਾਓ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ (ਗ੍ਰੀਨਫੀਲਡ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ | image_alt = | location_map = China | location_map_caption = Location within China | coordinates = {{coord|19|19|57|N|109|40|44|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ਚੀਨ ]] | location = [[ਹੈਨਾਨ]] | status = | construction_began = 1958<ref name=chinawaternexus /> | opening = 1969<ref>[http://www.cqvip.com/Main/Detail.aspx?id=28516792&&AspxAutoDetectCookieSupport=1 松涛水库：宝岛一颗璀璨明珠-【维普网】-仓储式在线作品出版平台-www.cqvip.com<!-- Bot generated title -->]</ref> | cost = | owner = | dam_type = | dam_length = {{convert|760|m|ft|abbr=on}} | dam_volume = | dam_elevation_crest = | dam_crosses = [[ਨੰਦੂ ਨਦੀ]] | res_name = Songtao Reservoir<br />Songtao Reservoir Irrigation Area (Code BHF60000181) | res_capacity_total = {{Convert|3070000000|m3|acre.ft|abbr=on}} <ref>{{cite web|title=Songtao Reservoir|url=http://www.chinawater.net.cn/china_dams/songtao/index.html|publisher=China Water|accessdate=8 January 2012|language=Chinese|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119185336/http://www.chinawater.net.cn/china_dams/songtao/index.html|archivedate=19 January 2008}}</ref> | res_capacity_active = | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = {{convert|58.66|km2|abbr=on}} | res_elevation = | res_max_depth = | res_max_length = | res_max_width = | website = }} '''ਸੋਂਗਤਾਓ ਸਰੋਵਰ''' ( {{Lang-zh|c=松涛水库|p=Sōngtāo Shuǐkù}} ), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਸੋਂਗਤਾਓ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਸਿੰਚਾਈ ਖੇਤਰ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਹਾਈਨਾਨ|ਹੈਨਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।<ref>[http://www.cws.net.cn/zmslgc/ArticleView.asp?ArticleID=23777 中国水利国际合作与科技网 -> 著名水利工程] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903053142/http://www.cws.net.cn/zmslgc/ArticleView.asp?ArticleID=23777|date=2011-09-03}}</ref> [[ਨੰਦੂ ਨਦੀ]] ਦੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਲਗਭਗ {{Convert|20|km}} [[ਡੈਨਜ਼ੂ|ਡੈਨਜ਼ੌ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਸਰੋਵਰ ਟਾਪੂ ਦੇ 0.17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ {{Convert|3,340,000,000|m3}} ਹੈ। । ਜਲ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.uzai.com/go/sight-2385.html |title=海南西线松涛水库_海南海南西线松涛水库介绍_松涛水库门票价格 - 悠哉旅游网 |access-date=2023-06-09 |archive-date=2016-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828123445/http://www.uzai.com/go/sight-2385.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://finnayy.livejournal.com/9666.html ਚਿੱਤਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816100216/http://finnayy.livejournal.com/9666.html |date=2011-08-16 }} * [https://web.archive.org/web/20250827112522/http://www.qhainan.com/yule/Attractions-88.html ਚਿੱਤਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਚੀਨੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 956e43tvqv1c01u10mu8tfnv47zxep4 0 173973 853099 829363 2026-11-06T12:36:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853099 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | body = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | insignia = US Vice President Seal.svg | insigniasize = 120 | insigniacaption = ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮੋਹਰ | flag = Flag of the Vice President of the United States.svg | flagsize = 130 | flagborder = yes | flagcaption = ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਝੰਡਾ | image = January 2025 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance (3x4 cropped).jpg | incumbent = [[ਜੇ. ਡੀ. ਵੈਨਸ]] | incumbentsince = ਜਨਵਰੀ 20, 2025 | department = {{ubl|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟ|ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ}} | style = | unofficial_names = VPOTUS,<ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/VPOTUS|title=VPOTUS|work=[[Merriam-Webster]]|accessdate=February 10, 2021|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125113323/https://www.merriam-webster.com/dictionary/VPOTUS|url-status=live}}</ref> VP, Veep<ref>{{Cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/veep |title=Veep |work=Merriam-Webster |access-date=February 14, 2021 |archive-date=October 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014174159/https://www.merriam-webster.com/dictionary/veep |url-status=live }}</ref> | member_of = {{ubl|ਕੈਬਨਿਟ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਕੌਂਸਲ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਕੌਂਸਲ}} | status = ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ | residence = ਨੰਬਰ ਵਨ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਸਰਕਲ | seat = [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] | appointer = ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਕਾਲਜ, ਜਾਂ, ਜੇਕਰ ਖਾਲੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | termlength = ਚਾਰ ਸਾਲ, ਕੋਈ ਮਿਆਦ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ | constituting_instrument = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ]] | formation = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref name="formation">"The conventions of nine states having adopted the Constitution, Congress, in September or October, 1788, passed a resolution in conformity with the opinions expressed by the Convention and appointed the first Wednesday in March of the ensuing year as the day, and the then seat of Congress as the place, 'for commencing proceedings under the Constitution.'<p> "Both governments could not be understood to exist at the same time. The new government did not commence until the old government expired. It is apparent that the government did not commence on the Constitution's being ratified by the ninth state, for these ratifications were to be reported to Congress, whose continuing existence was recognized by the Convention, and who were requested to continue to exercise their powers for the purpose of bringing the new government into operation. In fact, Congress did continue to act as a government until it dissolved on the first of November by the successive disappearance of its members. It existed potentially until 2 March, the day preceding that on which the members of the new Congress were directed to assemble." {{ussc|name=Owings v. Speed|link=supreme.justia.com|volume=18|page=420|pin=422|year=1820|reporter=Wheat|reporter-volume=5}}</ref><ref>{{cite book| last=Maier|first=Pauline | author-link=Pauline Maier| title=Ratification: The People Debate the Constitution, 1787–1788| url=https://archive.org/details/ratificationpeop0000maie|date=2010|publisher=Simon & Schuster|location=New York | isbn=978-0-684-86854-7| page=[https://archive.org/details/ratificationpeop0000maie/page/433 433]}}</ref><ref>{{cite web|title=March 4: A forgotten huge day in American history|date=March 4, 2013|url=https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics/|publisher=[[National Constitution Center]]|location=Philadelphia|access-date=July 24, 2018|archive-date=February 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics|url-status=dead}}</ref> | first = [[ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼]]<ref>{{cite book| last=Smith| first=Page| author-link=Page Smith| title=John Adams|volume=Two 1784–1826| date=1962| publisher=Doubleday| location=Garden City, New York| page=744}}</ref> | succession = | salary = $284,600 ਪ੍ਰਤੀ ਸਲਾਨਾ | website = {{URL|https://www.whitehouse.gov/administration/vice-president-harris/|www.whitehouse.gov}} }} '''ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ''' ('''ਵੀਪੋਟਸ''') ਅਮਰੀਕੀ ਫੇਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ<ref>{{cite web |website=USLegal.com |date=n.d. |title=Vice President |access-date=October 6, 2019 |quote=The Vice President of the United States is the second highest executive officer of the United States government, after the President. |url=https://system.uslegal.com/executive-branch/vice-president/ |archive-date=October 25, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025034243/https://system.uslegal.com/executive-branch/vice-president/ |url-status=live }}</ref> ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ '''ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ''' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਧਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name=USlegal-VP>{{Cite web| title=Executive Branch: Vice President| work=The US Legal System| url=https://system.uslegal.com/executive-branch/vice-president/| publisher=U.S. Legal Support| access-date=February 20, 2018| archive-date=October 25, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20121025034243/https://system.uslegal.com/executive-branch/vice-president/| url-status=live}}</ref> ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਕਾਲਜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=USlegal-VP/> ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ 25ਵੀਂ ਸੋਧ (1967 ਵਿੱਚ) ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਸਦਨ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਗਵਰਨਿੰਗ ਪਾਰਟਨਰ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਧਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੰਕੁਚਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੁਣ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=USlegal-VP/><ref name=Garvey>{{cite journal|last=Garvey|first=Todd|title=A Constitutional Anomaly: Safeguarding Confidential National Security Information Within the Enigma That Is the American Vice Presidency|url=http://scholarship.law.wm.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1030&context=wmborj|journal=William & Mary Bill of Rights Journal|volume=17|issue=2|year=2008|pages=565–605|publisher=[[William & Mary Law School]] Scholarship Repository|location=Williamsburg, Virginia|access-date=July 28, 2018|archive-date=July 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716054155/http://scholarship.law.wm.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1030&context=wmborj|url-status=live}}</ref> 1787 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਦਫਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਦਫਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਮਹੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਣ ਲੱਗੀ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ 1939 ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਕਸਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਸਰਕਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਫਤਰ ਕਿਸ ਸ਼ਾਖਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਵਿਧਾਨਕ, ਦੋਵੇਂ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ)।<ref name=Garvey/><ref name=24KJLPP1>{{cite journal| last=Brownell II| first=Roy E.| title=A Constitutional Chameleon: The Vice President's Place within the American System of Separation of Powers Part I: Text, Structure, Views of the Framers and the Courts| url=https://law.ku.edu/sites/law.drupal.ku.edu/files/docs/law_journal/v24/Brownell.pdf| journal=Kansas Journal of Law and Public Policy| volume=24| issue=1| date=Fall 2014| pages=1–77| access-date=July 27, 2018| archive-date=December 30, 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20171230020232/http://law.ku.edu/sites/law.drupal.ku.edu/files/docs/law_journal/v24/Brownell.pdf| url-status=dead}}</ref> ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ - ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੈ - ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੌਂਪਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ।<ref name=Garvey/><ref name=Goldstein>{{cite journal|last=Goldstein|first=Joel K.|title=The New Constitutional Vice Presidency|journal=Wake Forest Law Review|volume=30|page=505|publisher=Wake Forest Law Review Association, Inc.|url=http://scholarship.law.wm.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1030&context=wmborj|location=Winston Salem, NC|year=1995|access-date=July 16, 2018|archive-date=July 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716054155/http://scholarship.law.wm.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1030&context=wmborj|url-status=live}}</ref> ਫਿਰ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਸਰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨਿਕ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਜੇ. ਡੀ. ਵੈਨਸ]] ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 20 ਜਨਵਰੀ 2025 ਨੂੰ ਇਹ ਪਦ ਸੰਭਾਲਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite book |last1=Brower |first1=Kate A. |title=First in Line: Presidents, Vice Presidents, and the Pursuit of Power |url=https://archive.org/details/firstinlinepresi0000brow |date=2018 |publisher=Harper |location=New York |isbn=978-0062668943}} * {{cite book |last1=Cohen |first1=Jared |author-link=Jared Cohen |title=Accidental Presidents: Eight Men Who Changed America |url=https://archive.org/details/accidentalpresid0000cohe_i0y0 |date=2019 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=978-1501109829 |pages=[https://archive.org/details/accidentalpresid0000cohe_i0y0/page/1 1]–48 |edition=Hardcover}} * {{cite book|last=Goldstein|first=Joel K.|title=The Modern American Vice Presidency|publisher=Princeton University Press|year=1982|isbn=0-691-02208-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/modernamericanvi0000gold}} * {{cite book |last1=Hatch |first1=Louis C. |editor1-last=Shoup |editor1-first=Earl L. |title=A History Of The Vice-Presidency Of The United States |date=2012 |publisher=Literary Licensing |location=Whitefish, MT |isbn=978-1258442262}} * {{cite book|last=Tally|first=Steve|title=Bland Ambition: From Adams to Quayle—The Cranks, Criminals, Tax Cheats, and Golfers Who Made It to Vice President|publisher=Harcourt|year=1992|isbn=0-15-613140-4|url=https://archive.org/details/blandambitionfro00tall}} * {{cite book |last1=Vexler |first1=Robert I. |title=The Vice-Presidents and Cabinet members: Biographies arranged chronologically by Administration |date=1975 |publisher=University of Michigan / Oceana Publications |location=Dobbs Ferry, NY |isbn=978-0379120899 |url=https://archive.org/details/vicepresidentsca0001vexl|url-access=registration }} * {{cite book |last1=Waldrup |first1=Carole C. |title=Vice Presidents: Biographies of the 45 Men Who Have Held the Second Highest Office in the United States |url=https://archive.org/details/vicepresidentsbi0000wald_y7b5 |date=2006 |publisher=McFarland & Company |location=Jefferson, NC |isbn=978-0786426119}} * {{cite book |last1=Witcover |first1=Jules |title=The American Vice Presidency: From Irrelevance to Power |url=https://archive.org/details/isbn_2901588344716 |date=2014 |publisher=Smithsonian Books |location=Washington DC |isbn=978-1588344717}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons}} * [https://www.whitehouse.gov/administration/vice-president-harris/ White House website for Vice President Kamala Harris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120170519/https://www.whitedemokratahouse.gov/administration/vice-president-harris/ |date=2021-01-20 }} * [http://www.shapell.org/manuscript.aspx?chester-arthur-wins-presidential-election Vice-President Elect Chester Arthur on Expectations of VP]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Shapell Manuscript Foundation * [https://web.archive.org/web/20110202214223/http://elections.lib.tufts.edu/aas_portal/index.xq A New Nation Votes: American Election Returns 1787–1825] * Documentary about the 1996 election and Vice Presidents throughout history, [https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip-526-f18sb3z07s ''Running Mate''], 1996-10-01, The Walter J. Brown Media Archives & Peabody Awards Collection at the [[University of Georgia]], [[American Archive of Public Broadcasting]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] djfc3wzvret953vv3fljw4jxnz7qp1a 0 175417 853022 845133 2026-11-06T12:00:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853022 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sumaira Zareen | native_name = ثميره زرين | native_name_lang = sd | image = Sumera.jpg | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date |df=yes|1944|02|22}} | birth_place = [[Shikarpur, Sindh]], Pakistan | death_date = {{death date|df=yes|1977|08|13}} | death_place = [[Hyderabad, Sindh]] | resting_place = | occupation = Story writer | education = | alma_mater = | period = 1954–1977 | movement = | notable_works = Story collections: * Geet Ujayal More Ja * Aaoon Uhai Marvi * Roshan Chhanwro | spouse = | partner = | children = | relatives = Muhammad Azam Aiwan (Father) | awards = | signature = | website = | portaldisp = | image_size = }} '''ਸੁਮਾਇਰਾ ਜ਼ਰੀਨ''' ([[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]] : ثميره زرين) (ਫਰਵਰੀ 1944 - 13 ਅਗਸਤ 1977) [[ਸਿੰਧ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੰਧੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸਿੰਧੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। == ਬਚਪਨ == ਸੁਮਾਇਰਾ ਜ਼ਰੀਨ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1944 ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ [[ਸਿੰਧ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸਕੀਨਾ ਏਵਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Litrature/Book40/Book_page8.html|title=سنڌي ادب جي تاريخ (History of Sindhi Literature)|last=Junejo|first=Abdul Jabbar|publisher=Sindhi Language Authority|year=2006|location=[[Hyderabad, Sindh]], [[Pakistan]]|language=Sindhi|access-date=2022-03-31|archive-date=2023-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301093155/http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Litrature/Book40/Book_page8.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਆਇਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਮੁਹੰਮਦ ਆਰਿਫ਼ ਆਇਵਾਨ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=ثميره زرين : (Sindhianaسنڌيانا) |url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%AB%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%87%20%D8%B2%D8%B1%D9%8A%D9%86 |access-date=2020-03-10 |website=www.encyclopediasindhiana.org |language=sd |archive-date=2020-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222074838/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%AB%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%87%20%D8%B2%D8%B1%D9%8A%D9%86 |url-status=dead }}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ == ਉਸ ਨੇ 12 ਜਾਂ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿੰਧੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Channa|first=Bashir Ahmed|date=2018|title=ثميرہ زرين جي ڪھاڻين جي ڪردارن جو نفسياتي جائزو|url=https://fuuast.edu.pk/downloads/journals/Karoonghar%20Vol%2019%20December%202018.pdf|journal=Karoonjhar|language=Sindhi|publication-place=Federal Urdu University, Karachi, Sindh, Pakistan|volume=10|issue=19|page=165}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਿਲਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਪੰਨੇ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਧਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>Mirza, Naseer; سدا حيات ثميره زرين، ساهت ۽ ڪلا جي رچنا، جلد: 142، صفحو: 27ـ28، اپريل ـ جون 2014.</ref><ref>{{Cite journal|last=Hiranandani|first=Popati|date=2014|title=ثميرا زرين جي ياد ۾ (In the memory of Sumaira Zareen)|url=http://sindhology.org/wp-content/uploads/2016/08/Rachna%20142.pdf|journal=Rachna (Sumaira Zareen Number)|publisher=Indian Institute of Sindhology|volume=142|issue=April - June 2014|pages=34–41|access-date=2023-09-26|archive-date=2023-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301093200/http://sindhology.org/wp-content/uploads/2016/08/Rachna%20142.pdf|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1947 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਨੈਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>Moryani, Khalil; گلن ۽ پوپٽن جي راڻي سميره زرين، ساهت ۽ ڪلا جي رچنا، جلد: 142، صفحو: 5-3، اپريل ـ جون 2014، Indian Institute of Sindhology, Adipur, India.</ref> ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਮਹਿਰਾਨ ਜੂਨ ਛੋਲਿਯੂਨ'' (ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ) ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 1962 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਗੀਤ ਉਜਯਾਲ ਮੋਰ ਜਾ'' (ਪਿਆਸੇ ਮੋਰ ਦੇ ਗੀਤ) ਮਲੀਰ ਅਦਬੀ ਅਕਾਦਮੀ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ:<ref>{{Cite book|url=http://prr.hec.gov.pk/jspui/bitstream/123456789/10128/1/Ali_Jan_Buriro_Sindhi_SR_2017_UoK_Karachi_02.11.2018.pdf|title=ورهاڱي کان پـــوِء سنڌي ڪهاڻي ۾ سنڌي سماج جي تصوير|last=Jan|first=Ali|date=2016|publisher=Karachi University|edition=First|pages=171–173|access-date=2020-03-10|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926103437/https://prr.hec.gov.pk/jspui/bitstream/123456789/10128/1/Ali_Jan_Buriro_Sindhi_SR_2017_UoK_Karachi_02.11.2018.pdf|url-status=dead}}</ref> * Aaoon Uhai Marvi (ਮੈਂ ਉਹੀ ਮਾਰਵੀ ਹਾਂ) * ਰੋਸ਼ਨ ਛੰਭਰੋ (ਚਮਕਦਾਰ ਛਾਂ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਨਾਸਿਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਖੱਟਨ -ਏ - ਅਵਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ: ਸੁਮੇਰਾ ਜ਼ਰੀਨ'' (ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ: ਸੁਮੇਰਾ ਜ਼ਰੀਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Khatoon-e-Awal Kahanikar |url=https://www.goodreads.com/work/best_book/64893919-khatoon-e-awal-kahanikar-sumera-zareen-anthology |access-date=2020-05-16 |website=www.goodreads.com}}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਰਚਨਾ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>Rachna, Vol. 142, April - June 2014. Indian Institute of Sindhology. Available at http://sindhology.org/wp-content/uploads/2016/08/Rachna%20142.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230301093200/http://sindhology.org/wp-content/uploads/2016/08/Rachna%20142.pdf |date=2023-03-01 }}</ref> == ਮੌਤ == ਸੁਮਾਇਰਾ ਜ਼ਰੀਨ ਦਾ 13 ਅਗਸਤ 1977 ਨੂੰ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|title=,جديد سنڌي افساني جي سرموڙ ليکڪا ثميره زرين ساهت ڏيھ جا سرجڻهار|last=Gul|first=Rizwan|publisher=Dahap Publication|year=2012}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] 5ne93yuob2slo115xqcu95kiion2gr4 0 175945 853161 812547 2026-11-06T13:02:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853161 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਹੇਰਾਤ | native_name = {{nq|هرات}} | native_name_lang = pa | settlement_type = [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਪ੍ਰਾਂਤ]] | image_skyline = <!-- images and maps -----------> {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/2 | total_width = 250 | image1 = Herat province landscape and settlement.jpg | image2 = Friday Mosque in Herat, Afghanistan.jpg | image3 = Cheheltan-chisht.-2.jpg | footer = ਉਪਰ ਤੋਂ, ਹੇਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਲੈਂਡਸਕੇਪ, ਹੈਰਾਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਸਜਿਦ, ਚੇਹਲਤਾਨ-ਚਿਸ਼ਤ}}। | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Herat in Afghanistan.svg | map_alt = | map_caption = ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ | image_map1 = Herat province detail map.png | map_alt1 = | map_caption1 = ਹੇਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|34.0|62.0|region:AF_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = ਰਾਜਧਾਨੀ | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ}} | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = ਰਾਜਧਾਨੀ | seat = [[ਹੇਰਾਤ]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 55868 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="nsia">{{cite web |url=https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf |title=Estimated Population of Afghanistan 2021–22 |date=April 2021 |website=nsia.gov.af |publisher=National Statistic and Information Authority (NSIA) |access-date=June 29, 2021 |archive-date=June 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204559/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_total = 3,780,000 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ | blank_info_sec1 = [[ਦਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਦਰੀ]], [[ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਸ਼ਤੋ]], [[ਗੁਜਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰੀ]] ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹੋਰ]] | timezone1 = ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਸਮਾਂ | utc_offset1 = +4:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = AF-HER | website = | footnotes = | official_name = }} '''ਹੇਰਾਤ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]: {{nq|هرات}}) ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੌਂਤੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। [[ਬਾਦਗ਼ੀਸ਼]], ਫਰਾਹ ਅਤੇ [[ਗ਼ੋਰ ਸੂਬਾ|ਗ਼ੋਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਹੇਰਾਤ|ਹੇਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ]] ਹੈ। ਹੇਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਲਗਭਗ 17 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 3,780,000 ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=nsia/> ਆਬਾਦੀ ਬਹੁ-ਜਾਤੀ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੇਰਾਤ ਅਵੇਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਵਾਈਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਸੱਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸਮੇਤ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਹੇਰਾਤ [[ਖੁਰਾਸਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਖੁਰਾਸਾਨ]] ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਖੁਰਾਸਾਨ ਦੇ ਮੋਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>[https://www.destimap.com/index.php?act=place&p=Herat-Province%2C-Afghanistan The Best Attractions In Herat Province] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106075052/https://www.destimap.com/index.php?act=place&p=Herat-Province,-Afghanistan |date=2026-01-06 }} www.destimap.com, accessed 8 October 2023</ref> ਹੇਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਈਰਾਨ|ਇਰਾਨ]] ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ [[ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ]] ਨਾਲ ਸਰਹੱਦ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟਰਾਂਸ-ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਪਾਈਪਲਾਈਨ (TAPI) ਦੇ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਹੇਰਾਤ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਦੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਹੇਰਾਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ਿੰਦੰਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਲਮਾ ਡੈਮ ਜੋ ਕਿ ਹਰੀ ਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *{{commons category-inline}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੇਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ]] nog6ypkemkl2w8p7obhbb65ilhbripy 0 176561 853144 792066 2026-11-06T12:56:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853144 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = | caption = ਅਬੂ ਨਾਦਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ | native_name = هبة أبو ندى | native_name_lang = ar | birth_name = ਹਿਬਾ ਕਮਾਲ ਸਲੇਹ ਅਬੂ ਨਾਦਾ | birth_date = {{Birth date|1991|06|24|df=y}} | birth_place = [[ਮੱਕਾ]], ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ | death_date = {{Death date and age|2023|10|20|1991|06|24|df=y}} | death_place = ਖਾਨ ਯੂਨਿਸ, ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ | occupation = ਕਵਿਤਰੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨੀ }} '''ਹਿਬਾ ਕਮਾਲ ਅਬੂ ਨਾਦਾ''' ({{Lang-ar|هبة كمال أبو ندى}} ; 24 ਜੂਨ 1991 – 20 ਅਕਤੂਬਰ 2023) ਇੱਕ ਫਲਸਤੀਨੀ ਕਵਿਤਰੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨੀ <ref>{{Cite web |date=29 August 2017 |title=وزارة الثقافة تنظم أمسية شعرية بالتعاون مع بلدية غزة |url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2017/08/29/1079439.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829175615/https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2017/08/29/1079439.html |archive-date=29 August 2017 |access-date=20 October 2023 |website=Alwatan Voice |language=ar}}</ref> ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Gaza: Muerte de una poeta - ContraPunto |url=https://www.contrapunto.com.sv/gaza-muerte-de-una-poeta/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023021425/https://www.contrapunto.com.sv/gaza-muerte-de-una-poeta/ |archive-date=23 October 2023 |access-date=23 October 2023 |website=ContraPunto |language=es-AR}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ " ''ਆਕਸੀਜਨ ਇਜ਼ ਨਾਟ ਫਾਰ ਦ ਡੈੱਡ'' " ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ [[Sharjah Award for Arab Creativity|ਅਰਬ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਲਈ ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਅਵਾਰਡ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ <ref>{{Cite web |date=15 March 2017 |title="الثقافة" تكّرم الروائية "أبو ندى" لفوزها بجائزة الشارقة للإبداع العربي |url=https://alray.ps/ar/post/163942/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D9%86%D8%AF%D9%89-%D9%84%D9%81%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%82%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A5%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021005856/https://alray.ps/ar/post/163942/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D9%86%D8%AF%D9%89-%D9%84%D9%81%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%82%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A5%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A |archive-date=21 October 2023 |access-date=20 October 2023 |website=Alray |language=ar}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2017 |title=الأكسجين ليس للموتى |url=https://sdc.gov.ae/Books1/DetailsAr?itemid=1276&menugroupid=-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021005859/https://sdc.gov.ae/Books1/DetailsAr?itemid=1276&menugroupid=-1 |archive-date=21 October 2023 |access-date=20 October 2023 |website=Department of Culture, Sharjah |language=ar}}</ref> ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੋ [[2023 ਇਜ਼ਰਾਇਲ-ਹਮਾਸ ਯੁੱਧ|2023 ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਹਮਾਸ ਯੁੱਧ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਅਬੂ ਨਾਦਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1991 ਨੂੰ [[ਮੱਕਾ]], ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗਾਜ਼ਾ ਤੋਂ [[ਜੀਵ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਅਲ-ਅਜ਼ਹਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਲੀਨਿਕਲ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |date=12 March 2017 |title=حوار صحفي مع الأديبة هبة أبو ندى |url=https://www.womenfpal.com/news/2017/3/12/%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%B5%D8%AD%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D8%A9-%D9%87%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D9%86%D8%AF%D9%89/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725160959/http://www.womenfpal.com/news/2017/3/12/%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%B5%D8%AD%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D8%A9-%D9%87%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D9%86%D8%AF%D9%89 |archive-date=25 July 2019 |access-date=20 October 2023 |website=Women for Palestine |language=ar}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਨਾਥਾਂ ਲਈ ਅਲ-ਅਮਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਲਈ ਰਸੂਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਲ-ਅਯਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ "ਇਨਸਾਫ਼, ਅਰਬ ਬਸੰਤ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ, ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਧੀਨ ਫਲਸਤੀਨੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ।" <ref>{{Cite web |title=هبة أبو ندى .. |url=http://www.al-ayyam.ps/ar_page.php?id=164fd55ey374330718Y164fd55e |access-date=25 October 2023 |website=www.al-ayyam.ps |archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029021830/http://www.al-ayyam.ps/ar_page.php?id=164fd55ey374330718Y164fd55e |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਅਲ-ਉਕਸੁਜਿਨ ਲੈਸਾ ਲਿਲ-ਮਾਵਤਾ'' ('ਆਕਸੀਜਨ ਇਜ਼ ਨੋਟ ਫੌਰ ਡੈੱਡ,' {{Lang-ar|الأكسجين ليس للموتى}} ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਅਰਬ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਲਈ 20ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=17 February 2017 |title=الحدث الثقافي: فلسطين تكسب جائزتين في الشعر والرواية |url=https://www.alhadath.ps/article/53097/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D9%83%D8%B3%D8%A8-%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020201958/https://www.alhadath.ps/article/53097/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D9%83%D8%B3%D8%A8-%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9 |archive-date=20 October 2023 |access-date=20 October 2023 |website=Al-Hadath |language=ar}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2017 |title=وزارة الثقافة تشيد بفوز حجاوي وابو ندى في جائزة الشارقة للإبداع العربي |url=https://moc.pna.ps/ar_print.php?id=180411y1573905Y180411 |access-date=20 October 2023 |website=[[Palestinian Ministry of Culture]] |language=ar |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225013922/https://moc.pna.ps/ar_print.php?id=180411y1573905Y180411 |archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ 2021 ਵਿੱਚ ਡਾਰ ਦੀਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ <ref>{{Cite web |title=الأكسجين ليس للموتى (Oxygen is not for the dead) |url=https://www.goodreads.com/book/show/39943148 |access-date=25 October 2023 |website=Goodreads |language=en}}</ref> === ਮੌਤ === ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਪੋਸਟ ਔਨਲਾਈਨ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਨੂੰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ <ref>{{Cite web |date=24 October 2023 |title=Read the last words of writer Heba Abu Nada, who was killed last week by an Israeli airstrike. |url=https://lithub.com/read-the-last-words-of-writer-heba-abu-nada-who-was-killed-last-week-by-an-israeli-airstrike/ |access-date=25 October 2023 |website=Literary Hub |language=en-US}}</ref><blockquote>''ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਰਾਤ ਰਾਕਟਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਨੇਰੀ, ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਸ਼ਾਂਤ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਡਰਾਉਣੀ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਲੀ ਹੈ।'' ''ਸ਼ੁਭ ਰਾਤਰੀ, ਗਾਜ਼ਾ।''</blockquote>20 ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਨੂੰ, ਉਹ [[2023 ਇਜ਼ਰਾਇਲ-ਹਮਾਸ ਯੁੱਧ|ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਹਮਾਸ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਯੂਨਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Ramadan |first=Alsayid |date=21 October 2023 |title=حاصلة على جائزة الشارقة للإبداع العربي.. وفاة الأديبة الفلسطينية الشابة هبة أبو ندى ضحية قصف غزة |url=https://www.albayan.ae/culture-art/culture/2023-10-21-1.4748948 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020221118/https://www.albayan.ae/culture-art/culture/2023-10-21-1.4748948 |archive-date=20 October 2023 |access-date=21 October 2023 |website=[[Al-Bayan (newspaper)|Al-Bayan]] |language=ar}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Al-Kardousi |first=Elham |date=21 October 2023 |title=معلومات عن الشاعرة الفلسطينية هبة أبو ندى.. قتلها الاحتلال في غزة |url=https://www.elwatannews.com/news/details/6882787 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021063324/https://www.elwatannews.com/news/details/6882787 |archive-date=21 October 2023 |access-date=21 October 2023 |website=[[El Watan News]] |language=ar}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook}} * {{Twitter}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2023]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼]] b1xderquyxr70g8ouyzvouelkuyu7s5 0 177509 853109 816657 2026-11-06T12:42:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853109 wikitext text/x-wiki '''ਹਨਾਨ ਅੱਵਾਦ''' ({{Lang-ar|حنان عواد}}) ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Hanan Awwad (Palestine, 1951) |url=https://www.festivaldepoesiademedellin.org/en/Revista/ultimas_ediciones/71_72/awwad.html |website=www.festivaldepoesiademedellin.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Stentorian Text (The Strain of Departure): Hanan Awwad |url=https://www.festivaldepoesiademedellin.org/en/Festival/25/News/Awwad.html |website=www.festivaldepoesiademedellin.org}}</ref> ਉਹ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ ਫਾਰ ਪੀਸ ਐਂਡ ਫਰੀਡਮ (WILPF) ਦੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਅੱਵਾਦ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Hanan Awwad |url=https://www.wilpf.org/team-showcase/hanan-awwad/ |website=wilpf.org |access-date=2023-11-29 |archive-date=2019-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729060701/https://www.wilpf.org/team-showcase/hanan-awwad/ |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅੱਵਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 1951 ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=All 4 Palestine {{!}} Model Role Details - Hanan Awwad |url=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |access-date=2021-08-19 |website=www.all4palestine.com |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603222046/http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਬਿਰਜ਼ੀਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=All 4 Palestine &#124; Model Role Details |url=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |website=www.all4palestine.com |access-date=2023-11-29 |archive-date=2024-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222172857/https://all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |url-status=dead }}</ref> 1976 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਹਿਰਾ, ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ [[ਅਲ-ਅਜ਼ਹਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਅਲ ਅਜ਼ਹਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1977 ਵਿੱਚ [[ਇਬਰਾਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯਰੂਸ਼ਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅੱਵਾਦ ਨੇ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ [[ਮੈਕਗਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਐਮ.ਏ, ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>[https://www.wattan.net/ar/news/319819.html Dialogue with the Palestinian writer Dr. Hanan Awad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240113181148/https://www.wattan.net/ar/news/319819.html |date=2024-01-13 }} (English translation), ''Wattan''.</ref> ਉਸ ਦੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੇ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ [[ਘਸਾਨ ਕਨਫਾਨੀ]] ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == 1980 ਅਤੇ 1982 ਤੱਕ, ਅੱਵਾਦ ਨੇ ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਮੈਨ ਦੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵੈਸਟ ਬੈਂਕ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1982 ਅਤੇ 1986 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਬੂ ਡਿਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2021}} 1988 ਵਿੱਚ, ਅੱਵਾਦ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੀਸ ਐਂਡ ਫਰੀਡਮ ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੀਗ ਦੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=All 4 Palestine &#124; Model Role Details |url=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |website=www.all4palestine.com |access-date=2023-11-29 |archive-date=2024-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222172857/https://all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en "All 4 Palestine &#x7C; Model Role Details"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241222172857/https://all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |date=2024-12-22 }}. ''www.all4palestine.com''.</cite></ref> ਅੱਵਾਦ ਨੇ 1998 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ [[ਯਾਸਿਰ ਅਰਾਫ਼ਾਤ|ਯਾਸਰ ਅਰਾਫ਼ਾਤ]] ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=The Stentorian Text (The Strain of Departure): Hanan Awwad |url=https://www.festivaldepoesiademedellin.org/en/Festival/25/News/Awwad.html |website=www.festivaldepoesiademedellin.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.festivaldepoesiademedellin.org/en/Festival/25/News/Awwad.html "The Stentorian Text (The Strain of Departure): Hanan Awwad"]. ''www.festivaldepoesiademedellin.org''.</cite></ref><ref>[https://www.wattan.net/ar/news/319819.html Dialogue with the Palestinian writer Dr. Hanan Awad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240113181148/https://www.wattan.net/ar/news/319819.html |date=2024-01-13 }} (English translation), ''Wattan''.</ref> ਅੱਵਾਦ ਨੇ [[Union of Palestinian Writers|ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ]], [[Palestinian Union of Journalists|ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਸਟਸ]], ਅਤੇ ਪੈਲੇਸਤੀਨੀ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਪੈਨ ਸੈਂਟਰ ( [[ਪੈੱਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|PEN ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਖੁੱਲੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=24 March 2016 |title=Turkey's climate of fear and censorship |url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/24/turkey-climate-of-fear-and-censorship |access-date=6 June 2021 |website=The Guardian}}</ref> == ਚੁੰਨਿਦਾ ਕੰਮ == ਅੱਵਾਦ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। '''ਕਵਿਤਾ''' * ਆਈ ਰਾਇਟ ਵਿੱਦ ਮਾਈ ਬਲੱਡ, 1983<ref>{{Cite web |title=All 4 Palestine &#124; Model Role Details |url=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |website=www.all4palestine.com |access-date=2023-11-29 |archive-date=2024-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222172857/https://all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en "All 4 Palestine &#x7C; Model Role Details"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603222046/http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=7&mid=1330&lang=en |date=2021-06-03 }}. ''www.all4palestine.com''.</cite></ref> * ਦ ਪ੍ਰੋਮਿਸਡ ਰਿਟਰਨ, 1988 * ਆਈ ਚੋਜ਼ ਦ ਡੇਂਜਰ, 1988 '''ਕਿਤਾਬਾਂ''' * ਐਪੀਸੋਡਸ ਆਫ਼ ਦ ਸੀਜ * ਅਰਬ ਕੌਜ਼ ਇਨ ਦ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਗਦਾਹ ਅਲ-ਸਮਾਨ, (1961-1975){{fact|date=November 2023}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕਵੀ]] 0a6gnvtevkbc0a2dfidx1ieqsymr0yw 0 177804 853108 836250 2026-11-06T12:42:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853108 wikitext text/x-wiki '''ਹਨਾਨ ਅਲ-ਆਗ਼ਾ''' ({{Lang-ar|حنان الأغا}}; 1948-19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008) ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ - [[ਜਾਰਡਨ|ਜਾਰਡਨੀਅਨ]] ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਹਾਲੇ ਵੀ ਔਨਲਾਈਨ ਫੋਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਜਾਰਡਨ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਬਾ ਮੁਬਾਰਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=صور{{!}} والدها أردني وأمها فلسطينية وابنها تونسي .. 11 معلومة عن صبا مبارك في عيد ميلادها |url=https://www.masrawy.com/arts/zoom/details/2019/4/10/1548220/%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%A3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D8%A8%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3%D9%8A-11-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D8%B5%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%83-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D9%85%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7 |access-date=2019-11-06 |website=مصراوي.كوم}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 1948 ਵਿੱਚ ਜਾਫਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=مؤسسة القدس للثقافة والتراث |url=http://alqudslana.com/index.php?action=individual_details&id=153 |access-date=2019-11-06 |website=alqudslana.com}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ [[ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਾਇਰੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ [[ਆਲੀਆ ਟੂਕਨ|ਮਹਾਰਾਣੀ ਆਲੀਆ]] ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2008-04-22 |title=الموت يغيب الفنانة التشكيلية الاغا |url=http://alrai.com/article/271727/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA-%D9%8A%D8%BA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%BA%D8%A7 |access-date=2019-11-06 |website=Alrai |language=Arabic}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ [[ਕਾਹਿਰਾ]] ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1972 ਵਿੱਚ [[ਅਮਾਨ]], [[ਜਾਰਡਨ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਰਵਾ ਤਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=مؤسسة القدس للثقافة والتراث |url=http://alqudslana.com/index.php?action=individual_details&id=153 |access-date=2019-11-06 |website=alqudslana.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://alqudslana.com/index.php?action=individual_details&id=153 "مؤسسة القدس للثقافة والتراث"]. ''alqudslana.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-11-06</span></span>.</cite></ref> ਉਹ ਕਾਹਿਰਾ, ਅਮਾਨ, ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ,<ref>{{Cite web |title=اليوم .. ذكرى ميلاد الفنانة التشكيلية الفلسطينية حنان الأغا » صحيفة فنون الخليج |url=https://artsgulf.com/665167.html |access-date=2019-11-06 |language=ar |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106134839/https://artsgulf.com/665167.html |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2008-04-22 |title=الموت يغيب الفنانة التشكيلية الاغا |url=http://alrai.com/article/271727/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA-%D9%8A%D8%BA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%BA%D8%A7 |access-date=2019-11-06 |website=Alrai |language=Arabic}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[http://alrai.com/article/271727/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA-%D9%8A%D8%BA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%BA%D8%A7 "الموت يغيب الفنانة التشكيلية الاغا"]. ''Alrai'' (in Arabic). 2008-04-22<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-11-06</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Arabic-language sources (ar)]]</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਜਲੌਨ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਰਡਨੀਅਨ, ਅਹਿਮਦ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਬਾ ਮੁਬਾਰਕ ਅਤੇ ਅਯਾ ਵੁਹੌਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ ਦੇ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=معلومات الاتصال {{!}} وزارة التربية والتعليم |url=http://www.moe.gov.jo/ar/node/7616 |access-date=2019-11-06 |website=www.moe.gov.jo |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103063729/http://moe.gov.jo/ar/node/7616 |url-status=dead }}</ref> ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Unknown |date=30 May 2014 |title=قلم ودفتر .. من وجع البنفسج: حنان الأغا |url=http://emtiazalnahhal.blogspot.com/2014/05/blog-post_30.html |archive-url= |archive-date= |access-date=2019-11-06 |website=قلم ودفتر .. من وجع البنفسج}}</ref> === ਵਧੀਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ === * ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। * ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਕਵੀਨ ਆਲੀਆ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਕਨੀਕੀ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ। * ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ। * ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ * ਜਾਰਡਨ, 1987 ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਲੇਬਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ। * ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਕਾਸ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ।<ref>{{Cite web |last=Unknown |date=30 May 2014 |title=قلم ودفتر .. من وجع البنفسج: حنان الأغا |url=http://emtiazalnahhal.blogspot.com/2014/05/blog-post_30.html |archive-url= |archive-date= |access-date=2019-11-06 |website=قلم ودفتر .. من وجع البنفسج}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFUnknown2014">Unknown (30 May 2014). [http://emtiazalnahhal.blogspot.com/2014/05/blog-post_30.html "قلم ودفتر .. من وجع البنفسج: حنان الأغا"]. ''قلم ودفتر .. من وجع البنفسج''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-11-06</span></span>.</cite></ref> == ਕਲਾ == ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਪ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ -- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਬੁਰਸ਼ ਸਟ੍ਰੋਕ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=الفنانة التشكيلية حنان الآغا |url=https://genevaa.yoo7.com/t7650-topic |access-date=2019-11-06 |website=genevaa.yoo7.com |language=ar}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=اجتياح جنين ثلاث لوحات للفنانة حنان الآغا - مؤسسة فلسطين للثقافة |url=http://www.thaqafa.org/site/pages/details.aspx?itemid=636 |access-date=2019-11-06 |website=www.thaqafa.org |language=en |archive-date=2020-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419133728/http://www.thaqafa.org/site/pages/details.aspx?itemid=636 |url-status=dead }}</ref> ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਲਾ ਕਿਰਤਾਂ ਜਾਰਡਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=اليوم .. ذكرى ميلاد الفنانة التشكيلية الفلسطينية حنان الأغا » صحيفة فنون الخليج |url=https://artsgulf.com/665167.html |access-date=2019-11-06 |language=ar |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106134839/https://artsgulf.com/665167.html |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://artsgulf.com/665167.html "اليوم .. ذكرى ميلاد الفنانة التشكيلية الفلسطينية حنان الأغا » صحيفة فنون الخليج"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191106134839/https://artsgulf.com/665167.html |date=2019-11-06 }} (in Arabic)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-11-06</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Arabic-language sources (ar)]]</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ == ਅਲ-ਆਗ਼ਾ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਪੂਰੇ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾ, ਵਾਰਤਕ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web |title=سأسكن القصيدة بقلم : حنان الأغا |url=http://pulpit.alwatanvoice.com/articles/2006/09/23/57006.html |access-date=2019-11-06 |website=دنيا الرأي |archive-date=2019-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107213801/https://pulpit.alwatanvoice.com/articles/2006/09/23/57006.html |url-status=dead }}</ref> '''ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ:''' * وقالت للشجرة (ਐਂਡ ਸ਼ੀ ਸੈਡ ਟੂ ਦ ਟ੍ਰੀ;) * بلفور ، أللنبي وأنا (''ਬਾਲਫੋਰ, ਐਲਨਬੀ ਅਤੇ ਆਈ'') * الدخــــــــــــــــــــــــان (ਸਮੋਕ) * حمائم ورقية للفرح (ਪੇਪਰ ਡਵਜ਼ ਫਾਰ ਜੋਏ) * عينان صقريّتان ( ''ਫਾਲਕਨ ਆਈਜ਼'' ) * جسد باتساع البياض (ਬਾਡੀ ਆਫ਼ ਬੋਰਡ ਵਾਇਟਨੈਸ) * المقامة الحجرية (ਸਟੋਨ ਸਟੈਚਰ) * المواطن س (ਸਿਟੀਜਨ ''S'') * طحالب الانتظار (''ਐਲਗੀ, ਵੇਟ'')<ref>{{Cite web |last=misralhura |date=2008-04-22 |title=من أعمال الفنانة والأديبة الراحلة حنان الأغا |url=https://misralhura.wordpress.com/2008/04/22/hananalagha/ |access-date=2019-11-06 |website=جريدة مصر الحرة |language=ar}}</ref> '''ਕਵਿਤਾਵਾਂ:''' * نغمات مائية (''ਵਾਟਰ ਰਿੰਗਟੋਨਸ'') * معزوفة الأقدام الصغيرة (ਸਮਾਲ ''ਫਿਡਲ'' ) * أطروحة حب بغدادية (ਬ''ਗਦਾਦ ਲਵ ਲੈਟਰ'')<ref>{{Cite web |title=مرثية حنان الآغا / شعـــر : ابن الأصيل |url=http://aswat-elchamal.com/ar/?p=98&a=2784 |access-date=2019-11-06 |website=aswat-elchamal.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080427112222/http://www.aswat-elchamal.com/ar/?p=98&a=2784 |archive-date=2008-04-27 |url-status=dead }}</ref> == ਮੌਤ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ == ਹਨਾਨ ਅਲ-ਆਗ਼ਾਦੀ ਮੌਤ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=نتائجُ مسابقةِ الحكايا للإبداعِ الأدبيِّ (مسابقةُ الأديبةِ الرَّاحلةِ حنان الآغا) |url=https://www.zamanalwsl.net/news/article/9744 |access-date=2019-11-06 |website=www.zamanalwsl.net |language=ar}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਬਾ ਮੁਬਾਰਕ]] * [[ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] giygviefkl2w7n4jsdyrrq58zwzmhuj 0 181158 853072 814862 2026-11-06T12:20:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853072 wikitext text/x-wiki  {{Infobox recurring event|name=ਸੋਮਾ ਤਿਉਹਾਰ|logo=|logo_alt=|logo_caption=|logo_size=|image=|image_size=|alt=|caption=|status=|genre=ਤਿਉਹਾਰ|frequency=ਜੁਲਾਈ|location=|coordinates={{coord|54.267|-5.933|type:event|display=inline,title}}|years_active={{age|2013|7|14|df=y}}|first={{start date|2013|7|14|df=y}}|founder_name=|last={{start date|2019|df=y}} – {{end date|2019|df=y}}|next={{start date|2023|7|14|df=y}} – {{end date|2023|7|16|df=y}}|participants=<!