ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Package Package talk Event Event talk Topic 0 2128 854454 850854 2026-11-12T03:16:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854454 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਵੀਰ ਸਿੰਘ | image = Bahi Veer Singh.png | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1872|12|05}}<ref name=Gurmukh>{{cite book|author=Giani Maha Singh|title=Gurmukh Jeevan|orig-year= 1977 |year=2009|publisher=Bhai Vir Singh Sahit Sadan|place=New Delhi}}</ref> | birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1957|06|10|1872|12|05}}<ref name=Gurmukh /> | death_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | education = ਦਸਵੀਂ<ref name=Gurmukh /> | alma_mater = ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਬਜ਼ਾਰ ਕਸੇਰੀਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ<ref name=Gurmukh /> | period = 1891 | genre = | occupation = ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ | subject = | movement = [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | notableworks = ''[[ਸੁੰਦਰੀ]]'' (1898), ''[[ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ]]'' (1899), ''ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ'',"[[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]]" (1905)<ref>{{cite encyclopedia|title=Rana Surat Singh |encyclopedia=The Sikh Encyclopedia|date=19 December 2000|url=http://www.thesikhencyclopedia.com/literature-in-the-singh-sabha-movement/rana-surat-singh|access-date=17 August 2013}}</ref> | spouse = ਮਾਤਾ ਚਤਰ ਕੌਰ | children = 2 ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ | relatives = | awards = {{ubl|[[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] (1955)<ref name=Bhai>{{cite journal|title=BHAI VIR SINGH|journal=The Tribune Spectrum|issue=Sunday, 30 April 2000|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000430/spectrum/main2.htm#1|access-date=17 August 2013}}</ref>|[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1956)<ref name=Gurmukh /><ref name=Vir>{{cite web|title=Padam Bhushan Awards list sl 10|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|publisher=Ministry of home affairs ,GOI|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|url-status=dead}}</ref>}} | website = {{URL|bvsss.org}} | portaldisp = }} {{Sikh literature}} '''ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ''' (5 ਦਸੰਬਰ 1872 – 10 ਜੂਨ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਵੀ]], ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਾਹਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਮਹਤੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ ਸੁੰਦਰੀ (1898), ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ (1899), ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ (1900), ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ (ਅਕਤੂਬਰ 1917 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 1921 ਤੱਕ ਲੜੀਵਾਰ) ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਸ਼ੈਲੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":12">{{Cite book |last=Oberoi |first=Harjot Singh |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |url=https://archive.org/details/constructionofre0000ober |date=Dec 15, 1994 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226615936 |pages=[https://archive.org/details/constructionofre0000ober/page/330 330]–334}}</ref> ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਸ਼ਹਾਦਤ, ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ, ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਸੰਸਕਾਰ, ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":12" /> == ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == [[File:Dr charan singh 1.png|thumb|ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਹਨ।]] ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1872 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਤਾਅਲੁੱਕ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਪ-ਗਵਰਨਰ (ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਹਾਦੁਰ) ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਤੱਕ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਰੋੜਵੰਸ਼ ਦੇ ਚੁੱਘ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ (1788-1878) ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਜ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਆਯੁਰਵੇਦ]], [[ਸਿੱਧ]] ਅਤੇ [[ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜ|ਯੁਨਾਨੀ]]) ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ (1853-1908) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਨਾ, [[ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ]] (1828-1908), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬੁੰਗੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸ਼ੇਖ਼ ਸਆਦੀ]] ਦੀਆਂ ''[[ਗੁਲਿਸਤਾਨ]]'' ਅਤੇ ''[[ਬੋਸਤਾਨ (ਸਾਦੀ)|ਬੋਸਤਾਨ]]'' ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਜ ਰੂਪ ਲਿਖਿਆ।<ref>Singh, Jvala. 2023. ‘Vir Singh’s Publication of the Gurpratāp Sūraj Granth’. In Bhai Vir Singh (1872-1957) : Religious and Literary Modernities in Colonial and Post-Colonial Indian Punjab. Routledge Critical Sikh Studies. New York: Routledge.</ref> ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਤਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। 10 ਜੂਨ, 1957 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>[http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/literature/veer.html Bhai Vir Singh (1872–1957)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160724221917/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/literature/veer.html |date=2016-07-24 }}. Sikh-history.com. Retrieved on 16 December 2018.</ref> [[File:Dr charan singh 1.png|thumb| ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ,ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਨਾ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ।]] == ਸਿੱਖਿਆ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵੀ ਸਿੱਖੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1891 ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=Gurmukh /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਛੱਡ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਸ਼ਠਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਈ। ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref name=dog>{{cite book|author=Ranjit Singh (OBE.) |title=Sikh Achievers |url=https://books.google.com/books?id=qfuDnpVlmlcC&pg=PA30 |year=2008 |publisher=Hemkunt Press |isbn=978-81-7010-365-3 |pages=30–}}</ref> ==ਰਾਜਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Working Desk of BHAI VIR SINGH.jpg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੰਮਕਾਰ ਵਾਲਾ ਡੈਸਕ]] ਇਸ ਸਮੇਂ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮਦੀ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਇਆ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98%20%E0%A8%B8%E0%A8%AD%E0%A8%BE%20%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0|title=ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ|website=punjabipedia.org|access-date=2021-05-22|quote=ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ। -     .......     [ਸਹਾ. ਗ੍ਰੰਥ––ਡਾ.ਗੰਡਾ ਸਿਘ : ‘ਪੰਜਾਬ’, : ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ : ‘ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ’; Dr. G.S. Chhabra : Advanced History of India]       }}</ref> == ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ<ref name=":2" /> ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ: * [[ਚੀਫ਼ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bvsss.org/abt-bvs.html|title=BVSSS|website=www.bvsss.org|access-date=2022-12-01}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ|ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮ ਖ਼ਾਨਾ]]<ref name=":1" /> * [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref name=":1" /> * ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤ ਵਿਦਿਆਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ * [[ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ]]<ref name=":1" /> * ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਟਾਈਪ ਵਾਲਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਛਾਪਾਖਾਨਾ<ref name=":1" />ਪਹਿਲੇ 1892 ਵਿੱਚ ਲਿਥੋਗਰਾਫ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ<ref>{{Cite book|url=http://www.discoversikhism.com/sikh_library/english/bhai_vir_singh.html|title=ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|last=ਸਿੰਘ|first=ਹਰਬੰਸ|publisher=Sahitya Akademi , New Delhi|year=1972|edition=Bhai Vir Singh Sahitya Sadan , 1984|location=New Delhi|pages=27-28|quote=An intelligence report( quote from “Secret Memorendumon on recent Development in Sikh Politics,1911) Bhai Vir Singh is the son of Charan Singh ….He was first employed in the office of the Tract Society and afterwards became a partner in in the Wazir-I-Hind Press which he is said to now own.He is editor and Manager of the Khalsa Samachar, a Gurmukhi journal which is published at Amritsar….Vir Singh has much influence over Sardar Sunder Singh and is very intimate with Trilochan Singh.He is reported to be making overtures to the Head Granthi of Golden Temple with a view to bringing that institute under the control of neo-Sikh party. He also associates with Harnam Singh , Jodh Singh M.A,and other persons of similar character…..He is a member of the council of Khalsa College…Though Vir Singh was originally a man of no position he seems to have acquired himself the position of the Guru and obeisance has been done to him even by Sardar Sunder Singh.He may be regarded as a zealous neo-Sikh and thoroughly anti British.}}</ref> * ਖਾਲਸਾ ਸਮਾਚਾਰ<ref name=":1" /><ref name="Gurmukh" /> * [[ਖਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ]]<ref name=":1" /><ref name="Gurmukh" /> == ਯਾਦਗਾਰੀ ਘਰ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ ਕਟੜਾ ਗਰਬਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। 1925 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਾਰੈਂਸ ਰੋਡ ਸਥਿਤ 5 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਤੇ 1930 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਘਰ]] ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਗਲਪ === #[[ਸੁੰਦਰੀ]] (1898) #ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ (1899) #[[ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ]]-ਦੋ ਭਾਗ(1890 ਤੇ 1927) #ਸੱਤ ਔਖੀਆਂ ਰਾਤਾਂ (1919) #[[ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ]] (1907, 1921)<ref>{{Cite journal|last=Malhotra|first=Anshu|last2=Murphy|first2=Anne|date=2020-04-02|title=Bhai Vir Singh (1872–1957): Rethinking literary modernity in Colonial Punjab|url=https://doi.org/10.1080/17448727.2019.1674513|journal=Sikh Formations|volume=16|issue=1-2|pages=1–13|doi=10.1080/17448727.2019.1674513|issn=1744-8727}}</ref> #ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਭਾਗ ਦੂਜਾ (1927) #ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ (1905) #ਰਾਣਾ ਭਬੋਰ ===ਗੈਰ-ਗਲਪ=== ====ਜੀਵਨੀਆਂ==== *ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ (1925) *[[ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ]], (1926) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚਮਤਕਾਰ (1928) *ਭਾਈ ਝੰਡਾ ਜੀਓ (1933) *ਭਾਈ ਭੂਮੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਸਾਖੀ (1936) *ਸੰਤ ਗਾਥਾ (1938) *ਸ੍ਰੀ ਅਸ਼ਟ ਗੁਰ ਚਮਤਕਾਰ ਭਾਗ - 1 ਤੇ 2 (1952) *ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਾੜੀ (1951) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੁਰ ਬਾਲਮ ਸਾਖੀਆਂ (1955) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੁਰ ਬਾਲਮ ਸਾਖੀਆਂ (1955) === ਨਾਟਕ === * ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ ====ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ==== *ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ (1912) *ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1914) *ਗੰਜ ਨਾਮਹ ਸਟੀਕ (1914) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼ (1927) *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗਰੰਥ ਸਟਿੱਪਣ (1927-1935)-ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਹਿਤ 14 ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ<ref name=EOS>http://www.learnpunjabi.org/eos/VIR%20SINGH%20BHAI%20%281872-1957%29.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619122421/http://www.learnpunjabi.org/eos/VIR%20SINGH%20BHAI%20%281872-1957%29.html |date=2021-06-19 }} ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼</ref> *[http://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2013/06/devi-pujan-partal-bhai-by-veer-singh.html ਦੇਵੀ ਪੂਜਨ ਪੜਤਾਲ] (1932) *ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਟੀਕ (1940) *[[ਕਬਿੱਤ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] (1940) *ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ *ਬਨ ਜੁੱਧ *ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ (1950) ===ਕਵਿਤਾ === #[[ਦਿਲ ਤਰੰਗ]] (1920) #ਤ੍ਰੇਲ ਤੁਪਕੇ (1921) #ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%B2%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82_%E0%A8%A6%E0%A9%87_%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B0.pdf|title=ਇੰਡੈਕਸ:ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ|website=pa.wikisource.org|access-date=2020-02-04}}</ref>(1921) #[[ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%88%E0%A8%95%E0%A8%B8:%E0%A8%AE%E0%A8%9F%E0%A8%95_%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%87.pdf|title=ਇੰਡੈਕਸ:ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ.pdf - ਵਿਕੀਸਰੋਤ|website=pa.wikisource.org|access-date=2020-02-04}}</ref>(1922) #ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ (1927) #ਪ੍ਰੀਤ ਵੀਣਾਂ #ਮੇਰੇ ਸਾਂਈਆਂ ਜੀਓ (1953) #ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ #ਨਿੱਕੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ #ਕੰਤ ਮਹੇਲੀ-ਬਾਰਾਂਮਾਹ #ਸਮਾਂ #ਵਾਲਵਲਾ #ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁੱਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ #ਦਰਦ ਦੇਖ ਦੁੱਖ ਆਂਦਾ[[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 1972 - Colnect 372284 - Birth Centenary Bhai Vir Singh 1872-1957 - Poet.jpeg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 1972 ਭਾਰਤ]] ==ਸਨਮਾਨ == ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਉਰੀਐਂਟਲ ਲਰਨਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ। 1952 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1950 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1955 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਉ’ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==ਹੋਰ== ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਰੰਭਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਨਾਣ ਭਰਜਾਈ ਸਿਖਿਆਦਾਇਕ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ [[ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ]] ਦਾ ‘ਨੀਤੀ ਸ਼ਤਕ’ (ਅਨੁਵਾਦ) ਨਿਰੋਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ 'ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਤ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। [[file:BHAI VIR SINGH MEMORIAL HOUSE DRAWING ROOM VIEW.jpg|thumb|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ]] ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਵਜੋਂ [[1905]] ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ [[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਥਾ-ਵਸਤੂ ਲਈ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਤ ਰਸ ਲਈ ਸਿਰਖੰਡੀ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਆਦਰਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। [[ਰਾਣਾ ਸੁਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਕੌਮੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਣੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈ ਤੜਫਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਾਫੀ ਅਦਭੁੱਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੰਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ‘ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ’ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰੁਮਾਂਟਿਕ, ਰਸਮਈ ਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਵਰਨਣ ਹੈ।<ref name=":0" /> === ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ === ਭਾਈ ਵੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ:- ==== ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ ==== <blockquote><poem> ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਨੂੰ ਅਸਾਂ ਧਾ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ, ਨਿਰਾ ਨੂਰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨ ਆਏ ਸਾਡੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਕਲਾਈ, ਧਾ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ ਸਾਡੇ ਮੱਥੇ ਛੋਹ ਨ ਪਾਈ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੇ ਅਸੀਂ ਨੀਵੇਂ ਸਾਂ ਸਾਡੀ ਪੇਸ਼ ਨ ਗਈਆ ਕਾਈ। ਫਿਰ ਲੜ ਫੜਨੇ ਨੂੰ ਉੱਠ ਦੌੜੇ ਪਰ ਲੜ ਓ ‘ਬਿਜਲੀ-ਲਹਿਰਾ’, ਉਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੁਹ ਸਾਨੂੰ ਗਯਾ ਲਾਈ; ਮਿੱਟੀ ਚਮਕ ਪਈ ਇਹ ਮੋਈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਸ਼ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਕੂੰਦ ਗਈ ਥਰਰਾਂਦੀ, ਹੁਣ ਚਕਾਚੂੰਧ ਹੈ ਛਾਈ! </poem></blockquote> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] *[[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Vir Singh|ਵੀਰ ਸਿੰਘ}} *''Bhai Vir Singh: Life, Times and Works'' by Gurbachan Singh Talib and Attar Singh, ed., Chandigarh, 1973 *[http://www.bhaivirsinghjiandprofessorpuransinghjiaudio.com/ Bhai Sahib Bhai Vir Singh Ji Books: MP3 audio and PDF books] *[http://www.maskeensahib.com/index.php?p=p_36&sName=Pyare-Jio---Bhai-Vir-Singh Bhai Vir Singh Books: MP3 audio of books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017091756/http://www.maskeensahib.com/index.php?p=p_36&sName=Pyare-Jio---Bhai-Vir-Singh |date=2015-10-17 }} *[http://www.sikhmissionarysociety.org/sms/smspublications/sundri/sundri/ Sundari : Read Sundari book in English] *[http://hook2book.com/index.php?rt=product/search&keyword=Bhai%20Sahib%20Bhai%20Veer%20Singh&page=1&limit=45 Books of Bhai Veer Singh Ji] {{Sikhism}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1872]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] qcqfka7jdh455ujefspmhrqp2c05np3 0 2375 854411 842609 2026-11-11T22:16:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854411 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ}} {{Infobox university |name = ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |caption = ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਲੋਗੋ |image = [[File:Punjabi University1.jpg]] |native_name = |motto = ਵਿਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ ਤਾਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ |mottoeng = Education Empowers |established = {{start date|1962}} |chancellor = [[ਬਨਵਾਰੀਲਾਲ ਪੁਰੋਹਿਤ]], [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ|ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ]] |vice_chancellor= ਪ੍ਰੋ. ਅਰਵਿੰਦ |city = [[ਪਟਿਆਲਾ]] |state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] |country = [[ਭਾਰਤ]] | postcode = 147002 |coor = {{Coord|30.36|N|76.45|E|type:edu_region:IN|display=inline,title}} |students = 20,000+ |type = [[ਜਨਤਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਨਤਕ]] [[ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] |campus = [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|ਸ਼ਹਿਰੀ]] |affiliations = [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ.]] | parent = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ]] | website = {{url|http://www.punjabiuniversity.ac.in}} }} '''ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''', [[ਪਟਿਆਲਾ]], ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 30 ਅਪਰੈਲ, 1962 ਈ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਕਟ, 1961 ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ [[ਹੀਬਰਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਇਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਸਹੂਲਤ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਹਿਤ 65 ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿਭਾਗ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਪੰਜ [[ਰੀਜਨਲ ਸੈਂਟਰ]], ਛੇ ਨੇਬਰਹੁਡ ਕੈਂਪਸ ਸਮੇਤ 230 ਕਾਲਜ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਐਕਟ 1961 ਦੇ ਤਹਿਤ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1962 ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਪੈਲੇਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ {{ਕਨਵਰਟ | 10 | ਮੀਲ | km | adj = on}} ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਸਿਰਫ 9 ਕਾਲਜ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਾਲਜ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ 1965 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਇਹ ਬਹੁ-ਫੈਕਲਟੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ 1969 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 43 ਕਾਲਜ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ [[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਅਤੇ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਇਸ ਕੋਲ 278 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਲਜ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 9 ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਲਜ [[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਬਰਨਾਲਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਰੂਪਨਗਰ]], [[ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। [[Image:PUP GGSB.jpg|thumb|right|[[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ]]]] ==ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ== * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ]] * [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ 415,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸੈਂਕੜੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਾਹਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਨਤਮ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਸਵੇਰੇ 8.15 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ 8.15 ਵਜੇ ਤਕ 360 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੀਡਿੰਗ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 400 ਪਾਠਕ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਹਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤਰੀ ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਰਾਤ 8.00 ਵਜੇ ਤੋਂ 6.00 ਵਜੇ ਤਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇਸਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:ਰਾਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ.jpg|thumb|ਰਾਤ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ]] ** ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਜੋ ਕਿ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ 41,548 ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ** ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਭਾਗਾਂ, ਐਂਸਟੈਨਸ਼ਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਅਤੇ ਰੀਜਨਲ ਸੈਂਟਰ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਵਿਖੇ [[ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ]] ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। * ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਲੋਕਲ ਏਰੀਆ ਨੈਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਈ-ਮੇਲ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। * ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਹਾਕੀ]], [[ਫੁੱਟਬਾਲ]], [[ਕ੍ਰਿਕਟ]], [[ਬਾਸਕਟਬਾਲ]], [[ਵਾਲੀਬਾਲ]], [[ਐਥਲੈਟਿਕਸ (ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ)|ਐਥਲੈਟਿਕਸ]] ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ,ਆਦਿ ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਨਡੋਰ ਗੇਮਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਿਮਨੇਸਿਅਮ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਵੈਲੋਡਰੋਮ ਹੈ। ਯੂਥ ਵੈਲਫੇਅਰ ਵਿਭਾਗ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕੰਮਕਾਜ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਯੋਜਿਤ ਯੁਵਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਅੰਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2006-07 ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ]] ਟਰਾਫ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ==ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਕੀਤੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ== #ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਖੋਜ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ। #ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ ਇੰਟਰਨੈਟ ਉੱਤੇ ਢੂੰਡਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਬਣਾਉਣਾ। #ਅੰਗਰੇਜੀ-ਪੰਜਾਬੀ,ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣਾ #ਆੱਨ-ਲਾਈਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਉੱਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣਾ। #ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ,ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਕੇਂਦਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ। == ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == {| class="toccolours" style="float:right; margin-right:1em; font-size:85%; background:#ffc; color:black; width:20em; max-width:25%;" cellspacing="0" cellpadding="0" ! style="background:#ccc;"| ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ |- | style="text-align: left;" | * [[ਜੋਧ ਸਿੰਘ]], 1962–1966 * [[ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗ]], 1966–1975 * [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ]], 1975–1977 * [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ]], 1977–1980 * [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੇਰਗਿਲ]], 1980-1983 * [[ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]], 1983–1986 * [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੇਰਗਿਲ]], 1986-1989 * [[ਐਚ. ਕੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]], 1989–1993 * [[ਜੁਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਆਰ]], 1993-1999 * [[ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]], 1999-2002 * [[ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ]], 2002-2007 * [[ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ]], 2007–2017 * [[ਬੀ.ਐਸ. ਘੁੰਮਣ]],2017 - 2021 * ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦ, 2021 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ |} ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਗਵਰਨੈਂਸ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਮਾਮਲਾ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://punjabiuniversity.ac.in/Pages/OrgChart.aspx |title=punjabi university staff hierarchy |access-date=22 December 2019 |archive-date=22 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222135158/http://punjabiuniversity.ac.in/Pages/OrgChart.aspx |url-status=dead }}</ref> ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਐਕਟ ਨੰ. 1961 ਦਾ 35<ref>{{Cite web |title=The Punjabi University Act, 1961 (Punjab Act No. 35 of 1961) |url=http://14.139.60.153/bitstream/123456789/9639/1/Punjabi_University_Act_1961.pdf}}</ref> ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸੰਸਥਾ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਚਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਪੂਟਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਟਾਫ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | url=http://www.punjabiuniversity.ac.in/Pages/Page.aspx?dsenc=PUTA | title=Punjabi University, Patiala &#124; Higher Education Institute &#124; NAAC "A" Grade &#124; Punjab }}</ref><ref>[http://pupdepartments.ac.in/Files/calendar/5.Calendar%20Volume%20III%20Part%20II%20(2005)%20English%20%20(%20%20uploaded%20on%2004%20october%202011)/chapter%201-11.pdf University Calendar]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਅਲੂਮਨੀ ਮੀਟ== # ਮਿਤੀ 16 ਜਨਵਰੀ 2023 ==ਕਾਲਜ== ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 13 ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਲਜ ਹਨ। * ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]] * ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀ.ਪੀ.ਡੀ. ਕਾਲਜ, ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ. * ਸ ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਭੂੰਦੜ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਸਰਦੂਲਗੜ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਘੁੱਦਾ ([[ਬਠਿੰਡਾ]]) * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, [[ਬਹਾਦਰਪੁਰ]], [[ਬਰੇਟਾ]] * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, [[ਬਰਨਾਲਾ]] * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਬੇਨੜਾ ([[ਧੂਰੀ]]) * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਚੁੰਨੀ ਕਲਾਂ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਢਿੱਲਵਾਂ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਘਨੌਰ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ [[ਜੈਤੋ]] * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਮੀਰਾ ਪੁਰ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਮੂਨਕ ==ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ== <gallery> ਤਸਵੀਰ:Punjabi university, patiala Main Library.jpg|ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤਸਵੀਰ:BOTANICAL GARDENS.jpg|ਬੋਟਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਤਸਵੀਰ:Punjabi University Patiala.jpg|ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਰਾਹ ਤਸਵੀਰ:On it's inspection duty.jpg|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਮੋਰ ਤਸਵੀਰ:A group of people at Punjabi University, Patiala.jpg|ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਤਸਵੀਰ:Punjabi university, patiala.jpg|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ ਤਸਵੀਰ:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Maulana Abul Kalam Azad (MAKA) Trophy 2016-17 to the Punjabi University, Patiala, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2017.jpg|ਮਾਕਾ ਟਰਾਫੀ 2015–16 ਤਸਵੀਰ:YadavindraCollegeOfEngineering.jpg|ਯਾਦਵਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਆਫ ਇੰਜਨੀਰਿੰਗ ਤਸਵੀਰ:'The Myth' (sculpture in marble stone).jpg|ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਤਸਵੀਰ:Conference on 'Language and cultural diversity of Punjabi' 2.jpg|ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਤਸਵੀਰ:Bahadurgarh Fort 1.jpg|ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬਹਾਦੁਰਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਤਸਵੀਰ:Bombax ceiba - near Punjabi University.jpg|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਲ ਬੋਂਬਕਸ ਸੀਏਬਾ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.punjabiuniversity.ac.in/ Punjabi University, Patiala] * [http://pupadmissions.ac.in/ Admissions portal, Punjabi University] * [https://www.facebook.com/PbiUniPatiala/ Official facebook page] * [https://web.archive.org/web/20230514104736/https://csepup.ac.in/ Computer Science & Engineering Department,Punjabi University, Patiala] * [http://placements.punjabiuniversity.ac.in/ Placement Cell, Punjabi University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416091044/http://placements.punjabiuniversity.ac.in/ |date=2023-04-16 }} * [http://hrdcpup.ac.in/ UGC-Human Resource Development Centre] * [http://www.pupdepartments.ac.in/de/ Distance Education Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014040945/http://www.pupdepartments.ac.in/de/ |date=2019-10-14 }} * [http://pupdepartments.ac.in/enquiryexam/ online Examination services] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808204438/http://pupdepartments.ac.in/enquiryexam/ |date=2020-08-08 }} * [http://ycoe.ac.in Yadavindra College of Engineering, Talwandi Sabo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330213512/https://ycoe.ac.in/ |date=2023-03-30 }} {{commons category|Punjabi University|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ}} {{ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ]] j7h2q8yaqwbxsipy8fpq1bcwvziyamq 0 2434 854418 828137 2026-11-11T22:49:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854418 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ | native_name = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = historical | perrow = 1/2/2 | image1 = Gurdwara Fatehgarh Sahib.jpg | caption1 = [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] | image2 = Rouja Sharif.JPG | caption2 = [[ਰੋਜਾ ਸ਼ਰੀਫ]] | image5= Haveli Todar Mal 01.jpg | caption5 = [[ਜਹਾਜ਼ ਹਵੇਲੀ]] | image4 = Aamkhasbagh.jpg | caption4 = [[ਆਮ ਖ਼ਾਸ ਬਾਗ਼]] | image3 = Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 21.jpg | caption3 = ਅੱਲ੍ਹਾ ਲਾਲ ਮਸਜਿਦ | image6 = Khanda museum Fatehgarh Sahib.jpg | caption6 = [[ਖੰਡਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] }} | image_alt = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ | image_caption = | pushpin_map = India #India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਣਾ | coordinates = {{coord|30|38|50|N|76|23|35|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_name2 = [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] | named_for = ਬਾਬਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ | unit_pref = Metric | elevation_m = 246 | population_total = 50,788 | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 140406,140407 | area_code = +91-1763 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | registration_plate = PB-23 | website = {{URL|http://www.fatehgarhsahib.nic.in}} }} '''ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ''' ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ]] [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref name=eosfatehgarh/><ref name="McLeod2009p65"/> ਇਹ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.1 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੇ 7 ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ [[ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੁਗਲ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗਵਰਨਰ [[ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਸਰਹਿੰਦ)|ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ]] ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ 9 ਸਾਲਾ ਭਰਾ [[ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ)|ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]] ਸਮੇਤ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=eosfatehgarh>Gurmukh Singh (2009), [http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx Fatehgarh Sahib] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |date=2017-07-29 }}, Encyclopedia of Sikhism, Editor in Chief: Harbans Singh, Punjab University</ref><ref name="McLeod2009p65">{{cite book|author=W. H. McLeod|title=The A to Z of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC |year=2009|publisher=Scarecrow|isbn=978-0-8108-6344-6|page=65}}</ref> 1705 ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਕਸਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ।<ref name=eosfatehgarh/><ref name="Singha2000p186">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries) |url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C |year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=186–187}}</ref> ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀਗਤ ਭੋਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਾ ਪੱਥਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name=eosfatehgarh/><ref name="Jain2003p289">{{cite book|author=Harish Jain|title=The Making of Punjab|url=https://books.google.com/books?id=CLCBJiEHs4cC&pg=PA289|year=2003|publisher=Unistar |page=289 }}</ref> ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਐੱਸਜੀਪੀਸੀ|ਐਸਜੀਪੀਸੀ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=CzYeAwAAQBAJ&pg=PT555 |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-100412-4|page=555}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== [[File:Nihang at Jor Mela.jpg|thumb|200px|left|ਹਰ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ।]]ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਸਿੱਖੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ]], ਨੂੰ 27 ਦਸੰਬਰ (13 ਪੋਹ), 1704 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਸਰਹੰਦ]] ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://punjabgovt.nic.in/tourism/TouristCircuits.htm Sirhind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080202160630/http://punjabgovt.nic.in/tourism/TouristCircuits.htm |date=2008-02-02 }} Tourist Circuits & Cities of Punjab at punjabgovt.nic.in.</ref> ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਬਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਰਹੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.whereincity.com/photo-gallery/gurudwaras/fatehgarh-sahib-205.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2012-12-21 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905151945/http://www.whereincity.com/photo-gallery/gurudwaras/fatehgarh-sahib-205.htm |url-status=dead }}</ref> 'ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ' ਤੋਂ ਭਾਵ 'ਫ਼ਤਹਿ ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਨਗਰ' ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 1710 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਲਬਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਕੇ ਸਰਹੰਦ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਸਰਹੰਦ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸੁਸ਼ੋਬਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ [[ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ]] ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤਮ-ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਦਾਹ-ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦੇਣੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦ ਤੱਕ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾ ਖ਼ਰੀਦ ਜਾਵੇ। ਫੇਰ ਟੋਡਰ ਮੱਲ, ਜੋ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ, ਨੇ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੇਟ ਹਨ ਜੋ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ: ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ, ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ। ਇਹ ਇਨਸਾਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ/ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। [[Image:Sarovar (sacred pool) at Fatehgarh Sahib Gurdwara, Punjab, India.jpg|300px|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੋਵਰ]] ਸਰਹੰਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਜੱਦਦ ਅਲਿਫ਼ ਸਾਨੀ - ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰੂਕੀ ਸਰਹੰਦੀ, ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ- ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਅਤੇ ਛਬਵਾਦ ਦੇ ਵਿਦਿਆਲੇ ਦਾ ਮੁਰੰਮਤਕਾਰ, ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮਸੂਮ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ 200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰਿ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== ===ਹਵਾਲੇ=== {{Reflist}} ===ਸਰੋਤ=== * {{citation |last=Dahiya |first=Amardeep S. |title=Founder of the Khalsa: The Life and Times of Guru Gobind Singh |url={{Google books|UA09BAAAQBAJ|plainurl=yes}} |year=2014 |publisher=Hay House Publishers (India) Pvt. Limited |isbn=978-93-81398-53-1 }} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [https://web.archive.org/web/20190517083812/https://fatehgarhsahib.nic.in/ Official website] * [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17448720500442592 Materializing Sikh Pasts], Anne Murphy (2006) {{Fatehgarh Sahib district}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] acb1r458z5bote75pzm2j65jsflfvk4 0 5405 854420 852209 2026-11-11T23:06:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854420 wikitext text/x-wiki {{ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ}} [[Image:PennCityHall.png|thumb|right|300px|The Philadelphia skyline, prior to the construction of [[Comcast Center (office building)|Comcast Center]], showing (from left to right) the [[Ritz-Carlton Hotel Company|Ritz-Carlton Philadelphia]], [[Two Liberty Place]], [[Centre Square|Centre Square I]] and [[Centre Square|II]], [[One Liberty Place]], the [[Mellon Bank Center]], the [[Philadelphia City Hall]], and the [[Bell Atlantic Tower]]]] ਇਹ ਉਚਾਈ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ [[ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ (ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ)|ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ]] (ਜੋ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ [[ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ) ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ 57 ਸਟੋਰੀ ਉੱਚਾ ਕਾਮਕੇਸਟ ਸੇਂਟਰ ਹੈ, ਜੋ 975&nbsp;[[ਫੁੱਟ]] (297&nbsp;[[ਮਿਟਰ]]) ਹੈ।<ref name=comc>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4894|title=Comcast Center|accessdate=2007-08-21|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> ਕਾਮਕੇਸਟ ਸੇਂਟਰ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੀ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|14ਵੀਂ ਉੱਚੀ]] ਅਤੇ ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.lfdriscoll.com/news/article.php?id=121|title=L.F. Driscoll Co. tops out Comcast Center|last=Cynwyd|first=Bala|accessdate=2007-08-22|publisher=L.F. Driscoll}}</ref> ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੁਰ ਇਮਾਰਤ ਵੱਨ ਲਿਬਰਟੀ ਪਲੇਸ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੁਜੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ 17ਵੀਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ।<ref name=onelib>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1libertyplace-philadelphia-pa-usa|title=One Liberty Place|accessdate=2007-08-21|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103211403/http://www.emporis.com/building/one-liberty-place-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref> ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਰਾਜ ਦਿਆਂ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਚਾਰ [[ਪਿਟਸਬਰਗ (ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ)|ਪਿਟਸਬਰਗ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦਾ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 1744 ਨੂੰ ਕਰਾਈਸਟ ਚਰਚ (Christ Church), ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਸੀ, ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।<ref name=church>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=christchurch-philadelphia-pa-usa|title=Christ Church|accessdate=2007-08-17|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦਿਆਂ ਦੋ ਇਮਾਰਤਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੁਨਿਆਂ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਰਹਿਆਂ ਸਨ:- ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਾਈਸਟ ਚਰਚ (Christ Church) ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਟੀ ਹਾਲ (City Hall)। ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦਾ ਸਿਟੀ ਹਾਲ (City Hall), 1901 ਤੋਂ 1908 ਤੱਕ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.galenfrysinger.com/philadelphia_city_hall.htm|title=City Hall|accessdate=2007-08-21|publisher=GalenFrysinger.com}}</ref> ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਚ ਜਿਆਦਾ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ 1970s ਤੋਂ 1980s ਤੱਕ ਬਣਨਿਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 11 ਇਮਾਰਤਾਂ 500&nbsp;ਫੁੱਟ (152&nbsp;ਮੀਟਰ) ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ। __TOC__ {{Wide image|GardenStreetBridgeSchuylkillRiverSkylinePhiladelphiaPennsylvania.jpg|1000px|}} ==ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ== [[Image:Comcastcenter vertical.jpg|thumb|upright|[[Comcast Center (office building)|Comcast Center]], Philadelphia's and Pennsylvania's tallest building]] [[Image:One liberty place.JPG|thumb|upright|[[One Liberty Place]], with [[Two Liberty Place]] visible in the distance, Philadelphia's 2nd and 3rd-tallest buildings]] [[Image:Cira Centre, Philadelphia-east.JPG|thumb|upright|[[Cira Centre]], the city's 20th-tallest building]] ਇਹ ਸੂਚੀ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਲਾਨ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਉਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ 400 ਫੁੱਟ (122 ਮੀਟਰ) ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |last=Cooperman |first=Emily T. |url=http://phillyskyline.com/bldgs/50tallest.htm |title=Philly's 50 tallest buildings |accessdate=2007-08-16 |publisher=phillyskyline.com |archive-date=2007-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706002925/http://phillyskyline.com/bldgs/50tallest.htm |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਚਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਅਨਟੀਨੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ (=) ਦੋ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਇਮਾਰਤਾ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ-ਚਿਨ੍ਹ ਹੈ। "ਸਾਲ" ਕਾਲਮ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਸਾਲ ਇਮਾਰਤ ਪੁਰੀ ਹੋਈ। ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਢਾਈ ਗਈ ਇਮਾਰਤ (ਵੱਨ ਮਰਿਡੀਅਨ ਪਲਾਜ਼ਾ - One Meridian Plaza - 492-ਫੁੱਟ (150 ਮੀਟਰ)) ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1meridianplaza-philadelphia-pa-usa|title=One Meridian Plaza|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013120023/http://www.emporis.com/building/one-meridian-plaza-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ਦਰਜਾ ! ਨਾਂ ! ਉਚਾਈ<br><small>[[ਫੁੱਟ]] / [[ਮੀਟਰ]]</small> ! ਮੰਜਲਾਂ ! ਸਾਲ !class="unsortable"| ਨੋਟ <!--MAKE SURE, AS MORE BUILDINGS ACROSS THE US/WORLD ARE BUILT THAT THIS LIST IS UPDATED FOR THE RANKINGS!!!--> |- | 1 || ਕਾਮਕੇਸਟ ਸੇਂਟਰ (Comcast Center) || 975 / 297 || 58 || 2008 | ਪੇਨਸਿਲਵੇਨੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ; [[ਅਮਰੀਕਾ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 14ਵੀਂ ਉੱਚੀ]], [[ਦੁਨਿਆਂ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ 55ਵੀਂ ਉੱਚੀ]]।<ref name=comc/><ref name=comcast>{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=comcastcenter-philadelphia-pa-usa |title=Comcast Center |accessdate=2008-05-12 |publisher=Emporis.com |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103205042/http://www.emporis.com/building/comcastcenter-philadelphia-pa-usa |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | quotes=no | title=Comcast Center Overview | publisher=Liberty Property Trust |url=http://www.libertyproperty.com/comcast.asp?sel=0 | accessdate=2009-03-30}}</ref> |- | 2 || ਵੱਨ ਲਿਬਰਟੀ ਪਲੇਸ (One Liberty Place) || 945 / 288 || 61 || 1987 | ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਦੁਜੀ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ; ਦੇਸ਼ ਦੀ 19ਵੀਂ ਉੱਚੀ, ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ 62ਵੀਂ ਉੱਚੀ।<ref name=onelib/><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=133|title=One Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010031|title=One Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 3 || ਟੂ ਲਿਬਰਟੀ ਪਲੇਸ (Two Liberty Place) || 848 / 258 || 58 || 1990 | ਦੇਸ਼ ਦੀ 35ਵੀਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ 121ਵੀਂ ਉੱਚੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2libertyplace-philadelphia-pa-usa|title=Two Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120907191959/http://www.emporis.com/building/two-liberty-place-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=206|title=Two Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010034|title=Two Liberty Place|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 4 || ਮੇਲਨ ਬੇਂਕ ਸੇਂਟਰ (Mellon Bank Center) || 792 / 241 || 54 || 1990 | ਦੇਸ਼ ਦੀ 47ਵੀਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ 187ਵੀਂ ਉੱਚੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਈਨ ਪੇਨ ਸੇਂਟਰ (Nine Penn Center) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=mellonbankcenter-philadelphia-pa-usa|title=Mellon Bank Center|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930130052/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=mellonbankcenter-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2319|title=Mellon Bank Center|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010032|title=Mellon Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 5 || ਬੇਲ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਟਾਵਰ (Bell Atlantic Tower) || 739 / 225 || 55 || 1991 | 89th-tallest building in the United States; also known as Verizon Tower<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=bellatlantictower-philadelphia-pa-usa|title=Bell Atlantic Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825035556/http://www.emporis.com/building/bellatlantictower-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=323|title=Bell Atlantic Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010030|title=Verizon Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 6 || ਜੀ. ਫਰੇਡ ਡਿਬੋਨਾ ਬਿਲਡੀੰਗ (G. Fred DiBona Jr. Building) || 625 / 191 || 45 || 1990 | Formerly known as the Blue Cross-Blue Shield Tower and the IBX Tower<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=gfreddibona,jcoronelbuilding-philadelphia-pa-usa|title=G. Fred DiBona, Jr. Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929135823/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=gfreddibona,jcoronelbuilding-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=419|title=G. Fred DiBona, Jr. Building|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0010035|title=Independence Blue Cross Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 7= || ਵੱਨ ਕਮਰਸ ਸਕੂਏਅਰ (One Commerce Square) || 565 / 172 || 41 || 1992 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1commercesquare-philadelphia-pa-usa|title=One Commerce Square|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930064141/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1commercesquare-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref name=commerce>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=282|title=Commerce Square|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 7= || ਟੂ ਕਮਰਸ ਸਕੁਏਅਰ (Two Commerce Square) || 565 / 172 || 41 || 1987 |<ref name=commerce/><ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2commercesquare-philadelphia-pa-usa|title=Two Commerce Square|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929155429/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2commercesquare-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref> |- | 9 || ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ ਸਿਟੀ ਹਾਲ (Philadelphia City Hall) || 548 / 167 || 9 || 1901 | Tallest building in the United States and the world from 1901 until the completion of the [[Singer Building]] in 1908<ref name=cityh>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=cityhall-philadelphia-pa-usa|title=Philadelphia City Hall|accessdate=2007-08-21|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929144129/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=cityhall-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=178|title=Philadelphia City Hall|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-date=2017-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831102432/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=178|url-status=dead}}</ref> |- | 10 || ਦਾ ਰੇਜ਼ੀਡੇਂਸਜ਼ ਐਟ ਦਾ ਰਿਟਜ਼-ਕਾਰਲਟਨ (The Residences at The Ritz-Carlton) || 518 / 158 || 48 || 2009 |<ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=30855|title=Residences at the Ritz-Carlton|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=residencesatstreetritzcarlton-philadelphia-pa-usa|title=Residences at the Ritz-Carlton, Philadelphia|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930065319/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=residencesatstreetritzcarlton-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite press release | title=The Residences at The Ritz-Carlton, Philadelphia Is Now Open | publisher=AGC Partners, LC and Gencom Group | date=January 13, 2009 | url=http://www.philadelphiaresidences.com/pdfs/01.13.09%20-%20Press%20Release.pdf | format=PDF | accessdate=2009-04-20 | archivedate=2011-07-15 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715074108/http://www.philadelphiaresidences.com/pdfs/01.13.09%20-%20Press%20Release.pdf | deadurl=yes }}</ref> |- | 11 || 1818 ਮਾਰਕਟ ਸਟਰੀਟ (1818 Market Street) || 500 / 152 || 40 || 1974 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1818marketstreet-philadelphia-pa-usa|title=1818 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930191247/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1818marketstreet-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=424|title=1818 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 12 || [[The St. James]] || 498 / 152 || 45 || 2004 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetstreetjames-philadelphia-pa-usa|title=The St. James|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930155955/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetstreetjames-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=3775|title=The Saint James|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 13 || [[Loews Philadelphia Hotel]] || 492 / 150 || 36 || 1932 | ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਐਸਐਫਐਸ ਬਿਲਡੀੰਗ (PSFS Building) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ<ref>{{cite book |last= Dupré |first= Judith | title = Skyscrapers | publisher = Black Dog & Leventhal Publishers, Inc. | year = 1996 | location = New York | pages = page 41 | id = ISBN 1-884822-45-2 }}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਟਲ<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=loewsphiladelphiahotel-philadelphia-pa-usa|title=Loews Philadelphia Hotel|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929145120/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=loewsphiladelphiahotel-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=425|title=Loews Philadelphia Hotel|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0002375|title=PSFS Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Structurae.de}}</ref> |- | 14 || [[PNC Bank Building]] || 491 / 150 || 40 || 1983 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=pncbankbuilding-philadelphia-pa-usa|title=PNC Bank Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930150851/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=pncbankbuilding-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2378|title=PNC Bank Center|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 15= || [[Centre Square|Centre Square II]] || 490 / 149 || 40 || 1973 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centresquareii-philadelphia-pa-usa|title=Centre Square II|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930120728/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centresquareii-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=455|title=Centre Square II|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071115074548/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=455|archive-date=2007-11-15|url-status=dead}}</ref> |- | 15= || [[Five Penn Center]] || 490 / 149 || 36 || 1970 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=5penncenter-philadelphia-pa-usa|title=Five Penn Center|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930160106/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=5penncenter-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6834|title=Five Penn Center|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 17 || [[Murano (skyscraper)|Murano]] || 475 / 145 || 43 || 2008 |<ref name=mura>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetmurano-philadelphia-pa-usa|title=The Murano|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929160018/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetmurano-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref name=murano>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=38663|title=The Murano|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609202353/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=38663|archive-date=2007-06-09|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal | quotes=no | last=Kostelni | first=Natalie | date=November 11, 2005 | title=Murano will heighten West Market's residential thrust | journal=[[Philadelphia Business Journal]] |url=http://www.bizjournals.com/philadelphia/stories/2005/11/14/story6.html | accessdate=2009-04-20}}</ref> |- | 18 || [[One South Broad]] || 472 / 144 || 28 || 1932 | Formerly known as the PNB Building<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1southbroad-philadelphia-pa-usa|title=One South Broad|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930191153/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1southbroad-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4129|title=One South Broad|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609165356/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4129|archive-date=2007-06-09|url-status=dead}}</ref> |- | 19= || 2000 ਮਾਰਕਟ ਸਟਰੀਟ (2000 Market Street) || 435 / 133 || 29 || 1973 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2000marketstreet-philadelphia-pa-usa|title=2000 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326205721/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2000marketstreet-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=457|title=2000 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116113419/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=457|archive-date=2007-11-16|url-status=dead}}</ref> |- | 19= || [[Two Logan Square]] || 435 / 133 || 35 || 1987 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2logansquare-philadelphia-pa-usa|title=Two Logan Square|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929125822/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2logansquare-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5295|title=2 Logan Square|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609160741/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5295|archive-date=2007-06-09|url-status=dead}}</ref> |- | 21 || [[Cira Centre]] || 434 / 133 || 28 || 2005 | Tallest building in Philadelphia located outside of [[Center City, Philadelphia|Center City]]<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=ciracentre-philadelphia-pa-usa|title=Cira Center|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115543/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=ciracentre-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5270|title=Cira Center|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | 22 || 1700 ਮਾਰਕਟ (1700 Market) || 430 / 131 || 32 || 1968 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1700market-philadelphia-pa-usa|title=1700 Market|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929120725/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1700market-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=454|title=1700 Market|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116101311/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=454|archive-date=2007-11-16|url-status=dead}}</ref> |- | 23 || 1835 ਮਾਰਕਟ ਸਟਰੀਟ (1835 Market Street) || 425 / 130 || 29 || 1986 | Name was changed from Eleven Penn Center in 2003<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=1835marketstreet-philadelphia-pa-usa|title=1835 Market Street|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com|archive-date=2012-07-31|archive-url=https://archive.today/20120731041746/http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=1835marketstreet-philadelphia-pa-usa|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7277|title=1835 Market Street|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609162745/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7277|archive-date=2007-06-09|url-status=dead}}</ref> |- | 24 || [[Centre Square|Centre Square I]] || 417 / 127 || 32 || 1973 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centresquarei-philadelphia-pa-usa|title=Centre Square I|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930145823/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centresquarei-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=456|title=Centre Square I|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070608145258/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=456|archive-date=2007-06-08|url-status=dead}}</ref> |- | 25 || [[Aramark Tower]] || 412 / 126 || 32 || 1984 | Formerly known as One Reading Center<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=aramarktower-philadelphia-pa-usa|title=Aramark Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930144053/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=aramarktower-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=453|title=Aramark Tower|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609024644/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=453|archive-date=2007-06-09|url-status=dead}}</ref> |- | 26 || [[Wachovia Building (Philadelphia)|Wachovia Building]] || 405 / 123 || 29 || 1927 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=wachoviabuilding-philadelphia-pa-usa|title=Wachovia Building|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929145806/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=wachoviabuilding-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9221|title=Wachovia Building|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609031233/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9221|archive-date=2007-06-09|url-status=dead}}</ref> |- | 27 || [[One Logan Square]] || 400 / 122 || 31 || 1983 |<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1logansquare-philadelphia-pa-usa|title=One Logan Square|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930162219/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1logansquare-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4624|title=1 Logan Square|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070608145253/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4624|archive-date=2007-06-08|url-status=dead}}</ref> |- |} <nowiki>*</nowiki> Indicates still under construction, but has been topped out. ==Tallest under construction, approved and proposed== [[Image:Murano philadelphia construction.jpg|thumb|right|upright|[[The Murano]] under construction in October 2007]] This lists buildings that are under construction, approved, or proposed in Philadelphia that are at least 400 feet (122 meters) in height. Under construction buildings that have already been topped out are also included. The rank that each building would hold if it were completed is listed. However, its rank is not dependent on any other buildings that are not currently completed or topped off. {| class="wikitable sortable" |- ! Name ! Height*<br><small>[[Foot (length)|feet]] / [[Metre|m]]</small> ! Floors* ! Year<br><small>(est.)</small> ! Status !class="unsortable"| Notes |- | [[American Commerce Center]] || <span style="display:none">01.0</span>1,510 / 460 || 63 || 2012 || Approved || Would become the tallest building in Philadelphia and the 3rd-tallest in the United States upon completion, as well as the tallest building east of Chicago and west of New York City, surpassing the Comcast Center.<ref>{{cite web|title=American Commerce Center|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=americancommercecenter-philadelphia-pa-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2008-03-24|archive-date=2012-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025012122/http://www.emporis.com/building/americancommercecenter-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=American Commerce Center|url=http://forum.skyscraperpage.com/showthread.php?t=147514|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2008-03-14}}</ref> |- | [[World Trade Square|Old City Harbor Tower II]] | <span style="display:none">03.0</span>636 / 194 || 37 || 2010 || Proposed | Would stand as the 6th-tallest building in the city upon completion. Planned to be the same height as Old City Harbor Tower III.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=oldcityharbortowerii-philadelphia-pa-usa|title=Old City Harbor Tower II|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=oldcityharbortoweriii-philadelphia-pa-usa|title=Old City Harbor Tower III|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[World Trade Square|Old City Harbor Tower III]] | <span style="display:none">04.0</span>636 / 194 || 37 || 2010 || Proposed | Would stand as the 6th-tallest building in the city upon completion. Planned to be the same height as Old City Harbor Tower II.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=oldcityharbortoweriii-philadelphia-pa-usa|title=Old City Harbor Tower III|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180002/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=oldcityharbortoweriii-philadelphia-pa-usa|url-status=dead}}</ref> |- | [[Mandeville Place]] | <span style="display:none">05.0</span>607 / 185 || 41 || 2008 || Proposed | Would stand as the 7th-tallest building and the tallest all-residential building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=mandevilleplace-philadelphia-pa-usa|title=Mandeville Place|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=37107|title=Mandeville Place|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071115065433/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=37107|archive-date=2007-11-15|url-status=dead}}</ref> |- | [[Waldorf Astoria Hotel & Residences Philadelphia]] | <span style="display:none">06.0</span>585 / 178 || 48 || 2009 || Approved | Would stand as the 7th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=1441chestnut-philadelphia-pa-usa|title=1441 Chestnut|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5100|title=1441 Chestnut|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116105451/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5100|archive-date=2007-11-16|url-status=dead}}</ref> |- | [[Trump Tower (Philadelphia)|Trump Tower Philadelphia]] | <span style="display:none">07.0</span>528 / 161 || 45 || 2008 || Proposed | Would stand as the 10th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=trumptowerphiladelphia-philadelphia-pa-usa|title=Trump Tower Philadelphia|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=47217|title=Trump Tower Philadelphia|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116110828/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=47217|archive-date=2007-11-16|url-status=dead}}</ref> |- | [[World Trade Square|Old City Harbor Tower I]] | <span style="display:none">10.0</span>435 / 132 || 42 || 2010 || Proposed | Would stand as the 20th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=oldcityharbortowerresidential-philadelphia-pa-usa|title=Old City Harbor Tower (Residential)|accessdate=2007-08-22|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[The Horizon (Philadelphia)|The Horizon]] | <span style="display:none">11.0</span>409 / 125 || 37 || 2009 || Approved | Would stand as the 24th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=streethorizon-philadelphia-pa-usa|title=The Horizon|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=24674|title=The Horizon|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116105426/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=24674|archive-date=2007-11-16|url-status=dead}}</ref> |- | [[Parkway22|Parkway22 Tower I]] | <span style="display:none">12.0</span>407 / 124 || 35 || 2009 || Approved | Would stand as the 24th-tallest building in the city upon completion.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.info/en/wm/bu/?id=bestwesterncondominiumredevelopmentphasei-philadelphia-pa-usa|title=Parkway22 Tower I|accessdate=2007-08-16|publisher=Emporis.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=47216|title=Parkway22 Tower I|accessdate=2007-08-22|publisher=SkyscraperPage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116113424/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=47216|archive-date=2007-11-16|url-status=dead}}</ref> |- | [[Cira Centre South|Cira Centre South Office Tower]] <span style="display:none">13.0</span> | || 40 || 2012 || Approved | Height figures have not yet been released.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=ciracentresouthofficetower-philadelphia-pa-usa|title=Cira Centre South Office Tower|accessdate=2008-04-17|publisher=emporis.com}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pennconnects.upenn.edu/find_a_project/planned/planned_a_to_f/cira_centre_south_overview.php|title=Cira Centre South|accessdate=2007-10-31|publisher=University of Pennsylvania}}</ref><ref name="cira approved">{{cite web|url=http://www.philly.com/philly/news/local/20071018_Cira_Centre_South_project_gets_Council_panels_OK.html|title=Cira Centre South project gets Council panel's OK|accessdate=2007-10-31|last=Shields|first=Jeff|publisher=Philly.com}}</ref> |- |} <nowiki>*</nowiki> Table entry without text indicates that information regarding a building's height has not yet been released. {{clear}} ==Timeline of tallest buildings== Philadelphia has seen few city record-holders compared to other cities with comparable skylines. The City Hall stood as the tallest structure in the city for 86 years, and was also a world record holder for tallest habitable building from 1901 until the 1908 completion of the [[Singer Building]] in [[New York City]]. {| class="wikitable sortable" |- ! Name ! Street address ! Years as tallest ! Height<br><small>[[Foot (length)|feet]] / [[Metre|m]]</small> ! Floors !class="unsortable"| Notes |- | [[Christ Church, Philadelphia|Christ Church]] | 20 N. American St. | 1754–1854 || 196 / 60 || | [[Robert Smith (architect)|Robert Smith]], architect<ref name=church/><ref>{{cite book |last=Avery|first=Ron | title = A Concise History of Philadelphia |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000aver| publisher = Otis Books | year = 1999 | location = Philadelphia | pages = page 27 | id = ISBN 0-9658825-1-9 }}</ref> |- | [[Tenth Presbyterian Church]] | 17th & Spruce Sts. | 1854-1901 || 250 / 76 || | [[John McArthur, Jr.]], architect. <br />The church's 150-foot (45 m) wooden spire was removed in 1912.<ref>{{cite web | last=Barfield | first=Jennifer | coauthors=Dot Boersma and Matthew White | date=September 25, 2005 | title=Architecture | publisher=Tenth Presbyterian Church (Presbyterian Church in America) |url=http://www.tenth.org/index.php?id=144 | accessdate=2009-01-21}}</ref> |- | [[Philadelphia City Hall]] | [[Broad Street (Philadelphia)|Broad]] & [[Market Street (Philadelphia)|Market Street]] | 1901–1987 || 548 / 167 || 9 | [[John McArthur, Jr.]], architect<ref name=cityh/><ref>{{cite web|url=http://www.aviewoncities.com/philadelphia/cityhall.htm|title=City Hall|accessdate=2007-08-17|publisher=A View On Cities|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223029/http://www.aviewoncities.com/philadelphia/cityhall.htm|dead-url=yes}}</ref> |- | [[One Liberty Place]] | 1650 [[Market Street (Philadelphia)|Market Street]] | 1987–2008 || 945 / 288 || 61 | [[Helmut Jahn]], architect<ref name=onelib/><ref>{{cite book |last= Terranova |first= Antonino | title = Skyscrapers |url= https://archive.org/details/skyscrapers0000terr | publisher = White Star S.r.l. | year = 2003 | location = Vercelli, Italy | pages = pages 153 - 154 | id = ISBN 0-7607-4733-4 }}</ref> |- | [[Comcast Center (office building)|Comcast Center]] | 1701 John F. Kennedy Boulevard | 2008–present || 975 / 297 || 57 | [[Robert A. M. Stern|Robert A. M. Stern Architects]]<ref name=comc/><ref name=comcast/> |- |} {{clear}} == ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://web.archive.org/web/20070102005856/http://www.skyscraperpage.com/diagrams/?c326 Diagram of Philadelphia skyscrapers] on SkyscraperPage * [http://www.philadelphiaCFA.org Philadelphia Center for Architecture] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ|ਫਿਲਾਡੇਲਫਿਆ]] 9e4wwxv61v1tchs0er1t94i6wl25duq 0 6852 854466 853982 2026-11-12T04:51:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854466 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ | image = Official Portrait of the Prime Minister Dr. Manmohan Singh.jpg | alt = ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 2004 | office = 13ਵਾਂ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] | president = [[ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]]<br/>[[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]]<br/>[[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] | vicepresident = ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ<br/>[[ਮਹੰਮਦ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ]] | subterm = ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ | suboffice = ਪਹਿਲਾ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ<br/>ਦੂਜਾ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ | term_start = 22 ਮਈ 2004 | term_end = 26 ਮਈ 2014 | predecessor = [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ|ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] | successor = [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] | office1 = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ|ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ]] | primeminister1 = [[ਪੀ ਵੀ ਨਰਸਿਮਾ ਰਾਓ]] | term_start1 = 21 ਜੂਨ 1991 | term_end1 = 16 ਮਈ 1996 | predecessor1 = ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿਨ੍ਹਾ | successor1 = [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | office2 = 15ਵਾਂ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਗਵਰਨਰ]] | term_start2 = 16 ਸਤੰਬਰ 1982 | term_end2 = 14 ਜਨਵਰੀ 1985 | predecessor2 = ਆਈ ਜੀ ਪਟੇਲ | successor2 = [[ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼ (ਬੈਂਕਰ)|ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼]] | office3 = ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ | 1blankname3 = ਸਭਾਪਤੀ | 1namedata3 = ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ<br/>ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ | primeminister3 = [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ|ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] | term_start3 = 21 ਮਾਰਚ 1998 | term_end3 = 21 ਮਈ 2004 | predecessor3 = ਸਿਕੰਦਰ ਬਖ਼ਤ | successor3 = [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | office4 = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ]] | term_start4 = 20 ਅਗਸਤ 2019 | term_end4 = 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 | constituency4 = [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | predecessor4 = ਮਦਨ ਲਾਲ ਸੈਨੀ | successor4 = [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] | term_start5 = 1 ਅਕਤੂਬਰ 1991 | term_end5 = 14 ਜੂਨ 2019 | constituency5 = [[ਅਸਾਮ]] | predecessor5 = ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਬਾਸੁਮਤਾਰੀ | successor5 = ਕਾਮਖਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਾਸਾ | birth_date = {{birth date|df=yes|1932|9|26}} | birth_place = ਪਿੰਡ ਗਾਹ, [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]<br/>(ਅੱਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|2024|12|26|1932|9|26}} | death_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | otherparty = | spouse = {{marriage|[[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]|1958}} | children = ਉਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ<br/>ਦਮਨ ਸਿੰਘ<br/>ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ | alma_mater = [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਬੀ.ਏ. ਹਾਨਰਜ਼, ਐੱਮ.ਏ.)<br/>[[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਬੀ.ਏ. ਹਾਨਰਜ਼)<br/>[[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (ਡੀ.ਫਿਲ.) | profession = {{hlist|[[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ]]|ਅਕਾਦਮਿਕ|ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ|ਸਿਆਸਤਦਾਨ}} | awards = [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]]<br/>ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਪੁਰਸਕਾਰ | religion = | signature = Manmohan Singh Signatures.svg | signature_alt = ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ | website = | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Manmohan Singh voice.ogg|title=ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਵਾਜ਼|type=speech|description=ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ<br/>ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ: 19 ਜੁਲਾਈ 2005}} }} '''ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Manmohan Singh''') (26 ਸਤੰਬਰ 1932 {{En dash}} 26 ਦਸੰਬਰ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]], [[ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2004 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ 13ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]], [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।<ref name="MMS-src-0">{{cite news |title='I have nothing to be ashamed of about my prime ministership': Dr Manmohan Singh on being called 'accidental PM' |url=https://www.businesstoday.in/india/story/dr-manmohan-singh-death-accidental-pm-sonia-gandhi-pv-narsimha-rao-458628-2024-12-26 |work=Business Today |date=26 December 2024 |access-date=26 December 2024 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226200729/https://www.businesstoday.in/india/story/dr-manmohan-singh-death-accidental-pm-sonia-gandhi-pv-narsimha-rao-458628-2024-12-26 |url-status=live }}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਸਿੱਖ]] ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ।<ref name="MMS-src-1">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/26/world/asia/manmohan-singh-dead.html|title=Manmohan Singh, Indian Premier Who Spurred Economic Boom, Dies at 92|work=[[The New York Times]]|date=26 December 2024|accessdate=26 December 2024}}</ref> ਉਹ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਜੋ ਪੂਰਾ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਆਏ।<ref name="MMS-src-2">{{Cite news |last=Santos |first=Sofia Ferreira |date=28 December 2024 |title=Manmohan Singh: Former India PM mourned in state funeral |url=https://www.bbc.com/news/articles/c878w5175n4o |work=BBC |access-date=31 December 2024 |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228094401/https://www.bbc.com/news/articles/c878w5175n4o |url-status=live }}</ref><ref name="MMS-src-3">{{Cite news |last=Prabhu |first=Nagesh |date=27 December 2024 |title=Manmohan Singh - a hero of Indian middle class |url=https://www.thehindu.com/business/manmohan-singh-a-hero-of-indian-middle-class/article69032762.ece |work=The Hindu |issn=0971-751X |access-date=31 December 2024}}</ref> ਅੱਜ ਦੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਗਾਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1947 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਆ ਗਿਆ। [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ 1966–1969 ਦੌਰਾਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ [[ਲਲਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਮਿਸ਼ਰਾ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-24">{{cite news |title=Manmohan Singh |url=https://www.indiatoday.in/manmohan-singh |work=India Today |agency=Living Media India Limited |access-date=13 July 2020 |archive-date=13 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713140220/https://www.indiatoday.in/manmohan-singh |url-status=dead }}</ref> 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ (1972–1976), [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ]] (1982–1985) ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ (1985–1987)।<ref name="MMS-src-19">{{cite web|title=Curriculum Vitae of Prime Minister of India |url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM |work=CSIR |access-date=13 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM |archive-date=24 January 2012 }}</ref><ref name="MMS-src-9">{{cite web|title=Detailed Profile: Dr. Manmohan Singh |url=http://india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2 |access-date=18 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111207031001/http://india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2 |archive-date=7 December 2011}}</ref> 1991 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ]] ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ|ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਢਾਂਚਾਗਤ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ।<ref name="MMS-src-27">{{cite web |url=http://www.rediff.com/money/2005/sep/26pm.htm |title=Manmohan Singh: Father of Indian Reform |date=26 September 2005 |work=Rediff.com |access-date=3 January 2010 |archive-date=9 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100409004118/http://www.rediff.com/money/2005/sep/26pm.htm |url-status=live }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 1996 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਗੁਆਉਣੀ ਪਈ।<ref name="MMS-src-36">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3725357.stm|title=Profile: Manmohan Singh|work=BBC News|date=30 March 2009|access-date=7 April 2010|archive-date=30 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430013006/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3725357.stm|url-status=live}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ 1998–2004 ਦੀ [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ|ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-19" /> 2004 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ]] ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]] ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।<ref name="MMS-src-36" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ]], ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਅਥਾਰਟੀ, [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005|ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਸਕੀਮ]] ਅਤੇ [[ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟ|ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="MMS-src-84">{{cite web | last=Cowell | first=Alan | title=Manmohan Singh, Indian Prime Minister, Dies at 92 | website=The New York Times | date=26 December 2024 | url=https://www.nytimes.com/2024/12/26/world/asia/manmohan-singh-dead.html | access-date=27 December 2024}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਸਿਵਲ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਰਥਨ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਸੰਕਟ ਆ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-4">{{cite news |last1=Dasgupta |first1=Debarshi |date=15 November 2024 |title=Former PM and nonagenarian leader Manmohan Singh emerges as flashpoint in Indian politics |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/former-pm-and-nonagenarian-leader-manmohan-singh-emerges-as-flashpoint-in-indian-politics |work=The Straits Times |access-date=26 December 2024}}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ [[ਬ੍ਰਿਕਸ]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="MMS-src-84" /> [[2009 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਯੂਪੀਏ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।<ref name="MMS-src-2" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref name="MMS-src-84" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[2014 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2014 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਤੀਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਾ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-5">{{cite news|title=India's Manmohan Singh to step down as PM|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jan/03/india-manmohan-singh-rahul-gandhi-narendra-modi|last=Burke|first=Jason|access-date=20 April 2015|work=The Guardian|date=3 January 2014|archive-date=11 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611102934/https://www.theguardian.com/world/2014/jan/03/india-manmohan-singh-rahul-gandhi-narendra-modi|url-status=live}}</ref> ਸਿੰਘ ਕਦੇ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਹ 1991 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ [[ਅਸਾਮ]] ਅਤੇ 2019 ਤੋਂ 2024 ਤੱਕ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-6">{{Cite news |date=15 May 2019 |title=Congress to move Manmohan Singh from Assam |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/congress-to-move-manmohan-singh-from-assam/article27141531.ece |access-date=5 March 2023 |issn=0971-751X |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327132725/https://www.thehindu.com/news/national/congress-to-move-manmohan-singh-from-assam/article27141531.ece |url-status=live }}</ref><ref name="MMS-src-7">{{cite news |title=Sonia Gandhi secures Rajya Sabha seat from Rajasthan unopposed |url=https://www.livemint.com/politics/congress-leader-sonia-gandhi-elected-unopposed-to-rajya-sabha-from-rajasthan-11708426337108.html |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |date=20 February 2024 |access-date=1 March 2024 |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229205545/https://www.livemint.com/politics/congress-leader-sonia-gandhi-elected-unopposed-to-rajya-sabha-from-rajasthan-11708426337108.html |url-status=live }}</ref> [[File:Hi-ManmohanSingh.ogg|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ]] == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖੱਤਰੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਾਦੀ ਜਮਨਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜਲਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ।<ref name="MMS-src-8">{{cite magazine |last1=Jose |first1=Vinod K. |date=1 October 2011 |title=Manmohan Singh at the centre of the storm |url=https://caravanmagazine.in/reportage/falling-man |magazine=[[The Caravan]] |access-date=26 December 2024 |quote=Singh was born in 1932 in a village called Gah, about 60 km south of what is now Islamabad; his family were Punjabi traders of the Khatri caste. His father, Gurmukh Singh Kohli, was a small-time dry fruits trader who bought wholesale stock from Afghanistan and resold it in smaller towns in the Punjab. Singh's mother, Amrit Kaur, died when he was only five months old, and he was raised largely by his paternal grandmother, Jamna Devi.}}</ref><ref name="MMS-src-10">{{Cite news |title=PM Manmohan Singh celebrates 77th birthday on board Aircraft |url=https://economictimes.indiatimes.com/pm-manmohan-singh-celebrates-77th-birthday-on-board-aircraft/articleshow/5060201.cms |work=The Economic Times |issn=0013-0389 |date=26 September 2009 |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607064015/https://economictimes.indiatimes.com/pm-manmohan-singh-celebrates-77th-birthday-on-board-aircraft/articleshow/5060201.cms |url-status=live }}</ref> ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸਿੱਖੀ। 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਉਰਦੂ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref name="MMS-src-11">{{cite news |last=Goyal |first=Divya |date=28 December 2024 |title=From a village 600 km away in Pakistan, a last dua for 'Mohna', the boy who left during Partition |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/last-dua-mohna-village-pakistan-9747681/?ref=hometop_hp |work=Indian Express |access-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227144724/https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/last-dua-mohna-village-pakistan-9747681/ |archive-date=27 December 2024}}</ref><ref name="MMS-src-8" /> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਣ ਉਰਦੂ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="MMS-src-13">{{cite news |last1=Rawat |first1=Sudeep Singh |date=26 September 2024 |title=Happy Birthday Dr Manmohan Singh; PM Modi, Rahul Gandhi extend best wishes |url=https://www.business-standard.com/india-news/happy-birthday-dr-manmohan-singh-pm-modi-rahul-gandhi-extend-best-wishes-124092600271_1.html |work=Business Standard |access-date=26 December 2024 |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227065802/https://www.business-standard.com/india-news/happy-birthday-dr-manmohan-singh-pm-modi-rahul-gandhi-extend-best-wishes-124092600271_1.html |url-status=live }}</ref> ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹਲਦਵਾਨੀ ਆਇਆ ਅਤੇ 1948 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾ ਵੱਸਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-14">{{Cite news |last=Swamya |first=M.R. Narayan |date=2 July 2022 |title=Rajeev Shukla Does an Autopsy on What Politics Can Do When Injected With Religion |url=https://thewire.in/books/book-review-scars-of-1947-partition-politics-religion |work=The Wire |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607064011/https://thewire.in/books/book-review-scars-of-1947-partition-politics-religion |url-status=live}}</ref><ref name="MMS-src-15">{{Cite news |title=Manmohan Singh Visits Alma Mater In Amritsar, Remembers College Days |url=https://www.ndtv.com/india-news/70-years-after-graduation-manmohan-singh-remembers-college-days-1828252 |work=NDTV |agency=PTI |date=25 March 2018 |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607065750/https://www.ndtv.com/india-news/70-years-after-graduation-manmohan-singh-remembers-college-days-1828252 |url-status=live }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ 1952 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-19" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐੱਮ.ਏ. ਲਈ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਸਥਿਤ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-earned-research-mentor" /><ref name="MMS-src-16">{{cite web |url=http://www.punjabcolleges.com/522-indiacolleges-Government-College-Hoshiarpur/ |title=Government College, Hoshiarpur &#124; Colleges in Hoshiarpur Punjab |publisher=Punjabcolleges.com |access-date=26 September 2011 |archive-date=22 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222065933/https://www.punjabcolleges.com/522-indiacolleges-Government-College-Hoshiarpur/ |url-status=live }}</ref> 1957 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਹਾਨਰਜ਼ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ।<ref name="MMS-check-pmo">{{cite web |title=Dr. Manmohan Singh |url=https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |publisher=Prime Minister's Office, Government of India}}</ref><ref name="MMS-src-19" /> 2005 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕ ਟਲੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਜੋਆਨ ਰੌਬਿਨਸਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਸ ਕਾਲਡਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੌਬਿਨਸਨ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਹ ਕੀਨਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਲਡਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੱਸਿਆ। ਰੌਬਿਨਸਨ ਚੀਨ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕਾਲਡਰ ਕੀਨਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਕਾਰਗਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="MMS-src-20">{{cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/erelease.aspx?relid=13290|title=Manmohan Singh – PIB|website=Press Information Bureau|access-date=24 September 2019|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924103941/https://pib.gov.in/newsite/erelease.aspx%3Frelid%3D13290|url-status=live}}</ref> ਕੈਂਬਰਿਜ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-21">[[Mark Tully]]. "[http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAMArticles/Michalemas2005/cam_2005_46_profile1.pdf Architect of the New India]". ''Cambridge Alumni Magazine''. Michaelmas 2005. Retrieved on 28 February 2013. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130701144359/http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAMArticles/Michalemas2005/cam_2005_46_profile1.pdf |date=1 July 2013 }}</ref> 1960 ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਫ਼ੀਲਡ ਕਾਲਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਇਆਨ ਲਿਟਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1962 ਦਾ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਰਤ ਦੀ 1951–1960 ਦੌਰਾਨ ਨਿਰਯਾਤ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਨਿਰਯਾਤ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਰਲੇਖ "India’s export performance, 1951–1960, export prospects and policy implications" ਸੀ।<ref name="MMS-education-oxford-thesis-primary">{{cite web |title=Alumnus and Honorary Fellow Dr Manmohan Singh awarded Lifetime Achievement Honour |url=https://www.nuffield.ox.ac.uk/news-events/news/alumnus-and-honorary-fellow-dr-manmohan-singh-awarded-lifetime-achievement-honour/ |publisher=Nuffield College, University of Oxford |date=9 February 2023 |access-date=8 November 2026}}</ref> ਇਹ ਖੋਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''India’s Export Trends and Prospects for Self-Sustained Growth'' ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੀ।<ref name="MMS-src-22">{{cite web|url=http://pmindia.nic.in/cv.pdf |title=Curriculum Vitae |access-date=11 December 2008 |publisher=[[Prime Minister of India|Prime Minister's Office]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221094735/http://pmindia.nic.in/cv.pdf |archive-date=21 February 2007 }}</ref> ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੰਘ ਨੇ 1950 ਦੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, 1952 ਦੀ ਬੀ.ਏ. ਹਾਨਰਜ਼ ਅਤੇ 1954 ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬੀ.ਏ. ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਐੱਮ.ਏ. ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸੀ।<ref name="MMS-deep-cv-university">{{cite web |title=Curriculum Vitae: Dr. Manmohan Singh |url=https://www.visvabharati.ac.in/files/6340200114_Manmohan.pdf |website=Visva-Bharati University}}</ref> ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਮਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ: ਵਿਨੋਦ ਕੇ. ਜੋਸ ਦੀ 2011 ਦੀ ਜੀਵਨੀ-ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਸਾਲ ਵਜੋਂ 1947 ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਵੇਰਵਾ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਲ 1948 ਦੱਸਦੇ ਹਨ।<ref name="MMS-src-8" /><ref name="MMS-deep-cv-university" /><ref name="MMS-check-pmo" /> === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ === ਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ''Strictly Personal: Manmohan & Gursharan'' ਦੇ ਅੰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾ ਐੱਫ.ਐੱਸਸੀ. ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਤੰਬਰ 1948 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਹੋਸਟਲ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="MMS-amritsar-education-biography">{{cite news |last=Singh |first=Daman |title=How Manmohan Singh took to economics, and got interested in politics, in college |url=https://scroll.in/article/1077283/how-manmohan-singh-took-to-economics-and-got-interested-in-politics-in-college |work=Scroll.in |date=27 December 2024 |access-date=8 November 2026 |quote=Excerpted with permission from Strictly Personal: Manmohan & Gursharan, HarperCollins India.}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਘਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਦੀ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਗਣਿਤ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੜ੍ਹੇ। ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਮਾਸਟਰ ਮਸਤ ਰਾਮ ਜੈਨ ਅਤੇ ਐੱਸ. ਆਰ. ਕਾਲੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਵਧਾਈ; ਬੀ. ਐੱਲ. ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਤ੍ਰਿਖਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੰਤ ਰਾਮ ਗਰੋਵਰ ਦਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। 1950 ਦੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਮਿਲਿਆ।<ref name="MMS-amritsar-education-biography" /> ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਬਾਰੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬੀ.ਏ. ਹਾਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਾਧੂ ਪੇਪਰ ਪੜ੍ਹੇ। 1948–1952 ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਹਾਨਰਜ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ''ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ'' ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੋਲ ਨੰਬਰ 19 ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫ਼ੀਸ ਮੁਆਫ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-amritsar-education-biography" /><ref name="MMS-amritsar-house-and-college">{{cite news |title=In Amritsar, a house Manmohan Singh visited before becoming PM |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/amritsar-house-manmohan-singh-pm-9747372/ |work=The Indian Express |date=27 December 2024 |access-date=8 November 2026}}</ref> ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਪੋਲਿਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਯੂਐੱਨ ਕਲੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਹ ਹਾਕੀ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵੀ ਖੇਡਦੇ ਸਨ।<ref name="MMS-amritsar-education-biography" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ, ਸਮਾਜਕ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ, ਅਕਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਸੁਣਨ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਦੱਸਿਆ।<ref name="MMS-amritsar-education-biography" /> === ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ === ਬੀ.ਏ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਸਥਿਤ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਐੱਸ. ਬੀ. ਰੰਗਨੇਕਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਕੈਂਬਰਿਜ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਏ. ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਕਾਲਜ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ; ਡਿਗਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ।<ref name="MMS-earned-research-mentor" /><ref name="MMS-deep-cv-university" /> === ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਿਗਰੀਆਂ === ਹੇਠਲੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜਾਂ ਖੋਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ। {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਡਿਗਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ !! ਸੰਸਥਾ !! ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵੇਰਵਾ |- | 1948 || ਮੈਟ੍ਰਿਕ || ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ || ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ; ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ |- | 1950 || ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ || ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ; ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ || ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ; ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ |- | 1952 || ਬੀ.ਏ. ਹਾਨਰਜ਼, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ || ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ; ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ || ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ; ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ |- | 1954 || ਐੱਮ.ਏ., ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ || ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ; ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ || ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ; ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ |- | 1957 || ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਟ੍ਰਾਈਪੋਸ || ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਕਾਲਜ || ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਹਾਨਰਜ਼ |- | 1962 || ਡੀ.