-- See [[#Lineups|lineups]] -->|attendance=15,000 (2016)|capacity=|area=|budget=|activity=|leader_name=|footnotes=}} '''ਸੋਮਾ ਤਿਉਹਾਰ'''<ref name=":0">{{Cite web |date=9 July 2016 |title=A tasty line-up |url=https://www.pressreader.com/uk/belfast-telegraph-weekend/20160709/281964607048793 |access-date=29 April 2017 |website=Belfast Telegraph Weekend |publisher=Press Reader}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://issuu.com/nosmag/docs/no__s_43|title=NÓS 43 - Aibreán 2014|last=Tomaí|first=Ó Conghaile|date=4 April 2014|work=ós|access-date=29 April 2017|language=Irish|archive-date=24 ਮਾਰਚ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324001011/https://issuu.com/nosmag/docs/no__s_43|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਗੀਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਲ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਾਗਮ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਸੰਗੀਤ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਅਤੇ ਪੱਬ ਸੈਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਸਲਵੇਲਨ, ਕਾਉਂਟੀ ਡਾਊਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |date=19 April 2017 |title=SOMA Festival Gears Up In Castlewellan |url=http://www.downnews.co.uk/soma-festival-gears-up-in-castlewellan/ |access-date=29 April 2017 |website=Down News |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310141427/http://downnews.co.uk/soma-festival-gears-up-in-castlewellan/ |archive-date=10 ਮਾਰਚ 2024 |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਬੇਲਫਾਸਟ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਗਾਇਕਾ ਟਿਓਨਾ ਮੈਕਸ਼ੈਰੀ<ref>{{Cite web |last=McSherry |first=Tíona |date= |title=Tíona McSherry |url=https://uk.linkedin.com/in/tiona-mcsherry-58937869 |website=LinkedIn}}</ref><ref>{{Cite web |title=Latest News - Food and drink won't play second fiddle at traditional Irish music event |url=https://tourismni.com/media-centre/News/food-and-drink-wont-play-second-fiddle-at-traditional-irish-music-event/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101142051/http://www.tourismni.com/media-centre/News/food-and-drink-wont-play-second-fiddle-at-traditional-irish-music-event/ |archive-date=2017-01-01 |access-date=29 April 2017 |publisher=Tourism NI}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫੈਸਟੀਵਲ ਕਲੱਬ ਰਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == === 2013-2015 === ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2013 ਵਿੱਚ [[The Olllam|ਦ ਓਲਲਮ]], ਨੀਮਹ ਪਾਰਸਨਜ਼ ਅਤੇ [[John McSherry (musician)|ਜੌਨ ਮੈਕਸ਼ੈਰੀ ਬੈਂਡ]] ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲੋਰਕਨ ਵੈਲੀ ਅਤੇ ਬੈਰੀ ਕੇਰ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੂੰ ਡਾਊਨ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਕਾਉਂਸਿਲ, ਰਿੰਗ ਆਫ਼ ਗੁਲਿਅਨ ਏਓਐਨਬੀ ਅਤੇ ਹੈਰੀਟੇਜ ਲਾਟਰੀ ਫੰਡ ਤੋਂ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸੁਰਖੀ [[ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ|ਆਇਰਿਸ਼]] ਗਾਇਕਾ ਕਾਰਾ ਡਿਲਨ,<ref>{{Cite news|url=http://www.irishpost.co.uk/folk-singer-cara-dillon-reveals-songs-inspired-by-emigrants-stories/|title=Folk singer Cara Dillon reveals songs inspired by emigrants' stories|date=2 July 2014|work=Irish Post|access-date=29 April 2017|archive-date=30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430140011/http://irishpost.co.uk/folk-singer-cara-dillon-reveals-songs-inspired-by-emigrants-stories/|url-status=dead}}</ref> ਦ ਓਲਲਮ ਅਤੇ ਬਾਲਕਨ ਏਲੀਅਨ ਸਾਊਂਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਡਿਊਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web |last=McMillen |first=Robert |date= |title=Soma enchanted evening in Castlewellan |url=http://www.irishnews.com/arts/2015/07/20/news/soma-enchanted-evening-in-castlewellan-197710/ |access-date=29 April 2017 |website=The Irish News}}{{Subscription required}}</ref> ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਨਿਊਰੀ, ਮੋਰਨੇ ਅਤੇ ਡਾਊਨ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਕਾਉਂਸਿਲ ਸੁਪਰ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਤਿਉਹਾਰ ਬਹੁਤ ਵਧਿਆ। ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਓਗਾ, ਮੋਕਸੀ, ਕੈਰੇਨ ਮੈਥੇਸਨ, ਮੁਈਰੇਨ ਨਿਕ ਐਮਹਲਾਓਇਬ, ਪੌਲੀਨ ਸਕੈਨਲੋਨ, ਜੌਨ ਸਪਿਲੇਨ, ਜੌਨ ਮੈਕਸ਼ੇਰੀ ਅਤੇ ਡੋਨਲ ਓ'ਕੋਨਰ<ref name=":2" /> ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕੈਬਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date= |title=Whats On - July 2017 |url=http://www.visitmournemountains.co.uk/MourneMountains/media/MourneMountains/Publications/Files/DM-8-14-July-2016.pdf |publisher=Northern Ireland Tourist Board}}</ref> === 2016–ਮੌਜੂਦਾ === 2016 ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date= |title=TEFP2016.17 Awards - Tourism NI |url=https://tourismni.com/link/6094e938ce944ec18615ee2c3e19d8d1.aspx |publisher=Northern Ireland Tourist Board |format=xls }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਸਾਲ, ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਲੀਜ਼ਾ ਹੈਨੀਗਨ, ਐਡੀ ਰੀਡਰ, ਡੋਨਲ ਲੂਨੀ, ਫਲੋਕ, ਡੇਕਲਾਨ ਓ'ਰੂਰਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਟਰੇਡ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਦੇ NI ਸਾਲ 2016 ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਸੋਮਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ ਹੁਣ-ਸਲਾਨਾ ''ਸੋਮਾ ਸਵਾਦ ਅਨੁਭਵ ਦੀ'' ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ,<ref name=":0" /> ਕਾਉਂਟੀ ਡਾਊਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਕਰਾਫਟ ਬੀਅਰ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ''ਸੋਮਾ ਬਾਡੀ ਐਂਡ ਸੋਲ'' ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਾਲੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਅਦਾਇਗੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Calder |first=Tina |date=12 July 2016 |title=Try Something New At The SOMA Body & Soul Festival This Weekend |url=http://bamni.co.uk/2016/07/12/try-something-new-at-the-soma-body-soul-festival-this-weekend/ |access-date=29 April 2017 |website=BAM!}}</ref> ''ਸੋਮਾ ਕਰਾਫਟ ਮੇਲਾ'' ਬਜ਼ਾਰ ਵਰਗ ਕੈਸਲਵੇਲਨ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ''ਸੋਮਾ ਕਿਡਜ਼'' ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਅਰ ਸਕੁਏਅਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2016 ਸੋਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 15,000 ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਸੋਈਏ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Clarke |first=Patrick |date=July 2016 |title=Castlewellan 49th Agricultural Show and Soma Festival tremendous successes |url=http://patrickclarke74.blogspot.co.uk/2016/07/castlewellan-49th-agricultural-show-and.html |access-date=29 April 2017 |website=Blogspot - Patrick Clarke LLB}}{{Dead link|date=July 2018}}</ref> 2017 ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਉਸੇ ਸਾਲ 12 ਤੋਂ 16 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਹੋਇਆ।<ref name=":1" /> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.somafestival.com/ ਸੋਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513060827/http://somafestival.com/ |date=2021-05-13 }} - ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ 0ddt4jl0xdk50g5dlwikkhiz9zc2bmd 0 181356 853018 818531 2026-11-06T11:59:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853018 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਪ੍ਰੀਓ ਸੇਨ''' ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Debolina Sen |date=3 January 2020 |title=Supriyo Sen's docu to be screened at Chennai fest {{!}} Kolkata News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/supriyo-sens-docu-to-be-screened-at-chennai-fest/articleshow/73086889.cms |access-date=2021-04-04 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਟਾਂਗਰਾ ਬਲੂਜ਼'' (2021) ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="shot:ti">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/tangra-blues-is-all-about-music-and-gang-wars/cid/1803392|title=Tangra Blues is all about music and gang wars|date=12 January 2021|work=Telegraph India|access-date=4 April 2021}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:The_Director_and_Producer_Supriyo_Sen_of_the_film_OUR_GRANDPARENTS_HOME_(IP-NF)_at_the_Presentation,_during_the_48th_International_Film_Festival_of_India_(IFFI-2017),_in_Panaji,_Goa_on_November_23,_2017.jpg|thumb|259x259px| ਸੁਪ੍ਰਿਓ ਸੇਨ (ਸੱਜੇ)]] ਉਸਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਵਾਹਗਾ ਦਾ'' ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਟੂਡੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ''ਦ ਨੇਸਟ'' ਜਿਸਨੇ 48ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਾਤਾਵਰਣ/ਸੰਭਾਲ/ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਜਿੱਤਿਆ, ''ਵੇ ਬੈਕ ਹੋਮ'' ਜਿਸਨੇ 51ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿੱਤੀ। == ਕੰਮ == ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਵਾਹਗਾ ਨੂੰ'' 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਜਰਮਨ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੁਆਰਾ 2009 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |title=Supriyo is receiving "Berlin Today Award" at Berlin Film Festival from legendary German director Wim Wenders |url=https://vimeo.com/44500895 |language=en |access-date=2021-04-17}}</ref> ਇਸਨੇ ਬਰਲਿਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਟੂਡੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":5">{{Cite web |date=2009-02-10 |title=Supriyo Sen's Wagah wins award at Berlin film fest |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/supriyo-sen-s-wagah-wins-award-at-berlin-film-fest/story-Kqw6egIQg3d4IkTOO3WgFP.html |access-date=2021-04-17 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਘੇ ਜਰਮਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਵਿਮ ਵੈਂਡਰਜ਼]] ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਵਾਹਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |last=Bag |first=Anindita Ghose & Shamik |date=2011-05-14 |title=Reality check |url=https://www.livemint.com/Leisure/UzgrwbmDQRMl6YkuPKoBBJ/Reality-check.html |access-date=2021-04-17 |website=mint |language=en |archive-date=2021-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417191248/https://www.livemint.com/Leisure/UzgrwbmDQRMl6YkuPKoBBJ/Reality-check.html |url-status=dead }}</ref> ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ''ਵੇ ਬੈਕ ਹੋਮ'' ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Bag |first=Anindita Ghose & Shamik |date=2011-05-14 |title=Reality check |url=https://www.livemint.com/Leisure/UzgrwbmDQRMl6YkuPKoBBJ/Reality-check.html |access-date=2021-04-17 |website=mint |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417191248/https://www.livemint.com/Leisure/UzgrwbmDQRMl6YkuPKoBBJ/Reality-check.html |archive-date=2021-04-17 |url-status=dead }}</ref> ਸੇਨ ਨੇ ਬੁਸਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ,<ref>{{Cite web |title=“Wagah” director Supriyo Sen on Documentary Jury at Busan 2012 |url=http://www.imdb.com/news/ni34944143 |access-date=2021-04-17 |website=IMDb}}</ref> ਤਾਈਵਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਡੀਐਮਜ਼ੈਡ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਕੋਰੀਆ), ਈਗਲ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ), ਕੋਲਕਾਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਢਾਕਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਘੂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਟੀਵੀ/ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਕਾਲੀ'' ਅਤੇ ''ਫੈਲੂਦਾ'' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Supriyo Sen {{!}} Director, Producer, Writer |url=https://www.imdb.com/name/nm3330223/ |access-date=2024-01-22 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਨਡੈਂਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੰਡ, ਜਨ ਵਿਜਮੈਨ ਫੰਡ (ਆਈਡੀਐਫਏ) ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਿਨੇਮਾ ਫੰਡ (ਬੁਸਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ), ਡੀਐਮਜ਼ੈਡ ਡੌਕਸ ਫੰਡ ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਐਨਐਚਕੇ, ਡੀਡਬਲਯੂ ਟੀਵੀ, ਪਲੈਨੇਟ, ਗੋਏਥੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਪੀਐਸਬੀਟੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2014-01-10 |title=Supriyo Sen |url=http://www.docwok.in/supriyo-sen/ |access-date=2021-04-17 |website=DocWok |language=en-US |archive-date=2021-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417191245/http://www.docwok.in/supriyo-sen/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] q275u8mjjm4j51tustx5pj3emz714el 0 182625 853067 741618 2026-11-06T12:19:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853067 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = 2024-03-08 SXSW-2024 Variety-comedy-awards 04645.jpg }} '''ਸੋਫੀਆ ਅੰਨਾ ਬੁਸ਼''' (ਜਨਮ 8 ਜੁਲਾਈ 1982) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref name="TV Guide biography">{{Cite web |title=Sophia Bush |url=https://www.tvguide.com/celebrities/sophia-bush/bio/190948 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309053535/http://www.tvguide.com/celebrities/sophia-bush/bio/190948 |archive-date=March 9, 2014 |access-date=March 8, 2014 |website=[[TV Guide]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਡਬਲਯੂ. ਬੀ./ਸੀ.ਸੀ ਡਬਲਯੂ. ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਨ ਟ੍ਰੀ ਹਿੱਲ (2003-2012) ਵਿੱਚ ਬਰੂਕ ਡੇਵਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਨ. ਬੀ. ਸੀ. ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰਲ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਪੀ. ਡੀ.'' (2014-2017) ਵਿੱ. ਵਿੱਚ ਏਰਿਨ ਲਿੰਡਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਰਾਮਾ ਗੁੱਡ ਸੈਮ (2022) ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸਾਮੰਥਾ "ਸੈਮ" ਗ੍ਰਿਫਿਥ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਬੁਸ਼ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਟਕਰ ਮਸਟ ਡਾਈ (2006) ''ਦ ਹਿੱਚਰ'' (2007) ''ਦ ਨੈਰੋਜ਼'' (2008) ਸ਼ੈਲੇ''ਸ਼ੈਲਟ ਗਰਲ'' (2011) ''ਮਾਰਸ਼ਲ'' (2017) ਐਕਟਸ ਆਫ਼ ਹਿਓਲੈਂਸ (2018) ਅਤੇ ਇਨਕ੍ਰੈਡੀਬਲਜ਼ 2 (2018) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੁਸ਼ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ''ਡਰਾਮਾ ਕੁਈਨਜ਼'' ਪੋਡਕਾਸਟ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਵਨ ਟ੍ਰੀ ਹਿੱਲ ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰਿਆਂ, ਹਿਲੇਰੀ ਬਰਟਨ ਮੋਰਗਨ ਅਤੇ ਬੈਥਨੀ ਜੋਏ ਲੇਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਬੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਸਾਡੇਨਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੌਰੀਨ ਸੀਅਰਸਨ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਵਿਲੀਅਮ ਬੁਸ਼ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ।<ref name="FHM biography">{{Cite web |title=Sophia Bush – Home girl |url=http://www.fhm.com/girls/covergirls/sophia-bush |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309112159/http://www.fhm.com/girls/covergirls/sophia-bush |archive-date=March 9, 2014 |access-date=March 8, 2014 |website=[[FHM]]}}</ref><ref name="TV Guide biography" /> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸਟੂਡੀਓ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Dunn |first=Jancee |date=September 26, 2008 |title=Sophia Bush Loves Her Healthy Curves |url=http://www.health.com/health/article/0,,20411255,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429220025/http://www.health.com/health/article/0,,20411255,00.html |archive-date=April 29, 2018 |access-date=August 5, 2015 |publisher=Health.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 22, 2008 |title=Sophia Bush, secret 90210 fan |url=http://www.intouchweekly.com/posts/sophia-bush-secret-90210-fan-23929 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924035751/http://www.intouchweekly.com/posts/sophia-bush-secret-90210-fan-23929 |archive-date=September 24, 2015 |access-date=August 5, 2015 |website=[[In Touch Weekly]]}}</ref> ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵੈਸਟਰਿਜ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਵੈਸਟਰਿਜ ਵਿਖੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਸੀ। ਬੁਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾਃ "ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਕਰਨਾ ਸੀ. ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿਡ਼ਚਿਡ਼ਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਪਿਆ ਸੀ. ਪਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਲ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੀ. ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, 'ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਇਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੈੱਟ ਹਾਂ.' ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਵਰਗਾ ਸੀ।<ref name="Biography Today">{{Cite journal|year=2008|title=Sophia Bush 1982–|journal=Biography Today|publisher=Omnigraphics, Inc.|volume=17|issue=2|page=26|issn=1058-2347}}</ref><ref name="Winton">{{Cite web |last=Winton |first=Richard |date=October 27, 1999 |title=Drama Devotee Is Chosen as Rose Queen |url=https://articles.latimes.com/1999/oct/27/local/me-26637 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309100652/http://articles.latimes.com/1999/oct/27/local/me-26637 |archive-date=March 9, 2014 |access-date=March 8, 2014 |website=[[Los Angeles Times]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:ETalk2008-Sophia_Bush.jpg|right|thumb|292x292px|5 ਸਤੰਬਰ, 2008 ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਬੁਸ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:Sophia_Bush_2009.jpg|left|thumb|300x300px|10 ਅਕਤੂਬਰ, 2009 ਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਬੁਸ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:Collision_2017_-_Sophia_Bush_09.jpg|thumb|ਬੁਸ਼ ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼, ਲੂਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Sophia_Buh_Collision_Conf_2018_01.jpg|left|thumb|ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਦੇ ਅਰਨੈਸਟ ਐਨ. ਮੋਰਿਅਲ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਟੱਕਰ 2018 ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਜ਼ਨ ਹਰਮਨ ਨਾਲ ਬੁਸ਼।]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] op6aki40hre38rrhaqmxad2ix6ra8yl 0 182806 853146 743823 2026-11-06T12:56:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853146 wikitext text/x-wiki '''ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਚੌਧਰੀ''' ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਤੂੰ ਆਸ਼ਿਕੀ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਲ ਧਨਰਾਜਗੀਰ ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਡ ਐਜ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾ ਧਵਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2 October 2017 |title=Rahil Azam: I want people to miss me on TV |url=https://www.hindustantimes.com/tv/rahil-azam-i-want-people-to-miss-me-on-tv/story-Ij1kVvFPZY6l5NZLvN8GTL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818013852/https://www.hindustantimes.com/tv/rahil-azam-i-want-people-to-miss-me-on-tv/story-Ij1kVvFPZY6l5NZLvN8GTL.html |archive-date=18 August 2019 |access-date=12 April 2022 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 December 2021 |title=Himanshi Choudhry, who is currently seen in Inside Edge Season 3, will next be a part of Dobaaraa. She talks about it & more |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/himanshi-choudhry-who-is-currently-seen-in-inside-edge-season-3-will-next-be-a-part-of-dobaaraa-she-talks-about-it-more-350017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411204448/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/himanshi-choudhry-who-is-currently-seen-in-inside-edge-season-3-will-next-be-a-part-of-dobaaraa-she-talks-about-it-more-350017 |archive-date=11 April 2022 |access-date=12 April 2022 |website=The Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kaur |first=Harleen |date=8 January 2022 |title=A passion pursuit |url=https://www.dailypioneer.com/2022/vivacity/a-passion-pursuit.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220107194952/https://www.dailypioneer.com/2022/vivacity/a-passion-pursuit.html |archive-date=7 January 2022 |access-date=12 April 2022 |website=The Pioneer}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|ਮੈਨਚੈਸਟਰ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2008 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਤਰਦਵਾਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Malani |first=Gaurav |date=27 August 2010 |title=Antardwand: Movie Review |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/antardwand-movie-review/articleshow/6447484.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411204510/https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/antardwand-movie-review/articleshow/6447484.cms?from=mdr |archive-date=11 April 2022 |access-date=12 April 2022 |website=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jha |first=Subhash |date=27 August 2010 |title='Antardwand'- Movie Review |url=http://www.worldsnap.com/news/entertainment/movie-review/antardwand-movie-review-commendable-effort-at-examining-underbelly-of-rural-bihar-90658.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830154239/http://www.worldsnap.com/news/entertainment/movie-review/antardwand-movie-review-commendable-effort-at-examining-underbelly-of-rural-bihar-90658.html |archive-date=30 August 2010 |access-date=9 September 2010 |publisher=WorldSnap}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 August 2010 |title=Review: Antardwand |url=http://movies.ndtv.com/movie_Review.aspx?id=544 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100831011931/http://movies.ndtv.com/movie_Review.aspx?id=544 |archive-date=31 August 2010 |access-date=9 September 2010 |publisher=[[NDTV]] |agency=Indo-Asian News Service}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |2008 |''ਅੰਟਾਰਡਵਾਂਡ'' |ਸਿਆ |ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡੈਬਿਊ |- |2022 |''ਦੋਬਾਰਾ'' | | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |2004 |''ਲਾਵਨੀਆ'' | |ਸ਼ੁਰੂਆਤ |- |2004–2005 |''ਦੇਸ ਮੇਂ ਨਿੱਕਲਾ ਹੋਗਾ ਚੰਦ'' |ਡਿੰਗੀ ਸਿੰਘ ਕੈਂਟ/ਡਿੰਗੀ ਆਕਾਸ਼ ਮਹਿਰਾ | |- |2006–2008 |''ਬਾਨੋ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦੁਲਹਨ'' |ਮਹੂਆ ਸਿੰਘ | |- |2015 |''ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤੇਂ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਨੇ'' |ਮਨਿਕਾ ਕਪੂਰ | |- |2015 |''ਦੇਵਦੱਤ ਪਟਨਾਇਕ ਨਾਲ ਦੇਵਲੋਕ'' |ਪੇਸ਼ਕਾਰ | |- |2016 |''ਸ਼ਾਦੀ ਮੁੰਡੇ'' |ਰੂਬੀ | |- |2017–2018 |''ਤੂੰ ਆਸ਼ਿਕੀ'' |ਸ਼ੀਤਲ ਰਾਜਪੂਤ/ਸ਼ੀਤਲ ਧਨਰਾਜਗੀਰ | |} === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ |- |2017-ਵਰਤਮਾਨ |''ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਿਨਾਰੀ'' |ਸੁਧਾ ਧਵਨ |ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ |- |2019 |''ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ'' |ਰਿਤੂ ਮਹਿਰਾ |ਹੌਟਸਟਾਰ |- |2021 |''ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਹੋਏ'' |ਕਨਿਕਾ ਅਰੋਡ਼ਾ |ਹੌਟਸਟਾਰ |- |2022 |''ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਤਲ'' |ਰੀਤਾ ਸੇਠੀ |ਹੌਟਸਟਾਰ |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] cq7qe5fs9f43xmo8auejgj7sjpy9crc 0 182909 853154 815025 2026-11-06T13:00:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853154 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੁਮੈਰਾ ਜ਼ਹੀਰ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{birth date and age |1960|9|8|df=y}} | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | education = ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 1980–ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = 2 | parents = | relatives = }} '''ਹੁਮੈਰਾ ਜ਼ਹੀਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Humaira Zaheer''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=24 June 2020 |title=ARY Digital launches new collection of dramas this summer |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1150188 |website=HIP |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=29 ਜੂਨ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629225846/https://www.hipinpakistan.com/news/1150188 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਡਰਾਮੇ ''ਭਰੋਸਾ ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ'', ''ਹਿਦਤ'', ''ਲੋਗ ਕਿਆ ਕਹੇਂਗੇ'', ''ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਮਲਾਲ'' ਅਤੇ ''ਸੇਹਰਾ ਮੈਂ ਸਫਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=9 June 2020 |title=Ab Kar Meri Rafugari Exclusive Ary Digital Drama |url=https://arydigital.tv/ab-kar-meri-rafugari-exclusive-ary-digital-drama |website=ARY Digital}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹੁਮੈਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਸਤੰਬਰ 1960 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 June 2020 |title=Humaira Zaheer Biography, Dramas |url=https://pakistani.pk/humaira-zaheer |website=Pakistan.pk}}</ref> ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=7 June 2020 |title=Humaira Zaheer |url=https://moviesplatter.com/actor/humaira-zaheer |website=Moviesplatter |access-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828222140/https://moviesplatter.com/actor/humaira-zaheer |archive-date=28 ਅਗਸਤ 2023 |url-status=dead }}{{Dead link|date=January 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਸ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2020 |title=Actress Humaira Zaheer |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/tv-actress/humaira-zaheer}}</ref><ref>{{Cite book|title=Accessions List, South Asia, Volume 14|publisher=Library of Congress. Library of Congress Office, New Delhi|page=15}}</ref> ਉਹ ਪੀਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ' ਤੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=12 June 2020 |title=ARY Digital New Dramas: Timings & Schedule |url=https://www.brandsynario.com/ary-digital-new-dramas-timings-schedule |website=Brandsynario |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=28 ਅਗਸਤ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828225151/https://www.brandsynario.com/ary-digital-new-dramas-timings-schedule/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 June 2020 |title='Ab Kar Meri Rafugari' is an eastern version of 'Pride & Prejudice' |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1148914 |website=HIP |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=25 ਸਤੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925070012/https://www.hipinpakistan.com/news/1148914 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ''ਕੈਮਿਸਟਰੀ'', ''[[ਪਾਰਸਾ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|ਪਾਰਸਾ]]'', ''ਸਾਂਝ'', ''ਮੁਹੱਬਤ ਰੂਤ ਜਾਏ ਤੋ'' ਅਤੇ ''ਮਾਤਾ-ਏ-ਜਾਨ ਹੈ ਤੂ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ [[ਜਰਨੀਸ਼ ਖਾਨ|ਜ਼ਰਨੀਸ਼ ਖਾਨ]], ਇਮਾਦ ਇਰਫਾਨੀ, ਆਇਮਾਨ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਅਨੂਸ਼ੀ ਅਸ਼ਰਫ|ਅਨੁਸ਼ੇ ਅਸ਼ਰਫ]] ਅਤੇ [[ਉਸ਼ਨਾ ਸ਼ਾਹ|ਊਸ਼ਨਾ ਸ਼ਾਹ]] ਅਤੇ ਦਾਨਿਆਲ ਰਹੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ''ਅਬ ਕਰ ਮੇਰੀ ਰਫੁਗਾਰੀ'' ਦੇ ਨਾਲ ਡਰਾਮਾ ''ਸਹਿਰਾ ਮੈਂ ਸਫਰ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਹਿਦਤ'', ''ਭਰੋਸਾ ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ'', ''ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਮਲਾਲ'', ''ਮੌਸਮ'' ਅਤੇ ''ਲੋਗ ਕੀ ਕਹਾਂਗੇ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite book|title=The Concept, Volume 21|publisher=Islamabad, Pakistan : Raja Afsar Khan|page=22}}</ref><ref>{{Cite book|title=Pakistan Television Drama and Social Change: A Research Paradigm|publisher=Karachi : Department of Mass Communication, University of Karachi|page=202}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|8301183}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] 3z36nt5gdw5omoy9got4p4vjnyppl4b 0 183148 853025 772583 2026-11-06T12:01:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853025 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਮੱਈਆ ਬੁਖ਼ਸ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sumaiyya Bukhsh''') ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=20 June 2020 |title=Junaid Khan returns with new show 'Kam Zarf |url=https://gulfnews.com/entertainment/pakistani-cinema/junaid-khan-returns-with-new-show-kam-zarf-1.61289507 |website=GulfNews}}</ref> ਉਹ ''ਕਾਮ ਜ਼ਰਫ਼'', ''ਮੈਂ ਅਗਰ ਚੁਪ ਹੂੰ'', ''ਇੰਤਕਾਮ'', ''ਨੂਰ-ਏ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' ਅਤੇ ''ਬੀ ਰਹਿਮ'' ਵਰਗੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2020 |title=HIP Reviews Kamzarf Episode 14: Ali Ansari Plays the Character of a Classic Brother |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1157317 |website=HIP |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=3 ਅਗਸਤ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803233628/https://www.hipinpakistan.com/news/1157317 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 December 2021 |title=7th Sky Entertainment to bring out another love story 'Main Agar Chup Hoon' |url=https://dailytimes.com.pk/692708/7th-sky-entertainment-to-bring-out-another-love-story-main-agar-chup-hoon |website=Daily Times}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੁਮੱਈਆ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਜੁਲਾਈ 1998 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="MagTheWeekly">{{Cite web |date=April 10, 2023 |title=60 Seconds With Sumaiyya Bukhsh |url=https://magtheweekly.com/detail/17978-60-seconds-with-sumaiyya-bukhsh |website=Mag - The Weekly}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 June 2020 |title=Junaid Khan on his next, Kasa e Zaat |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/411703-junaid-khan-on-his-next-kasa-e-zaat |website=The International News}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਨੂਰ-ਏ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ'' ਮਨੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਰਿਸ਼ਤੇ ਕੱਚੇ ਧਾਗੁਨ ਸੇ ਵਿੱਚ'' ਹਰੀਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=9 June 2020 |title=HIP Reviews Kamzarf's Last Episode: Nadia Khan Stole the Show with Her Stellar Performance Last Night |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1157936 |website=HIP |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=1 ਸਤੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200901220414/https://www.hipinpakistan.com/news/1157936 |url-status=dead }}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਜਲਤੀ ਬਾਰਿਸ਼'' ਵਿੱਚ ਸਰਬਤ ਇੱਕ ਮਾਸੂਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਸਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=28 June 2020 |title=Story of drama serial Kam Zarf |url=https://www.trendinginsocial.com/junaid-khans-latest-drama-kam-zarf-to-go-on-air-soon |website=Trendinginsocial}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਸਨੇ ਡਰਾਮੇ ''<nowiki/>'ਮੇਰਾ ਘਰ ਔਰ ਘਰਦਾਰੀ'<nowiki/>'' ਵਿੱਚ ਰਿਜ਼ਵਾਨ ਅਲੀ ਜਾਫਰੀ ਨਾਲ ਹਿਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 June 2020 |title=HIP Reviews Kamzarf Episode 15: Nadia Khan Steals The Show Yet Again |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1157391 |website=HIP |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413141932/https://www.hipinpakistan.com/news/1157391 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ''ਬੀ ਰਹਿਮ'' ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਓਮੇਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਆਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਓਮੇਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜੋੜੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=22 June 2020 |title=Geo Drama 'Kam Zarf' leads on chart |url=https://www.thenews.com.pk/print/419186-geo-drama-kam-zarf-leads-on-chart |website=The International News}}</ref> ਉਸਨੇ ਡਰਾਮਾ ''ਰੱਬਾਵੇ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸੂਮ ਕੁੜੀ ਜ਼ੀਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=6 June 2020 |title=Sumaiyya Bukhsh Biography, Dramas |url=https://pakistani.pk/sumaiyya-bukhsh |website=Pakistan.pk}}</ref> ਉਸਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=27 November 2021 |title=Ethnically Emblazoned |url=https://magtheweekly.com/detail/11217-ethnically-emblazoned |website=Mag - The Weekly}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 June 2020 |title=Kamzarf is all about narcissism; episode 6 and 7 review |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1156714 |website=HIP |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=20 ਅਗਸਤ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820143816/https://www.hipinpakistan.com/news/1156714 |url-status=dead }}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''<nowiki/>'ਮੇਰਾ ਕੀਆ ਕਸੂਰ''' ਵਿੱਚ ਹਾਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀੜਤ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਕਾਮ ਜ਼ਰਫ਼'' ਵਿੱਚ ਮੋਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਡਰਾਮਾ ''ਸੋਇਆ ਮੇਰਾ ਨਸੀਬ'' ਵਿੱਚ ਮਾਹਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ।<ref>{{Cite web |date=5 June 2020 |title=Sumaiyya Bukhsh Biography |url=https://moviesplatter.com/actor/sumaiyya-bukhsh |website=Moviesplatter |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=2 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702171453/https://moviesplatter.com/actor/sumaiyya-bukhsh/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=18 August 2020 |title=Nadia Khan and Junaid Khan’s Latest Drama “Kam-Zarf” To Go On-Air Soon! |url=https://newsupdatetimes.com/nadia-khan-and-junaid-khans-latest-drama-kam-zarf-to-go-on-air-soon |website=News Update Times |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206070046/https://newsupdatetimes.com/nadia-khan-and-junaid-khans-latest-drama-kam-zarf-to-go-on-air-soon/ |archive-date=6 ਦਸੰਬਰ 2022 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|SumaiyaBukhshOfficlal}} * {{IMDb name|12962379}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] qi54ybjmvya8k5hamxpxx5d26e6cr8i 0 183442 853114 764401 2026-11-06T12:43:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853114 wikitext text/x-wiki '''ਹਮੀਸ਼ਾ ਦਰਿਆਨੀ ਅਹੂਜਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Hamisha Daryani Ahuja''') ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ।<ref name="reuters">{{Cite web |last=Chile |first=Nneka |date=12 February 2021 |title=Nollywood meets Bollywood in love tale 'Namaste Wahala' |url=https://www.reuters.com/article/us-nigeria-film-bollywood-idUSKBN2AC17T |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108032329/https://www.reuters.com/article/us-nigeria-film-bollywood-idUSKBN2AC17T |archive-date=8 November 2021 |access-date=4 June 2022 |website=Reuters}}</ref><ref name="lsasia">{{Cite web |last=Kalsi |first=Harleen |date=20 February 2021 |title="The movie was intentionally cliché," says 'Namaste Wahala' director Hamisha Daryani Ahuja |url=https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/the-movie-was-intentionally-cliche-says-namaste-wahala-director-hamisha-daryani-ahuja/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301043619/https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/the-movie-was-intentionally-cliche-says-namaste-wahala-director-hamisha-daryani-ahuja/ |archive-date=1 March 2021 |access-date=4 June 2022 |website=Lifestyle Asia}}</ref><ref name="oprah">{{Cite web |last=Narang |first=Nimarta |date=16 June 2021 |title=Why Director Hamisha Daryani Ahuja Wants More Movies About Cross-Cultural Love |url=https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a36731188/hamisha-daryani-ahuja-namaste-wahala-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726222329/https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a36731188/hamisha-daryani-ahuja-namaste-wahala-interview/ |archive-date=26 July 2021 |access-date=4 June 2022 |website=Oprah Daily}}</ref><ref name="imf">{{Cite web |last=Beshudi |first=Adam |date=June 2021 |title=From Stream To Flood |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2021/06/streaming-video-services-flood-emerging-markets-behsudi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604215644/https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2021/06/streaming-video-services-flood-emerging-markets-behsudi |archive-date=4 June 2022 |access-date=4 June 2022 |website=IMF}}</ref> ਆਹੂਜਾ ਨੇ ਨੌਲੀਵੁੱਡ-ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਫਿਲਮ ਨਮਸਤੇ ਵਾਹਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਆਹੂਜਾ [[ਲਾਗੋਸ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ACS ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ, ਕੋਭਮ, ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲਾਗੋਸ ਵਿੱਚ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|date=20 February 2021|title=Namaste Wahala: A Fusion of Bollywood and Nollywood|url=https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20210220/281646782852945|magazine=This Day|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604215443/https://www.pressreader.com/nigeria/thisday/20210220/281646782852945|archive-date=4 June 2022|access-date=4 June 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=HAMISHA DARYANI AHUJA, ACS COBHAM, 1997-2002 |url=https://www.acs-schools.com/hamisha-daryani-ahuja-acs-cobham-1997-2002 |access-date=4 June 2022 |website=ACS Schools |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604215458/https://www.acs-schools.com/hamisha-daryani-ahuja-acs-cobham-1997-2002 |archive-date=4 ਜੂਨ 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=25 March 2016 |title=Hamisha Daryani-Ahuja |url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/my-africa-podcast-hamisha-daryani-ahuja-episode-53/28jcjld |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209030643/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/my-africa-podcast-hamisha-daryani-ahuja-episode-53/28jcjld |archive-date=9 February 2020 |access-date=4 June 2022 |website=Pulse Nigeria}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਹੂਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਫਾਰਏਵਰ 7 ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2021 ਦੀ ਫਿਲਮ ਨਮਸਤੇ ਵਾਹਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਨੌਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਦਮ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਹੂਜਾ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Chandar |first=Bhuvanesh |date=24 February 2021 |title=With love, from Nigeria: 'Namaste Wahala' filmmaker Hamisha Daryani Ahuja on her journey |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/feb/24/with-love-from-nigeria-namaste-wahala-filmmakerhamisha-daryani-ahuja-on-her-journey-2268026.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304070806/https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/feb/24/with-love-from-nigeria-namaste-wahala-filmmakerhamisha-daryani-ahuja-on-her-journey-2268026.html |archive-date=4 March 2021 |access-date=4 June 2022 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ahuja's debut film 'Namaste Wahala' is a tale of cross-cultural love affair |url=https://www.gulftoday.ae/culture/2021/02/13/ahuja-debut-film-namaste-wahala-is-a-tale-of-cross-cultural-love-affair |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127165750/https://www.gulftoday.ae/culture/2021/02/13/ahuja-debut-film-namaste-wahala-is-a-tale-of-cross-cultural-love-affair |archive-date=27 January 2022 |access-date=2021-02-15 |website=www.gulftoday.ae}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aisha Salaudeen |title=Bollywood and Nollywood collide in a tale of a big fat Indian-Nigerian wedding |url=https://www.cnn.com/2020/02/24/africa/nollywood-and-bollywood-namaste-wahala/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108060247/https://www.cnn.com/2020/02/24/africa/nollywood-and-bollywood-namaste-wahala/index.html |archive-date=8 November 2021 |access-date=2021-02-12 |website=CNN}}</ref> ਆਹੂਜਾ ਨੋਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੋਲੀਵੁੰਡ ਦੇ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਸੋਲਾ ਸੋਬੋਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਟੋਇਨ ਟਮਾਟਰ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਮੂਅਲ ਪੈਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੱ "ਬ੍ਰੋਡਾ ਸ਼ਾਗੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2022-07-13 |title=Sola Sobowale Lands First Bollywood Role |url=https://editor.guardian.ng/life/sola-sobowale-lands-first-bollywood-role/ |access-date=2022-07-19 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718141340/https://editor.guardian.ng/life/sola-sobowale-lands-first-bollywood-role/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਪਛਾਡ਼ ਦੇਵੇਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ !ਇਨਾਮ !ਫ਼ਿਲਮ !ਨਤੀਜਾ !ਰੈਫ. |- |2022 |ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮੈਜਿਕ ਦਰਸ਼ਕ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ |ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |''ਨਮਸਤੇ ਵਹਾਲਾ'' |ਨਾਮਜ਼ਦ |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-60818021|title=2022 Africa Magic Awards Nominees don land- See who dey list|work=BBC News Pidgin|access-date=2022-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420042154/https://www.bbc.com/pidgin/tori-60818021|archive-date=20 April 2022}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2v4lhtfw6gqsqw53auqahkswwe2dv29 0 183514 853158 767935 2026-11-06T13:01:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853158 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਹੇਨਾ ਸਿੰਗਲ | image = | birth_date = 12 ਦਸੰਬਰ 1984 | birth_place = ਲੁਧਿਆਣਾ [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਗਾਇਕ | years_active = 2014 – ਮੌਜੂਦ | label = ਜ਼ੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਗੋਇਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਆਡੀਓ ਵੀਡੀਓ, ਹੇਨਾ ਡੀਐਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ }} '''ਹੇਨਾ ਸਿੰਗਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Henna Singal;''' ਜਨਮ 12 ਦਸੰਬਰ 1984) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਗੀਤ "ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬਾਲਮ" (ਫੇਮ) ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਵੇਕ ਕਰ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਕਾਰ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ ਤੇਜਵੰਤ ਕਿੱਟੂ ਨਾਲ ਗੋਇਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਜਜ਼ਬਾਤ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲ ਅੰਬਰ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। == ਜੀਵਨੀ == ਓਹ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਦੀਪਕ ਸਿੰਘਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਨੀਤਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਥਾਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://newznew.com/henna-singal-comes-out-with-single-track-heer/|title=Henna Singal comes out with Single track 'Heer'|last=Singh|first=CP|date=6 July 2015|work=newznew.com|access-date=29 July 2015}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀਪਕ ਬਿਲਡਰਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Singal |first=Henna |title=Limitless Limitations- Engineer turned singer - "Crazy Balam" album released |url=http://cityairnews.com/content/limitless-limitations-engineer-turned-singer-%E2%80%9Ccrazy-balam%E2%80%9D-album-released |access-date=12 December 2014 |publisher=City Air News |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209202130/http://cityairnews.com/content/limitless-limitations-engineer-turned-singer-%E2%80%9Ccrazy-balam%E2%80%9D-album-released |archive-date=9 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 |url-status=dead }}</ref> ਸਿੰਗਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2014 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ ਤੇਜਵੰਤ ਕਿੱਟੂ ਨਾਲ ਗੋਇਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਜਜ਼ਬਾਤ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲ ਅੰਬਰ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.punjabiteshan.com/henna-singals-new-track-heer-released/|title=Henna Singal's new track 'Heer' released|last=Singh Rattan|first=Jasdeep|date=6 July 2015|work=Punjabi Teshan|access-date=2017-03-03|language=en-US}}</ref> ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਗਾਣਾ "ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬਾਲਮ" ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਵੇਕ ਕਰ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗਾਣਾ "ਹੀਰ" ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਆਡੀਓ ਵੀਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਡਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲ ਸ੍ਰੀ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਗਾਣਾ "ਮਾਹੀਆ" ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ "ਹੈਨਾ ਡੀ. ਐਸ. ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼" ਦੁਆਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://epaper.punjabijagran.com/394605/Ludhiana/Ludhiana-Punjabi-jagran-News-13th-December-2014#page/16/2|title=Crazy Balaam Song Released|last=Singal|first=Henna|access-date=13 December 2015|publisher=Punjabi Jagran|language=hi|archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208041654/http://epaper.punjabijagran.com/394605/Ludhiana/Ludhiana-Punjabi-jagran-News-13th-December-2014#page/16/2|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.onlinenewsind.com/entertainment/singer-henna-singals-debut-album-crazy-baalam-released|title=Singer Henna Singal's Debut Album Crazy Baalam released|last=Singal|first=Henna|date=12 December 2015|publisher=Online News India|access-date=29 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928012611/http://onlinenewsind.com/entertainment/singer-henna-singals-debut-album-crazy-baalam-released|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬਾਲਮ ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] oeudg6gnuuguajf6gpeabx4cqjdkfd1 0 183687 853083 771705 2026-11-06T12:29:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853083 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | honorific_prefix = | name = ਸੰਜੀਤਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ | honorific_suffix = | image = File:Sanjeeta Bhattacharya Singer.jpg | image_size = | image_upright = | landscape = yes | alt = | caption = | native_name_lang = bn | alias = | birth_date = c. 1992 | birth_place = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ | origin = | death_place = | genre = | occupation = ਗਾਇਕ<br/>ਗੀਤਕਾਰ<br/>ਅਦਾਕਾਰ<br/>ਗੀਤਕਾਰ<br/>ਸੰਗੀਤਕਾਰ | instrument = | years_active = 2017–ਮੌਜੂਦ | label = | website = | module = | module2 = | module3 = | associated_acts = }} ਬਰਕਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ,<ref>{{Cite web |last=Sampath |first=Purvaa |title=Berklee Indian Ensemble: Have you met Sanjeeta? |url=https://blogs.berklee.edu/2016/04/berklee-indian-ensemble-have-you-met-sanjeeta/ |access-date=March 23, 2021 |website=Berklee.edu}}</ref> ਉਹ ਪਨਾਮਾ ਜੈਜ਼ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਹੌਰਨਬਿਲ ਫੈਸਟੀਵਲ, NH7 ਵੀਕੈਂਡਰ ਅਤੇ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਟਰੈਕ, "ਐਵਰੀਥਿੰਗਜ਼ ਫਾਈਨ?" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ Spotify ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਉਭਰਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, RADAR ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।<ref>{{Cite web |title=India's Sanjeeta Bhattacharya Dabbles Freely Across Styles |url=https://newsroom.spotify.com/2020-07-02/indias-sanjeeta-bhattacharya-dabbles-freely-across-styles/ |access-date=23 March 2021 |website=[[Spotify]] |language=en}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਮਾਲਾਗਾਸੀ ਗਾਇਕ ਨਿਉ ਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 'ਰੈੱਡ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="rs">{{Cite magazine|date=30 October 2020|title=Sanjeeta Bhattacharya Experiments on New Single 'Red,' Collabs With Madagascar Singer-Songwriter Niu Raza|url=https://rollingstoneindia.com/sanjeeta-bhattacharya-experiments-on-new-single-red-collabs-with-madagascar-singer-songwriter-niu-raza/|magazine=[[Rolling Stone]]|language=en|access-date=23 March 2021}}</ref> ਸੰਜੀਤਾ ਨੇ 23 ਜੁਲਾਈ, 2021 ਨੂੰ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ "ਫੀਲਸ ਲਾਇਕ ਇਸ਼ਕ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Feels Like Ishq: A few shorts stand out in this Netflix anthology about love |url=https://www.sify.com/movies/feels-like-ishq-a-few-shorts-stand-out-in-this-netflix-anthology-about-love-review-bollywood-vh0djsdadehea.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726033406/https://www.sify.com/movies/feels-like-ishq-a-few-shorts-stand-out-in-this-netflix-anthology-about-love-review-bollywood-vh0djsdadehea.html |archive-date=26 July 2021 |access-date=26 July 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref> ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਬਰਕਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਿੱਚ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 32 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 109 ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ਨੂੰ ਉਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬਰਕਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੱਲੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਲਾਕਾਰ ਸੰਜੇ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਮਾਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Arts & Entertainment Desk |date=2023-08-24 |title=Did you know 'Jawan' actress has Bangladeshi roots? |url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/did-you-know-jawan-actress-has-bangladeshi-roots-3401866 |access-date=2023-08-24 |website=The Daily Star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=শাহরুখের নতুন নায়িকার নানাবাড়ি ময়মনসিংহে |url=https://www.risingbd.com/entertainment/news/517297 |access-date=2023-08-24 |website=Risingbd Online Bangla News Portal |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਰਕਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜੋ [[ਜੈਜ਼]] ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="ToI">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/sanjeeta-bhattacharya-my-music-has-a-lot-of-influences-so-i-dont-want-to-restrict-it-by-defining-it/articleshow/65399705.cms|title=Sanjeeta Bhattacharya: My music has a lot of influences, so I don't want to restrict it by defining it|date=16 August 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=23 March 2021|language=en}}</ref> ਸੰਜੀਤਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ [[ਜੈਜ਼]] ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ == ਉਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ R&amp;amp;B, ਇੰਡੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਬੁਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।<ref>{{Cite web |title=Meet the budding singer who is adding Latin-American flavours to music in India |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/music/story/sanjeeta-bhattacharya-vocalist-music-latin-american-lifest-1030963-2017-08-23 |access-date=23 March 2021 |website=[[India Today]] |language=en}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Sanjeeta_Bhattacharya.jpg|thumb| NH7 ਵੀਕੈਂਡਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਜੀਤਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] == ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ ! ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਹਵਾਲਾ |- | 2021 | ''ਫੀਲਸ ਲਾਇਕ ਇਸ਼ਕ'' | ਮੁਸਕਾਨ | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | <ref>{{Cite web |date=22 July 2021 |title=Feels Like Ishq: Danish Aslam Talks About the Importance of Queer Love Stories |url=https://www.news18.com/news/movies/feels-like-ishq-danish-aslam-talks-about-the-importance-of-queer-love-stories-3989783.html |access-date=26 July 2021 |website=[[News18]] |language=en}}</ref> |- | 2022 | ''ਦਾ ਬ੍ਰੋਕਨ ਨਿਊਜ਼'' | ਜੂਹੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | <ref>{{Cite web |date=22 June 2023 |title=Popular indie singer-actor Sanjeeta Bhattacharya to star alongside Sonali Bendre in 'The Broken News' |url=https://www.nationalheraldindia.com/entertainment/popular-indie-singer-actor-sanjeeta-bhattacharya-to-star-alongside-sonali-bendre-in-the-broken-news |access-date=22 June 2023 |website=[[National Herald]] |language=en}}</ref> |} == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮਾਂ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਹਵਾਲਾ |- | 2023 | ''[[ਜਵਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਜਵਾਨ]]'' | ਹੇਲੇਨਾ | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | <ref>{{Cite web |date=22 June 2023 |title=Sanjeeta Bhattacharya: When Shah Rukh Khan Found Out I Am A Musician, He Brought A Guitar And Mic On ‘Jawan’ Set The Next Day To Have Me Sing For The Cast |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/sanjeeta-bhattacharya-when-shah-rukh-khan-found-out-i-am-a-musician-he-brought-a-guitar-and-mic-on-jawan-set-the-next-day-to-have-me-sing-for-the-cast-news-295729 |access-date=22 June 2023 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |language=en}}</ref> |} == ਹੋਰ ਕੰਮ == ਸੰਜੀਤਾ TEDx, ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ TEDx ਸਪੀਕਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Theme: Walking the Wire |url=https://www.ted.com/tedx/events/31131 |access-date=23 March 2021 |website=[[TED (conference)]] |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9je51s05ohdbygya1xwk8jmz5ep9b03 0 183717 853170 745196 2026-11-06T14:24:14Z Pkrs1 62805 ਵਰਤੋ ([[:en:MOS:REFPUNCT]]) 853170 wikitext text/x-wiki '''ਆਸ਼ਾ ਸ਼ਰਥ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Asha Sharath''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਕੁਝ ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Asha Sharath afraid of policemen ! |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-27/news-and-interviews/45625719_1_asha-sarath-drishyam-policemen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103205359/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-27/news-and-interviews/45625719_1_asha-sarath-drishyam-policemen |archive-date=3 January 2014 |access-date=7 October 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-09-01 |title=Natyalaya Kerala's Photo Gallery |url=http://www.natyalayabrazil.4t.com/photo2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170901154512/http://www.natyalayabrazil.4t.com/photo2.html |archive-date=1 September 2017 |access-date=2021-02-23}}</ref><ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/shine-on/article5534581.ece|title=Shine on|last=M|first=Athira|date=3 January 2014|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Malayalam News, Kerala News, Latest Malayalam News, Latest Kerala News, Breaking News, Online News, Malayalam Online News, Kerala Politics, Business News, Movie News, Malayalam Movie News, News Headlines, Malayala Manorama Newspaper, Breaking Malayalam News |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14923035&programId=7940908&channelId=-1073751306&BV_ID=@@@&tabId=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116220031/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14923035&programId=7940908&channelId=-1073751306&BV_ID=@@@&tabId=5 |archive-date=16 January 2014 |access-date=7 October 2015 |website=ManoramaOnline}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਸ਼ਾ ਸ਼ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਲਿਆਲਮ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਥਾਕਾ ਕਥਕਲ ਅਤੇ ਮਿਖਾਇਲਿੰਤੇ ਸੰਥਾਥਿਕਲ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕੁਮਕੁਮਾਪੂਵੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ'' ਸੀ। ਉਹ ''ਕਰਮਯੋਧਾ, [[ਅਰਧਨਾਰੀ]]'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 October 2013 |title=Asha Sarath to play a cop |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Asha-Sarath-to-play-a-cop/articleshow/24855461.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009042057/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Asha-Sarath-to-play-a-cop/articleshow/24855461.cms |archive-date=9 October 2017 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>Asha Prakash (13 May 2013). [https://web.archive.org/web/20130928112042/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-13/news-and-interviews/39227867_1_asha-sarath-next-film-character "Asha in a makeover mode"]. ''The Times of India''. Retrieved 2 June 2013.</ref><ref name="TH 1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/for-the-record/article6086520.ece|title=For the record|last=Sathyendran|first=Nita|date=6 June 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=16 June 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/juggling-dance-films-and-a-family-is-not-easy-i-might-have-lost-a-few-good-films-asha-sharath/articleshow/57893968.cms|title=Juggling dance, films and a family is not easy; I might have lost a few good films: Asha Sharath|last=Jayaram|first=Deepika|date=30 March 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=29 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/asha-sharath-if-you-react-when-necessary-and-take-care-of-yourself-mollywood-is-the-safest-place-for-women-to-work/articleshow/64793241.cms|title=Asha Sharath : If you react when necessary and take care of yourself, Mollywood is the safest place for women to work|date=6 July 2018|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 August 2016 |title=A Southern grand slam: Asha Sharath |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/170816/a-southern-grand-slam-asha-sharath.html}}</ref> ''ਦ੍ਰਿਸ਼ਿਆਮ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਆਈਪੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == ; ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ * 2014: ''ਵਰਸ਼ਮ''<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/critics-award-for-ottaal-iyyobinte-pusthakam/article7072399.ece|title=Critics award for Ottaal, Iyyobinte Pusthakam|date=6 April 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=28 January 2023}}</ref> ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ; ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ * 2014: ''ਦ੍ਰਿਸ਼ਯਮ''<ref>{{Cite web |title=Winners of 61st Idea Filmfare Awards South |url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-61st-idea-filmfare-awards-south-6712.html}}</ref> ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ * 2016: ''ਅਨੁਰਾਗਾ ਕਰਿਕਿਨ ਵੇਲਮ''<ref>{{Cite web |title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South) |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html}}</ref> ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] lkvg3x8lxq50fdbbnpf7ggy5b1hkccv 0 184239 853044 746457 2026-11-06T12:08:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853044 wikitext text/x-wiki '''ਸੂਜ਼ਨ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕੁਇਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Susan Elizabeth Quill''' {{Nee|'''Bush'''}} ; ਜਨਮ 10 ਨਵੰਬਰ, 1980) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁਟਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਚ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਦਸ ਵਾਰ ਖੇਡੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਬੁਸ਼ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਚੈਲੇਂਜ ਸੌਕਰ ਕਲੱਬ ਲਈ ਖੇਡੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਟੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]] ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸੇਂਟ ਜੋਹਨ ਦੇ ਬਾਗੀਆਂ ਲਈ ਫੁਟਬਾਲ ਨਹੀਂ ਖੇਡੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੈਟਰ-ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੇ ਆਲ-ਕਾਨਫਰੰਸ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪੁਆਇੰਟ ਗਾਰਡ ਵਜੋਂ [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]] ਵੀ ਖੇਡਿਆ, ਅਤੇ ਲੈਕਰੋਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 1998 ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਪਰੇਡ'' ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਆਲ-ਅਮਰੀਕਨ ਸੀ, ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ''ਪਰੇਡ'' ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਈਅਰ ਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 1999 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਟਾਰ ਹੀਲਜ਼ ਲਈ ਖੇਡੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ NCAA ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ,<ref>{{Cite web |title=Susan Bush |url=https://goheels.com/roster.aspx?rp_id=3829 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817050652/https://goheels.com/roster.aspx?rp_id=3829 |archive-date=August 17, 2019 |access-date=August 17, 2019 |website=[[North Carolina Tar Heels]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਟਾਰ ਹੀਲਜ਼ ਲਈ ਕੁੱਲ 71 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 36 ਸਹਾਇਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=01–02 Team Cumulative: Team Statistics |url=https://goheels.com/sports/2017/6/27/227749.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816043357/https://goheels.com/sports/2017/6/27/227749.aspx |archive-date=August 16, 2019 |access-date=August 17, 2019 |website=[[North Carolina Tar Heels]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=2002 Final Statistics |url=https://goheels.com/sports/2017/6/27/227846.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817033309/https://goheels.com/sports/2017/6/27/227846.aspx |archive-date=August 17, 2019 |access-date=August 17, 2019 |website=[[North Carolina Tar Heels]]}}</ref> ਉਹ 2002 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਸੌਕਰ ਬਜ਼'' ਤੀਜੀ-ਟੀਮ ਆਲ-ਅਮਰੀਕਨ ਸੀ, ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਅਪਮਾਨਜਨਕ MVP ਵਜੋਂ NCAA ਆਲ-ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਸੌਕਰ ਬਜ਼'' ਫਰੈਸ਼ਮੈਨ ਥਰਡ-ਟੀਮ ਆਲ-ਅਮਰੀਕਨ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 2002 ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=August 16, 2019 |title=2019 North Carolina Women's Soccer Media Guide |url=https://s3.amazonaws.com/sidearm.sites/unc.sidearmsports.com/documents/2019/8/16/2019MediaGuide.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817050919/https://s3.amazonaws.com/sidearm.sites/unc.sidearmsports.com/documents/2019/8/16/2019MediaGuide.pdf |archive-date=August 17, 2019 |access-date=August 17, 2019 |website=[[North Carolina Tar Heels]]}}</ref> ਬੁਸ਼ ਨੇ 1998, 1999, ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਨੌਰਡਿਕ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਯੂਐਸ ਦੀ ਅੰਡਰ-21 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੋ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਜਿੱਤੇ।<ref name="houston">{{Cite news|url=https://uhcougars.com/news/2007/3/29/Susan_Bush_Named_Head_Soccer_Coach.aspx|title=Susan Bush Named Head Soccer Coach|date=March 29, 2007|work=[[Houston Cougars]]|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817051422/https://uhcougars.com/news/2007/3/29/Susan_Bush_Named_Head_Soccer_Coach.aspx|archive-date=August 17, 2019|location=[[Houston]]}}</ref> ਉਹ 1999 ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.houstonchronicle.com/sports/dynamo/article/Former-players-encouraged-by-women-s-soccer-9885767.php|title=Former players encouraged by women's soccer league's progress|last=Roepken|first=Corey|date=October 6, 2016|work=[[Houston Chronicle]]|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817051115/https://www.houstonchronicle.com/sports/dynamo/article/Former-players-encouraged-by-women-s-soccer-9885767.php|archive-date=August 17, 2019}}</ref> ਉਸਨੇ 16 ਦਸੰਬਰ, 1998 ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਦਸ ਵਾਰ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, 7 ਜੁਲਾਈ 2000 ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਕੈਪ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="media guide">{{Cite web |year=2019 |title=2019 U.S. Women's National Team Media Guide |url=https://d1dhn91mufybwl.cloudfront.net/downloads/pdfs/fdxnf1dwi/fdxnf1dwi_print.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808074101/https://d1dhn91mufybwl.cloudfront.net/downloads/pdfs/fdxnf1dwi/fdxnf1dwi_print.pdf |archive-date=August 8, 2019 |access-date=August 15, 2019 |website=[[United States Soccer Federation]]}}</ref> ਕਲੱਬ ਫੁਟਬਾਲ ਵਿੱਚ, ਬੁਸ਼ ਨੂੰ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ 2003 ਦੇ WUSA ਡਰਾਫਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2003 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਲਈ 12 ਵਾਰ ਖੇਡੇ।<ref>{{Cite web |title=Susan Bush |url=https://www.statscrew.com/womenssoccer/stats/p-bushsus001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817051301/https://www.statscrew.com/womenssoccer/stats/p-bushsus001 |archive-date=August 17, 2019 |access-date=August 17, 2019 |website=Stats Crew}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੋਡੇ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ।<ref name="houston"/> ਬੁਸ਼ ਕੋਲ ਯੂਐਸ ਸੌਕਰ "ਏ" ਲਾਇਸੈਂਸ ਹੈ।<ref name="staff">{{Cite web |year=2019 |title=Staff: Susan Quill – Head Coach |url=https://southstarfc.com/staff |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817052708/https://southstarfc.com/staff |archive-date=August 17, 2019 |access-date=August 17, 2019 |website=SouthStar FC}}</ref> ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਟਾਰ ਹੀਲਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2007 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਹਿਊਸਟਨ ਕੌਗਰਜ਼ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite news|url=https://uhcougars.com/news/2012/5/2/Houston_Announces_Resignation_Of_Soccer_Coach_Susan_Quill.aspx|title=Houston Announces Resignation Of Soccer Coach Susan Quill|date=May 2, 2012|work=[[Houston Cougars]]|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817051622/https://uhcougars.com/news/2012/5/2/Houston_Announces_Resignation_Of_Soccer_Coach_Susan_Quill.aspx|archive-date=August 17, 2019|location=[[Houston]]}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ 2012 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਦ ਕਿਨਕੇਡ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ 2014 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਜੌਹਨ ਸਕੂਲ [[ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ|ਵਿੱਚ]] ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫੁਟਬਾਲ ਕੋਚ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=https://mavs.sjs.org/news-detail?pk=706819|title=Girls' Soccer Coach Announced|last=Chambers|first=Sam|date=April 1, 2014|work=[[St. John's School (Texas)|St. John's School]]|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817051840/https://mavs.sjs.org/news-detail?pk=706819|archive-date=August 17, 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mavs.sjs.org/news-detail?pk=1009929|title=Coach Quill Announced as New Head Girls' Soccer Coach at ESD|date=March 8, 2019|work=[[St. John's School (Texas)|St. John's School]]|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817052103/https://mavs.sjs.org/news-detail?pk=1009929|archive-date=August 17, 2019}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਡੱਲਾਸ ਦੇ ਐਪੀਸਕੋਪਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.esdallas.org/page.cfm?p=3096&newsid=4714|title=ESD Announces New Girls' Soccer Program Leader|date=March 8, 2019|work=[[Episcopal School of Dallas]]|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817052247/https://www.esdallas.org/page.cfm?p=3096&newsid=4714|archive-date=August 17, 2019}}</ref> ਉਹ [[ਫ਼ੋਰਟ ਵਰਥ|ਫੋਰਟ ਵਰਥ, ਟੈਕਸਾਸ]] ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਪੀਐਸਐਲ ਕਲੱਬ ਸਾਊਥਸਟਾਰ ਐਫਸੀ ਦੀ ਕੋਚ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ 2019 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਸੀਜ਼ਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://sportsday.dallasnews.com/soccer/soccer/2019/05/20/fc-dallas-spurs-set-kick-2019-wpsl-season|title=FC Dallas, Spurs set to kick off the 2019 WPSL season|last=Crooke|first=Dan|date=May 20, 2019|work=[[The Dallas Morning News]]|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817052456/https://sportsday.dallasnews.com/soccer/soccer/2019/05/20/fc-dallas-spurs-set-kick-2019-wpsl-season|archive-date=August 17, 2019}}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ == {| class="wikitable plainrowheaders" !ਨੰ. ! ਤਾਰੀਖ਼ ! ਟਿਕਾਣਾ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ ! ਮੁਕਾਬਲਾ ! {{Abbr|Ref.|Reference}} |- | align="center" | 1 | 7 ਜਨਵਰੀ 2000 | [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]], ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ |ਚੇਕ ਗਣਤੰਤਰ | align="center" | '''2''' -0 | align="center" | 8-1 | 2000 ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਕੱਪ | <ref>{{Cite news|url=http://soccertimes.com/usteams/2000/games/jan07.htm|title=Mascaro, Kester each nets a pair in 8–1 romp over Czech Republic.|date=January 7, 2000|work=SoccerTimes.com|access-date=August 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20000302034207/http://soccertimes.com/usteams/2000/games/jan07.htm|archive-date=March 2, 2000|location=[[Melbourne]]}}</ref> |- | align="center" | 2 | 25 ਜੂਨ 2000 | Louisville, Kentucky, United States |ਕੋਸਟਾਰੀਕਾ | align="center" | '''3''' -0 | align="center" | 8-0 | 2000 ਕੋਨਕਾਕਫ ਮਹਿਲਾ ਗੋਲਡ ਕੱਪ | <ref>{{Cite news|url=http://www.soccertimes.com/usteams/2000/games/jun25.htm|title=Serlenga's three goals propel United States to 8–0 rout of Costa Rica.|date=June 25, 2000|work=SoccerTimes.com|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20000819140707/http://www.soccertimes.com/usteams/2000/games/jun25.htm|archive-date=August 19, 2000|location=[[Louisville, Kentucky]]}}</ref> |- | align="center" | 3 | 7 ਜੁਲਾਈ 2000 | ਸੈਂਟਰਲ ਆਈਸਲਿਪ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | ਇਟਲੀ | align="center" | '''3''' -1 | align="center" | 4-1 | ਦੋਸਤਾਨਾ | <ref>{{Cite news|url=http://www.soccertimes.com/usteams/2000/games/jul07.htm|title=American youngsters run away from Italy 4–1 with three goals in second half.|date=July 7, 2000|work=SoccerTimes.com|access-date=August 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20000819140728/http://www.soccertimes.com/usteams/2000/games/jul07.htm|archive-date=August 19, 2000|location=[[Central Islip, New York]]}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] kjky89if2r3ejiz24m5u3td4724zzf1 0 184530 853024 773145 2026-11-06T12:01:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853024 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਮੇਤਾ ਅਫਜ਼ਲ ਸਈਅਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sumeta Afzal Syed''') ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਜੂਨ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੰਧ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਐਮ.ਪੀ.ਏ ਬਣੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1987 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="pas/2013">{{Cite web |title=Welcome to the Website of Provincial Assembly of Sindh |url=http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/31/474 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808111600/http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/31/474 |archive-date=8 August 2017 |access-date=9 March 2018 |website=www.pas.gov.pk}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਬੈਚਲਰ (ਮੇਜਰ: ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਮਾਇਨਰ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਿਊਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ। == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਮੁਤਾਹਿਦਾ ਕੌਮੀ ਮੂਵਮੈਂਟ (MQM) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/28/pml-n-secures-maximum-number-of-reserved-seats-in-na/|title=PML-N secures maximum number of reserved seats in NA|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103061614/https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/28/pml-n-secures-maximum-number-of-reserved-seats-in-na/|archive-date=3 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/29-May-2013/ppp-biggest-beneficiary-of-reserved-seats-in-sindh|title=PPP biggest beneficiary of reserved seats in Sindh|work=The Nation|access-date=15 March 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1015016|title='New' faces in Sindh PA|last=Newspaper|first=the|date=31 May 2013|work=DAWN.COM|access-date=15 March 2018}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ MQM ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/04/15/kamal-lashes-out-at-sattar-as-another-mqm-p-leader-joins-psp/|title=Kamal lashes out at Sattar as another MQM-P leader joins PSP|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=15 April 2018}}</ref> ਉਹ ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਅਗਸਤ 2023 ਤੱਕ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਗੋਲਸ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ, ਸਿੰਧ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=MQM-P Lawmaker Sumeta Afzal Joins PSP – Abb Takk News |url=https://abbtakk.tv/en/mqm-p-lawmaker-sumeta-afzal-joins-psp/ |access-date=2022-05-20 |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਜਨਮ ਮਿਤੀ - 1987-04-01 * ਜਨਮ ਸਥਾਨ - ਕਰਾਚੀ * ਪੂਰਾ ਨਾਂਮ - ਸੁਮੇਤਾ ਅਫਜ਼ਲ ਸਈਅਦ * ਕੌਮੀਅਤ - ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ * ਦਫ਼ਤਰ - ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ * ਮਿਆਦ ਸ਼ੁਰੂ - ਜੂਨ 2013 * ਮਿਆਦ ਸਮਾਪਤ - 2018-05-28 == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] o5itq7ipgnc3z661xx9hwj37kh0cj9j 0 184545 853113 746836 2026-11-06T12:42:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853113 wikitext text/x-wiki '''ਹਮੀਦਾ ਵਹੀਦੁਦੀਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Hameeda Waheeduddin''', {{Lang-ur|{{Nastaliq|حمیدہ وحید الدین}}}}; ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1976) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2023 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ 2002 ਤੋਂ 2007, ਮਈ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1976 ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="pap/2002">{{Cite web |title=Punjab Assembly |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/9/115 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228195619/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/9/115 |archive-date=28 February 2017 |access-date=25 January 2018 |website=www.pap.gov.pk}}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦਾ ਜਾਪਾਨੀ ਨਾਮ '''ਹਾਨਾਕੋ ਸੁਮੀਦਾ''' ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[ਓਸਾਕਾ]], [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ;<ref name="pakemb/1">{{Cite web |title=Falicitations |url=http://www.pk.emb-japan.go.jp/Eto_Message.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906220716/http://www.pk.emb-japan.go.jp/Eto_Message.html |archive-date=6 September 2015 |access-date=9 February 2018 |website=www.pk.emb-japan.go.jp |publisher=Embassy of Japan in Pakistan}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ 2002 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਖੇਤਰ ਪੀਪੀ-116 (ਮੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ-1) ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਕਿਊ) (ਪੀਐਮਐਲ-ਕਿਊ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/61353|title=Chaudhrys sweep the board|date=12 October 2002|work=DAWN.COM|access-date=30 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406111634/https://www.dawn.com/news/61353|archive-date=6 April 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/427429|title=146 get PML-N tickets, though they quit party after coup — II|work=www.thenews.com.pk|access-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125062108/https://www.thenews.com.pk/archive/print/427429|archive-date=25 January 2018|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 33,122 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ)]] (ਪੀਐਮਐਲ-ਐਨ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਫ਼ੀਆ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=2002 election result |url=https://www.ecp.gov.pk/ge/ge2002vol2.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126141507/https://www.ecp.gov.pk/ge/ge2002vol2.pdf |archive-date=26 January 2018 |access-date=25 May 2018 |publisher=ECP}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 2003 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="pap/2013">{{Cite web |title=Punjab Assembly |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/970 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623115322/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/970 |archive-date=23 June 2017 |access-date=25 January 2018 |website=www.pap.gov.pk}}</ref> ਉਸਨੇ 2008 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਪੀਪੀ-116 (ਮੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ-1) ਤੋਂ ਪੀਐਮਐਲ-ਕਿਊ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ 19,638 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ]] (ਪੀਪੀਪੀ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਤਾਰਿਕ ਮਹਿਮੂਦ ਸਾਹੀ ਤੋਂ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=2008 election results |url=https://www.ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202008/Report,%20General%20Election%202008,%20Vol-II.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105060230/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202008/Report,%20General%20Election%202008,%20Vol-II.pdf |archive-date=5 January 2018 |access-date=25 January 2018 |publisher=ECP}}</ref> ਉਹ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਪੀਪੀ-116 (ਮੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ-1) ਤੋਂ ਪੀਐਮਐਲ-ਐਨ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/16/16-female-politicians-muscle-their-way-into-na-pas-on-general-seats/|title=16 female politicians muscle their way into NA, PAs on general seats|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112042558/https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/16/16-female-politicians-muscle-their-way-into-na-pas-on-general-seats/|archive-date=12 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/550191/only-6-of-150-women-candidates-win-na-seats-report/|title=Only 6 of 150 women candidates win NA seats: Report - The Express Tribune|date=16 May 2013|work=The Express Tribune|access-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131210010849/http://tribune.com.pk/story/550191/only-6-of-150-women-candidates-win-na-seats-report/|archive-date=10 December 2013}}</ref> ਉਸਨੇ 52,826 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=2013 election result |url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf |archive-date=1 February 2018 |access-date=25 May 2018 |publisher=ECP}}</ref> ਜੂਨ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼|ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ]] ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੂਬਾਈ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1017326|title=Punjab cabinet sworn in; Shahbaz keeps eight ministries|date=11 June 2013|work=DAWN.COM|access-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220183341/http://www.dawn.com/news/1017326|archive-date=20 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/11-Jun-2013/21-member-punjab-cabinet-takes-oath|title=21-member Punjab cabinet takes oath|work=The Nation|access-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122130702/https://nation.com.pk/11-Jun-2013/21-member-punjab-cabinet-takes-oath|archive-date=22 January 2018}}</ref> ਉਹ 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਖੇਤਰ PP-65 (ਮੰਡੀ ਬਹਾਉਦੀਨ-1) ਤੋਂ ਪੀਐਮਐਲ-ਐਨ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.samaa.tv/news/2018/07/live-pakistan-election-2018-results/|title=Pakistan election 2018 results: National and provincial assemblies|work=Samaa TV|access-date=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729083521/https://www.samaa.tv/news/2018/07/live-pakistan-election-2018-results/|archive-date=2018-07-29}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] htfh8mtlqey8rbg07ivara4fk2hr20p 0 184557 853068 746849 2026-11-06T12:19:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853068 wikitext text/x-wiki {{Reflist|30em}} '''ਸੋਬੀਆ ਸ਼ਾਹਿਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sobia Shahid''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2023 ਤੱਕ ਅਤੇ ਮਈ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸ ਕੋਲ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹੈ।<ref name="dawn/13aug2018">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1426727/pti-secures-16-of-22-seats-reserved-for-women-mpas|title=PTI secures 16 of 22 seats reserved for women MPAs|last=Shah|first=Waseem Ahmad|date=13 August 2018|work=DAWN.COM|access-date=13 August 2018}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੂੰ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ)]] (ਪੀਐਮਐਲ-ਐਨ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/555604/final-count-ecp-announces-mpas-mnas-on-reserved-seats/|title=Final count: ECP announces MPAs, MNAs on reserved seats - The Express Tribune|date=28 May 2013|work=The Express Tribune|access-date=9 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307204258/https://tribune.com.pk/story/555604/final-count-ecp-announces-mpas-mnas-on-reserved-seats/|archive-date=7 March 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1014574|title=With 11 reserved seats: PTI builds up strength in KP Assembly|last=Shah|first=Waseem Ahmad|date=29 May 2013|work=DAWN.COM|access-date=9 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101140011/https://www.dawn.com/news/1014574|archive-date=1 January 2018}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੂੰ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/920929/in-review-k-p-assembly-passes-38-bills-in-second-year/|title=In review : K-P Assembly passes 38 bills in second year - The Express Tribune|date=15 July 2015|work=The Express Tribune|access-date=9 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507122622/http://tribune.com.pk/story/920929/in-review-k-p-assembly-passes-38-bills-in-second-year/|archive-date=7 May 2016}}</ref> ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਾਕਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=27 May 2016 |title=KP Assembly - Establishment of the Women Caucus |url=http://www.pakp.gov.pk/2013/resolutions/12002/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703021608/http://www.pakp.gov.pk/2013/resolutions/12002/ |archive-date=3 July 2017 |access-date=4 January 2018 |website=www.pakp.gov.pk}}</ref> ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੂੰ 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ PML-N ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਾਹਿਦ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 2005 ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Sobia Shahid {{!}} KP Assembly |url=http://www.pakp.gov.pk/2013/member/wr-16/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170607215024/http://www.pakp.gov.pk/2013/member/wr-16/ |archive-date=2017-06-07 |access-date=2018-01-12 |website=www.pakp.gov.pk |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] dr0o4qrzjtlmmoskv8v21yrjbhppg6t 0 184572 853151 746870 2026-11-06T12:59:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853151 wikitext text/x-wiki '''ਹੀਰ ਸੋਹੋ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Heer Sohoo''') ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2023 ਤੱਕ ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਹੋ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.arabnews.pk/node/2048726/pakistan|title='A revolution:' In a first for Pakistan, woman becomes chief of Sindh's Soho tribe|date=23 March 2022|work=Arab News PK|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1681306|title=Heer Soho set to become first-ever woman tribal head in Sindh|last=Khawaja|first=Ghulam Hussain|date=23 March 2022|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1975 ਨੂੰ ਮੀਰਪੁਰ ਬਠਰੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="pas/2013">{{Cite web |title=Welcome to the Website of Provincial Assembly of Sindh |url=http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/31/411 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827214052/http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/31/411 |archive-date=27 August 2017 |access-date=8 March 2018 |website=www.pas.gov.pk}}</ref> ਉਸਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="pas/2008">{{Cite web |title=Welcome to the Website of Provincial Assembly of Sindh |url=http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/19/194 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828083318/http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/19/194 |archive-date=28 August 2017 |access-date=8 March 2018 |website=www.pas.gov.pk}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਖੇਤਰ PS-85 (ਠੱਟਾ-2) ਤੋਂ ਐਮਕਿਊਐਮ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਹੈਦਰ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=2013 election result |url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf |archive-date=1 February 2018 |access-date=8 March 2018 |publisher=ECP}}</ref> ਉਸੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ MQM ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/28/pml-n-secures-maximum-number-of-reserved-seats-in-na/|title=PML-N secures maximum number of reserved seats in NA|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103061614/https://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/28/pml-n-secures-maximum-number-of-reserved-seats-in-na/|archive-date=3 January 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=2013 Sindh Assembly women notification |url=https://ecp.gov.pk/Documents/Downloads/General%20Election%202013/Reserved%20Seats%20Notification/Reserved%20Seats%20in%20Sindh.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127124711/https://www.ecp.gov.pk/Documents/Downloads/General%20Election%202013/Reserved%20Seats%20Notification/Reserved%20Seats%20in%20Sindh.pdf |archive-date=27 January 2018 |access-date=8 March 2018 |publisher=Election Commission of Pakistan}}</ref>ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ MQM ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ]] (PPP) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/07-Mar-2018/mqm-p-s-heer-joins-ppp|title=MQM-P's Heer joins PPP|work=The Nation|access-date=5 April 2018}}</ref> ਉਹ 2002 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਮੁਤਾਹਿਦਾ ਕੌਮੀ ਮੂਵਮੈਂਟ (MQM) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="dawn/7march2018">{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1393629|title=Thrice elected on Muttahida ticket, Heer Soho defects to PPP|date=7 March 2018|work=DAWN.COM|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308000954/https://www.dawn.com/news/1393629|archive-date=8 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=Welcome to the Website of Provincial Assembly of Sindh |url=http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/9/74 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811075758/http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/9/74 |archive-date=11 August 2017 |access-date=8 March 2018 |website=www.pas.gov.pk}}</ref> ਉਸਨੇ 2008 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਖੇਤਰ NA-238 (ਠੱਟਾ-2) ਤੋਂ ਐਮਕਯੂਐਮ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸਈਅਦ ਅਯਾਜ਼ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਈ। ਉਸੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੋਣ ਖੇਤਰ PS-85 (ਠੱਟਾ-2) ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਹਲਕਾ PS-86 (ਠੱਟਾ-III) ਤੋਂ MQM ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ, ਪਰ ਸੀ. ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਸੂਈ ਪਾਲੀਜੋ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਦੋਵੇਂ ਸੀਟਾਂ ਹਾਰ ਗਏ।<ref name="ecp/2008">{{Cite web |title=2008 election result |url=https://www.ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202008/Report,%20General%20Election%202008,%20Vol-II.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105060230/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202008/Report,%20General%20Election%202008,%20Vol-II.pdf |archive-date=5 January 2018 |access-date=8 March 2018 |publisher=ECP}}</ref> ਉਸੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ MQM ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪੀਪੀਪੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/354299-ppp-bags-most-of-the-reserved-seats-in-new-sindh-assembly|title=PPP bags most of the reserved seats in new Sindh Assembly|date=13 August 2018|work=The News|access-date=13 August 2018|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5ey6un8v2ucmqs4ao4hzeeqtba5nzmf 0 184629 853143 746962 2026-11-06T12:56:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853143 wikitext text/x-wiki '''ਹਿਨਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਬੱਟ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Hina Parvez Butt;''' {{Lang-ur|{{Nastaliq|حنا پرویز بٹ}}}} ; ਜਨਮ 19 ਜਨਵਰੀ 1982) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ|ਪੀਐਮਐਲ-ਐਨ]] ਮੈਂਬਰ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪਰਵੇਜ਼ ਅਖਤਰ ਬੱਟ ਦੀ ਧੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਹਿਨਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਬੱਟ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜਨਵਰੀ, 1982<ref name="pap/2013">{{Cite web |title=Punjab Assembly |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1210 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613100516/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1210 |archive-date=13 June 2017 |access-date=6 February 2018 |website=www.pap.gov.pk}}</ref> ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਾਨਵੈਂਟ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਲਾਹੌਰ (LUMS) ਤੋਂ 2004 ਵਿੱਚ B.Sc (ਆਨਰਜ਼) ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ MBA ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਮਿਡਲਸੈਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ, ਯੂਐਸਏ ਤੋਂ "21ਵੀਂ ਸਦੀ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਨੀਤੀ" ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਨਵੈਂਟ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਆਨਰਜ਼) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲਸੈਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਓਹ 2013 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਐਨਜੀਓ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਦੀ ਕਾਕਸ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਕੇ, ਯੂਏਈ, ਤੁਰਕੀ, ਭਾਰਤ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਿਨਾ ਬੱਟ ਨੇ 2013 'ਚ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 17 ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ 'ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰੋਹਿਬਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਹੇਟ ਸਪੀਚ', "ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, "ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿੱਲ 2014" "ਘਰੇਲੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਧਿਕਾਰ। ਬਿੱਲ 2014""ਪੰਜਾਬ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ (ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਬਿੱਲ 2017", "ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਰੋਕੂ ਬਿੱਲ 2013", "ਪੰਜਾਬ ਹੋਮ ਬੇਸਡ ਵਰਕਰਜ਼ ਬਿੱਲ 2016", "ਪੰਜਾਬ ਘਰੇਲੂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਬਿੱਲ 2016" == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bdnr74lx4dya854u9uu1m69pfjdoyvw 0 184795 853155 747380 2026-11-06T13:00:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853155 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = | image = JFKWHP-KN-C29838 (cropped).jpg | death_date = {{death date and age|df=yes|2002|6|26|1918|7|24}} }} '''ਹੁਮੈਰਾ ਬੇਗਮ''' (ਫ਼ਾਰਸੀ: حميرا بیگم; 24 ਜੁਲਾਈ 1918 – 26 ਜੂਨ 2002) ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਾਹਿਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰਾਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। == ਵਿਆਹ == ਹੁਮਾਯਰਾ [[ਬੇਗਮ]] ''[[ਸਰਦਾਰ]]'' ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਪਤਨੀ ਮਾਹ ਪਰਵਰ ਬੇਗਮ ਦਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਜ਼ਰੀਨ ਬੇਗਮ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਅਮਾਨਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਐਚ. ਈ. ''ਲੋਇਨਾਬ'' ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਖਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 7 ਨਵੰਬਰ 1931 ਨੂੰ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਾਹਿਰ ਸ਼ਾਹ|ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੀਰ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Soszynski |first=Henry |title=AFGHANISTAN |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/states/islamic/afghanistan-barakzai.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813142916/http://members.iinet.net.au/~royalty/states/islamic/afghanistan-barakzai.html |archive-date=13 August 2016 |access-date=15 June 2016 |website=members.iinet.net.au}}</ref> ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੀਰ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹੁਮੈਰਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ। # ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਬਿਲਕਿਸ ਬੇਗਮ (ਜਨਮ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1932) # ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਖਾਨ (4 ਅਗਸਤ 1933-26 ਨਵੰਬਰ 1942) # ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1934) # ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਰੀਅਮ ਬੇਗਮ (2 ਨਵੰਬਰ 1936-25 ਦਸੰਬਰ 2021) # ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਦਿਰ ਖਾਨ (21 ਮਈ 1941-3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022) # ਪ੍ਰਿੰਸ [[Shah Mahmoud Khan|ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਮੂਦ ਖਾਨ]] (15 ਨਵੰਬਰ 1946-7 ਦਸੰਬਰ 2002) # ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾਊਦ ਪਸ਼ਤੂਨਯਾਰ ਖਾਨ (ਜਨਮ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1949) # ਪ੍ਰਿੰਸ [[Mir Wais Khan (b. 1957)|ਮੀਰ ਵੈਸ ਖਾਨ]] (ਜਨਮ 7 ਜਨਵਰੀ 1957) == ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਣੀ == 8 ਨਵੰਬਰ 1933 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਹੁਰੇ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਮੈਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੁਮੈਰਾ ਨੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਜਨਤਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ। ਰਾਜਾ ਅਮਾਨਉੱਲਾ ਖਾਨ ਨੂੰ 1929 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੋਰਾਇਆ ਤਰਜ਼ੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਕਾਰਨ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਦ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਪਰਦਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਇਕਾਂਤ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।<ref name="books.google.se">Robin Morgan: ''[https://books.google.com/books?id=mVHA9YVC6GQC&dq=queen+afghanistan+veil&pg=PA40 Sisterhood is Global: The International Women's Movement Anthology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803084800/https://books.google.se/books?id=mVHA9YVC6GQC&pg=PA40&dq=queen+afghanistan+veil&hl=sv&sa=X&ved=2ahUKEwjprbLo1MTtAhW6CRAIHZEPBmMQ6AEwAXoECAMQAg#v=onepage&q=queen%20afghanistan%20veil&f=false|date=3 August 2021}}''</ref> 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਬੰਦ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੱਛਮੀ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਕੱਪਡ਼ੇ ਪਹਿਨਣੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਅਹਾਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸੰਨ 1946 ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੁਮੈਰਾ ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਤ ''ਮਹਿਲਾ ਭਲਾਈ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ'' ਦੀ ਰੱਖਿਅਕ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਮੁਡ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ।<ref name="books.google.se"/> ਜਦੋਂ 1953 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾਊਦ ਖਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਵਿਕਾਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ, ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Stamp_of_Afghanistan_-_1968_-_Colnect_431948_-_Queen_Humaira_Begum.jpeg|thumb|ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ 1968 ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ]] 1959 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾਉਦ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਰਦਾ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/sisterh_xxx_1996_00_7746/page/40|title=Sisterhood is Global|last=Morgan|first=Robin|publisher=Feminist Press|year=1996|isbn=1-55861-160-6|pages=[https://archive.org/details/sisterh_xxx_1996_00_7746/page/40 40]}}</ref>ਇਹ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾਉਦ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref name="TA">Tamim Ansary (2012) [https://books.google.com/books?id=VKg4DgAAQBAJ&pg=PT147 Games without Rules: The Often-Interrupted History of Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803095702/https://books.google.co.uk/books?id=VKg4DgAAQBAJ&lpg=PT147&pg=PT147|date=3 August 2021}}</ref> ਇਹ ਕਦਮ 1957 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਕਾਬੁਲ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਕੈਰੋ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡੈਲੀਗੇਟ ਭੇਜ ਕੇ ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੰਗੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਕਦਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਗਸਤ 1959 ਵਿੱਚ, ਜੇਸ਼ਿਨ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੁਮੈਰਾ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਬਿਲਕਿਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਜ਼ਮੀਨਾ ਬੇਗਮ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਫੌਜੀ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।<ref name="TA" /> ਇਸ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਕਦਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਮੌਲਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ਼ਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।<ref name="TA"/> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਸੱਚਮੁੱਚ [[ਬੁਰਕਾ|ਚੱਦਰ]] ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੌਲਵੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਹੁਣ ਪਰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਇਸ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੱਦਰੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਚ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਬਰਾ ਨੂਰਜ਼ਈ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮਾ ਇਸਮਤੀ-ਵਰਦਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪਾਇਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref name="TA" /> ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੁਮੈਰਾ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਹ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਈ ਸੀ। == ਜਲਾਵਤਨੀ == 17 ਜੁਲਾਈ 1973 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ''ਇਸ ਨੂੰ'' ਪਤੀ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੰਬੇਗੋ ਲਈ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾਉਦ ਖਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਹੀਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਣਤੰਤਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਖਤਾਪਲਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹੀਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਜੋਖਮ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੁਮੈਰਾ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਇਟਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੰਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹੀਰ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਮਾਯਰਾ ਅਤੇ ਜ਼ਹੀਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੀਹ-ਨੌਂ ਸਾਲ [[ਰੋਮ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆ ਕੈਸੀਆ ਵਿਖੇ ਓਲਗਿਆਟਾ ਦੇ ਅਮੀਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਚਾਰ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਾਲੇ ਵਿਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣੀ ਸੀ ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ, ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2068848.stm|title=Afghan king's wife dies in Rome|date=27 June 2002|work=[[BBC News]]|access-date=24 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20030109064305/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2068848.stm|archive-date=9 January 2003}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਫੌਜੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਪਡ਼ੇ ਪਹਿਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਮਿਦ ਕਰਜ਼ਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਕਾਬੁਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2075756.stm|title=Ex-queen buried in Afghanistan|date=30 June 2002|work=[[BBC News]]|access-date=24 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20040716183515/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2075756.stm|archive-date=16 July 2004}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == === ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ === * [[ਤਸਵੀਰ:Order_of_the_Sun_(Afghanistan)_-_ribbon_bar.gif|50x50px]] ਨਾਈਟ ਗ੍ਰੈਂਡ ਕਾਰਡਨ ਆਫ਼ ਦਿ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਸੁਪਰੀਮ ਸਨ <ref>{{Cite web |title=Photo |url=http://d2ydh70d4b5xgv.cloudfront.net/images/e/1/vintage-photo-of-humaira-begum-walking-with-her-husband-mohammed-zahir-shah-70cd4540494adb14543164454a7ae64c.jpg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811143013/http://d2ydh70d4b5xgv.cloudfront.net/images/e/1/vintage-photo-of-humaira-begum-walking-with-her-husband-mohammed-zahir-shah-70cd4540494adb14543164454a7ae64c.jpg |archive-date=11 August 2017 |access-date=11 August 2017 |website=cloudfront.net}}</ref> * == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]] fa0xrc7ct1bj7ukvuzbekq0260sgfu8 0 189930 853148 825674 2026-11-06T12:57:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853148 wikitext text/x-wiki {{Compact TOC}} ਇਹ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ/ਸੰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਭੀਮਸੇਨ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ - "ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਲੱਖ ਰਾਗ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਹਨ।" ਇੱਥੇ ਕੁਝ [[ਰਾਗ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। (ਹੇਠ ਲਿਖੇ [[ਰਾਗ]], ਰਾਗਣੀਆਂ, ਉਪਰਾਗ, ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ, ਰਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਦਾਸ ਰਾਗ, ਦਾਸੀ ਰਾਗ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਰਾਗ ਜਾਂ ਜੋੜ ਰਾਗ, ਆਦਿ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ): (ਇਸ ਵੇਲੇ 1164 ਰਾਗ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸੂਚੀ) {{Compact TOC}} == ਅ ਅਤੇ ਆ == * ਆਦਿ ਰਾਗ * ਆਦਿ ਬਸੰਤ ਰਾਗ (ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ ) * ਆਰਾਬੀ ਰਾਗ * ਆਭਾਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਅਭੇਰੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਅਭੀਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਅਭੋਗੀ ਰਾਗ * ਆਭੋਗੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਅਚੋਬ ਰਾਗ * ਅਡਮਬਰੀ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਅੜਾਨਾ ਰਾਗ * ਅੜਾਨਾ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਅੜਾਨਾ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਅਦਭੁਤ ਕਲ੍ਯਾਣ ਰਾਗ * ਅਦਭੁਤ ਰੰਜਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਅਘਾਲੀ ਰਾਗ * [[ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ|ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ ਰਾਗ]] * ਅਹਿਮੋਹਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਅਹੀਰ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਅਹੀਰ ਲਲਿਤ ਰਾਗ * ਅਹੀਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਅਹੀਰੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਅਹੀਰੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਅਜਾਦ ਰਾਗ * ਅਜਾਦ ਹਿੰਡੋਲ ਰਾਗ * ਆਲਮਗਿਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਅੰਬਾ ਮਨੋਹਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਅੰਬਿਕਾ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਅਮਾਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਅਮੀਰੀ ਕੋੰਸ ਵਾਚਸਪਤੀ ਅੰਗ ਰਾਗ * ਅਮੀਰੀ ਖਾਨੀ ਕੋੰਸ ਵਾਚਸਪਤੀ ਅੰਗ ਰਾਗ * ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ * ਅਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਨੀ ਰਾਗ * ਆਨੰਦਾ ਰਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ * ਆਨੰਦਾ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਆਨੰਦਾ ਲੀਲਾ ਰਾਗ * ਆਨੰਦਾ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਆਨੰਦੀ ਰਾਗਨੀ * ਆਨੰਦੀ ਬਹਾਰ ਰਾਗਨੀ * ਆਨੰਦੀ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਆਂਧਰੀ ਰਾਗ * ਅੰਡਿਆਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਅੰਜਾਨੀ ਕਲਿਆਨ ਰਾਗਨੀ * ਅੰਜਾਨੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਅਨੁਰੰਜਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਅਲ੍ਹ੍ਹਿਆ ਰਾਗ * [[ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ|ਅਲ੍ਹ੍ਹਿਆ]] ਬਿਲਾਵਲ * ਆਰਜ ਰਾਗ * ਅਰੁਣ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਆਸਾ ਰਾਗ * ਆਸਾ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਆਸਾ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਆਸਾ ਮਾਂਡ ਰਾਗ * ਆਸਾ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਆਸਾ ਆਸਾਵਰੀ ਰਾਗ * ਆਸਾਵਰੀ (ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ) ਰਾਗ * ਆਸਾਵਰੀ ਤੋੜੀ (ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ) ਰਾਗ * ਅਸਲੇਖੀ ਰਾਗਨੀ * ਅਵੇਰੀ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ * ਔਡਵ ਰਾਗ * ਔਡਵ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਔਡਵ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਔਡਵ ਦੇਵਗਿਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਔਡਵ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਔਡਵ ਗੰਧਾਰ ਰਾਗ * ਔਡਵ ਗਿਰਿਜਾ ਰਾਗਨੀ * ਔਡਵ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਔਡਵ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ == ਅ == * ਆਦਿ (ਰਾਗ) * ਆਦਿ ਬਸੰਤ (ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ) * ਆਰਾਬੀ (ਰਾਗ) * ਅਭਾਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਅਭੇਰੀ ਤੋੜੀ * ਅਭਿਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * [[ਅਭੋਗੀ]] * [[ਅਭੋਗੀ|ਅਭੋਗੀ ਕਾਹਨਾੜਾ]] * ਆਚੋਬ (ਰਾਗ) * ਆਡਮਬਰੀ ਕੇਦਾਰ (ਰਾਗ) * [[ਰਾਗ ਅੜਾਨਾ|ਅੜਾਨਾ (ਰਾਗ)]] * [[ਰਾਗ ਅੜਾਨਾ|ਅੜਾਨਾ]] ਬਹਾਰ * [[ਰਾਗ ਅੜਾਨਾ|ਅੜਾਨਾ]] ਮਲਹਾਰ * ਅਦਭੁਤ ਕਲਿਆਣ (ਰਾਗ) * ਅਦਭੁਤ ਰੰਜਨੀ * ਅਘਾਲੀ (ਰਾਗ) * ਅਘੋਰਾ ਕੌਨਸ * [[ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ]] * ਅਹਿਮੋਹਿਨੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਅਹੀਰ [[ਅਭੋਗੀ|ਕਾਹਨਾੜਾ]] * ਅਹੀਰ ਲਾਲਟ * ਅਹੀਰ ਲਲਿਤ * ਅਹੀਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਅਹੀਰੀ ਮਲਹਾਰ * ਅਹੀਰੀ ਤੋੜੀ * ਅਜਾਦ (ਰਾਗ) * ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਡੋਲ * ਆਲਮਗਿਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਅੰਬਾ ਮਨੋਹਰੀ * ਅੰਬਿਕਾ ਸਾਰੰਗ * ਅਮਾਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਅਮੀਰੀ ਕੌਨਸ (ਵਾਚਸਪਤੀ ਅੰਗ) * ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਕੌਨਸ (ਵਾਚਾਸਪਤੀ ਅੰਗ) * [[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ|ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਲਿਆਣ]] * ਅੰਮ੍ਰਿਤਵਰਸ਼ਿਨੀ (ਰਾਗ) * ਆਨੰਦ (ਰਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) * ਆਨੰਦ ਭੈਰਵ * ਆਨੰਦ ਲੀਲਾ * ਆਨੰਦ ਮਲਹਰ * ਆਨੰਦੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਆਨੰਦੀ ਬਹਾਰ * ਆਨੰਦੀ ਕੇਦਾਰ * ਅੰਧਰੀ (ਅੰਦਰੀ) * ਅੰਡਿਆਲੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਅੰਜਨੀ ਕਲਿਆਣ * ਅੰਜਨੀ ਤੋੜੀ * ਅਨੁਰੰਜਨੀ * ਅਲਹਾਈਆ * [[ਅਲ੍ਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ|ਅਲਹਾਈਆ ਬਿਲਾਵਲ]] * ਆਰਾਜ (ਰਾਗ) * ਅਰੁਣ ਮਲਹਾਰ * [[ਰਾਗ ਆਸਾ|ਆਸਾ (ਰਾਗ)]] * ਆਸਾ ਭੈਰਵ * ਆਸਾ ਕਾਫੀ * ਆਸਾ ਮਾਂਡ * ਆਸਾ ਤੋੜੀ * ਆਸਾ ਅਸਾਵਰੀ * [[ਆਸਾਵਰੀ]] (ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ) * ਆਸਾਵਰੀ ਤੋੜੀ (ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ) * ਅਸਲੇਖੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਅਵੇਰੀ ਭੈਰਵੀ * ਔਡਵ (ਰਾਗ) * ਔਡਵ ਭੈਰਵ * ਓਡਵ ਬਿਲਾਵਲ * ਔਡਵ ਦੇਵਗਿਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਔਡਵ ਧਨਾਨਾਸਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਔਡਵ ਗੰਧਾਰ * ਔਡਵ ਗਿਰੀਜਾ * ਔਡਵ ਕੌਨਸ * ਔਡਵ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿਆਣ == ਬ == * ਬਧਾਂਸ ਰਾਗ * ਬਧਾਂਸ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਬਗਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਬਹਾਦੁਰੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਬਹਾਰ ਰਾਗਨੀ * ਬਾਹਰੀ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਬੈਰਾਗੀ ਰਾਗ * ਬੈਰਾਗੀ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਬੈਰਾਗੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਬਕੁਲ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਬਕੁਲਾਭਰਨ ਰਾਗ * ਬਨ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਬੰਗਾਲ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਬੰਗਾਲ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਬੰਗਾਲ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਬਾਂਗਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਬਰਾਰੀ (ਮਾਰਵਾ ਅੰਗ)ਰਾਗ * ਬਰਾਰੀ (ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ)ਰਾਗ * ਬਰਾਥੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਬ੍ਰ੍ਹ੍ਮਾਸ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਬਾਰਾਹੰਸਿਕਾ ਰਾਗਨੀ * ਬਾਰਵਾ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਬਸੰਤ|ਬਸੰਤ ਰਾਗ]] * [[ਰਾਗ ਬਸੰਤ|ਬਸੰਤ ਬਹਾਰ ਰਾਗ]] * ਬਸੰਤ ਪੰਚਮ ਰਾਗ * ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ ਰਾਗ * ਬਸੰਤ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਬਸੰਤਾ ਮੁਖਰੀ ਰਾਗ * ਬਸੰਤੀ ਰਾਗਨੀ * ਬਸੰਤੀ ਕਾਨੜਾ ਰਾਗਨੀ * ਬਸੰਤੀ ਕੋੰਸ ਰਾਗਨੀ * ਬਸੰਤੀ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਬਾਯਤੀ ਰਾਗ * [[ਭੈਰਵ (ਰਾਗ)|ਭੈਰਵ ਰਾਗ]] * ਬਿਹਾੜ ਰਾਗ * ਬਿਹਾੜ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਭੈਰਵ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਭੈਰਵ ਭਟੀਆਰ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ|ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ]] * ਭਾਨਖਰ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia"/> * ਭਾਨਖਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਭਾਸਕਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਭਾਸਕਰ(ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਭਟੀਆਰ (ਮਾਰਵਾ ਅੰਗ) ਰਾਗ * ਭਟੀਆਰ (ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ) ਰਾਗ * ਭਟੀਆਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਭਟੀਆਰੀ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਭਟੀਆਰੀ ਗੌਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਭਾਵਮਤ ਰਾਗ * ਭਾਵਮਤ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਭਾਵ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਭਾਵਸਾਖ ਰਾਗ * ਭਾਵਸਾਖ ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ * ਭਾਵਨਾ ਪੰਚਮ (ਉਪ ਰਾਗ) * ਭਵਾਨੀ ਰਾਗ * ਭਵਾਨੀ ਬਹਾਰ ਰਾਗਨੀ * ਭਿਲਾਲੁ ਰਾਗ * ਭੀਮ ਰਾਗ (ਕਾਫੀ ਥਾਟ) * ਭੀਮਸੇਨ ਰਾਗ * [[ਭੀਮਪਲਾਸੀ|ਭੀਮਪਲਾਸੀ ਰਾਗ]] * ਭਿੰਨਾ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਭਿੰਨਾ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਭਿੰਨਾ ਲਲਤ ਰਾਗ * ਭਿੰਨਾ ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਭਿੰਨਾ ਸ਼ਾਦਿਆ ਰਾਗ * ਭੂਕੋਸ਼ ਰਾਗ * ਭੋਰਾ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਭੂਪ/[[ਭੋਪਾਲੀ|ਭੂਪਾਲੀ ਰਾਗ]] * ਭੁਪਾਲ ਰਾਗ (ਭੈਰਵ ਥਾਟ) * ਭੁਪਾਲ ਤੋੜੀ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> * ਭੁਪੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗ * ਭੂਪ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਭੂਪ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਭੂਪ ਨਟ ਰਾਗ * ਭੁਪਾਵਲੀ ਰਾਗ * ਭੂਪਕਲੀ ਰਾਗ * ਭੂਪਲੈ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ(ਵਿਭਾਸ)|ਬਿਭਾਸ ਰਾਗ (ਮਾਰਵਾ ਅੰਗ)]] * [[ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ(ਵਿਭਾਸ)|ਬਿਭਾਸ]] [[ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ(ਵਿਭਾਸ)|ਰਾਗ]] (ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ) * [[ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ(ਵਿਭਾਸ)|ਬਿਭਾਸ]] [[ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ(ਵਿਭਾਸ)|ਰਾਗ]] (ਭੈਰਵ ਅੰਗ) * [[ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ(ਵਿਭਾਸ)|ਬਿਭਾਸ]] ਰਾਗ (ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਅੰਗ) * [[ਰਾਗ ਬਿਭਾਸ(ਵਿਭਾਸ)|ਬਿਭਾਸ ਰਾਗ ਪ੍ਰਭਾਤੀ]] * [[ਬਿਹਾਗ|ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ]] * ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ ਮਾਲਵਾ * ਬਿਹਾਗ ਨਟ ਰਾਗ * ਬਿਹਾਗ ਪਟ ਰਾਗ * ਬਿਹਾਗ ਸਾਵਨੀ ਰਾਗ * ਬਿਹਾਗੜਾ (ਨੀ ਸ਼ੁੱਧ) ਰਾਗ * ਬਿਹਾਗੜਾ (ਨੀ ਕੋਮਲ ਤੇ ਨੀ ਸ਼ੁੱਧ) ਰਾਗ * ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗ * ਬਿਹਾਰੀ ਰਾਗ * ਬਿਹਾਗੋੜਾ ਰਾਗ * ਬਿਹਾਗੋੜਾਮਾਲਵਾ ਰਾਗਾ * ਬਿਹਾਰੀ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ|ਬਿਲਾਸਾਖਾਨੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ]] <ref name="SoundofIndia" /> * ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ ਰਾਗ * ਬਿਲਾਵਲ ਗੋੰਡ ਰਾਗ * ਬਿਲਾਵਲ ਕੁਕੁਭ੍ਹ * ਬਿਲਾਵਲ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ (ਗੋਦ ਮਲਹਾਰ ਤੇ ਅਲਹੈਯਾ ਬਿਲਾਵਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ) * ਬਿਲਾਵਲ ਨੱਟ ਰਾਗ * ਬਿਲਾਵਲ ਸ਼ੁਕਲਾ ਰਾਗ * ਬਿਲਾਵਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਬਿਲਾਹਾਰੀ ਰਾਗ * ਬਿਨੋਦਾ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਬਿਰਾਧਰ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਬਿਰਜੂ ਕੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗਨੀ * ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨੀ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ == ਚ == * ਚੈਤੀ ਰਾਗ * ਚੈਤੀ ਬਰਵਾ ਰਾਗ * ਚੇਤੀ ਭੂਪ ਰਾਗ * ਚੱਕਰਧਰ (ਰਾਗ) * ਚੱਕਰਵਾਕ (ਰਾਗ) * ਚਲਨਟ ਰਾਗ * ਚੰਪਕ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਚੰਪਕ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਚੰਪਾਕਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਚੰਦ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਚੰਚਲਸਾਸ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਚਾਂਦਨੀ (ਰਾਗ) * ਚਾਂਦਨੀ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਚਾਂਦਨੀ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਚਾਂਦਨੀ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia"/> * ਚੰਦਰ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਚੰਦਰ ਭਾਨਕਰ ਰਾਗ * ਚੰਦਰ-ਬਿੰਬ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਚੰਦਰ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਚੰਦਰਧਵਨੀ ਰਾਗ * ਚੰਦਰਕਾਂਤ (ਰਾਗ) * ਚੰਦਰਕੌਂਸ ਰਾਗ (ਆਗਰਾ ਘਰਾਣਾ) * ਚੰਦਰਕੌਂਸ ਰਾਗ (ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਅੰਗ) * ਚੰਦਰਕੌਂਸ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> * ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਰਾਗ * ਚੰਦਰਨੰਦਨ ਰਾਗ * ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਰਾਗਨੀ * ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ (ਰਾਗ) * ਚਰਜੁ ਕੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਚਾਰੁਕੌਂਸ ਰਾਗ * ਚਾਰੂਕੇਸ਼ੀ ਰਾਗ * ਛਾਇਆ ਰਾਗ * ਛਾਇਆ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਛਾਇਆ ਗੌੜ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਛਾਇਆ ਹਿੰਡੋਲ ਰਾਗ * ਛਾਇਆ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਛਾਇਆ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਛਾਇਆ ਤਿਲਕ ਰਾਗ * ਛਾਇਆਨਟ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> == ਦ == * ਦਾਦੋਰੀ ਰਾਗ * ਡਾਗੋਰੀ ਰਾਗ * ਦਕਸ਼ਿਨਾ ਗੁੱਜਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਦਕਸ਼ੀਨਾਟਿਆ ਰਾਗ * ਦਾਰਸ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਦਰਬਾਰੀ ਰਾਗ * ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਦਰਬਾਰੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਦੋਲਤੀ ਰਾਗਨੀ * ਦਿਆਬਤੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੀਪਕ ਰਾਗ (ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ) * ਦੀਪਕ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਦੀਪਾਵਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੀਪਰੰਜਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਵਸਾਖ ਰਾਗ * ਦੇਵਗੰਧਾਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਦੇੱਸਾ ਜਲਧਰ ਰਾਗ * ਦੇੱਸਾ ਸਾਵਨ ਰਾਗ * ਦੇੱਸਾ ਸੋਰਠ ਰਾਗ * ਦੇਸ਼ ਰਾਗ * ਦੇਸ਼ ਗੋੜ ਰਾਗ * ਦੇਸ਼ ਜੋਗੀ ਰਾਗ * ਦੇਸ਼ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਦੇਸ਼ਾਖ਼ਿਆ ਰਾਗ * ਦੇਸ਼ੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਸੀ ਦੇਵਗਿਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਸ਼ੀ ਤਿਲੰਗ ਰਾਗ * ਦੇਸੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਰਾਗ (ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ) * ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਰਾਗ (ਮਾਰਵਾ ਅੰਗ) * ਦੇਸ਼ਕਾਰ ਰਾਗ * ਦੇਵਦਰਸ਼ਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਵਾਂਗੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਵਕਾਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਵਗੰਧਾਰ ਰਾਗ (ਜੋਨਪੁਰੀ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਗੰਧਾਰ) * ਦੇਵਗੰਧਾਰ ਰਾਗ (ਜੋਗਿਆ ਅੰਗ) * ਦੇਵਗੰਧਾਰ ਰਾਗ (ਆਸਾਵਰੀ ਅੰਗ) * ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਵਰੰਜਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਵਤਾ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਦੇਵਗਿਰੀ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਦੇਵ ਮਾਇਆ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਵਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਦੇਵਸਗ ਰਾਗ * ਦੇਵਰੀਤੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੇਵ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਢੱਕਾ ਰਾਗ (ਕੋਮਲ ਭੀਮਪਲਾਸੀ) * ਧਰਮਵਤੀ ਰਾਗਨੀ * ਧਨ ਬਸੰਤੀ ਰਾਗ (ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ) * ਧਨਾਕੋਨੀ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (ਭੈਰਵੀ ਅੰਗ) * ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (ਬਿਲਾਵਲ ਅੰਗ) * ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (ਕਾਫੀ ਅੰਗ) * ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (ਖਮਾਜ ਅੰਗ) * ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ ਮੁਲਤਾਨੀ * ਧਨਾਵਰਚੀ ਰਾਗ ਕਲਿਆਨ * ਧਾਨੀ ਰਾਗ * ਧਾਨਕੀ ਰਾਗਨੀ * ਧਾਨੀਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਧਨਿਆਧੈਵਤ ਰਾਗ * ਧਵਲਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਧੂਲਿਆ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਧੂਲਿਆ ਸਾਰੰਗ * ਧੁਮਵਤੀ ਰਾਗਨੀ * ਦਿਨ ਕਾ ਮਾਲ੍ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਦਿਵ੍ਯਾ ਗੰਧਾਰ ਰਾਗ * ਦਿਨ ਕਾ ਸ਼ੰਕਰਾ ਰਾਗ * ਦਿਨ ਕਾ ਪੁਰੀਆ ਰਾਗਨੀ * ਦਿਨ ਕਾ ਪੁਰੀਆ ਰਾਗਨੀ (ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ) * ਦਿਸ਼ਾਖ ਰਾਗ * ਦਿਵ੍ਯਾ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਰਾਗਨੀ (ਪੰਡਿਤ ਮਿਲਿੰਡ ਦੱਤੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) * ਦਿਵਾਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਦਰਵਿੜਾ ਗੋੜਾ ਰਾਗ * ਦਰਵਿੜਾ ਗੁੱਜਰੀ ਰਾਗ * ਦੁਰਗਾ ਰਾਗ * ਦੁਰਗਾ ਰਾਗ (ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ) * ਦੁਰਗਾ ਰਾਗ (ਖਮਾਜ ਥਾਟ) * ਦੁਰਗਾ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਦੁਰਗਾ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਰਾਗਨੀ * ਦੁਰਗੇਸ਼ਵਰੀ 1 ਰਾਗ * ਦੁਰਗੇਸ਼ਵਰੀ 2 ਰਾਗਨੀ * ਦ੍ਵਿਜਵੰਤੀ ਰਾਗਨੀ == ਇ == * ਇਨਾਇਤਖਾਨੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਏਰੁਕਲਕੰਭੋਜੀ (ਰਾਗ) == ਗ == * ਗਗਨ ਵਿਹੰਗ ਰਾਗ * ਗਜਧਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਗੰਭੀਰ ਰਾਗ * ਗੰਧਾਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਗੰਧਾਰੀ 1 ਰਾਗਨੀ * ਗੰਧਾਰੀ 2 ਰਾਗਨੀ * ਗੰਧਾਰੀ 3 ਰਾਗਨੀ * ਗੰਧਾਰੀ ਬਹਾਰ ਰਾਗਨੀ * ਗੰਧਾਕ੍ਰਿਆ ਰਾਗ * ਗਾਂਧੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਗਣੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗ * ਗਾਰਾ ਰਾਗ * ਗਾਰਾ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਗਾਰਾ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਗਾਰਾ ਮਾਂਡ ਰਾਗ * ਗੋੜ ਰਾਗ * ਗੋੜ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਗੋੜ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਗੋੜ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਗੋੜ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> * ਗੋੜੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਗੋੜੀ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਗੋੜੀ ਲਲਿਤ ਰਾਗ * ਗੋੜੀ ਮਲਹਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਗੋਲ ਰਾਗ (ਭੈਰਵ ਥਾਟ) * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ ਰਾਗ]] * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਰਾਗ (ਭੈਰਵ ਥਾਟ) * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]]<nowiki/>ਰਾਗ (ਕਲਿੰਗਡਾ ਅੰਗ ਦੋਂਵੇਂ ਮਧ੍ਯਮ,ਮ ਵਾਲਾ) * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਰਾਗ (ਮਾਰਵਾ ਅੰਗ) * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਰਾਗ (ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ) * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਬੈਰਾਗਣ ਰਾਗਨੀ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਬਸੰਤ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਚਿਆਤੀ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਚੇਤੀ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਦਖਣ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਦੀਪਕੀ ਰਾਗਨੀ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਗੌਰਾਰੀ ਰਾਗਨੀ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਲਤਿਕਾ ਰਾਗਨੀ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਮਾਝ ਰਾਗਨੀ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਮਾਲਾ ਰਾਗਨੀ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਮਾਲਵਾ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਪੂਰਬੀ ਰਾਗ i * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਕੀ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ|ਗੌਰੀ]] ਸੋਰਠ ਰਾਗ * ਗੋਉੰਡਕਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਗਾਵਤੀ ਰਾਗ * ਗਿਰਿਜਾ ਔਡਵ ਰਾਗ * ਗਿਰਿਜਾ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਗਿਰਿਜਾ ਗੰਧਾਰ ਰਾਗ * ਗਿਰਿਜਾ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਗੋਦਗੀਰ ਰਾਗਨੀ * ਗੋਪ ਕੰਬੋਜੀ ਰਾਗ (ਕਾਫੀ ਥਾਟ) * ਗੋਪਿਕਾ ਰਾਗ * ਗੋਪਿਕਾ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਗੋਰਖ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> * ਗੋਵਰਧਨੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਗੋੰਡ ਰਾਗ * ਗੁੱਜਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਗੁਣ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਗੁਣ ਸਾਗਰ ਰਾਗ * ਗੁਣਕੀਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਗੁਨਗੁਨੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਗੁਣਕਲੀ ਰਾਗ * ਗੁਣਕਲੀ ਰਾਗ (ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ) * ਗੁਣਕਲੀ ਰਾਗ (ਮਧ੍ਯਮ ਵਰਜਤ) * ਗੁਣਕਲੀ ਰਾਗ (ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਰਜਤ) * ਗੁਣਕਲੀ ਜੋਗਿਆ ਰਾਗ * ਗੁਣਕਲੀ ਉਤਰੀ ਰਾਗ * ਗੁਣਕਰੀ ਰਾਗ * ਗੁਣਰੰਜਨੀ ਰਾਗ * ਗੁੰਡ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਗੂਂਜੀ ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ * ਗੂਂਜੀ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਗੁਰਜਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਗੁਰਜਰੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> * ਗੁਰੂ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਗਿਆਨਕਲੀ ਰਾਗਨੀ == ਹ == * ਹਮੀਰ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia"/> * ਹਮੀਰ ਤਰੰਗ ਰਾਗ * ਹਮੀਰ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਹਮੀਰ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਹਮੀਰ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਹਮੀਰ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਹਮੀਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਹਮੀਰੀ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਹਮਵੀਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਹਂਸਾਧਵਨੀ ਰਾਗ * ਹਂਸਾ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਹਿਮਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਹੰਸਾਨਾਰਾਇਣੀ ਰਾਗ (ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ) * ਹੰਸਕਿਨਕਿਨੀ (ਰਾਗ) * ਹਉੰਸਨਾਦ (ਰਾਗ) * ਹੰਸਵਿਨੋਦ (ਰਾਗ) * ਹਰਖ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਹਰਸ਼ (ਰਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) * ਹਰਸ਼ਸੁਰੰਗਾ ਰਾਗ * ਹਰਸਰਿਂਗਾਰਾ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਹਰੀ ਭੈਰਵ (ਪੰ. ਮਿਲਿੰਦ ਦਾਤੇ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪੰਡਿਤ [[ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ|ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ ਨੂੰ]] ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਰਾਗ) * ਹਰੀ ਕੌਂਸ (ਰਾਗ) * ਹਰੀ ਮੋਹਿਨੀ (ਪੰ. ਮਿਲਿੰਦ ਦਾਤੇ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪੰਡਿਤ [[ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ|ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ]] [[ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ|ਨੂੰ]] ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਰਾਗ) * ਹਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ (ਰਾਗ) * ਹਸੰਤਰੇਹਤਾ (ਰਾਗ) * ਹੇਮ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਹੇਮ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਹੇਮ ਲਲਤ ਰਾਗ * ਹੇਮ ਨਟ ਰਾਗ * ਹੇਮਸ਼੍ਰੀ (ਪੰ.ਅਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਰਾਓ ਰਿੰਜ 'ਤਨਾਰੰਗ' ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਰਾਗ) * ਹੇਮੰਤ ਰਾਗ * ਹੇਮਵਤੀ ਰਾਗ * ਹੇਮਵੰਤੀ ਰਾਗ * ਹਿਜਾਜ ਰਾਗ * ਹਿਜਾਜ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਹਿੰਡੋਲ ਰਾਗ * ਹਿੰਦੋਲ ਅਜਾਦ ਰਾਗ * ਹਿੰਡੋਲ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਹਿੰਡੋਲ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਹਿੰਡੋਲ ਹੇਮ ਰਾਗ * ਹਿੰਡੋਲ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਹਿੰਦੋਲ ਮਾਰਗ ਰਾਗ * ਹਿੰਡੋਲ ਪੰਚਮ ਰਾਗ * ਹਿੰਡੋਲੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਹਿੰਡੋਲਿਤਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਹੋਮਸ਼ਿਖਾ ਰਾਗ (ਖਮਾਜ ਠਾਟ) * ਹੁਸੈਨੀ ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ ।੧।ਰਹਾਉ * ਹੁਸੈਨੀ ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ ੨ * ਹੁਸੈਨੀ ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ ੨ * ਹੁਸਨੀ ਭੈਰਵ (ਪੰ. ਮਿਲਿੰਦ ਦਾਤੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸਤਾਦ [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] [[ਹਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੌਰਸੀਆ|ਨੂੰ]] ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਰਾਗ) * ਹੁਸੈਨੀ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ * ਹੁਸਨੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ == ਈ == * ਇਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਇਮਰਤਕੌਂਸ ਰਾਗ * ਇਨਾਇਤਖਾਨੀ ਕਾਨੜਾ ( ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) * ਇੰਦੂਮਤੀ ਰਾਗਨੀ * ਇੰਦ੍ਰਾਸਨ ਰਾਗ == ਜ == * ਜਬਲੀਧਰ (ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ) * ਜੈਕੌਂਸ (ਰਾਗ) * ਜੈਰਾਜ (ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ) * ਜੈਜ ਬਿਲਾਵਲ * ਜੈਮਿਨੀ (ਰਾਗ) * ਜੈਮਿਨੀ ਕਲਿਆਣ * ਜੈਤ (ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ) * ਜੈਤਸ਼੍ਰੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਜੈਤ ਕਲਿਆਣ * ਜੈਵੰਤੀ (ਟੋਡੀ ਥਾਟ) * [[ਰਾਗ ਜੈਜਾਵੰਤੀ|ਜੈਜੈਵੰਤੀ]] <ref name="SoundofIndia"/> * [[ਰਾਗ ਜੈਜਾਵੰਤੀ|ਜੈਜੈਵੰਤੀ]] (ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਅੰਗ) * [[ਰਾਗ ਜੈਜਾਵੰਤੀ|ਜੈਜੈਵੰਤੀ]] (ਸੋਰਠ ਅੰਗ) * ਜੈਜੈਵੰਤੀ ਕਨਾਡਾ * ਜੈਜੈਵੰਤੀ ਟੋਡੀ * ਜਲਧਾਰਾ (ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਗ) * ਜਲਧਰ ਬਸੰਤੀ * ਜਲਧਰ ਦੇਸਾ * ਜਲਧਾਰ ਕੇਦਾਰ * ਜਨਸੰਮੋਹਿਨੀ <ref name="SoundofIndia" /> * ਜੰਗਲਾ ਪੁਰਵੀ * ਜੰਗੁਲਾ (ਆਸਾਵਰੀ ਅੰਗ) * ਜੌਨ (ਰਾਗ) * ਜੌਂਕਲੀ * [[ਰਾਗ ਜੌਨਪੁਰੀ|ਜੌਨਪੁਰੀ]] * ਜੌਨਪੁਰੀ ਬਹਾਰ * ਜੌਨਪੁਰੀ ਟੋਡੀ * ਜਯੰਤ (ਕਾਫੀ ਗੱਲ) * ਜੈਅੰਤ ਮਲਹਾਰ (ਇਹ ਰਾਗਾਂ [[ਰਾਗ ਜੈਜਾਵੰਤੀ|ਜੈਜੈਵੰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਰਾਗ ਮਲਾਰ|ਮਲਹਾਰ]] ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।) * ਜੈਅੰਤ ਕਨੜਾ (ਇਹ ਰਾਗਾਂ [[ਰਾਗ ਜੈਜਾਵੰਤੀ|ਜੈਜੈਵੰਤੀ]] ਅਤੇ ਕਨੜਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।) * ਜੈਅੰਤੀ (ਰਾਗਿਨੀ) * ਜਯਾ * ਜਯਤ * ਜੇਤਸ਼੍ਰੀ * ਝਾਂਝ ਮਲਹਾਰ * ਝਿੰਝੋਟੀ * ਝਿੰਝੋਟੀ ਮਿਸ਼ਰਵੰਤੀ * ਝਿੱਲਾ/ਜਿਲਾ (ਰਾਗ) * [[ਜੋਗ (ਰਾਗ)|ਜੋਗ]] (ਰਾਗ) * ਜੋਗ ਬਹਾਰ * ਜੋਗ ਤਿਲੰਗ * ਜੋਗੇਸ਼ਵਰੀ (ਰਾਗ) (ਕਾਫੀ ਗੱਲ) * ਜੋਗੇਸ਼ਵਰੀ (ਰਾਗ) (ਖਮਜ ਠਾਟ) * ਜੋਗੀ (ਰਾਗ) * ਜੋਗੀ ਭੈਰਵੀ * ਜੋਗੀ ਮੰਡ * ਜੋਗੀਆ ਕਲਿੰਗਦਾ * ਜੋਗੀਆ * ਜੋਗੀਆ ਆਸਵਾਰੀ * ਜੋਗਕੌਂਸ * ਜੋਗਵੰਤੀ * ਜੁਨ ਭੈਰਵ * ਜੰਗਲਾ (ਰਾਗ) == ਕ == * ਕਾਮੈਈ ਰਾਗ (ਖਮਾਜ ਥਾਟ) * ਕਾਮਕੇਸ਼ ਰਾਗ (ਖਮਾਜ ਥਾਟ) * ਕਬੀਰ ਭੈਰਵ ਰਾਗ 1 * ਕਬੀਰ ਭੈਰਵ ਰਾਗ 2 * ਕਬੀਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਬੀਰੀ ਗੌਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਛੇਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਕਾਫੀ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਕਾਫੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਕਾਫੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਕਗਨਤ ਰਾਗ * ਕੈਸਿਕੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਾਕਮਭੇਰੀ (ਭੈਰਵੀ) ਰਾਗਨੀ * ਕਾਕੁਭਾ ਰਾਗਨੀ * ਕਲਾ ਭਰਨ ਰਾਗਨੀ (ਖਮਾਜ ਥਾਟ) * ਕਲਾਹੰਸ ਰਾਗ * ਕਾਲੰਕਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕਲਾਰੰਜਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਲਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (ਪੰਡਿਤ ਭੀਮ ਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ ਦਵਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) * ਕਲੀਆਂ ਰਾਗ * ਕਾਲੀਆਂ ਭੂਪਾਲੀ ਰਾਗ * ਕਲਿੰਗਾ ਰਾਗ * ਕਲਿੰਗੜਾ ਰਾਗ * ਕਲਿਯਾਨ ਰਾਗ * ਕਲਯਾਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਮਾਕਸ਼ਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਮਲ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕਮਲ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਕਮਲਰੰਜਨੀ ਰਾਗ * ਕੰਬੋਜੀ ਰਾਗ * ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਾਮਕੇਸ਼ ਰਾਗ * ਕਾਮੋਦ ਰਾਗ * ਕਾਮੋਦ ਨਟ ਰਾਗ * ਕਾਮੋਦੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਾਮੋਦਵੰਤੀ ਰਾਗਨੀ (ਖਮਾਜ ਥਾਟ) * ਕਾਮਪਿਲੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ * ਕਾਨੜਾ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਕਾਨੜਾ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਕਾਨਰਾ ਰਾਗ * ਕਾਨੜੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਾਨਾਰ੍ਯਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕਾਨਾਕੰਗੀ ਰਾਗ * ਕਾਨਮਲਾ ਪੁਉਤਰ ਰਾਗ * ਕਾਨਾਕੰਗੀ ਰਾਗ (ਭੈਰਵ ਥਾਟ) * ਕੋਸੀ ਰਾਗ * ਕੋਸੀਕਾਨੜਾ ਰਾਗ (ਨਾਯਕੀ ਅੰਗ) * ਕੋਸੀਕਾਨੜਾ ਰਾਗ (ਇਹ ਰਾਗ ਮਾਲ੍ਕੋੰਸ ਤੇ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ) * ਕਪਰ ਗੌਰੀ ਰਾਗ * ਕਪੀ ਰਾਗ (ਕਾਫੀ ਥਾਟ) * ਕਰਨਾਟੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਰਨਾਟਕਾ ਬੰਗਲਾ ਰਾਗ * ਕਰ੍ਨਾਟਕੀ ਰਾਗਨੀ * ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਾਗ * ਕੌਸ਼ਿਕਧ੍ਵਨਿ ਰਾਗ * ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਰਾਗਨੀ * ਕੌਸ਼ੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਕੌੰਸੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ (ਨਾਯਕੀ ਅੰਗ) * ਕੌੰਸੀ ਰਾਗ (ਭੈਰਵੀ ਥਾਟ) * ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਕੇਦਾਰ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਕੇਦਾਰ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਕੇਦਾਰ ਭਾਨਕਰ ਰਾਗ * ਕੇਦਾਰ ਮਾਂਡ ਰਾਗ * ਕੇਦਾਰ ਨੰਦ ਰਾਗ * ਕੇਦਾਰਨੰਦਾ ਰਾਗ * ਕੇਦਾਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਕੇਦਾਰੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਕੇਕੀ ਰਾਗਨੀ * ਕੇਸਰੀ ਕਲਯਾਨ ਰਾਗ * ਖਮਾਜ ਰਾਗ * ਖਮਾਜ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਖਂਬਾਵਤੀ ਰਾਗ (ਖਮਾਜ ਥਾਟ) * ਖਮਾਜੀ ਭਟਿਯਾਰ ਰਾਗ * ਖਾਪਰ ਗੌਰੀ ਰਾਗਨੀ * ਖਾਟ ਰਾਗ (6 ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ) * ਖਾਟ ਰਾਗ (ਆਸਾਵਰੀ ਥਾਟ) * ਖਾਟ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਖਾਟ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਖੇਮ ਰਾਗ (ਕਲਯਾਨ ਥਾਟ) * ਖੇਮ ਕਲਯਾਨ ਰਾਗ * ਖੇੰਬ ਰਾਗ * ਖੇੰਬਧ੍ਵਨ ਰਾਗ * ਖੇਮੰਤ ਰਾਗ * ਖੋਕਰ ਰਾਗ * ਖੋਕਟ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕਿਰਣਰੰਜਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਕਿਵਾਨੀ ਰਾਗ * ਕਲਾਵੰਤੀ ਰਾਗ * ਕੋਹਾਰੀ ਕਲਯਾਨ ਰਾਗ * ਕੋਕਭ ਰਾਗ * ਕੋਕਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕੋਕਿਲਾ ਪੰਚਮ ਉਪਰਾਗ * ਕੋਹਲ ਰਾਗ (ਕਾਫੀ ਥਾਟ) * ਕੋਲਾਹਲ ਰਾਗ (ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ) * ਕੋਲਿਹਾਸ ਰਾਗ (ਕਾਫੀ ਥਾਟ) * ਕੋਮਲ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ Komal Bageshri * ਕੋਮਲ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਕੋਮਲ ਦੇਸੀ ਰਾਗ * ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਆਸਾਵਰੀ ਰਾਗ * ਕੋਲਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕੌਮਾਰੀ ਰਾਗਨੀ (ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ) * ਕ੍ਰਿਪਾਵਤੀ ਰਾਗਨੀ (ਆਸਾਵਰੀ ਥਾਟ) * ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ * ਕਰੁਲੰਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕੁਕੁਭ ਰਾਗ * ਕੁੰਭ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕੁੰਭਾਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕੁਮੁਦਨੀ ਰਾਗਨੀ * ਕੁਨਾਦਾ ਰਾਗ * ਕੁੰਤਲ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕੁਰਾਂਜੀ ਰਾਗ * ਕੁਸ਼ਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਕੁਸੁਮ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ == ਲ == * ਲਚਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਲਚਾਰੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਲੱਛਸਾਖ ਰਾਗ * ਲਛਾਸ ਰਾਗ * ਲਗਨ ਗੰਧਾਰ ਰਾਗ * ਲਾਜਵੰਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਲਲਤ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia">[http://www.soundofindia.com/raagas.asp List of Ragas], ''SoundofIndia.com''.</ref> * ਲਲਤ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਲਲਤ ਪੰਚਮ ਰਾਗ * ਲਲਿਤ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਲਲਿਤ ਭਟਿਆਰ ਰਾਗ * ਲਲਿਤ ਬਿਲਾਸ ਰਾਗ * ਲਲਿਤ ਪੰਚਮ ਰਾਗ * ਲਲਿਤਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਲਲਿਤਾ ਗੌਰੀ ਰਾਗਿਨੀ (ਭੈਰਵ ਅੰਗ) * ਲਲਿਤਾ ਗੌਰੀ ਰਾਗਿਨੀ (ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ) * ਲਲਿਤਾ ਸੋਹਣੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਲਲਿਤਧਵਨੀ ਰਾਗ * ਲਲਿਤਕਲੀ ਰਾਗ * ਲਤਾੰਗੀ ਰਾਗ * ਲੰਕਾਦਹਨ ਸਾਰੰਗ (ਲੰਕਾਦਹਾਨੀ ਸਾਰੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) * ਲੰਕੇਸ਼੍ਰੀ 1 ਰਾਗ * ਲੰਕੇਸ਼੍ਰੀ ੨ ਰਾਗ * ਲੰਕੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਲੰਕੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਲੋਮ ਰਾਗ == ਮ == * ਮੱਧਾ ਕਲਯਾਨ ਰਾਗ * ਮੱਧਾ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਮਾਧਵਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਮੱਧਾਸੂਰਜਾ ਰਾਗ * ਮਧੂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਮਧੂ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਮਧੁਕਲੀ ਰਾਗ i * ਮਧੂ ਕਲਯਾਨ ਰਾਗ * ਮਧੂ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਮਧੂ ਮਾਲਵੀ ਰਾਗ * ਮਧੂ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਮਧੂ ਸਰਸਵਤੀ ਰਾਗ * ਮਧੂਵੰਤੀ ਰਾਗ * ਮਧੂਕੋੰਸ * ਮਧੂਮਾਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਮਧੂਮਾਲਤੀ ਰਾਗ * ਮਧੂਮਾਧਵੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਧੂਰਂਜਨੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਧੂਸੁਰਾਵਲੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਧ੍ਯਾਮਾਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਮਧ੍ਯਮਵਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਹਾਠੀ ਰਾਗ * ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ ਗੁੱਜਰੀ ਰਾਗ * ਮਾਝ ਰਾਗ * ਮਾਲਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਲਾਵਾਸਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਾਲਾਨੀ ਰਾਗ (ਭੈਰਵੀ ਥਾਟ) * ਮਾਲਤੀ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਮਾਲਤੀ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਮਾਲਤੀ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ|ਮਾਲਵਾ ਰਾਗ]] * ਮਾਲਵੀ ਰਾਗ (ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ) * ਮਾਲਵੀ ਰਾਗ (ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ) * [[ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ|ਮਾਲਵਾ]] ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਮਾਲਾਵਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਲਯਾਲਮ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਮਲਾਰ|ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ]] * ਮਲਹਾਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * [[ਮਾਲਗੁੰਜੀ|ਮਾਲਗੂਂਜੀ ਰਾਗ]] * ਮਾਲੀਗੌਰਾ ਰਾਗ (ਧ ਕੋਮਲ) * ਮਾਲੀਗੌਰਾ ਰਾਗ (ਧ ਕੋਮਲ,ਧ ਸ਼ੁੱਧ) * ਮਾਲਿਨੀ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * [[ਮਾਲਕੌਂਸ|ਮਾਲਕੋੰਸ ਰਾਗ]] * [[ਮਾਲਕੌਂਸ|ਮਾਲਕੋੰਸ]] ਬਹਾਰ ਰਾਗ * [[ਮਾਲਕੌਂਸ|ਮਾਲਕੋੰਸ]] ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * [[ਮਾਲਕੌਂਸ|ਮਾਲਕੋੰਸ]] ਪੰਚਮ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ|ਮਾਲਵਾ ਰਾਗ]] * [[ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ|ਮਾਲਵੀ ਰਾਗਿਨੀ]] * ਮਲੂਹਾ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਮਲੂਹਾ ਕਲਯਾਨ ਰਾਗ * ਮਲੂਹਾ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਮਲੂਹਾ ਮੰਡ ਰਾਗ * ਮੱਲਾਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਾਨਵੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮੰਡ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਮੰਡ ਭਟੀਆਰ ਰਾਗ * ਮੰਡ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> * ਮੰਗਲ ਭੈਰਵ ਰਾਗ 1 * ਮੰਗਲ ਭੈਰਵ ਰਾਗ 2 * ਮੰਗਲ ਲਲਿਤ ਰਾਗ * ਮੰਗਲ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਮੰਗਲਧ੍ਵਨੀ ਰਾਗ * ਮੰਗਲਗੁੱਜਰੀ ਰਾਗ * ਮੰਗਲਾਂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਮੰਗੇਸ਼ੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ (ਪੰਡਿਤ ਮਿਲਿੰਦ ਦਤੇ ਦਵਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ,ਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਮੰਗੀਆ ਭੂਸਨੀ ਰਾਗ * ਮਾਂਜ ਖਮਾਜ ਰਾਗ * ਮਾਂਝਾ ਖਮਾਜ ਰਾਗ * ਮੰਜਰੀ ਰਾਗ * ਮਨ੍ਜਾਰਿਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਮੰਜੂਭਾਸ਼ਿਨੀ ਰਾਗ * ਮਾਰਗਾ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> * ਮਾਰਗ ਹਿੰਡੋਲ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ|ਮਾਰੂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ]] * ਮਾਰੂ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਮਾਰੂ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਮਾਰੂ ਦਖ੍ਹਨੀ ਰਾਗ * ਮਾਰੂ ਕਲਯਾਨ ਰਾਗ * ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਮਾਰੂ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਮਾਰੂ ਖਮਾਜ ਰਾਗ * ਮਾਰੂ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ|ਮਾਰਵਾ ਰਾਗ]] * [[ਰਾਗ ਮਾਰਵਾ|ਮਾਰਵਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ]] * ਮੇਧਾਵੀ ਰਾਗ * ਮੇਘ ਰੰਜਨੀ ਰਾਗ * ਮੇਹ ਕਾਲੀ ਰਾਗ * ਮੇਵਾੜਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਮਯੂਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮੀਰਾ ਬਾਈ ਕਿ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗਿਨੀ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਦੇਸ਼ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਗਾਰਾ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਝਿੰਝੋਟੀ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਜੋਗ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਕਲਯਾਨ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਖਮਾਜ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਕਿਰਵਾਨੀ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਮਾਂਡ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਮਾਂਝਾ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਨਾਰਾਇਨੀ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੱਟ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਪਹਾੜੀ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਪੀਲੂ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਸ਼ੰਕਰਾ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਰਾਗ * ਮਿਸ਼੍ਰ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ (ਕੁੱਛ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਗ ਮਲਹਾਰ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਵਖਰਾ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ) * [[ਰਾਗ ਮਲਾਰ|ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ]] <ref name="SoundofIndia" /> * ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ Sarang (ਮਲਹਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਣੀ ਸਾਰੰਗ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ) * ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਮੋੜ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ (ਮਲਹਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮੋਦ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ)) * ਮੋਹਨਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਮੋਹਿਨੀ ਰਾਗ * ਮੋਤਕੀ ਰਾਗ * ਮੋਤਕੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਮ੍ਰਿਗ ਸਾਵਣੀ ਰਾਗ * ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਮੁਦ੍ਰਿਕੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਮੁਗਧਾ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਰਾਗ ( ਪੰਡਿਤ ਮਿਲਿੰਡ ਦਤੇ ਦਵਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) * ਮੁਕਤੀਪ੍ਰਦਾਯਿਨੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਮੁਲਤਾਨੀ ਰਾਗ * ਮੁਲਤਾਨੀ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਮੁਸਤੰਗ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ == ਨ == * ਨਾਦ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਨਾਦਾ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਨਾਦਨਾਮਕ੍ਰਿਯਾ ਰਾਗ * ਨਾਗਧਵਾਨੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਨਾਗਾ ਗੰਧਾਰ ਉਪਰਾਗ * ਨਾਗਾ ਪੰਚਮ ਉਪਰਾਗ * ਨਾਗਾਸਰਾਵਲੀ ਰਾਗ * ਨਾਇਕੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਨਨਾਦ ਰਾਗ * ਨੰਦ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia"/> * ਨੰਦ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਨੰਦ ਕੌਂਸ ਰਾਗ * ਨੰਦ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਨਾਨਕ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ ॥ * [[Narayani (raga)|ਨਾਰਾਇਣੀ]] ਰਾਗ * ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਂਸਾ (ਪੰਡਿਤ ਮਿਲਿੰਦ ਮਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ|ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ) * ਨਟ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਨਟ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਨਟ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਨਟ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਨਟ ਕਾਮੋਦ ਰਾਗ * ਨਟ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਨਟ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਨਾਟ ਨਾਗਰੀ ਰਾਗ * ਨਟਚੰਦਰ ਰਾਗ * ਨਟਹਮਸ ਰਾਗ * ਨਾਟਕਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਨਾਟਿਕਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਨਟਨਾਰਾਇਣ ਰਾਗ * ਨਟਨਾਰਾਇਣੀ ਰਾਗ ।੧।ਰਹਾਉ * ਨਟਨਾਰਾਇਣੀ ਰਾਗ ੨ * ਨਾਥਮੀਰਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਨਾਰਾਇਣੀ ਰਾਗ * ਨਵਰੰਜਨੀ ਰਾਗ * ਨਾਇਕੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਨੇਪਾਲ ਰਾਗ * ਨੇਪਾਲ ਗੌੜਾ ਰਾਗ * ਨੀਲਾਂਬਰੀ ਰਾਗ * ਨਿੰਦਿਆਰੀ ਰਾਗ * ਨਿਰੰਜਨੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ == ਪ == * ਪਹਾੜੀ (ਰਾਗ) <ref name="SoundofIndia"/> * ਪਲਾਸ ਰਾਗ * ਪਲਾਸ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਪਲਾਸੀ ਰਾਗ * ਪੰਚਾ ਜੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗ * ਪੰਚਮ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਪੰਚਮ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਅੰਗ * ਪੰਚਮ ਰਾਗ ਹਿੰਡੋਲ ਅੰਗ * ਪੰਚਮ ਮਾਲਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਪੰਚਮ ਸ਼ਾਡਵ ਉਪਰਾਗ * ਪੰਚਮ ਸੇ ਗਾਰਾ ਰਾਗ * ਪਰਬਲ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਪਾਰਬਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਪਾਰਬਤੀ ਬਿਭਾਸ ਰਾਗਿਨੀ * ਪਾਰਬਤੀ ਦਖਣੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਪਰਜ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਪਰਜ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਪਰਜ ਕਲਿੰਗਦਾ * ਪਰਾਜੀ ਭੈਰਵ * ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗ * ਪਰਦੇਸ਼ ਰਾਗ * ਪੱਟ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਪੱਟ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਪੱਟ ਰੰਜਨੀ ਰਾਗ * ਪਟਦੀਪਕ ਰਾਗ * ਪਟਮੰਜਰੀ ਰਾਗਿਨੀ ੧(ਪਹਿਲਾਂ ਫਲਮੰਜਰੀ ਜਾਂ ਪਦਮੰਜਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) * ਪਟਮੰਜਰੀ ਰਾਗਿਨੀ ੨ * ਪਟਮੰਜਰੀ ਰਾਗਿਨੀ ੩ (ਤਲਵੰਡੀ ਘਰਾਣਾ) * ਪਟਦੀਪ ਰਾਗ * ਫੂਲ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਪੀਲੂ ਰਾਗ * ਪੀਲੂ ਗਾਰਾ ਰਾਗ * ਪੀਲੂ ਕੀ ਮਾਂਝ ਰਾਗ * ਪੀਤਾੰਬਰਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਪੂਰਬਿਆ ਰਾਗ * ਪ੍ਰਭਾਕਾਲੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਪ੍ਰਭਾਤ ਰਾਗ * ਪ੍ਰਭਾਤ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਪ੍ਰਭਾਤੇਸ਼੍ਵਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਪ੍ਰਦੀਪਕੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਪ੍ਰਤਾਪਵਰਲੀ ਰਾਗ * ਪ੍ਰਿਯਾ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਪੁਣਯਕੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਪੁਰਬੀ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਕੌਂਸ ਰਾਗ * ਪੂਰਵਾ ਰਾਗ (ਪੂਰਵੀ ਥਾਟ) * ਪੂਰਵਾ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ (ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ) * ਪੂਰਵੀ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਪੂਰਿਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਪੂਰਿਆ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਪੁਸ਼ਪਾ ਚੰਦਰਿਕਾ ਰਾਗਿਨੀ (ਪੰ. ਪੰਨਾਲਾਲ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ) == ਰ == * [[ਰਾਗ ਸਿਰੀ|ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ]] ਰਾਗ * ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕੌਂਸ ਰਾਗ * ਰਾਗੇਸਵਰੀ ਰਾਗ * ਰਾਹੀ ਰਾਗ * ਰਾਇਸਾ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਰਾਜ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਰਾਜਾ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਰਜਨੀ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਰਾਮ ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਗ * ਰਾਮ ਗੌਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਰਾਮ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਰਾਮਾਨੰਦੀ ਗੌਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਰਾਮਦਾਸੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਰਾਮਸਖ ਰਾਗ * ਰਾਮਾਕਿਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਰੰਗੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਰਸੀਆ ਰਾਗ * ਰਸੀਆ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਰਸਰੰਜਨੀ ਰਸਾਵਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਰਤੀ ਰਾਗ * ਰਤੀ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਰਤੀਵੱਲਭ ਰਾਗ) * ਰਵੀਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਗ * ਰਾਇਸਾ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਰੇਵਾਗੁਪਤਾ ਉਪਰਾਗ * ਰੀਵਾ ਪੂਰਵੀ ਅੰਗ * ਰੁਧ੍ਰਾਵਤੀ ਰਾਗ * ਰੁਦਰ ਪੰਚਮ ਰਾਗ * ਰੁਦਰ ਰੰਜਨੀ * ਰੂਪਵਤੀ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਰੂਪਕਲੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਰੂਪਮੰਜਰੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ == ਸ ਅਤੇ ਸ਼ == * ਸਾਗਰਾ ਰਾਗ * ਸਾਗੇਰਾ ਰਾਗ * ਸਾਗਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸਗੁਨਾਰੰਜਨੀ ਰਾਗ * ਸਾਹਾਂਕੀ ਰਾਗੀਨੀਂ * ਸਹੇਲੀ ਰੋੜੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸੇਂਧਵਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸੇਂਧਵੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸਾਜਨ ਰਾਗ * ਸਲਾਗ੍ਵਾਰਲੀ ਰਾਗ * ਸਾਲੂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸਾਮੰਤ ਕਾਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਸਾਮੰਤ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਬਾੰਗਲਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਭਾਸਕਰ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸੰਪੂਰਨ ਬਿਭਾਸ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਗੋਡ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਹਿੰਡੋਲ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਮਾਲਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸੰਧਿਆ ਰਾਗਿਨੀ * ਸੰਧਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਸੰਜਨੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸਾਂਝ ਬਰਾਰੀ ਰਾਗ * ਸਾਂਝ ਸਰਾਵਲੀ ਰਾਗ * ਸਾਂਝ ਤਰਿਨੀ ਰਾਗ * ਸਾਂਝ ਰਾਗ * ਸੰਗਮ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਸੰਤੂਰੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਸਾਰ ਨੱਟ ਰਾਗ * ਸਾਰਾਗ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸਾਰਪਦਾ ਰਾਗ * [[ਬ੍ਰਿੰਦਾਵਨੀ ਸਾਰੰਗ|ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ]] * ਸਾਰੰਗ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਸਾਰੰਗੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸਰਾਦੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸਾਰਸਾਂਗੀ ਰਾਗ * [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ ਰਾਗਿਨੀ]] * [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ ਚੰਦ੍ਰਾ ਰਾਗਿਨੀ]] * [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ]] * [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ]] * [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ]] * ਸਰਾਵਲੀ ਰਾਗ (ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ ਦਵਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) * ਸਾਰਪ੍ਰਦਾ ਰਾਗ * ਸਾਰਪ੍ਰਦਾ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਸਾਲੰਗ ਰਾਗ * ਸਾਲੰਗ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਸਥੰਕਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸੋਰਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸਾਵਨ ਰਾਗ * ਸਾਵਨ ਦੇੱਸਾ ਰਾਗ * ਸਾਵਨੀ ਰਾਗ 1 * ਸਾਵਨੀ ਰਾਗ 2 * ਸਾਵਨੀ ਬਾਰਵਾ ਰਾਗ * ਸਾਵਨੀ ਭਟ੍ਯਾਰ ਰਾਗ * ਸਾਵਣੀ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਸਾਵਣੀ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਸਾਵਨੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ ਰਾਗ]] * ਸਾਵਨੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ]] * ਸਾਵਨੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਨੱਟ ਰਾਗ]] * ਸਵੇਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸਵੇਰੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸਾਜ਼ਗਿਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸੇਹਰਾ ਰਾਗ (ਉਸਤਾਦ ਸੁਲਤਾਨ ਦਵਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) * ਸੀਹੁਤੇ ਰਾਗਿਨੀ * ਸ਼ਾਜਦਾ ਰਾਗ * ਸ਼ਾਦਜਾਂਧਰੀ ਰਾਗ * ਸ਼ਹਾਨਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਸ਼ਹਾਨਾ ਬਹਾਰ ਰਾਗਿਨੀ * ਸ਼ਹਾਨਾ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਸ਼ਕਤਿਲਕ ਉਪਰਾਗ * ਸ਼ਾਮਵਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸ਼ੰਕਰਾ ਰਾਗ * ਸ਼ੰਕਰਾ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਸ਼ੰਕਰਾ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ * ਸ਼ਾਰਦਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਸ਼ਿਵ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਵ ਆਭੋਗੀਰਾਗ * ਸ਼ਿਵ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਵ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ (ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਤੇ ਅਮਨ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ) * ਸ਼ਿਵ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਵ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਵਾਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸ਼ਿਵਮਤ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਵਰੰਜਨੀ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਵ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * ਸ਼ੋਭਾਵਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * [[ਰਾਗ ਸਿਰੀ|ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ]] * ਸ਼੍ਰੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ 1 * ਸ਼੍ਰੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ 2 * ਸ਼੍ਰੀਟੰਕੀ ਰਾਗ * ਸ਼ੁਭ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਬਰਾਰੀ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ<ref name="SoundofIndia" /> * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕੇਦਾਰ]] ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਲਲਤ]] ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਮਲਹਾਰ]] ਰਾਗ (ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ) * ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਲੁ ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ ਨੱਟ ਰਾਗt * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਨਿਸ਼ਾਦ ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ]] ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਾਰੰਗ]] ਰਾਗ<ref name="SoundofIndia" /> * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਾਰੰਗੀ]] ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸ਼ਿਆਮ]] ਰਾਗ * ਸ਼ੁੱਧ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਤੋੜੀ]] ਰਾਗ * ਸ਼ੁਕਲਾ ਰਾਗ * ਸ਼ੁਕਲਾ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਆਮ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਆਮ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ 1 * ਸ਼ਿਆਮ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ 2 * ਸ਼ਿਆਮ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕਲਿਆਨ]] ਰਾਗ * ਸ਼ਿਆਮ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਆਮ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਕੇਦਾਰ]] ਰਾਗ * ਸ਼ਿਆਮ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ * ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ * ਸੀਮੇਹੇੰਦ੍ਰਾਮਧ੍ਯਮ ਰਾਗ * ਸਿੰਧ ਰਾਗ * ਸਿੰਧੀਮੱਲਾਰੀ ਰਾਗ * ਸਿੰਧਵੀ ਆਸਾਵਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸਿੰਧਵਾ ਰਾਗ * ਸਿੰਧੁ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਸਿੰਧੁ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਸਿੰਧੁ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗ * ਸਿੰਧੂਰਾ ਰਾਗ * ਸਿੰਧੂਰਾ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਸਿੰਧੂਰਾ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਸਿੰਧੂਰੀ ਰਾਗਿਨੀ ) * [[ਸੋਹਨੀ|ਸੋਹਨੀ ਰਾਗ]] * ਸੋਹਨੀ ਭਟੀਆਰ ਰਾਗ * ਸੋਹਨੀ ਪੰਚਮ ਰਾਗ * ਸੋਮਾ ਰਾਗ * ਸੂਹਾ ਰਾਗ * ਸੋਰਾਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸੋਰਠ ਰਾਗ * ਸੋਰਠ ਦੇਸਾ ਰਾਗ * ਸੋਰਠ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਸੋਰਾਠੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਗ * ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਗੁੱਜਰੀ ਰਾਗ * ਸੀਰੀ ਰਾਗ * ਸ੍ਰੀਰੰਗਪ੍ਰਿਆ ਰਾਗ * ਸੁਬਹ ਕੀ ਮਾਲਵੀ ਰਾਗ (ਮਾਰਵਾ ਥਾਟ) * ਸੌਗੰਧ ਰਾਗ * ਸੁਘਾਰਾਇ ਰਾਗ * ਸੁਘਾਰਾਇ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਸੂਹਾ ਰਾਗ * ਸੂਹਾ ਅੜਾਨਾ ਰਾਗ * ਸੂਹਾ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਸੂਹਾ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਸੂਹਾ ਸੁਘਰਾਈ ਰਾਗ * ਸੂਹਾ ਸੁਘਰਾਈ ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਰਾਗ * ਸੂਹੀ ਤੋੜੀ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਸੂਹੀ|ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ]] ਰਾਗ * ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ ਰਾਗ * ਸੂਹੋ/ਸੁਹੈ ਰਾਗ * ਸੁਜਾਨੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਸੁਖਿਆ ਰਾਗ * ਸੁਖਿਆ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਸੁਕੁਲ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਸੁਨੰਦ ਭੈਰਵ (ਪੰਡਿਤ ਮਿਲਿੰਡ ਦਾਤੇ ਦਵਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) * ਸੁਨੰਦ ਸਾਰੰਗ (ਪੰਡਿਤ ਮਿਲਿੰਡ ਦਾਤੇ ਦਵਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ) * ਸੁੰਦਰ ਕਾਲੀ ਰਾਗ * ਸੁੰਦਰ ਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਸੁਰ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਸੂਰਦਾਸੀ ਮਲਹਾਰ ਰਾਗ * ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਰਾਗ * ਸੂਰਯਕੋੰਸ ਰਾਗ * ਸੁਰਮਾਨੰਦ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਸਵਾਨੰਦੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਸ੍ਵਰਪ੍ਰਦਾ ਰਾਗ == ਟ,ਤ ਤੇ ਠ == * ਤੱਕਾਸੈਂਧਵ ਉਪਰਾਗ * ਤਾਂਕਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਤਾਨਸੇਨੀ ਮਧੁਵੰਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਟੱਪਾ ਖਮਾਜ ਰਾਗ * ਤੇਲਾਂਗੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਤੇਲਗੂ ਕੰਭੋਜੀ ਰਾਗ * ਠੁਮਾਰੀ ਰਾਗ * ਤਿਆਗਰਾਜਾ ਮੰਗਲਮ ਰਾਗ * ਤਿਲਕ ਬਿਹਾਗ ਰਾਗ * ਤਿਲਕ ਦੇਸ ਰਾਗ * [[ਤਿਲਕ ਕਾਮੋਦ]] ਰਾਗ * ਤਿਲਕ ਕੇਦਾਰ ਰਾਗ * ਤਿਲਕ ਮਲਹਾਰਰਾਗ * ਤਿਲਕ ਸ਼ਿਆਮ ਰਾਗ * ਤਿਰਭੁਕਤੀ ਰਾਗ * [[ਤਿਲੰਗ]] ਰਾਗ * ਤਿਲੰਗ ਬਹਾਰ ਰਾਗ * ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਤੀੰਬੰਕੀ ਰਾਗ * ਤੀਵਰਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਤੋਡਿ|ਤੋੜੀ ਰਾਗ]] * [[ਰਾਗ ਤੋਡਿ|ਤੋੜੀ]] ਅਭੇਰੀ ਰਾਗ * [[ਰਾਗ ਤੋਡਿ|ਤੋੜੀ]] ਅਹੀਰੀ ਰਾਗ * ਤੋੜੀਕਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਗੌਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗ * ਤੁਲਸੀਕੋੰਸ ਰਾਗ (ਰੇ ) * ਤੁਰੁਸ਼ੁਕਾ ਗੌੜਾ ਰਾਗ * ਤੁਰੁਸ਼ੁਕਾ ਤੋੜੀ ਰਾਗ == ਓ == * ਉਡਾਨ ਰਾਗ * ਉਡਾਨ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਰਾਗ (ਕਾਫੀ ਥਾਟ) * ਉਡਾਨ ਕਾਂਤਾ ਰਾਗ (ਖਮਾਜ ਥਾਟ) * ਉਦਾਸੀ ਰਾਗ * ਉਦਾਸੀ ਭੈਰਵ ਰਾਗ (ਭੈਰਵ ਥਾਟ) * ਉਦਯ ਰਾਗ * ਉਦਯ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਰਾਗ (ਆਸਾਵਰੀ ਥਾਟ) (ਪੰ.ਮਿਲਿੰਦ ਮਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ) * ਉਦਯ ਰਵੀ ਰਾਗ (ਬਿਲਾਵਲ ਥਾਟ) * ਉਮਾ ਤਿਲਕ ਰਾਗ (ਖਮਾਜ ਗੱਲ) * ਊਸ਼ਾਕ ਰਾਗ (3 ਰਾਗਾਂ, ਸਾਰੰਗ ਆਸਾਵਰੀ ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਰਾਗ * ਉੱਤਰਾ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਉੱਤਰੀ ਰਾਗ * ਉੱਤਰੀ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਉੱਤਰੀ ਗੁਣਕਲੀ ਰਾਗ == ਵ == * ਵਾਚਸਪਤੀ ਰਾਗ * ਵਾਡਾ ਹਮਸਾ ਰਾਗਿਨੀ (ਰਾਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ) * ਵਾਡਹੰਸ ਰਾਗ * ਵਾਡਹੰਸ ਦਖਣੀ ਰਾਗ * ਵਾਂਕਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਰਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਰਧਨੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਰੋਰਜੀ ਰਾਗ * ਵਸੰਤਾ ਰਾਗ * ਵਸੰਤਾ ਕਰਨਾਟਿਕ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਸੰਤਾ ਮੁਖਰੀ ਰਾਗ * ਵਸੰਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਾਯਾ (ਦਾਸੀ ਰਾਗਿਨੀ) * ਵੇਲਾਵਲ ਪੁੱਤਰ ਰਾਗ * ਵੇਲਾਵਾਲੀ ਰਾਗਿਨੀ * [[ਬਿਭਾਸ|ਵਿਭਾਸ]] ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia"/> * ਵਿਭਾਵਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਿਭਾਸਕਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਿਧਾਵਤੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਿਹੰਗ ਰਾਗ * ਵਿਗੀਸਵਰੀ ਦਾਸੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਿਜੇਰੰਜਨੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਿਕਰਮ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਵਿਲੋਲਿਕਾ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਿਨੋਦ ਰਾਗ * ਵਿਰਾਟ ਭੈਰਵ ਰਾਗ * ਵਿਰਾਰੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਵਿਯੋਗਵਰਾਲੀ ਰਾਗ * ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਣੀ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ <ref name="SoundofIndia" /> (ਇਸ ਨੂੰ [[ਬ੍ਰਿੰਦਾਵਨੀ ਸਾਰੰਗ|ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨੀ ਸਾਰੰਗ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) * ਵੈਜਯੰਤੀ (ਰਾਗਿਨੀ) == ਯ == * [[ਯਮਨ ਰਾਗ|ਯਮਨ]] ਰਾਗ * ਯਮਨ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ * ਯਾਮਨੀ ਰਾਗਿਨੀ * ਯਾਮਨੀ ਬਸੰਤ ਰਾਗ * ਯਾਮਨੀ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ * ਯਾਮਨੀ ਹਿੰਡੋਲ ਰਾਗ == ਜ਼ == * ਜ਼ੈਲਫ਼ ਰਾਗ * ਜ਼ੀਲਾਫ਼ ਰਾਗ (ਆਸਾਵਰੀ ਥਾਟ) * ਜ਼ੈਲਫ਼ ਰਾਗ (ਭੈਰਵ ਅੰਗ) * ਜਿਲਾ ਰਾਗ * ਜਿਲਾ ਕਾਫੀ ਰਾਗ * ਜਿਮ ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ (ਪੰ. ਮਿਲਿੰਦ ਮਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ) ==ਹਵਾਲੇ== * https://web.archive.org/web/20201018123058/https://www.swarganga.org/raagabase.php * https://web.archive.org/web/20210507161555/https://www.surgyan.com/raag-collection {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://oceanofragas.com/Master_List_Ragas.aspx An Interactive list of 2000+ Ragas of Hindustani Classical Music] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ]] psd5h3et6zvdjnpp6cq9xkfzrwxn567 0 190697 853129 814126 2026-11-06T12:49:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853129 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=March 2023}}{{Infobox religious biography | religion = [[ਜੈਨ ਧਰਮ]] | sect = [[ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ]] | birth_date = 459 | death_date = {{death year and age|529|459}} | honorific prefix = ਆਚਾਰੀਆ ਸ਼੍ਰੀ | honorific suffix = ਸੂਰੀਜੀ }} {{ਜੈਨ ਧਰਮ}} ਆਚਾਰੀਆ ਹਰੀਭਦਰਾ ਸੂਰੀ ਇੱਕ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਨੇਤਾ, [[ਦਰਸ਼ਨ|ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]], ਡੌਕਸੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=20 October 2020 |title=Shri Haribhadrasuri |url=https://www.tattvagyan.com/wp-content/cache/supercache/www.tattvagyan.com/jain-stories/shri-haribhadrasuri/index.html |access-date=8 January 2021 |website=Tattva Gyan |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829235015/https://www.tattvagyan.com/wp-content/cache/supercache/www.tattvagyan.com/jain-stories/shri-haribhadrasuri/index.html |archive-date=29 ਅਗਸਤ 2025 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਕਈ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ 459-529 ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, 1919 ਵਿੱਚ ਜਿਨਵਿਜੈ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧਰਮਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਤ ਵਿਕਲਪ 650 ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{Harvard citation no brackets|Chapple|2003}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਭਦਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਧਰ ਕੁਲ ਦੇ ਜਿਨਭਦਰ ਅਤੇ ਜਿਨਦੱਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕੁਝ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਯੋਗ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੋਗਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਸਾਮੁਚਾਇਆ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਬੋਧੀਆਂ ਅਤੇ ਜੈਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ।<ref>{{Cite web |title=Acharya Haribhadra Suri |url=https://jainqq.org/explore/201051/3?highlight=Haribhadra}}</ref> == ਕੰਮ == ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ<ref>{{Cite web |title=Haribhadra @ HereNow4U |url=http://www.herenow4u.net/index.php?id=62442&person=846 |access-date=8 January 2021 |website=HereNow4U: Portal on Jainism and next level consciousness |language=en |archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110172508/http://www.herenow4u.net/index.php?id=62442&person=846 |url-status=dead }}</ref> * ਅਨੇਕਾਂਤਜਯਪਟਕਾ [<nowiki/>[[ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ]] ਦਾ ਜਿੱਤ ਦਾ ਬੈਨਰ (ਰਿਲੇਟਿਵਵਾਦ]-ਜੋ ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਬਾਰੇ ਦਲੀਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ * ''ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦਪ੍ਰਵੇਸ਼,'' ਜੈਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ * ਅਨੇਕਾਂਤਸਿੱਧੀ, ਇਹ ਗੈਰ-ਅਲਹਿਦਗੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਅਨੇਕਾਂਤ) ।''...'' * ''ਆਤਮਸਿੱਧੀ'' (ਆਤਮ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ-ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੰਮ) * ''ਉਪਦੇਸ਼ਪਦ'', ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ * ਦਾਨਾਸੰਧੂ, ਪਾਠ ਸੰਯੋਸੰਗਦਰਸ਼ਣ (ਸਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। * ''ਦਰੀਸਾਨਸਤਾਰੀ,'' ਸੰਯੋ''ਸੰਗਦਰਸ਼ਣ'' ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਚਨਾ * ''ਧੰਮਾਸੰਗਾਹਨੀ, ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰੋ'' * ਲੋਕਾਤੱਤਵਨਿਰਣਯ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ * ''ਸਰਸਾਰਾਡਵਨਲਾਸਤੂਤੀ, ਤਿਰਤਾਨਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ[[ਤੀਰਥੰਕਰ|ਤੀਰਥੰਕਰਾ]]'' * ਸਮਰੈਚਕਾਹਾ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ * ''ਸੰਬੋਹਪਯਾਰਨਾ,'' ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਚਨਾ * ''ਅਸ਼ਟਕਪ੍ਰਕਰਣ'' (''ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਵਿਆਖਿਆ'') * ''ਧਰਮਬਿੰਦੂ''-ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੇ ਅਨੰਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।[[ਮੋਕਸ਼|ਮੋਕਸ਼ਾ]] * ਧੂਰਤੱਖਿਆਨਾ (ਦ ਰੋਗਜ਼ ਸਟੋਰੀਜ਼) * ''ਪੰਚਾਸਕ''-ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਰਚਨਾ * ਸੱਦਰਸ਼ਨਾਸਾਮੁਚਾਇਆ (ਛੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ-ਜੋ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਹੋਰ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।'') -ਜੋ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ'' * ਸਮਰੈਚਕਾਹਾ (ਸਮਰੈਚਕਾਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ-ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵੈਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ [[ਕਰਮ (ਧਾਰਮਿਕ)|ਕਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। * ''ਸ਼ਾਸਤਰਵਰਤਾਸਾਮੁਚਾਇਆ'' (''ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਲਡ਼ੀ'') * ''ਯੋਗਬਿੰਦੂ'' (ਯੋਗ ਦੇ ਬੀਜ-ਯੋਗ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੰਮ) [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]] * ਯੋਗਾਦ੍ਰੀਸ਼ਤੀਸਾਮੁਕਾਇਆ (ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਡ਼ੀ-ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਚਨਾ) * ਯੋਗਸ਼ਾਤਕਾ-ਯੋਗ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਕੰਮ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। * ਸੰਮਤੀ ਪ੍ਰਾਕਰਨ == ਨੋਟਸ == {{Reflist}} == ਹਵਾਲੇ == * {{Citation |last=Chapple |first=Christopher Key |title=Reconciling Yogas: Haribhadra's Collection of Views on Yoga |url=https://books.google.com/books?id=fZ6qQMNCsW8C |year=2003 |publisher=Suny Press |isbn=978-0-7914-5899-0}} * {{Citation |last=Dundas |first=Paul |title=The Jains |url=https://books.google.com/books?id=jdjNkZoGFCgC |year=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-26605-5}} * ਪੂਰਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਿੰਤਕ (1995) (†. ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼, ਨਿਊਯਾਰਕ) * ਵਿਲੀ, ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਐਲ. ''ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼'' ਲੈਨਹੈਮ, ਐਮਡੀਃ ਦ ਸਕੈਰਕਰੋ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਲਿਮਟਿਡ 2004.  {{ISBN|0-8108-5051-6}}ISBN [[Special:BookSources/0-8108-5051-6|0-8108-5051-6]].&nbsp; * {{Citation |last=Glasenapp |first=Helmuth Von |title=Jainism: An Indian Religion of Salvation |url=https://books.google.com/books?id=WzEzXDk0v6sC |year=1999 |place=Delhi |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=81-208-1376-6}} * {{Cite journal|last=Tachikawa|first=Musashi|date=March 1971|title=A Sixth-Century Manual of Indian Logic (A Translation of the Nyayapravesa)|url=https://www.jstor.org/stable/23437945|journal=Journal of Indian Philosophy|volume=1|issue=2|pages=111–145|doi=10.1007/BF00173476|jstor=23437945}} == ਹੋਰ ਪੜੋ == * ਹਰਿਭਦਰਾ ਅਨੇਕਾਨਤਜਯਪਟਾਕਾ, ਐਡੀ. ਐਚ. ਆਰ. ਕਪਾਡੀਆ, 2 ਖੰਡ, ਬਡ਼ੌਦਾ, 1940 ਅਤੇ 1947। * ਹਰਿਭਦਰਾ ਆਸ਼ਤਕਪ੍ਰਕਰਾਣਾ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 1918 * ਹਰਿਭਦਰਾ ''ਧੁਰਤਾਖਿਆਨਾ'', ਐਡੀ. ਏ. ਐਨ. ਉਪਾਧਿਆਏ, ਬੰਬਈ, 1944 * ਹਰਿਭਦਰਾ ਲਲਿਤਵਿਸਤਾਰਾ, ਐਡੀ. ਮੁਨੀ ਭਾਨੁਵਿਜੈ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 1963 * ਹਰਿਭਦਰਾ ਸਮਰਾਇਕਕਾਹਾ, ਐਡੀ. ਐਚ. ਜੈਕੋਬੀ, ਕਲਕੱਤਾ, 1926. * ਹਰਿਭਦਰਾ ''ਯੋਗਬਿੰਦੂ'', ਐਡੀ. ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸ. ਕੇ. ਕੇ. ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 1968 * ਹਰਿਭਦਰਾ ਯੋਗਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਸਾਮੁਚਾਇਆ, ਐਡੀ. ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸ. ਕੇ. ਕੇ. ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 1970 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ]] tdrevzs8w6mfbqz3bnvd7zqfas178ok 0 190794 853091 829847 2026-11-06T12:33:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853091 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Sandhya_Dhar_on_the_eve_of_Women's_Day.jpg|right|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰ]] '''ਸੰਧਿਆ ਧਰ''' (ਜਨਮ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਪੰਗਤਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ 2015 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਜਨਰਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰੀਹੈਬਲੀਟੇਸ਼ਨ (ਜੇ. ਆਈ. ਜੀ. ਈ. ਆਰ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 2020 ਦੇ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਕਰੀਅਰ == ਸੰਧਿਆ ਧਰ ਦਾ ਜਨਮ 1980 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ]] ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsnow.co.in/newsdet.aspx?q=95558|title=Wheeling forth for the cause|last=Jamwal|first=Akriti|date=12 April 2019|work=The News Now|access-date=12 May 2022|archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003121142/https://www.thenewsnow.co.in/newsdet.aspx?q=95558|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਦੀਨਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਹੈਂਡੀਕੈਪਡ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਕੇਤਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਮ. ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਪਰੇਡ ਗਰਾਊਂਡ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, [[ਬੀਕੋਮ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ]], ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਤੇ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ]] (ਐੱਮ. ਬੀ. ਏ.) ਲਈ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਧਰ ਬੋਸੀਆ ਖੇਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੋਸੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://thenewsnetworklive.com/sandhya-remains-3rd-in-boccia-championship/|title=Sandhya remains 3rd in Boccia Championship|date=22 March 2022|work=TNN Live|access-date=13 May 2022|archive-date=31 ਮਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531053721/https://thenewsnetworklive.com/sandhya-remains-3rd-in-boccia-championship/|url-status=dead}}</ref> ਧਰ ਇੱਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.thekashmirmonitor.net/unsung-heroes-meet-jk-women-who-received-nari-shakti-award-from-president/|title='Unsung heroes': Meet J&K women who received 'Nari Shakti' award from President – The Kashmir Monitor|last=Khan|first=M. Aamir|date=10 March 2022|work=The Kashmir Monitor|access-date=12 May 2022}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਅਪੰਗਤਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਜਨਰਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰੀਹੈਬਲੀਟੇਸ਼ਨ (ਜੇ. ਆਈ. ਜੀ. ਈ. ਆਰ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਡ਼੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://tatsatchronicle.com/president-presents-nari-shakti-puraskar-for-the-years-2020-2021/|title=President Presents Nari Shakti Puraskar for the Years 2020, 2021|last=Kainthola|first=Deepanshu|date=8 March 2022|work=Tatsat Chronicle Magazine|access-date=12 May 2022|language=en}}</ref> ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://consciouscarma.com/expert-corner/authored-articles/sandhya-dhar-wheeling-the-change-for-disabled/|title=Sandhya Dhar wheeling the change for disabled|date=8 April 2022|work=Conscious Carma|access-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121112552/https://consciouscarma.com/expert-corner/authored-articles/sandhya-dhar-wheeling-the-change-for-disabled/%C2%B0|archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2025|url-status=dead}}</ref> ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਤੋਂ 2020 [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://tatsatchronicle.com/president-presents-nari-shakti-puraskar-for-the-years-2020-2021/|title=President Presents Nari Shakti Puraskar for the Years 2020, 2021|last=Kainthola|first=Deepanshu|date=8 March 2022|work=Tatsat Chronicle Magazine|access-date=12 May 2022|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKainthola2022">Kainthola, Deepanshu (8 March 2022). [https://tatsatchronicle.com/president-presents-nari-shakti-puraskar-for-the-years-2020-2021/ "President Presents Nari Shakti Puraskar for the Years 2020, 2021"]. ''Tatsat Chronicle Magazine''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 May</span> 2022</span>.</cite></ref> ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਮਨੋਜ ਸਿਨਹਾ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਧਾਰ, [[Nasira Akhtar|ਨਸੀਰਾ ਅਖ਼ਤਰ]] ਅਤੇ [[Nasheeman Ashraf|ਨਸੀਮਨ ਅਸ਼ਰਫ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.knskashmir.com/%E2%80%9Cawaam-ki-awaaz%E2%80%9D-completes-one-year-124614|title="Awaam Ki Awaaz" completes one year|date=20 March 2022|work=Kashmir News Service|access-date=12 May 2022}}</ref> == ਚੁਨਿੰਦਾ ਕੰਮ == * {{Cite book|location=New Delhi, India}} * {{Cite book|location=Delhi}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] 3qwanjjvksjhy9m368dafkl616mv9ft 0 192810 853102 780801 2026-11-06T12:40:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853102 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Satyavati Devi | image = The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil meeting the veteran freedom fighter Smt. Satyawati (104 years old, mother of the late Vice President, Shri Krishna Kant), in New Delhi on August 09, 2009.jpg | image_size = 250px | caption = Smt. Satyawati (left) with President [[Pratibha Patil]] in 2009. | other_names = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1905|02|28|df=yes}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|df=yes|2010|10|26|1905|02|28}} | death_place = [[Delhi]], India | nationality = [[Indian people|Indian]] | occupation = | known_for = Participation in the [[Indian independence movement]] | spouse = {{Marriage|[[Lala Achint Ram]]||1961|reason=died}} }} '''ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੇਵੀ''' (28 ਫਰਵਰੀ 1905- 26 ਅਕਤੂਬਰ 2010) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸੀ। 26 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜੀਵਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ।<ref name="toi">{{Cite web |date=27 October 2010 |title=India's oldest freedom fighter dies at 105 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031022810/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms |archive-date=31 October 2010 |access-date=13 June 2014 |website=Times of India}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ [[ਜਲੰਧਰ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਅਚਿੰਤ ਰਾਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਪਰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਚਿੰਤ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="toi">{{Cite web |date=27 October 2010 |title=India's oldest freedom fighter dies at 105 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031022810/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms |archive-date=31 October 2010 |access-date=13 June 2014 |website=Times of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20101031022810/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms "India's oldest freedom fighter dies at 105"]. ''Times of India''. 27 October 2010. Archived from [http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms the original] on 31 October 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 June</span> 2014</span>.</cite></ref> ਉਹ ਬਿਜਜੀ ਜਾਂ ਮਾਤਾਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ]] ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।<ref name="harmonyone">{{Cite web |last=Bajpayee |first=Nitika |title=A patriot Speaks |url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=10510&index1=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527214759/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=10510&index1=1 |archive-date=27 May 2014 |access-date=13 June 2014 |publisher=harmonyindia.org}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਨਿਰਮਲਾ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਵੀ ਸਨ। 26 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਿਰੰਗਾ ਲਹਿਰਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="harmonyone">{{Cite web |last=Bajpayee |first=Nitika |title=A patriot Speaks |url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=10510&index1=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527214759/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=10510&index1=1 |archive-date=27 May 2014 |access-date=13 June 2014 |publisher=harmonyindia.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBajpayee">Bajpayee, Nitika. [https://web.archive.org/web/20140527214759/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=10510&index1=1 "A patriot Speaks"]. harmonyindia.org. Archived from [http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=10510&index1=1 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214759/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=10510&index1=1 |date=2014-05-27 }} on 27 May 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 June</span> 2014</span>.</cite></ref><ref name="gulf">{{Cite web |last=Chowdhury |first=Neerja |author-link=Neerja Chowdhury |date=1 March 2005 |title=India's oldest freedom fighter turns 100 |url=http://m.gulfnews.com/india-s-oldest-freedom-fighter-turns-100-1.279068 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707082206/http://m.gulfnews.com/india-s-oldest-freedom-fighter-turns-100-1.279068 |archive-date=7 July 2014 |access-date=15 June 2014 |publisher=gulfnews.com}}</ref> ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੈਰਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ'' ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="toi">{{Cite web |date=27 October 2010 |title=India's oldest freedom fighter dies at 105 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031022810/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms |archive-date=31 October 2010 |access-date=13 June 2014 |website=Times of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20101031022810/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms "India's oldest freedom fighter dies at 105"]. ''Times of India''. 27 October 2010. Archived from [http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Indias-oldest-freedom-fighter-dies-at-105/articleshow/6818165.cms the original] on 31 October 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 June</span> 2014</span>.</cite></ref> [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਾਲਾ ਅਚਿੰਤ ਰਾਮ (ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ 1961 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ) ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗਾਂਧੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਲ [[ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ]] ਦੀ ਭੂਦਾਨ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੇਤਾ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ|ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ।<ref name="gulf" /> ਉਹ ਅਕਸਰ ਦੇਸ਼ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੀ ਸੀ।<ref name="toi" /> ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸੁਭਦਰਾ ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Oldest freedom fighter recalls memories of struggle |url=http://ibnlive.in.com/news/oldest-freedom-fighter-recalls-memories-of-struggle/88982-3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528011125/http://ibnlive.in.com/news/oldest-freedom-fighter-recalls-memories-of-struggle/88982-3.html |archive-date=28 May 2014 |access-date=15 June 2014 |publisher=ibnlive.in.com |location=[[New Delhi]]}}</ref> ਸੰਨ [[1965]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਹਤ ਫੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref name="toi" /> ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ [[1989]] ਵਿੱਚ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਬਣਿਆ ਅਤੇ [[1997]] ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ। ਜਦੋਂ 2002 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਠ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 26 ਅਕਤੂਬਰ [[2010]] ਨੂੰ 105 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 9 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੀ 67ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905]] b84jmf20q67259s0r1mbsipflo0qp2p 0 193002 853115 847743 2026-11-06T12:43:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853115 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | honorific_prefix = [[Lieutenant General]] | name = H S Panag | honorific_suffix = [[PVSM]], [[Ati Vishisht Seva Medal|AVSM]], [[Aide-de-camp|ADC]] | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = 200px | alt = | caption = Panag in 2018 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1948|12|4}} | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} death date first, then birth date --> | birth_place = [[Fatehgarh Sahib district|Mahadian]], [[East Punjab]], [[India]] | death_place = | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = | allegiance = {{IND}} | branch = {{army|India}} | serviceyears = 1969 - 2008 | rank = [[File:Lieutenant General of the Indian Army.svg|22px]] [[Lieutenant General]] | servicenumber = | unit = [[Mechanised Infantry Regiment|578 ASC BN]] | commands = [[File:IA_Central_Command.jpg|20px]] [[Central Command (India)|Central Army]]<br />[[File:IA_Northern_Command.jpg|20px]][[Northern Command (India)|Northern Army]] <br />[[XXI Corps (India)|XXI Corps]]<br />[[31st Indian Armoured Division|31 Armoured Division]]<br />192 Mountain Brigade<br />43 Armoured Brigade<br />[[Mechanised Infantry Regiment|1 Mech Inf]] | battles = | battles_label = | awards = [[File:Param Vishisht Seva Medal ribbon.svg|20px]] [[Param Vishisht Seva Medal]]<br />[[File:Ati_Vishisht_Seva_Medal_ribbon.svg|20px]] [[Ati Vishisht Seva Medal]] | relations = [[Gul Panag]] (Daughter) Sherbir Panag (Son) | laterwork = | signature = | website = }} '''ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ''', <small>ਪੀਵੀਐੱਸਐੱਮ, ਏਵੀਐੱਸਐੰਮ</small> ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਨ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹਨ।, ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ [[ਸਾਮਾਜਕ ਮੀਡੀਆ|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ]] 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.sify.com/finance/it-s-time-industry-academia-joined-hands-on-ai-for-forces-news-defence-tjxwbzgjdecgb.html|title=It's time industry, academia joined hands on AI for forces|last=Army|first=Indian|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928105626/https://www.sify.com/finance/it-s-time-industry-academia-joined-hands-on-ai-for-forces-news-defence-tjxwbzgjdecgb.html|archive-date=28 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/abhijeet-singer-general-panag-kashmir-stone-pelting-army-jeep-viral-video-971868-2017-04-17|title=Lt Gen HS Panag destroys singer Abhijeet, who called him Pakistan supporter, in a single tweet}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1948 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹਾਦੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਜੱਟ ਸਿੱਖ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਨਲ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ ਜੋ ਵਿਕਾਸ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ 20 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.colshamshersingh.org/about-col-shamsher-singh.html|title=The Col. Shamsher Singh Foundation|last=Panag|first=Gul|date=30 July 2011|access-date=2014-06-19|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129041434/http://www.colshamshersingh.org/about-col-shamsher-singh.html|url-status=dead}}</ref> ਪਨਾਗ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ [[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]] ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੇਰਬੀਰ ਪਨਾਗ, ਪਨਾਗ ਐਂਡ ਬਾਬੂ ਦੇ ਲਾਅ ਆਫਿਸਜ਼ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਟੀਕ ਵਿੱਤੀ ਅਪਰਾਧ ਮਾਹਰ ਲਾਅ ਫਰਮ ਹੈ।<ref>https://zicklincenter.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/11/Sherbir-Panag_Bio_12102018.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130123336/https://zicklincenter.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/11/Sherbir-Panag_Bio_12102018.pdf|date=30 January 2020}} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> ਸ਼ੇਰਬੀਰ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਾਲਰ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਕੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਜ਼ਿੱਕਲਿਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਥਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Investigations: What to watch out for in 2015 |url=https://globalinvestigationsreview.com/author/profile/1016832/sherbir-panag}}</ref><ref>https://zicklincenter.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/11/Sherbir-Panag_Bio_12102018.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130123336/https://zicklincenter.wharton.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/11/Sherbir-Panag_Bio_12102018.pdf|date=30 January 2020}} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਗੁਰਦੀਪਕ ਕੌਰ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜੋ 'ਆਪ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2021}}ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਵੀ ਹੈ, ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ।<ref name="Sikhs in Service of the Indian Army">{{Cite news|url=http://www.the-south-asian.com/Jan-March2010/Sikh-Regiment.htm|title=SIKHS IN SERVICE OF THE INDIAN ARMY|date=January–March 2010|work=Maj Gen (Retd) CS Panag, YSM, VSM, The South Asian Life & Times}}</ref> == ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ ਨੂੰ 21 ਦਸੰਬਰ 1969 ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianarmy.nic.in/writereaddata/documents/miora/ltgen_miora.pdf|title=List of retired Generals, Indian Army|last=Army|first=Indian|date=1 January 2009|work=Indian Army Official Website|access-date=2014-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723182756/http://indianarmy.nic.in/writereaddata/documents/miora/ltgen_miora.pdf|archive-date=23 July 2015}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 5ਵੀਂ ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼ (ਐੱਫ. ਐੱਫ) ਦੀ 5ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਅਤੇ [[ਮੈਕਨਾਇਜਡ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ|ਮਕੈਨਾਈਜ਼ਡ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਦੀ 9ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨਾਈਜ਼੍ਡ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਖਡਕਵਾਸਲਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਡਿਫੈਂਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ, ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਆਰਮੀ ਵਾਰ ਕਾਲਜ, ਮਹੂ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਕਾਲਜ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਪਨਾਗ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੇਖੀ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ: * ਭਾਰਤੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ। * ਇੱਕ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ। * 31 ਆਰਮਰਡ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ। * ਦੱਖਣੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਹੜਤਾਲ ਗਠਨ, XXI ਕੋਰ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ। * ਫੌਜ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਕਮਾਂਡ, ਊਧਮਪੁਰ ਦੇ ਜੀਓਸੀ-ਇਨ-ਸੀ। * ਫੌਜ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ, ਲਖਨਊ ਦੇ ਜੀ. ਓ. ਸੀ.-ਇਨ-ਸੀ. ਪਨਾਗ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ (ਸੰਭਾਵਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ) ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ।<ref name="Lt Gen Kapoor to be new VCOAS; Panag, Jamwal to head N, E Cmds">{{Cite news|url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20061226/546720.html|title=Lt Gen Kapoor to be new VCOAS; Panag, Jamwal to head N, E Cmds|date=26 December 2006|work=Indian Army|access-date=2014-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195458/http://news.webindia123.com/news/articles/India/20061226/546720.html|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}{{Dead link|date=December 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਉਹ 31 ਦਸੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਬੈਂਚ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨੇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 120 ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2008 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/ask-no-questions/2368846|title=Ask No Questions|last=Army|first=Indian|access-date=2025-01-07|archive-date=2019-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190929202529/https://www.outlookindia.com/magazine/story/ask-no-questions/2368846|url-status=dead}}</ref> ਪਨਾਗ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀਓਡਬਲਯੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫਲਾਈਟ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਪਰਵੇਜ਼ ਮਹਿਦੀ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਏ. ਐਫ. ਦੇ ਏ. ਸੀ. ਐਮ. ਬਣੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/what-happens-when-a-prisoner-of-war-is-captured-from-lt-gen-retd-hs-panag-who-captured-indias-first-pow-2051907.html|title=What Happens When a Prisoner of War is Held: From Lt Gen (Retd) Panag Who Captured India's First POW|last=Army|first=Indian}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2000 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਕਮਾਂਡਰ ਪਨਾਗ ਨੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਪਾਰ ਪੁਆਇੰਟ 5310 ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਰਬਤ ਲਾ ਸੈਕਟਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਲਡੋਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ 3 ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/opinion/as-indians-watch-uri-time-for-army-to-talk-about-other-daring-and-unsung-operations/182638/|title=As Indians watch Uri, time for Army to talk about other daring and unsung operations|last=Army|first=Indian}}</ref> ਪਨਾਗ ਨੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ [[Rustom K. Nanavatty|ਰੁਸਤਮ ਕੇ. ਨਾਨਾਵਤੀ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 2001 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ 'ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਕਬੱਡੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਦੇ ਬਟਾਲਿਕ ਤੋਂ [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਚੰਬ-ਜੌਰੀਅਨ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਪਰ 11 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/911-derailed-army-plan-to-capture-pakistani-posts-along-loc/article26044550.ece|title=9/11 derailed Army's plan to capture Pakistani posts along LoC|last=Army|first=Indian}}</ref> == ਸਿਆਸਤ == ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਹਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਨਾਗ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ)]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਧੀ [[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]] ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਕਿਰਨ ਖੇਰ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਪਨਾਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ: <ref name="Lt. Gen. H.S. Panag, List of Retired Officers">{{Cite news|url=http://indianarmy.nic.in/writereaddata/documents/madras050412.pdf|title=Lt. Gen. H.S. Panag, List of Army Officers|date=1 January 2009|work=Indian Army|access-date=2014-06-18}}</ref><ref name="Gallantry Awards List">{{Cite news|url=http://archive.india.gov.in/hindi/myindia/gallantry_awardslist.php?start=1520|title=Lt. Gen. H.S. Panag, Gallantry Awards List, Govt. of India|date=2008|work=Government of India|access-date=2014-06-19}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * [[ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]]<ref>{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=34900|title=Republic Day gallantry and other Defence decorations|date=25 January 2008|work=Press Information Bureau, Government of India, Ministry of Defence|access-date=2014-06-19}}</ref> * [[ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]] === ਫੌਜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ === {| style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="4" | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" | colspan="1" |[[ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]] | colspan="2" |[[ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ]] | colspan="1" |ਪੂਰਵੀ ਸਟਾਰ |- |ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ |ਸੰਗਰਾਮ ਮੈਡਲ |ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਜੈ ਮੈਡਲ |ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਮੈਡਲ |- |ਸਾਇਨੀਆ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ |ਉੱਚ ਉਚਾਈ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ |ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ |ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮੈਡਲ ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ |- |ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮੈਡਲ ਦੀ 25ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ |30 ਸਾਲ ਲੰਬੀ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ |20 ਸਾਲ ਲੰਬੀ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ |9 ਸਾਲ ਲੰਬੀ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਟਵਿਟਰ}} * H. S. Panag ਵਰਡਪਰੈਸ ਉਤੇ {{S-start}} {{s-mil}} {{succession box|before=Lt Gen O P Nandrajog|title=[[General officer commanding#Usage in the Indian Army|General Officer-Commanding-in-Chief]] [[Central Command (India)|Central Command]]|years=2008–2008|after=Lt Gen J K Mohanty}} {{succession box|before=Lt Gen [[Deepak Kapoor]]|title=[[General officer commanding#Usage in the Indian Army|General Officer-Commanding-in-Chief]] [[Northern Command (India)|Northern Command]]|years=2006–2008|after=Lt Gen P C Bhardwaj}} {{s-end}}{{Aam Aadmi Party}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] dr2khga6skwk0ettmkq8a2ncyjq0crp 0 193188 853140 782802 2026-11-06T12:54:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853140 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | office = [[Ministry of Religious Affairs and Inter-faith Harmony|28th Minister for Religious Affairs and Inter-faith Harmony]] | native_name = سید حامد سعید کاظمی | native_name_lang = ur | birth_date = {{birth date and age|1957|10|03|df=yes}} | primeminister = [[Yusuf Raza Gillani]] | president = [[Asif Ali Zardari]] | predecessor = [[Khurshid Shah]] | successor = [[Khurshid Shah]] | term_start = 14 November 2008 | term_end = 14 December 2010 | nationality = [[Pakistani]] | children = 4 | alma_mater = [[Bahauddin Zakariya University]] | name = Syed Hamid Saeed Kazmi | parents = [[Ahmad Saeed Kazmi]] (Father) }} '''ਸਈਦ ਹਾਮਿਦ ਸਈਦ ਕਾਜ਼ਮੀ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਸਈਦ ਕਾਜ਼ਮੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 2008 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ 28ਵੇਂ ਸੰਘੀ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Ministry of Religious Affairs and Interfaith Harmony |url=https://mora.gov.pk/Detail/OTgxMDIyMTEtN2ViMS00ZDRiLWFhZDItZTg3MzA3MjRlYjg5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728191155/https://www.mora.gov.pk/Detail/OTgxMDIyMTEtN2ViMS00ZDRiLWFhZDItZTg3MzA3MjRlYjg5 |archive-date=28 July 2023 |access-date=2022-07-22 |website=mora.gov.pk}}</ref> ਉਹ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |date=2 July 2018 |title=PML-N may back Hamid Saeed Kazmi for NA-175: report |url=https://archive.pakistantoday.com.pk/2018/07/02/pml-n-may-back-hamid-saeed-kazmi-for-na-175-report/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722180017/https://archive.pakistantoday.com.pk/2018/07/02/pml-n-may-back-hamid-saeed-kazmi-for-na-175-report/ |archive-date=22 July 2022 |access-date=2022-07-22 |website=[[Pakistan Today]] |language=en-GB}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਬਹਾਊਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਦੇ ਨਾਲ [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2010-02-13 |title=Syed Hamid Saeed Kaazmi Federal Minister Hamed Saeed Kazmi |url=http://pakistanherald.com/Profile/Syed-Hamid-Saeed-Kazmi-510 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213042950/http://pakistanherald.com/Profile/Syed-Hamid-Saeed-Kazmi-510 |archive-date=13 February 2010 |access-date=2022-07-22 |website=[[Herald (Pakistan)|Herald]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] kg91ib2b8ljntgjpq4d95wgjnath8go 0 193199 853029 785292 2026-11-06T12:03:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853029 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Surinder Arora | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth year and age|1958|09}} | birth_place = Punjab, India | death_date = | death_place = | nationality = British | education = | occupation = Hotel owner | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = Sunita Arora | children = 3 | parents = | relatives = | website = }} '''ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਰੋੜਾ''' (ਜਨਮ ਸਤੰਬਰ 1958) ਹੋਟਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ [[ਅਰਬਪਤੀ]] ਵਪਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਟਲਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਏਅਰ ਕਰੂ ਲਈ ਕਮਰੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼]] ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਰੋੜਾ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿੱਜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2007/aug/17/5|title=The Friday interview: Surinder Arora|last=Teather|first=David|date=17 August 2007|work=The Guardian|location=London}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਰੋੜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਤੰਬਰ 1958 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ/ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੋਂ ਉਜਾੜੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date= |title=Surinder Arora – Personal Appointments (free information from Companies House) |url=https://beta.companieshouse.gov.uk/officers/5qScIrGi0Ese2lDliEUmNaKez5A/appointments |access-date=9 July 2017 |publisher=Beta.companieshouse.gov.uk}}</ref> ਅਰੋੜਾ ਕੋਲ ਇੱਕ ਚਾਚੀ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯੂ. ਕੇ. ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਰਜ ਨੈਤਿਕਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref name="theguardian2007">{{Cite web |last=Teather |first=David |date=17 August 2007 |title=The Mr Nice Guy of the hotels world |url=https://www.theguardian.com/business/2007/aug/17/5 |access-date=9 July 2017 |website=The Guardian}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">Teather, David (17 August 2007). [https://www.theguardian.com/business/2007/aug/17/5 "The Mr Nice Guy of the hotels world"]. ''The Guardian''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 July</span> 2017</span>.</cite></ref> 1988 ਵਿੱਚ ਅਰੋੜਾ ਐਬੇ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਿਕਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਵਜੋਂ ਰੇਟਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="nriinternet.com">{{Cite web |date= |title=Surinder Arora-Punjabi NRI developed largest and most luxurious MICE hotels on Heathrow Airport |url=http://www.nriinternet.com/NRIhotels/UK/Surinder_Arora/BIO.htm |access-date=9 July 2017 |publisher=Nriinternet.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.nriinternet.com/NRIhotels/UK/Surinder_Arora/BIO.htm "Surinder Arora-Punjabi NRI developed largest and most luxurious MICE hotels on Heathrow Airport"]. Nriinternet.com<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 July</span> 2017</span>.</cite></ref> == ਹੋਟਲ ਕੈਰੀਅਰ == 1993 ਵਿੱਚ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਹੀਥਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਏਅਰਲਾਈਨ ਸਟਾਫ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇੱਕ "ਬੀ ਐਂਡ ਬੀ" (ਬਿਸਤਰਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਕਫਾਸਟ) ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਐਬੇ ਲਾਈਫ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬੀ ਐਂਡ ਬੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਟਲ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਤੋਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date= |title=JavaScript is disabled in your browser. |url=http://www.catererandhotelkeeper.co.uk/articles/13/10/2009/330316/surinder-arora-my-life-in-hospitality.htm |access-date=9 July 2017 |publisher=Catererandhotelkeeper.co.uk }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2004 ਵਿੱਚ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਐਕੋਰ ਸੋਫਿਟਲ ਬ੍ਰਾਂਡ ਲਈ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ 500 ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਾਲਾ ਲੇ ਮੈਰੀਡੀਅਨ ਲੰਡਨ ਗੈਟਵਿਕ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਸੋਫਿਟਲ ਲੰਡਨ ਗੈਟਵਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕਰਨ ਲਈ ਖਰੀਦਿਆ। ਸੋਫਿਟੇਲ ਲੰਡਨ ਹੀਥਰੋ ਇੱਕ 180m 600-ਬੈੱਡਰੂਮ ਭੈਣ ਹੋਟਲ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਉਸੇ ਸਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਅਰੋੜਾ ਕੋਲ ਹੋਟਲ ਹਨ ਜੋ ਹਿਲਟਨ ਅਤੇ [[ਹੋਲੀਡੇ ਇਨ|ਹਾਲੀਡੇ ਇਨ]] ਦੀਆਂ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 5500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈੱਡਰੂਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="nriinternet.com"/> ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ, [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਟੇਲ]] ਉੱਤੇ ਮੰਤਰੀ ਕੋਡ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਰੋੜਾ ਅਤੇ ਬੀ. ਏ. ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਬਿੰਗ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=11 September 2021 |title=Labour accuses Priti Patel of breaching ministerial code over meeting |url=https://www.northwaleschronicle.co.uk/news/national/19575066.labour-accuses-priti-patel-breaching-ministerial-code-meeting/ |access-date=12 September 2021 |website=North Wales Chronicle}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/news/politics/priti-patel-breaks-rules-again-24963905|title=Priti Patel breaks rules again after secret meeting with billionaire and BA|last=Nelson|first=Nigel|date=11 September 2021|work=Daily Mirror|access-date=12 September 2021}}</ref> == ਵਪਾਰ ਸ਼ੈਲੀ == ਅਰੋੜਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ "ਪਰਿਵਾਰ ਵਰਗਾ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਟਾਫ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਉੱਚ ਹੋਟਲ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।<ref name="theguardian2007"/> == ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ == 2009 ਵਿੱਚ ਸਰਿੰਦਰ ਅਰੋੜਾ ਯੂਕੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼|ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 388 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਪਤੀ £140 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/specials/rich_list/rich_list_2009/article6066485.ece|title=Surinder Arora and family - Sunday Times Rich List|work=[[TimesOnline]]|access-date=2 June 2011|publisher=[[News Intl]]|location=[[London, England|London]]|issn=0140-0460|quote=Surinder Arora|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120709170819/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/specials/rich_list/rich_list_2009/article6066485.ece|url-status=dead}}{{Dead link|date=September 2024|bot=medic}}</ref> ਸੰਨ 2013 ਵਿੱਚ ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਰਿਚ ਲਿਸਟ (ਐਸ. ਟੀ. ਆਰ. ਐਲ.) ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 356 ਮਿਲੀਅਨ ਪੌਂਡ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Tripathi |first=Shruti |date=11 June 2013 |title=Meet Surinder Arora, the £356m London hotelier you've never heard of &#124; Interviews |url=http://www.londonlovesbusiness.com/entrepreneurs/famous-entrepreneurs/meet-surinder-arora-the-356m-london-hotelier-youve-never-heard-of/5701.article |access-date=9 July 2017 |publisher=LondonlovesBusiness.com}}</ref> ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਪਤੀ 780 ਮਿਲੀਅਨ ਪੌਂਡ ਵਧ ਕੇ 1.129 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Evening Standard">{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/london/former-baggage-handler-surinder-arora-named-london-s-latest-hotels-billionaire-a4139226.html|title=Former baggage handler Surinder Arora named London's latest hotels billionaire|last=Frodsham|first=Isobel|date=10 May 2019|work=The Evening Standard|access-date=17 October 2019}}</ref> == ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ == ਅਰੋੜਾ ਟੋਨੀ ਬਲੇਅਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਨਤਕ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ 2003 ਦੇ ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="theguardian2007"/> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Parties clash in corporate credentials battle - MarketWatch |url=http://www.marketwatch.com/story/parties-clash-in-corporate-credentials-battle |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110528060800/http://www.marketwatch.com/story/parties-clash-in-corporate-credentials-battle |archive-date=28 May 2011 |access-date=2014-03-15}}</ref> ਉਹ [[ਲੰਡਨ]] ਸਕਿੱਲਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਪਲਾਇਮੈਂਟ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਂਟਵਰਥ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=London Skills and Employment Board - About - Members - Surinder Arora |url=http://www.london.gov.uk/lseb/about/members/arora.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006234640/http://www.london.gov.uk/lseb/about/members/arora.jsp |archive-date=6 October 2008 |access-date=2009-06-09}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 September 2006 |title=JavaScript is disabled in your browser. |url=http://www.caterersearch.com/Articles/2006/09/21/308966/surinder-arora.html |access-date=9 July 2017 |publisher=Caterersearch.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20091221055900/http://www.caterersearch.com/Articles/2006/09/21/308966/surinder-arora.html |archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2009 |url-status=dead }}</ref> ਅਰੋੜਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਨੀਤਾ ਅਰੋੜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੈਂਟਵਰਥ, ਯੂ. ਕੇ. ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=B. Beyond |date=2017-03-02 |title=Surinder and Sunita Arora: A Tale of Two Winners |url=https://www.bbeyondmagazine.com/surinder-sunita-arora/ |access-date=2021-03-12 |website=B Beyond Magazine |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/a-life-in-the-day-surinder-arora-sunday-times-rich-list-vwkwc5nm7|title=A Life in the Day: Surinder Arora|last=Arbuthnot|first=Leaf|work=The Times|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * '[[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]]' 'ਤੇ [http://www.theguardian.com/business/2007/aug/17/5 ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958]] nyrgdbnsyat1d4lhhrjgc658536qcbu 0 193628 853145 841876 2026-11-06T12:56:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853145 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹਿਮਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ | image = Himansh kohli.jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਕੋਹਲੀ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1989|11|03}}<ref name="indicine">{{cite web |title=Himansh Kohli |url=http://www.indicine.com/name/himansh-kohli/ |website=Indicine |access-date=11 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111062240/http://www.indicine.com/name/himansh-kohli/ |archive-date=11 November 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="ToI">{{cite web |title=Himansh Kohli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Himansh-Kohli |website=Times of India |access-date=31 May 2018 |archive-date=12 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181012173045/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Himansh-Kohli |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | partner = ਵਿਨੀ ਕਾਲੜਾ<ref name="relationship 1">{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-vini-and-i-were-keen-to-have-an-intimate-wedding-hemansh-kohli/articleshow/115298216.cms |title=Vini and I were keen to have an intimate wedding: Hemansh Kohli|website=India Times|date=15 November 2024|access-date=6 December 2024}}</ref> }} '''ਹਿਮਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ''' [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਾ]] ਹੈ। ਹਿਮਾਂਸ਼ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਡਰਾਮਾ "''ਹਮਸੇ ਹੈ ਲਾਈਫ"'' ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਓਬਰਾਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ ਨੇ "''ਯਾਰੀਆਂ'' ''(2014)"'' ਨਾਲ ਆਪਣਾ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਵਿਪਿਨ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੀਰੂ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.itimes.com/people/himansh-kohli-actor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011143413/https://www.indiatimes.com/ |archive-date=11 October 2020 |access-date=29 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=In a romantic vein : The Tribune India |url=http://www.tribuneindia.com/mobi/news/life-style/in-a-romantic-vein/371715.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011143417/https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/in-a-romantic-vein-371715 |archive-date=11 October 2020 |access-date=3 March 2017}}</ref> ਹਿਮਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ ਨੇ 12 ਨਵੰਬਰ, 2024 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਨੀ ਕਾਲਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=15 November 2024 |title='We met through our parents': Himansh Kohli opens up about his marriage to Vini Kalra |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2024/11/15/we-met-through-our-parents-himansh-kohli-opens-up-about-his-marriage-to-vini-kalra.html |access-date=6 December 2024 |website=The Week}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਮਈ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ, 2011 ਤੱਕ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਚੈਨਲ ਵੀ ਦੇ ਡੇਲੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਹਮਸੇ ਹੈ ਲਾਈਫ'' ਨਾਲ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ''ਹਮਸੇ ਹੈ ਲਾਈਫ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਰਾਘਵ ਓਬਰਾਏ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।'' ਉਹ 5 ਸਤੰਬਰ 2011 ਤੋਂ 12 ਜੂਨ, 2012 ਤੱਕ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਆਖਰੀ ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Himansh Kohli: We shouldn't let a situation become bigger than life - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/himansh-kohli-we-shouldnt-let-a-situation-become-bigger-than-life/articleshow/86554855.cms |access-date=2021-10-29 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਮਈ, 2012 ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਦਿਵਿਆ ਖੋਸਲਾ ਕੁਮਾਰ|ਦਿਵਿਆ ਕੁਮਾਰ ਨੇ]] ਲਕਸ਼ੈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ''ਯਾਰੀਆਂ'' ਲਈ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ। 10 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ। 2017 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਂਸ਼ੂ ਕੋਹਲੀ ਚਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ: ਕੇਸ਼ਵ ਪੰਨੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਜੀਨਾ ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ'', ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਸਵੀਟੀ ਵੇਡਸ ਐਨਆਰਆਈ'', <ref>{{Cite web |title=Himansh Kohli learns Gujarati for 'Sweetie Desai Weds NRI' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Himansh-Kohli-learns-Gujarati-for-Sweetie-Desai-Weds-NRI/articleshow/52649984.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520232637/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Himansh-Kohli-learns-Gujarati-for-Sweetie-Desai-Weds-NRI/articleshow/52649984.cms |archive-date=20 May 2017 |access-date=30 October 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ''ਰਾਂਚੀ ਡਾਇਰੀਜ਼'', ਅਤੇ ''ਦਿਲ ਜੋ ਨਾ ਕਹ ਸਾਕਾ''। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | 2014 | scope="row" | ''ਯਾਰੀਆਂ'' | ਲਕਸ਼ਯ | | <ref>{{Citation |title=Yaariyan Movie Review {2/5}: Critic Review of Yaariyan by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/yaariyan/movie-review/28630376.cms |access-date=2021-10-29}}</ref> |- | rowspan="4" | 2017 | scope="row" | ''ਜੀਨਾ ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਹੈ'' | ਅਲੈਕਸ | | <ref>{{Cite web |title=Jeena Isi Ka Naam Hai: Choppy dubbing and lazy editing seal the movie's fate |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/jeena-isi-ka-naam-hai/amp_movie_review/57432394.cms |access-date=2021-10-29 |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> |- | scope="row" | ''ਸਵੀਟੀ ਵੇਡਸ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ'' | ਆਕਾਸ਼ ਪਟੇਲ | | <ref>{{Citation |title=Sweetiee Weds NRI Review {2.5/5}: Watch this one strictly if you are a romantic film buff |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/sweetiee-weds-nri/movie-review/58962878.cms |access-date=2021-10-29}}</ref> |- | scope="row" | ''ਰਾਂਚੀ ਡਾਇਰੀਆਂ'' | ਮਨੀਸ਼ | | <ref>{{Cite web |date=2017-10-13 |title=Ranchi Diaries movie review: A story best not told |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/ranchi-diaries-movie-review-a-story-best-not-told/story-c952raRzKTRyEXXXqkTYEK.html |access-date=2021-10-29 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- | scope="row" | ''ਦਿਲ ਜੋ ਨਾ ਕਹ ਸਾਕਾ'' | ਜੈ | | <ref>{{Citation |title=Dil Jo Na Keh Saka Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/dil-jo-na-keh-saka/movieshow/61683577.cms |access-date=2021-10-29}}</ref> |- | 2018 | ''ਅਬਿ ਨ ਤੋਹਿ ਕਭੀ ਨਹੀਂ'' | ਗੌਰਵ | | <ref>{{Cite web |last= |first= |title=Abhi Nahi Toh Kabhi Nahi Cast List {{!}} Abhi Nahi Toh Kabhi Nahi Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/abhi-nahi-toh-kabhi-nahi/cast/ |access-date=2021-10-29 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}</ref> |- | 2024 | ''ਕਹੰ ਸੂਰੁ ਕਹੰ ਖਾਤਮ'' | | | |- | | | | | |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable" |+ !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਰੈਫ. |- | 2011-2012 | ''ਹਮਸੇ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' | ਰਾਘਵ ਓਬਰਾਏ | <ref>{{Cite web |title=Humse Hai Liife: Latest News, Videos and Photos of Humse Hai Liife {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/humse-hai-liife |access-date=2021-10-29 |website=The Times of India}}</ref> |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ === {| class="wikitable" |+ !Year !Title !Singer(s) !Ref. |- |2018 |''Oh Humsafar'' |[[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ|Neha Kakkar]], Tony Kakkar |<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Oh Humsafar Song Out: Neha Kakkar – Himansh Kohli's Chemistry Will Make you Believe They are in Love With Each Other {{!}} India.com |url=https://www.india.com/entertainment/oh-humsafar-song-out-neha-kakkar-himansh-kohlis-chemistry-will-make-you-believe-they-are-in-love-with-each-other-3005281/ |access-date=2021-11-09 |website=www.india.com |language=en}}</ref> |- |2019 |''Tera Shehar'' |Mohd. Kalam |<ref>{{Cite web |title=Latest Hindi Song 'Tera Shehar' Sung By Mohd. Kalam {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/latest-hindi-song-tera-shehar-sung-by-mohd-kalam/videoshow/70055018.cms |access-date=2021-10-11 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- |2020 |''Tenu Vekhi Jaavan'' |[[ਅਸੀਸ ਕੌਰ|Asees Kaur]], Shahid Mallya |<ref>{{Cite web |title=Watch Latest 2020 Punjabi Song 'Tenu Vekhi Jaavan' Sung By Shahid Mallya, Asees Kaur {{!