ਫਿਲ., ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ || ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਫ਼ੀਲਡ ਕਾਲਜ || ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ |} <ref name="MMS-deep-cv-university" /> === ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ === ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰਨਗੇ। ਉਹ 1955 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਹਾਨਰਜ਼ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-comprehensive-cambridge">{{cite web |title=Honour for Indian PM |url=https://www.cam.ac.uk/news/honour-for-indian-pm |website=University of Cambridge |date=11 October 2006}}</ref> ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰਸ਼ਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਰ ਡੈਨਿਸ ਰੌਬਰਟਸਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲਿਟੀਕਲ ਇਕਾਨਮੀ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਲੱਬ ਜੌਨ ਮੇਨਾਰਡ ਕੀਨਜ਼ ਨੇ 1909 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।<ref name="MMS-comprehensive-cambridge" /> ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੇ ਆਪਣੇ 2006 ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਆਨ ਰੌਬਿਨਸਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਸ ਕਾਲਡਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੌਰਿਸ ਡੌਬ ਅਤੇ ਆਰ. ਸੀ. ਓ. ਮੈਥਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ, ਜਗਦੀਸ਼ ਭਗਵਤੀ, ਮਹਿਬੂਬ ਉਲ ਹੱਕ ਅਤੇ ਰਹਿਮਾਨ ਸੋਭਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-comprehensive-cambridge" /> ਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''Strictly Personal: Manmohan and Gursharan'' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਘਰੋਂ ਪੈਸੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂ ਚਾਕਲੇਟ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name="MMS-comprehensive-hardship">{{cite web |title=Money was only problem for Manmohan Singh at Cambridge, skipped meals at times or ate sixpence bar of Cadbury's chocolate |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/money-was-only-problem-for-manmohan-singh-at-cambridge-skipped-meals-at-times-or-ate-sixpence-bar-of-cadburys-chocolate/articleshow/116719353.cms |website=The Economic Times |date=27 December 2024}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਐੱਸ. ਬੀ. ਰੰਗਨੇਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੰਗਨੇਕਰ ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਮਾਂ ਦੱਸਿਆ।<ref name="MMS-earned-research-mentor">{{cite web |title=‘Happiest period of my life’: Manmohan Singh on his time at Panjab University |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/happiest-period-of-my-life-manmohan-singh-on-his-time-at-panjab-university-9746133/ |website=The Indian Express |date=27 December 2024}}</ref> == ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਜਕਾਲ == ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ 1957 ਤੋਂ 1959 ਤੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ, 1959 ਤੋਂ 1963 ਤੱਕ ਰੀਡਰ ਅਤੇ 1963 ਤੋਂ 1965 ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-23">{{cite book |last1=Bhushan |first1=K. |last2=Katyal |first2=G. |title=Manmohan Singh: Visionary to Certainty |date=2004 |publisher=APH Publishing Corporation |isbn=978-8176486941 |page=2 |url=https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA2 |access-date=25 November 2019 |archive-date=11 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611102935/https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=PA2#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> 1966 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਮੇਲਨ, ਅਰਥਾਤ ਯੂਐਨਸੀਟੀਏਡੀ, ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1969 ਤੋਂ 1971 ਤੱਕ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-19" /><ref name="MMS-src-25">{{cite web|title=Detailed Profile: Dr. Manmohan Singh|url=http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2|website=india.gov.in|access-date=23 July 2015|archive-date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923173358/http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2|url-status=dead}}</ref> 1971 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਣਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣੇ।<ref name="MMS-check-pmo" /> 1976 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। 1980–1982 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1982 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 1985 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-19" /> 1985 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਉਹ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-9" /> 1987 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1990 ਤੱਕ ਉਹ ਜਨੇਵਾ ਸਥਿਤ ਸਾਊਥ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-26">{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/172024/head_of_government |title=India – Head of Government |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201163629/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/172024/head_of_government/ |archive-date=1 December 2008 }}</ref> ਨਵੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣੇ। ਮਾਰਚ 1991 ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣੇ।<ref name="MMS-src-19" /> ਯੂਐਨਸੀਟੀਏਡੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਆਈਐੱਮਐੱਫ਼, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 1993 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸਰਕਾਰ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਵਫ਼ਦਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> ਅਗਸਤ 1996 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 1997 ਤੱਕ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਵਣਜ ਬਾਰੇ ਸੰਸਦੀ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਰਹੇ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> == ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == === ਨਿਰਯਾਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਖੋਜ === ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''India’s Export Trends and the Prospects for Self-Sustained Growth'' ਵਿੱਚ 1951–1960 ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰਯਾਤ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਨਿਰਯਾਤ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੂਟ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਚਾਹ, ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲਾਂ, ਖਣਿਜਾਂ, ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਕੌਫ਼ੀ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="MMS-comprehensive-export-contents">{{cite web |title=Changing India, Volume I: India's Export Trends and the Prospects for Self-Sustained Growth — Contents |url=https://www.gbv.de/dms/zbw/1677708247.pdf |website=Oxford University Press / GBV}}</ref> ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਨਿਰਯਾਤ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਕੇ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੰਗ, ਨਿਰਯਾਤ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਨਿਰਯਾਤ ਕਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ, ਯੂਰਪੀ ਸਾਂਝਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਮੁੱਲ, ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਅਵਮੂਲਨ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਵੀ ਸੀ।<ref name="MMS-comprehensive-export-contents" /> === ਚੁਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ === ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''India’s Export Trends and Prospects for Self-Sustained Growth'' ਕਲੈਰੈਂਡਨ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਵੱਲੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> Changing India ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ, ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦਾ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ; ਪੰਜਵਾਂ ਖੰਡ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਸੈੱਟ ਛੇ ਭੌਤਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਸਥਾ, 1991 ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="MMS-deep-changingindia">{{cite web |title=Manmohan Singh: Changing India: Oxford University Press, New Delhi, 2019, Volumes I–V |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s41775-019-00051-8 |website=Indian Economic Review |date=2019}}</ref><ref name="MMS-deep-changingcatalogue">{{cite web |title=Changing India |url=http://library.cutn.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29644 |website=Central University of Tamil Nadu, Central Library}}</ref> 1976–1980 ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1972–1974 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਆਈਐੱਮਐੱਫ਼ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਆਫ਼ ਟਵੈਂਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> 1980–1983 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ–ਜਪਾਨ ਸਾਂਝੀ ਅਧਿਐਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ 1983–1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਦਸੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉੱਘੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> == ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਜਕਾਲ == ਜੂਨ 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕ ਟਲੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਓ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-21" /> === ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ (1991–1996) === 1991 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਘਾਟਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਲਗਭਗ 8.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਚਾਲੂ ਖਾਤੇ ਦਾ ਘਾਟਾ ਲਗਭਗ 3.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ।<ref name="MMS-src-27" /> ਪੀਬੀਐੱਸ ਦੀ Commanding Heights ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਅਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਲਈ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ।<ref name="MMS-src-28">{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/shared/minitext/tr_show02.html |title=Commanding Heights: Episode 2 &#124; on PBS |publisher=Pbs.org |access-date=3 November 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022094123/http://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/shared/minitext/tr_show02.html |url-status=live }}</ref> ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ। ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਆਰਥਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਨਿਯੰਤਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਓ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਘਟਾਏ ਗਏ।<ref name="MMS-src-28" /> ਦਰਾਮਦ ਕਰ ਘਟਾਏ ਗਏ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਧੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ ਗਈ।<ref name="MMS-src-27" /><ref name="MMS-src-30">{{cite book|title= The World is Flat – A brief history of the twenty-first century|last= Friedman|first= Thomas L.|year= 2008|publisher= Picador|isbn= 978-0-374-29288-1|page= [https://archive.org/details/worldisflatbri00frie/page/130 130<!--|page= 488-->]|url= https://archive.org/details/worldisflatbri00frie/page/130}}</ref> ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਡੇਂਗ ਸ਼ਿਆਓਪਿੰਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-31">{{cite web |url=https://www.oneindia.com/2008/05/02/manmohan-is-deng-xiaoping-of-india-p-chidambaram-1209740775.html |title=Manmohan is Deng Xiaoping of India: P Chidambaram – Oneindia News |publisher=Oneindia |date=2 May 2008 |access-date=15 February 2011 |archive-date=26 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426190736/http://news.oneindia.in/2008/05/02/manmohan-is-deng-xiaoping-of-india-p-chidambaram-1209740775.html |url-status=live }}</ref> 1993 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਲਗਭਗ 1.8 ਅਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ 1992 ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਰਾਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="MMS-src-32">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1994/01/01/world/indian-leader-bars-key-aide-from-quitting-in-stock-scam.html?pagewanted=1 |title=Indian Leader Bars Key Aide From Quitting in Stock Scam |work=The New York Times |date=1 January 1994 |access-date=7 April 2010 |archive-date=29 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429200649/http://www.nytimes.com/1994/01/01/world/indian-leader-bars-key-aide-from-quitting-in-stock-scam.html?pagewanted=1 |url-status=live }}</ref> ==== 24 ਜੁਲਾਈ 1991 ਦਾ ਬਜਟ ==== 24 ਜੁਲਾਈ 1991 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ 1991–1992 ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਨਿਰਯਾਤ, ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="MMS-earned-research-budget1991">{{cite web |title=Budget 1991–92: Speech of Shri Manmohan Singh, Minister of Finance |url=https://www.indiabudget.gov.in/doc/bspeech/bs199192.pdf |website=Ministry of Finance, Government of India |date=24 July 1991}}</ref> ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉੱਚ-ਤਰਜੀਹ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ 51 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ, ਚੁਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਦਰਜ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਬੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਣ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ; ਹਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੱਖਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੀ।<ref name="MMS-earned-research-budget1991" /> === ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ (1998–2004) === ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ 1995, 2001, 2007 ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਚੁਣੇ ਗਏ।<ref name="MMS-src-33">{{cite web|url=http://india.gov.in/govt/primeminister.php |title=Profile: Prime Minister India |publisher=Indian gov. |access-date=23 May 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422203715/http://india.gov.in/govt/primeminister.php |archive-date=22 April 2009 }}</ref><ref name="MMS-src-9" /><ref name="MMS-src-34">{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/nation/pm-manmohan-singh-elected-to-rajya-sabha_851741.html|title=PM Manmohan Singh elected to Rajya Sabha|publisher=Zee News Limited|access-date=11 June 2013|date=30 May 2013|archive-date=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601110645/http://zeenews.india.com/news/nation/pm-manmohan-singh-elected-to-rajya-sabha_851741.html|url-status=live}}</ref> 1998 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-19" /> 1999 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਸੀਟ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੇ।<ref name="MMS-src-35">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/politics/electionstats/candidate/MANMOHAN%20SINGH.html |title=Candidate Statistics Manmohan Singh |publisher=IBN Live |access-date=30 November 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419075333/http://ibnlive.in.com/politics/electionstats/candidate/Manmohan%20Singh.html |archive-date=19 April 2009 }}</ref> == ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (2004–2014) == === ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਜਕਾਲ (2004–2009) === [[File:The President Dr. A.P.J Abdul Kalam authorizing the Prime Minister designate Dr. Manmohan Singh to form the next Government in New Delhi on May 19, 2004.jpg|thumb|right|alt=ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ 19 ਮਈ 2004 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ 19 ਮਈ 2004 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]] 2004 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਯੂਪੀਏ ਬਣਾਇਆ। ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਲਈ ਲੋਕ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਅਛੂਤੀ ਸਿਆਸੀ ਛਵੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।<ref name="MMS-src-36" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 22 ਮਈ 2004 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।<ref name="MMS-check-pmo" /> ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ, ਐੱਚ. ਡੀ. ਦੇਵੇਗੌੜਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਚੌਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।<ref name="MMS-src-39">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/inder-kumar-gujral-pm-who-governed-from-rajya-sabha-122945-2012-11-29|title=Inder Kumar Gujral: PM who governed from the Rajya Sabha|date=30 November 2012 |publisher=India Today|access-date=10 December 2012}}</ref> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਮਲਾ, ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ, ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-22" /> ==== ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ==== ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 8–9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-42">{{cite web|url=http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf |title=The India Report |publisher=Astaire Research |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114195859/http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf |archive-date=14 January 2009 }}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਤੁਰਭੁਜ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="MMS-src-44">{{cite web|title=Economic benefits of golden Quadilateral|date=4 May 2013|url=http://businesstoday.intoday.in/story/economic-benefits-of-the-golden-quadrilateral-project/1/194321.html|publisher=Business today|access-date=14 June 2013|archive-date=7 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607070517/http://businesstoday.intoday.in/story/economic-benefits-of-the-golden-quadrilateral-project/1/194321.html|url-status=live}}</ref> ਬੈਂਕਿੰਗ, ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-45">{{cite news|title=Banking on reform|url=http://www.indianexpress.com/news/banking-on-reform/1059372/|access-date=14 June 2013|newspaper=Indian Express|archive-date=27 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727111620/http://www.indianexpress.com/news/banking-on-reform/1059372|url-status=live}}</ref> ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬੋਝ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਯੋਜਨਾ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ।<ref name="MMS-src-46">{{cite web|title=Farmer Waiver Scheme- PM statement|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=39122|publisher=PIB|access-date=14 June 2013|archive-date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107072045/http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=39122|url-status=live}}</ref> 2008 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਿਆ।<ref name="MMS-src-47">{{Cite web |date=17 November 2008 |title=JPMorgan cuts India growth forecast, sees rate cuts |url=http://in.reuters.com/article/businessNews/idINIndia-36541420081117 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216072137/http://in.reuters.com/article/businessNews/idINIndia-36541420081117 |archive-date=16 December 2008 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਵਿਕਰੀ ਕਰ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁੱਲ-ਵਧਿਤ ਕਰ, ਅਰਥਾਤ ਵੈਟ, ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-check-vat">{{cite report |title=India’s Foreign Relations – 2005 |url=https://www.mea.gov.in/Uploads/PublicationDocs/186_foreign-relations-2005.pdf |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India}}</ref> ==== ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==== [[File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh at the launching of the National Rural Health Mission in New Delhi on April 12, 2005.jpg|thumb|right|alt=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2005 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੌਕੇ ਸਿੰਘ।|12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2005 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੌਕੇ ਸਿੰਘ।]] 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2005 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਂਡੂ ਆਬਾਦੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ, ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ, ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾਪੂਰਨ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref name="MMS-check-nrhm">{{cite web |title=National Rural Health Mission |url=https://nhm.gov.in/index1.php?lang=1&level=1&lid=49&sublinkid=969 |publisher=Ministry of Health and Family Welfare, Government of India}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ 27 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।<ref name="MMS-src-50">{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/from-mandal-commission-to-emergency-5-student-movements-that-shook-governments|title = From Mandal Commission to Emergency: 5 student movements that shook governments}}</ref><ref name="MMS-src-51">{{Cite news|first = S.L.|last = Rao|url =http://www.telegraphindia.com/1060605/asp/opinion/story_6293323.asp|title = TOO MANY BOSSES – The UPA has a cabinet with many insubordinate ministers|work =The Telegraph|date = 5 June 2006|access-date = 5 June 2006| archive-url= https://web.archive.org/web/20060626080730/http://www.telegraphindia.com/1060605/asp/opinion/story_6293323.asp| archive-date= 26 June 2006 | url-status= dead | location=Calcutta, India}}</ref><ref name="MMS-src-52">{{Cite web |url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/students-and-doctors-protest-reservationaffirmative-action-system-india-2006-2008|title=Students and doctors protest reservation/affirmative-action system in India, 2006–2008|access-date=27 August 2012|work=Global Nonviolent Action Database}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਉੜੀਸਾ, ਪੰਜਾਬ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ।<ref name="MMS-src-53">{{cite web|title=LS passes bill to provide IIT for eight states.|url=http://www.deccanherald.com/content/148456/ls-passes-bill-provide-iit.html|work=Deccan Herald|date=24 March 2011 |access-date=14 June 2013|archive-date=24 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130324032628/http://www.deccanherald.com/content/148456/ls-passes-bill-provide-iit.html|url-status=live}}</ref> ਸਰਵ ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="MMS-src-54">{{cite news|title=Direct SSA funds for school panels|url=http://www.deccanherald.com/content/338571/direct-ssa-funds-school-panels.html|access-date=14 June 2013|newspaper=Deccan Herald|archive-date=17 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517212319/http://www.deccanherald.com/content/338571/direct-ssa-funds-school-panels.html|url-status=live}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਐਕ੍ਰੈਡਿਟਿਡ ਸੋਸ਼ਲ ਹੈਲਥ ਐਕਟਿਵਿਸਟ, ਅਰਥਾਤ ਆਸ਼ਾ ਵਰਕਰ, ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ 18 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 2,50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਸ਼ਾ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-deep-asha-study">{{cite web |title=Challenges of the National Rural Health Mission |url=https://ijme.in/wp-content/uploads/2016/11/1089-5.pdf |website=Indian Journal of Medical Ethics}}</ref> 2025 ਵਿੱਚ ਦ ਫ੍ਰਾਈਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਲੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਿਹਤ ਵਰਕਰ ਜੋੜੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੈਫਰੀ ਸੈਕਸ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-deep-health-retrospective">{{cite web |title=Architect Of India’s Economic Liberalisation: The Life And Times Of Manmohan Singh |url=https://thefridaytimes.com/05-Jan-2025/architect-of-india-s-economic-liberalisation-the-life-and-times-of-manmohan-singh |website=The Friday Times |date=5 January 2025}}</ref> ==== ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲੇ ==== 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕਥਾਮ) ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਉਪਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਠਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।<ref name="MMS-src-55">{{cite web|url=https://www.hrw.org/report/2010/07/27/back-future/indias-2008-counterterrorism-laws|title=Back to the Future: India's 2008 Counterterrorism Laws|work=Human Rights Watch|date=27 July 2010|publisher=Human Rights Watch|access-date=26 December 2024|archive-date=20 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220091723/https://www.hrw.org/report/2010/07/27/back-future/indias-2008-counterterrorism-laws|url-status=live}}</ref> 28 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਅਥਾਰਟੀ, ਅਰਥਾਤ ਯੂਆਈਡੀਏਆਈ, ਨੂੰ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਫ਼ਤਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਡਾਟਾਬੇਸ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name="MMS-check-uidai">{{cite web |title=Notification constituting the Unique Identification Authority of India |date=28 January 2009 |url=https://uidai.gov.in/images/notification_28_jan_2009.pdf |publisher=Planning Commission, Government of India}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਘਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਾਵਤੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਸੀ।<ref name="MMS-src-57">[http://buzz7.com/news/infiltration-has-not-reduced-in-kashmir-insurgency-down-in-north-east-chidambaram.html Infiltration has not reduced in Kashmir, insurgency down in North East: Chidambaram] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160107072045/http://buzz7.com/news/infiltration-has-not-reduced-in-kashmir-insurgency-down-in-north-east-chidambaram.html |date=7 January 2016 }}</ref> 11 ਅਗਸਤ 2005 ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਿੰਘ ਨੇ 1984 ਦੀ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="MMS-apology-official-2005">{{cite news |title=Prime Minister apologises for 1984 anti-Sikh riots |url=https://www.rediff.com/news/report/pm/20050811.htm |work=Rediff.com |agency=Press Trust of India |date=11 August 2005 |access-date=8 November 2026}}</ref><ref name="MMS-src-58">{{Cite news |date=21 April 2011 |title=Manmohan Singh's apology for anti-Sikh riots a 'Gandhian moment of moral clarity,' says 2005 cable |url=https://www.thehindu.com/news/the-india-cables/Manmohan-Singhs-apology-for-anti-Sikh-riots-a-lsquoGandhian-moment-of-moral-clarity-says-2005-cable/article14692805.ece |access-date=3 November 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=9 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109142054/https://www.thehindu.com/news/the-india-cables/Manmohan-Singhs-apology-for-anti-Sikh-riots-a-lsquoGandhian-moment-of-moral-clarity-says-2005-cable/article14692805.ece |url-status=live }}</ref> === ਦੂਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ (2009–2014) === [[File:Singh and Putin press-conference 2010 03.jpg|thumb|right|alt=ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।|ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।]] [[File:Manmohan Singh and the Prime Minister of Japan, Mr. Shinzo Abe signed the documents on Joint statement strengthening strategic and global partnership between Japan and India beyond the 60th Anniversary of Diplomatic.jpg|thumb|right|alt=ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿੰਜ਼ੋ ਆਬੇ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।|ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿੰਜ਼ੋ ਆਬੇ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।]] 2009 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 13 ਮਈ ਤੱਕ ਪੰਜ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ 16 ਮਈ ਨੂੰ ਐਲਾਨੇ ਗਏ। ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕੇਰਲ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੂਪੀਏ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="MMS-src-90">{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gf53l7BbUSc4DUHCgzjLF4YfW9CgD987BC100|title=India's ruling party wins resounding victory|agency=Associated Press|date=16 May 2009|access-date=16 May 2009}}</ref> ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ 543 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ 322 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੂਪੀਏ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਜਨਤਾ ਦਲ (ਸੈਕੂਲਰ), ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="MMS-src-91">{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/smooth-sailing-for-upa-parties-scramble-to-support/92967-37.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090521022032/http://ibnlive.in.com/news/smooth-sailing-for-upa-parties-scramble-to-support/92967-37.html|url-status=dead|archive-date=21 May 2009|title=Smooth sailing for UPA, parties scramble to support|date=19 May 2009|publisher=[[CNN-IBN]]|access-date=13 June 2009}}</ref> 22 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।<ref name="MMS-src-93">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/marketsNews/idUSDEL00004820090522|title=India PM Singh takes oath for second term|date=22 May 2009|work=Reuters|access-date=13 June 2009|archive-date=25 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525123414/http://www.reuters.com/article/marketsNews/idUSDEL00004820090522|url-status=live}}</ref> ==== ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਜਾਂਚਾਂ ==== ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ 2ਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਮਾਮਲਾ ਅਤੇ 2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਵਾਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦੇ ਬਣੇ।<ref name="MMS-src-94">{{Cite news|agency=PTI|date=12 December 2011|title=2G case: A chronology of events|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/2g-case-a-chronology-of-events/article12151968.ece|access-date=18 September 2021|issn=0971-751X|archive-date=18 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918163056/https://www.thehindu.com/news/national/2g-case-a-chronology-of-events/article12151968.ece|url-status=live}}</ref><ref name="MMS-src-96">{{Cite web|title=2G Scam Explained|url=https://www.news18.com/news/immersive/2g-scam-explained.html|access-date=18 September 2021|website=News18.com|language=en|archive-date=18 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918163057/https://www.news18.com/news/immersive/2g-scam-explained.html|url-status=live}}</ref><ref name="MMS-src-97">{{cite web|url=http://www.timesnow.tv/Tained-Kalmadi-sacked-as-IOA-chief/articleshow/4371548.cms|title=Tained Kalmadi sacked as IOA chief|date=26 April 2011|work=The Times of India|access-date=26 April 2011|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204104/http://www.timesnow.tv/Tained-Kalmadi-sacked-as-IOA-chief/articleshow/4371548.cms|url-status=dead}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿਨ੍ਹਾ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-99">{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/india/1820446/report-2g-scam-disappointed-over-manmohan-singh-s-refusal-to-appear-before-jpc-says-yashwant-sinha | title=2G scam: Disappointed over Manmohan Singh's refusal to appear before JPC, says Yashwant Sinha | work=DNA India | date=9 April 2013 | agency=ANI | access-date=13 April 2013 | archive-date=14 April 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130414233119/http://www.dnaindia.com/india/1820446/report-2g-scam-disappointed-over-manmohan-singh-s-refusal-to-appear-before-jpc-says-yashwant-sinha | url-status=live }}</ref> ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 2ਜੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="MMS-src-100">{{cite web | title=Live Updates: A Raja, Kanimozhi acquitted in 2G Scam case | website=The Economic Times | date=21 December 2017 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/a-raja-kanimozhi-acquitted-in-2g-scam-case/articleshow/62189376.cms?from=mdr | access-date=30 December 2024 | archive-date=4 January 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250104172549/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/a-raja-kanimozhi-acquitted-in-2g-scam-case/articleshow/62189376.cms?from=mdr | url-status=live }}</ref> ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-101">{{cite web | last=India | first=Press Trust of | title="Prime Minister Should Apologise To Nation": Congress After 2G Case Verdict | website=www.ndtv.com | date=21 December 2017 | url=https://www.ndtv.com/india-news/prime-minister-should-apologise-to-nation-congress-after-2g-case-verdict-1790585 | access-date=30 December 2024 | archive-date=4 January 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250104182538/https://www.ndtv.com/india-news/prime-minister-should-apologise-to-nation-congress-after-2g-case-verdict-1790585 | url-status=live }}</ref> 2ਜੀ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝੀ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ਮੁਕਤ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਤਤਕਾਲੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਏ. ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਪਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ 27 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਛੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੋਟ ਦਿੱਤੇ; ਵਿਰੋਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੂੰ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਨਾ ਬੁਲਾਉਣ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਬਹੁਮਤ ਵਾਲੀ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਫੌਜਦਾਰੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-legal-jpc2013">{{cite news |title=JPC report on 2G scam submitted to Lok Sabha speaker |url=https://www.rediff.com/news/report/jpc-report-on-2g-scam-submitted-to-lok-sabha-speaker/20131029.htm |work=Rediff.com |agency=Press Trust of India |date=29 October 2013 |access-date=8 November 2026}}</ref> 21 ਦਸੰਬਰ 2017 ਦੀ ਫੌਜਦਾਰੀ ਬਰੀਅਤ ਏ. ਰਾਜਾ, ਕਨੀਮੋਝੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ; ਸਿੰਘ ਉਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜਦਾਰੀ ਬਰੀਅਤ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। 22 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸੀਬੀਆਈ ਨੂੰ ਇਸ ਬਰੀਅਤ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਦੱਸੀ। ਅਪੀਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਰੀਅਤ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ, ਪਰ 2017 ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮੁੱਚੇ 2ਜੀ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੰਦ ਦੱਸਣਾ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name="MMS-legal-2g-appeal2024">{{cite news |title=Delhi HC admits CBI's appeal challenging acquittals in 2G scam case |url=https://www.business-standard.com/india-news/delhi-hc-admits-cbi-s-appeal-challenging-acquittals-in-2g-scam-case-124032200870_1.html |work=Business Standard |agency=Press Trust of India |date=22 March 2024 |access-date=8 November 2026}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੀ ਲੋਕ ਲੇਖਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਕੇ. ਵੀ. ਥਾਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਿਆਨ ਰਿਪੋਰਟ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਬਾਰੇ ਸੰਸਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ; ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਰ ਠੇਕੇ ਜਾਂ ਹਰ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਅਦਾਲਤੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref name="MMS-legal-cwg-pac2017">{{cite news |title=Parliamentary panel gives clean chit to Manmohan Singh in Commonwealth Games scam |url=https://www.onmanorama.com/news/nation/2017/04/11/clean-chit-to-manmohan-singh-in-commonwealth-games-scam.html |work=Onmanorama |date=11 April 2017 |access-date=8 November 2026}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੰਟਰੋਲਰ ਅਤੇ ਮਹਾਲੇਖਾ ਪਰੀਖਕ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਕੋਲਾ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.86 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ; ਇਹ ਇੱਕ ਆਡਿਟ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ, ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿੱਜੀ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਖੋਜ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-deep-coal-tribune">{{cite web |title=Supreme Court closes case against ex-PM Manmohan Singh in coal block allocation case |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/supreme-court-closes-case-against-former-pm-manmohan-singh-in-coal-block-allocation-case |website=The Tribune |date=30 July 2026}}</ref> ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-104">{{cite news | url=https://www.mykhel.com/more-sports/coalgate-scam-pm-manmohan-singh-asked-to-resign-bjp-064701.html | title=Coalgate scam: PM Manmohan Singh asked to resign | date=18 August 2012 | access-date=11 April 2013 | author=Nairita | archive-date=10 May 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130510215320/http://news.oneindia.in/2012/08/17/coalgate-scam-pm-manmohan-singh-asked-to-resign-bjp-1055354.html | url-status=live }}</ref><ref name="MMS-src-105">{{cite news | url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-19/news/33272942_1_coal-scam-2g-telecom-minister | title=Prime Minister Manmohan Singh directly responsible for coal scam: Arun Jaitley | work=The Economic Times | date=19 August 2012 | agency=PTI | access-date=13 April 2013 | archive-date=8 May 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130508021848/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-19/news/33272942_1_coal-scam-2g-telecom-minister | url-status=dead }}</ref> 29 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 2005 ਦੀ ਤਾਲਾਬੀਰਾ-II ਕੋਲਾ ਬਲਾਕ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ ਦੀਆਂ ਕਲੋਜ਼ਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref name="MMS-check-coal2026">{{cite news |title=Supreme Court Closes Coal Block Allocation Case Against Former PM Manmohan Singh |date=29 July 2026 |url=https://m.thewire.in/article/law/supreme-court-closes-coal-block-allocation-case-against-former-pm-manmohan-singh |work=The Wire}}</ref><ref name="MMS-final-coal-order">{{cite web |title=Dr. Manmohan Singh v. Central Bureau of Investigation, Criminal Appeals 562–563 of 2015: Order dated 29 July 2026 |url=https://www.livelaw.in/pdf_upload/2026/08/29/criminalappeal5622015order29-07-2026-696845.pdf |publisher=Supreme Court of India |date=29 July 2026 |pages=1–3 |access-date=8 November 2026}}</ref> ਇਸ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਮੰਨ ਕੇ ਨਿਪਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਮੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੀਬੀਆਈ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਕਲੋਜ਼ਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟਾਂ 27 ਅਗਸਤ ਅਤੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲੈਣ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਨੇ 16 ਦਸੰਬਰ 2014 ਅਤੇ 11 ਮਾਰਚ 2015 ਦੇ ਚੁਣੌਤੀਸ਼ੁਦਾ ਹੁਕਮ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਕਾਰਵਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੋਰ ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੋਲਾ ਵੰਡ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਦੋਸ਼ਮੁਕਤੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।<ref name="MMS-final-coal-order" /> ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਤੇਲ ਬਾਂਡਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। 2021 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸਿਆ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ। ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬਾਂਡ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਵਸੂਲੀ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="MMS-check-oil">{{cite news |title="UPA's Oil Bonds Legacy Hurting Consumers Today": Government Sources |date=20 June 2021 |url=https://www.ndtv.com/india-news/upas-oil-bonds-legacy-hurting-consumers-today-government-sources-2468393 |work=NDTV}}</ref> ਗੈਲਪ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ।<ref name="MMS-src-109">{{Cite web|url = http://www.gallup.com/poll/181973/india-new-leadership-faces-high-expectations.aspx|title = India's New Leadership Faces High Expectations|date = 13 March 2015|access-date = 27 December 2024|archive-date = 1 August 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170801195752/http://www.gallup.com/poll/181973/india-new-leadership-faces-high-expectations.aspx|url-status = live}}</ref> ਰੀਅਲ ਐਸਟੇਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2008 ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦੀ, ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਨ। ਯੂਨੀਟੈਕ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ, ਅਸਫਲ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਦਬਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-deep-realty">{{cite web |title=Unitech’s fate is a lesson for India’s reckless real estate companies |url=https://qz.com/india/1153721/unitechs-fate-is-a-lesson-for-indias-reckless-real-estate-companies |website=Quartz |date=12 December 2017}}</ref> ਜੇਪੀ ਇਨਫ੍ਰਾਟੈਕ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਿਵਾਲੀਆ ਨਿਪਟਾਰਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 9 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਅਰਥਾਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref name="MMS-deep-jaypee">{{cite web |title=Public announcement: Corporate insolvency resolution process of Jaypee Infratech Limited |url=https://ibbi.gov.in/webadmin/pdf/announcement/2017/Aug/Form-A-Public-JAYPEE%20Infra.pdf |website=Insolvency and Bankruptcy Board of India |date=August 2017}}</ref> ==== 2011 ਦਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ==== 2011 ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਕਪਾਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਇਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਪਾਲ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਰਹੀ। ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੇ 28 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-anna2011-bbc">{{cite news |title=Anna Hazare: India campaigner ends hunger strike |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-14698071 |work=BBC News |date=28 August 2011 |access-date=8 November 2026}}</ref> ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਸਦੀ ਕਾਨੂੰਨ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਖਰੜਾ ਸੰਸਦ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ।<ref name="MMS-anna2011-response">{{cite news |title=Manmohan slams Hazare |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-199130 |work=The Daily Star |date=18 August 2011 |access-date=8 November 2026}}</ref> ==== ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ 2013 ਦਾ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਵਿਵਾਦ ==== 2013 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਅਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਿੰਘ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ “complete nonsense” ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 2 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ।<ref name="MMS-ordinance2013-bbc">{{cite news |title=Indian cabinet withdraws protection for convicted MPs |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-24361248 |work=BBC News |date=2 October 2013 |access-date=8 November 2026}}</ref> ==== 2012 ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਘਟਨਾ ==== ਦਸੰਬਰ 2012 ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ।<ref name="MMS-src-102">{{cite web|url=http://www.emirates247.com/news/delhi-gang-rape-indian-pm-manmohan-singh-s-theek-hai-goes-viral-as-capital-burns-2012-12-24-1.488541|title=Delhi gang-rape: Indian PM Manmohan Singh's 'Theek Hai' gaffe sets Twitter on fire|publisher=[[Emirates 24/7]]|date=24 December 2012|access-date=24 December 2012|archive-date=31 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331135833/https://www.emirates247.com/news/delhi-gang-rape-indian-pm-manmohan-singh-s-theek-hai-goes-viral-as-capital-burns-2012-12-24-1.488541|url-status=dead}}</ref> ਪੀੜਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਮਾਗਮ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।<ref name="MMS-src-103">{{cite news |first=Rama |last=Lakshmi |url=https://www.washingtonpost.com/world/muted-new-year-celebrations-in-india-after-gang-rape-victims-death/2012/12/31/6e372eac-5370-11e2-abc4-3d33329b6128_story.html |title=Muted New Year's celebrations in India after gang-rape victim's death |newspaper=The Washington Post |date=31 December 2012 |access-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915084002/https://www.washingtonpost.com/world/muted-new-year-celebrations-in-india-after-gang-rape-victims-death/2012/12/31/6e372eac-5370-11e2-abc4-3d33329b6128_story.html |archive-date=15 September 2018 |url-status=live }}</ref> ==== ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ 2013 ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ==== ਦਿੱਲੀ ਦੀ 2012 ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ (ਸੋਧ) ਕਾਨੂੰਨ, 2013 ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਬਿੱਲ 19 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ।<ref name="MMS-comprehensive-criminal-bill">{{cite web |title=The Criminal Law (Amendment) Bill, 2013 |url=https://prsindia.org/billtrack/the-criminal-law-amendment-bill-2013 |website=PRS Legislative Research}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ, ਫੌਜਦਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਹਿਤਾ, ਭਾਰਤੀ ਸਬੂਤ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਿੰਗਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="MMS-comprehensive-criminal-act">{{cite web |title=The Criminal Law (Amendment) Act, 2013 — Act No. 13 of 2013 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/15357/1/criminal_law_ammend_act_2013.pdf |website=India Code, Government of India |date=2 April 2013}}</ref> ==== ਪੋਲਿਓ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮੀਲਪੱਥਰ ==== ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, 27 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੋਲਿਓ-ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣਨ ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-earned-research-polio2014">{{cite web |title=WHO South-East Asia Region certified polio-free |url=https://www.who.int/southeastasia/news/detail/27-03-2014-who-south-east-asia-region-certified-polio-free |website=World Health Organization |date=27 March 2014}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਡ ਪੋਲਿਓਵਾਇਰਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮਾਮਲਾ 13 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਦਰਜ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੀਲਪੱਥਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਟੀਕਾਕਰਨ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪੋਲਿਓ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਵਾਇਰਸ ਆਉਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਰਹੀ।<ref name="MMS-earned-research-polio-surveillance">{{cite web |title=Keeping the polio virus at bay |url=https://www.who.int/southeastasia/activities/maintaining-polio-free-status/keeping-the-polio-virus-at-bay |website=World Health Organization}}</ref> ==== ਸਤੰਬਰ 2012 ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ==== ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖੁਦਰਾ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼, ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਵਾਲੇ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕੀਤੇ। 21 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿੱਤੀ ਘਾਟੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਸਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੁਦਰਾ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਵਾਜਾਈ, ਗੋਦਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਛੋਟ ਸੀ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਸਨ, ਹਰ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤਸਦੀਕ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-reforms2012-address">{{cite news |title=PM explains FDI in retail, other economic reforms: Highlights |url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-explains-fdi-in-retail-other-economic-reforms-highlights-499905 |work=NDTV |date=21 September 2012 |access-date=8 November 2026}}</ref> === ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ (2004–2014) === ==== ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ==== ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਰਥਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਬੇਸ ਸਾਲ, ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ 2004–2005 ਬੇਸ ਵਾਲੇ ਜੀਡੀਪੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ 2011–2012 ਬੇਸ ਲੜੀ ਇਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੇਠਲੇ ਜੀਡੀਪੀ ਵਾਧੇ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 28 ਨਵੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਕ-ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰ 2011–2012 ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ ਹਨ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-gdp2018">{{cite web |title=National Accounts Statistics: Back-Series 2004–05 to 2011–12 |url=https://archive.pib.gov.in/documents/rlink/2018/nov/p2018112801.pdf |website=Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |date=28 November 2018}}</ref> ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਧੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਡੀਆਈਪੀਪੀ ਦੀ ਜੂਨ 2017 ਤੱਕ ਅੱਪਡੇਟ ਤੱਥ-ਪੱਤਰੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਐੱਫਡੀਆਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੇ ਟੇਬਲ ਤੋਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੁਇਟੀ, ਮੁੜ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂੰਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਇਹ ਕੇਵਲ ਇਕੁਇਟੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-fdi2017">{{cite web |title=Fact Sheet on Foreign Direct Investment from April 2000 to June 2017 |url=https://www.dpiit.gov.in/static/uploads/2025/07/077b0c25262e83526cff28d2354bfc33.pdf |website=Department of Industrial Policy and Promotion, Government of India |date=2017}}</ref> {| class="wikitable" ! ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ !! ਅਸਲ ਜੀਡੀਪੀ ਵਾਧਾ, ਸਥਿਰ 2011–2012 ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ !! ਕੁੱਲ ਐੱਫਡੀਆਈ ਪ੍ਰਵਾਹ, ਅਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ |- | 2004–05 || — || 6.051 |- | 2005–06 || 7.9% || 8.961 |- | 2006–07 || 8.1% || 22.826 |- | 2007–08 || 7.7% || 34.843 |- | 2008–09 || 3.1% || 41.873 |- | 2009–10 || 7.9% || 37.745 |- | 2010–11 || 8.5% || 34.847 |- | 2011–12 || 5.2% || 46.556 |- | 2012–13 || 5.5% || 34.298 |- | 2013–14 || 6.4% || 36.046 |} <ref name="MMS-economy-diplomacy-gdp2018" /><ref name="MMS-economy-diplomacy-fdi2017" /> 2004–2005 ਲਈ ਡੈਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਜ਼ੀਰੋ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਚੁਣੀ ਬੈਕ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਧਰ ਉਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਹਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਅੰਤਰਾਲ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-gdp2018" /> ਉਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਲੂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਡੀਪੀ 2004–2005 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 31.86 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ 2013–2014 ਵਿੱਚ 112.34 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਨਾਮਾਤਰ ਮੁੱਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਇੰਨੇ ਹੀ ਗੁਣਾ ਵਾਧੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਥਿਰ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਧੇ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵੱਖਰੇ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-gdp2018" /> ਅੰਕੜੇ ਤੇਜ਼ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 2008–2009 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਤੀ ਮੰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸੁਸਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਐੱਫਡੀਆਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਵਾਧੇ ਦੀ ਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-gdp2018" /><ref name="MMS-economy-diplomacy-fdi2017" /> ==== ਖਪਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ==== ਤੈਂਦੁਲਕਰ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦਰ 2004–2005 ਦੇ 37.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ 2011–2012 ਵਿੱਚ 21.9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ 15.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਸੀ। ਪੇਂਡੂ ਦਰ 41.8 ਤੋਂ 25.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਰ 25.7 ਤੋਂ 13.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਗਰੀਬੀ-ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਖਪਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਮਾਪ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਹਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਇੱਕੋ ਮਾਪ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-poverty2013">{{cite web |title=Poverty Estimates for 2011–12 |url=https://pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=97365 |website=Planning Commission, Government of India |date=23 July 2013}}</ref> 2014 ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠ ਆਬਾਦੀ 2004–2005 ਦੇ 407.1 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ 2011–2012 ਦੇ 269.3 ਮਿਲੀਅਨ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹੈ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਮਦਨ ਜਾਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਟਰੈਕਿੰਗ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-poverty2014">{{cite web |title=Poverty ratio declines to 21.9 per cent |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=106259 |website=Ministry of Finance / Press Information Bureau, Government of India |date=9 July 2014}}</ref> ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕਾਰਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। === ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ === [[File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh interacting with the National Rural Employment Guarantee Act (NREGA) workers, during his visit to Ram Sher, at Barmer, in Rajasthan on August 29, 2009.jpg|thumb|right|alt=29 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾੜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।|29 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾੜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।]] 2005 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਇਆ।<ref name="MMS-src-43">{{cite web|url=https://haryanarural.gov.in/mahatma-gandhi-national-rural-employment-guarantee-scheme-mgnregs/#:~:text=The%20Government%20of%20India%20passed,to%20do%20unskilled%20manual%20work.|title=MAHATMA GANDHI NATIONAL RURAL EMPLOYMENT GUARANTEE SCHEME (MGNREGS)|publisher=HaryanaRural.gov|accessdate=26 December 2024|archive-date=26 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226214300/https://haryanarural.gov.in/mahatma-gandhi-national-rural-employment-guarantee-scheme-mgnregs/#:~:text=The%20Government%20of%20India%20passed,to%20do%20unskilled%20manual%20work.|url-status=live}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਪਾਸ ਹੋਏ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-59">{{cite web|url=http://www.merinews.com/article/rti-act-a-strong-tool-to-cleanse-corruption-in-india/15787433.shtml|title=RTI Act: A strong tool to cleanse corruption in India|access-date=16 November 2016|archive-date=21 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021000554/http://www.merinews.com/article/rti-act-a-strong-tool-to-cleanse-corruption-in-india/15787433.shtml|url-status=live}}</ref> ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਕਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਾਅ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref name="MMS-src-60">[http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---gender/documents/publication/wcms_233599.pdf Gender Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113142937/http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---gender/documents/publication/wcms_233599.pdf |date=13 November 2022 }}. ''[[ilo.org]]''.</ref><ref name="MMS-src-61">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JKrQOAKQX60C&q=Indira%20UPA%20government%20social%20security&pg=PA360|title=India Business Yearbook 2009|date=1 November 2009|publisher=Vikas Publishing House Pvt Limited|access-date=16 November 2016|via=Google Books|isbn=9788125930860|archive-date=11 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611102936/https://books.google.com/books?id=JKrQOAKQX60C&q=Indira%20UPA%20government%20social%20security&pg=PA360|url-status=live}}</ref> ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ, 2009 ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 21ਏ ਅਧੀਨ ਛੇ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-66">{{cite web|url=http://www.education.nic.in/constitutional.asp |title=Provisions of the Constitution of India having a bearing on Education |publisher=Department of Higher Education |access-date=1 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201181216/http://www.education.nic.in/constitutional.asp |archive-date=1 February 2010 }}</ref> ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਾਰੀਖ਼ 26 ਅਗਸਤ 2009 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।<ref name="MMS-deep-rte-act">{{cite web |title=The Right of Children to Free and Compulsory Education Act, 2009 |url=https://www.indiacode.nic.in/indiacode/bitstream/123456789/2086/5/a2009-35.pdf |website=India Code |date=26 August 2009}}</ref><ref name="MMS-src-67">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article337111.ece|title=Education is a fundamental right now|author=Aarti Dhar|date=1 April 2010|newspaper=The Hindu|access-date=24 February 2015|archive-date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107072045/http://www.thehindu.com/news/national/article337111.ece|url-status=dead}}</ref><ref name="MMS-src-68">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8598167.stm|title=India launches children's right to education|date=1 April 2010|work=BBC News|access-date=24 February 2015|archive-date=15 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215022947/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8598167.stm|url-status=live}}</ref> ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 2013 ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 29 ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 4 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਪਾਸ ਹੋਇਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ 27 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="MMS-src-62">{{cite news|title=President Pranab Mukherjee gives nod to Land Acquisition Bill|url=http://www.ndtv.com/article/india/president-pranab-mukherjee-gives-nod-to-land-acquisition-bill-424675|access-date=10 October 2013|newspaper=NDTV|date=27 September 2013|archive-date=7 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007015123/http://www.ndtv.com/article/india/president-pranab-mukherjee-gives-nod-to-land-acquisition-bill-424675|url-status=live}}</ref> ਇਹ 1 ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।<ref name="MMS-src-63">{{cite web|title=Gazette Notification of coming into force of the Act |url=http://dolr.nic.in/dolr/downloads/pdfs/Right%20to%20FC%26T%20in%20LAR%26RA%202013%20Gazette%20Notification%20.pdf |publisher=Government of India |access-date=4 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205638/http://dolr.nic.in/dolr/downloads/pdfs/Right%20to%20FC%26T%20in%20LAR%26RA%202013%20Gazette%20Notification%20.pdf |archive-date=4 January 2014 }}</ref><ref name="MMS-src-64">{{cite news|title=The New Land Acquisition Act to come into effect from 2014|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-16/news/43107324_1_monsoon-session-jairam-ramesh-new-land-acquisition-act|access-date=1 November 2013|newspaper=Economic Times|date=16 October 2013|archive-date=3 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103185318/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-16/news/43107324_1_monsoon-session-jairam-ramesh-new-land-acquisition-act|url-status=dead}}</ref> ਇਸੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕਾਯੁਕਤ ਕਾਨੂੰਨ, 2013 ਵੀ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਕੁਝ ਜਨਤਕ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਯੁਕਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-deep-lokpal">{{cite web |title=The Lokpal and Lokayuktas Act, 2013 |url=https://www.indiacode.nic.in/ViewFileUploaded?path=AC_CEN_26_36_00014_201401_1517807327889/actfile/&file=201401.pdf |website=India Code}}</ref> ==== ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ==== ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ, 2013 ਬਣਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 10 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਨੂੰ 5 ਜੁਲਾਈ 2013 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਮੰਨਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ।<ref name="MMS-comprehensive-nfsa-statute">{{cite web |title=The National Food Security Act, 2013 — Act No. 20 of 2013 |url=https://dfpd.gov.in/WriteReadData/Other/nfsa_1.pdf |website=Department of Food and Public Distribution, Government of India |date=10 September 2013}}</ref> ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਪੇਂਡੂ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਅਨਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਸਨ। ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ 18 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮੰਨਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="MMS-comprehensive-nfsa">{{cite web |title=National Food Security Act |url=https://nfsa.gov.in/portal/NFSA-Act |website=Department of Food and Public Distribution, Government of India}}</ref> ==== ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ==== ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 2006 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅਜਿਹੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ ਸਨ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 29 ਦਸੰਬਰ 2006 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 31 ਦਸੰਬਰ 2007 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੰਗਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਨ।<ref name="MMS-comprehensive-forest">{{cite web |title=The Scheduled Tribes and Other Traditional Forest Dwellers (Recognition of Forest Rights) Act, 2006 |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/2070?view_type=browse |website=India Code, Government of India}}</ref> ==== ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ==== ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, 2005 ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜੋ 26 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਿੰਗਕ, ਮੌਖਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਰਾਹਤ ਵਰਗੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-earned-research-domestic-violence">{{cite web |title=Protection of Women from Domestic Violence Act, 2005 |url=https://wcd.delhi.gov.in/wcd/protection-women-domestic-violence-act-2005 |website=Department of Women and Child Development, Government of NCT of Delhi}}</ref> ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, 2012, ਅਰਥਾਤ ਪੋਕਸੋ, 14 ਨਵੰਬਰ 2012 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਿੰਗਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ, ਜਾਂਚ, ਸਬੂਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ।<ref name="MMS-earned-research-pocso">{{cite web |title=Protection of Children from Sexual Offences (POCSO) Act, 2012 |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113750 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=19 December 2014}}</ref> ਕੰਮਕਾਜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗਕ ਉਤਪੀੜਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ, 2013, 9 ਦਸੰਬਰ 2013 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਮੇਟੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਵਾਰਨ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ, ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਕੰਮਕਾਜ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਮਰ ਜਾਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।<ref name="MMS-earned-research-posh">{{cite web |title=Framing of Rules Under Sexual Harassment of Women at Workplace Act |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=101777 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=16 December 2013}}</ref> === ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨੀਤੀ === ==== ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਰਿਤ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ==== 18 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਰਿਤ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਕਾਨੂੰਨ, 2010 ਅਧੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਰਿਤ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="MMS-comprehensive-ngt">{{cite web |title=National Green Tribunal |url=https://moef.gov.in/national-green-tribunal |website=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India}}</ref> ==== ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਯੋਜਨਾ ==== [[File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh addressing the 15th United Nations Climate Change Conference, at Copenhagen on December 18, 2009.jpg|thumb|right|alt=18 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।|18 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।]] 30 ਜੂਨ 2008 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਯੋਜਨਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਜਲਵਾਯੂ ਅਨੁਕੂਲਨ, ਉਤਸਰਜਨ ਘਟਾਉਣ, ਊਰਜਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅੱਠ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ, ਵਧੀਕ ਊਰਜਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਟਿਕਾਊ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਪਾਣੀ, ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਪਰਿਸਥਿਤਕੀ ਤੰਤਰ, ਹਰਿਤ ਭਾਰਤ, ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਰਣਨੀਤਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੇ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਪਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="MMS-comprehensive-napcc">{{cite web |title=National Action Plan on Climate Change |url=https://pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=41277 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=12 August 2008}}</ref> === ਵਿਗਿਆਨ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਢਾਂਚਾ === ==== ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਿਆਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ==== ਜੂਨ 2005 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੈਮ ਪਿਤਰੋਦਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਿਆਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ, ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ਸੀ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਮਲਵਾਰੀ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name="MMS-earned-research-nkc">{{cite web |title=National Knowledge Commission Constituted |url=https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/press-details.php?nodeid=247 |website=Prime Minister’s Office, Government of India |date=2 June 2005}}</ref> 25 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੈਬਨਿਟ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਿਆਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਈ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 5,990 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਐਲਾਨ ਪਹਿਲਾਂ 2008–2009 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਐੱਨਆਈਸੀ ਵੱਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਟੀਚਾ ਲਗਭਗ 1,500 ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼-ਰਫ਼ਤਾਰ ਡਾਟਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਂਝੀ ਖੋਜ, ਉੱਚ-ਸਮਰੱਥਾ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ, ਈ-ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਕਲਾਸਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲ ਸਕੇ।<ref name="MMS-earned-research-nkn">{{cite web |title=Establishment of the National Knowledge Network |url=https://pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=59878 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=25 March 2010}}</ref> ==== ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਆਰਬਿਟਰ ਮਿਸ਼ਨ ==== ਇਸਰੋ ਨੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚੰਦਰ ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਵੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇਸਰੋ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ।<ref name="MMS-earned-research-chandrayaan">{{cite web |title=Chandrayaan-1 / PSLV-C11 |url=https://www.isro.gov.in/PSLV_C11_chandrayaan_1.html |website=Indian Space Research Organisation}}</ref> ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸ਼ਨ, ਮੰਗਲ ਆਰਬਿਟਰ ਮਿਸ਼ਨ, 5 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ 24 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦੇ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਂਚ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਜਦਕਿ ਮੰਗਲ ਦੇ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ।<ref name="MMS-earned-research-mom">{{cite web |title=Mars Orbiter Mission (MOM) completes 4 years in its orbit |url=https://www.isro.gov.in/Mars%20Orbiter%20Mission.html |website=Indian Space Research Organisation}}</ref> === ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ === ==== ਚੀਨ ==== ਚੀਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੂ ਜਿਨਤਾਓ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੌਰਾ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੀਜਿੰਗ ਦੌਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ। 2006 ਵਿੱਚ ਨਾਥੂ ਲਾ ਦਰਰਾ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲੀ ਕੇਚਿਆਂਗ ਨੇ 19–21 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਨੇ 22–24 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਚੀਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ–ਬੀਜਿੰਗ, ਕੋਲਕਾਤਾ–ਕੁਨਮਿੰਗ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ–ਚੇਂਗਦੂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੈਣ-ਸ਼ਹਿਰ ਭਾਈਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref name="MMS-src-70">{{cite web |title=Visits of Heads of States/Heads of Governments |url=https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/China_Jan_2016.pdf |publisher=Ministry of External Affairs (India) |access-date=28 April 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803163632/https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/China_Jan_2016.pdf |url-status=live }}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-71">{{Cite web|url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90778/90861/6873167.html|title=China becomes India's 2nd largest trade partner – People's Daily Online|access-date=19 December 2019|archive-date=7 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130907233342/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90778/90861/6873167.html|url-status=live}}</ref> <gallery mode="packed" heights="180"> File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh and the President of the People’s Republic of China, Mr. Hu Jintao, at a joint press conference, in New Delhi on November 21, 2006.jpg|21 ਨਵੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੂ ਜਿਨਤਾਓ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ। File:Manmohan Singh signing an agreement on 'A Shared Vision for the 21st Century of the Peoples of Republic of China and the Republic of India' with the Chinese Premier, Mr. Wen Jiabao, in Great Hall of People, Beijing in China.jpg|14 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੇਨ ਜਿਆਬਾਓ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ। File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh meeting the Premier of the State Council of the People’s Republic of China, Mr. Li Keqiang, in New Delhi on May 20, 2013.jpg|20 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲੀ ਕੇਚਿਆਂਗ ਨਾਲ ਸਿੰਘ। </gallery> 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2005 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸਵਾਲ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ, ਬਰਾਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਹੱਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਰਜ ਕੀਤੇ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਨਿਪਟਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-comprehensive-china2005">{{cite web |title=Agreement on the Political Parameters and Guiding Principles for the Settlement of the India-China Boundary Question |url=https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/6534/Agreement+between+the+Government+of+the+Republic+of+India+and+the+Government+of+the+Peoples+Republic+of+China+on+the+Political+Parameters+and+Guiding+Principles+for+the+Settlement+of+the+IndiaChina+Boundary+Question |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=11 April 2005}}</ref><ref name="MMS-comprehensive-china2005joint">{{cite web |title=Joint Statement of the Republic of India and the People’s Republic of China |url=https://www.mea.gov.in/speeches-statements?dtl/2509/Joint_Statement_of_the_Republic_of_India_and_the_Peoples_Republic_of_China |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=11 April 2005}}</ref> 14 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੇਨ ਜਿਆਬਾਓ ਨੇ ''A Shared Vision for the 21st Century'' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ, ਊਰਜਾ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ, ਬਹੁਪੱਖੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਰੱਖਿਆ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸਵਾਲ ਬਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦਰਜ ਸਨ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੁਹਰਾਈ।<ref name="MMS-comprehensive-china2008">{{cite web |title=A Shared Vision for the 21st Century of the Republic of India and the Peoples Republic of China |url=https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/5145/A_Shared_Vision_for_the_21st_Century_of_the_Republic_of_India_and_the_Peoples_Republic_of_China |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=14 January 2008}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਦੇ ਚੀਨ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲੀ ਕੇਚਿਆਂਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਰਹੱਦ-ਪਾਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ 2013–2015 ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਬਣੇ। ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਹੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।<ref name="MMS-comprehensive-china2013">{{cite web |title=Joint Statement: A vision for future development of India-China strategic and cooperative partnership |url=https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/22379/Joint+Statement |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=23 October 2013}}</ref> ==== ਪਾਕਿਸਤਾਨ ==== ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਜਪਾਈ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="MMS-src-36" /> <gallery mode="packed" heights="180"> File:The Prime Minister Dr. Manmohan Singh shaking hands with the President of Pakistan Gen. Pervez Musharraf on the sidelines the XIVth Non-Aligned Movement Summit at Havana.jpg|2006 ਵਿੱਚ ਹਵਾਨਾ ਦੇ ਗੁੱਟ-ਨਿਰਪੱਖ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ਰੱਫ਼ ਨਾਲ ਸਿੰਘ। File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh with his Pakistani counterpart, Mr. Yousaf Raza Gilani during a bilateral meeting, on the sidelines of the 15th NAM Summit, at Sharm El Sheikh, Egypt, on July 16, 2009.jpg|16 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਰਮ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਯੂਸਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਨਾਲ ਸਿੰਘ। File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh in a bilateral meeting with the Prime Minister of Pakistan, Mr. Nawaz Sharif, in New York on September 29, 2013 (3).jpg|29 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨਾਲ ਦੁਵੱਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ। </gallery> 24 ਸਤੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ਰੱਫ਼ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਬਕਾਇਆ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਰੋਕਣ ਬਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ।<ref name="MMS-comprehensive-pak2004">{{cite web |title=Prime Minister Dr. Manmohan Singh’s Press Conference, New York |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings?dtl/4204/Prime_Minister_Dr_Manmohan_Singhs_Press_Conference_New_York |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=24 September 2004}}</ref> ਸ੍ਰੀਨਗਰ–ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਫ਼ਰ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2005 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੀ।<ref name="MMS-comprehensive-srinagar-bus">{{cite web |title=Q.5946 Registration for Travel on Srinagar Muzaffarabad Bus Service |url=https://www.mea.gov.in/lok-sabha?dtl/11933/Q_5946_Registration_for_Travel_on_Srinagar_Muzaffarabad_Bus_Service |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=4 May 2005}}</ref> 16 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਹਵਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਰੱਫ਼ ਨੇ ਸਾਂਝੀ ਵਾਰਤਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੰਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਿਆਚਿਨ, ਸਰ ਕ੍ਰੀਕ, ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਪਾਰ ਬੱਸਾਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਟਰੱਕ ਸੇਵਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="MMS-comprehensive-havana2006">{{cite web |title=Joint Statement: India-Pakistan in Havana, Cuba |url=https://www.mea.gov.in/outoging-visit-detail-hi.htm?2319/Joint+Statement+IndiaPakistan+in+HavanaCuba |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=16 September 2006}}</ref> 16 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਯੂਸਫ਼ ਰਜ਼ਾ ਗਿਲਾਨੀ ਨੇ ਸਾਂਝਾ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਖ਼ਤਰਾ ਦੱਸਿਆ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਾਰਵਾਈਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਵਾਰਤਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਿਲਾਨੀ ਵੱਲੋਂ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="MMS-comprehensive-sharm2009">{{cite web |title=India-Pakistan Joint Statement, July 2009 |url=https://www.satp.org/document/paper-acts-and-oridinances/india-pakistan-joint-statement-july-2009 |website=South Asia Terrorism Portal; text sourced to the Ministry of External Affairs |date=16 July 2009}}</ref> ਬਿਆਨ ਦੀ ਅੱਤਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ। ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਨਹੀਂ ਆਈ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅੱਤਵਾਦ ਸੰਬੰਧੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇਗੀ।<ref name="MMS-comprehensive-sharm-debate">{{cite web |title=No dilution in policy, says Manmohan |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/no-dilution-in-policy-says-manmohan/printarticle/4791529.cms |website=The Economic Times}}</ref> 29 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਜੰਗਬੰਦੀ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਪਾਅ ਸੁਝਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਇਆ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੌਕੇ ਵਿਆਪਕ ਸਾਂਝੀ ਵਾਰਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ।<ref name="MMS-comprehensive-nawaz2013">{{cite web |title=Transcript of Media Briefing by National Security Advisor on Meeting between Prime Ministers of India and Pakistan |url=https://www.mea.gov.in/interviews.htm?dtl/22270/Transcript+of+Media+Briefing+by+National+Security+Advisor+on+Meeting+between+Prime+Ministers+of+India+and+Pakistan+September+29+2013 |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=29 September 2013}}</ref> ===== ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ–ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ===== [[File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh flagging off Amritsar-Nankana Sahib Bus Service in Amritsar, Punjab on March 24, 2006. The Chief Minister of Punjab Capt. Amarinder Singh is also seen.jpg|thumb|right|alt=24 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ–ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।|24 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ–ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।]] 24 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ''ਪੰਜ-ਆਬ'' ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਪਹਿਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।<ref name="MMS-comprehensive-nankana-punjab">{{cite web |title=Amritsar–Nankana Sahib Bus |url=https://punjabroadways.punjab.gov.in/en/amritsar-nankana-sahib-bus |website=Director State Transport, Government of Punjab}}</ref> ਇਸ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਚਿਨ, ਸਰ ਕ੍ਰੀਕ ਅਤੇ ਬਗਲੀਹਾਰ ਵਰਗੇ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-comprehensive-nankana-speech">{{cite web |title=PM’s speech on launch of Amritsar–Nankana Sahib Bus Service |url=https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/speech-details.php?nodeid=293 |website=Prime Minister’s Office, Government of India |date=24 March 2006}}</ref> ==== ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ==== [[File:The President of Afghanistan, Mr. Hamid Karzai meeting with the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on August 04, 2008.jpg|thumb|right|alt=ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਾਮਿਦ ਕਰਜ਼ਈ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।|ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਾਮਿਦ ਕਰਜ਼ਈ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।]] ਭਾਰਤ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰੀ ਦਾਤਾ ਬਣਿਆ।<ref name="MMS-src-72">{{cite web|url=http://www.cfr.org/publication/17474/indiaafghanistan_relations.html|title=India-Afghanistan Relations|access-date=11 December 2008|last=Bajoria|first=Jayshree|date=23 October 2008|publisher=[[Council on Foreign Relations]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081129231738/http://www.cfr.org/publication/17474/indiaafghanistan_relations.html|archive-date=29 November 2008}}</ref> ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਾਮਿਦ ਕਰਜ਼ਈ ਦੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ, ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="MMS-src-73">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7540204.stm|title=BBC NEWS – South Asia – India announces more Afghan aid|access-date=16 November 2016|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226123533/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7540204.stm|url-status=live}}</ref> ==== ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ==== [[File:President Barack Obama with Prime Minister Manmohan Singh 2009-11-24(2).jpg|thumb|right|alt=ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।|ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।]] [[File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh with the American President, Mr. George W. Bush interacting with media at oval office, in Washington DC, during his visit to the United States, on September 25, 2008.jpg|thumb|right|alt=25 ਸਤੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਓਵਲ ਆਫ਼ਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਡਬਲਿਊ. ਬੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।|25 ਸਤੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਓਵਲ ਆਫ਼ਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਡਬਲਿਊ. ਬੁਸ਼ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।]] ਜੁਲਾਈ 2005 ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ–ਅਮਰੀਕਾ ਸਿਵਲ ਪਰਮਾਣੂ ਸਹਿਯੋਗ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਮਾਰਚ 2006 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਡਬਲਿਊ. ਬੁਸ਼ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪਰਮਾਣੂ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪਰਮਾਣੂ ਰਿਐਕਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ, ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਸਪਲਾਇਰਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 10 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਏ। ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।<ref name="MMS-src-74">{{cite web|url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90777/90852/6513319.html|title=U.S., India ink historic civilian nuclear deal|access-date=11 December 2008|date=11 October 2008|work=People's Daily|archive-date=13 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413053230/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90777/90852/6513319.html|url-status=live}}</ref> ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਰਥਨ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 22 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਵੋਟ ਹੋਇਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ 275 ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ 256 ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਵੋਟਾਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲੱਗੇ ਸਨ।<ref name="MMS-comprehensive-confidence">{{cite web |title=Indian government survives vote |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7519860.stm |website=BBC News |date=22 July 2008}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਜਕੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਗਏ। ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ।<ref name="MMS-src-75">{{cite web |title=Manmohan Singh's U.S. Visit |url=https://www.csis.org/analysis/manmohan-singh%E2%80%99s-us-visit |publisher=Centre for Strategic and International Studies |access-date=28 April 2020 |archive-date=11 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611102936/https://www.csis.org/analysis/manmohan-singhs-us-visit |url-status=live }}</ref> ===== ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ ===== [[File:The Prime Minister Dr. Manmohan Singh addressing to the Joint meeting of the US Congress at Great Hall, Capitol Hill in Washington on July 19, 2005 (1).jpg|thumb|right|alt=19 ਜੁਲਾਈ 2005 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ।|19 ਜੁਲਾਈ 2005 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।]] 19 ਜੁਲਾਈ 2005 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰੈਸ਼ਨਲ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ, ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ–ਅਮਰੀਕਾ ਭਾਈਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-congress-record">{{cite web |title=Congressional Record: Daily Digest, July 19, 2005 |url=https://congress.gov/109/crec/2005/07/19/151/98/CREC-2005-07-19-dailydigest.pdf |website=United States Congress |date=19 July 2005}}</ref><ref name="MMS-economy-diplomacy-congress-speech">{{cite web |title=PM’s address to Joint Session of the Congress |url=https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/speech-details.php?nodeid=145 |website=Prime Minister’s Office, Government of India |date=19 July 2005}}</ref> ===== ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਸਿਆਸੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ===== 22 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਤ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ 275 ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ 256 ਵੋਟਾਂ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਸਿਵਲ ਪਰਮਾਣੂ ਸਹਿਯੋਗ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।<ref name="MMS-final-trust2008">{{cite news |title=Indian government wins crucial vote |url=https://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/07/22/india.vote/index.html |work=CNN |date=22 July 2008 |access-date=8 November 2026}}</ref> ਮੋਂਟੇਕ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''Backstage: The Story Behind India’s High Growth Years'' ਦੇ 2020 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅੰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੀ ਜਤਾਈ ਸੀ। ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੱਬੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਰਥਨ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਈਏਈਏ ਨਾਲ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦਾ ਬਾਅਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-ahluwalia2020">{{cite web |title=The inside story of the nuclear deal: Analysis |url=https://www.hindustantimes.com/analysis/the-inside-story-of-the-nuclear-deal-analysis/story-eHzDWmdFt9By5hGN5gcVQN.html |website=Hindustan Times; edited excerpts from Montek Singh Ahluwalia’s Backstage |date=17 February 2020}}</ref> ===== ਦੇਵਯਾਨੀ ਖੋਬਰਾਗੜੇ ਮਾਮਲਾ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ===== 12 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਖੋਬਰਾਗੜੇ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਵੀਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਤਿੱਖਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ। ਖੋਬਰਾਗੜੇ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਖ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਵਰਤਾਅ ਨੂੰ “deplorable” ਦੱਸਿਆ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-khobragade-cnn">{{cite web |title=Arrest, strip-search of Indian diplomat in New York triggers uproar |url=https://www.cnn.com/2013/12/17/politics/india-us-diplomat/ |website=CNN |date=19 December 2013}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਦੂਤ ਨੈਨਸੀ ਪਾਵਲ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕੀਤਾ, ਕੁਝ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨਯਿਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪਛਾਣ ਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬੈਰੀਕੇਡ ਹਟਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਨਯਿਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-khobragade-cnn" /> ਛੋਟ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਰਜ ਕੀਤਾ; ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-immunity-positions">{{cite web |title=Q No.203: Immunities and Privileges to Diplomats |url=https://www.mea.gov.in/speeches-statements?dtl/22817/Q+NO+203+IMMUNITIES+AND+PRIVILEGES+TO+DIPLOMATS |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=5 February 2014}}</ref> 8 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਤਬਾਦਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਰਾਜਨਯਿਕ ਛੋਟ ਮਿਲੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਛੋਟ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤਬਾਦਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-immunity-jan2014">{{cite web |title=Diplomatic immunity to Dr. Devayani Khobragade |url=https://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/22723/diplomatic |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=10 January 2014}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। 13 ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-economy-diplomacy-withdrawal-jan2014">{{cite web |title=Transcript of media briefing by Official Spokesperson and Joint Secretary East Asia |url=https://www.mea.gov.in/media-briefings.htm?dtl/22738/Transcript+of+media+briefing+by+Official+Spokesperson+and+Joint+SecretaryEast+Asia+January+13+2014 |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=13 January 2014}}</ref> ==== ਰੂਸ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗ ==== [[File:Dmitry Medvedev in China 14 April 2011-2.jpeg|thumb|right|alt=2011 ਦੇ ਸਾਨਿਆ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਦਮਿਤਰੀ ਮੇਦਵੇਦੇਵ, ਹੂ ਜਿਨਤਾਓ, ਦਿਲਮਾ ਰੂਸੈਫ਼ ਅਤੇ ਜੈਕਬ ਜ਼ੂਮਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।|2011 ਦੇ ਸਾਨਿਆ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਦਮਿਤਰੀ ਮੇਦਵੇਦੇਵ, ਹੂ ਜਿਨਤਾਓ, ਦਿਲਮਾ ਰੂਸੈਫ਼ ਅਤੇ ਜੈਕਬ ਜ਼ੂਮਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।]] ਰੂਸ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ।<ref name="MMS-src-80">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/04/17/stories/2008041761781200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080421021724/http://www.hindu.com/2008/04/17/stories/2008041761781200.htm|url-status=dead|archive-date=21 April 2008|title=Centre admits to problems in naval deals|access-date=11 December 2008|last=Dikshit|first=Sandeep|date=17 April 2008|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}</ref><ref name="MMS-src-81">{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=339943 |title=India, Russia sign agreements to further strengthen ties |access-date=11 December 2008 |last=Roychowdhury |first=Amitabh |date=6 December 2006 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411192950/http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=339943 |archive-date=11 April 2009 }}</ref> ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ।<ref name="MMS-src-78">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=ea163747-b106-4e32-b231-7eb64de62985 |title=India and Israel: The great seduction |access-date=11 December 2008 |last=Halarnkar |first=Samar |date=23 October 2007 |work=Hindustan Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107062435/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=ea163747-b106-4e32-b231-7eb64de62985 |archive-date=7 January 2009 }}</ref><ref name="MMS-src-79">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/09/07/world/the-bond-between-india-and-israel-grows.html|title=The Bond Between India and Israel Grows|access-date=11 December 2008|last=Waldman|first=Amy|date=7 September 2003|newspaper=[[The New York Times]]|archive-date=11 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611102954/https://www.nytimes.com/2003/09/07/world/the-bond-between-india-and-israel-grows.html|url-status=live}}</ref> ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨੇ ਆਈਬੀਐੱਸਏ ਸੰਵਾਦ ਮੰਚ ਰਾਹੀਂ ਸਹਿਯੋਗ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।<ref name="MMS-src-77">{{cite web|url=http://www.africanexecutive.com/modules/magazine/articles.php?article=3708 |title=IBSA Dialogue Forum: A Strategic Partnership |access-date=11 December 2008 |last=Beri |first=Ruchita |date=10 December 2008 |work=The African Executive |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411204949/http://www.africanexecutive.com/modules/magazine/articles.php?article=3708 |archive-date=11 April 2009 }}</ref> 2009 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="MMS-src-84" /> ==== ਜਪਾਨ, ਯੂਰਪ, ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ==== [[File:The_Prime_Minister,_Dr._Manmohan_Singh_meeting_the_President_of_Egypt,_Mr._Hosni_Mubarak_on_the_sideline_of_the_15th_NAM_Summit,_at_Sharm_El_Sheikh,_Egypt,_on_July_16,_2009.jpg|thumb|right|alt=16 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਰਮ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ ਵਿੱਚ 15ਵੇਂ ਗੁੱਟ-ਨਿਰਪੱਖ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਹੋਸਨੀ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।|16 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਰਮ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ ਵਿੱਚ 15ਵੇਂ ਗੁੱਟ-ਨਿਰਪੱਖ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਹੋਸਨੀ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।]] ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਸਮੇਤ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="MMS-check-mea2006">{{cite report |title=India’s Foreign Relations – 2006 |url=https://www.mea.gov.in/images/pdf/main_2006.pdf |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India}}</ref> ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਗੈਸ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ।<ref name="MMS-check-mea2008">{{cite report |title=Annual Report 2008–2009 |url=https://www.mea.gov.in/Uploads/PublicationDocs/170_Annual-Report-2008-2009.pdf |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India}}</ref> ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤ–ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਫੋਰਮ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ 8–9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ–ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਅਪਣਾਈ।<ref name="MMS-check-africa">{{cite web |title=Q.5240 Indo-African Summit |date=30 April 2008 |url=https://www.mea.gov.in/lok-sabha?dtl/14327/Q5240_IndoAfrican_Summit |publisher=Ministry of External Affairs, Government of India}}</ref> ਜਪਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 2006 ਦੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। 2008 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਪਾਨ ਦੌਰੇ ਵੀ ਇਸ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।<ref name="MMS-deep-japan">{{cite web |title=India–Japan Relations |url=https://www.mea.gov.in/Images/pdf/indiajapanrelationsnov2012.pdf |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=November 2012}}</ref> ==== ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ==== [[File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh meeting the Prime Minister of Bangladesh, Mrs. Sheikh Hasina, in Dhaka, Bangladesh on September 06, 2011 (1).jpg|thumb|right|alt=6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਹਸੀਨਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।|6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਹਸੀਨਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘ।]] 6–7 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਕੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ, ਸੰਪਰਕ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ, ਊਰਜਾ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="MMS-comprehensive-bangladesh-framework">{{cite web |title=Framework Agreement on Cooperation for Development between India and Bangladesh |url=https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/5218/Framework_Agreement_on_Cooperation_for_Development_between_India_and_Bangladesh |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=6 September 2011}}</ref> ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ 1974 ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਹੱਦ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 2011 ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਣਨਿਰਧਾਰਤ ਸਰਹੱਦੀ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਐਨਕਲੇਵਾਂ ਦੇ ਅਦਲਾ-ਬਦਲ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਬਕਾਇਆ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੀ।<ref name="MMS-comprehensive-bangladesh-boundary">{{cite web |title=India and Bangladesh: Land Boundary Agreement |url=https://www.mea.gov.in/Uploads/PublicationDocs/24529_LBA_MEA_Booklet_final.pdf |website=Ministry of External Affairs, Government of India}}</ref> ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਬੀਘਾ ਕੌਰੀਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਦਹਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਅੰਗਾਰਪੋਤਾ ਤੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="MMS-comprehensive-tinbigha">{{cite web |title=Visit of Prime Minister of Bangladesh to Tin Bigha |url=https://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/15025/Visit+of+Prime+Minister+of+Bangladesh+to+Tin+Bigha |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=19 October 2011}}</ref> ==== ਆਸੀਆਨ ਅਤੇ ਜੀ20 ==== ਦਸੰਬਰ 2012 ਦੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਭਾਰਤ–ਆਸੀਆਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਵਾਰਤਾ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ''ASEAN–India Vision Statement'' ਅਪਣਾਇਆ।<ref name="MMS-comprehensive-asean2012">{{cite web |title=India–ASEAN Relations |url=https://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/India-ASEAN-Relations-August-2018.pdf |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=August 2018}}</ref> 15 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੇ ਜੀ20 ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਜੀ20 ਮੰਚ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ।<ref name="MMS-comprehensive-g20speech">{{cite web |title=Statement by the Prime Minister Dr. Manmohan Singh at the Summit of the Heads of State or Governments of the G20 countries on Financial Markets and the World Economy |url=https://www.mea.gov.in/speeches-statements?dtl/1747/Statement_by_the_Prime_Minister_Dr_Manmohan_Singh_at_the_Summit_of_the_Heads_of_State_or_Governments_of_the_G20_countries_on_Financial_Markets_and_the_World_Economy |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=15 November 2008}}</ref> ==== ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ==== 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਲੀਬੀਆ ਬਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮਤੇ 1970 ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮਤੇ 1973 ਦੀ ਵੋਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਮਤੇ 1973 ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਨੋ-ਫਲਾਈ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="MMS-check-libya">{{cite report |title=India’s Response to the Libyan Crisis |date=13 April 2011 |url=https://www.files.ethz.ch/isn/137524/IB_IndiaLibyaCrisis.pdf}}</ref> 22 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੇ ਲੀਬੀਆ ਉੱਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਤਾ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-83">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/parties-unite-to-slam-strikes-on-libya/articleshow/7766649.cms|title=Parties unite to slam strikes on Libya|date=23 March 2011|publisher=Times of India|archive-date=29 March 2023|access-date=27 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329054016/https://timesofindia.indiatimes.com/india/parties-unite-to-slam-strikes-on-libya/articleshow/7766649.cms|url-status=live}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2011 ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ-ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-85">{{cite news |last=Diwakar |date=25 September 2011 |title=Manmohan slams West for using force to change regimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/manmohan-slams-west-for-using-force-to-change-regimes/articleshow/10108923.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=14 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025012351/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-25/india/30200524_1_libya-sovereignty-countries |archive-date=25 October 2012}}</ref> ਭਾਰਤ ਨੇ ਗੱਦਾਫ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਤੁਰੰਤ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।<ref name="MMS-src-86">{{cite news|title=Why India Admired Gaddafi|url=https://thediplomat.com/indian-decade/2011/10/28/why-india-admired-gaddafi/|access-date=30 December 2012|newspaper=The Diplomat|date=28 October 2011|archive-date=10 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510062719/http://thediplomat.com/indian-decade/2011/10/28/why-india-admired-gaddafi/|url-status=live}}</ref><ref name="MMS-src-87">{{cite news|title=India Quiet on Gaddafi Killing|url=https://thediplomat.com/indian-decade/2011/10/23/india-quiet-on-gaddafi-killing/|access-date=30 December 2012|newspaper=The Diplomat|date=23 October 2011|archive-date=10 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510042400/http://thediplomat.com/indian-decade/2011/10/23/india-quiet-on-gaddafi-killing/|url-status=live}}</ref> ਲੀਬੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-88">{{cite news|title=India offers all help to Libya|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/India-offers-all-help-to-Libya/articleshow/10434464.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510142536/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-21/middle-east/30305924_1_muammar-gaddafi-libyan-people-unsc-resolution|url-status=live|archive-date=10 May 2013|access-date=30 December 2012|newspaper=[[The Times of India]]|date=21 October 2011}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੋਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਿਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਰਾਜਦੂਤ ਭੇਜਿਆ।<ref name="MMS-src-89">{{cite news|title=India and Ivory Coast Send Ambassadors to Libya|url=http://libyaninvestment.com/libya-business-news/65278-india-and-ivory-coast-send-ambassadors-to-libya.html|access-date=30 December 2012|date=3 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107032952/http://libyaninvestment.com/libya-business-news/65278-india-and-ivory-coast-send-ambassadors-to-libya.html|archive-date=7 November 2014|url-status=dead}}</ref> == ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (2014–2024) == [[File:The former Prime Minister of India, Dr. Manmohan Singh addressing at the release of Book “MOVING ON… MOVING FORWARD A YEAR IN OFFICE”, published on the completion of One Year in the Office of the Vice President (cropped).JPG|thumb|right|alt=ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।|ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ।]] 2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ 17 ਮਈ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ 26 ਮਈ ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਤੱਕ ਉਹ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-110">{{cite news |last1=Ghosh |first1=Deepshikha |title=Prime Minister Manmohan Singh Resigns After 10 Years in Office |url=https://www.ndtv.com/elections-news/prime-minister-manmohan-singh-resigns-after-10-years-in-office-562442 |access-date=18 June 2023 |work=NDTV |date=17 May 2014 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226123531/https://www.ndtv.com/elections-news/prime-minister-manmohan-singh-resigns-after-10-years-in-office-562442 |url-status=live }}</ref><ref name="MMS-src-111">{{cite magazine |title=Manmohan Singh to continue as PM till Modi assumes office |url=https://www.indiatoday.in/elections/highlights/story/manmohan-singh-resigns-as-prime-minister-193309-2014-05-17 |access-date=18 June 2023 |magazine=India Today |date=17 May 2014 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226123726/https://www.indiatoday.in/elections/highlights/story/manmohan-singh-resigns-as-prime-minister-193309-2014-05-17 |url-status=live }}</ref> ਉਹ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ, ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ ਨਾਲ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਹੁੰ-ਚੁੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="MMS-src-112">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-27572807|title=At the scene: Sanjoy Majumder, BBC News, Delhi|publisher=BBC News|accessdate=26 December 2024|date=26 May 2014|archive-date=17 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241017210809/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-27572807|url-status=live}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਚੇਅਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰ ਆਈ।<ref name="MMS-src-113">{{cite web |url=https://www.asian-voice.com/News/India/North/Former-PM-Manmohan-Singh-returns-to-teaching |title=Former PM Manmohan Singh returns to teaching |publisher=Asian Voice |date=13 April 2016 |access-date=15 August 2016 |archive-date=22 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822142930/https://www.asian-voice.com/News/India/North/Former-PM-Manmohan-Singh-returns-to-teaching |url-status=live }}</ref> 19 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ ਉਹ ਮਦਨ ਲਾਲ ਸੈਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਸੀਟ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚੁਣੇ ਗਏ।<ref name="MMS-check-rajasthan">{{cite news |title=Manmohan Singh elected unopposed to Rajya Sabha |date=20 August 2019 |url=https://indianexpress.com/article/india/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha-5917372/ |work=The Indian Express}}</ref> 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਉਸ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੀ।<ref name="MMS-src-114">{{cite news |title=Manmohan Singh to end 33 years stint in RS on Apr 3; Sonia Gandhi to begin first |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/manmohan-singh-to-end-33-years-stint-in-rs-on-apr-3-sonia-gandhi-to-begin-first/articleshow/107698236.cms |work=The Times of India |date=14 February 2024 |access-date=1 March 2024 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217051627/https://timesofindia.indiatimes.com/india/manmohan-singh-to-end-33-years-stint-in-rs-on-apr-3-sonia-gandhi-to-begin-first/articleshow/107698236.cms |url-status=live }}</ref> ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐੱਮ. ਵੈਂਕਈਆ ਨਾਇਡੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ Moving On… Moving Forward: A Year in Office ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref name="MMS-deep-book2018">{{cite web |title=PM Modi, Manmohan Singh Unveil Book on Venkaiah Naidu |url=https://www.news18.com/photogallery/india/pm-modi-manmohan-singh-unveil-book-on-venkaiah-naidu-1865813.html |website=News18 |date=3 September 2018}}</ref> === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਮੁੜ ਫੇਰੀ === ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਕਟੜਾ ਦਲ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਘਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਘਰ ਖ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਖ਼ਸਤਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਉਸ ਮਿਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ।<ref name="MMS-amritsar-house-and-college" /> 2018 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕਨਵੋਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਰਾਮ ਜੈਨ, ਐੱਸ. ਆਰ. ਕਾਲੀਆ, ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਤ੍ਰਿਖਾ, ਬੀ. ਐੱਲ. ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸੰਤ ਰਾਮ ਗਰੋਵਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਤਿੰਦਰ ਲਾਂਬਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜੋ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="MMS-src-15" /> ਇਹ ਵਾਪਸੀ 1948 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੀ.ਏ. ਹਾਨਰਜ਼ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਲ 1952 ਹੈ, 1948 ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-amritsar-education-biography" /><ref name="MMS-deep-cv-university" /> === ਨੋਟਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ === 24 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ 500 ਅਤੇ 1,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਨੋਟਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲੇ ਧਨ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਕਰੰਸੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨਾ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਨਕਦੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਲਾਗੂਕਰਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਨਾਕਾਮੀ ਅਤੇ “organised loot and legalised plunder” ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਸਦੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤਸਦੀਕ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-final-demonetisation">{{cite news |title=Demonetisation an organised loot and legalised plunder, says Manmohan Singh |url=https://www.business-standard.com/article/politics/demonetisation-an-organised-loot-and-legalised-plunder-says-manmohan-singh-116112400334_1.html |work=Business Standard |date=24 November 2016 |access-date=8 November 2026}}</ref> === ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦੀ ਤਣਾਅ ਬਾਰੇ 2020 ਦਾ ਬਿਆਨ === 22 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ ਗਲਵਾਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਸਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਜਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਤਤਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸੀ।<ref name="MMS-china2020-statement">{{cite news |title=‘Disinformation is no substitute for diplomacy’: Manmohan Singh to PM Modi on Ladakh stand-off |url=https://indianexpress.com/article/india/india-china-border-news-manmohan-singh-letter-pm-narendra-modi-6470379/ |work=The Indian Express |date=22 June 2020 |access-date=8 November 2026}}</ref> === ਕੋਵਿਡ-19 ਟੀਕਾਕਰਨ ਬਾਰੇ 2021 ਦੀ ਚਿੱਠੀ === 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਟੀਕਾਕਰਨ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਟੀਕਿਆਂ ਦੇ ਆਰਡਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਜਨਤਕ ਕਰਨਾ, ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਦਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ, ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਲਚਕ, ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ, ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਢਿੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਸਨ।<ref name="MMS-covid2021-letter">{{cite news |title=Manmohan Singh writes to PM Modi, gives 5 suggestions to battle COVID-19 crisis |url=https://www.onmanorama.com/news/india/2021/04/18/manmohan-singh-pm-modi-letter-five-suggestions.html |work=Onmanorama |date=18 April 2021 |access-date=8 November 2026}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸਿੰਘ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਉਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਮਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ ਹਨ।<ref name="MMS-src-139">{{cite web |title=Dr. Manmohan Singh: Personal Profile |url=http://www.pmindia.nic.in/meet.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303150424/http://pmindia.nic.in/meet.htm |archive-date=3 March 2009 |access-date=4 April 2009 |publisher=Prime Minister's Office, Government of India}}</ref> ਉਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਹਨ।<ref name="MMS-src-140">{{cite web |last1=University |first1=Ashoka |title=Faculty/Staff |url=https://ashoka.edu.in/faculty#!/upinder-singh-1055 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128081411/https://ashoka.edu.in/faculty#!/upinder-singh-1055 |archive-date=28 November 2020 |access-date=11 December 2020 |website=Ashoka University |language=en}}</ref> ਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫ਼ਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਰੂਰਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ''The Last Frontier: People and Forests in Mizoram'' ਅਤੇ ''Nine by Nine'' ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹਨ।<ref name="MMS-src-141">{{cite web |date=28 January 2009 |title=Meet Dr. Singh's daughter |url=http://specials.rediff.com/news/2009/jan/28slid1-dr-manmohan-singhs-daughter-daman-singh-turns-author.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331160626/http://specials.rediff.com/news/2009/jan/28slid1-dr-manmohan-singhs-daughter-daman-singh-turns-author.htm |archive-date=31 March 2009 |access-date=4 April 2009 |work=Rediff.com}}</ref> ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-142">{{cite news |last=Rajghatta |first=Chidanand |date=21 December 2007 |title=PM's daughter puts White House in the dock |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/PMs-daughter-puts-White-House-in-the-dock/articleshow/2639327.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024115733/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-12-21/india/27983907_1_aclu-statement-cia-tapes |archive-date=24 October 2012 |access-date=13 October 2008 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਈ ਅਸ਼ੋਕ ਪਟਨਾਇਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਦੇ 1983 ਬੈਚ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੈਟਗ੍ਰਿਡ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-143">{{cite news |date=31 August 2016 |title=An NDA boost for NATGRID, Home Minister reviews progress |url=https://www.indiatoday.in/india/story/natgrid-nda-home-minister-p-chidambaram-26-11-338373-2016-08-31 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160901035542/http://indiatoday.intoday.in/story/natgrid-nda-home-minister-p-chidambaram-26-11/1/753750.html |archive-date=1 September 2016 |access-date=1 September 2016 |work=India Today |location=New Delhi, India}}</ref> ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸਨ।<ref name="MMS-src-145">{{cite news |title="We Must Make Intelligent Choices": Manmohan Singh On His Vegetarian Diet |url=https://www.ndtv.com/india-news/when-manmohan-singh-revealed-why-he-preferred-a-vegetarian-diet-7341397 |work=NDTV |date=27 December 2024 |access-date=30 December 2024 |archive-date=29 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241229172634/https://www.ndtv.com/india-news/when-manmohan-singh-revealed-why-he-preferred-a-vegetarian-diet-7341397 |url-status=live }}</ref> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 3, ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਮਾਰਗ ਸਥਿਤ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="MMS-src-146">{{Cite web| url=https://www.firstpost.com/india/former-pm-manmohan-singh-moves-to-3-motilal-nehru-marg-1543989.html| title=Former PM Manmohan Singh moves to 3, Motilal Nehru Marg| date=27 May 2014| access-date=21 May 2018| archive-date=6 July 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180706165243/https://www.firstpost.com/india/former-pm-manmohan-singh-moves-to-3-motilal-nehru-marg-1543989.html| url-status=live}}</ref> ਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਸਤਕ Strictly Personal: Manmohan and Gursharan ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 1984 ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਨੂੰ ਭੀੜ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਈ ਵਿਜੈ ਟਾਂਖਾ ਨੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਸੜਨ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ।<ref name="MMS-deep-house1984">{{cite web |title=During 1984 riots, even Manmohan Singh’s family home was about to be burnt down |url=https://theprint.in/politics/during-1984-riots-even-manmohan-singhs-family-home-was-about-to-be-burnt-down/106423/ |website=ThePrint |date=28 August 2018}}</ref> 1984 ਦੇ ਰਾਹਤ ਯਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਲਾਂਜਨ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''Sikhs: The Untold Agony of 1984'' ਦੀ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਕਿਆ ਦਰਜ ਹੈ। ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਦੱਸੀ ਸੀ।<ref name="MMS-earned-research-relief1984">{{cite web |title=1984: Memories of massacre |url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/1984-memories-of-massacre-115110501480_1.html |website=Business Standard; book review by Archis Mohan |date=5 November 2015}}</ref> == ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮੌਤ == [[File:H20241228173971.jpg|thumb|right|alt=ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਮੁਰਮੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ।|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਮੁਰਮੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ।]] ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਿਲ ਦੀ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ 2009 ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="MMS-src-147">{{cite news |date=24 January 2009 |title=One graft successfully performed on Manmohan Singh |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200901241640.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414041423/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200901241640.htm |archive-date=14 April 2009 |access-date=24 January 2009 |work=The Hindu |location=Chennai, India}}</ref> ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-148">{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/manmohan-singh-hospitalised-health-update-6404101/|title=Manmohan Singh stable, developed reaction to medication: Hospital sources|publisher=Indian Express|date=11 May 2020|accessdate=26 December 2024|archive-date=26 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226221538/https://indianexpress.com/article/india/manmohan-singh-hospitalised-health-update-6404101/|url-status=live}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-149">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/apr/21/ex-indian-pm-manmohan-singh-admitted-hospital-covid |title=Ex-Indian PM Manmohan Singh admitted to hospital with Covid |work=The Guardian |accessdate=27 December 2024|date=21 April 2021}}</ref><ref name="MMS-src-150">{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/former-pm-manmohan-singh-s-health-condition-improving-101634323634814.html|title=Former PM Manmohan Singh's health condition improving|publisher=The Hindustan Times|accessdate=26 December 2024|date=16 October 2021}}</ref> 26 ਦਸੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬੀਅਤ ਵਿਗੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਮਜ਼ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-151">{{cite news |last1=Phabhu |first1=Sunil |title=Former PM Manmohan Singh, 92, Admitted To AIIMS In Delhi |url=https://www.ndtv.com/india-news/ex-pm-manmohan-singh-admitted-to-aiims-in-delhi-7337980 |work=www.ndtv.com |publisher=NDTV |date=26 December 2024 |language=en |archive-date=26 December 2024 |access-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226164701/https://www.ndtv.com/india-news/ex-pm-manmohan-singh-admitted-to-aiims-in-delhi-7337980 |url-status=live }}</ref> ਉਸੇ ਦਿਨ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-153">{{cite news |last1=Achom |first1=Debanish |date=26 December 2024 |title=Manmohan Singh, 2-Time PM And Architect Of India's Economic Reforms, Dies At 92 |url=https://www.ndtv.com/india-news/manmohan-singh-2-time-pm-and-architect-of-indias-economic-reforms-dies-at-92-7338451 |work=NDTV |access-date=26 December 2024 |archive-date=26 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226171144/https://www.ndtv.com/india-news/manmohan-singh-2-time-pm-and-architect-of-indias-economic-reforms-dies-at-92-7338451 |url-status=live }}</ref><ref name="MMS-src-155">{{cite news |title=India's former PM Manmohan Singh dies aged 92 |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-former-pm-manmohan-singh-dies-aged-92-2024-12-26/ |access-date=26 December 2024 |work=Reuters |date=26 December 2024}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 2025 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-156">{{cite news |title=India announces state funeral for ex-PM Manmohan Singh |url=https://www.france24.com/en/live-news/20241227-india-announces-state-funeral-for-ex-pm-manmohan-singh |access-date=27 December 2024 |work=France 24 |date=27 December 2024}}</ref><ref name="MMS-src-157">{{cite web |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2088262 |title=Press Release |publisher=Press Information Bureau, Government of India |date=28 December 2024 |accessdate=28 December 2024}}</ref> 28 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਨਿਗਮ ਬੋਧ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-2" /> ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਮੁਰਮੂ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਗਦੀਪ ਧਨਖੜ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ, ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ, ਰਾਜਨਾਥ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਐੱਚ. ਡੀ. ਦੇਵੇਗੌੜਾ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="MMS-src-136">{{cite web |date=26 December 2024 |title=Former PM Manmohan Singh death reactions LIVE: PM Modi, leaders pay tribute |url=https://www.thehindu.com/news/national/former-prime-minsiter-manmohan-singh-passes-away-reactions-live-updates/article69030751.ece |accessdate=26 December 2024 |work=The Hindu}}</ref> ਮੌਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਅੱਧੇ ਝੁਕਾਏ ਗਏ।<ref name="MMS-src-137">{{cite web | author=The Hindu Bureau | title=As mark of respect for Manmohan Singh, Mauritius flag to be flown half-mast till sunset on December 28 | website=The Hindu | date=28 December 2024 | url=https://www.thehindu.com/news/international/as-mark-of-respect-for-manmohan-singh-mauritius-flag-to-be-flown-half-mast-till-sunset-on-december-28/article69036428.ece | access-date=29 December 2024 | archive-date=28 December 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241228092953/https://www.thehindu.com/news/international/as-mark-of-respect-for-manmohan-singh-mauritius-flag-to-be-flown-half-mast-till-sunset-on-december-28/article69036428.ece | url-status=live }}</ref><ref name="MMS-src-138">{{cite web | title=Special prayers for Manmohan Singh held across Bhutan, King attends funeral | website=Business Standard | date=28 December 2024 | url=https://www.business-standard.com/external-affairs-defence-security/news/special-prayers-for-manmohan-singh-held-across-bhutan-king-attends-funeral-124122800414_1.html | access-date=29 December 2024}}</ref> === ਯਾਦਗਾਰ === ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਅਰਬਨ ਆਰਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਥਲ ਵਿਖੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਮੇਤ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ 25 ਅਗਸਤ 2026 ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ।<ref name="MMS-deep-memorial-minutes">{{cite web |title=Delhi body gives nod to memorial for Manmohan Singh at Rajghat |url=https://www.htsyndication.com/hindustan-times/article/delhi-body-gives-nod-to-memorial-for-manmohan-singh-at-rajghat/103839851 |website=Hindustan Times / HT Syndication |date=5 September 2026}}</ref> ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤੀ ਬਣਤਰ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਸਮਾਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਇਮਾਰਤੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੱਖਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=Sinha |first=Snehil |date=5 September 2026 |title=Delhi body approves Manmohan Singh’s memorial at Rajghat, sets conditions |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/delhi-body-approves-manmohan-singh-s-memorial-at-rajghat-sets-conditions-rashtriya-smriti-sthal-101788544946809.html |work=Hindustan Times}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1987 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਦਾ ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਪੁਰਸਕਾਰ (1956), ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਦਾ ਰਾਈਟ ਪੁਰਸਕਾਰ (1955), ਯੂਰੋਮਨੀ ਦਾ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (1993), ਏਸ਼ੀਆਮਨੀ ਦਾ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (1993 ਅਤੇ 1994) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1995) ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਸਮੇਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।<ref name="MMS-check-pmo" /> 2010 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref name="MMS-src-117" /> ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਰ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੇਈ ਏਸ਼ੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ (1997), ਲੋਕਮਾਨਿਆ ਤਿਲਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (1997), ਜਸਟਿਸ ਕੇ. ਐੱਸ. ਹੇਗੜੇ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਐੱਚ. ਐੱਚ. ਕਾਂਚੀ ਸ੍ਰੀ ਪਰਮਾਚਾਰਯ ਪੁਰਸਕਾਰ (1999) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ ਨਫ਼ੀਲਡ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> 5 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਅਕੀਹੀਤੋ ਵੱਲੋਂ ''Grand Cordon of the Order of the Paulownia Flowers'' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਭਾਰਤ–ਜਪਾਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MMS-academic-photo-review-japan2014">{{cite web |title=Former PM Manmohan Singh receives Japan’s top national award |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/former-pm-manmohan-singh-receives-japan-s-top-national-award-114110500180_1.html |website=Business Standard / ANI |date=5 November 2014}}</ref> ਜਪਾਨੀ ਦੂਤਘਰ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਡਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ।<ref name="MMS-academic-photo-review-japan2014-first">{{cite web |title=Former Prime Minister Manmohan Singh Chosen for Japan’s Top National Award |url=https://www.ndtv.com/india-news/former-prime-minister-manmohan-singh-chosen-for-japans-top-national-award-688290 |website=NDTV / Press Trust of India |date=3 November 2014}}</ref> === ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ === [[File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh in a procession at Cambridge University where he would be conferred with a Honorary Degree, in London on October 11, 2006 (1).jpg|thumb|right|alt=11 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ।|11 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ।]] ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੰਘ 1957 ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੈਨਬਰੀ ਸਕਾਲਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1982 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ 1994 ਵਿੱਚ ਨਫ਼ੀਲਡ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1985 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਇਕਨਾਮਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> 8 ਜੁਲਾਈ 2005 ਨੂੰ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-comprehensive-oxford">{{cite web |title=Conferment of Honorary Degree on PM by Oxford University |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=10105 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=8 July 2005}}</ref> 11 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="MMS-comprehensive-cambridge" /> ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੀ ਡੀ.ਫਿਲ. ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਨ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> 2023 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਇੰਡੀਆ–ਯੂਕੇ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਆਨਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਧੀਨ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਆਨਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਫ਼ੀਲਡ ਕਾਲਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਐਂਡ ਅਲਮਨਾਈ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰੇਡ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="MMS-comprehensive-honour2023">{{cite web |title=Alumnus and Honorary Fellow Dr Manmohan Singh awarded Lifetime Achievement Honour |url=https://www.nuffield.ox.ac.uk/news-events/news/alumnus-and-honorary-fellow-dr-manmohan-singh-awarded-lifetime-achievement-honour/ |website=Nuffield College, University of Oxford |date=9 February 2023}}</ref> ==== ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ==== ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਸਨਮਾਨ !! ਵੇਰਵਾ |- | 1952 || ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡਲ || ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਬੀ.ਏ. ਹਾਨਰਜ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ |- | 1954 || ਉੱਤਰ ਚੰਦ ਕਪੂਰ ਮੈਡਲ || ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ |- | 1982 || ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ || ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਬੈਂਕਰਜ਼ |- | 1986 || ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਲੋ || ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਐੱਨਸੀਈਆਰਟੀ |- | 1994 || ਡਿਸਟਿੰਗਵਿਸ਼ਡ ਫੈਲੋ || ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਇਕਾਨਮੀ, ਪਾਲਿਟਿਕਸ ਐਂਡ ਸੁਸਾਇਟੀ ਕੇਂਦਰ |- | 1994 || ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ || ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ |- | 1999 || ਫੈਲੋ || ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ |- | 2000 || ਅੰਨਾਸਾਹਿਬ ਚਿਰਮੁਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ || ਅੰਨਾਸਾਹਿਬ ਚਿਰਮੁਲੇ ਟਰੱਸਟ, ਸਤਾਰਾ |} <ref name="MMS-deep-cv-university" /> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ 12 ਮਾਰਚ 1983 ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਅਤੇ 3 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅਜ਼ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name="MMS-earned-research-pu-honoris">{{cite web |title=Record of Honoris Causa Degrees w.e.f. 1949 |url=https://pu.ac.in/honoris-causa.php |website=Panjab University}}</ref> ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨ-ਵੇਰਵਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ; ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਸ੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਿਰੂਪਤੀ; ਬੋਲੋਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹਰਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਿਸਾਰ; ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਥਾਪਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਪਟਿਆਲਾ; ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਰੁੜਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਅਲਬਰਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਡਾ. ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਗਰਾ; ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਾਈਨਜ਼, ਧਨਬਾਦ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੁਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਰਾਏਪੁਰ ਤੋਂ ਵੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="MMS-deep-cv-university" /> ==== ਹੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸਨਮਾਨ ==== 5 ਦਸੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ''Professor Honoris Causa'' ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟਰੇਟ ਖੋਜ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਸੀ, ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਨਵੀਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-academic-photo-review-moscow2005">{{cite web |title=Speech by Prime Minister Dr. Manmohan Singh accepting the title of Professor Honoris Causa at the Moscow State University |url=https://www.mea.gov.in/outoging-visit-detail.htm?2880/Speech+by+Prime+Minister+Dr+Manmohan+Singh+accepting+the+title+of+Professor+Honoris+Causa+at+the+Moscow+State+University |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=5 December 2005}}</ref> 1 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਰਿਆਧ ਦੀ ਕਿੰਗ ਸਾਊਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੋਂ 1 ਮਾਰਚ 2010 ਤੱਕ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੌਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।<ref name="MMS-academic-photo-review-saud-degree">{{cite web |title=PM conferred honorary doctorate by King Saud University |url=https://www.dnaindia.com/india/report-pm-conferred-honorary-doctorate-by-king-saud-university-1353813 |website=DNA / Press Trust of India |date=1 March 2010}}</ref><ref name="MMS-academic-photo-review-saud-speech">{{cite web |title=PM’s address at the King Saud University |url=https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/speech-details.php?nodeid=865 |website=Prime Minister’s Office, Government of India}}</ref> 3 ਜੁਲਾਈ 2010 ਨੂੰ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 42ਵੇਂ ਡਿਗਰੀ ਵੰਡ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ''Doctor of Science (Honoris Causa)'' ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਿਗਰੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਸੀ, ਖੋਜ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਨਹੀਂ।<ref name="MMS-academic-photo-review-iitk2010">{{cite web |title=XLII Convocation: Prime Minister’s Speech at IIT-Kanpur |url=https://www.iitk.ac.in/doaaold/convocation2010/PM_speech_at_iitk.pdf |website=Indian Institute of Technology Kanpur |date=3 July 2010}}</ref> ==== ਆਨਰੇਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ==== <gallery mode="packed" heights="180"> File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh after receiving the Honorary Degree in Civil Law by the Oxford University, London, United Kingdom on July 8, 2005.jpg|8 ਜੁਲਾਈ 2005 ਨੂੰ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਸਿਵਲ ਲਾਅ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ। File:The Rector of Moscow State University Mr. Victor Sadovnichy Conferring the title of “Professor Honoris Causa” on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh on behalf of the Moscow State University in Moscow on December 5, 2005.jpg|5 ਦਸੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ Professor Honoris Causa ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ। File:Manmohan Singh at a ceremony where he was conferred with Honourary Doctoral Degree by His Royal Highness the Prince Philip, Duke of Edinburgh, Chancellor of Cambridge University, in London on October 11, 2006.jpg|11 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ। File:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh being conferred the honorary doctorate by the King Saud University, in Riyadh, Saudi Arabia on March 01, 2010.jpg|1 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਰਿਆਧ ਦੀ ਕਿੰਗ ਸਾਊਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ। File:The Prime Minister, Dr Manmohan Singh being conferred with the Honorary degree of Doctor in Science (Honoris Causa), at the Convocation of the IIT, Kanpur on July 03, 2010.jpg|3 ਜੁਲਾਈ 2010 ਨੂੰ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ Doctor of Science (Honoris Causa) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ। </gallery> == ਜਨਤਕ ਛਵੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == [[File:Official Portrait of the Prime Minister Dr. Manmohan Singh (3x4 cropped).jpg|thumb|right|alt=ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 2004 ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ।|ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 2004 ਦਾ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ।]] ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ''Absolute Khushwant'' ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 1999 ਦੀ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਲਈ ਉਧਾਰ ਲਏ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।<ref name="MMS-src-115">{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Manmohan-Singh-is-the-best-example-of-integrity-Khushwant-Singh/articleshow/6325672.cms |title=PM Manmohan Singh: PM Manmohan Singh is the best example of integrity: Khushwant Singh |work=The Times of India |date=17 August 2010 |access-date=19 December 2019 |archive-date=11 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611102937/https://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Manmohan-Singh-is-the-best-example-of-integrity-Khushwant-Singh/articleshow/6325672.cms |url-status=live }}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਅਲਬਰਾਦਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-src-116">{{cite web |author=Christopher Dickey |url=http://www.newsweek.com/content/newsweek/2010/08/16/go-to-the-head-of-the-class.html |title=Go to the Head of the Class |work=Newsweek |date=16 August 2010 |access-date=15 February 2011 |archive-date=29 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429213828/http://www.newsweek.com/content/newsweek/2010/08/16/go-to-the-head-of-the-class.html |url-status=live }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਹੈਨਰੀ ਕਿਸਿੰਜਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-117">{{cite news |title=Manmohan Singh honoured with 2010 World Statesman Award |url=http://www.hindustantimes.com/world-news/Americas/Manmohan-Singh-honoured-with-2010-World-Statesman-Award/Article1-603591.aspx |newspaper=Hindustan Times |agency=PTI |date=23 September 2010 |access-date=27 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509014458/http://www.hindustantimes.com/world-news/Americas/Manmohan-Singh-honoured-with-2010-World-Statesman-Award/Article1-603591.aspx |archive-date=9 May 2013 }}</ref> ''ਫੋਰਬਜ਼'' ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ 2010 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ 18ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨ।<ref name="MMS-src-118">{{cite news | url=https://www.forbes.com/profile/manmohan-singh | work=Forbes | title=The World's Most Powerful People: Manmohan Singh | date=3 November 2010 | access-date=4 September 2017 | archive-date=16 September 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170916231114/https://www.forbes.com/profile/manmohan-singh/ | url-status=live }}</ref> ਉਹ 2012 ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 19ਵੇਂ ਅਤੇ 28ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹੇ।<ref name="MMS-src-121">{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/manmohan-singh/|title=Manmohan Singh|website=[[Forbes]]|access-date=16 November 2016|archive-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207155347/https://www.forbes.com/profile/manmohan-singh/|url-status=live}}</ref><ref name="MMS-src-122">{{cite web|url=http://blogs.reuters.com/india/2013/10/31/sonia-gandhi-manmohan-singh-slip-in-forbes-most-powerful-list/|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103061614/http://blogs.reuters.com/india/2013/10/31/sonia-gandhi-manmohan-singh-slip-in-forbes-most-powerful-list/|url-status=dead|archive-date=3 November 2013|title=Sonia Gandhi, Manmohan Singh slip in Forbes' most powerful list|first=Tony|last=Tharakan|access-date=16 November 2016|date=31 October 2013}}</ref> ਫੋਰਬਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਹਿਰੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-119">{{cite news | url=https://www.forbes.com/profile/sonia-gandhi | work=Forbes | title=The World's Most Powerful People: Sonia Gandhi | date=3 November 2010 | access-date=4 September 2017 | archive-date=6 November 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101106203529/http://www.forbes.com/profile/sonia-gandhi | url-status=live }}</ref> ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਗ੍ਰੇਗ ਸ਼ੈਰੀਡਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ।<ref name="MMS-src-120">{{cite web|url=https://www.theaustralian.com.au/commentary/strengthen-team-india/news-story/4d52199f3e0ef132c0c4e32b7b1ae7e8|title=Strengthen Team India|work=The Australian|date=21 May 2009|access-date=17 March 2011|archive-date=23 May 2009|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523170731/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25513283-7583,00.html|url-status=live}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਟਾਈਮ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਸੰਸਕਰਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ "underachiever" ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ, ਅਰਥਾਤ ਉਮੀਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਗੂ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮਨੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ ਅਤੇ ਯੂਪੀਏ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਨੇ ਇਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਯਾਦਵ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ।<ref name="MMS-src-125">{{cite news| url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-08/india/32588303_1_growth-path-magazine-scandals| archive-url= https://web.archive.org/web/20130512022340/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-08/india/32588303_1_growth-path-magazine-scandals| url-status= dead| archive-date= 12 May 2013| work= [[The Times of India]]| title= Time magazine dubs Manmohan Singh as 'underachiever'. | date=8 July 2012 }}</ref><ref name="MMS-src-126">{{cite news| url= http://www.indianexpress.com/news/cong-counters-time-magazines-underachiever-remark-against-pm/971792/| title= Cong counters Time magazine's 'underachiever' remark against PM| date= 8 July 2012| access-date= 8 July 2012| archive-date= 11 June 2024| archive-url= https://web.archive.org/web/20240611102956/https://indianexpress.com/article/political-pulse/cong-counters-time-magazines-underachiever-remark-against-pm/| url-status= live}}</ref> ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਉੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ।<ref name="MMS-src-129">{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/manmohan-singh-lk-advani-jan-chetna-yatra-143884-2011-10-20 |title=Manmohan Singh is a weak PM, reiterates Advani: East News – India Today |access-date=17 May 2012 |archive-date=22 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022161250/http://indiatoday.intoday.in/story/manmohan-singh-lk-advani-jan-chetna-yatra/1/157000.html |url-status=live }}. Indiatoday.intoday.in (21 October 2011). Retrieved 17 May 2012.</ref> ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ 2020 ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ''A Promised Land'' ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ, ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਦੱਸਿਆ।<ref name="MMS-src-128">{{cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/26/1045646076/manmohan-singh-dies-india|title=Manmohan Singh, India's prime minister from 2004 to 2014, has died|publisher=NPR|date=26 December 2024|accessdate=26 December 2024}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="MMS-src-132">{{cite news |last1=Sethi |first1=Nidhi |title="Missing 'Educated Prime Minister' Like Manmohan Singh": Arvind Kejriwal |url=https://www.ndtv.com/india-news/missing-educated-prime-minister-like-manmohan-singh-arvind-kejriwal-1860549 |access-date=16 August 2023 |work=NDTV |date=31 May 2018}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਣੀ ਦੱਸਿਆ।<ref name="MMS-src-133">{{cite news |title="Country Is Indebted To Him": Nitin Gadkari's Praise For Manmohan Singh |url=https://www.ndtv.com/india-news/nitin-gadkaris-praise-for-manmohan-singh-country-is-indebted-to-him-3502152 |access-date=16 August 2023 |work=NDTV |agency=PTI |date=8 November 2022 |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816114605/https://www.ndtv.com/india-news/nitin-gadkaris-praise-for-manmohan-singh-country-is-indebted-to-him-3502152 |url-status=live }}</ref> ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ "night watchman" ਅਤੇ "puppet of the Gandhi family" ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦੋਸ਼ ਸਨ।<ref name="MMS-src-134">{{cite news |last=Das |first=Mala |date=22 February 2019 |title=Narendra Modi targets Gandhis, calls Manmohan Singh 'night watchman' |url=https://www.ndtv.com/india-news/narendra-modi-targets-gandhis-calls-manmohan-singh-night-watchman-514997 |work=NDTV |access-date=16 August 2023 |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816062413/https://www.ndtv.com/india-news/narendra-modi-targets-gandhis-calls-manmohan-singh-night-watchman-514997 |url-status=live }}</ref> 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸੰਸਦੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੋਟਿੰਗ ਲਈ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਉੱਤੇ ਸੰਸਦ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਫ਼ਰਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੱਸਿਆ।<ref name="MMS-src-135">{{cite news |last1=Mitra |first1=Chandrajit |date=8 February 2024 |title=PM Modi's Big Praise For Manmohan Singh: "Ideological Differences, But..." |url=https://www.ndtv.com/india-news/example-of-being-alert-of-duties-pm-narendra-modis-big-praise-for-manmohan-singh-5016993 |work=NDTV |access-date=29 July 2024 |archive-date=29 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729141008/https://www.ndtv.com/india-news/example-of-being-alert-of-duties-pm-narendra-modis-big-praise-for-manmohan-singh-5016993 |url-status=live }}</ref> ਦ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰੂਤੀ 800 ਕਾਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਵਰਲਡ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਐਵਾਰਡ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਾਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਵਾਲੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref name="MMS-deep-independent">{{cite web |title=Manmohan Singh: The best man for an impossible job |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/manmohan-singh-the-best-man-for-an-impossible-job-2089136.html |website=The Independent}}</ref> 2010 ਦੀ ਟਾਈਮ 100 ਸੂਚੀ ਲਈ ਇੰਦਰਾ ਨੂਈ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="MMS-src-124">{{cite magazine |last=Nooyi |first=Indra |date=29 April 2010 |title=The 2010 TIME 100: Manmohan Singh |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984864_1984890,00.html |magazine=Time}}</ref> 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਹੋਈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref name="MMS-src-127">{{cite news |author=[[Press Trust of India]] |title=No military action against Pakistan: India |work=Times of India |location=India |date=2 December 2008 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms |accessdate=9 December 2008 |archive-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205122918/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms |url-status=live }}</ref> === ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ === 3 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ, ਗਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਨਰਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਮੰਨੀ।<ref name="MMS-final-presser2014">{{cite news |title='History will be kinder to me': Dr Manmohan Singh's last press conference as Prime Minister |url=https://www.cnbctv18.com/india/history-will-be-kinder-to-me-dr-manmohan-singh-last-press-conference-as-prime-minister-19530581.htm |work=CNBC-TV18 |date=27 December 2024 |access-date=8 November 2026}}</ref> 2024 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਬਕਾ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ ਮਨੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ 2004–2014 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੇ 117 ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੌਰਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਦੌਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ; ਇਸ ਨੂੰ 117 ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤਸਦੀਕ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।<ref name="MMS-final-presscount">{{cite news |title=The Last Press Conference by an Indian PM in India Was 10 Years Ago |url=https://m.thewire.in/article/government/last-press-conference-indian-prime-minister |work=The Wire |date=3 January 2024 |access-date=8 November 2026}}</ref> === ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪਾਂ === 27 ਨਵੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਐਲਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਫਿਲ. ਅਤੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MMS-comprehensive-scholarship">{{cite web |title=Announcement of Dr. Manmohan Singh Scholarships by University of Cambridge |url=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=33302 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=27 November 2007}}</ref> ਇਸ ਮੌਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਸਾਲ ਅਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਆਸ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਾ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇ।<ref name="MMS-comprehensive-scholarship" /> ਸੇਂਟ ਜੌਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੀ 2026 ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ।<ref name="MMS-comprehensive-legacy2026">{{cite web |title=The Dr Manmohan Singh Scholarship: life, impact and legacy |url=https://johnian.joh.cam.ac.uk/articles/the-dr-manmohan-singh-scholarship-life-impact-and-legacy/ |website=St John’s College, University of Cambridge}}</ref> === ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਲਈ ਵਿਰਾਸਤ === ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ''Manmohan Singh Papers (1957–2014)'' ਨਾਮ ਦਾ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਦਮਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸੰਕਲਿਤ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲੇਖ, ਭਾਸ਼ਣ, ਇੰਟਰਵਿਊ, ਆਡੀਓ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਫੋਟੋਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1957–2003 ਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਈ 2004 ਤੋਂ ਮਈ 2014 ਤੱਕ ਦੀਆਂ 9,970 ਅਧਿਕਾਰਤ ਫੋਟੋਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ 2017 ਅਤੇ 2025 ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਦੇ ਦਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ਦਾਨੀ ਵਜੋਂ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।<ref name="MMS-earned-research-ashoka-archive">{{cite web |title=Manmohan Singh Papers (1957–2014) |url=https://archives.ashoka.edu.in/sub_community/58 |website=Archives of Contemporary India, Ashoka University}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਧਿਆਪਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ''ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ'' ਦੀ 2024 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 3,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="MMS-earned-research-mentor" /> == ਚੋਣ ਇਤਿਹਾਸ == === ਲੋਕ ਸਭਾ === {| class="wikitable" ! ਸਾਲ !! ਚੋਣ !! ਪਾਰਟੀ !! ਹਲਕਾ !! ਨਤੀਜਾ !! ਵੋਟਾਂ !! ਵੋਟ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |- | 1999 || 13ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ || [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] || ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ || ਹਾਰ || 2,31,231 || 46.25% |}<ref name="MMS-check-votes">{{cite web |title=South Delhi, Lok Sabha 1999 |url=https://www.indiavotes.com/lok-sabha/1999/delhi/south-delhi/ |website=IndiaVotes}}</ref> === ਰਾਜ ਸਭਾ === {| class="wikitable" ! ਕਾਰਜਕਾਲ !! ਪਾਰਟੀ !! ਰਾਜ !! ਸ਼ੁਰੂਆਤ !! ਸਮਾਪਤੀ !! ਮਿਆਦ |- | ਪਹਿਲਾ || [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] || [[ਅਸਾਮ]] || 1 ਅਕਤੂਬਰ 1991 || 14 ਜੂਨ 1995 || 3 ਸਾਲ, 256 ਦਿਨ |- | ਦੂਜਾ || ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ || ਅਸਾਮ || 15 ਜੂਨ 1995 || 14 ਜੂਨ 2001 || 5 ਸਾਲ, 364 ਦਿਨ |- | ਤੀਜਾ || ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ || ਅਸਾਮ || 15 ਜੂਨ 2001 || 14 ਜੂਨ 2007 || 5 ਸਾਲ, 364 ਦਿਨ |- | ਚੌਥਾ || ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ || ਅਸਾਮ || 15 ਜੂਨ 2007 || 14 ਜੂਨ 2013 || 5 ਸਾਲ, 364 ਦਿਨ |- | ਪੰਜਵਾਂ || ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ || ਅਸਾਮ || 15 ਜੂਨ 2013 || 14 ਜੂਨ 2019 || 5 ਸਾਲ, 364 ਦਿਨ |- | ਛੇਵਾਂ || ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ || [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] || 20 ਅਗਸਤ 2019 || 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 || 4 ਸਾਲ, 227 ਦਿਨ |}<ref name="MMS-src-9" /><ref name="MMS-src-34" /><ref name="MMS-check-rajasthan" /><ref name="MMS-src-114" /> ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚੋਣ 19 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਪੀਆਰਐੱਸ ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 20 ਅਗਸਤ 2019 ਦਰਜ ਹੈ।<ref name="MMS-deep-prs-rajasthan">{{cite web |title=Manmohan Singh: Rajya Sabha profile |url=https://prsindia.org/mptrack/rajya-sabha/manmohansingh |website=PRS Legislative Research}}</ref><ref name="MMS-check-rajasthan" /> == ਹੋਰ ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ == {| class="wikitable" ! ਅਹੁਦਾ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ !! ਸਮਾਂ !! ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਹੁਦੇਦਾਰ |- | ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ || 1985–1987 || ਪੂਰਵਵਰਤੀ: ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ; ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ: ਪੀ. ਸ਼ਿਵ ਸ਼ੰਕਰ |- | ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ || 22 ਮਈ 2004–26 ਮਈ 2014 || ਪੂਰਵਵਰਤੀ: ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ; ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ: ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ |- | ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ || ਨਵੰਬਰ 2005–ਅਕਤੂਬਰ 2006 || ਨਟਵਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ; ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ |- | ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ || ਨਵੰਬਰ 2008–ਜਨਵਰੀ 2009 || ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ; ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ |- | ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਵਾਧੂ ਚਾਰਜ || ਜੂਨ–ਜੁਲਾਈ 2012 || ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ; ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਿਆ |- | ਸਾਰਕ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨਸ਼ਿਪ || ਅਪ੍ਰੈਲ 2007–ਅਗਸਤ 2008 || ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ; ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਮਹਿੰਦਾ ਰਾਜਪਕਸ਼ੇ ਨੇ ਅਗਲਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ |} <ref name="MMS-deep-cv-university" /><ref name="MMS-deep-mea2006report">{{cite web |title=Annual Report 2006–2007 |url=https://www.mea.gov.in/Uploads/PublicationDocs/168_Annual-Report-2006-2007.pdf |website=Ministry of External Affairs, Government of India}}</ref><ref name="MMS-deep-finance2012">{{cite web |title=Chidambaram becomes Finance Minister, Shinde new Home Minister; Moily gets additional charge of power |url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/chidambaram-made-finance-minister-shinde-got-home-111853-2012-07-31 |website=India Today |date=31 July 2012}}</ref><ref name="MMS-deep-saarc2007">{{cite web |title=Prime Minister Dr. Manmohan Singh’s Closing Remarks at the 14th SAARC Summit |url=https://www.mea.gov.in/speeches-statements?dtl/1848/Prime_Minister_Dr_Manmohan_Singhs_Closing_Remarks_at_the_14th_SAARC_Summit |website=Ministry of External Affairs, Government of India |date=4 April 2007}}</ref><ref name="MMS-deep-saarc2008">{{cite web |title=Text of Manmohan Singh’s speech at 15th SAARC Summit |url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/text-of-manmohan-singhs-speech-at-15th-saarc-summit-27929-2008-08-02 |website=India Today |date=2 August 2008}}</ref> == ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ == * 1957–1965 — [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ।<ref name="MMS-src-19" /> * 1969–1971 — ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ।<ref name="MMS-src-19" /> * 1976 — [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ।<ref name="MMS-src-19" /> * 1982–1985 — [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] ਦੇ ਗਵਰਨਰ।<ref name="MMS-src-19" /> * 1985–1987 — [[ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ।<ref name="MMS-src-9" /> * 1990–1991 — ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ।<ref name="MMS-src-19" /> * 1991 — ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ।<ref name="MMS-src-19" /> * 1991–2019 — [[ਅਸਾਮ]] ਤੋਂ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ|ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]]।<ref name="MMS-src-6" /> * 2019–2024 — ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ|ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]]।<ref name="MMS-src-114" /> * 1996 — ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ।<ref name="MMS-src-19" /> * 1999 — ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ।<ref name="MMS-src-35" /> * 2004 — [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਬਣੇ।<ref name="MMS-src-40">{{cite web|url=http://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/|title=Dr. Manmohan Singh {{!}} Prime Minister of India|website=www.pmindia.gov.in|language=en|access-date=7 June 2018}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਕੋਸ਼]] ਅਤੇ [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ।<ref name="MMS-src-19" /> == ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == 2019 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦ ਐਕਸੀਡੈਂਟਲ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮਿਨਿਸਟਰ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿਜੈ ਗੁੱਟੇ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਮਯੰਕ ਤਿਵਾੜੀ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="MMS-src-158">{{Cite news|date=8 June 2017|title=The Accidental Prime Minister first look: Anupam Kher 'overwhelmed' with response, writes personal thanks|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/anupam-kher-the-accidental-prime-minister-twitter-reaction-on-first-look-4694874/|access-date=19 March 2021|work=The Indian Express|language=en|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416222747/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/anupam-kher-the-accidental-prime-minister-twitter-reaction-on-first-look-4694874/|url-status=live}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਜੇ ਬਾਰੂ ਦੀ 2014 ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।<ref name="MMS-src-159">{{Cite news|last=Ghosh|first=Stutee|date=11 January 2019|title='The Accidental Prime Minister' Has More Than One Accidental Hero|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/the-accidental-prime-minister-review|access-date=19 March 2021|work=The Quint|language=en}}</ref><ref name="MMS-src-160">{{Cite news|last=Thakur|first=Tanul|date=11 January 2019|title=Movie Review: The Accidental Prime Minister Is Made to Confirm Your Bias|url=https://thewire.in/film/the-accidental-prime-minister-movie-review|access-date=19 March 2021|work=The Wire}}</ref> ਏਬੀਪੀ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ 2013 ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜੀ ''ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ'' ਦੇ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name="MMS-src-161">{{Cite web|date=22 December 2013|title=Pradhanmantri: Even after winning polls, Sonia did not become PM in 2004|url=https://www.youtube.com/watch?v=_IOGp0bvwuQ| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211027/_IOGp0bvwuQ| archive-date=27 October 2021|publisher=ABP News}}{{cbignore}}</ref> ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ "Story of Sonia Gandhi and UPA-I Government" ਅਤੇ "Scams in UPA government and anti-corruption movement" ਸਨ।<ref name="MMS-src-161" /> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ]] * [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] * [[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ]] === ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ === * [[en:First Manmohan Singh ministry|ਪਹਿਲਾ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ]] * [[en:Second Manmohan Singh ministry|ਦੂਜਾ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ]] * [[en:List of international prime ministerial trips made by Manmohan Singh|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ]] * [[en:List of awards and honours received by Manmohan Singh|ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਸੂਚੀ — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ]] * [[en:Death and state funeral of Manmohan Singh|ਮੌਤ ਅਤੇ ਰਾਜਕੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ]] * [[en:P. V. Narasimha Rao#Economic reforms|ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰ — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{Wikiquote}} * [http://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/ Prime Minister Manmohan Singh] ''Prime Ministers Office, Archived'' * [http://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/pmsprofile.php Profile and CV of Prime Minister Manmohan Singh] ''Prime Ministers Office, Archived'' * [http://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/pmsteam.php Cabinet of Prime Minister Manmohan Singh] ''Prime Ministers Office, Archived'' * {{OL author}} * {{C-SPAN|1011784}} * {{IMDb name|id=5377693}} {{Commons|Manmohan Singh|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|position=left}} * [https://archives.ashoka.edu.in/sub_community/58 Manmohan Singh Papers (1957–2014)] — ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ * [https://www.indiabudget.gov.in/doc/bspeech/bs199192.pdf 24 ਜੁਲਾਈ 1991 ਦਾ ਮੂਲ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ] — ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ {{Prime ministers of India}} {{DEFAULTSORT:Singh, Manmohan}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] jdw2t1e3ev6lfpnshputo8r7kf2kpmg 0 10417 854449 630855 2026-11-12T03:03:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854449 wikitext text/x-wiki '''ਧੰਨਾ ਭਗਤ''' ({{lang-hi|धन्ना भगत}}) (ਜਨਮ 1415 ?) ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਰੂਹਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਮਧਕਾਲ ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ [[ਭਗਤ]] ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟਾਂਕ ਵਿੱਚ ਦਿਓਲੀ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ [[ਧੂਆਨ ਕਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>http://www.thesikhencyclopedia.com/biographies/hindu-bhagats-and-poets-and-punjabi-officials/dhanna-bhagat</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ==ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ== ਬਚਪਨ ਦੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕੁਦਦਿਆਂ ਬੀਤੇ। ਜਦੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਮਾ-ਬਾਪ ਨੇ ਗਊਆਂ ਚਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਧੰਨਾ ਜੀ ਜਿੱਧਰ ਗਊਆਂ ਚਾਰਨ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਉਧਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਠਾਕਰ ਦੁਆਰਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੰਡਤ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤਰਲੋਚਨ ਪੰਡਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹੋ ਉਸ ਠਾਕੁਰ ਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਭੋਗ ਲਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪੱਥਰਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸਖਤ ਸੀ। ਧੰਨਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਓਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਸੀ, ਕਦੀ ਕਦਾਈਂ ਠਾਕੁਰ ਦੁਆਰੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧੰਨਾ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੋਜ਼ ਠਾਕਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਉ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਠਾਕੁਰ ਕੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਜੇ ਠਾਕੁਰ ਕੁੱਝ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਤਾ ਉਹ ਵੀ ਠਾਕੁਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਧੰਨੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਸੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਭਲਾ ਉਹ ਕੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਡਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇ ਠਾਕੁਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾ ਜੋ ਮੰਗੀਏ ਸੋ ਦੇ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਧੰਨੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਡਤ ਜੀ ਇੱਕ ਠਾਕੁਰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਦਿਉ। ਪੰਡਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਇੱਕ ਤਾ ਤੂੰ ਜੱਟ ਹੈਂ, ਜੱਟ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਕਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੂਸਰਾ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਹੀਣ ਪੁਰਸ਼ ਪਸ਼ੂ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਰਾ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਠਾਕੁਰ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੱਟ ਦਾ ਕੰਮ ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੁਸੀ ਲੋਕ ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਤੇ ਕਹੀ ਰੰਬੇ ਨਾਲ ਗੋਡੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੀ ਚੰਗੇ ਹੋ। ਪੰਡਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਪਰ ਧੰਨਾ ਆਪਣੀ ਜਿਦ ਤੇ ਅੜ ਗਿਆ। ਪੰਡਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਰਾਂ ਨਾ ਸੇਕ ਦੇਵੇ ਉਸ ਨੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸਾਲ ਗਰਾਮ ਪੱਥਰ ਧੰਨੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਚਾਦਰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਧੰਨਾ ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਤਰਖਾਣ ਕੋਲੋ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਬਣਾਈ ਤੇ ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਧੰਨਾ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਕੀ ਮੰਗੇਗਾ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋੜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਹਨ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਕੀ ਮੰਗੇਗਾ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਫਿਰ ਠਾਕੁਰ ਨੂੰ ਕਰਾਇਆ। ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਠਾਕੁਰ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀ ਠਾਕੁਰ ਜੀ ਭੋਜਨ ਛਕੋ। ਧੰਨੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਿਨਤਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਨਹੀਂ ਛਕਿਆ। ਧੰਨੈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਛਕੋਗੇ ਤਂ ਮੈ ਵੀ ਅੱਜ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਛਕਾਂਗਾ, ਭੁੱਖਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਈਸਵਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਧੰਨੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਿਰਮਲ ਹੈ ਉਹ ਵਲ ਛਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਇਸਦਾ ਪੱਕਾ ਭਰੋਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਠਾਕੁਰ ਭੋਜਨ ਛਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਲੱਸੀ ਪੀਣੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ। ਜੇ ਪੱਥਰ ਅੱਗੇ ਜੱਟ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ। ਧੰਨਾ ਠਾਕੁਰ ਉਪਰ ਅੱਖਾਂ ਜਮਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਮਗਰੋ ਧੰਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਚਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਦੀ ਰੋਟੀ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਲੱਸੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਧੰਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਛਲ ਪਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰੋਟੀ ਤੇ ਮੱਖਣ ਖਾ ਲਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਸੀਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਭਗਵਾਲ ਜੀ ਬੋਲੇ ਧੰਨਿਆ ਕੁੱਝ ਮੰਗ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਧੰਨੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ:- <br /> ਗੋਪਾਲ ਤੇਰਾ ਆਰਤਾ॥ <br /> ਜੋ ਜਨ ਤੁਮਰੀ ਭਗਤਿ ਕਰੰਤੇ ਤਿਨ ਕੇ ਕਾਜ ਸਵਾਰਤਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ <br /> ਦਾਲਿ ਸੀਧਾ ਮਾਗਉ ਘੀਉ॥ ਹਮਰਾ ਖੁਸੀ ਕਰੈ ਨਿਤ ਜੀਉ॥ <br /> ਪਨੀ੍ਆ ਛਾਦਨੁ ਨੀਕਾ॥ ਅਨਾਜੁ ਮਾਗਉ ਸਤ ਸੀ ਕਾ॥੧॥ <br /> ਗਊ ਭੇਸ ਮਗਉ ਲਾਵੇਰੀ॥ ਇੱਕ ਤਾਜਨਿ ਤੁਰੀ ਚੰਗੇਰੀ॥ <br /> ਘਰ ਕੀ ਗੀਹਨਿ ਚੰਗੀ॥ ਜਨੁ ਧੰਨਾ ਲੇਵੈ ਮੰਗੀ॥੨॥੪॥ (ਧਨਾਸਰੀ) <br /> ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਪਰੰਤੂ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ `ਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆ ਆਖੀਆਂ ਅਥਵਾ ਲਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ `ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਣਨ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਨੇ ਪੱਥਰ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਤਾ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਹੀ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਜੀ ਜੇਕਰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਗਤ ਧੰਨੇ ਵਾਂਗੂੰ ਪੱਥਰ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪਾ ਸਕੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਆਖਣ ਲਗਿਆਂ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਰਧਾ (ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਨਿਸ਼ਚਾ, ਪਰਤੀਤ) ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਹੁਰੀਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖਦੇ ਹਨ, “ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਲ ਤੋਂ ਪਿਆਸ ਮਿਟਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਕਿਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰੋਗ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਧਨ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਮਿਥਯਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ।” ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਫਿਰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿੱਖਦੇ ਹਨ, “ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਖੂਹ ਨਦ (ਦਰਿਆ) ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਪਿਆਸ ਬੁਝਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਔਖਧ ਤੋਂ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਬੁਧਿ ਵਿਦਯਾ ਬਲ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਤਯ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਨ।” (ਗੁਰੁਮਮਤ ਮਾਰਤੰਡ)। ਸੋ, ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਕੇਵਲ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੁਛ ਲਿੱਖਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਸਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਲ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਭਗਤ ਜੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚਲਤ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਰੇਮਾ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੱਥਰ ਵਿਚੋਂ ਲੱਭਾ ਹੈ, ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਭਗਤ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜੋ ਆਪ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਭਗਤ ਜੀ ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://eos.learnpunjabi.org/DHANNA%20BHAGAT%20(B.%201415).html|title=DHANNĀ BHAGAT (b. 1415)|website=eos.learnpunjabi.org|access-date=2019-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204161222/http://eos.learnpunjabi.org/DHANNA%20BHAGAT%20(B.%201415).html|archive-date=2021-12-04|url-status=dead}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਸਿੱਖ ਭਗਤ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] ee1k7h6f9rl89pc0anynh6qkfii1fd0 0 10442 854469 819550 2026-11-12T05:21:04Z ~2026-59924-45 62942 /* ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਥਾਵਾਂ */ 854469 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | image = Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg | alt = | caption = ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਗੁਲੇਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਵੇਰਵਾ | name = ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ | titles = ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ | birth_name = ਫ਼ਰੀਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਗੰਜ-ਏ-ਸ਼ਕਰ<br />{{nq|فریدالدین گنج شکر}} | birth_date = ਅੰ. 4 ਅਪਰੈਲ 1188<ref name=south-asian/> | birth_place = ਕੋਠੇਵਾਲ, [[ਮੁਲਤਾਨ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਗ਼ੌਰੀ ਰਾਜਵੰਸ਼]]<br/>{{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | death_date = ਅੰ. 7 ਮਈ 1266<ref name=south-asian/> | death_place = ਪਾਕਪਟਨ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]]<br/>{{small|(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}} | venerated_in = ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਸਲਮਾਨ, [[ਸਿੱਖ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] | major_shrine = ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਪਾਕਪਟਨ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | influences = [[ਕੁਤੁਬ ਉੱਦੀਨ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਕੀ]] | influenced = ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ [[ਨਿਜ਼ਾਮੁੱਦੀਨ ਔਲੀਆ]], ਜਮਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਹੰਸਵੀ ਅਤੇ ਅਲਾਊਦੀਨ ਸਾਬਿਰ ਕਲਿਆਰੀ }} '''ਫ਼ਰੀਦਉਦੀਨ ਮਸੂਦ ਗੰਜਸ਼ਕਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Farīduddīn Masūd Ganjshakar'''; 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1188 – 7 ਮਈ 1266), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ''' ਜਾਂ '''ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨ|ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਿਮ]] ਰਹੱਸਵਾਦੀ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref>Nizami, K.A., "Farīd al-Dīn Masʿūd "Gand̲j̲-I-S̲h̲akar"", in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs.</ref><ref name="Nizami1955">{{cite book|author=[[Khaliq Ahmad Nizami]]|title=The Life and Times of Shaikh Farid-u'd-din Ganj-i-Shakar|url=https://books.google.com/books?id=cuAbAQAAMAAJ|year=1955|publisher=Department of History, [[Aligarh Muslim University]]|page=1}}</ref> ਉਹ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref name=":03">{{Cite book|last=Singh|first=Paramjeet|url=https://books.google.com/books?id=lbZUDwAAQBAJ&pg=PT192|title=Legacies of the Homeland: 100 Must Read Books by Punjabi Authors|date=2018-04-07|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-424-2|pages=192|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮੁਸਲਿਮ ਰਹੱਸਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="Nizami19552">{{cite book|author=[[Khaliq Ahmad Nizami]]|title=The Life and Times of Shaikh Farid-u'd-din Ganj-i-Shakar|url=https://books.google.com/books?id=cuAbAQAAMAAJ|year=1955|publisher=Department of History, [[Aligarh Muslim University]]|page=1}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|last=Singh|first=Paramjeet|url=https://books.google.com/books?id=lbZUDwAAQBAJ&pg=PT192|title=Legacies of the Homeland: 100 Must Read Books by Punjabi Authors|date=2018-04-07|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-424-2|pages=192|language=en}}</ref>{{Punjabiterm |sha=فرید الدین مسعود گنج شکر |gur=ਫ਼ਰੀਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮਸੂਦ ਗੰਜਸ਼ਕਰ |IPA=[fəɾiː.d̪ʊd̪ː.iːn mə́sᵊuːd̪ᵊ ɡənd͡ʒᵊ ʃəkːəɾᵊ] |trs=farīd aldīn masʻūd ganj śakar|trg=farīd-ud-dīn masūd gañjśakar}} {{Punjabis}} [[File:Historical_Guru_Granth_Sahib_manuscript_showcasing_crisp_calligraphy_and_vowel_sounds_of_verses_attributed_to_Sheikh_Fareed_on_page_488.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Historical_Guru_Granth_Sahib_manuscript_showcasing_crisp_calligraphy_and_vowel_sounds_of_verses_attributed_to_Sheikh_Fareed_on_page_488.jpg|thumb|ਇਤਿਹਾਸਕ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ]] ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 488 'ਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਇਤਾਂ ਹਨ।]] == ਜੀਵਨੀ == ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਜਨਮ 1188 (573 ਹਿਜਰੀ) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਮੁਲਤਾਨ]] (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕੋਠੇਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜਮਾਲ-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਤੇ ਮਰੀਅਮ ਬੀਬੀ (ਕਰਸੁਮ ਬੀਬੀ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਵਜੀਹ-ਉਦ-ਦੀਨ ਖੋਜੇਂਦੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।<ref name=":02">{{Cite book|last=Singh|first=Paramjeet|url=https://books.google.com/books?id=lbZUDwAAQBAJ&pg=PT192|title=Legacies of the Homeland: 100 Must Read Books by Punjabi Authors|date=2018-04-07|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-424-2|pages=192|language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite book|last=Datta|first=Amaresh|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo, Volume 1|publisher=Sahitya Akademi|year=1987|isbn=9788126018031|pages=79|quote=}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal|title=GANJ-E ŠAKAR, Farid-al-Din Masʿud|url=https://www.iranicaonline.org/articles/ganj-e-sakar-farid-al-din-masud|journal=Encyclopaedia Iranica}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਖਵਾਜਾ ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="ain">[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702053%26ct%3D167 Sheikh Fariduddin Ganj-i-Shakar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630143906/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702053%26ct%3D167|date=30 June 2015}} ''[[Ain-e-Akbari]]'' by [[Abu'l-Fazl ibn Mubarak|Abul Fazal]], English translation, by [[Heinrich Blochmann]] and Colonel Henry Sullivan Jarrett, 1873–1907. [[Asiatic Society of Bengal|The Asiatic Society of Bengal]], [[Calcutta]]; Volume III, Saints of India. (Awliyá-i-Hind), page 363</ref> ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ (ਖੋਜਾਂ) ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸ ਕੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ:- *“ਮੀਆਂ ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਯਕਮ ਅਜ਼ਾਨ 569 ਹਿਜ਼ਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਨ 1173 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।" *“ਸੀਅਰੁਲ ਅੋਲੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 569 ਹਿਜ਼ਰੀ ਜਾਂ 1173 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।" *“ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ 582 ਹਿਜ਼ਰੀ 1186 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਖੋਤਵਾਲ ਪਿੰਡ ਸੂਬਾ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।" *“ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਮੋਢੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਧਕ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਮਸਊਦ ਸਕਰਗੰਜ ਦਾ ਜਨਮ ਸੇਖ ਜਮਾਲੁੱਦੀਨ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਬੀਬੀ ਕੁਰਸੂਮ ਦੀ ਕੁਖੋਂ 1173 ਈਸਵੀ ਪਿੰਡ ਖੋਤਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" == ਸਿੱਖਿਆ == “ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ 18 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਗੁਜਰ ਗਏ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੁਰਸੂਮ ਨੇ ਹੀ ਆਪਜੀ ਨੂੰ ਪਾਲ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਮਾਤਾ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੂ ਹਾਫ਼ਜ਼ ਕੋਲੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਫੇਰ ਉਹ ਬਗਦਾਦ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਰ ਜੀਲਾਨੀ`, ‘ਸ਼ੇਖ ਸ਼ਿਰਾਬੁਦੀਨ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ`, ‘ਖਵਾਜ਼ਾ ਮੁਅਈਉਨਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ` ਤੇਠ ‘ਸ਼ੇਖ ਕਿਰਸਾਨੀਂ` ਆਦਿ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਲਾਭ ਲਿਆ।”{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਮਈ 2025|reason=ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਸੋ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।}} ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਖਵਾਜਾ ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਂਸੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="har">''Sheikh Farid'', by [[Harbhajan Singh (poet)|Dr. Harbhajan Singh]]. Hindi Pocket Books, 2002. {{ISBN|81-216-0255-6}}. Page 11.</ref> ਜਦੋਂ 1235 ਵਿੱਚ ਖਵਾਜਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਫਰੀਦ ਹਾਂਸੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਜੋਧਨ (ਮੌਜੂਦਾ [[ਪਾਕਪਤਨ ਜ਼ਿਲਾ|ਪਾਕਪਟਨ]], ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ।<ref name="former">Ajodhan's former name: Ajay Vardhan</ref> ਉਹ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="south-asian">[http://www.the-south-asian.com/April2001/Sufis-wisdom%20against%20violence3.htm (Sufis - Wisdom against Violence) Article on Baba Farid on the South Asian magazine website] published in April 2001, Retrieved 1 November 2018</ref> ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਕਵੀ]] ਸਨ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:{{Verse translation|{{lang|pa|ਫਰੀਦਾ ਜੋ ਤੈ ਮਾਰਨਿ ਮੁਕੀਆਂ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹਾ ਨ ਮਾਰੇ ਘੁੰਮਿ॥ ਆਪਨੜੈ ਘਰਿ ਜਾਈਐ ਪੈਰ ਤਿਨ੍ਹ੍ਹਾ ਦੇ ਚੁੰਮਿ ॥੭॥ {ਪੰਨਾ 1378}}}|ਹੇ ਫਰੀਦ! ਜੋ (ਮਨੁੱਖ) ਤੈਨੂੰ ਮੁੱਕੀਆਂ ਮਾਰਨ (ਭਾਵ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਦੇਣ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਰਤ ਕੇ ਨਾ ਮਾਰੀਂ (ਭਾਵ, ਬਦਲਾ ਨਾ ਲਈਂ, ਸਗੋਂ) ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ (ਸ਼ਾਂਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ) ਟਿਕੇ ਰਹੀਦਾ ਹੈ।7।}} {{Verse translation|{{lang|pa| ਫਰੀਦਾ ਖਾਕੁ ਨ ਨਿੰਦੀਐ ਖਾਕੂ ਜੇਡੁ ਨ ਕੋਇ॥ ਜੀਵਦਿਆ ਪੈਰਾ ਤਲੈ ਮੁਇਆ ਉਪਰਿ ਹੋਇ ॥੧੭॥ {ਪੰਨਾ 1378}}}|ਹੇ ਫਰੀਦ! ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। (ਮਨੁੱਖ ਦੇ) ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, (ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ) ਮਰਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, (ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਗ਼ਰੀਬੀ-ਸੁਭਾਵ' ਦੀ ਰੀਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, 'ਗ਼ਰੀਬੀ-ਸੁਭਾਵ' ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)}} {{Verse translation|{{lang|pa| ਫਰੀਦਾ ਰੋਟੀ ਮੇਰੀ ਕਾਠ ਕੀ ਲਾਵਣੁ ਮੇਰੀ ਭੁਖ ॥ ਜਿਨਾ ਖਾਧੀ ਚੋਪੜੀ ਘਣੇ ਸਹਨਿਗੇ ਦੁਖ ॥੨੮॥ (ਪੰਨਾ 1379)}}|ਹੇ ਫਰੀਦ! (ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ) ਮੇਰੀ ਰੁੱਖੀ-ਮਿੱਸੀ (ਭਾਵ, ਸਾਦਾ) ਰੋਟੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਹੀ (ਇਸ ਰੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ) ਸਲੂਣਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਚੰਗੀ-ਚੋਖੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੇ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਭਾਵ, ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦੀ ਸਾਦਾ ਰੋਟੀ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਚਸਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖ਼ੁਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ)}} == ਦਰਗਾਹ == ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਦਰਗਾਹ ਦਰਬਾਰ [[ਪਾਕਪਤਨ ਜ਼ਿਲਾ|ਪਾਕਪਟਨ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਬਰਾ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਨੂਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜਾਂ 'ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜਾਂ 'ਜੰਨਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲਿਆਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੋ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਬਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਚੱਦਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਇਸਲਾਮੀ ਆਇਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ), ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਫੁੱਲ। ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀਮਤ ਹੈ; ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਮਰਹੂਮ [[ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ]] ਨੂੰ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੁਰਲੱਭ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮਾਮਲਾ ਸੀ ਜੇਹਲਮ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਹੱਜਾਹ ਕੈਂਜ਼ ਹੁਸੈਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਰਹੂਮ ਹਾਜੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਦਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਔਕਾਫ਼ ਵਿਭਾਗ, ਜੋ ਕਿ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref name="name=Abdullah">name="Abdullah"</ref> ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲੰਗਰ ਨਾਮਕ ਦਾਨ ਭੋਜਨ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Tarin, p 30">Tarin, p 30</ref> ਇਹ ਦਰਗਾਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਬਿਜਲੀ ਜਨਰੇਟਰ ਹੈ ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਕੱਟ ਜਾਂ ਲੋਡਸ਼ੈਡਿੰਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦਰਗਾਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ, ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਔਰਤ ਖੇਤਰ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਨਵੀਂ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>Imperial Gazetteer 1900</ref> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਦਾਨ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ ਵੱਡੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਔਕਾਫ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>Imperial Gazetteer</ref> 25 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਬੰਬ ਫਟਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/10/24/pakistan.blast/?hpt=T2|title=4 killed in blast at Pakistan shrine|author=Reza Sayah|date=25 October 2010|access-date=1 November 2018|publisher=CNN News website}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE69O06820101025|title=Bomb kills six at Sufi shrine in eastern Pakistan|author1=Kamran Haider|date=25 October 2010|access-date=1 November 2018|publisher=Reuters|author2=Mian Khursheed|author3=Hasan Mahmood}}</ref> == [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੀ ਸਰਾਏ == [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਹਿੰਦੀ ਸਰਾਏ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ (ਭਾਰਤੀ ਲਾਜ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=2019-05-04 |title=In the heart of Jerusalem's Old City, is a 'little India' open to all |url=https://www.hindustantimes.com/travel/in-the-heart-of-jerusalem-s-old-city-is-a-little-india-open-to-all/story-DB2Ibe2gaH1jBqDeYMinzN.html |access-date=2019-12-14 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 800 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ 1200 ਦੇ ਆਸਪਾਸ [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ, ਸਲਾਦੀਨ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰੂਸੇਡਰਾਂ ਨੂੰ [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ 94 ਸਾਲਾ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਨੀਰ ਅੰਸਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਚਿਸ਼ਤੀ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੱਕਾ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਸੌਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੌਂਦੇ ਸਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੀ ਯਾਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਬਣ ਗਿਆ।" "ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਅਲ-ਅਕਸਾ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਫਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ।"<gallery mode="packed-hover" showfilename="yes"> ਤਸਵੀਰ:Indian hospice, Jerusalem (12).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_hospice,_Jerusalem_(12).jpg|[[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਸਪਾਈਸ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦਾ ਚਿੱਤਰ। ਤਸਵੀਰ:Indian hospice, Jerusalem (18).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_hospice,_Jerusalem_(18).jpg|ਉਹ ਕਮਰਾ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਨੇ [[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਹੋਸਪਾਈਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਸਵੀਰ:Indian hospice, Jerusalem (71).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_hospice,_Jerusalem_(71).jpg|[[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਸਪਾਈਸ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਬਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਤਖ਼ਤੀ </gallery> == ਚਿੱਲੇ/ਦਰਗਾਹਾਂ == * ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਿਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵੇਲ ਰੁਕੇ ਸੀ । ਹੁਣ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋੜੀ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਅਤੇ ਤਿਲਾ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸਤਿਥ ਨੇ । ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਨੂੰ ਹਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਤੇ ਪੂਜਦੇ ਨੇ। * ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਲਾ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਬੀਕਾਨੇਰ|ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਲੁੰਕਰਨਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧੀਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। * ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ]] [[ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਰਾਵਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਖਚੁਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। * ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਅਮਰਾਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਮਰਾਵਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਪੋਰਾਹਾ ਪਿੰਡ। * ਨਿਫਾਡ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਨਾਸ਼ਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨਾਸਿਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। * ਗਿਰਦ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਰਧਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਪੁਰ ਹਲਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। * ਗੜ੍ਹਦੇਵੀ ਸਿੰਗੋਲੀ ਕਸਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ]] ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। * ਮਾਨੇਗਾਓਂ ਤਹਿਸੀਲ ਬਰਘਾਟ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਓਨੀ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ। * ਬਡੀਚੋਲੀ, ਤਹਿਸੀਲ ਪੰਧੁਰਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਛਿੰਦਵਾੜਾ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ। * [[ਅਜਮੇਰ ਸ਼ਰੀਫ਼|ਅਜਮੇਰ ਦਰਗਾਹ ਸ਼ਰੀਫ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ]]। * ਫਾਊਂਟੇਨ ਹਿਲੌਕ, ਸ਼ੋਲਾਸ਼ਹਿਰ, ਚਟਗਾਓਂ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] * ਇਹ ਦਰਗਾਹ (ਮਜ਼ਾਰ/ਮਜ਼ਾਰ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਜੋ [[ਪਾਕਪਤਨ ਜ਼ਿਲਾ|ਪਾਕਪਟਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਾਕਪਟਨ ਸ਼ਰੀਫ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਡੌਨਫਿਨ ਨੋਜ਼ ਹਿੱਲ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਲਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਬਾਬਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਵਹਾਉਂਦਾ ਸੀ।<gallery> File:Hazrath_Fariduddin_Ganj_Shakkar_Chilla.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hazrath_Fariduddin_Ganj_Shakkar_Chilla.jpg|ਗਿਰਦ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਚਿੱਲਾ ਸਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ। File:Hazrath_Baba_Farid_RA_Chilla.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hazrath_Baba_Farid_RA_Chilla.jpg|ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਨੇ ਚਿੱਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। </gallery> == ਗੱਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ == ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਗੂ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਖ੍ਵਾਜਾ ਹਸਨ ਬਸਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਕੀਰੀ ਦੀ ਗੋਦੜੀ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਖ੍ਵਾਜਾ ਹਸਨ ਬਸਰੀ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗੱਦੀਦਾਰ ਖ੍ਵਾਜਾ ਅਬੂ ਇਸਹਾਕ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਗੱਦੀਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ‘ਚਿਸ਼ਤ` ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਚਿਸ਼ਤ` ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖ੍ਵਾਜਾ ਹਸਨ ਬਸਰੀ ਦੇ ਚੋਦਵੇਂ ਖ਼ਤੀਫ਼ੇ ਖ੍ਵਾਜਾ ਮੁਈਨੱਦ - ਦੀਨ ਹਸਨ ਸਿਜਜ਼ੀ ਚਿਸ਼ਤੀ ਹੋਏ, ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਆਗੂ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਅਜਮੇਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਅਜਮੇਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ ਤੇ ਰਾਏ ਪਿਥੋਰਾ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖ੍ਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨੂਰ ਨਾਲ ਉਜਵੱਲ ਹੋ ਉਠਿਆ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਖ੍ਵਾਜਾ ਮੁਈਨੱਦਦੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ ਖ੍ਵਾਜਾ ਕੁਤਬੁੱਦ-ਦੀਨ ਬਖ਼ਤਯਾਰ ਕਾਕੀ ਚਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ‘ਮੁਲਤਾਨ` ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇਸਲਾਮੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੌਲਵੀ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਹੁੰਮ ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਸੀਤਾਂ, ਵਿਦਿਆਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਾਕੀ ਜੀ ਵੀ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਸੀਤ ਵਿੱਚ ਗੋਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਜਿਸ ਪਿੱਛੋਂ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਕਾਕੀ ਜੀ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਨ ਹੋਏ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪੀਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਮਿਲਣੀ ਸੀ। ਕਾਕੀ ਜੀ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਾ ਸੀ ਉਹ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ ਗਏ। ਕਾਕੀ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ਰੀਦ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ ਕੇ ਹਰ ਇੱਕ ਗੁਣਾ ਪੱਖੋਂ ਪਰਪੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੰਮੇ ਫ਼ਾਕੇ ਕੱਟਣ, ਮਨ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਧਾਰਨ, ਰੋਜੇ ਨਮਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰੱਈ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਤੇ ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਿਚੋਂ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਓਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਾਕੀ ਜੀ ਮ੍ਰਿਤ ਸਮੇਂ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਖ਼ਲੀਫਾ ਥਾਪ ਗਏ। ਹਾਂਸੀ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਦੇ ਸਿਰ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਚਿਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ==ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ== ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਾਵੇਂ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀ, ਪਰ ਕਾਵਿ ਗੁਣਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸਦੀਵੀਂ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਵੀ ਜਾ ਸ਼ਾਇਰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ‘ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ` ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕਤਰ ਕਰ ਕੇ ‘ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ` ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ।‘ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ` ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਕੁੱਲ 4 ਸ਼ਬਦ (ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੂਹੀ ਰਾਗ ਵਿਚ) ਅਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਵੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ।”<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Sukhman |date=16 Sept. 2023 |title=ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ |url=https://vaisakhi.co.in/%e0%a8%b8%e0%a8%bc%e0%a9%87%e0%a8%96%e0%a8%bc-%e0%a8%ab%e0%a8%bc%e0%a8%b0%e0%a9%80%e0%a8%a6-%e0%a8%9c%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a9%80-%e0%a8%9c%e0%a9%80%e0%a8%b5%e0%a8%a8%e0%a9%80/ |url-status=dead |access-date=2023-08-30 |archive-date=2023-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602053700/https://vaisakhi.co.in/%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A9%87%E0%A8%96%E0%A8%BC-%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A6-%E0%A8%9C%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%A8%E0%A9%80/ }}</ref> “ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਮੀਆਂ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ` ਨੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਦੱਸ ਇਉਂ ਪਾਈ ਹੈ, ਆਪ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਤਿੰਨ ਨਸਰ (ਵਾਰਤਕ) ਦੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਮ ਦੀ (ਸਲੋਕ) ਹਨ, ਕੁਸ਼ਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਪਟਨ ਦੇ ਵਾਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।”