}} Punjabi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/punjabi/watch-latest-2020-punjabi-song-tenu-vekhi-jaavan-sung-by-shahid-mallya-asees-kaur/videoshow/75195322.cms |access-date=2021-10-11 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- | rowspan="5" |2021 |''Main Jis Bhulaa Du'' |[[ਤੁਲਸੀ ਕੁਮਾਰ|Tulsi Kumar]], [[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ|Jubin Nautiyal]] |<ref>{{Cite web |title=Check Out New Hindi Trending Song Music Video - 'Main Jis Din Bhulaa Du' Sung By Jubin Nautiyal, Tulsi Kumar, Rochak Kohli featuring Himansh Kohli & Sneha Namanandi {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-new-hindi-trending-song-music-video-main-jis-din-bhulaa-du-sung-by-jubin-nautiyal-tulsi-kumar-rochak-kohli-featuring-himansh-kohli-sneha-namanandi/videoshow/80876761.cms |access-date=2021-10-11 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- |''Wafa Na Raas Aayi'' | rowspan="3" |[[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ|Jubin Nautiyal]] |<ref>{{Cite web |title=Check Out Latest Trending Hindi Song Music Video - 'Wafa Na Raas Aayee' Sung By Meet Bros Feat. Jubin Nautiyal {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-latest-trending-hindi-song-music-video-wafa-na-raas-aayee-sung-by-meet-bros-feat-jubin-nautiyal/videoshow/82216448.cms |access-date=2021-10-11 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- |''Bewafa Tera Muskurana'' |<ref>{{Cite web |title=Watch Latest Hindi Song 'Bewafa Tera Muskurana' Sung By Jubin Nautiyal {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/watch-latest-hindi-song-bewafa-tera-muskurana-sung-by-jubin-nautiyal/videoshow/85174039.cms |access-date=2021-10-11 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- |''Dil Galti Kar Baitha Hai'' |<ref>{{Cite web |title=Check Out New Hindi Hit Song Music Video - 'Dil Galti Kar Baitha Hai' Sung By Jubin Nautiyal Featuring Mouni Roy {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-new-hindi-hit-song-music-video-dil-galti-kar-baitha-hai-sung-by-jubin-nautiyal-featuring-mouni-roy/videoshow/86508398.cms |access-date=2021-10-11 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- |''Chura Liya'' |Sachet–Parampara |<ref>{{Cite web |title=Watch Latest Hindi Song Music Video - 'Chura Liya' Sung By Sachet And Parampara Featuring Himansh Kohli & Anushka Sen {{!}} Hindi Video Songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/watch-latest-hindi-song-music-video-teaser-chura-liya-sung-by-sachet-and-parampara-featuring-himansh-kohli-anushka-sen/videoshow/86914893.cms |access-date=2021-10-11 |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''Meri Tarah'' |[[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ|Jubin Nautiyal]], Payal Dev |<ref>{{Cite web |title=Himansh Kohli, Gautam Gulati And Heli Daruwala Come Together For Bhushan Kumar's T - Series Music Track |url=https://www.ndtv.com/entertainment/meri-tarah-gautam-gulati-himansh-kohli-and-heli-daruwala-come-together-for-bhushan-kumars-t-series-music-track-2702137 |access-date=2022-01-13 |website=NDTV.com}}</ref> |- |''Mast Nazron Se'' |[[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟਿਆਲ|Jubin Nautiyal]] |<ref>{{Cite web |title=जुबिन नौटियाल- निकिता दत्ता ने लिए सात फेरे, 'Mast Nazron Se' गाना रिलीज |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/video/movie-masti/music/jubin-nautiyal-nikita-dutta-new-song-mast-nazron-se-video-is-out-now/videoshow/90567659.cms |access-date=2022-04-01 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |''Daayein Baayein'' |Yasser Desai |<ref>{{Cite web |date=13 February 2023 |title=Shakti Mohan and Himansh Kohli's 'Daayein Baayein' sets Valentine's Day mood |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/shakti-mohan-himansh-kohli-s-daayein-baayein-sets-valentine-s-day-mood-news-261946 |access-date=13 March 2023 |website=Outlook India}}</ref> |- |''Bhool Jaa'' |[[ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ|Arijit Singh]] |<ref>{{Citation |title=Bhool Jaa: Himansh Kohli, Aayushi Verma {{!}} Arijit Singh {{!}} Piyush S {{!}} T-Series |url=https://www.youtube.com/watch?v=CSp6TC0gUdc |language=en |access-date=2023-12-20}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=nm4946996}} * Himansh Kohli on Facebook {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] m6oje35pw7o4yybki530xpdhju6hmnj 0 193735 853122 787091 2026-11-06T12:46:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853122 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ਹਰਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਖਾਬਰਾ | image = Harmanjot Khabra.jpg | caption = 2011 ਵਿੱਚ ਖਾਬਰਾ | full_name = ਹਰਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਖਾਬਰਾ | birth_date = {{Birth date and age|1988|03|18|df=y}} | birth_place = ਕਹਾਰਪੁਰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | height = 1.76 m | position = ਡਿਫੈਂਡਰ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ) | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = [[ਟਾਟਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ]] | years1 = 2006–2009 | clubs1 = ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਗੋਆ | caps1 = 59 | goals1 = 8 | years2 = 2009–2016 | clubs2 = ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਐੱਫ.ਸੀ | caps2 = 113 | goals2 = 13 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → ਚੇਨਈਯਿਨ ਐਫ.ਸੀ | caps3 = 28 | goals3 = 0 | years4 = 2016–2017 | clubs4 = ਚੇਨਈਯਿਨ ਐਫ.ਸੀ | caps4 = 6 | goals4 = 0 | years5 = 2017 | clubs5 = → ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਐੱਫ.ਸੀ | caps5 = 14 | goals5 = 1 | years6 = 2017–2021 | clubs6 = ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਐੱਫ.ਸੀ | caps6 = 68 | goals6 = 0 | years7 = 2021–2023 | clubs7 = ਕੇਰਲ ਬਲਾਸਟਰਜ਼ ਐਫ.ਸੀ | caps7 = 26 | goals7 = 2 | years8 = 2023–2024 | clubs8 = ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਐੱਫ.ਸੀ | caps8 = 12 | goals8 = 0 | nationalyears1 = 2002–2004 | nationalteam1 = ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-16 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2007–2008 | nationalteam2 = ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2011–2022 | nationalteam3 = ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 0 | club-update = 20:48, 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 (UTC) | nationalteam-update = 20:30, 24 ਸਤੰਬਰ 2022 (UTC) }} '''ਹਰਮਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਖਾਬਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Harmanjot Singh Khabra;''' ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == 2004 ਵਿੱਚ, ਖਾਬਰਾ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ 2004 AFC U-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ U16 ਟੀਮ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਸਨ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ U19 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Harmanjot Singh Khabra - Player Profile |url=http://stats.the-afc.com/player/4102 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715165447/https://cdn.jsdelivr.net/bootstrap/3.3.7/css/bootstrap.css |archive-date=15 July 2021 |access-date=24 June 2021 |website=stats.the-afc.com |publisher=AFC Stats}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਖਾਬਰਾ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 10 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1-1 ਨਾਲ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |date=10 July 2011 |title=Maldives vs. India (1:1) - International Friendly |url=http://www.national-football-teams.com/matches/report/9780/Maldives_India.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628224917/https://www.national-football-teams.com/matches/report/9780/Maldives_India.html |archive-date=28 June 2021 |access-date=24 June 2021 |website=national-football-teams.com |language=en}}</ref> 17 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕਤਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਖਾਬਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬਦਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਚ 1-2 ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |date=17 July 2011 |title=Qatar vs. India (1:2) {{!}} International Friendly |url=http://www.national-football-teams.com/matches/report/9779/Qatar_India.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627232557/https://www.national-football-teams.com/matches/report/9779/Qatar_India.html |archive-date=27 June 2021 |access-date=24 June 2021 |website=national-football-teams.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 July 2011 |title=Qatar win beginning of new era in Indian football: Colaco |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/qatar-win-beginning-of-new-era-in-indian-football-colaco/articleshow/9274237.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629005927/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/qatar-win-beginning-of-new-era-in-indian-football-colaco/articleshow/9274237.cms |archive-date=29 June 2021 |access-date=24 June 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2014 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡਿਆ ਪਰ 28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚ ਲਈ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 2-2 ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=India v UAE Starting XIs, 28/07/11, WC Qualification Asia - Goal.com |url=https://www.goal.com/en-in/match/india-v-uae/lineups/2smpzsxw2pzva5kuhmf4fvjrp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625133928/https://www.goal.com/en-in/match/india-v-uae/lineups/2smpzsxw2pzva5kuhmf4fvjrp |archive-date=25 June 2021 |access-date=25 June 2021 |website=goal.com}}</ref> 28 ਭਾਰਤੀ ਸੰਭਾਵੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 2018 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ 25-ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=1 November 2015 |title=2018 FIFA World Cup Qualifier: India's 25-member squad announced |url=https://www.dnaindia.com/sports/report-2018-fifa-world-cup-qualifier-india-s-25-member-squad-announced-2140969 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625135217/https://www.dnaindia.com/sports/report-2018-fifa-world-cup-qualifier-india-s-25-member-squad-announced-2140969 |archive-date=25 June 2021 |access-date=25 June 2021 |website=[[DNA India]] |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ 12 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰੋਮੀਓ ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਗੁਆਮ 'ਤੇ 1-0 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਖੇਡਿਆ।<ref>{{Cite web |title=India v Guam Starting XIs, 12/11/15, WC Qualification Asia - Goal.com |url=https://www.goal.com/en-in/match/india-v-guam/lineups/aqppqxygdukklscu0xjzpe76x |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625135218/https://www.goal.com/en-in/match/india-v-guam/lineups/aqppqxygdukklscu0xjzpe76x |archive-date=25 June 2021 |access-date=5 June 2021 |website=goal.com}}</ref> ਉਹ 24 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਜੈਰੂ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ 4-0 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Iran v India Starting XIs, 24/03/16, WC Qualification Asia - Goal.com |url=https://www.goal.com/en-in/match/iran-v-india/lineups/are3kk40myb5ewc2b2w4q7euh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625135218/https://www.goal.com/en-in/match/iran-v-india/lineups/are3kk40myb5ewc2b2w4q7euh |archive-date=25 June 2021 |access-date=25 June 2021 |website=goal.com}}</ref> ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਾਬਰਾ ਨੇ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਲਈ 25 ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-05-24 |title=Sunil Chhetri returns as India name squad for friendly against Jordan |url=https://www.hindustantimes.com/sports/football/sunil-chhetri-returns-as-india-name-squad-for-friendly-against-jordan-101653386324430.html |access-date=2022-05-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਅਣਵਰਤੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਬੈਂਚ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। 20 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਖਾਬਰਾ ਨੂੰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੰਗ ਤਿਨਹ ਦੋਸਤਾਨਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 24 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਖਾਬਰਾ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 1-1 ਦੇ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ 68ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਨੌਰੇਮ ਰੋਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਆ ਕੇ 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2022-09-24 |title=Highlights India 1-1 Singapore: Ashique, Ikhsan goals keep scores level at FT; Both teams with a point |url=https://sportstar.thehindu.com/football/indian-football/india-vs-singapore-hung-thinh-tournament-live-score-updates-result-highlights-lineups/article65929625.ece |access-date=2022-09-24 |website=sportstar.thehindu.com |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਖਾਬੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1988 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਹਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟ-ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜਵਾਨ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Harmanjot Khabra {{!}} Bengaluru FC Player Profile |url=https://www.bengalurufc.com/player/harmanjot-khabra/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124223233/https://www.bengalurufc.com/player/harmanjot-khabra/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=2022-01-16 |website=Bengaluru FC Official Website |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Harmanjot Khabra, Latest News & Player Profile |url=https://www.goal.com/en-qa/player/harmanjot-khabra/5s22a973n2nmnfwvniy1hs05x |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627174401/https://www.goal.com/en-qa/player/harmanjot-khabra/5s22a973n2nmnfwvniy1hs05x |archive-date=27 June 2021 |access-date=27 June 2021 |website=goal.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Harmanjot Singh Khabra profile - Goals, Passes and more |url=https://www.indiansuperleague.com/players/midfielder-10694-harmanjot-singh-khabra-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205056/https://www.indiansuperleague.com/players/midfielder-10694-harmanjot-singh-khabra-profile |archive-date=24 June 2021 |access-date=27 June 2021 |website=[[Indian Super League]] |language=en}}</ref> === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === 24 ਸਤੰਬਰ 2022 ਤੱਕ: {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:center;" !ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ! ਸਾਲ !ਮੈਚ !ਗੋਲ |- | rowspan="4" | [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] | 2011 | 2 | 0 |- | 2015 | 1 | 0 |- | 2016 | 1 | 0 |- | 2022 | 1 | 0 |- ! colspan="2" | ਕੁੱਲ ! 5 ! 0 |} == ਸਨਮਾਨ == === ਕਲੱਬ === ==== ਚੇਨਈਯਿਨ ਐਫ.ਸੀ ==== * [[ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ]] : [[2015 ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ|2015]] <ref name=":0">{{Cite web |title=Harmanjot Khabra - Profile |url=https://www.bengalurufc.com/player/harmanjot-khabra/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124223233/https://www.bengalurufc.com/player/harmanjot-khabra/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=27 June 2021 |website=Bengaluru FC Official Website |language=en-IN }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bengalurufc.com/player/harmanjot-khabra/ "Harmanjot Khabra - Profile"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124223233/https://www.bengalurufc.com/player/harmanjot-khabra/ |date=2021-01-24 }}. </cite></ref> ==== ਈਸਟ ਬੰਗਾਲ ਐਫ.ਸੀ. ==== * ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ : 2009–10, <ref>{{Cite web |date=21 January 2010 |title=The resurrection of East Bengal |url=https://www.sportstarlive.com/tss3303/stories/20100121502802600.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211012546/https://sportstar.thehindu.com/magazine/the-resurrection-of-east-bengal/article29707283.ece |archive-date=11 December 2021 |access-date=14 July 2018 |website=sportstarlive.com |publisher=[[Sportstar]]}}</ref> 2010, 2012 <ref name=":0"/> * ਕਲਕੱਤਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ : 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 <ref name=":0" /> * ਆਈਐਫਏ ਸ਼ੀਲਡ : 2012 <ref name=":0" /> * ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਕੱਪ : 2011 <ref name=":1">{{Cite web |title=India - H. Khabra - Profile with news, career statistics and history - Soccerway |url=https://int.soccerway.com/players/harmanjot--khabra/68311/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511231833/https://int.soccerway.com/players/harmanjot--khabra/68311/ |archive-date=11 May 2021 |access-date=27 June 2021 |website=int.soccerway.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://int.soccerway.com/players/harmanjot--khabra/68311/ "India - H. Khabra - Profile with news, career statistics and history - Soccerway"]. </cite></ref> ==== ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਐੱਫ.ਸੀ ==== * [[ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ]] : 2018-19 <ref name=":1"/> * ਸੁਪਰ ਕੱਪ : 2018 <ref name=":1" /> ==== ਕੇਰਲ ਬਲਾਸਟਰਜ਼ ਐਫ.ਸੀ ==== * [[ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ]] ਉਪ ਜੇਤੂ: 2021-22 । <ref>{{Cite web |date=2022-03-21 |title=ISL final: Hyderabad give Kerala the blues |url=https://indianexpress.com/article/sports/football/isl-final-hyderabad-gives-kerala-the-blues-7828652/ |access-date=2022-03-21 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] dbd66z02em02272gu0pt1or5mrmvd73 0 194045 853037 838467 2026-11-06T12:05:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853037 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=ਸੁਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੇਆ ਮਿਸ਼ਰਾ|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1991|01|04}}|birth_place=[[ਓਡੀਸ਼ਾ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=<!-- {{Death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} -->|death_place=|other_names=|education=ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੰਬਲਪੁਰ<br />ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਕਾਲਜ|alma_mater=|occupation=ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ|height={{height|ft=5|in=9|out=cm}}|spouse=|children=|module=|website=|signature=|signature_size=|signature_alt=}} '''ਸੁਸ਼੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੇਆ ਮਿਸ਼ਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sushrii Shreya Mishraa;''' ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1991) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], ਅਦਾਕਾਰਾ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ।<ref name="pioneer">{{Cite web |date=2018-12-24 |title=Odia girl features in Shahrukh Khan's 'Zero' |url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/odia-girl-features-in-shahrukh-khan---s----zero---.html |access-date=2021-11-16 |publisher=The Pioneer |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041636/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/odia-girl-features-in-shahrukh-khan---s----zero---.html |url-status=dead }}</ref><ref name="odia">{{Cite web |date=2015-09-08 |title=Sushrii Shreya Mishra wins Miss United Continents 2015 |url=https://odialive.com/sushrii-shreya-mishra-wins-miss-united-continents-2015/ |access-date=2021-11-16 |publisher=OdiaLive |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041638/https://odialive.com/sushrii-shreya-mishra-wins-miss-united-continents-2015/ |archive-date=2021-11-20 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ [[ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਸ 2015 ਦਾ]] ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ [[ਏਕੁਆਦੋਰ|ਇਕਵਾਡੋਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮਿਸ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੀਜੀ ਰਨਰਅੱਪ ਰਹੀ।<ref name="4u">{{Cite web |date=n.d. |title=Sushrii Shreya Mishraa |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/model/sushrii-shreya-mishraa |access-date=2021-11-16 |publisher=NET TV 4 U}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਈ ਉਪ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਐਮ ਪਾਪੂਲਰ, ਮਿਸ ਵਿਵਾਸ਼ੀਅਸ, ਮਿਸ ਰੈਂਪਵਾਕ, ਅਤੇ ਮੇਲਵਿਨ ਨੋਰੋਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="missunited">{{Cite web |last=Agarwal |first=Netra |date=2015-06-30 |title=I feel like Sandra Bullock from Miss Congeniality: Sushrii Shreya Mishraa |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/i-feel-like-sandra-bullock-from-miss-congeniality-sushrii-shreya-mishraa/articleshow/47880564.cms |access-date=2021-11-16 |publisher=Beauty Pageants |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041637/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/i-feel-like-sandra-bullock-from-miss-congeniality-sushrii-shreya-mishraa/articleshow/47880564.cms |url-status=dead }}</ref><ref name="incredible">{{Cite web |date=2015-09-07 |title=Odia girl Sushrii Shreya Mishraa in Miss United Continent contest |url=https://incredibleorissa.com/odia-girl-sushrii-shreya-mishraa-miss-united-continent-contest/ |access-date=2021-11-19 |publisher=Incredible Orissa |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041645/https://incredibleorissa.com/odia-girl-sushrii-shreya-mishraa-miss-united-continent-contest/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1991 ਨੂੰ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਬਿਤਾ ਰਾਣੀ ਪਾਂਡਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="orissa">{{Cite web |date=2015-03-09 |title=Sushrii Shreya Mishraa - Odisha Girl in Miss India 2015 Final |url=https://incredibleorissa.com/sushrii-shreya-mishraa-miss-india/ |access-date=2021-11-16 |publisher=Incredible Orissa |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041647/https://incredibleorissa.com/sushrii-shreya-mishraa-miss-india/ |url-status=dead }}</ref><ref name="sambad" /> ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉੜੀਆ ਹੈ।<ref name="sambad">{{Cite web |date=2018-12-23 |title=This Odia Girl Debuts In Bollywood With King Khan In 'Zero' |url=https://sambadenglish.com/this-odia-girl-debuts-in-bollywood-with-king-khan-in-zero/ |access-date=2021-11-19 |publisher=Sambad English Bureau}}</ref> ਉਹ ਸੰਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ, ਫਿਰ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref name="goldberg">{{Cite web |date=2018-06-27 |title=Sushrii Mishraa to star in Jeff Goldberg's play The Altamount Road Murders |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushrii-shreya-mishraa-to-star-in-jeff-goldbergs-play-the-altamount-road-murders/articleshow/64762840.cms |access-date=2021-11-16 |publisher=Beauty Pageants |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041640/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushrii-shreya-mishraa-to-star-in-jeff-goldbergs-play-the-altamount-road-murders/articleshow/64762840.cms |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੈਰੀ ਜੌਨ ਐਕਟਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == === ਤਗ਼ਮਾ === 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੁਪਰਮਾਡਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਸ ਫ੍ਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਆਈ ਐਮ ਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਸਦੇ ਜੇਤੂ [[ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ]] ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਉਸਨੂੰ ਆਈ ਐਮ ਪਾਪੂਲਰ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੱਤ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਡਿਜੀਟਲ ਕਰਾਊਨ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2015 ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਸ ਵਿਵਾਸ਼ੀਅਸ ਅਤੇ ਮਿਸ ਰੈਂਪਵਾਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੈਸਟ ਟੈਲੇਂਟ ਅਤੇ ਮਿਸ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Mehta |first=Ankita |date=2015-03-28 |title=Femina Miss India 2015 Finale: Kareena, Shahid to Perform; Where to Watch on TV and Live Updates Information |url=https://www.ibtimes.co.in/femina-miss-india-2015-finale-kareena-shahid-perform-where-watch-tv-live-updates-information-627484 |access-date=2021-11-16 |publisher=IB Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-03-26 |title=Femina Miss India sub-contest winners unveiled |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/femina-miss-india-sub-contest-winners-unveiled/articleshow/46703220.cms |access-date=2021-11-19 |publisher=The Economic Times}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ|ਮਿਸ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕੌਂਟੀਨੈਂਟਸ]] ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਸਨੂੰ ਮਿਸ ਫੋਟੋਜੈਨਿਕ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਕਾਸਟਿਊਮ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web |date=2015-09-13 |title=Sushrii Shreya Mishra 3rd runner up in Miss United Continents |url=https://incredibleorissa.com/sushrii-shreya-mishra-3rd-runner-up-miss-united-continents/ |access-date=2021-11-19 |publisher=Incredible Orissa |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041657/https://incredibleorissa.com/sushrii-shreya-mishra-3rd-runner-up-miss-united-continents/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-09-05 |title=India obtiene, por segundo año consecutivo, el mejor Traje Típico en Miss Continentes Unidos 2015 |url=https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/india-trajetipico-misscontinentesunidos-ibarra.html |access-date=2021-11-19 |publisher=El Comercio |language=es |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041638/https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/india-trajetipico-misscontinentesunidos-ibarra.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਿਰਾਵਾ, ਜੋ [[ਵੇਦ|ਵੇਦਾਂ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਲਵਿਨ ਨੋਰੋਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। === ਮਾਡਲਿੰਗ === ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ 2016 ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਕੈਲੰਡਰ ਲਈ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2019-03-25 |title=Classic Silhouettes & loads of fun on Day 2 of Bombay Times Fashion Week |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/shows/classic-silhouettes-loads-of-fun-on-day-2-of-bombay-times-fashion-week/articleshow/68558100.cms |access-date=2021-11-16 |publisher=Entertainment Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=n.d. |title=ATDC at BTFW Spring/Summer 2019 |url=http://www.fotocorp.com/picture-display.aspx?c=FC23031924&e=50565&r=17&t=25 |access-date=2021-11-19 |website=Photo Corp |publisher=Jafar Khan |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127095150/http://www.fotocorp.com/picture-display.aspx?c=FC23031924&e=50565&r=17&t=25 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ''ਗ੍ਰੇਜ਼ੀਆ ਇੰਡੀਆ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮੈਕ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ|MAC ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ]] ਅਤੇ ਤਨਿਸ਼ਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name="sen">{{Cite web |last=Sen |first=Jaideep |date=2019-01-04 |title=All eyes on 2019! Go behind-the-scenes with Kingfisher Calendar models Shubra, Sushrii and Diva |url=https://www.indulgexpress.com/cover/2019/jan/04/all-eyes-on-2019-go-behind-the-scene-with-kingfisher-calendar-models-shubra-sushrii-and-diva-11903.html |access-date=2021-11-16 |publisher=Indulge}}</ref> === ਅਦਾਕਾਰੀ === 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਤੀਕ ਬੱਬਰ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ''ਬੇਤਾਖੋਲ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2018-03-28 |title=Sushrii Shreya Mishraa to debut in a web series opposite Prateik Babbar |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushrii-shreya-mishraa-to-debut-in-a-web-series-opposite-prateik-babbar/articleshow/63505660.cms |access-date=2021-11-16 |publisher=Beauty Pageants |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041640/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/sushrii-shreya-mishraa-to-debut-in-a-web-series-opposite-prateik-babbar/articleshow/63505660.cms |url-status=dead }}</ref><ref name="tnn">{{Cite web |date=2019-05-29 |title=Just want to work on good scripts with good filmmakers: Shreya Mishraa |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/just-want-to-work-on-good-scripts-with-good-filmmakers-shreya-mishraa/articleshow/69562415.cms |access-date=2021-11-16 |publisher=Times of India}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ|ਅਭੈ ਦਿਓਲ ਦੇ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ ''ਜ਼ੀਰੋ'' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮੀਜ਼ਾਨ ਜਾਫਰੀ ਅਭਿਨੀਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਮਲਾਲ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-05-28 |title=Sushrii Mishraa to do a special number in Sanjay Leela Bhansali's 'Malaal' |url=https://beautypageants.indiatimes.com/Sushrii-Mishraa-to-do-a-special-number-in-Sanjay-Leela-Bhansalis-Malaal/Sushrii-Mishraa-to-do-a-special-number-in-Sanjay-Leela-Bhansalis-Malaal/eventshow/69542863.cms |access-date=2021-11-16 |publisher=Beauty Pageants |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041637/https://beautypageants.indiatimes.com/Sushrii-Mishraa-to-do-a-special-number-in-Sanjay-Leela-Bhansalis-Malaal/Sushrii-Mishraa-to-do-a-special-number-in-Sanjay-Leela-Bhansalis-Malaal/eventshow/69542863.cms |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਆਦਿਤਿਆ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ "ਲਿਲਾਹ" ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-10-08 |title=Aditya Narayan launches new single 'Lillah' |url=https://english.khabarhub.com/2019/08/48168/ |access-date=2021-11-16 |publisher=Khabarhub}}</ref> ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਤਨੁਜ ਵਿਰਵਾਨੀ|ਤਨੁਜ ਵੀਰਵਾਨੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਕਾਰਟੇਲ'' ਦੀ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2021-08-04 |title=Exclusive: Sushrii Mishraa on her series Cartel and the character played by her |url=https://www.tellychakkar.com/digital/exclusive-sushrii-mishraa-her-series-cartel-and-the-character-played-her-210804 |access-date=2021-11-19 |publisher=TellyChakkar}}</ref> === ਹੋਰ === 2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਜੱਜ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-12-03 |title=Oppo Bombay Times Fresh Face 2016 : Jai Hind College Auditions |url=https://beautypageants.indiatimes.com/fresh-face/oppo-bombay-times-fresh-face-2016-jai-hind-college-auditions/articleshow/55770807.cms |access-date=2021-11-19 |publisher=Beauty Pageants |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120041639/https://beautypageants.indiatimes.com/fresh-face/oppo-bombay-times-fresh-face-2016-jai-hind-college-auditions/articleshow/55770807.cms |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮਿਸ਼ਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਕਥਕ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਦੋਵਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਰੀਅਲ ਸਿਲਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਹਾਈਪੋ ਥਾਈਰੋਡਿਜ਼ਮ ਹੈ। == ਫਿਲਮਾਂ == * ''ਜ਼ੀਰੋ'' (2018) * ''ਮਲਾਲ'' (2019) * ''ਰੁਸਲਾਨ'' (2024) === ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ === * ''ਕਾਰਟੇਲ'' (2021) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] tcnxt89um3kw9v0acgc34oexitdabj8 0 194510 853056 796198 2026-11-06T12:17:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853056 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|American 7s football}} '''ਸੈਵਨਜ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਪਿੱਚ 'ਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ [[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਦਾ ਸੱਤ-ਏ-ਸਾਈਡ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ।<ref name="ashique espn">{{Cite web |date=2019-10-13 |title=Run, Ashique, run: The Kerala speedster who turned India's premier trickster |url=https://www.espn.in/football/ashique-kuruniyan/story/3962421/runashiquerun-the-kerala-speedster-who-turned-indias-premier-trickster |access-date=2020-01-02 |website=ESPN}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2022-07-07 |title=FIFA discovers the beauty of Sevens Football: What's this format and why is it so popular in Kerala |url=https://www.espn.in/football/india-ind/story/4695847/fifa-discovers-sevens-football-format-why-is-it-so-popular-in-kerala |access-date=2022-07-26 |website=ESPN |language=en}}</ref> ਸੈਵਨਜ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕੇਰਲ]], ਮਾਲਾਬਾਰ ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref name="Kerala FA">{{Cite web |date=2012-11-20 |title=Sevens football season kicks off in Kerala |url=https://www.goal.com/en-in/news/kerala-sevens-football-isl-indian-football/185ukjvafhx4k18kj7nbu7q658 |access-date=2020-01-02}}</ref> ਸੈਵਨਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਮੈਚ ਅਕਸਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੇ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=>{{Cite web |date=2019-10-20 |title=How Kerala shrunk football to make it its own |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-small-football-in-sevens-heaven/articleshow/70905729.cms |access-date=2020-01-02 |website=Times of India}}</ref><ref name="ashique espn" /> ਸੈਵਨਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="vijayan">{{Cite web |date=2017-06-14 |title='Sevens football helps me retain my passion for the game' |url=https://sportstar.thehindu.com/magazine/sevens-football-helps-me-retain-my-passion-for-the-game/article19047873.ece |access-date=2020-01-02 |website=Sportstar}}</ref> ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਹਨ।<ref name="bbc african players">{{Cite web |date=2018-08-13 |title=The African footballers changing the game in India |url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-india-45085295/the-african-footballers-changing-the-game-in-india |access-date=2020-01-02 |website=BBC}}</ref> ਮੈਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੈਵਨਜ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (SFA) ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 50 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="indian express sevens">{{Cite web |date=2019-09-03 |title=Sevens the lifeline of country football |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/oct/20/sevens-the-lifeline-of-state-football-2050248.html |access-date=2020-01-02 |website=The New Indian Express}}</ref> ਕਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਡਾਰੀ [[ਆਈ. ਐਮ. ਵਿਜਾਯਨ|ਆਈ.ਐਮ. ਵਿਜਯਨ]]<ref name=/> ਆਸ਼ਿਕ ਕੁਰੂਨੀਅਨ, ਵੀ.ਪੀ. ਸੁਹੈਰ, ਮਸ਼ੂਰ ਸ਼ਰੀਫ, ਸੀ.ਕੇ. ਵਿਨੀਤ, ਜ਼ਾਕਿਰ ਮਨੁੱਪਾ, [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], ਆਸਿਫ ਕੋਟਾਯਿਲ ਅਤੇ [[ਅਨਾਸ ਐਡਥੋਡਿਕਾ|ਅਨਸ ਏਡਾਥੋਡਿਕਾ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨੂੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਵਨਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="anas">{{Cite web |date=2019-01-29 |title=From Malappuram Sevens to Kerala Blasters - Anas Edathodika remembers his roots |url=https://sports.yahoo.com/malappuram-sevens-kerala-blasters-anas-043456186.html |access-date=2020-01-02 |website=Yahoo! Sports |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103044921/https://sports.yahoo.com/malappuram-sevens-kerala-blasters-anas-043456186.html |archive-date=2020-01-03 |url-status=dead }}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == * ''ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਤੋਂ ਸੁਡਾਨੀ'' (2018) <ref name="sudani">{{Cite web |date=2019-10-20 |title=How Kerala shrunk football to make it its own |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-small-football-in-sevens-heaven/articleshow/70905729.cms |access-date=2020-01-02 |website=Times of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-small-football-in-sevens-heaven/articleshow/70905729.cms "How Kerala shrunk football to make it its own"]. ''Times of India''. 20 October 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 January</span> 2020</span>.</cite></ref> * ''ਸੇਵਨਜ਼'' (2011) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ * ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Football in Kerala}}{{Association football}}{{Team Sport}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] hgnatap7mpdl11qd4krqcg5wd0qs1q6 0 194963 853164 835121 2026-11-06T13:05:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853164 wikitext text/x-wiki [[File:Korean cuisine-Samhap-01.jpg|thumb|ਕੋਰੀਅਨ ਪਕਵਾਨ ਸਮਹਾਪ -01]] '''''ਹਾਂਗੀਓ-ਹੋ''''' <ref name="standardized">{{In lang|ko}} {{Cite web |date=2014-07-30 |title=주요 한식명(200개) 로마자 표기 및 번역(영, 중, 일) 표준안 |trans-title=Standardized Romanizations and Translations (English, Chinese, and Japanese) of (200) Major Korean Dishes |url=http://www.korean.go.kr/common/download.do?file_path=notice&c_file_name=140730_%ED%95%9C%EC%8B%9D%EB%AA%85_%EB%A1%9C%EB%A7%88%EC%9E%90_%ED%91%9C%EA%B8%B0_%EB%B0%8F_%ED%91%9C%EC%A4%80_%EB%B2%88%EC%97%AD_%ED%99%95%EC%A0%95%EC%95%88_.pdf&o_file_name=140730_%ED%95%9C%EC%8B%9D%EB%AA%85_%EB%A1%9C%EB%A7%88%EC%9E%90_%ED%91%9C%EA%B8%B0_%EB%B0%8F_%ED%91%9C%EC%A4%80_%EB%B2%88%EC%97%AD_%ED%99%95%EC%A0%95%EC%95%88_.pdf |access-date=2017-02-22 |publisher=[[National Institute of Korean Language]] |archive-date=2017-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215025423/http://www.korean.go.kr/common/download.do?file_path=notice&c_file_name=140730_%ED%95%9C%EC%8B%9D%EB%AA%85_%EB%A1%9C%EB%A7%88%EC%9E%90_%ED%91%9C%EA%B8%B0_%EB%B0%8F_%ED%91%9C%EC%A4%80_%EB%B2%88%EC%97%AD_%ED%99%95%EC%A0%95%EC%95%88_.pdf&o_file_name=140730_%ED%95%9C%EC%8B%9D%EB%AA%85_%EB%A1%9C%EB%A7%88%EC%9E%90_%ED%91%9C%EA%B8%B0_%EB%B0%8F_%ED%91%9C%EC%A4%80_%EB%B2%88%EC%97%AD_%ED%99%95%EC%A0%95%EC%95%88_.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ਕੋਰੀਆ]] ਦੇ ਜੀਓਲਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਖਮੀਰ ਵਾਲਾ ਮੱਛੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ।<ref name="nyt2014">{{Cite web |last=Choe |first=Sang-Hun |date=14 June 2014 |title=Korea's Fish Special: A Delicate Mix of Outhouse and Ammonia |url=https://www.nytimes.com/2014/06/15/world/asia/hongeo-south-koreas-smelliest-food.html?_r=0 |access-date=4 November 2014 |website=[[The New York Times]]}}</ref> ''ਹਾਂਜੀਓ-ਹੋ'' ਸਕੇਟ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ [[ਅਮੋਨੀਆ]] ਵਰਗੀ ਗੰਧ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ "ਇੱਕ ਆਊਟਹਾਊਸ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="jeju2014">{{Cite web |last=Oberhauser |first=Steve |date=5 February 2011 |title=Skate fish an acquired taste |url=http://www.jejuweekly.com/news/articleView.html?idxno=1217 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104052101/http://www.jejuweekly.com/news/articleView.html?idxno=1217 |archive-date=4 November 2014 |access-date=4 November 2014 |website=The Jeju Weekly}}</ref> [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਕੈਸਟ ਸਕਾਟਾ ਨਾਮ ਹੇਠ ਫਰਮੈਂਟੇਡ ਸਕੇਟ ਦਾ ਵੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 23 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=This Fermented Skate Feast Honors Iceland's Patron Saint |url=https://www.atlasobscura.com/foods/thorlaksmessa-fermented-skate-iceland |access-date=2024-09-26 |website=Atlas Obscura |language=en}}</ref> == ਮੂਲ == ਸਕੇਟ (''ਹੋਂਜੀਓ'' ) ਕਾਰਟੀਲਾਜੀਨਸ ਮੱਛੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਮੜੀ ਰਾਹੀਂ ਯੂਰਿਕ ਐਸਿਡ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="nyt2014" /><ref>{{Cite web |last=McPherson |first=Joe |date=13 July 2008 |title=Hongeo 홍어 – The Hardest Thing to Swallow in Korea |url=http://zenkimchi.com/korean-food-101/hongeo-%ED%99%8D%EC%96%B4-the-hardest-thing-to-swallow-in-korea/ |access-date=13 November 2014 |website=ZenKimchi}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਖਮੀਰਦੇ ਹਨ, ਅਮੋਨੀਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਾਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗੰਧ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਖਾਣਾ == ''ਹਾਂਜੀਓ-ਹੋ'' ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਸਲੈਬਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="nyt2014" /><ref name="yahoo2014">{{Cite web |last=Klug |first=Foster |date=9 April 2014 |title=South Koreans crave Asia's smelliest fish |url=https://news.yahoo.com/south-koreans-crave-asias-smelliest-fish-055629592.html |access-date=13 November 2014 |website=Yahoo! News |publisher=AP}}</ref> ਜੀਓਲਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ''ਹਾਂਜੀਓ-ਹੋ ਨੂੰ'' ਸਾਦਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="yahoo2014" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬੋਸਮ ਅਤੇ ਕਿਮਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=27 March 2012 |title=Fermented skate (홍어) |url=http://seoulfoodyy.wordpress.com/2012/03/27/fermented-skate/ |access-date=4 November 2014 |website=Korean Food blog}}</ref> ਇੱਕ ਸੁਮੇਲ ਜਿਸਨੂੰ ''ਹੋਂਗੀਓ ਸੰਹਾਪ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 May 2008 |title=Explore Korea's Treasures – Gwangju & Jeollanam-do |url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_6.jsp?cid=641679 |access-date=4 November 2014 |website=Visit Korea |publisher=[[Korea Tourism Organization]] |archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104061642/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_6.jsp?cid=641679 |url-status=dead }}</ref> ਇਸਨੂੰ ਕੋਰੀਆਈ ਅਲਕੋਹਲ ਵਾਲੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਮੈਕਗੇਓਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਪਕਵਾਨ ਦੀ ਤਿੱਖੀਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Cho |first=Jae-eun |date=28 October 2011 |title=Hongeo: Not for the weak of stomach |url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2943352 |access-date=4 November 2014 |website=[[Korea JoongAng Daily]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104044107/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2943352 |archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2014 |url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * Hákarl – National dish of Iceland consisting of fermented shark * Fesikh – Traditional Egyptian fish dish fermented in salt * Lutefisk – Nordic dried fish dish * Surströmming – Swedish fermented Baltic Sea herring == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 2r8bvw66molgx9x9ihbjegmshel9cpn 0 195332 853159 836266 2026-11-06T13:01:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853159 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਹੇਬੇ ਕੈਮਾਰਗੋ | image = Hebe Camargo 3.jpg | caption = | other_names = {{Lang|pt-BR|Rainha da Televisão Brasileira}} *''Loiruda'' | birth_name = ਹੇਬੇ ਮਾਰੀਆ ਮੋਂਟੇਰੋ ਡੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਰਾਵਗਨਾਨੀ | birth_date = {{Birth date|1929|3|8|df=y}} | birth_place = [[Taubaté]], São Paulo, Brazil | death_date = {{Death date and age|2012|9|29|1929|3|8|df=y}} | death_place = [[ਸਾਓ ਪੌਲੋ]], ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ | occupation = ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ, ਹਾਸੋਹੀਣੀ, ਅਦਾਕਾਰਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ | years_active = 1943–2012 | height = {{height|m=1.60}} | spouse = {{marriage|Décio Capuano|1964|1971}}(divorced) 1 child<br />{{marriage|Lélio Ravagnani|1973|2000}}(his death) | website = {{official website|http://hebenaweb.com.br/}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|[[Jazz]]|[[latin jazz]]|[[latin music]]|pop music|[[Música popular brasileira|MPB]]|[[Romantic music]]}} | label = {{hlist|[[Odeon Records]]|[[Polydor Records]]| [[Mercury Records]]|[[PolyGram]]| [[Philips Records]]|[[Universal Music Group]]|[[Sony Music]]}} }} }} '''ਹੇਬੇ ਮਾਰੀਆ ਮੋਂਟੇਰੋ ਡੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਰਾਵਗਨਾਨੀ''' {{Post-nominals|country=BRA|list=[[Military Order of Saint James of the Sword|DmSE]] • [[Order of the Southern Cross|Dama Oficial]] • [[Order of Prince Henry|DmIH]]}} ({{IPA|pt|ˈɛbi mɐˈɾi.ɐ mõˈtejɾu dʒi kɐˈmaʁɡu ˌʁavɐˈɲɐ̃ni}} ; 8 ਮਾਰਚ 1929 – 29 ਸਤੰਬਰ 2012) ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ, ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ "ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਰਾਣੀ" ({{Langx|pt|Rainha da Televisão Brasileira}}) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ 360 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Veja quem vai ficar com a fortuna de Hebe Camargo – Record TV – R7 Balanço Geral |url=http://videos.r7.com/veja-quem-vai-ficar-com-a-fortuna-de-hebe-camargo/idmedia/5075ae8c6b7117e8f8cc2c40.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713201432/http://videos.r7.com/veja-quem-vai-ficar-com-a-fortuna-de-hebe-camargo/idmedia/5075ae8c6b7117e8f8cc2c40.html |archive-date=July 13, 2015 |access-date=July 4, 2013 |website=videos.r7.com}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਹੇਬੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਦਾ ਜਨਮ 1929 ਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਤੌਬਾਟੇ, ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੂਲ ਦੇ ਐਸਥਰ ਮੈਗਲਹਾਏਸ ਕੈਮਾਰਗੋ ਅਤੇ ਸਿਗੇਸਫ੍ਰੇਡੋ ਮੋਂਟੇਰੀਓ ਦੇ ਕੈਮਰਗੋ ਦੀ ਧੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web |date=29 September 2012 |title=HEBE CAMARGO: FESTA PORTUGUESA DE ANIVERSÁRIO |url=http://www.alexpalhano.com.br/materia.php?id_materia=457 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322082314/http://www.alexpalhano.com.br/materia.php?id_materia=457 |archive-date=March 22, 2018 |access-date=1 October 2012 |publisher=Alex Palhano}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 January 2010 |title=Biografia de Hebe Camargo |url=http://www.portalsaofrancisco.com.br/alfa/hebe-camargo/index.php |access-date=16 January 2010 |publisher=Portal São Francisco}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਰੋਸਾਲਾ 49 ਵਿੱਚ ''ਫਲੋਰੇਲਾ 19'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਨੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਂਬਾ]] ਅਤੇ ਬੋਲੇਰੋ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Perfil de Hebe Camargo no Te Contei |url=http://www.tecontei.com.br/celebridade/143/perfil-de-hebe-camargo.html}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤਕ ਕਰੀਅਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<r ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਚੈਟੋਬ੍ਰਾਇੰਡ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਦੇ ਸੁਮਾਰੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਮਜ਼ਾਰੋਪੀ ਦੀਆਂ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅਗਨਾਲਡੋ ਰਾਇਲ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=16 January 2010 |title=Biografia de Hebe Camargo |url=http://www.portalsaofrancisco.com.br/alfa/hebe-camargo/index.php |access-date=16 January 2010 |publisher=Portal São Francisco}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.portalsaofrancisco.com.br/alfa/hebe-camargo/index.php "Biografia de Hebe Camargo"]. Portal São Francisco. January 16, 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 16,</span> 2010</span>.</cite></ref> 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਗਲੋਬੋ|ਟੀਵੀ ਪੌਲਿਸਟਾ]] 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1955 ਵਿੱਚ, ਕੈਮਾਰਗੋ [[ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ|ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ]] ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ''ਓ ਮੁੰਡੋ ਏ ਦਾਸ ਮਲਹੇਰੇਸ'' (ਦੁਨੀਆ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ,<ref>{{Cite web |title=BOL, Hebe Camargo completa 80 anos neste domingo |url=http://noticias.bol.uol.com.br/entretenimento/2009/03/04/ult950u786.jhtm}}</ref> ਜੋ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਰੇਡ ਰਿਕਾਰਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਜੋਵੇਮ ਗਾਰਡਾ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਹੇਬੇ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿੱਤਾ। 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1966 ਨੂੰ, ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ ਇੱਕ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਮਾਰਗੋ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>[http://www.delaswebradio.com.br/mulher.php?id=11 DELAS Web Radio :: Porque o mundo é Delas!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706152118/http://www.delaswebradio.com.br/mulher.php?id=11|date=6 July 2011}}</ref><ref>[http://ondeanda.multiply.com/photos/album/1683 Dramaturgia Brasileira – Hebe Camargo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127113814/http://ondeanda.multiply.com/photos/album/1683|date=27 January 2010}}</ref> ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨ, ਵੈਰਿਗ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਮਾਰਗੋ ਦੀ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Classic Airliners & Vintage Pop Culture |date=24 August 2014 |title=Varig Sud Aviation SE-210 Caravelle Commercial – 1960 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SRHscJ98B_c&index=58&list=PL9-zo6PmPhaAK0gj3KGWqxcxbblNvWXUn |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403212620/https://www.youtube.com/watch?v=SRHscJ98B_c&list=PL9-zo6PmPhaAK0gj3KGWqxcxbblNvWXUn&index=58 |archive-date=2023-04-03 |via=YouTube |access-date=2025-03-12 }}</ref> ਕੈਮਾਰਗੋ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਡ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਰੇਡ ਬੈਂਡੀਰੈਂਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=17 January 2010 |title=Hebe Camargo – A Rainha da TV |url=http://oglobo.globo.com/cultura/kogut/nostalgia/post.asp?t=hebe-camargo-rainda-da-tv&cod_post=208512 |access-date=January 17, 2010 |website=O Globo}}</ref> 1980 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ [[ਇੰਟਰਵਿਯੂ|ਇੰਟਰਵਿਊਰ]] ਵਜੋਂ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਮਾਰਚ 1986 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2010 ਤੱਕ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਐਸਬੀਟੀ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਹੇਬੇ'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਰੇਡ ਟੂਪੀ ਅਤੇ ਰੇਡ ਬੈਂਡੀਰੈਂਟਸ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪਿਨ-ਆਫ ਸ਼ੋਅ ''ਹੇਬੇ ਪੋਰ ਏਲਾਸ'' (ਹੇਬੇ ਫਾਰ ਦੈੱਮ) ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=OFuxico – Hebe Camargo faz 80 anos e ganha homenagem |url=http://ofuxico.terra.com.br/materia/noticia/2009/02/16/hebe-camargo-faz-80-anos-e-ganha-homenagem-103008.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220105148/http://ofuxico.terra.com.br/materia/noticia/2009/02/16/hebe-camargo-faz-80-anos-e-ganha-homenagem-103008.htm |archive-date=20 February 2009}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਫੋਰਾ ਦੋ ਆਰ'' ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਥੌਨ, ਕਾਮੇਡੀ ਸਪੈਸ਼ਲ, ਅਤੇ ''ਰੋਮੂ ਈ ਜੂਲੀਏਟਾ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰੋਨਾਲਡ ਗੋਲਿਆਸ ਅਤੇ ਨਾਇਰ ਬੇਲੋ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>[http://canalnewstvaudiencia.wordpress.com/2010/04/12/especial-hebe-camargo-no-ar/ Especial Hebe Camargo, NO AR! "CTN:. Canal News Audiência da TV]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> 1995 ਵਿੱਚ, EMI ਨੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ SBT 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਨਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਨਸੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ, ਜੋ ਕਿ 2007 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Rocha, Thiago |date=17 August 2007 |title=Hebe e Ivete Sangalo engrossam a multidão do 'Cansei' |url=http://ofuxico.terra.com.br/materia/noticia/2007/08/17/hebe-e-ivete-sangalo-engrossam-a-multidao-do-cansei-56690.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208093654/http://ofuxico.terra.com.br/materia/noticia/2007/08/17/hebe-e-ivete-sangalo-engrossam-a-multidao-do-cansei-56690.htm |archive-date=8 February 2009 |access-date=16 August 2011 |publisher=OFuxico}}</ref> ਕੈਮਾਰਗੋ ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਬਿਤਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹੇਬੇ ਦੀ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਲੈਪਰੋਸਕੋਪੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। 8 ਜਨਵਰੀ 2010 ਨੂੰ, ਕੈਮਾਰਗੋ ਨੂੰ ਪੈਰੀਟੋਨਿਅਮ ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਸਾਓ ਪੌਲੋ<ref>{{Cite web |title=News "Hebe Camargo was admitted in São Paulo" – Hebe Camargo |url=http://people.theiapolis.com/actress-5UIS/hebe-camargo/news/hebe-camargo-was-admitted-in-sao-paulo-1000277.html}}</ref> ਦੇ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 2010 ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦਾ 81ਵਾਂ ਜਨਮਦਿਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 March 2010 |title=Hebe Camargo Says She is 'Bald', Just Like Marcelo Tas |url=http://diversao.terra.com.br/gente/noticias/0,,OI4337754-EI13419,00-Hebe+Camargo+diz+que+esta+careca+igual+a+Marcelo+Tas.html |access-date=16 April 2010 |website=diversao.terra.com.br}}</ref> == ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ == ਕੈਮਾਰਗੋ 2010 ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਹੋਈ, ਸ਼ਾਇਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2016}} == ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == * ਹੇਬੇ - ਦ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਿਗੁਏਲ ਫਾਲਾਬੇਲਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਤੱਕ ਡੇਬੋਰਾ ਰੀਸ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=HEBE O MUSICAL |url=http://teatroprocopioferreira.com.br/index.php/pecas/hebe-o-musical/ |access-date=13 March 2019 |language=pt-BR |archive-date=18 ਮਾਰਚ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318021949/http://teatroprocopioferreira.com.br/index.php/pecas/hebe-o-musical/ |url-status=dead }}</ref> * ਹੇਬੇ (2019) ਹੇਬੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਾਕਾ ਡਿਏਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੌਰੀਸੀਓ ਫਾਰਿਆਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਆਂਡ੍ਰੇਆ ਬੇਲਟਰੋ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਡੇਨੀਅਲ ਬੋਵੇਂਟੁਰਾ ਸਿਲਵੀਓ ਸੈਂਟੋਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite web |title=Hebe Forever – A Broadway é Aqui |url=https://abroadwayeaqui.com.br/tag/hebe-forever/ |access-date=13 March 2019 |language=pt-BR }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * "ਹੇਬੇ: ਫਾਰਐਵਰ" (2019) - ਇਸ ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੋਂ 2 ਜੂਨ ਤੱਕ ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਦੇ ਫਾਰੋਲ ਸੈਂਟੇਂਡਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਇਮਰਸਿਵ ਅਤੇ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਉਸ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛਾਪ ਛੱਡੀ।<ref>{{Cite web |date=12 March 2019 |title=Exposição 'Hebe Eterna', um mergulho na vida da estrela queridinha do Brasil |url=https://www.huffpostbrasil.com/entry/hebe-camargo-exposicao_br_5c88213ee4b0fbd7661ebe62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030110813/https://www.huffpostbrasil.com/entry/hebe-camargo-exposicao_br_5c88213ee4b0fbd7661ebe62 |archive-date=October 30, 2020 |access-date=13 March 2019 |website=HuffPost Brasil |language=pt}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hebe Eterna |url=https://www.farolsantander.com.br/#/agenda/exp_1920 |access-date=2025-03-12 |archive-date=2025-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228001002/https://www.farolsantander.com.br/#/agenda/exp_1920 |url-status=dead }}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1990 - "ਸਾਓ ਪੌਲੋ ਦਾ ਚਿਹਰਾ" * 1994 - ''ਕਮਰਾ ਮਿਉਂਸਪਲ'' ਤੋਂ "ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਪਾਲੀਸਤਾਨਾ" * 2002 — " [[ਪੁਰਤਗਾਲ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ" * 2007 — "ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਾਰਡ", ''ਪ੍ਰੀਮੀਓ ਕੌਂਟੀਗੋ ਲਈ!'' * 2009 - ''ਯੂਨੀਵਰਸੀਡੇਡ FIAM-FAAM'' ਦਾ "ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਨਰਿਸ ਕਾਸਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ" * 2010 - ''Comitê Executive do Grupo de Líderes Empresariais'' ਦਾ "ਐਵਾਰਡ LIDE 2010" * 2010 — " ਲੈਟਿਨ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ - ਟਰੱਸਟੀ ਅਵਾਰਡ" <ref>{{Cite web |title=Special Awards |url=http://www.latingrammy.com/en/content/special-awards |website=Latin GRAMMYs |access-date=2025-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923053543/http://www.latingrammy.com/en/content/special-awards |archive-date=2012-09-23 |url-status=dead }}</ref> * ''Associação Paulista dos Críticos de Artes'' ਦਾ "ਸਰਬੋਤਮ ਇੰਟਰਵਿਊ" * ''ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼'' ਦਾ "ਸਰਬੋਤਮ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰ"। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * 2009 - ''ਜ਼ੂਸਾ ਈਓ ਮਿਸਟੇਰੀਓ ਡੀ ਫੇਯੂਰਿਨਹਾ'' * 2005 – ''ਕੋਇਸਾ ਡੀ ਮਲੇਰ'' * 2000 – ''ਡਾਇਨਾਸੌਰ'' ( ''ਬੇਲੀਨ'' ਦੀ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਡਬਿੰਗ) * 1960 – ''ਜ਼ੇ ਦੋ ਪੇਰੀਕਿਟੋ'' * 1951 – ''ਲਿਆਨਾ, ਇੱਕ ਪੇਕਾਡੋਰਾ'' * 1949 – ''ਕਵੇਸ ਨੋ ਸੀਯੂ'' === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Programa_Hebe.jpg|thumb| ''ਹੇਬੇ'' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ]] * 2010 – ਫੈਂਟਾਸਟੀਕੋ * 2010 – ''ਐਸਬੀਟੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ'' * 2009 – ''ਏਲਾਸ ਕੈਂਟਮ ਰੌਬਰਟੋ'' * 2009 - ''ਵੈਂਡੇ-ਸੇ ਉਮ ਵੇਉ ਡੀ ਨੋਇਵਾ'' * 2007 – ''ਅਮੀਗਾਸ ਈ ਰਿਵਾਇਸ'' * 2003 – ''ਰੋਮੀਊ ਈ ਜੂਲੀਟਾ ਵਰਸਾਓ 3'' * 2000 – ''ਟੀਵੀ ਸਾਲ 50'' * 1995 - ''ਏ ਐਸਕੋਲਿਨਹਾ ਡੂ ਗੋਲਿਆਸ'' * 1990 – ''ਰੋਮੀਓ ਈ ਜੂਲੀਟਾ ਵਰਸਾਓ 2'' * 1980 – ''ਕੈਵਾਲੋ ਅਮਰੇਲੋ'' * 1978 – ''ਓ ਪ੍ਰੋਫੇਟਾ'' * 1970 - ''ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੇਨਹੋਰ ਰੀਟਰ ਕਰਦੇ ਹਨ'' * 1968 – ''ਰੋਮੂ ਈ ਜੂਲੀਏਟਾ ਵਰਸਾਓ 1'' * 1950 – ''ਪ੍ਰਾਈਮੀਰਾ ਅਪ੍ਰੇਸੇਂਟਾਸੀਓ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਦਾ ਟੀਵੀ ਬ੍ਰਾਸੀਲੀਰਾ'' == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''[[Sou Eu|ਸੂ ਯੂ]]'' (1960) * ''[[Hebe comanda o espetáculo|ਹੇਬੇ ਕੋਮਾਂਡਾ ਓ ਐਸਪੇਟਾਕੁਲੋ]]'' (1961) * ''[[E Vocês|ਈ ਵੋਕੇਸ]]'' (1963) * ''[[Hebe (1964 album)|ਹੇਬੇ]]'' (1964) * ''[[Hebe 65|ਹੇਬੇ 65]]'' (1965) * ''[[Hebe (1967 album)|ਹੇਬੇ]]'' (1967) * ''ਪ੍ਰਾ ਵੋਕੇ'' (1998) * ''[[Hebe Camargo & Convidados|ਹੇਬੇ ਕੈਮਾਰਗੋ ਅਤੇ ਕੋਨਵੀਡੋਸ]]'' (2001) * ''ਹੇਬੇ ਮਲੇਰ ਈ ਅਮੀਗੋਸ'' (2010) * ''ਮਲੇਰ'' (2010) == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==   * ਸਿਸਟਮ ਬ੍ਰਾਸੀਲੀਰੋ ਡੀ ਟੈਲੀਵਿਸਾਓ * ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Sister project links|wikt=no|c=Category:Hebe Camargo|n=Category:Hebe Camargo|s=no|b=no|v=no}} * {{IMDb name|0131249}} * [https://web.archive.org/web/20110520205211/http://www.redetv.com.br/hebe/ Site of ''Hebe'' program] at RedeTV! [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] n8ud0wnk17jey8hel6edgugdzwzci1z 0 195384 853053 813699 2026-11-06T12:13:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853053 wikitext text/x-wiki  {{Infobox recurring event|name=ਸੇਰੇਂਡੀਪਿਟੀ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ|logo=[[File:Serendipity Arts Festival logo.jpg|180px]]|image=|caption=|location=[[ਗੋਆ]], ਭਾਰਤ|years_active=|founded=2016|dates=ਦਸੰਬਰ (ਸਾਲਾਨਾ)|genre=ਕਲਾ ਉਤਸਵ|attendance=450,000<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/art/serendipity-arts-festival-founder-what-india-offers-in-terms-of-art-and-culture-is-phenomenal-1.949447|title=Serendipity Arts Festival founder: 'What India offers in terms of art and culture is phenomenal'|website=The National}}</ref>|patron=ਹੀਰੋ ਇੰਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼, ਸੁਨੀਲ ਕਾਂਤ ਮੁੰਜਾਲ|website=[https://www.serendipityartsfestival.com/ Serendipity Arts Festival]}} '''ਸੇਰੇਂਡੀਪਿਟੀ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Serendipity Arts Festival''') ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਕਲਾ ਉਤਸਵ ਹੈ ਜੋ [[ਪਣਜੀ]], ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="auto1">{{Cite web |title=The art of expression at Serendipity Arts Festival |url=https://www.telegraphindia.com/culture/the-art-of-expression-at-serendipity-arts-festival/cid/1736084 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2016 ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੁਨੀਲ ਕਾਂਤ ਮੁੰਜਾਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=October 29, 2017 |title=The arts need as much attention as the economy, says Sunil Kant Munjal, founder, Serendipity Arts Festival |url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/the-arts-need-as-much-attention-as-the-economy-says-sunil-kant-munjal-founder-serendipity-arts-festival/910444/}}</ref> ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਲਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ [[ਕਲਾ]], [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]], [[ਸੰਗੀਤ]], [[ਸਾਹਿਤ]], [[ਡਾਂਸ|ਨਾਚ]], ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਵਰਗੇ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Tanuj |date=December 8, 2017 |title=Serendipity Arts Festival strikes again |url=https://www.livemint.com/Leisure/bqhtCIwEVUNgBaepx2qWYL/Serendipity-Arts-Festival-strikes-again.html |website=Livemint}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 December 2018 |title='Culture can become India's most powerful strategic weapon': SK Munjal at Serendipity Arts Festival 2018 |url=https://www.indulgexpress.com/culture/art/2018/dec/16/culture-can-become-indias-most-powerful-strategic-weapon-sk-munjal-at-serendipity-arts-festival-11629.html |website=www.indulgexpress.com}}</ref> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ "ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼" 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ 450,000 ਦਰਸ਼ਕ ਮਿਲੇ।<ref>{{Cite web |date=February 1, 2020 |title=Reviving patronage in arts and culture around the country |url=https://www.sundayguardianlive.com/lifestyle/reviving-patronage-arts-culture-around-country |access-date=ਮਾਰਚ 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603150351/https://www.sundayguardianlive.com/lifestyle/reviving-patronage-arts-culture-around-country |archive-date=ਜੂਨ 3, 2020 |url-status=dead }}</ref> 2019 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਲਈ, ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ 12 ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਂਦੇਈ ਨਦੀ|ਮੰਡੋਵੀ]] ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ 95 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="auto1" /><ref>{{Cite web |date=October 18, 2019 |title=What to watch out for at Goa's upcoming Serendipity Arts Festival |url=https://www.cntraveller.in/story/watch-goas-upcoming-serendipity-arts-festival/ |website=Condé Nast Traveller India}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ]] ਸੇਰੇਂਡੀਪਿਟੀ ਆਰਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਊਰੇਟੋਰੀਅਲ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; 2019 ਵਿੱਚ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਜਯੋਤਿੰਦਰ ਜੈਨ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੁਆਰਾ, ਰਸੋਈ ਕਲਾਵਾਂ ਸ਼ੈੱਫ ਰਾਹੁਲ ਅਕੇਰਕਰ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਚ [[ਮਯੂਰੀ ਉਪਾਧਿਆ]] ਦੁਆਰਾ, ਸੰਗੀਤ [[ਸਨੇਹਾ ਖਾਨਵਲਕਰ|ਸਨੇਹਾ ਖਾਨਵਾਲਕਰ]] ਦੁਆਰਾ, ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=December 16, 2019 |title=This year, at the Serendipity Arts Festival, an exploration of culinary legacies and the craft of food |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/pao-with-a-side-of-history-serendipity-arts-festival-goan-cuisine-6168820/}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.serendipityartsfestival.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਉਤਸਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸੰਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ]] hpxtsjlktsfwjsjrtlg6z1d5u13c4q6 0 195614 853034 803230 2026-11-06T12:04:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853034 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:The Sultanganj Buddha.jpg|thumb|ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ]] '''ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sultanganj Buddha''') ਇੱਕ [[ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ|ਗੁਪਤ]] - ਪਾਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਲ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ 500 ਅਤੇ 700 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਪਰ ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। ਇਹ 2.3 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 1 ਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਰ 500 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਕਸਬੇ ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ, ਭਾਗਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, [[ਬਿਹਾਰ]]<ref>{{Cite web |title=BBC – Birmingham – Faith – The Sultanganj Buddha |url=http://www.bbc.co.uk/birmingham/content/articles/2006/05/10/sultanganj_buddha_feature.shtml |website=www.bbc.co.uk}}</ref> ਵਿੱਚ 1861 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਬਰਮਿੰਘਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, [[ਬਰਮਿੰਘਮ]], ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਇਹ ਗੁਪਤਾ ਕਲਾ ਤੋਂ "ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਧਾਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ" ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਸਟੂਕੋ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਮੀਰਪੁਰ-ਖਾਸ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਧਾਤ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਅਕੋਟਾ ਦੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੱਭਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਮੀਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ। ਲਲਿਤਪੁਰ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ, ਗੀਤਾ ਬਾਹੀ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਬੁੱਧ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 1.8 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੇਪਾਲੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 9ਵੀਂ ਜਾਂ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ-ਹਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਧ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ [[ਸਾਰਨਾਥ]] ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਹੈ, "ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਸੁਚਾਰੂ ਗੋਲ ਕਮਜ਼ੋਰੀ" ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਤਲੇ, ਚਿਪਕਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਹਲਕੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ "ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਰੁਖ ਅਤੇ ਲਿਫਾਫੇ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸਿਲੂਏਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਏ ਗਏ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ" ਹੈ। == ਮਿਤੀ == ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਾ ਕਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਵਿਨਸੈਂਟ ਆਰਥਰ ਸਮਿਥ ਨੇ 1911 ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 400 ਦੱਸੀ ਹੈ। ਫਿਰ 800 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਡੇਟਿੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ 600–650 ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਜੇ ਵੀ "500–700" ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="auto2">{{Cite web |title=Buddha – The Sultanganj Buddha – Birmingham Museums & Art Gallery Information Centre |url=http://www.bmagic.org.uk/objects/1885A1116 |website=www.bmagic.org.uk |access-date=2017-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100901002503/http://www.bmagic.org.uk/objects/1885A1116 |archive-date=2010-09-01 |url-status=dead }}</ref> == ਗੈਲਰੀ == <gallery widths="200px" heights="200px"> ਤਸਵੀਰ:Sultanganj_budda1.jpg|alt=Sultanganj Buddha| ਸੁਲਤਾਨਗੰਜ ਬੁੱਧ ਤਸਵੀਰ:Indian_Museum_Sculpture_-_Buddha,_Fearless_Posture,_5c,_Sarnath_(9217994429).jpg|alt=Indian Museum, Kolkata, 5th century, from Sarnath| [[ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ]], 5ਵੀਂ ਸਦੀ, [[ਸਾਰਨਾਥ]] ਤੋਂ ਤਸਵੀਰ:Indian_Museum_Sculpture_-_Buddha,_Fearless_Posture,_5c,_Sarnath_(9220763324).jpg|alt=Indian Museum, Kolkata, 5th century, from Sarnath| [[ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ|ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ]], 5ਵੀਂ ਸਦੀ, [[ਸਾਰਨਾਥ]] ਤੋਂ ਤਸਵੀਰ:Standing_Buddha_Set-up_by_Buddist_Monk_Yasadinna_-_434_CE_-_Govind_Nagar_-_ACCN_76-25_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-23_5548_(retouched).jpg|alt=Buddha from Mathura, dated 434| [[ਮਥੁਰਾ]] ਤੋਂ ਬੁੱਧ, ਮਿਤੀ 434 </gallery> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਆਂ]] tg9khacaly3qdjz5c5b6cb8zr5nyfu3 0 196090 853023 850902 2026-11-06T12:00:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853023 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਮਿਤਾ ਬਾਸੂ ਮਿੱਤਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sumita Basu Mitra;''' ਜਨਮ 1949) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰੀਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ 3M ਡੈਂਟਲ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੈਨੋਮੈਟੀਰੀਅਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਰਬਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇਨਵੈਂਟਰਸ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਵੈਂਟਰਸ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਦੀ ਫੈਲੋ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਬਿਤਾਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Alumna Sumita Mitra Inducted into National Inventors Hall of Fame {{!}} U-M LSA Chemistry |url=https://lsa.umich.edu/chem/news-events/all-news/search-news/alumna-sumita-mitra-inducted-into-national-inventors-hall-of-fam.html |access-date=2021-12-19 |website=lsa.umich.edu |language=en}}</ref> ਉਹ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Dr. Sumita Mitra - |url=https://www.carlsoncaspers.com/diversity-and-inclusion/diversity-spotlight/dr-sumita-mitra/ |access-date=2021-12-19 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-19 |title=European Inventor Award 2021 |url=https://bhaskarchakravorti.com/2021/06/19/european-inventor-award-2021/ |access-date=2021-12-19 |website=BhaskarChakravorti |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211219220229/https://bhaskarchakravorti.com/2021/06/19/european-inventor-award-2021/ |archive-date=2021-12-19 |url-status=dead }}</ref> ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਲਈ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":0" /> ਉਹ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪੋਲੀਮਰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਿਚਰਡ ਲਾਟਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕੇਸ ਵੈਸਟਰਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਮਰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-08-11 |title=Women in dentistry: Meet Dr. Sumita Mitra... |url=https://www.dental-tribune.com/news/women-in-dentistry-meet-chemist-and-awarded-dental-materials-inventor-dr-sumita-mitra/ |access-date=2021-12-19 |website=Dental Tribune International |language=en-US}}</ref> == ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == 1978 ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰਾ 3M ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਮਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨੈਨੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਅਡੈਸ਼ਨ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਸਤਹ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web |title=ACS Honors Heroes Of Chemistry 2009 |url=https://cen.acs.org/articles/87/i38/ACS-Honors-Heroes-Chemistry-2009.html |access-date=2021-12-19 |website=cen.acs.org}}</ref> ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਰਟ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":3">{{Cite web |date=2021-03-10 |title=The National Academy of Engineering elects former 3M scientist, Sumita B. Mitra |url=https://www.3m.com/3M/en_US/health-care-us/stories/full-story/~/the-national-academy-of-engineering-elects-former-3m-scientist/ |website=3M}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਗਰੀਆਂ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਫਿਲ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":1" /> ਮਿੱਤਰਾ ਨੇ ਨੈਨੋਮੈਟੀਰੀਅਲ-ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 3M ਸਾਰੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mitra |url=https://www.epo.org/news-events/events/european-inventor/finalists/2021/mitra.html |access-date=2021-12-19 |website=www.epo.org |language=en}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨੈਨੋਕਣ ('ਨੈਨੋਮੇਰਿਕ ਫਿਲਰ ਕਣ') ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ''ਫਿਲਟੇਕ'' ਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ।<ref name=":3" /> ਇਹਨਾਂ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ 2002 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ 2005 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":4">{{Cite web |title=NIHF Inductee Sumita Mitra Invented Tooth Filling Material |url=https://www.invent.org/inductees/sumita-mitra |access-date=2021-12-19 |website=www.invent.org |language=en}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ 3M ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿੱਤਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੰਪਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2021 ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਫਲੋਰੀਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਡਿਸਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=December 7, 2021 |title=Three USF faculty members selected as new National Academy of Inventors Fellows |url=https://www.usf.edu/research-innovation/news/2021/nai-fellows-2021.aspx |access-date=2021-12-19 |website=www.usf.edu |language=en}}</ref> ਮਿੱਤਰਾ ਕੋਲ ਨੈਨੋ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਅਤੇ ਡੈਂਟਲ ਐਡਹੇਸਿਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸੌ ਪੇਟੈਂਟ ਹਨ।<ref name=":4" /> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1998 3M ਦੀ ਕਾਰਲਟਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ<ref>{{Cite web |title=3M CARLTON SOCIETY – Members |url=https://multimedia.3m.com/mws/media/1190020O/carlton-society-members-external-publication.pdf |website=3M}}</ref> * 2004 ਅਮਰੀਕਨ ਕੈਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਰੀਜਨਲ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=3M's Sumita Mitra Wins American Chemical Society's Regional Industrial Innovation Award for Breakthrough Dental Restorative |url=https://news.3m.com/2004-06-03-3Ms-Sumita-Mitra-Wins-American-Chemical-Society-s-Regional-Industrial-Innovation-Award-for-Breakthrough-Dental-Restorative |access-date=2021-12-19 |website=3M News Center |language=en-US}}</ref> * 2009 ਅਮਰੀਕਨ ਕੈਮੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ "ਹੀਰੋਜ਼ ਆਫ਼ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅਵਾਰਡ"<ref name=":2"/> * 2012 ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ ਪੇਟਨ-ਸਕਿਨਰ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |date=22 June 2021 |title=The Indian-American chemist won the 2021 European Inventor Award - Commonwealth Union |url=https://www.commonwealthunion.com/the-indian-american-chemist-won-the-2021-european-inventor-award/ |access-date=2021-12-19 |language=en}}</ref> * 2018 ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਵੈਂਟਰਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ * 2021 ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |title=National Academy of Engineering Elects 104 Members and 24 International Members |url=https://nae.edu/248499/National-Academy-of-Engineering-Elects-104-Members-and-24-International-Members |access-date=2021-12-19 |website=NAE Website}}</ref> * 2021 ਯੂਰਪੀਅਨ ਇਨਵੈਂਟਰ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |last=Office |first=European Patent |title=Dental nanomaterials trailblazer Sumita Mitra receives European Inventor Award 2021 in the "Non-EPO countries" category |url=https://www.epo.org/news-events/press/releases/archive/2021/20210617b.html |access-date=2021-12-19 |website=www.epo.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=European Inventor Award 2021: Interview with finalist Sumita Mitra |url=https://www.startupterminal.com/european-inventor-award-2021-interview-with-finalist-sumita-mitra/ |access-date=2021-12-19 |website=Startup Terminal |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211219220226/https://www.startupterminal.com/european-inventor-award-2021-interview-with-finalist-sumita-mitra/ |archive-date=2021-12-19 |url-status=dead}}</ref> * 2021 ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇਨਵੈਂਟਰਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ<ref>{{Cite press release|title=National Academy of Inventors Announces 2021 Fellows|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/national-academy-of-inventors-announces-2021-fellows-301439007.html}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜੀ]] lah552uovlr7htdpfe3wxn2nfuhcaft 0 196804 853076 806391 2026-11-06T12:24:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853076 wikitext text/x-wiki '''ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੌਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Srishti Kaur''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], ਉੱਦਮੀ<ref>{{Cite web |date=January 28, 2017 |title=Srishti Kaur wins the Miss Teen Tiara India 2017 |url=http://www.globalfashionstreet.com/srishti-kaur-wins-the-miss-teen-tiara-india-2017 |publisher=Global Fashion Street |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2025 |archive-date=ਜੁਲਾਈ 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720062644/https://globalfashionstreet.com/srishti-kaur-wins-the-miss-teen-tiara-india-2017/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸ 2017 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=May 11, 2017 |title=Crowning glory |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/fashion/srishti-kaur-teen-universe-2017/article18424602.ece |website=The Hindu}}</ref> ਉਹ ''ਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸ'' ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਜੇਤੂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=April 28, 2017 |title=Noida girl Srishti Kaur wins Miss Teen Universe 2017 |url=http://www.rediff.com/getahead/report/glamour-noida-india-srishti-kaur-wins-miss-teen-universe-2017/20170428.htm |website=Rediff.com}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੋਇਡਾ ਦੇ ਲੋਟਸ ਵੈਲੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸ 2017 == ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਟਿਆਰਾ ਟੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2017 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਸਥਿਤ ''ਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸ'' ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=February 10, 2017 |title=Delhi girl Srishti Kaur wins Miss Teen Tiara India 2017 |url=https://archive.siasat.com/news/delhi-girl-srishti-kaur-wins-miss-teen-tiara-india-2017-1128437/ |publisher=The Siasat Daily}}</ref> 25 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ [[ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਮਾਨਾਗੁਆ]] ਦੇ ਰੂਬੇਨ ਡਾਰੀਓ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਪੁਇਰਤੋ ਰੀਕੋ|ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ]] ਤੋਂ ਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸ 2016 ਦੇ ਖਿਤਾਬਧਾਰੀ ਨੀਵੇਲਸ ਗੋਂਜ਼ਾਲੇਜ਼ ਨੇ ਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸ 2017 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਲਈ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=April 27, 2017 |title=Srishti Kaur wins Miss Teen Universe pageant |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/srishti-kaur-wins-miss-teen-universe-pageant/article18235396.ece |website=The Hindu}}</ref> ਉਸਨੂੰ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ''30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ 30 ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ'' ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=May 25, 2017 |title=Miss Teen Universe Srishti Kaur among Top 30 Under 30 |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/ht-youth-forum-2017-beauty- |publisher=Hindustan Times }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2021|bot=medic}}</ref> ਉਹ ''ਇੰਡੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਸੋਸਾਇਟੀ'' ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ। ਉਹ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ''ਆਪਣਾ ਘਰ'' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ''ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਸੋਰਸਿੰਗ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਰਿਟੇਲ ਚੇਨ ਸਟੋਰ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Teen Universe 2017 Srishti Kaur India |url=https://www.teenuniverse.tv/srishti-kaur |access-date=February 18, 2018 |publisher=Teenuniverse.tv |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218210426/https://www.teenuniverse.tv/srishti-kaur |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 18, 2018 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] frlj0xnpyu1oh0mtfx0s722sf1ey7eb 0 196860 853051 802473 2026-11-06T12:13:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853051 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = solo_singer | name = Semmangudi R. Srinivasa Iyer | image = Semmangudi Srinivasa Iyer.jpg | image_size = | native_name = செம்மங்குடி ஸ்ரீநிவாஸ ஐயர் | native_name_lang = tam | birth_date = {{birth date|df=yes|1908|07|25}} | birth_place = Tirukkodikaval, [[Tanjore District (Madras Presidency)|Tanjore District]], [[Madras Presidency]], [[British Raj|British India]] (now [[Thanjavur District]],<br/>[[Tamil Nadu]], India) | origin = | death_date = {{Death date and age|df=yes|2003|10|31|1908|07|25}} | death_place = [[Madras]] (now [[Chennai]]),<br/>[[Tamil Nadu]], India | genre = [[Carnatic music]] | occupation = Singer | label = }} [[ਤਸਵੀਰ:Semmangudi_R._Srinivasa_Iyer_awarded_by_President_Rajendra_Prasad.jpg|thumb|ਅਈਅਰ ਨੂੰ ਸੰਨ 1953 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ।]] '''ਸੇਮਮੰਗੁਡੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ''' (ਜਨਮ 25 ਜੁਲਾਈ 1908-ਦੇਹਾਂਤ 31 ਅਕਤੂਬਰ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਰਨਾਟਕੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। &nbsp;ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਅੱਜ ਤੱਕ (2024 ਤੱਕ) ਅਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿ ਨਾਮ ਹੈ ਕਿਓਂਕੀ 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੈ ਉਹ ਇਕਲੌਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Semmangudi R Srinivasier |url=http://www.carnaticcorner.com/articles/semmangudi.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923200546/http://www.carnaticcorner.com/articles/semmangudi.html |archive-date=23 September 2015 |access-date=15 April 2008 |website=www.carnaticcorner.com}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਤੋਂ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]], ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਰਾਜਯਾਸੇਵਨਿਰਤ ਦਾ ਖਿਤਾਬ, [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1953), [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ''ਇਸਾਈ ਪੇਰਾਰਿਗਨਾਰ'' ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=July 21, 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Traditional Music of Tanjore, Singapore |url=https://traditionalmusicoftanjoresg.webs.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621053013/https://traditionalmusicoftanjoresg.webs.com/ |archive-date=21 June 2023 |access-date=2023-06-28 |website=Traditional Music of Tanjore, Singapore}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ "ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਮਾਮਾ" (ਸੇਮਨਗੁਡ਼ੀ ਅੰਕਲ) ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=20 November 2003 |title=The Hindu : He strode like a colossus |url=http://www.hindu.com/fr/2003/11/07/stories/2003110701170400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20031120173647/http://www.hindu.com/fr/2003/11/07/stories/2003110701170400.htm |archive-date=20 November 2003}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਪਿਤਮਾਹਾ" ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਰਦਾਰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == ਉਹ ਤਿਰੁਕੋਡੀਕਵਲ, ਤੰਜੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਧਰਮਸਮਵਰਧਿਨੀ ਅਮ੍ਮਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਅਈਅਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Semmangudi Srinivasa Iyer {{!}} Brahmin For Society |url=https://brahminsforsociety.com/tamil/2016/08/05/semmangudi-srinivasa-iyer/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415091721/https://brahminsforsociety.com/tamil/2016/08/05/semmangudi-srinivasa-iyer/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-15 |website=brahminsforsociety.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=His Life |url=https://www.abhijaanaathi.com/his-life |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415091719/https://www.abhijaanaathi.com/his-life |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-15 |website=Abhijaanaathi |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Semmangudi R Srinivasier |url=http://www.carnaticcorner.com/articles/semmangudi.html#:~:text=Srinivasa%20Iyer%20was%20born%20in,,%20Tanj%C4%81vur%20District,%20South%20India. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923200546/http://www.carnaticcorner.com/articles/semmangudi.html#:~:text=Srinivasa%20Iyer%20was%20born%20in,,%20Tanj%C4%81vur%20District,%20South%20India. |archive-date=23 September 2015 |access-date=2023-04-15 |website=www.carnaticcorner.com}}</ref> ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਤਿਰੁਕੋਡੀਕਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਈਅਰ, ਇੱਕ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ, ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿਰੂਵਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ । ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੋੱਟੁਵਧਿਆਯਮ ਵਿਦਵਾਨ ਤਿਰੂਵਦੈਮਰੁਥੁਰ ਸਖਾਰਾਮਾ ਰਾਓ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੁਝ ਸਖ਼ਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੇਮਮਨਗੁਡੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਮੰਨਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀਰਤਨਮ ਸਿੱਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਇਕ ਉਮਯਾਲਪੁਰਮ ਸਵਾਮੀਨਾਥ ਅਈਅਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Semmangudi R Srinivasier |url=http://www.carnaticcorner.com/articles/semmangudi.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923200546/http://www.carnaticcorner.com/articles/semmangudi.html |archive-date=23 September 2015 |access-date=15 April 2008}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾਪੁਰਮ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਈਅਰ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। 1926 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੁੰਬਕੋਨਮ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1927 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੇਮਮਨਗੁਡੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੂਡ਼੍ਹੀਵਾਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ [[ਮਹਾਰਾਜਾ]] ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰੀਕੇਸਨਲੂਰ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਥਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸੀ। 1934 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੀ [[ਮਹਾਰਾਜਾ|ਮਹਾਰਾਣੀ]] ਸੇਤੂ ਪਾਰਵਤੀ ਬਾਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਤੋਂ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਹਰੀਕੇਸਨਲੂਰ ਮੁਥੀਆ ਭਾਗਵਥਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਉਹ 55 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ 23 ਸਾਲ ਰਹੇ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਜੀ. ਐੱਨ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, 1957 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]], [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣੇ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਤੇ। == ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ == ਸੈਮਨਗੁਡੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਗੁਣਕਾਰਤਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਸੁਚੱਜੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਹਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ ਅਵਧੀ ਦੀ ਚੋਣ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਉਸਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਰਵਾਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਸੇਮਮਾਂਗੁਡੀ ਨੂੰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ,ਸੁਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚੋਣ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਝ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੁਦੁਕੋਟਈ ਦਕਸ਼ਿਨਾਮੂਰਤੀ ਪਿਲਾਈ, ਕੁੰਭਕੋਨਮ ਰਾਜਮਾਣਿਕਮ ਪਿਲਾਈ, ਮੈਸੂਰ ਟੀ ਚੌਦੀਆ, ਪਾਲਘਾਟ ਮਨੀ ਅਈਅਰ, ਪਲਾਨੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਪਿਲਾਈ, ਪਾਲਘਾਟ ਆਰ ਰਘੂ, ਮਾਵੇਲਿਕਾਰਾ ਵੇਲੁਕੁੱਟੀ ਨਾਇਰ, ਕਰਾਈਕੁਡੀ ਮਨੀ, ਉਮਯਾਲਪੁਰਮ ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਮਨ, ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੈਰਾਮਨ, ਨਾਗਰਕੋਇਲ ਐਸ ਹਰੀਹਾਰਾ ਅਈਅਰ, [[ਟੀ. ਐਨ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]], ਨਾਗਰਕੋਲ S.Ganesa ਅਈਅਰ, ਤ੍ਰਿਚੀ ਸ਼ੰਕਰਨ, ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਦੋਰਾਈ, [[ਵੇਲੋਰ ਜੀ. ਰਾਮਾਭਦਰਨ|ਵੇਲੋਰ ਜੀ. ਰਾਮਭਾਦਰਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਜਨੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਬਲਕਾ, [[ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ (ਰਾਗਮ)|ਖਰਹਰਪ੍ਰਿਆ]] ਵਿੱਚ [[Chakkani Raja Margamu|ਚੱਕਨੀ ਰਾਜਾ ਮਾਰਗਮੂ]] ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਆਵਾਜ਼ == ਸੇਮਮਨਗੁਡੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਨੱਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਨਾਟਕੀ ਗਾਇਕ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਕੰਜੀਰਾ|ਕਾਂਜੀਰਾ]] ਕਲਾਕਾਰ, ਧਕਸ਼ਿਨਾਮੂਰਤੀ ਪਿਲਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, "ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਓਨੀ ਹੀ ਸੁਰੀਲੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਸ਼ੈੱਲ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੋਕਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਉਸ ਨੂੱ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣ ਦਿਓ।" ਅਜਿਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸਖਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਤਾਰਾ ਬਣ ਗਏ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2007}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2007)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨਿਧੀ, ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਧੀ [[ਰਾਧਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ]], ਟੀ. ਐੱਮ ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਐਸ. ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਕੇ. ਆਰ. ਕੇਦਰਨਾਥਨ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਸੀਤਾ ਰਾਜਨ, ਵੀ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ (ਏ. ਕੇ. ਏ. ਰਾਜਮਨੀ) ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਪਰਸਾਲਾ ਪੋਨੰਮਲ, <ਆਈਡੀ2], <ਆਈਡੀ1], ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਜੀ ਸੀਤਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਮ੍ਮਲ, [[Palai C. K. Ramachandran|ਪਲਾਈ ਸੀ. ਕੇ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ]], ਮਾਵੇਲਿਕਾਰਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਵਰਮਾ, ਪ੍ਰੋ. ਕੁਮਾਰ ਕੇਰਲ ਵਰਮਾ, ਵੈਗਲ <ਆਈਡੀ3], ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ। ਮੀਰਾ ਕੇਦਰਨਾਥਨ, ਕਾਦਯਾਨਾਲੂਰ ਵੈਂਕਟਾਰਮਨ, ਵੀ. ਆਰ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਸੀਤਾਲਕਸ਼ਮੀ ਵੈਂਕਟੇਸਨ, [http://www.shanmukhananda.com/Music%20School.html ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ.] [http://www.shanmukhananda.com/Music%20School.html ਰਾਧਾ ਨੰਬੂਦਰੀ], ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਵਿਸਾਲਕਸ਼ੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ == ਪਰਿਵਾਰ == ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਥਾਈਯੂ ਅੰਮਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਥਾਈਯੂ ਅੰਮਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਥਾਈਯੂ ਅੰਮਲ ਦੁਆਰਾ ਸਟ੍ਰੀਮ ਲਾਈਨ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। * ਪੁੱਤਰ-ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ, ਗੋਪਾਲਸਵਾਮੀ, ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ&nbsp; * ਬੇਟੀਆਂ-ਸ਼ਾਂਤਾ, ਧਰਮਾ।&nbsp; * ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ-ਜੈਰਾਮਨ, ਹਰੀਹਰਨ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਨ, ਲਕਸ਼ਮਣਨ, ਯੋਗਾ, ਬਾਲਾ, ਪਦਮ, ਆਨੰਦੀ, ਸੰਕਰ, ਜੈਸ਼੍ਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਵਿਵੇਕਾਨੰਦਨ, ਵਿਦਿਆ, ਜਗਨਨਾਥ&nbsp; == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908]] 5my03kdkfuqj2aimchh82nxj3v0uj8e 0 197128 853052 813504 2026-11-06T12:13:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853052 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੇਮਲਾਰ ਅੰਨਾਮ | image = Semmalar Annam Tamil Actress.jpg | caption = | birth_name = ਸੇਮਲਾਰ ਅੰਨਾਮ ਕੇ. | birth_date = {{birth-date and age|20 August 1990}} | birth_place = [[Coimbatore]], [[Tamil Nadu]], India | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2009–ਵਰਤਮਾਨ | parents = }} '''ਸੇਮਲਾਰ ਅੰਨਮ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਪੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਅੰਮਾਨੀ'' (2016) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ''ਮਾਦਥੀ'' (2019), ''ਸੇਨਾਈ'' (2021) ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਮਮ'' (2021) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਲ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਪੀਐਸਜੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਤੋਂ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੀਐਸਜੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ, [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ]] ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਟੈਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਐਕਟਿੰਗ ਸਕੂਲ, [[ਚੇਨਈ]] ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। ਸੇਮਲਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ''ਮਲਾਰਮਾਥੀ'' (2010), ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਅਨਾਥ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਨੇ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੇਨਈ ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲੈਜੇਂਡ 2010 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹੋਰ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ।'' {| class="wikitable sortable" !Year !Film !Role !Notes ! class="unsortable" scope="col" |{{Reference column heading}} |- |2016 |''Ammani'' |Amudha | | |- |2017 |''Magalir Mattum'' |Housewife in Prabhavathy's documentary | |<ref name="M" /> |- |2017 |''Kurangu Bommai'' |Mother of kidnapped child | | |- |2018 |''Street Lights'' |Malar |Malayalam film | |- | rowspan="4" |2019 |''Thambi'' |Gunavathi | | |- |''Maadathy'' |Veni | |<ref name="H">{{Cite web |date=24 June 2021 |title='Maadathy — An Unfairly Tale' movie review: The ghost of Yosana and the duality of being a woman |url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/maadathy-movie-review/article34946344.ece |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624094928/https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/maadathy-movie-review/article34946344.ece |archive-date=24 June 2021 |access-date=24 May 2024 |website=The Hindu}}</ref> |- |''Kattumaram'' |Malar | |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2024}} |- |''Sillu Karuppatti'' |Aishwarya |''Turtles'' segment | |- | rowspan="2" |2020 |''Ponmagal Vandhal'' |A kid's mother | |<ref name="M" /> |- |''The Tremor'' |Mysterious woman | | |- | rowspan="2" |2021 |''Sennai'' |Annam |{{Won}}{{Emdash}}Rising Star Emerging Actress, [[Toronto Tamil International Film Festival]], 2021 |<ref>{{Cite web |title=Semmalar Annam:Waiting for Wings |url=https://therisingsunmagazine.com/semmalar-annam-waiting-for-wings.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524074731/https://therisingsunmagazine.com/semmalar-annam-waiting-for-wings.php |archive-date=24 May 2024 |access-date=24 May 2024 |website=therisingsunmagazine.com}}</ref> |- |''Mmmmm'' |Tribal woman |Malayalam film | |- |2022 |''Thunikaram'' |Semmalar | |<ref name="T">{{Cite web |date=2022-05-06 |title=Thunikaram Movie Review: A thrilling plot let by sloppy writing |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/thunikaram/movie-review/91369072.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531042501/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/thunikaram/movie-review/91369072.cms |archive-date=2022-05-31 |access-date=2022-06-03 |publisher=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref> |- | rowspan="7" |2023 |''Yaathisai'' |Einar clan member | | |- |''Thandatti'' |Virumayi | | |- |''Maaveeran'' |Selvi | | |- |''Appatha'' |Villager | | |- |''The Road'' |Manga | | |- |''Kattil'' | | | |- |''Aayiram Porkaasukal'' |Aarayi | |<ref name="Interview" /> |- | rowspan="4" |2024 |''Ayalaan'' |Cancer-affected girl's mother | |<ref name="Interview" /> |- |''Kalvan'' |District Forest Officer | | |- |''Andhagan'' |Rasi | | |- |''Neela Nira Sooriyan'' | | | |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|8595292}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] kpje2ru4xklq8vs3coru0qrkifeftkf 0 198917 853126 811886 2026-11-06T12:49:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853126 wikitext text/x-wiki ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸੰਤਾਂ, ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਨੂੰ ''ਵਿਆਸਕੁਟ'' ਅਤੇ ਦਾਸਕੁਟ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਆਸਕੁਟ ਪੁਜਾਰੀ ਸੰਤ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਮਾਮਾਧਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ''ਦਾਸਕੂਟ'' ਵਿਆਸਕੁਟ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੇ ਯਾਯਾਵਰ ਜਾਂ ਘੁੱਮਕੜ ਫ਼ਕੀਰ/ਸੰਤ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਿਪੁੰਨ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕੰਨਡ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਵੈਤ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦਰਾਇਆ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਵਿਆਸਸਰਾਏ ਦਾ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾਹਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।<ref name="RS">{{Cite web |last=R. Satyanarayana |title=Haridasas and Karnataka music |url=http://musicresearch.in/categorydetails.php?imgid=59 |access-date=2007-09-22 |publisher=MusicResearch.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821191019/http://www.musicresearch.in/categorydetails.php?imgid=59 |archive-date=2007-08-21 |url-status=dead }}</ref> ਵਰਕਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪੰਢਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਾਂਡੁਰੰਗਾ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਨਡ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ। ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਤ 'ਤ੍ਰਿਏਕ' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕਰਨਾਟਕ ਜਾਂ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="RS"/> == ਥਿਊਰੀ == 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਸ੍ਰੀਪਦਰਯਾਰੂ, ਕਾਲੀਨਾਥ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ([[ਸ਼ਾਰੰਗਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ|ਸਾਰੰਗਦੇਵ]] ਦੇ ''ਸੰਗੀਤਰਤਨਾਕਰ'' 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ) ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਦਾਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਆਸਰਾਜਾਰੂ, ਵਾਦਿਰਾਜਾਰੂ, [[Purandaradasaru|ਪੁਰੰਦਰਦਾਸਾਰੂ]] ਅਤੇ ਕਨਕ ਦਾਸਾਰੂ (15ਵੀਂ-16ਵੀਂ ਸਦੀ) ਜੋ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮਾਮਾਤੀਆ (ਸਵਰਮੇਲਕਲਾਨਿਧੀ ਪੋਲੂਰੀ ਗੋਵਿੰਦਕਾਵੀ (ਰਾਗਤਾਲਚਿੰਤਾਮਣੀ) ਅਤੇ ਪੁੰਡਾਰਿਕਾ ਵਿੱਠਲ (ਸਦ੍ਰਗਚੰਦਰੋਦਿਆ, ''ਰਾਗਮਾਲਾ'', ''ਰਾਗਮੰਜਰੀ'' ਅਤੇ ''ਨਰਤਾਨਨਿਰਨਾਇਆ'')। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਉੱਘੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਦਰਾਚਲ ਰਾਮਦਾਸ, [[ਲਿੰਗਾਇਤ ਧਰਮ|ਵੀਰਸ਼ੈਵ]] ਸੰਤ ਨਿਜਾਗੁਨਸ਼ਿਵਯੋਗੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਜੈਨ ਸੰਤ ਰਤਨਾਕਰਵਰਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।<ref name="RS"/> ਇਸ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧਿਆ। ਪੈਰਾਡਾਈਮੈਟਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਮੱਧਮਾ ਗ੍ਰਾਮ'' ਦਾ ''ਸਡਜਗ੍ਰਾਮ'' ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ,''ਸਡਜਗ੍ਰਾਮ'' ਦੇ ਫਰੇਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਨਕੀਕਰਨ, ਇੰਟਰਵੈਲਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸਕੇਲਰ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤਰਤੀਬ, ਕੀਬੋਰਡ ਕੋਰਡੋਫੋਨ ਦੀ ਟਿਊਨਿੰਗ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੁਰੀਲੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੇ ਮਾਡਲ ਹਰੀਦਾਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="RS"/> ''ਤੰਬੂਰੀ'' (ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਡਰੋਨ ਯੰਤਰ) ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਕਸਰ ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀਪਦਰਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸਰਾਏਰੂ ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰਦਾਸਾਰੂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰੀਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਲਕੁਰਿਕੀ ਸੋਮਨਾਥ (14ਵੀਂ ਸਦੀ) ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਨਿਜਾਗੁਨਾ ਸ਼ਿਵਯੋਗੀ (16ਵੀਂ ਸਦੀ) ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="RS"/> == ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ == ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੇ ਸੋਲਫੈਜੀਓ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਾਲੇ (ਸਵਰਾਲੀ) ਜੰਤੀ (ਵਰਸੇ) ਤਾਲ-ਅਲੰਕਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ''ਪਿਲਾਰੀ ਗੀਤ'' ਨਾਮਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਬਕ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੰਨਾ ਵੈਂਕਟਦਾਸ (17ਵੀਂ ਸਦੀ) ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਨੇ ਗੀਤਾ, ਥਾਏ, ਸੁਲਦੀ, ਉਗਭੋਗ, ਪਦ, ਪਦਯ-ਵਰਤ (ਵ੍ਰਿਤਨਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਥਾਈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁਣ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਜਾਂ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ (ਕੇਰੇਯਾ ਨਿਰਨੂੰ ਕੇਰੇਗੇ ਚੇਲਲੀ) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਲਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਤੇ ਹੋਰ, ''ਅਨਾਲੇਖਾਰਾ'' ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰੀ ਗੀਤਾ ਸੀ। ''ਸਵਰਾਜਤੀ'', ''ਵਰਨਾ'', ''ਕ੍ਰਿਤੀ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="RS"/> ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਯਾਮਾਲਵਗੌਲਾ ਰਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਲਵਗੌਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੁਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ(ਔਡਵ,ਪੰਜ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੈਪਟੈਟੋਨਿਕ(ਸ਼ਾਡਵ,ਛੇ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ) ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਲਵਗੌਲਾ ਇੱਕ ਮੇਲਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਾਗ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੀ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਗ ਮਲਹਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੂਹਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਗੌਲਾ, ਮਲਹਾਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੱਤੀਸਾ (32 ਰਾਗ) ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਡਲ ਸ਼ੁੱਧ-ਸਵਰ-ਸਪਤਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮਿਆਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ''ਕਨਕੰਗੀ'' ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਲਾਦੀ ਤਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="RS"/> == ਸੰਗੀਤ ਸਮੱਗਰੀ == === ਰਾਗ === ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਤੀਸਾ ਰਾਗ ਨਾਮਕ ਬੱਤੀ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕੰਨਡ਼ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਨੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਮੂਲ ਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਅੰਤਰ-ਵੈਲਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਭਿੰਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪੰਜ ਮੁਢਲੇ ਤੱਤਾਂ-''ਪ੍ਰਿਥਵੀ'', ''ਉੱਪ'', ਤੇਜ, ਵਾਯੁ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ, ਇਹ ਰਾਗ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="RS"/> === ਤਾਲ === ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਯੋਗਦਾਨ ਤਾਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਲ, ਵਿਆਪਕ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਸੰਕਲਪੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਅਤੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸੀ ਤਾਲਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸੁਲਾਦੀ ਤਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ਿਆਦੀ ਅਤੇ ਮੱਧਿਆਦੀ ਤਾਲਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਤੀਤ ਦੇ ਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਾਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="RS"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ,ਤਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ''ਸਲਾਗਾਸੁਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਾਦੀ ਅਤੇ ਤਾਲਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਹਨਾਂ ਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰੁਵ, ਮੱਠ, ਰੂਪਕ, ਝੰਪਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਤ, ਆਟਾ ਅਤੇ ਏਕ ਤਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਸਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਤਾਲਾਂ ਹੁਣ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref name="RS"/> === ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰੂਪ === 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਨਰਹਰੀ ਤੀਰਥ ਨੇ ਪਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਡਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਹਰਿਦਾਸ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪ, ''ਕ੍ਰਿਤੀ'' ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ''ਦੇਵਰਨਾਮਾ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਲਾਗਾਸੁਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ [[Suladi|ਸੁਲਾਦੀ]] ਅਤੇ ਉਗਭੋਗ, ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਕੰਨਡ਼ ਲੋਕ ਸਰੋਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਰੀ, ''ਕੋਲੁਹਾਡੂ'', ''ਉਦਯਾਰਗਾ'', ਸੁਵੱਕੇ, ''ਸੋਬੇਨ'', ''ਗੁੰਡਕਰੀਆ'' ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੂਪਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਦਿਆ, ਚੰਦਰਨਿਕਾ, ਡੰਡਕ, ਸ਼ੁਕਾਸਰੀਤ, ਉਮਾਤਿਲਕ ਅਤੇ ''ਸੁਦਰਸ਼ਣ'' ਨੂੰ ਮੁਡ਼ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤਨਾਮ ਨਾਲ ਨਵੀਨਤਾ ਕੀਤੀ। ਵਾਦਿਰਾਜਾ ਨੇ ''ਭਰਮਰਾਗੀਤਾ'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਕੋਰਵਨਜੀ ਨਾਚ ਨਾਟਕ ਸੀ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਉਲਝਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਨੇ ਭੰਡਿਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਦਿਰਾਜਾ ਨੇ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="RS"/> ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਬੂਰੀ , ਵੀਨਾ, ਡੰਡਿਕਾ, ਕੋੰਬੂ, ਬੰਸਰੀ, ਗਿੱਟੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ, ਭ੍ਰਿੰਗੀਮੇਲਾ, ਪੰਚਵਾਦਿਆ ਮੱਡਲਾ, ਫੇਰੀ, ਰੁਦਰਵੀਨਾ, ਟਿੱਟੀ, ਨਾਗਾਸਵਰ, ਸ਼ੰਕ, ਮ੍ਰਿਦੰਗਾ, ਝਾਂਝ, ਡੁੰਡੂਭੀ, ਦਮਾਰੂ, ਤੰਬਾਟਾ, ਮੌਰੀ, ਤੁੱਤੂਤੀ, ਕਿਨਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਚਾ ਮਹਾ ਸ਼ਬਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="RS"/> == ਪ੍ਰਭਾਵ == ਹਰੀਦਾਸਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। [[ਤਿਆਗਰਾਜ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ-ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਿਆਗਰਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਤੁਲਜਾ, ਤੰਜੋਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ (AD) ਨੇ ਆਪਣੇ ''ਸੰਗੀਤਸਾਰਾਮ੍ਰਿਤ'' ਵਿੱਚ ਹਰਿਦਾਸਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਆਸਰਾਏ ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="RS"/> ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਦਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰੰਦਰਦਾਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ।<ref name="RS" /> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ' ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਉੱਘੀਆਂ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ|ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] == ਨੋਟਸ == mrwkih73mu9jtpvnrqy4fky9znowxpm 4 203558 853181 851572 2026-11-07T05:59:53Z Satdeep Gill 1613 /* ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਟੂਲ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 853181 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ] ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC) == 25 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 25 ਮਈ ਤੋਂ 7 ਜੂਨ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ 25 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। *ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ: https://w.wiki/P45L *ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: https://w.wiki/HtyR -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 23 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 ਮਈ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤਹਿਤ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਉੱਥੇ ਆਏ ਨਵੇਂ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੨੨ ਅਤੇ ੨੩ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 31 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23:21, 2 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-04_Wikipedias&oldid=30626143 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਅਗਲੀ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਮੀਟਿੰਗ ੧੪ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਲੇਖ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਸੋਧਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਸਰਾ ਇਹ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ੨੦੨੬-੨੭ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਪਾਈ ਗਈ ਅਰਜ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ੨੦੨੫-੨੬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਤੱਕ ਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਸਬਮਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 16:32, 13 ਜੂਨ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 17:11, 23 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ == ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦੱਸ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ [[m:WikiConference_India_2026|'''ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026''']] ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ[1] ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 4 ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਕੇ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”''' ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਗਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਟਿਕਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ [2] : [[m:WikiConference_India_2026/Registration|'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਾ ਸਫ਼ਾ ਲਿੰਕ''']] * ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ [3] :  '''https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/''' * ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ : '''ਜੁਲਾਈ 15, 2026''' === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਈਵੈਂਟਯੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਪੈਨਲਾਂ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ [4] : '''[<nowiki/>[[m:WikiConference_India_2026/Programme/Submissions|ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲਿੰਕ]]]''' * ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: '''[ਜੁਲਾਈ 15, 2026]''' ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਅੱਪਡੇਟ, ਅਤੇ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: * ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ [5]: [[diffblog:2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/|'''[Blog Post Link]''']] ਅਸੀਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ, ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੈ: [mailto:connect@wikiconference.in connect@wikiconference.in] ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amrit Sufi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:27, 30 ਜੂਨ 2026 (UTC) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gauri Guptaa|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:44, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shadabgdg|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:10, 25 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kalli navya|Kalli navya]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kalli navya|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:58, 2 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੋਵੋਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ] ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਪਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ (ਮਨਜ਼ੂਰੀ) ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ (Proposal) ਵਿੱਚ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ (Community Communication Specialist) ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਲਈ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਲਾਨਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਦੀ ਪੋਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ: '''ਕੌਣ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:''' ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛੁਕ ਸਾਥੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪੋਸਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<br> '''ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਦਾਇਤ:''' ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਨੱਥੀ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ। ਅਧੂਰੀਆਂ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<br> '''ਕਿਵੇਂ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ:''' ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਰਜ਼ੀ (Application) ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਈਮੇਲ ਆਈਡੀ 'ਤੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ।<br> '''ਨੋਟ:''' ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ 9 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ (Review) ਦਾ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਲਿੰਕ - https://docs.google.com/document/d/1b5Nd9xSbW3Gfldk2FVpfKfL-0DG2_KuRap48S-IEkIA/edit?tab=t.0 ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮੈਸੇਜ ਦੇ ਜਵਾਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਵੇਂ ਵਟਸਐਪ ਜਾਂ ਟੈਲੀਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ! -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 3 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) :ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਲਵਕਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ, ਮੇਰਾ ਇਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:36, 4 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:34, 13 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == ਹੈਰੀਟੇਜ ਅਕਰੌਸ ਬਾਡਰਸ ਐਡਿਟਾਥਾਨ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪ ਸਭ ਨਾਲ਼ ਪਿਛਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਐਡਿਟਾਥਾਨ 15 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 24 ਅਗਸਤ (9 ਦਿਨ) ਤੱਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਜਾਂ ਵਧਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਐਂਬੈਸੀ, ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ (ਆਈਆਈਆਈਟੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ) ਸਹਿਭਾਗੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਆਪ ਸਭ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵਿਕੀ ਸਫ਼ਾ - https://w.wiki/TSXY -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:15, 15 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ ਕਬੀਲੇ ਸਬੰਧਿਤ ਫੋਟੋ ਸ਼ੂਟ == ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਕੀ ਲਵਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਪੰਜਾਬ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਤਹਿਤ ਮੈਂ 50 ਤੋਂ 80 ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਲਈ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMRIT RAISAR|AMRIT RAISAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMRIT RAISAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:23, 17 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:29, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Wiki Loves Food 2026 in India – Call for Participation == Hello everyone, India has a rich food culture, with diverse dishes, ingredients, cooking traditions and regional food practices. Many of these are not yet well represented on Wikipedia and Wikimedia Commons. '''Wiki Loves Food 2026 in India''' is a photography competition on Wikimedia Commons organised by the [[m:Punjabi Wikimedians|Punjabi Wikimedians User Group]] as part of the international Wiki Loves Food 2026 campaign. It invites people across India to photograph local food and culinary traditions and share their images under a free license. '''Competition details:''' * '''Dates:''' 1 to 30 November 2026 * '''Platform:''' Wikimedia Commons * '''Who can participate:''' Anyone with a Wikimedia Commons account '''What can you photograph?''' * Traditional dishes, festival foods and home-cooked meals * Local ingredients, spices and grains * Cooking methods and food preparation * Street food, markets and regional food traditions Your photographs can help improve the coverage of India's food culture across Indian-language Wikipedia articles. For the rules, prizes and participation details, visit the [[c:Commons:Wiki Loves Food 2026 in India|competition page]] For questions, visit the [[c:Commons talk:Wiki Loves Food 2026 in India|competition's talk page]] Please share this announcement with your communities and anyone interested in documenting India's food culture. We look forward to contributions from different regions across the country. Warm regards, On behalf of the Wiki Loves Food 2026 India organizing team [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:VanshikaRathi|VanshikaRathi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:VanshikaRathi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:23, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) == WikiRefine: A 15-Day Wikipedia Article Improvement Campaign == Hello everyone, The Open Knowledge Initiatives (OKI) team is pleased to announce '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine WikiRefine]''', a 15-day article improvement campaign taking place from '''7 to 21 November 2026'''. We invite editors from all participating language communities to take part. The campaign aims to encourage Wikimedians to improve the overall quality of Wikipedia articles, with a focus on references, article structure, readability, images, internal links and other aspects of content development. ; Article lists For this campaign, we have prepared lists based on the 100 most-read articles from the last five years for participating language Wikipedias. You can find the article lists and other campaign information here: [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine/List_of_Articles View the article lists] ;Evaluating article improvements We will be using the [https://wikieval.toolforge.org/ WikiEval tool], developed to support the evaluation of Wikipedia content during campaigns. It will help assess article quality and track improvements made throughout WikiRefine. ;What happens after the campaign? WikiRefine will also serve as a preparatory activity for a follow-up in-person event focused on qualitative improvements to local-language Wikipedias. We aim to bring together the top two participants (from India only) from each participating community. Their contributions will be assessed by a jury of experienced Wikimedians familiar with the respective languages. We encourage each community to identify up to three organisers, ensuring diverse representation of genders and both new and experienced Wikimedians. Jury members should be experienced contributors with a good understanding of their respective language Wikipedias. '''We invite everyone to participate, improve articles and help make knowledge in our languages more comprehensive and accessible.''' ([[m:IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine/Community Sign-up|Community Sign-up page]]) For more information, please visit the [[m:IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine|WikiRefine project page]]. '''Note:''' A few language Wikipedia article lists have not yet been added to the dedicated page due to a technical issue with the tool. We are working to resolve this and aim to add them before the campaign begins. Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 4 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(OKI)/lists/Indic_Wikipedia_VPs&oldid=31250414 --> == ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਟੂਲ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟੂਲ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਲੇਖ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੈ [[:MW:Article guidance/Community Configuration]]। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਗਲੀ ਕਿਸੇ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:59, 7 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) tt6xs4ewd7d1nwxonj7cm9ptbfs44sr 853183 853181 2026-11-07T06:43:25Z Harchand Bhinder 3793 /* ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਟੂਲ */ ਜੁਆਬ 853183 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ] ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC) == 25 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 25 ਮਈ ਤੋਂ 7 ਜੂਨ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ 25 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। *ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ: https://w.wiki/P45L *ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: https://w.wiki/HtyR -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 23 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 ਮਈ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤਹਿਤ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਉੱਥੇ ਆਏ ਨਵੇਂ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੨੨ ਅਤੇ ੨੩ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 31 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23:21, 2 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-04_Wikipedias&oldid=30626143 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਅਗਲੀ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਮੀਟਿੰਗ ੧੪ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਲੇਖ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਸੋਧਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਸਰਾ ਇਹ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ੨੦੨੬-੨੭ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਪਾਈ ਗਈ ਅਰਜ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ੨੦੨੫-੨੬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਤੱਕ ਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਸਬਮਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 16:32, 13 ਜੂਨ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 17:11, 23 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ == ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦੱਸ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ [[m:WikiConference_India_2026|'''ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026''']] ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ[1] ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 4 ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਕੇ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”''' ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਗਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਟਿਕਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ [2] : [[m:WikiConference_India_2026/Registration|'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਾ ਸਫ਼ਾ ਲਿੰਕ''']] * ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ [3] :  '''https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/''' * ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ : '''ਜੁਲਾਈ 15, 2026''' === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਈਵੈਂਟਯੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਪੈਨਲਾਂ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ [4] : '''[<nowiki/>[[m:WikiConference_India_2026/Programme/Submissions|ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲਿੰਕ]]]''' * ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: '''[ਜੁਲਾਈ 15, 2026]''' ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਅੱਪਡੇਟ, ਅਤੇ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: * ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ [5]: [[diffblog:2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/|'''[Blog Post Link]''']] ਅਸੀਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ, ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੈ: [mailto:connect@wikiconference.in connect@wikiconference.in] ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amrit Sufi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:27, 30 ਜੂਨ 2026 (UTC) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gauri Guptaa|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:44, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' <nowiki>~~~~</nowiki> [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shadabgdg|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:10, 25 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kalli navya|Kalli navya]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kalli navya|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:58, 2 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੋਵੋਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ] ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਪਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ (ਮਨਜ਼ੂਰੀ) ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ (Proposal) ਵਿੱਚ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ (Community Communication Specialist) ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਲਈ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸਲਾਨਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਦੀ ਪੋਸਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ: '''ਕੌਣ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:''' ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛੁਕ ਸਾਥੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪੋਸਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<br> '''ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਦਾਇਤ:''' ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਨੱਥੀ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ। ਅਧੂਰੀਆਂ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<br> '''ਕਿਵੇਂ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ:''' ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਰਜ਼ੀ (Application) ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਈਮੇਲ ਆਈਡੀ 'ਤੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ।<br> '''ਨੋਟ:''' ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ 9 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ (Review) ਦਾ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਲਿੰਕ - https://docs.google.com/document/d/1b5Nd9xSbW3Gfldk2FVpfKfL-0DG2_KuRap48S-IEkIA/edit?tab=t.0 ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮੈਸੇਜ ਦੇ ਜਵਾਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਵੇਂ ਵਟਸਐਪ ਜਾਂ ਟੈਲੀਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ! -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 3 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) :ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਲਵਕਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ, ਮੇਰਾ ਇਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:36, 4 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:34, 13 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == ਹੈਰੀਟੇਜ ਅਕਰੌਸ ਬਾਡਰਸ ਐਡਿਟਾਥਾਨ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪ ਸਭ ਨਾਲ਼ ਪਿਛਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਐਡਿਟਾਥਾਨ 15 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 24 ਅਗਸਤ (9 ਦਿਨ) ਤੱਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਜਾਂ ਵਧਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਐਂਬੈਸੀ, ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ (ਆਈਆਈਆਈਟੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ) ਸਹਿਭਾਗੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਆਪ ਸਭ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵਿਕੀ ਸਫ਼ਾ - https://w.wiki/TSXY -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:15, 15 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ ਕਬੀਲੇ ਸਬੰਧਿਤ ਫੋਟੋ ਸ਼ੂਟ == ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਕੀ ਲਵਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ ਪੰਜਾਬ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਤਹਿਤ ਮੈਂ 50 ਤੋਂ 80 ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਇਲਟ ਲਈ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:AMRIT RAISAR|AMRIT RAISAR]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMRIT RAISAR|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:23, 17 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 ਸਤੰਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:29, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Wiki Loves Food 2026 in India – Call for Participation == Hello everyone, India has a rich food culture, with diverse dishes, ingredients, cooking traditions and regional food practices. Many of these are not yet well represented on Wikipedia and Wikimedia Commons. '''Wiki Loves Food 2026 in India''' is a photography competition on Wikimedia Commons organised by the [[m:Punjabi Wikimedians|Punjabi Wikimedians User Group]] as part of the international Wiki Loves Food 2026 campaign. It invites people across India to photograph local food and culinary traditions and share their images under a free license. '''Competition details:''' * '''Dates:''' 1 to 30 November 2026 * '''Platform:''' Wikimedia Commons * '''Who can participate:''' Anyone with a Wikimedia Commons account '''What can you photograph?''' * Traditional dishes, festival foods and home-cooked meals * Local ingredients, spices and grains * Cooking methods and food preparation * Street food, markets and regional food traditions Your photographs can help improve the coverage of India's food culture across Indian-language Wikipedia articles. For the rules, prizes and participation details, visit the [[c:Commons:Wiki Loves Food 2026 in India|competition page]] For questions, visit the [[c:Commons talk:Wiki Loves Food 2026 in India|competition's talk page]] Please share this announcement with your communities and anyone interested in documenting India's food culture. We look forward to contributions from different regions across the country. Warm regards, On behalf of the Wiki Loves Food 2026 India organizing team [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:VanshikaRathi|VanshikaRathi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:VanshikaRathi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:23, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (UTC) == WikiRefine: A 15-Day Wikipedia Article Improvement Campaign == Hello everyone, The Open Knowledge Initiatives (OKI) team is pleased to announce '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine WikiRefine]''', a 15-day article improvement campaign taking place from '''7 to 21 November 2026'''. We invite editors from all participating language communities to take part. The campaign aims to encourage Wikimedians to improve the overall quality of Wikipedia articles, with a focus on references, article structure, readability, images, internal links and other aspects of content development. ; Article lists For this campaign, we have prepared lists based on the 100 most-read articles from the last five years for participating language Wikipedias. You can find the article lists and other campaign information here: [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine/List_of_Articles View the article lists] ;Evaluating article improvements We will be using the [https://wikieval.toolforge.org/ WikiEval tool], developed to support the evaluation of Wikipedia content during campaigns. It will help assess article quality and track improvements made throughout WikiRefine. ;What happens after the campaign? WikiRefine will also serve as a preparatory activity for a follow-up in-person event focused on qualitative improvements to local-language Wikipedias. We aim to bring together the top two participants (from India only) from each participating community. Their contributions will be assessed by a jury of experienced Wikimedians familiar with the respective languages. We encourage each community to identify up to three organisers, ensuring diverse representation of genders and both new and experienced Wikimedians. Jury members should be experienced contributors with a good understanding of their respective language Wikipedias. '''We invite everyone to participate, improve articles and help make knowledge in our languages more comprehensive and accessible.''' ([[m:IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine/Community Sign-up|Community Sign-up page]]) For more information, please visit the [[m:IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine|WikiRefine project page]]. '''Note:''' A few language Wikipedia article lists have not yet been added to the dedicated page due to a technical issue with the tool. We are working to resolve this and aim to add them before the campaign begins. Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 4 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(OKI)/lists/Indic_Wikipedia_VPs&oldid=31250414 --> == ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਟੂਲ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟੂਲ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਲੇਖ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੈ [[:MW:Article guidance/Community Configuration]]। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਗਲੀ ਕਿਸੇ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:59, 7 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) :ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਵੇ ਲੇਖ ਬਣਾਉਂਣੇ ਸੌਖੇ ਹੋਣਗੇ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Harchand Bhinder|Harchand Bhinder]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Harchand Bhinder|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:43, 7 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) imngc61tqwcns4n1vhy4g3t93mmeta1 0 205514 853103 851540 2026-11-06T12:41:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 853103 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = ਸੱਯਦ ਹਸਨ ਇਮਾਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ | birth_date = 02 ਮਾਰਚ 1974 | children = ਸੱਯਦ ਰਜ਼ਾ ਇਮਾਮ (ਸੱਯਦ ਰਜ਼ਾ ਇਮਾਮ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ), ਸੱਯਦ ਜਵਾਦ ਇਮਾਮ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ | spouse = ਸੱਯਦਾ ਨਿਸ਼ਾਤ ਫਾਤਿਮਾ ਹਸਨ ਇਮਾਮ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ | title = [[ਆਯਤੁੱਲਾਹ]], ਅੱਲਾਮਾ, ਮੌਲਾਨਾ, ਹੁੱਜਤੁਲ-ਇਸਲਾਮ, ਦਕੀਕੁਲ ਦਕਾਇਕ, ਨਕੀਬ-ਉਲ-ਮਿੱਲਤ | image = | honorific prefix = [[ਆਯਤੁੱਲਾਹ]] }} '''ਆਯਤੁੱਲਾਹ ਸੱਯਦ ਹਸਨ ਇਮਾਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ''' (ਜਨਮ 2 ਮਾਰਚ 1974) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] [[ਨਿਆਂ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], [[ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਦਰੀ|ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ]], ਮੁਜਤਹਿਦ ਅਤੇ [[ਆਗੂ|ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ]] ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675026M/Contemporary_Shia_Religious_Leadership_in_the_Indian_Diaspora|title=Contemporary Shia Religious Leadership in the Indian Diaspora|last=Al-Musawi|first=Hassan|date=2022|publisher=Dar al-Thaqalayn Publications|location=[[Najaf]], [[Karbala]]|pages=Unit 7, Allamah Maulana Syed Hasan Imam, Page 49 to Page 57|ol=62675026M}}</ref> ਉਹ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਦਹਾਕਾ|ਦਹਾਕਿਆਂ]] ਤੋਂ ਮੀਰਾ ਰੋਡ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਖੇ ਹੈਦਰੀ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਇਮਾਮ-ਏ-ਜੁਮਮਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="inquilab2021">{{cite news|date=27 November 2021|title=وسیم رضوی کے خلاف میراروڈ کے مسلمانوں میں بھی شدید بے چینی اور اضطراب|language=Urdu|trans-title=Extreme unrest and anxiety among the Muslims of Mira Road against Wasim Rizvi|work=Inquilab|url=https://www.inquilab.com/news/articles/extreme-unrest-and-anxiety-among-the-muslims-of-mira-road-against-wasim-rizvi-31886}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-shia-times-2-successful-decades-of-maulana-hasan-imam-rizvi|title=The Shia Times, 2 Successful Decades Of Maulana Hasan Imam Rizvi|last=The Shia Times|date=2022-03-09}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਰਚ 1974 ਵਿੱਚ ਜੰਗੀਪੁਰ, ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web|title=Internet Archive: Digital Library of Free & Borrowable Texts, Movies, Music & Wayback Machine|url=https://archive.org/details/the-shia-times-shia-olama-magazine-2005-pg-19-maulana-hasan-imam-rizvi|access-date=2026-10-17|website=archive.org}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਕ਼ੁਮ]], [[ਈਰਾਨ]] ਚਲੇ ਗਏ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675024M/The_Family_of_Masters|title=The Family of Masters|last=Falkenberger|first=Matthias|date=|publisher=Falkenberger Verlag|year=2026|location=[[Frankfurt am Main]], [[Germany]]|pages=Chapter no 12- Syed Hasan Imam Rizvi Zangipuri, Page 70 to Page 110|ol=62675024M}}</ref> ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ [[ਕ਼ੁਮ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਮੀਨਰੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name=":2" /> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ ਕ਼ੁਮ, ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ੀਆ [[ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਮੀਨਰੀ]] ਹੌਜ਼ਾ-ਏ-ਸਾਹਿਬੇ ਜ਼ਮਾਨ ਦੇ [[ਡੀਨ (ਸਿੱਖਿਆ)|ਮੁਖੀ]] ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675031M/Qom_Ke_Ayyam|title=Qom Ke Ayyam|last=Ahmed|first=Syed|date=1995|publisher=Original Publisher: Qom Publications Place of Publication: Qom, Iran Year of Original Publication: 1995 Republished by: Zarr Press Place of Republishing: Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan Year of Republishing: 1997|location=Qom, Iran and Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan|pages=Page 5-6|ol=62675031M}}</ref><ref>Maulana Syed Ahmed, Qom ke Ayyam, p.22&23, Kabul</ref> ਉਹ ਹੌਜ਼ਾ-ਏ-ਸਾਹਿਬੇ ਜ਼ਮਾਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675031M/Qom_Ke_Ayyam|title=Qom Ke Ayyam|last=Ahmed|first=Syed|date=1995|publisher=Original Publisher: Qom Publications Place of Publication: Qom, Iran Year of Original Publication: 1995 Republished by: Zarr Press Place of Republishing: Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan Year of Republishing: 1997|location=Qom, Iran and Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan|pages=Page no 9|ol=62675031M}}</ref> ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675031M/Qom_Ke_Ayyam|title=Qom Ke Ayyam|last=Afghanistani|first=Maulana Syed Ahmed|date=1995|publisher=Original Publisher: Qom Publications Place of Publication: Qom, Iran Year of Original Publication: 1995 Republished by: Zarr Press Place of Republishing: Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan Year of Republishing: 1997|location=Qom, Iran and Dasht-e Barchi, District 13, Kabul, Afghanistan|pages=Page no 13-14|ol=62675031M}}</ref><ref>Maulana Syed Ahmed, Qom ke Ayyam, P.17, Iran</ref> ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਉਪਨਗਰ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ [[ਇਮਾਮ|ਇਮਾਮ-ਏ-ਜੁਮਮਾ]] ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। 2003 ਤੋਂ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ [[ਇਮਾਮ|ਇਮਾਮ-ਏ-ਜੁਮਮਾ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ]] ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|last=IbrahimShaykh|date=2026-10-15|title=Syed Hasan Imam Rizvi: A Prominent Religious Leader and One of Most Influential Muslim Figures|url=https://submitpr.org/press-release/syed-hasan-imam-rizvi-a-prominent-religious-leader-and-one-of-most-influential-muslim-figures|access-date=2026-10-17|website=SubmitPR Free|language=en}}</ref> ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675030M/Religious_Authority_and_Social_Change_among_Twelver_Shia_Communities|title=Religious Authority and Social Change among Twelver Shia Communities|last=Cohen|first=David Michael|date=2024|publisher=Meridian Scholarly Publications|location=New York, United States|pages=Ayatollah Syed Hasan Imam Rizvi, Page 109 to Page 130|ol=62675030M}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675025M/Ulama_of_the_Indian_Subcontinent_Biographical_Profiles_and_Intellectual_Traditions|title=Ulama of the Indian Subcontinent: Biographical Profiles and Intellectual Traditions|last=Naqvi|first=Syed Abbas|date=2023|publisher=Maktaba-e-Tahqiq, Pakistan|location=Karachi, Pakistan|pages=Section 19, Naqeeb-ul-Millat Ayatollah Syed Hasan Imam Rizvi, Page 127 to Page 149|ol=62675025M}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675027M/Faith_and_Public_Leadership_among_India's_Muslim_Minorities|title=Faith and Public Leadership among India's Muslim Minorities|last=Williams|first=Eleanor J.|date=2024|publisher=Meridian Studies Press|location=New York, United States|ol=62675027M}}</ref> ਆਯਤੁੱਲਾਹ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੂੰ ''ਨਕੀਬ-ਉਲ-ਮਿੱਲਤ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਆਗੂ"।<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675032M/Indian_Muslim_Legends|title=Indian Muslim Legends: A Comprehensive Historical Encyclopedia of Muslim scholars, Sufis, poets, philosophers, educators and reformers of Indian Sub continent.|last=Levesque|first=Dr Robert|date=2026|publisher=RL Publishing, USA|location=Fremont, California, United States|pages=Chapter 73, Page 465-467|doi=10.5281/zenodo.23338154}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|url=https://zenodo.org/records/23338154|title=Indian Muslim Legends|last=Levesque|first=Dr. Robert|publisher=RL Publishing, USA|location=Fremont, California, United States|pages=Chapter No 73- Syed Hasan Imam Rizvi, Page 464 to Page 472|doi=10.5281/zenodo.23338154|ol=62675032M}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਦਕੀਕੁਲ ਦਕਾਇਕ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕ ਅਤੇ ਉੱਤਮ"।<ref name=":4" /><ref name=":5" /> ''ਅੱਲਾਮਾ'' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":4" /><ref name=":5" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਆਫ਼ਤਾਬ-ਏ-ਇਮਾਮਤ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਇਮਾਮਤ ਦਾ ਸੂਰਜ”।<ref name=":4" /><ref name=":5" /> ''ਮੌਲਾਨਾ'', ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਲਵੀ ਜਾਂ ਮੌਲਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਸਲਿਮ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਨਮਾਨ-ਸੂਚਕ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹੈ।<ref name=":5" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਉਪਦੇਸ਼|ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ]] ਦਾ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਮਿੰਬਰ-ਏ-ਮੁਦੱਲਲ'' ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸੱਯਦ ਮਹਦੀ ਜਾਫ਼ਰੀ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਇਦਾਰਾ-ਏ-ਮਆਰਿਫ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL62675029M/Mimbar-e-Mudallal|title=Mimbar-e-Mudallal: Sermons and Intellectual Contributions of Syed Hasan Imam Rizvi|last=Jafri|first=Syed Mehdi|date=2023|publisher=Idara-e-Ma'arif Publications|location=Karachi, Pakistan|ol=OL62675029M}}</ref> == ਵਿਚਾਰ == ਉਰਦੂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ''ਇਨਕਲਾਬ'' ਨੇ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੂੰ [[ਇਮਾਮ]] ਅਤੇ [[ਬੁਲਾਰੇ]] ਦੋਵਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।<ref name="inquilab2021" /> ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ]] ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ [[ਭਾਈਚਾਰਾ|ਭਾਈਚਾਰਕ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ [[ਕ਼ੁਦਸ ਦਿਵਸ]], [[ਫ਼ਲਸਤੀਨ]] ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref name="quds2025">{{cite news|date=29 March 2025|title=رمضان المبارک کے آخری جمعہ کوشہر و مضافات میں ’یوم القدس‘ منایا گیا|language=Urdu|trans-title=Quds Day was observed in the city and suburbs on the last Friday of Ramadan|work=Inquilab|url=https://www.inquilab.com/news/articles/quds-day-was-celebrated-in-the-city-and-suburbs-on-the-last-friday-of-ramadan-75185}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ''ਇਨਕਿਲਾਬ'' ਨੇ [[ਮੀਰਾ ਰੋਡ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈ ''"ਸੀਰਤ-ਉਨ-ਨਬੀ ਅਤੇ ਇੱਤੇਹਾਦ-ਉਲ-ਉਮਮਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ"'' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।<ref name="seerat2025">{{cite news|date=1 December 2025|title=سیرت النبیؐ و اتحاد امت کانفرنس میں قرآن مجید کے راستے پر چلنے کی تلقین|language=Urdu|trans-title=Call to follow the path of the Holy Quran at the Seerat-un-Nabi and Ittehad-ul-Ummah conference|work=Inquilab|url=https://www.inquilab.com/news/articles/exhortation-to-follow-the-path-of-the-holy-quran-at-the-seerat-ul-nabi-pbuh-and-ittehad-ul-ummah-conference-87709}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ''ਹਮਾਰੀ ਆਵਾਜ਼'' ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ [[ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ|ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ]] ਸੰਬੰਧੀ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hamariaawaz">{{cite news|date=16 March 2021|title=کرونا وائرس سے زیادہ خطرناک جہیز کا وائرس ہے: قاضی مطیع الرحمٰن قاسمی|language=Urdu|work=Hamari Aawaz|url=https://news.hamariaawaz.com/7967/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260928105656/https://news.hamariaawaz.com/7967/|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2026|access-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2026|url-status=dead}}</ref> ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ|ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ]], [[ਮੀਟਿੰਗ|ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ]] ਅਤੇ [[ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ|ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਅਲ-ਬਕੀ ਕਬਰਸਤਾਨ|ਜੰਨਤੁਲ ਬਕੀ]], [[ਕ਼ੁਦਸ ਦਿਵਸ|ਕ਼ੁਦਸ ਦਿਵਸ]], [[2022 ਕਰਨਾਟਕ ਹਿਜਾਬ ਵਿਵਾਦ|ਹਿਜਾਬ ਵਿਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਸੱਯਦ ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ|ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ]] ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="baqi2017">{{cite web|title=2017 Maulana Hasan Imam Rizvi's Protest on Jannatul Baqi|url=https://archive.org/details/2017-maulana-hasan-imam-rizvis-protest-on-jannatul-baqi|website=Internet Archive}}</ref><ref name="quds2023">{{cite web|title=2023 Yaum E Quds Protest, Mira Road, Maulana Hasan Imam Rizvi|url=https://archive.org/details/2023-yaum-e-quds-protest-mira-road-maulana-hasan-imam-rizvi|website=Internet Archive}}</ref><ref name="waseemarchive">{{cite web|title=2021 Darul Qaza Mira Road With Maulana Hasan Imam Rizvi|url=https://archive.org/details/2021-darul-qaza-mira-road-with-maulana-hasan-imam-rizvi-protest-on-waseem-rizvi-la|website=Internet Archive}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ''ਹੌਜ਼ਾ ਨਿਊਜ਼'' ਅਤੇ ''ਆਈਕਿਊਐਨਏ ਦੀਆਂ ਇਸਫ਼ਹਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਸੇਵਾਵਾਂ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news |last=Isfahan |first=IQNA |title=IQNA Isfahan- Shia Olama wa Khuteba Board, Mira Road |url=https://isfahan.iqna.ir/ur/news/3512933/ممبئی-میں-شیعہ-علماء-اسمبلی-ہندوستان-کا-دو-روزہ-اہم-اجلاس-منعقد}}</ref><ref>{{Cite news |last=Khorasan |first=IQNA |title=IQNA Khorasan- Shia Olama wa Khuteba Council, Mira Road |url=https://khorasan.iqna.ir/ur/news/3512933/ممبئی-میں-شیعہ-علماء-اسمبلی-ہندوستان-کا-دو-روزہ-اہم-اجلاس-منعقد}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-10-21 |title=ممبئی میں شیعہ علماء اسمبلی ہندوستان کا دو روزہ اجلاس؛ قومی مسائل کو باہمی اتفاق سے حل کرنے پر زور |url=https://ur.hawzahnews.com/news/384946/%D9%85%D9%85%D8%A8%D8%A6%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%81-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A8%D9%84%DB%8C-%DB%81%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%81-%D8%A7%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84 |access-date=2026-10-02 |website=حوزہ نیوز ایجنسی |publisher=حوزہ نیوز ایجنسی |language=ur}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ''[[ਦ ਇਨਕਿਲਾਬ]]'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ [[ਸੱਯਦ ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ|ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ]] ਵੱਲੋਂ [[ਕੁਰਆਨ]] ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="inquilab2021" /> ਹੌਜ਼ਾ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ''"ਮੌਲਾਨਾ ਹਸਨ ਇਮਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ [[ਸੱਯਦ ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ|ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਧਰਮ-ਤਿਆਗ|ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ]] ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਬਾਈਕਾਟ|ਸਮਾਜਿਕ ਬਾਈਕਾਟ]] ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ"''।<ref>{{Cite web |date=2021-04-26 |title=ہندوستان کے مختلف علاقوں کے علماء اور انجمنوں نے وسیم مرتد اور اس کے ساتھیوں کے سوشل بائیکاٹ کا اعلان کرتے ہوئے انہیں اسلام سے خارج قرار دیا |url=https://ur.hawzahnews.com/news/367998/%DB%81%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%88%DA%BA-%DA%A9%DB%92-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86%D9%88%DA%BA-%D9%86%DB%92-%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D8%B1 |access-date=2026-10-02 |website=حوزہ نیوز ایجنسی |publisher=حوزہ نیوز ایجنسی |language=ur}}</ref> ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਨੇ ਵਸੀਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ''“ਇਹ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਹਨ, ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ।”''<ref>{{Cite news|last=Times|first=Mibha|title=Protestors seek Waseems arrest for petition against removal of Quranic verses|url=https://mibhatimes.com/social/protestors-seek-waseems-arrest-for-petition-against-removal-of-quranic-verses/|url-status=live}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਇਨਕਿਲਾਬ]]'' ਦੀ [[ਹਿਜਾਬ]] ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="hijabinq">{{cite news|date=19 March 2022|title=اگر لڑکیاں حجاب پہنیں گی تو اسکول اور کالج انتظامیہ کو اجازت دینے پر مجبور ہونا پڑے گا|language=Urdu|trans-title=If girls wear hijab, school and college administrations will be forced to give permission|work=Inquilab|url=https://www.inquilab.com/news/articles/if-the-girls-wear-hijab-the-school-and-college-administration-will-be-forced-to-give-permission-34717}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਜ਼ੰਗੀਪੁਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੱਤਰਕਾਰ [[ਰੋਹਿਤ ਸਰਦਾਨਾ]] ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੀ। ਪੁਰਾਲੇਖੀ ਵੀਡੀਓ ਫੁਟੇਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ [[ਵਿਰੋਧ ਰੈਲੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਨਯਾ ਨਗਰ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="sardanatv">{{cite web|title=Shia Crowd Lead By Maulana Hasan Imam Rizvi Filed FIR In Mira Road Police Station Against Rohit Sardana On 2017|url=https://archive.org/details/shia-crowd-lead-by-maulana-hasan-imam-rizvi-filed-fir-in-mira-road-police-statio|website=Internet Archive}}</ref><ref name="sardanarally">{{cite web|title=2017, Rohit Sardana Protest Rally, Maulana Hasan Imam Rizvi|url=https://archive.org/details/2017-rohit-sardana-protest-rally-maulana-hasan-imam-rizvi|website=Internet Archive}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''ਵੇਰੀਟਾਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ'' ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸ਼ੀਆ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ “ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮੁਖੀ” ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਰੋਹਿਤ ਸਰਦਾਨਾ|ਸਰਦਾਨਾ]] ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਯਾ ਨਗਰ [[ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਪਹੁੰਚਾਇਆ।<ref name="veritassardana">{{cite news|date=2 September 2026|title=Senior Shia Cleric and Chief of Shia Population of Mira Road Maulana Syed Hasan Imam Zangipuri files an FIR against Journalist Rohit Sardana|work=Veritas International Express|url=https://veritasinternationalexpress.mojonetwork.in/national-news/mira-road-shia-cleric-fir-against-journalist-rohit-sardana}}</ref> ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'' ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="toiSardana">{{cite news|date=23 November 2017|title=Muslim groups see red over journo's tweet|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/muslim-groups-see-red-over-journos-tweet/articleshow/61759448.cms}}</ref><ref name="interview2015">{{cite web|date=2015|title=Interview Of Maulana Hasan Imam Rizvi, 2015, Zainabia Channel|url=https://archive.org/details/interview-of-maulana-hasan-imam-rizvi-2015-zainabia-channel|website=Internet Archive}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ]] [[ਆਯਤੁੱਲਾਹ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[Category:ਆਯਤੁੱਲਾਹ]] [[Category:1974 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ]] [[Category:ਜੀਵਤ ਲੋਕ]] [[Category:ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ]] 53jyjr895upmdfoqh3gntl5bk0g66ed 3 205548 853174 2026-11-06T16:48:38Z Mfield 58361 Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dudhhr]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Maia.sh]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dudhhr|Dudhhr]]" to "[[Special:CentralAuth/Maia.sh|Maia.sh]]" 853174 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Maia.sh]] hbp6ndgfeyyffm9dg7g9rl7dtoponro 3 205549 853177 2026-11-07T00:20:18Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 853177 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Lapin kuski}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:20, 7 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) gpt07ejr2on286nl7sj8pdfbky09bod 8 205550 853180 2026-11-07T05:50:52Z Satdeep Gill 1613 853180 json application/json { "ArticleGuidanceEnabled": true, "ArticleGuidanceRedirectEnabled": true, "ArticleGuidanceRedirectJuniorEditorsOnly": false, "$version": "1.0.0" } 13whxtxt7x03s9skrh9wi6upm0nmcau 3 205551 853182 2026-11-07T06:34:09Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 853182 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Aficionad}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:34, 7 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) 0paa2qt2pzzctko1i8vm26ai93ngczu 0 205552 853184 2026-11-07T11:52:20Z Satdeep Gill 1613 "'''ਜੋਸ਼ ਬਰਾੜ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ।<ref name="ref1" /> == References == <references> <ref name="ref1">{{Cite web|title=Josh Brar - Future of Music 2025|url=https://rollingstoneindia.com/future-of-music-2025/josh-brar/|website=Rolling Stone India|access-date=2026-11-07|language=en-US|first=Manasvi|last=Pote}}</ref> <ref name="ref2">{{Cite web|title=Josh Brar on ‘Guzaara’ from Baaghi 4: Words I..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 853184 wikitext text/x-wiki '''ਜੋਸ਼ ਬਰਾੜ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ।<ref name="ref1" /> == References == <references> <ref name="ref1">{{Cite web|title=Josh Brar - Future of Music 2025|url=https://rollingstoneindia.com/future-of-music-2025/josh-brar/|website=Rolling Stone India|access-date=2026-11-07|language=en-US|first=Manasvi|last=Pote}}</ref> <ref name="ref2">{{Cite web|title=Josh Brar on ‘Guzaara’ from Baaghi 4: Words I’ve never shared before|url=https://telanganatoday.com/josh-brar-on-guzaara-from-baaghi-4-words-ive-never-shared-before|website=Telangana Today|date=2025-08-18|access-date=2026-11-07|language=en|first=Telangana|last=Today}}</ref> <ref name="ref3">{{Cite web|title=ਮਰਹੂਮ ਗਾਇਕ ਰਾਜ ਬਰਾੜ ਦੇ ਬੇਟੇ ਜੋਸ਼ ਬਰਾੜ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ‘ਚ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਡੈਬਿਊ|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/josh-brar-son-of-late-singer-raj-brar-also-made-his-debut-in-the-punjabi-industry-with-this-song|website=PTC Punjabi|date=2022-03-04|access-date=2026-11-07|language=pa}}</ref> </references> 4lsm37mah778tchltri6mkap2n4oi0f 853185 853184 2026-11-07T11:53:57Z Satdeep Gill 1613 853185 wikitext text/x-wiki '''ਜੋਸ਼ ਬਰਾੜ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ।<ref name="ref1" /> == ਹਵਾਲੇ == <references> <ref name="ref1">{{Cite web|title=Josh Brar - Future of Music 2025|url=https://rollingstoneindia.com/future-of-music-2025/josh-brar/|website=Rolling Stone India|access-date=2026-11-07|language=en-US|first=Manasvi|last=Pote}}</ref> <ref name="ref2">{{Cite web|title=Josh Brar on ‘Guzaara’ from Baaghi 4: Words I’ve never shared before|url=https://telanganatoday.com/josh-brar-on-guzaara-from-baaghi-4-words-ive-never-shared-before|website=Telangana Today|date=2025-08-18|access-date=2026-11-07|language=en|first=Telangana|last=Today}}</ref> <ref name="ref3">{{Cite web|title=ਮਰਹੂਮ ਗਾਇਕ ਰਾਜ ਬਰਾੜ ਦੇ ਬੇਟੇ ਜੋਸ਼ ਬਰਾੜ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਡਸਟਰੀ ‘ਚ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਡੈਬਿਊ|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/josh-brar-son-of-late-singer-raj-brar-also-made-his-debut-in-the-punjabi-industry-with-this-song|website=PTC Punjabi|date=2022-03-04|access-date=2026-11-07|language=pa}}</ref> </references> ed5mvsc6rlnlkamlju3dnmfvavkkt36