3 == ਬਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਸ == ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਪਾਕਪਟਨ ਵਿਖੇ ਸੰਨ 1266 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਹਰ ਸਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਾਕਪਟਨ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਇਸਲਾਮੀ ਮਹੀਨੇ ਮੁਹੱਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਦੀ ਬਰਸੀ ਜਾਂ ਉਰਸ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="name=Abdullah2">name="Abdullah"</ref> ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ (ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ) ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਰਸ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜ਼ਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ "ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ" ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਤਾਲਾਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਹੱਰਮ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Tarin, pp 15-16</ref> ਕੁਝ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਗਦੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2001 ਵਿੱਚ, ਭਗਦੜ ਵਿੱਚ 27 ਲੋਕ ਕੁਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 100 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1254207.stm|title=Fatal stampede at Pakistan festival|date=1 April 2001|work=BBC News website|access-date=1 November 2018}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਨੂੰ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਖਵਾਜਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਮੋਇਨੂਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੇਲੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ]] ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚਿਸ਼ਤੀ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅਰਬੀ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੱਠ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>Tarin, 27</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਦਿਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਫ਼ਰੀਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਗੁਮਨਾਮ ਗਾਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ।<ref>Tarin, p. 30</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਕੇ, ਫ਼ਰੀਦ ਨੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਰੀਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲ ਰੁਕਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਦੋਂ ਮੋਖਲਪੁਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਮੋਖਲ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਾਲੀ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਟਿੱਲਾ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰਾਦ ਆਗਮਨ ਪੁਰਬ ਮੇਲਾ' ਹਰ ਸਾਲ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ (21-23 ਸਤੰਬਰ, 3 ਦਿਨਾਂ ਲਈ) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2007/20070925/punjab1.htm#11 Manns draw crowds at Baba Farid Mela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240114121600/https://www.tribuneindia.com/2007/20070925/punjab1.htm#11|date=2024-01-14}} ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 25 September 2007, Retrieved 1 November 2018</ref><ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20030923/punjab.htm Tilla Baba Farid] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 25 September 2007, Retrieved 1 November 2018</ref> ਅਜੋਧਨ ਦਾ ਨਾਮ ਫਰੀਦ ਦੇ 'ਪਾਕ ਪੱਟਨ', ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪਵਿੱਤਰ ਫੈਰੀ', ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਅੱਜ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕ ਪੱਟਨ ਸ਼ਰੀਫ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="gaze">[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V19_338.gif Pakpatthan Town] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240708011151/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V19_338.gif|date=2024-07-08}} ''[[The Imperial Gazetteer of India]]'', 1900, v. 19, p. 332, Digital South Asia Library website, Retrieved 1 November 2018</ref> ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫਰੀਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਰੀਦੀਆ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਹੀਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮਦਰੱਸਾ ਹੈ, ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>[http://www.jamiafaridia.org.pk/ Faridia Islamic University], Retrieved 1 November 2018</ref> ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1998 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਖੁਦ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.babafariduniv.com/Introduction/Introduction.asp Introduction] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705163718/http://www.babafariduniv.com/Introduction/Introduction.asp|date=5 July 2008}} ''[[Baba Farid University of Health Sciences]]'' Official website, Retrieved 1 November 2018</ref> ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਨੂੰ ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ('ਖੰਡ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ') ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਹਨ।<ref>The original was probably the Persian ''Ganj-i Shakar'', with the same meaning.</ref> ਇੱਕ ਦੰਤਕਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਫ਼ਰੀਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਚਟਾਈ ਹੇਠ ਖੰਡ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਫ਼ਰੀਦ ਨੂੰ ਖੰਡ ਮਿਲ ਗਈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="har2">''Sheikh Farid'', by [[Harbhajan Singh (poet)|Dr. Harbhajan Singh]]. Hindi Pocket Books, 2002. {{ISBN|81-216-0255-6}}. Page 11.</ref> === ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ === ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ 123 (ਜਾਂ 134) ਲੋਕਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਨੂੰਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। 10 ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ 15 ਭਗਤ ਵੀ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਇਹਨਾਂ ਬਰਾਬਰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ 1ੱਕ ਹਨ। === ਲੰਗਰ === ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ 1623 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਜਵਾਹਰ ਅਲ-ਫਰੀਦੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। === ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ === 1989 ਵਿੱਚ, ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ 800ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਵਸ 'ਤੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਡਾਕਘਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>[http://paknetmag.blogspot.com/search/label/Stamps%20of%20Pakistan%20Year%27s%201989 Commemorative postage stamp issued by Pakistan Post Office on Baba Farid's 800th Birth Anniversary on paknetmag.com website] Retrieved 3 November 2018</ref> == ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਥਾਵਾਂ == * [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] * ਸ਼ੇਖਸਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ * ਸ਼ੇਖਚੁਲੀਆ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ * [[ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਾਬਾਦ]], ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ * [[ਫਰੀਦਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ]] * [[ਫਰੀਦਪੁਰ, ਮੁਲਤਾਨ|ਫਰੀਦਪੁਰ]], ਮੁਲਤਾਨ === ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ === * [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਿਜ਼|ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਿਜ਼]], [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਭਾਰਤ|ਫਰੀਦਕੋਟ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] * [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਜ਼|ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ]] ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਸੂਫੀਵਾਦ]] *[[ਮਕਬਰਾ]] *[[ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} {{Writers of Guru Granth Sahib}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1266]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਭਗਤ]] j4xv5gnfqnxau59ivff4xtg6t1a2ijs 0 16029 854492 838257 2026-11-12T07:48:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854492 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ | image = Meena Kumariji.jpg | image_size = 250px | caption = ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ {{c.|1957}} | birth_name = ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ | birth_date = {{birth date|df=y|1933|08|01}} | birth_place = [[ਬੰਬੇ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] | death_date = {{death date and age|df=y|1972|03|31|1933|08|01}} | death_place = [[ਬੰਬੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | burial_place = ਰਹਿਮਤਾਬਾਦ ਕਬਰਸਤਾਨ, [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | occupation = {{flatlist| * ਅਭਿਨੇਤਰੀ * ਕਵੀ * ਗਾਇਕ * ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ}} | years active = 1939–1972 | works = | other_names = ਟ੍ਰੈਜਡੀ ਕਵੀਨ, ਮੰਜੂ, ਮੀਨਾਜੀ, ਚੀਨੀ ਡੌਲ,<br>ਫਿਮੇਲ ਗੁਰੂ ਦੱਤ, ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਿੰਡਰੇਲਾ | signature = Meena Kumari Autograph.jpg | spouse = {{married|[[ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ]]|1952|1964|reason={{abbr|ਅ.|ਅਲੱਗ ਹੋਏ}}}} | relatives = | awards = | module = {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | embed = yes | background = solo_singer | genre = {{hlist|ਫ਼ਿਲਮੀ, [[ਗ਼ਜ਼ਲ]]}} | associated_acts = {{hlist|[[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]]|[[ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅੰਬੇਵਾਲੀ]]|[[ਮੰਨਾ ਡੇ]]|[[ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ]]|ਏ. ਆਰ ਓਝਾ}} |module = {{Infobox writer |embed = yes |pseudonym = ਨਾਜ਼ }} | module2 = {{Listen |embed= yes |filename= Meena Kumari Voice.ogg |title= ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ |description= ਆਈ ਰਾਈਟ, ਆਈ ਰੀਸਾਈਟ, 1971 ਤੋਂ "ਤਨਹਾ ਚੰਦ" ਦਾ 30-ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਨਮੂਨਾ। }} }} }} '''ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ'''<ref>{{Cite web |date=31 July 2020 |title=Homage — Meena Kumari |url=https://filmcriticscircle.com/journal/meena-kumari/ |access-date=26 October 2020 |website=Journal of Indian Cinema |language=en-GB |archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028021036/https://filmcriticscircle.com/journal/meena-kumari/ |url-status=dead }}</ref> (ਜਨਮ '''ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ'''; 1 ਅਗਸਤ 1933<ref name="Room2010">{{cite book |author=Adrian Room |title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins |page=269 |url=https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&pg=PA269 |access-date=22 April 2012 |date=26 July 2010 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-4373-4 |contribution=Meena Kumari |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012054005/https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&pg=PA269 |url-status=live}}</ref> – 31 ਮਾਰਚ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ''ਟ੍ਰੈਜੇਡੀ ਕਵੀਨ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ,<ref name="Chinese Doll">{{cite web |title=Meena Kumari birth {{as written|annive|rary [sic]}}: She is inspiration for all! |website=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/meena-kumari-birth-anniverary-she-is-inspiration-for-all/1113632 |access-date=3 October 2018 |archive-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003181703/http://www.freepressjournal.in/entertainment/meena-kumari-birth-anniverary-she-is-inspiration-for-all/1113632 |url-status=live}}</ref><ref name="Cineplot.com 2017">{{cite web |title=Meena Kumari – Interview (1952) |website=Cineplot.com |date=19 July 2017 |url=http://cineplot.com/meena-kumari-interview-1952/ |access-date=29 July 2017 |archive-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716081953/http://cineplot.com/meena-kumari-interview-1952 |url-status=live}}</ref> ਉਹ 1939 ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref name= "Khaleej">{{cite news |url=http://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-tragedy-queen-meena-kumari |title=Remembering the Tragedy Queen Meena Kumari |last=Mohamed |first=Khalid |date=25 March 2016 |website=[[Khaleej Times]] |access-date=12 October 2020 |archive-date=18 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018123244/https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-tragedy-queen-meena-kumari |url-status=live}}</ref> ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Meena Kumari - Upperstall.com |url=https://upperstall.com/profile/luminary/meena-kumari/ |access-date=2022-11-11 |website=upperstall.com}}</ref> 33 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਿਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤੇ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ''ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ'' ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ''ਪਰਿਣੀਤਾ'' ਲਈ ਦੂਜੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1955) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 10ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1963) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{cite web |url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/1963 |title=Filmfare Awards (1963) |publisher=[[IMDb]] |access-date=12 October 2020 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101023017/http://www.imdb.com/event/ev0000245/1963 |url-status=live}}</ref> 13ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ (1966) ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਕਾਜਲ'' ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਰਗਾ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ == ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1933 ਨੂੰ, ਬਤੌਰ ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ, ਪਿਤਾ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਮਾਂ ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ [[ਮੁੰਬਈ]]) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ [[ਉਰਦੂ]] ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ''ਈਦ ਕਾ ਚਾਂਦ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਅਤੇ ''ਸ਼ਾਹੀ ਲੁਟੇਰੇ'' ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਿਨੀ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਦਾਇਤਕਾਰ [[ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ।<ref name=":1" /> ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾਇਰਾ, ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਰਿਨੀਤਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਰਿਨੀਤਾ ਵਿਚਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਸਤਾਈ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਾ ਚੱਲਿਆ ਤੇ ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਵਿਚਲੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੇਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛਪਵਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। === ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ === ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਟੈਗੋਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਦੂਰ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਧੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰਠ ਚਲੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ, ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਸ਼ਾਕਿਰ ਮੇਰੂਤੀ (1880-1956) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਵਤੀ ਸੀ। ==ਫਿਲਮਾਂ== ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ, ਦੁਸ਼ਮਨ, ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ, ਜਵਾਬ, ਮੰਝਲੀ ਦੀਦੀ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਚੰਦਨ ਕਾ ਪਾਲਨਾ, ਬਹੂ ਬੇਗ਼ਮ, ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ, ਕਾਜਲ, ਭੀਗੀ ਰਾਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਬੇਨਜ਼ੀਰ, ਚਿਤਰਲੇਖਾ, ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਿਰ, ਅਕੇਲੀ ਮਤ ਜਾਇਓ, ਕਿਨਾਰੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਆਰਤੀ, ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ, ਕੋਹਿਨੂਰ, ਦਿਲ ਅਪਨਾ ਪ੍ਰੀਤ ਪਰਾਈ, ਚਾਰ ਦਿਨ ਚਾਰ ਰਾਹੇਂ, ਸਹਾਰਾ, ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਯਹੂਦੀ, ਸਵੇਰਾ, ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ, ਤਮਾਸ਼ਾ, ਪਰਿਨੀਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ 1954,1955, 1963 ਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸਠ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ। ==ਮੌਤ== ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਪਾਕੀਜ਼ਾ]] ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ 31 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੀ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/meena-kumari/|title=Meena Kumari|website=MANAS|language=en-US|access-date=2020-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919194640/http://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/meena-kumari/|archive-date=2020-09-19|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਛਪੀਆਂ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਪਾਕੀਜ਼ਾ]] *[[ਮਧੂਬਾਲਾ]] ==ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ == ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦੀ ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ,ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ==ਕਿਤਾਬਾਂ== ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ "ਤਨਹਾ ਚਾਂਦ" ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਵੱਲੋਂ 1972 ਵਿੱਚ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਛਪਵਾਈ ਗਈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972]] == ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Meena_Kumari_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਕੁਮਾਰੀ]] ਜਿਸ ਦਿਨ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ 1952 ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ]]'' ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਦੇ ਸੁਪਰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦਰਸ਼ਕ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਰੋਏ ਸਨ ।<ref name="Khaleej"/> ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਨੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ-ਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਮੀਨਾ-ਮੌਤ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋ" (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਮੀਨਾ) ।<ref>{{Cite web |last=Malik |first=Ektaa |date=6 January 2019 |title='This place is not meant for people like you': When Nargis wrote on Meena Kumari's death |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/in-their-words-5523472/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919234050/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/in-their-words-5523472/ |archive-date=19 September 2020 |access-date=2 March 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਵਿੱਚ, ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸੀ।<ref name="Cineplot">{{Cite web |date=6 October 2012 |title=Nargis paying tribute to Meena Kumari (October 1973) |url=http://cineplot.com/nargis-paying-tribute-to-meena-kumari-october-1973/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807064445/http://cineplot.com/nargis-paying-tribute-to-meena-kumari-october-1973/ |archive-date=7 August 2018 |access-date=7 August 2018 |website=Cineplot}}</ref> ਸੰਨ 1979 ਵਿੱਚ ''ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕੀ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ'' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ) ਸਵਰਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ''ਸ਼ਾਇਰਾ'' (ਬਦਲਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ '''ਸਾਹਿਰਾ''<nowiki/>' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ਪੋਏਟੇੱਸ) ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਐਸ ਸੁਖ ਦੇਵ ਨੇ [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜਾਰ]] ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਂਤਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। 13 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ|ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 500 ਪੈਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Sify 2011">{{Cite web |date=14 February 2011 |title=India Post releases stamps on six legendary actresses |url=http://www.sify.com/finance/india-post-releases-stamps-on-six-legendary-actresses-news-default-lcosEhdagahsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818112424/http://www.sify.com/finance/india-post-releases-stamps-on-six-legendary-actresses-news-default-lcosEhdagahsi.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=14 August 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Walk_of_the_Stars_Meena_Kumari.jpg|thumb|ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਜ਼ ਵਿਖੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ (ਅੰ. ) ]] [[File:Google_tribute_to_Meena_Kumari_via_special_doodle.jpg|thumb|ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]] ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਫਿਲਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਂਦਰਾ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਬੈਂਡਸਟੈਂਡ ਪ੍ਰੋਮੇਨੇਡ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਸ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਸ ਨੂੰ ਹਾਲਾਂਕਿ 2014 ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2012/03/26/mumbai-gets-its-own-walk-of-fame/|title=Mumbai Gets Its Own Walk of Fame|last=Thirani|first=Neha|date=26 March 2012|work=The New York Times|access-date=5 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402184620/http://india.blogs.nytimes.com/2012/03/26/mumbai-gets-its-own-walk-of-fame/|archive-date=2 April 2012}}</ref> ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ''ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ'', [[ਜੈਪੁਰ]] ਦੇ [[ਜਵਾਹਰ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ]] ਦੇ ਰੰਗਯਾਨ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="TOI 2018">{{Cite web |date=13 May 2018 |title=When Meena Kumari comes alive on Jaipur stage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/when-meena-kumari-comes-alive-on-jaipur-stage/videoshow/64146665.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708192033/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/when-meena-kumari-comes-alive-on-jaipur-stage/videoshow/64146665.cms |archive-date=8 July 2018 |access-date=13 May 2018 |website=The Times of India}}</ref> 1 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਗੂਗਲ ਨੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 85 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।<ref name="Meena Kumari on Google Doodle">{{Cite web |date=1 August 2018 |title=Meena Kumari, Tragedy Queen, remembered by Google Doodle on 85th birth anniversary |url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/meena-kumari-tragedy-queen-actress-birth-anniversary-google-doodle-hindi-cinema-5285347/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801064447/https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/meena-kumari-tragedy-queen-actress-birth-anniversary-google-doodle-hindi-cinema-5285347/ |archive-date=1 August 2018 |access-date=1 August 2018 |website=The Indian Express}}</ref> ਗੂਗਲ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ "ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਕਸਰ ਰੋਮਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ, ਉਸ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਬੋਲੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।"<ref name="Meena Kumari's Google Doodle">{{Cite web |date=1 August 2018 |title=Meena Kumari's 85th Birthday |url=https://doodles.google/doodle/meena-kumaris-85th-birthday/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803060139/https://www.google.com/doodles/meena-kumaris-85th-birthday |archive-date=3 August 2018 |access-date=3 August 2018}}</ref> ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਕਿਰਨ ਨਾਦਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ "ਸਿਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ", ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ ਜੋ ਜੇ. ਐਚ. ਠੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Sharmi Adhikary |date=8 February 2023 |title=Romancing the icons of Hindi cinema's golden years |url=https://www.indiatoday.in/movies/standpoint/story/romancing-the-icons-of-hindi-cinemas-golden-years-2332038-2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810234730/https://www.indiatoday.in/amp/movies/standpoint/story/romancing-the-icons-of-hindi-cinemas-golden-years-2332038-2023-02-08 |archive-date=10 August 2023 |access-date=21 February 2023 |website=India Today}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indian-celluloid-souvenirs-to-be-auctioned-on-nov-23/article67537622.ece|title=Timeless souvenirs of Indian celluloid to be auctioned online from November 23 to 25|last=Soma Basu|date=19 November 2023|work=The Hindu|access-date=28 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306234730/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indian-celluloid-souvenirs-to-be-auctioned-on-nov-23/article67537622.ece|archive-date=6 March 2024}}</ref> ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ 91 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਪੰਕਜ ਭਾਰਗਵ ਨੇ [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਅਨਾਵਰਣ ਕੀਤਾ।<ref name="Meena Kumari sculpture">{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jaipur/news/pankaj-bhargava-made-a-unique-statue-of-actress-meena-kumari-133412811.html|title=एक्ट्रेस मीनाकुमारी की पंकज भार्गव ने बनाई अनोखी मूर्ति:चार महीने में बनकर हुई तैयार, सीआरसी केमिकल से साकार किया गया यह मूर्तिशल्प|date=1 August 2024|work=Dainik Bhaskar|access-date=2 August 2024}}</ref> iu89g2agq8i16h6msb85quq5cobbekz 0 18312 854310 589386 2026-11-11T12:27:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854310 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਪੁਸਤਕ | name = ਤਮਸ | title_orig = तमस | translator = | image = [[ਤਸਵੀਰ:तमस.jpg]] | image_caption = | author = [[ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ]] | illustrator = | cover_artist = | country = | language = [[ਹਿੰਦੀ]] | series = | subject = 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ | genre = ਨਾਵਲ | publisher = ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਦਿੱਲੀ | pub_date = | english_pub_date = | media_type = | pages = 253 | isbn = 81-267-0543-4 | oclc = | preceded_by = | followed_by = }} '''ਤਮਸ''' (ਹਿੰਦੀ:तमस) [[ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਨਾਵਲ]] ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਮਸ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/hindi/southasia/030711_bhishm_died_mk.shtml|title= भीष्म साहनी का अंतिम संस्कार|accessmonthday=[[३० अक्तूबर]]|format= पीएचपी|publisher= बीबीसी|language=}}</ref> ਇਸ ਉੱਤੇ 1986 ਵਿੱਚ [[ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ]] ਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ [https://www.youtube.com/watch?v=hGTf_Oh8E9A] ਬਣਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite web |url= http://hindi.webdunia.com/entertainment/film/gossip/0801/02/1080102023_1.htm|title= गोविंद निहलानी एनिमेशन के मैदान में|format= एचटीएम|publisher= वेबदुनिया|language=}}</ref> ਤਮਸ ਦੀ ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ 1946-47 ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਤਮਸ’ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 1973 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅਰਥਾਤ, ‘ਤਮਸ’ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ ਤੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਤਮਸ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਪਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਉਭਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪੰਜ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾ ਹੋਕੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਸੰਪੂਰਣ ਕਥਾਵਸਤੂ ਦੋ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਤੇਰਾਂ ਪ੍ਰਕਰਣ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਖੰਡ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਤਮਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਗਠਨ ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਧਾਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚਲੇ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਤੱਤ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਵਰਣਨਾਤਮਿਕ, ਮਨੋਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਿਰਜਕ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url= http://www.taptilok.com/pages/details.php?cat_sl_no=0&detail_sl_no=13|title= भीष्म साहनी का तमस|accessmonthday= [[३० अक्तूबर]]|format= पीएचपी|publisher= ताप्तीलोक|language= |access-date= 2012-12-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20191121185257/http://www.taptilok.com/pages/details.php?cat_sl_no=0&detail_sl_no=13|archive-date= 2019-11-21|url-status= dead }}</ref> ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਰਕੂ ਪਾਸ਼ਵਿਕਤਾ ਦਾ ਜੋ ਨੰਗਾ ਨਾਚ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਚਿਤਰਣ ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕਾ-ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਚਿਰਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੈਂਤਨੁਮਾ ਪੰਜਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹਥਕੰਡਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਬਣਨ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[http://books.google.co.in/books?id=kADANdqTEMoC&pg=PA116&lpg=PA116&dq=%27%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A4%B8%27+%E0%A4%95%E0%A5%80+%E0%A4%95%E0%A4%A5%E0%A4%BE&source=bl&ots=iU3-w7maIN&sig=SZnQS0B5P9VgBLWNGoCFKIBsVzY&hl=en&sa=X&ei=tu_PUOO8IIGNrgeip4HICA&ved=0CGwQ6AEwCQ#v=onepage&q=%27%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A4%B8%27%20%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%A5%E0%A4%BE&f=false Yathārthavāda - Shiv Kumar Misra -Page 116 - 1975]</ref> ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਇਸਦਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਤਬਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਜੋ ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਹਨ, ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ ਇਨਸਾਨ ਹਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੂਖਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਬਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਲਤਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਜਨਸਾਧਾਰਣ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|url= http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=2861|title= तमस|accessmonthday= |format= पीएचपी|publisher= भारतीय साहित्य संग्रह|language= |access-date= 2012-12-18|archive-date= 2010-08-27|archive-url= https://web.archive.org/web/20100827120027/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=2861|dead-url= yes}}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== *[[ਤਮਸ]] *[[ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ]] aopxjao4ycsqvfhb69rj1s20csfnvx8 0 19117 854450 843843 2026-11-12T03:04:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854450 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | name = ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ | image = Bhagat Ravidas at work as a shoemaker. Folio from a series featuring Bhakti saints. Master of the first generation after Manaku and Nainsukh of Guler, Pahari region, ca.1800–1810.jpg | alias = ਰਾਇਦਾਸ, ਰੋਹੀਦਾਸ, ਰੂਹੀ ਦਾਸ, ਰੋਬਿਦਾਸ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ , ਰਵੀ ਦਾਸ | influences = [[ਰਾਮਾਨੰਦ]], [[ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ]], [[ਰਾਮਾਨੰਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ]], [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]], [[ਸੂਫੀਵਾਦ]] | influenced = [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ]], ਰਾਣੀ ਝਾਲਾ, [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ|ਰਾਜਾ ਪੀਪਾ]], [[ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ|ਰਾਜਾ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ]], [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], ਰਾਜਾ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ, ਰਾਣੀ ਰਤਨ ਕੁੰਵਰ, ਰਾਜਾ ਨਾਗਰ ਮੱਲ, ਪੰਡਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਬਹਿ ਰਾਮ, ਬੀਬਾ ਰਾਮ ਚੰਦਰ, ਬੀਬਾ ਰਾਮ ਚੰਦਰ, ਰਾਜਾ ਬੰਗਾਲ ਸਿੰਘ , [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]], ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਹੰਸ, ਗੁਰੂ [[ਕਬੀਰ]], ਗੁਰੂ ਤਰਲੋਚਨ, ਗੁਰੂ ਸਾਧਨਾ ਸਹਿਨ | known_for = ਇੱਕ ''[[ਗੁਰੂ]]'' ਵਜੋਂ ਪੂਜੇ ਗਏ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]], [[ਰਵਿਦਾਸੀਆ]] ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 41 ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। | caption = ਰਵਿਦਾਸ ਮੋਚੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਲੇਰ, ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਨਾਕੂ ਅਤੇ ਨੈਨਸੁਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਮਾਸਟਰ, 1800-1810 | birth_date = | birth_place = [[ਬਨਾਰਸ]], [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] (ਮੌਜੂਦਾ ਦਿਨ [[ਵਾਰਾਨਸੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]) | birth_name = | death_date = | death_place = ਬਨਾਰਸ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ (ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ) | father = | mother = | spouse = ਲੂਨਾ ਦੇਵੀ | children = 1 | relatives = | occupation = ਕਵੀ, ਚਮੜੇ ਦਾ ਕਾਰੀਗਰ, ਸਤਿਗੁਰੂ (ਆਤਮਕ ਗੁਰੂ) | religion = ਹਿੰਦੂ (ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੱਤ) }} {{Sikhism sidebar}} '''ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ''' ਜਾਂ '''ਰਾਇਦਾਸ13'''ਵੀਂ ਤੋਂ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ [[ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵੀ-ਸੰਤ ਸਨ।<ref name=encyclopediabritraidas/> [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਆਪਕ) ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ 1377 ਈਸਵੀ 1415 ਵਿਕਰਮ ਸਮਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ।<!-- ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1377 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1528 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। (ਨੋਟ: ਸੋਰਸਿੰਗ ਬਕਾਇਆ ਹਟਾਈ ਗਈ ਹੈ। 151 ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ? ਇਸਦਾ ਸਰੋਤ) --> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਤ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ'']] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ]] ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=encyclopediabritraidas/><ref>Callewaert and Friedlander, ''The Life and Works of Ravidass Ji'', Manohar, Delhi, 1992, quoted in Gavin Flood, ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge 1996.</ref> [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਦਾਦੂ ਦਿਆਲ|ਦਾਦੂ ਪੰਥੀ]] ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪੰਚ ਵਾਣੀ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਰਵਿਦਾਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ [[ਰਵਿਦਾਸੀਆ]] ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਹਸਤੀ ਵੀ ਹਨ। ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਬਾਹਲ਼ਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਫ਼ਾਜ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਬਨਾਰਸ ਨੇੜੇ ਸੀਰ ਗੋਵਰਧਨਪੁਰ ਵਿਖੇ {{circa|1377}} ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name=asharmaraidas/> ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸੰਤੋਖ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਲਸਾਂ ਦੇਵੀ ਜੀ ਸਨ।<ref name=eosravidas>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Ravidas |author=Hardev Bahri |editor=Harbans Singh |display-editors=etal |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala |accessdate=11 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2017 |url-status=dead}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਲੋਨਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਜੇ ਦਾਸ ਰੱਖਿਆ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ [[ਚਮਾਰ]] ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚੰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸੀ।<ref name=encyclopediabritraidas>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1350770/Ravidas |title= Bhagat Ravidass Ji (Indian mystic and poet) – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=10 August 2009}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਵਰਣ ਮਤਾਬਕ ਚਮਾਰ ਕਮਜ਼ਾਤ ਬਰਾਦਰੀ ਹੈ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅਸਰ ਕਾਰਨ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਲੇ ਜਾਕੇ ਇਲਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ==ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ== ਚਮਾਰ ਬਰਾਦਰੀ ਨਾਲ਼ ਤਾਲਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ਼ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇ ਦੀ ਲੁਕਾਈ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਊਚ ਨੀਚ, ਛੂਤ ਛਾਤ ਅਤੇ ਪਖੰਡ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੋਲੇ। [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰੱਬੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਬੰਦਗੀ ਦੇ ਵਾਕ ਰੱਚ ਇਲਾਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਪੀਪਾ, ਰਾਣੀ ਮੀਰਾ ਬਾਈ, ਰਾਣੀ ਝਾਂਲ਼ਾ ਬਾਈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਸਨ। {{Quote|text='''ਹਰਿ ਸੋ ਹੀਰਾ ਛਾਡਿ ਕੈ ਕਰਹਿ ਆਨ ਕੀ ਆਸ ॥'''<br />''ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਕੀਮਤੀ ਰੱਬ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,''<br /> '''ਤੇ ਨਰ ਦੋਜਕ ਜਾਹਿਗੇ ਸਤਿ ਭਾਖੈ ਰਵਿਦਾਸ ॥242॥'''<br />''ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਰਕ ਹੈ ਇਹ ਅਸਲ ਗੱਲ ਰਵਿਦਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ॥242॥'' — ਸਲੋਕ ਭਗਤ ਕਬੀਰ, [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]], ਅੰਗ 1377 }} == ਲਿਖਤ == ਕਾਫ਼ੀ ਫ਼ਾਜ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਅਰਸੇ ਬਾਰੇ ਤਕਰਾਰ ਹੈ।<ref name=encyclopediabritraidas/> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 41 ਵਾਕ 16 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ “ਰੈਦਾਸ ਜੀ ਕੀ ਬਾਣੀ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਿਤਾਬ ਨਾਗਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਣੀ ਸਭਾ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ "ਬਾਣੀ ਸਤਿਗੁਰ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ 1984 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਚਾਲ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਨੂੰ ਕਾਬਲੇ ਇਤਬਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਹਨ: * ਅੰਗ 93 * ਅੰਗ 345 ਤੋਂ 346 ਤੱਕ * ਅੰਗ 486 ਤੋਂ 487 ਤੱਕ * ਅੰਗ 525 * ਅੰਗ 657 ਤੋਂ 659 ਤੱਕ * ਅੰਗ 694 * ਅੰਗ 710 * ਅੰਗ 793 ਤੋਂ 794 ਤੱਕ * ਅੰਗ 858 * ਅੰਗ 875 * ਅੰਗ 973 ਤੋਂ 974 ਤੱਕ * ਅੰਗ 1106 * ਅੰਗ 1124 * ਅੰਗ 1167 * ਅੰਗ 1196 * ਅੰਗ 1293 ==ਸਫ਼ਰ== ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੁਆਲ਼ੇ ਛੇ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤੇ। #ਪਹਿਲਾ ਸਫ਼ਰ: ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰ [[ਕਬੀਰ]] ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਬਨਾਰਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਜੈ ਦਾਸ ਜੀ ਹਮਸਫ਼ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਆਹ ਇਲਾਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ: [[ਨਾਗਪੁਰ]], [[ਭਾਗਲਪੁਰ]], [[ਮਾਧੋਪੁਰ]], ਚੰਦੋਸੀ, [[ਬੀਜਾਪੁਰ]], ਰਾਣੀ ਪੁਰੀ, ਨਾਰਾਇਣਗੜ੍ਹ, [[ਭੁਪਾਲ]], [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]], [[ਕੋਟਾ]], [[ਝਾਂਸੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਝਾਂਸੀ]], [[ਉਦੈਪੁਰ|ਉਦੇਪੁਰ]], [[ਜੋਧਪੁਰ]], [[ਅਜਮੇਰ]], ਅਮਰਕੋਟ, [[ਅਯੁੱਧਿਆ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਕਾਠੀਆਵਾੜ]], [[ਬੰਬਈ]], [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਜੈਸਲਮੇਰ]], [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ|ਚਿਤੌੜ]], ਕੋਹਾਟ, [[ਖ਼ੈਬਰ ਦੱਰਾ]], [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ (ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ)|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]], [[ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ]], [[ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡਲਹੌਜ਼ੀ]], [[ਗੋਰਖਪੁਰ]]। #ਦੂਸਰਾ ਸਫ਼ਰ: ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜੀ ਯਾਤਰਾ [[ਗੋਰਖਪੁਰ]], ਪਰਤਾਪਗੜ੍ਹ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਪੁਰ ਦੀ ਕੀਤੀ। #ਤੀਜਾ ਸਫ਼ਰ: ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਜਾਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ। #ਚੌਥਾ ਸਫ਼ਰ: ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ [[ਹਰਿਦੁਆਰ]], [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ|ਗੋਦਾਵਰੀ]], [[ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ ਜ਼ਿਲਾ|ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ]], ਤ੍ਰਿਵੈਣੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਕੇ ਸੰਤ, ਸਾਧੂਆਂ, ਭਗਤਾਂ, ਨਾਥਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। #ਪੰਜਵਾਂ ਸਫ਼ਰ: ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰੂਪ ਪਰਤਾਪ (ਚੰਦਰ ਪਰਤਾਪ) ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ। #ਛੇਵਾਂ ਸਫ਼ਰ: ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਹ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਗਏ: [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਹਕੀਮ ਨਜ਼ਦੀਕ [[ਫਗਵਾੜਾ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]], [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ। == ਰੁਖ਼ਸਤ == ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ 1528 ਈ.ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਵਿਖੇ ਤਕ਼ਰੀਬਨ 151 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ। ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨਾਗਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:Detail_of_Bhagat_Ravidas_from_a_painting_of_a_gathering_of_holy_men_of_different_faiths,_by_Mir_Kalan_Khan,_ca.1770–75.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detail_of_Bhagat_Ravidas_from_a_painting_of_a_gathering_of_holy_men_of_different_faiths,_by_Mir_Kalan_Khan,_ca.1770%E2%80%9375.jpg|ਮੀਰ ਕਲਾਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ, ਲਗਭਗ 1770-75 ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਰਵਿਦਾਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ। File:Guru_Ravidas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guru_Ravidas.jpg|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਂਟਿੰਗ File:Ravidas_2001_stamp_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ravidas_2001_stamp_of_India.jpg|2001 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ। </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] * [[ਕਬੀਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.shrigururavidasji.com/ Shri Guru Ravidas Ji] {{Writers of Guru Granth Sahib}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਭਗਤ]] 2ruftk9v4zrbu3b34ir2a38hx8wt3lh 0 19726 854409 538241 2026-11-11T21:39:39Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20261111sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 854409 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਣ |name = ਬਿਜਲਾਣੂ |image = [[File:Crookes tube-in use-lateral view-standing cross prPNr°11.jpg|280px|alt=A glass tube containing a glowing green electron beam]] |caption = ਕਰੂਕਸ ਟਿਊਬ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਜਲਾਣੂਆਂ ਦਾ ਕਣਮਈ ਸੁਭਾਅ ਦਰਸਾਇਆ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲਾਣੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਕਾਟੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦਾ ਇੱਕ-ਰੁਖ਼ਾ ਖ਼ਾਕਾ ਟਿਊਬ ਦੇ ਸੱਜੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਅਕਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="dahl">[[#refDahl1997|Dahl (1997:122–185).]]</ref> |num_types = |composition = ਮੂਲ ਕਣ<ref name="prl50"> {{cite journal | last = Eichten| first = E.J. | last2 = Peskin| first2 = M.E. | last3 = Peskin| first3 = M. | year = 1983 | title = New Tests for Quark and Lepton Substructure | journal = [[Physical Review Letters]] | volume = 50| pages = 811–814| issue = 11 | doi = 10.1103/PhysRevLett.50.811| bibcode=1983PhRvL..50..811E }}</ref> |statistics = ਫ਼ਰਮੀਆਨਿਕ |group = [[ਲੈਪਟਾਨ]] |generation = ਪਹਿਲੀ |interaction = ਗੁਰੂਤਾ, ਬਿਜਲੀ-ਚੁੰਬਕੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ |antiparticle = [[ਪਾਜ਼ੀਟਰਾਨ]] (ਐਂਟੀ-ਬਿਜਲਾਣੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) |theorized = ਰਿਚਰਡ ਲੇਮਿੰਗ (1838–1851),<ref name="farrar"> {{cite journal | last = Farrar| first = W.V. | year = 1969 | title = Richard Laming and the Coal-Gas Industry, with His Views on the Structure of Matter | url = https://archive.org/details/annals-of-science_1969-09_25_3/page/243| journal = [[Annals of Science]] | volume = 25| pages = 243–254 | doi =10.1080/00033796900200141 | issue = 3 }}</ref><br />ਜਾਰਜ ਜਾਨਸਟੋਨ ਸਟੋਨੀ (1874) ਅਤੇ ਹੋਰ<ref name="arabatzis"> {{cite book | last = Arabatzis| first = T. | year = 2006 | title = Representing Electrons: A Biographical Approach to Theoretical Entities | url = http://books.google.com/?id=rZHT-chpLmAC&pg=PA70 | pages = 70–74 | publisher = [[University of Chicago Press]] | isbn = 0-226-02421-0 }}</ref><ref name="buchwald1"> <cite id="refBaW2001">{{cite book | last = Buchwald| first = J.Z. | last2 = Warwick| first2 = A. | year = 2001 | title = Histories of the Electron: The Birth of Microphysics | url = http://books.google.com/?id=1yqqhlIdCOoC&pg=PA195 | pages = 195–203 | publisher = [[MIT Press]] | isbn = 0-262-52424-4 }}</cite></ref> |discovered = ਜ. ਜ. ਥਾਮਸਨ (1897)<ref name="thomson"> {{cite journal | last = Thomson| first = J.J. | year = 1897 | title = Cathode Rays | url = http://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/thomson1897.html | journal = [[Philosophical Magazine]] | volume = 44| page = 293 }}</ref> |symbol = e−, β− |mass = {{val|9.10938291|(40)|e=-31|ul=kg}}<ref name="2010 CODATA">P.J. Mohr, B.N. Taylor, and D.B. Newell (2011), "The 2010 CODATA Recommended Values of the Fundamental Physical Constants" (Web Version 6.0). This database was developed by J. Baker, M. Douma, and S. Kotochigova. Available: http://physics.nist.gov/constants [Thursday, 02-Jun-2011 21:00:12 EDT]. National Institute of Standards and Technology, Gaithersburg, MD 20899.</ref><br /><!-- -->{{val|5.4857990946|(22)|e=-4|ul=u}}<ref name="2010 CODATA" /><br /><!-- -->[{{val|1822.8884845|(14)}}]<sup>−1</sup> u<ref group=note>The fractional version's denominator is the inverse of the decimal value (along with its relative standard uncertainty of {{val|4.2|e=-13|ul=u}}).</ref><br /><!-- -->{{val|0.510998928|(11)|ul=MeV/c2}}<ref name="2010 CODATA" /> | electric_charge = {{val|-1|el=e|ul=e}}<ref group=note>The electron's charge is the negative of [[elementary charge]], which has a positive value for the proton.</ref><br /><!-- -->{{val|-1.602176565|(35)|e=-19|ul=C}}<ref name="2010 CODATA" /><br /><!-- -->{{val|-4.80320451|(10)|e=-10|ul=[[Statcoulomb|esu]]}} |magnetic_moment = {{gaps|−1.001|159|652|180|76(27)|u=[[Bohr magneton|μ<sub>B</sub>]]}}<ref name="2010 CODATA" /> |spin = {{frac|1|2}} }} '''ਬਿਜਲਾਣੂ''' ਜਾਂ '''ਇਲੈਕਟਰਾਨ''' (ਚਿੰਨ੍ਹ:e−) ਰਿਣ-ਰਾਸ ਮੂਲ ਬਿਜਲੀ ਚਾਰਜ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕਣ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=JERRY COFF|url=http://www.universetoday.com/73323/what-is-an-electron/|accessdate=10 September 2010}}</ref> ਇੱਕ ਬਿਜਲਾਣੂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਉਪ-ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਕਣ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦ ਹੈ।<ref name="prl50"/> ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ ਇੱਕ [[ਪ੍ਰੋਟਾਨ]] ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ 1/1836 ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref name=nist_codata_mu> {{cite web | title = CODATA value: proton-electron mass ratio | url = http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?mpsme | work = 2006 CODATA recommended values | publisher = [[National Institute of Standards and Technology]] | accessdate = 2009-07-18 }}</ref> ਇਸ ਦੀ ਭੀਤਰੀ ਕੋਣੀ ਗਤੀ-ਮਾਤਰਾ ''ħ'' ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਧ-ਸੰਖਿਅਕ ਗੁਣ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਫ਼ਰਮੀਆਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਣ ਪਾਜ਼ੀਟਰਾਨ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬਿਜਲਾਣੂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰਜ ਉਲਟੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬਿਜਲਾਣੂ ਕਿਸੇ ਪਾਜ਼ੀਟਰਾਨ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਮਾ-ਕਿਰਨ ਫੋਟਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। '''ਬਿਜਲਾਣੂ''' ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਵਰਤਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਜਲੀ, ਚੁੰਬਕਵਾਦ, ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗੁਰੂਤਾ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ. [12] ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦਾ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਕਿਸੇ ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਹਾ ਨਿਗਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਖੇਗਾ. ਦੂਜੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਲੋਰੇਂਟਜ਼ ਫੋਰਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨਗੇ. ਜਦੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਫੋਟੋਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ energyਰਜਾ ਨੂੰ ਰੇਡੀਏਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਉਪਕਰਣ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਰਬੀਨ ਬਾਹਰੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ, ਵੈਲਡਿੰਗ, ਕੈਥੋਡ ਰੇ ਟਿ .ਬ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪਸ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ, ਲੇਜ਼ਰ, ਗੈਸਿਡ ਆਇਓਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਡਿਟੈਕਟਰ ਅਤੇ ਕਣ ਐਕਸਰਲੇਟਰ. ਦੂਜੇ ਸਬਟੋਮਿਕ ਕਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣਾ ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ. ਪਰਮਾਣੂ ਨਿleਕਲੀਅਸ ਵਿਚਲੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਗੈਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕਲਾਂਬ ਫੋਰਸ ਦਖਲ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਆਇਓਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਿ nucਕਲੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਬਾਈਡਿੰਗ energyਰਜਾ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ. ਦੋ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਜਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਰਸਾਇਣਕ ਬੰਧਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ. [13] 1838 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰਿਚਰਡ ਲਾਮਿੰਗ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਵਿਵਹਾਰਿਤ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਚਾਰਜ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਇਰਿਸ਼ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਾਰਜ ਜੋਸਟਨ ਸਟੋਨੀ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਇਸ ਚਾਰਜ ਦਾ ਨਾਮ 'ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ' ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇ ਜੇ ਥੌਮਸਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1897 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਣ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਸੀ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿleਕਲੀਓਸਿੰਥੇਸਿਸ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਬੀਟਾ ਕਣਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਰੇਡੀਓ ਐਕਟਿਵ ਆਈਸੋਟੋਪਸ ਦੇ ਬੀਟਾ ਡੈਸਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-energyਰਜਾ ਦੀਆਂ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਐਂਟੀਪਾਰਟਲ ਨੂੰ ਪੋਸੀਟ੍ਰੋਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਇਹ ਉਲਟ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਇੱਕ ਪੋਜੀਟ੍ਰੋਨ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਕਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗਾਮਾ ਰੇ ਫੋਟੋਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ovtpqae8jgg4odn5v5lzm69doaqnffg 0 27697 854385 812995 2026-11-11T19:43:43Z Rotondus 19898 ਤਸਵੀਰ 854385 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:The Death of Maricha.jpg|thumb]] '''{{PAGENAME}}''' [[ਰਾਮਾਇਣ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਰਾਕਸ਼ਸ਼]] ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਰਾਮ]] ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ [[ਰਾਵਣ]] ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ।{{ਆਧਾਰ}}{{ਰਾਮਾਇਣ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ]] liarqzwf2l4hf4ou0rv24lnuu9if3p2 0 27887 854368 852031 2026-11-11T17:47:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854368 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | pre-nominals = ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ | name = ਨੂਰ ਜਹਾਂ | post-nominals = | image = Noor Jehan in Zeenat.jpg | image_size = | caption = 1945 ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ | native_name = {{unq|نور جہاں}} | birth_name = ਅੱਲਾ ਰਾਖੀ ਵਸਾਈ | alias = ''ਪੂਰਬ ਦੀ ਕੋਇਲ''<ref>{{cite web |title=The Nightingale of The East; Noor Jehan Remembered on Death Anniversary |url=https://pakistan.bolnews.com/entertainment/2020/12/noor-jehan-remembered-on-death-anniversary |website=BOL News |date=23 December 2020 |access-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525074737/https://us.bolnews.com/entertainment/2020/12/noor-jehan-remembered-on-death-anniversary |archive-date=25 May 2022 |url-status=dead}}</ref> <br /> ''ਕੁਈਨ ਆਫ ਹਾਰਟਸ''<ref>{{cite web |title=Queen of hearts |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/921377-queen-of-hearts |website=The News International |access-date=14 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525074833/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/921377-queen-of-hearts |archive-date=25 May 2022 |url-status=live}}</ref> <br /> ''Daughter of Nation''<ref>{{cite web |title='Noor Jehan infused a new spirit of patriotism, motivated Armed Forces during the 1965 war' |url=https://dailytimes.com.pk/813005/noor-jehan-infused-a-new-spirit-of-patriotism-motivated-armed-forces-during-the-1965-war |website=Daily Times |date=7 September 2021 |access-date=18 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525075012/https://dailytimes.com.pk/813005/noor-jehan-infused-a-new-spirit-of-patriotism-motivated-armed-forces-during-the-1965-war/ |archive-date=25 May 2022 |url-status=live}}</ref> <br /> ''ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ''<ref>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20041219/spectrum/main5.htm|title=Noor Jehan lives on in her songs|website=The Tribune India|date=June 18, 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date|df=yes|1926|9|21}} | birth_place = [[ਕਸੂਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਤੇ ਸੂਬੇ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] | death_date = {{death date and age|2000|12|23|1926|9|21|df=y}} | death_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | partner = | resting_place = ਗਿਜ਼ਰੀ ਕਬਰਿਸਤਾਨ, [[ਕਰਾਚੀ]] | nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] {{small|(1947–2000)}} | occupation = {{flatlist| * ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ * ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ * ਅਭਿਨੇਤਰੀ * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ }} | years_active = 1930 - 2000 | notable_works = | style = {{flatlist| * [[ਫ਼ਿਲਮੀ]] * [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] * [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] * [[ਕਵਾਲੀ]] }} | title = "ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ" | parents = {{flatlist| * ਇਮਦਾਦ ਅਲੀ (ਪਿਤਾ) * ਫਤਿਹ ਬੀਬੀ (ਮਾਤਾ) }} | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ|1941|1953|reason=divorce}} * {{marriage|ਏਜਾਜ਼ ਦੁਰਾਨੀ|1959|1971|reason=divorce}} }} | children = 4 | relatives = [[ਸੋਨੀਆ ਜਹਾਂ]] (ਪੋਤੀ) | awards = 15 ਨਾਈਜਰ ਅਵਾਰਡ | honours = {{ubl|ਤਮਘਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (1965)|[[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] (1996)}} }} '''ਨੂਰ ਜਹਾਂ''' (ਜਨਮ '''ਅੱਲ੍ਹਾ ਰਾਖੀ ਵਸਾਈ{{Efn|{{nq|اللہ رکھی وسائی}}}}'''; 21 ਸਤੰਬਰ 1926 – 23 ਦਸੰਬਰ 2000<ref>https://minutemirror.com.pk/remembering-legendary-madam-noor-jehan-on-her-97th-birthday/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.radio.gov.pk/23-12-2022/death-anniversary-of-malika-e-tarannum-noor-jehan-being-observed-today|title=Death anniversary of Malika-e-Tarannum Noor Jehan observed|website=Radio Pakistan|date=September 6, 2023|access-date=ਦਸੰਬਰ 23, 2023|archive-date=ਸਤੰਬਰ 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907215020/https://www.radio.gov.pk/23-12-2022/death-anniversary-of-malika-e-tarannum-noor-jehan-being-observed-today|url-status=dead}}</ref>),<ref>Firoze Rangoonwalla, ''Indian Filmography'', publisher: J. Udeshi, Bombay, August 1970, ''passim''.</ref><ref name="Paul Willemen 2002, pp. 166">Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen, ''Encyclopaedia of Indian Cinema'', British Film Institute, Oxford University Press, New Delhi, 2002, pp. 166.</ref> '''ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨੁਮ''' (ਮੇਲੋਡੀ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ (1930-1990) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ। [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨੁਮ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Paul Willemen 2002, pp. 166"/> ਉਸ ਕੋਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੀ।<ref name="DailyO 2020">{{cite web |title=Remembering Noor Jehan, Malika-e-Tarannum |website=DailyO |date=22 December 2020 |url=https://www.dailyo.in/arts/noor-jehan-malika-e-tarranum-pakistani-singer-actress/story/1/34014.html |access-date=21 September 2021}}</ref> [[ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30,000 ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/669198/queen-of-melody-noor-jehan-remembered-on-94th-birth-anniversary/|title='Queen of Melody' Noor Jehan remembered on 94th birth anniversary|website=Daily Times|date=September 1, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/12/noor-jehan-is-being-remembered-on-her-21st-death-anniversary|title=Noor Jehan is being remembered on her 21st death anniversary|website=BOL News|date=July 25, 2022|access-date=ਦਸੰਬਰ 23, 2023|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031120632/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/12/noor-jehan-is-being-remembered-on-her-21st-death-anniversary/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਲੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 1,148 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 2,422 ਗੀਤ ਗਾਏ।<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jan/05/guardianobituaries.filmnews |title=Obituary: Noor Jehan |last=Azad |first=Arif |date=5 January 2001 |website=the Guardian |language=en |access-date=8 April 2018}}</ref><ref>and 69 songs in Bollywood films [https://pakmag.net/film/artist/Noorjahan.php Noorjehan Filmography at Pakistan fil database]</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Remembering the legend of Noor Jehan |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/586167-remembering-the-legend-of-noor-jehan |website=The News International |access-date=22 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728203125/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/586167-remembering-the-legend-of-noor-jehan |archive-date=28 ਜੁਲਾਈ 2021 |url-status=dead }}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ) ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਕਸੂਰ]],ਇੱਕ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ 1926 ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਮਦਦ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਰਾਣਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 5-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੇਖ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਕ, ਠੁਮਰੀ, ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। == ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ == ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ। ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਨ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਘਰਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ, ਧ੍ਰੂਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨੱਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਈਵ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਫਾਰਮੈਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ। ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਦੀਵਾਨ ਸਰਦਾਰੀ ਲਾਲ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਈਦੇਨ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰ ਬੰਦੀ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਸ਼ਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਥੀਏਟਰ (ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਥੀਏਟਰ) ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਸਾਏ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸੇਠ ਸੁਖ ਕਰਨਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਓਟੋਨ ਕੋਲ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। 1935 ਵਿੱਚ ਕੇ.ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਲੰਗ ਆਜਾ ਪਤਨ ਚਾਨਣ ਦਾ ਓ ਯਾਰ" ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ (1936) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦਮੋਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜਹਾਂ ਨੇ ਹੀਰ-ਸਿਆਲ (1937) ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੀ ਬਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣਾ "ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀਅਨ ਮਨੇ" ਦਲਸੁਖ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕੌਲੀ (1939) ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਨ 1938 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। 1939 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੇ ਜਹਾਂ ਲਈ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੰਡਨ (1942) ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਖੰਡਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਯਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ ਬੰਬੇ ਵਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੁਹਾਈ (1943) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ ਨਾਲ ਸੁਰਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਹਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਜਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ: ਬੜੀ ਮਾਂ (1945), ਜ਼ੀਨਤ (1945 ਫਿਲਮ), ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ (1945), ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ (1946), ਅਤੇ ਜੁਗਨੂ (1947 ਫਿਲਮ) 1945 ਤੋਂ 1947 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ। ==ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ== 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੋਏ: *''ਏ ਵਤਨ ਕੇ ਸਜੀਲੇ ਜਵਾਨੋਂ, ਮੇਰੇ ਨਗਮੇ ਤੁਮਹਾਰੇ ਲੀਏ ਹੈਂ'' *''ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਹੱਟਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਿਕਦੇ, ਤੂੰ ਲਭਨੀ ਏ ਵਿਚੋਂ ਬਜਾਰ ਕੁੜੇ'' (ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਤੱਬੁਸਮ ਦਾ ਲਿਖਿਆ) *''ਮੇਰਿਆ ਢੋਲ ਸਿਪਾਹੀਆ, ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਦੀਆਂ ਰੱਖਾਂ'' *''ਓ ਮਾਹੀ ਛੈਲ ਛਬੀਲਾ, ਹਾਏ ਨੀੰ ਕਰਨੈਲ ਨੀਂ ਜਰਨੈਲ ਨੀਂ'' *''ਯੇਹ ਹਵਾਓੰ ਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ, ਯੇਹ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਕੇ ਰਾਹੀ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਬਾਕਫ਼ ਮੁਜਾਹਿਦ, ਮੇਰੇ ਸਫ਼ ਸ਼ਿਕਨ ਸਿਪਾਹੀ'' *''ਰੰਗ ਲਾਏਗਾ ਸ਼ਹੀਦੋਂ ਕਾ ਲਹੂ, ਯੇਹ ਲਹੂ ਸੁਰਖੀ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਅਫਸਾਨੇ ਕੀ'' *''ਮੇਰਾ ਸੋਹਣਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ ਨੀਂ, ਹੋਇਆ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੀਂ'' ==ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ== {| class="sortable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width: 300px; margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ |- |rowspan="3"| 1939 || '''ਗੱਲ ਬਿਲਾਵਲੀ''' |- | '''ਈਮਾਨਦਾਰ''' |- |'''ਪਿਆਮ ਹੱਕ''' |- |rowspan="2"| 1940 || '''ਸਜਨੀ''' |- | '''ਯਮਲਾ ਜੱਟ''' |- |rowspan="4"| 1941 || '''ਚੌਧਰੀ ''' |- | '''ਰੇਡ ਸਿਗਨਲ''' |- | '''ਉਮੀਦ''' |- | '''ਸੁਸਰਾਲ''' |- |rowspan="4"| 1942 || '''ਚਾਂਦਨੀ''' |- | '''ਧੀਰਜ''' |- | '''ਫ਼ਰਿਆਦ''' |- | '''ਖ਼ਾਨਦਾਨ''' |- |rowspan="3"| 1943 || '''ਨਾਦਾਨ ''' |- | '''ਦਿਆਈ''' |- | '''ਨੌਕਰ''' |- |rowspan="2"| 1944 || '''ਲਾਲ਼ ਹਵੇਲੀ''' |- | '''ਦੋਸਤ''' |- |rowspan="4"| 1945 || '''ਜ਼ੀਨਤ''' |- | '''ਗਾਵਂ ਕੀ ਗੋਰੀ''' |- |'''ਬੜੀ ਮਾਂ''' |- | '''ਭਾਈ ਜਾਨ''' |- |rowspan="6"| 1946 || '''ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ''' |- | '''ਦਿਲ''' |- | '''ਹਮਜੋਲੀ''' |- | '''ਸੁਫ਼ੀਆ''' |- | '''ਜਾਦੂਗਰ''' |- | '''ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਰਤਾਬ''' |- |rowspan="4"| 1947|| '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਨ''' |- | '''ਜੁਗਨੂੰ''' |- | '''ਆਬਿਦਾ''' |- | '''ਮੇਰਾ ਭਾਈ''' |- |rowspan="1"| 1951 || '''ਚੰਨ ਵੇ''' |- |rowspan="1"| 1952 || '''ਦੁਪੱਟਾ''' |- |rowspan="2"| 1953 || '''ਗੁਲਨਾਰ''' |- | '''ਅਨਾਰਕਲੀ''' |- |rowspan="1"| 1955 || '''ਪਾਟੇ ਖ਼ਾਨ''' |- |rowspan="2"| 1956 || '''ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ''' |- | '''ਇੰਤਜ਼ਾਰ''' |- |rowspan="1"| 1959 || '''ਨੂਰਾਂ''' |- |rowspan="2"| 1958 || '''ਛੂਮੰਤਰ''' |- | '''ਅਨਾਰਕਲੀ''' |- |rowspan="3"| 1959 || '''ਨੀਂਦ''' |- | '''ਪਰਦੇਸਣ''' |- | '''ਕੋਇਲ''' |- |rowspan="1"| 1961 || '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ''' |} == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Yamla_Jatt_(1940_film).jpg|thumb|ਯਮਲਾ ਜੱਟ ਦਾ ਪੋਸਟਰ (1940) ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਐਮ. ਇਸਮਾਈਲ, ਪ੍ਰਾਣ]] === ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ === ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।<ref>{{Citation |title=Noor Jahan's death anniversary observed |date=22 December 2019 |url=https://dailytimes.com.pk/525322/noor-jahans-death-anniversary-observed-daily-times |work=Daily Times |access-date=18 June 2021}}</ref><ref name="DawnNews" /><ref name="MillenniumPost" /> ਉਸ ਦੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]] ਅਤੇ [[ਕਜਨਬਾਈ|ਕੱਜਨਬਾਈ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।<ref>{{Citation |title=Noor Jehan — the unforgettable |date=22 December 2018 |url=https://dailytimes.com.pk/336321/noor-jehan-the-unforgettable |work=Daily Times |access-date=26 March 2021}}</ref><ref name="DawnNews" /><ref name="MillenniumPost" /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ''[[ਠੁਮਰੀ]]'', ''[[ਧਰੁਪਦ|ਧ੍ਰੁਪਦ]]'' ਅਤੇ ''ਖਿਆਲ'' ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।<ref name="DawnNews">{{Citation |title=Trivia: Things to know about the Melody Queen |date=19 December 2010 |url=https://www.dawn.com/news/592103/trivia-things-to-know-about-the-melody-queen |work=Dawn News |access-date=28 December 2020}}</ref><ref name="MillenniumPost">{{Citation |title=Noor Jehan: The Queen of Melodies |date=29 September 2018 |url=http://www.millenniumpost.in/sundaypost/inland/noor-jehan-the-queen-of-melodies-320908 |work=Millennium Post |access-date=8 July 2021}}</ref> ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਧਿ[[ਨਾਅਤ|ਨਾ 'ਤਾ]], ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ।<ref name="DawnNews"/> ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਾਤ ਅਤੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗੀਤ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਈਵ ਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।<ref name="Noor Jehan's Biography">{{Cite web |date=4 June 2008 |title=Noor Jehan's Biography |url=http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604034301/http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |archive-date=4 June 2008 |access-date=25 November 2017}}</ref> ਥੀਏਟਰ ਮਾਲਕ ''ਦੀਵਾਨ ਸਰਦਾਰ ਲਾਲ'' 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਈਦੇਨ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰ ਬੰਦੀ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref name="DawnNews"/> [[ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ]] (ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸਬੀਹਾ ਖ਼ਾਨੁਮ|ਸਬੀਹਾ ਖਾਨਮ]] ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈਣਾ) ਨੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਥੀਏਟਰ (ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਥੀਏਟਰ) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।<ref name="DawnNews" /> ਇਹ ਇੱਥੇ ਸੀ ਕਿ ਵਸਾਈ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਬੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸੇਠ ਸੁਖ ਕਰਨਾਨੀ ਕੰਪਨੀ, ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ''ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ।<ref name="CITEREFNoor1">{{Cite web |title=Noor Jahan Biography |url=http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604034301/http://freespace.virgin.net/jamal.akbar/noorbiog1.htm |archive-date=4 June 2008 |access-date=29 May 2008}}</ref> 1935 ਵਿੱਚ, ਕੇ. ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ "ਲੰਘ ਆ ਪਤੰਨ ਚੰਨਾ ਦਾ ਓ ਯਾਰ" ਗਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।<ref name="DawnNews"/> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ''ਮਿਸਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ'' (1936) ਨਾਮਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦਾਮੋਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜਹਾਨ ਨੇ 1937 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਹੀਰ-ਸੱਯਾਲ'' ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੀ ਬਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, "ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀਆਂ ਮਾਨੇ" ਦਲਸੁੱਖ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਗੁਲ ਬਕਾਵਲੀ'' (1939) ਦਾ ਹੈ।<ref name="DawnNews" /> ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ।<ref name="DawnNews" /> ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਨ 1938 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ । 1939 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ]] ਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਲਈ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="DawnNews" /> [[ਤਸਵੀਰ:Noor_Jehan_in_Zeenat.jpg|thumb|1945 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜ਼ੀਨਤ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਨ]] ਸੰਨ 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਖਾਨ' (1942) ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="DawnNews"/> ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> 'ਖਾਨਦਾਨ' ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਈਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੇ ''ਦੁਹਾਈ'' (1943) ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ]] ਨਾਲ ਧੁਨਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="DawnNews" /> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name="us-noorJahan">{{Cite web |date=21 September 2001 |title=Noor Jahan |url=http://upperstall.com/profile/noor-jehan/ |access-date=16 November 2017 |publisher=Upper Stall |archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215259/https://upperstall.com/profile/noor-jehan/ |url-status=dead }}</ref> 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂਃ ਬਡ਼ੀ ਮਾਂ, ਜ਼ੀਨਤ, ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ (ਸਾਰੇ 1945) ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ (1946) ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1947) ਅਤੇ ਜੁਗਨੂ (1947) 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਭਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 August 2016 |title=The break in the script: How did Partition affect the film industry? |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/the-break-in-the-script-how-did-partition-affect-the-film-industry/story-12NhRiWPYwiFKRJyb0ejgN.html |access-date=25 March 2019 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਸੁਰਈਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਟਾਰ ਸੀ।<ref name="Follywood Flashback">{{Cite book|location=New Delhi}}</ref> === ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ === 1947 ਵਿੱਚ, ਰਿਜ਼ਵੀ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਹੋਈ।<ref name="DawnNews"/> ਉਹ ਬੰਬਈ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।<ref name="DawnNews" /> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ,ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਚੰਨ ''ਵੇ'' (1951) ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਸੀ। ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੀ।<ref name="DawnNews"/> ਇਹ ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ''ਦੁਪੱਟਾ'' (1952) ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਸਲਮ ਲੋਧੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਿਬਤੇਨ ਫਾਜ਼ਲੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਏ. ਐਚ. ਰਾਣਾ ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਫਿਲਮ 'ਦੁਪੱਟਾ' ਫਿਲਮ 'ਚੰਨ ਵੇ' (1951) ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।<ref name="DawnNews" /> 1953 ਅਤੇ 1954 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="DawnNews"/> ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।<ref name="DawnNews" /> ਸੰਨ 1959 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ, ਏਜਾਜ਼ ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ।<ref name="us-noorJahan"/> ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ/ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ''ਗਾਲਿਬ'' (1961) ਸੀ।<ref name="us-noorJahan" /><ref name="DawnNews" /> ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੱਦ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="DawnNews" /> [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] ਦੀ ''"[[ਮੁਝ ਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ|ਮੁਝਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ]]"'' ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤਰਨੂਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ''ਕਾਇਦੀ'' (1962) ਵਿੱਚ ਰਸ਼ੀਦ ਅਤ੍ਰੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="DawnNews" /> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1963 ਵਿੱਚ ਬਾਜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ 33 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1963 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਿਹਾ।<ref name="DawnNews"/> ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="DawnNews" /> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 14 ਫਿਲਮਾਂ, ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ 10 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 4 ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref name="DawnNews" /> === ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ === ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="DawnNews"/> ਉਸ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਸਲਮਾ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="DawnNews" /> ਕਿਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਨ 1951 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚੰਨ ਵੇ' ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਖੁਦ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1965 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="DawnNews" /> ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ, [[ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ]], ਮਸੂਦ ਰਾਣਾ, [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਮੁਜੀਬ ਆਲਮ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਏ।<ref name="DawnNews" /> [[ਤਸਵੀਰ:Noor_Jehan_&_Lata_Mangeshkar.jpg|thumb|ਗਾਇਕ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ <ref name="IWMBUZZ">{{Cite web |date=10 November 2020 |title=I am a fan of Noor Jehan, says Lata Mangeshkar |url=https://www.iwmbuzz.com/music/snippets-music/fan-noor-jehan-says-lata-mangeshkar/2020/03/31 |access-date=30 September 2021 |website=IWMBuzz}}</ref>]] ਉਸ ਦੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਸੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ [[ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ।<ref name="DawnNews"/> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ "ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ " (ਉਸਤਾਦ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਲਾਈਵ ਸਮਾਰੋਹ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕੀਤੇ।<ref name="DawnNews" /> [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਰੇਂਜ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਘੱਟ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਗਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਰਹੀ।<ref name="DawnNews" /> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਲਈ ਗਾਉਣਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ ਸੀ।<ref name="fridaytimes">{{Cite news|url=http://www.thefridaytimes.com/beta3/tft/article.php?issue=20121102&page=24|title=Madam Ji - Part I|last=Ally Adnan|work=The Friday Times|access-date=16 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192712/http://www.thefridaytimes.com/beta3/tft/article.php?issue=20121102&page=24|archive-date=29 October 2013|issue=88|volume=XXIV}}</ref> 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਨੀਲੀ]] ਅਤੇ [[ਰੀਮਾ ਖ਼ਾਨ|ਰੀਮਾ]] ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ।<ref name="DawnNews" /> ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਬਿਹਾ ਖਾਨਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ''ਸਦਾਬਹਾਰ'' (ਸਦਾ ਹਰੀ) ਕਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਰਮਿਆਨ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="DawnNews" /> 1971 ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਗੀਤ ਉਤਸਵ ਲਈ ਟੋਕੀਓ ਗਈ ਸੀ।<ref name="DawnNews"/> ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬੋਲਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ [[ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ|ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।<ref name="DawnNews"/> ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰ, ਪ੍ਰਾਣ, ਸੁਰਈਆ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="DawnNews" /> ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵੂਮੈਨ ਆਨ ਰਿਕਾਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾਃ "ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਬੇਜੋੜ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ।"<ref name="fridaytimes"/> ਸੰਨ 1991 ਵਿੱਚ, ਵੈਨੇਸਾ ਰੈਡਗਰੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਐਲਬਰਟ ਹਾਲ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="DailyTimes">{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/120092/remembering-madam-ji-one-more-time/|title=Remembering Madam Ji, one more time|date=24 June 2023|work=Daily Times}}</ref> ਲਿਓਨਲ ਰਿਚੀ, ਬੌਬ ਗੇਲਡੋਫ, [[ਮੇਡੋਨਾ (ਗਾਇਕਾ)|ਮੈਡੋਨਾ]], ਬੁਆਏ ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਡੁਰਾਨ ਡੁਰਾਨ ਸਟਾਰ-ਸਟੱਡਡ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਥੀਸਪਿਅਨ ਜੌਨ ਗਿਲਗੁਡ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ ਅਤੇ ਆਸਕਰ ਜੇਤੂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਡੈਮ ਪੇਗੀ ਐਸ਼ਕ੍ਰਾਫਟ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="DailyTimes" /> ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ/ਆਲਮੀ ਗੁੰਡੇ' ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਕਰਮ ਰਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ 'ਸਾਇਆਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ' ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ।[pa] ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|group=lower-alpha}} {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb name|id=0420451|name=Noor Jehan Biography}}, Retrieved 16 November 2017 * {{cite news |url=https://www.dawn.com/news/377970/islamabad-rich-tributes-paid-to-noor-jehan |title=ISLAMABAD: Rich tributes paid to Noor Jehan |date=24 December 2004 |newspaper=Dawn |access-date=16 November 2017}} * {{cite news |url=http://www.dawn.com/weekly/images/archive/020210/images6.htm |title=The Melody Queen lives on |date=10 February 2002 |first=Shanaz |last=Ramzi |access-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212092048/http://www.dawn.com/weekly/images/archive/020210/images6.htm |archive-date=12 February 2009 |newspaper=Dawn |url-status=dead}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] 1qqasnszcz90koxz2c42cxrcbra6m8f 0 28375 854479 767938 2026-11-12T06:17:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854479 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ਮਾਈ ਭਾਗੋ | honorific_suffix = | image = Mai Bhago -SikhHeritageMuseum.jpg | image_size = | alt = | caption = | native_name = ਭਾਗਭਰੀ | native_name_lang = | birth_name = <!-- only use if different from name above --> | birth_date = <!-- {{birth date|df=yes|1885|08|01}}--> | birth_place = ਝਬਾਲ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | death_date = <!-- {{death date and age|df=yes|1969|10|27|1885|08|01}}--> | death_place = ਜਨਵਾੜਾ ਨੇੜੇ [[ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ]] ਭਾਰਤ | death_cause = ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਤ | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|cm=X}} OR {{height|ft=X|in=Y}}--> | weight = <!-- {{convert|X|kg|lb|0|abbr=on}} or {{convert|X|lb|kg|0|abbr=on}} --> | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | religion = [[ਸਿੱਖ ਮੱਤ]] | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | criminal_charge = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | footnotes = }} [[File:Gurudwara mata bhag kaur Jalwara(MH).jpg|thumb|Gurudwara mata bhag kaur Jalwara(MH)]] '''ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ'''<ref>{{Cite book|title=ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 10|last=ਸਿੰਘ|first=ਕੁਇਰ|publisher=ਪਟਿਆਲਾ|year=1968|location=ਪਟਿਆਲਾ}}</ref> ਭਾਈ ਪਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਭਾਈ ਪਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਮੱਲੋ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟ ਸੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਸੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਗਭਰੀ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.discoversikhism.com/sikhs/mai_bhago.html|title=Mai Bhago {{!}} Discover Sikhism|website=www.discoversikhism.com|access-date=2021-03-08}}</ref> ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਟੀ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝਬਾਲ ਦੇ ਪੇਰੋ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਮਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਰੂ। ਮਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਫੈਲ ਗਈ। ਬੀਬੀ ਭਾਗੋ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ! ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣੇ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰ ਆਵਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਹਿਨਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ।' ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਚੰਡੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼">{{cite book | title=ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ | publisher=ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ | author=ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ}}</ref> ==ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ== ਅਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਖਾਲੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਇਹ ਕਹਿਣ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਉਹ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦੇਣ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਹੀ ਪਾ ਦੇਣ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ‘ਬੇਦਾਵਾ’ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਜੰਗ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ [[ਬੇਦਾਵਾ]] ਦੇ ਕੇ ਗਏ 40 ਮਝੈਲ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਜੰਗੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 29 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ <ref name=":1">{{Cite web|url=http://eos.learnpunjabi.org/BHAGO%20MAI.html|title=BHĀGO MĀĪ|website=eos.learnpunjabi.org|access-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803212153/http://eos.learnpunjabi.org/BHAGO%20MAI.html|archive-date=2020-08-03|url-status=dead}}</ref>ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਹਿਕਦੀ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਖਮ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਮਰ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਲੜ ਲਾਇਆ <ref>{{Cite web|url=http://www.discoversikhism.com/sikh_library/english/status_of_women_in_sikhism.html|title=Status Of Women In Sikhism {{!}} Discover Sikhism|website=www.discoversikhism.com|page=23|access-date=2021-03-08}}</ref>| ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ [[ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ]] 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":0" /> == ਬਾਦ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ, ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਬਿਦਰ]] ([[ਕਰਨਾਟਕ]]) ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ]] ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਜਨਵਾੜੇ <ref name=":1" />ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਿਆ। <ref name=":0" />। ਬਿਦਰ ਕੋਲ ਜਨਵਾੜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਨੇਜ਼ੇ ਦਾ ਫਲ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੱਚ-ਖੰਡ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ਼ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name=":0" />ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ, ਕੌਮ ਵਾਸਤੇ ਆਪਾ ਵਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਪਾਸ ਲਿਆਂਦਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] isoyn1q9di36uuujks152905mc9b4ek 0 28956 854339 850154 2026-11-11T15:53:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854339 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ | image =Narinder Singh Kapoor.jpg | caption = | pseudonym = | birth_date = {{Birth date and age|1944|03|06|df=yes}} | birth_place =ਪਿੰਡ ਆਧੀ, [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) | death_date = | death_place = | occupation = ਨਿਬੰਧ-ਲੇਖਕ | nationality =ਭਾਰਤੀ | period = | genre = | subject = | movement = | spouse =ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਚੋਪੜਾ | influences = [[ਗੁਰੁਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ]] | influenced = | signature = | website = https://www.narindersinghkapoor.com/ }} [[ਤਸਵੀਰ:Narinder Singh Kapoor1.jpg|thumb|ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ]] '''ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1944) ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{cite web | title=Jagtar Sidhu, Sham Singh get Punjabi Patarkar Award | website=The Tribune, Chandigarh, India | date=1994-02-28 | url=https://www.tribuneindia.com:443/2004/20041119/punjab1.htm | access-date=2025-11-15}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ==ਜੀਵਨੀ== ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਚ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਧੀ ਵਿਖੇ 6 ਮਾਰਚ 1944 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੋ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਓੜਕ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ। ===ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ=== ਨਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਅਮੀਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਇਕਸਾਰ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਰੇਕ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਐੱਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਾਭਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਰੂਰ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੀਤੀ। 1971 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1982 'ਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ: ਫਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ (1974), ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ (1975), ਐੱਲ.ਐੱਲ.ਬੀ. (1978) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ.(1978)। 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1995 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ 2004 ਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ) ਅਤੇ ਡੀਨ (ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੈਲਫੇਅਰ) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨ-ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸੋਰਸ ਪਰਸਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>http://www.narindersinghkapoor.com/brief-biography {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ === # ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ # ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ # ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ # ਮੇਲ-ਜੋਲ # ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ # ਤਰਕਵੇਦ # ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ # ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ # ਅੰਤਰ ਝਾਤ # ਸੁਖਨ ਸੁਨੇਹੇ # ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ # ਤਰਕਵੇਦ # ਰਾਹ-ਰਸਤੇ # ਦਰ-ਦਰਵਾਜੇ ===ਵਿਚਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== # ਮਾਲਾ ਮਣਕੇ # ਮਾਲਾ ਮਣਕੇ 2<ref>http://hook2book.com/index.php?rt=product/product&product_id=3941</ref> # ਕੱਲਿਆਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ # ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ (2023) === ਸਵੈ–ਜੀਵਨੀ === # ਧੁੱਪਾਂ–ਛਾਂਵਾਂ ==='''ਹੋਰ ਕੰਮ''' === # ਸੱਚੋ ਸੱਚ (ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ) # ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ (ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ) # ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ # ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ) ===ਅਨੁਵਾਦ=== # ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ (ਤੁਰਗਨੇਵ) # ਗਾਥਾ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ (ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ) # ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ (ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ) # ਸਦੀਵੀ ਵਿਦ੍ਰੋਹੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ # ਮਾਰਟਿਨ ਕਿੰਗ ਲੂਥਰ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== # [https://web.archive.org/web/20210515163944/https://www.narindersinghkapoor.com/ https://web.archive.org/web/20210515163944/https://www.narindersinghkapoor.com/] {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] erguxxb6rwc586aeenz0u1kk598q6nb 0 29381 854364 835348 2026-11-11T17:21:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854364 wikitext text/x-wiki 30 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਲਾਜਪਤ ਨਗਰ]] ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਟ-ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਲਿਆ। ਨੀਡੋ ਤਨਿਯਮ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਧਾਇਕ [[ਨੀਡੋ ਪਵਿਤਰਾ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Delhi: Arunachal MLA's son beaten to death; cops detain 3, govt orders magisterial inquiry|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/youth-beaten-up-in-delhi-during-brawl-over-hairstyle-dies-tv-reports/article1-1178770.aspx|publisher=Hindustan Times|accessdate=31 January 2014|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201014655/http://www.hindustantimes.com/india-news/youth-beaten-up-in-delhi-during-brawl-over-hairstyle-dies-tv-reports/article1-1178770.aspx|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ [[ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।<ref name="bp">{{cite web|title=A Comprehensive Analysis of Death Case of Nido Taniam, Son of Arunachal MLA|url=http://news.biharprabha.com/2014/01/a-comprehensive-analysis-of-death-case-of-nido-taniam-son-of-arunachal-mla/|work=IANS|publisher=Biharprabha News|accessdate=31 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084125/http://news.biharprabha.com/2014/01/a-comprehensive-analysis-of-death-case-of-nido-taniam-son-of-arunachal-mla/|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|url-status=dead}}</ref> == ਪਿੱਠਭੂਮੀ == ਨੀਡੋ ਤਾਨਿਆਮ ਬੁੱਧਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਜਪਤ ਨਗਰ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ੍ ਇੱਕ ਐਡਰੈੱਸ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਿੱਠਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੀਡੋ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਖੌਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੇ ਉਸਨੇ ਖਿਝ ਕੇ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕੱਚ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੱਲ ਵਧ ਗਈ। ਦੋਸ਼ੀ ਆਪਣੇ 20ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਫਰਮਾਨ (22), ਸੁੰਦਰ (27) ਅਤੇ ਪਵਨ (27) ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪਨੀਰ ਸ਼ਾਪ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 'ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੀਡੋ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖਿਝਾਊ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>http://zeenews.india.com/news/delhi/nido-taniam-death-judicial-custody-for-three-accused_909043.html</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ej0m4i9csukpbbrx5d63pcnvc3m0dz2 0 29491 854437 819943 2026-11-12T01:09:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854437 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste | caste_name = ਬਿਸ਼ਨੋਈ | image = {{image frame|content= {{Photo montage | photo1a = Vishnois At Khejarli Environment Fair.jpg | size = 250 | color = #FFFFFF | border = 3 | color_border = #808080 | text = | text_background = #F5F5F5 }} | caption = ਬਿਸ਼ਨੋਈ "ਖੇਜਰਲੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮੇਲੇ" ਵਿੱਚ [[ਕੋਪੜਾ]] ਅਤੇ [[ਘੀ]] ਨਾਲ [[ਹੋਮਾ (ਰਿਵਾਜ)|ਹਵਨ]] ਕਰਦੇ ਹੋਏ। }} | caption = | caste_name_in_local = | region = [[ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ]]<br>[[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] | populated_states = ਮੁੱਖ:<br/>[[ਰਾਜਸਥਾਨ]]<br>ਹੋਰ:<br>[[ਹਰਿਆਣਾ]]<br />[[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]],<br/>[[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]],<br>[[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]<br>[[ਗੁਜਰਾਤ]] | languages = [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]]<br>[[ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰਾਜਸਥਾਨੀ]]<br>[[ਬਾਗੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਗੜੀ]]<br>[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]<br>[[ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ]]<br>[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | religions = [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] | guru = [[ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | mantra = |classification = [[ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ]] ਦਾ ਉਪ ਸੰਪਰਦਾ |population = ਲਗਭਗ 1500000 }} '''ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਵਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ [[ਪੰਥ]] (ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ) ਹੈ ਜੋ [[ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ|ਪੱਛਮੀ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ]] ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ]] (ਗੁਰੂ ਜੰਭੋਜੀ, ਗੁਰੂ ਜੰਭਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (1451-1536) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ 29 ਨਿਆਮਾਂ (ਸਿਧਾਂਤ/ਹੁਕਮਾਂ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ।<ref>{{cite web | url = http://www.nativeplanet.org/indigenous/cultures/india/bishnoi/bishnoi.shtml | title = The Desert Dwellers of Rajasthan – bishnoi and Bhil people | access-date = 19 Mar 2016 | date = 2004 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191216023016/https://www.nativeplanet.org/indigenous/cultures/india/bishnoi/bishnoi.shtml | archive-date = 16 December 2019 | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-01 |title=India's Bishnoi community: The original eco-warriors |url=https://www.deccanherald.com/national/indias-bishnoi-community-the-original-eco-warriors-1167330.html |access-date=2023-05-17 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-09-20 |title=Bishnoi community outraged over serving deer to cheetahs, threatens nation-wide protest as it writes to PM Modi |url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/bishnoi-community-outraged-over-serving-deer-to-cheetahs-threatens-nation-wide-protest-as-it-writes-to-pm-modi-article-94320951 |access-date=2023-05-17 |website=TimesNow |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kapur |first=Akash |date=2010-10-07 |title=A Hindu Sect Devoted to the Environment |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2010/10/08/world/asia/08iht-letter.html |access-date=2023-05-17 |issn=0362-4331}}</ref> 2010 ਤੱਕ, [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰੀ]] ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪੰਥ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 600,000 ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ।<ref name=bisjat3>Akash Kapur, [https://www.nytimes.com/2010/10/08/world/asia/08iht-letter.html A Hindu Sect Devoted to the Environment], New York Times, 8 Oct 2010.</ref> ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ ਨੇ 1485 ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਥਲ ਢੋਰਾ ਵਿਖੇ ਸੰਪਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 120 ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਵਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ 51 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੰਭੋਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title=When Amrita Devi and 362 Bishnois sacrificed their lives for the Khejri tree|url=https://www.sahapedia.org/when-amrita-devi-and-362-bishnois-sacrificed-their-lives-khejri-tree|access-date=2021-06-01|website=Sahapedia|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Devi|first=Parnashree|date=2012-10-13|title=Bishnoi Community : The Ecologist|url=https://www.traveldiaryparnashree.com/2012/10/bishnoi-community-ecologist.html|access-date=2021-06-01|website=My Travel Diary|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506095328/https://www.traveldiaryparnashree.com/2012/10/bishnoi-community-ecologist.html|archive-date=2021-05-06|url-status=dead}}</ref> ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਸੰਪਰਦਾ ਨੇ [[ਜਾਟ|ਜਾਟਾਂ]], [[ਬਾਣੀਆ|ਬਾਣੀਆਂ]], ਚਰਨਾਂ, [[ਰਾਜਪੂਤ|ਰਾਜਪੂਤਾਂ]] ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ|ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ]] ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=kYsMAQAAMAAJ |title=Haryana State Gazetteer: Lacks special title |date=2001 |publisher=Haryana Gazetteers Organisation, Revenue Department |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Srivastava |first=Vinay Kumar |url=https://books.google.com/books?id=EFzkAAAAMAAJ&q=Jat%C2%A0Bishnoi%C2%A0,+Bania%C2%A0Bishnoi%C2%A0,+or%C2%A0Ahir+Bishnoi%C2%A0. |title=Religious Renunciation of a Pastoral People |date=1997 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564121-9 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Neha |date=2023-03-15 |title=Bishnoi Community: 10 Things you need to know about India's original eco-warriors |url=https://newsroompost.com/india/bishnoi-community-10-things-you-need-to-know-about-indias-original-eco-warriors/5237994.html |access-date=2023-05-17 |website=NewsroomPost |language=en-US}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ ਨੇ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ। ==29 ਨਿਯਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ== ਬਿਸ਼ਨੋਈਆਂ ਦੇ 29 ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:<ref>{{cite web|url=https://webconte.com/community/bishnoi |title=Bishnoi Samaj, Rajasthan, India}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-12 |title=Bishnois raise concern over felling of Khejri trees |url=https://www.hindustantimes.com/cities/jaipur-news/protests-erupt-as-solar-companies-destroy-thousands-of-trees-in-rajasthan-including-state-tree-khejri-for-renewable-energy-projects-101681309991923.html |access-date=2023-05-17 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> # ਤੀਹ ਦਿਨ ਸੂਤਕ # ਪੰਜ ਦਿਨ ਦਾ ਰਜਸਵਲਾ # ਸਵੇਰੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਾ # ਸ਼ੀਲ, ਸੰਤੋਸ਼, ਸੂਚੀ ਰੱਖਣਾ # ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਸੰਧਿਆ ਕਰਨਾ # ਸੰਝ ਆਰਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗੁਣ ਗਾਉਣਾ # ਸਵੇਰ ਸਮੇਂ ਹਵਨ ਕਰਨਾ # ਪਾਣੀ ਛਾਣ ਕੇ ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਲਣਾ # ਬਾਲਣ ਬੀਨਕਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਛਾਣਕਰ ਪੀਣਾ # ਮਾਫੀ ਸਹਨਸ਼ੀਲਤਾ ਰੱਖਣਾ # ਦਇਆ-ਨਿਮਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ # ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ # ਨਿੰਦਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ # ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ # ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ # ਮੱਸਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ # ਭਜਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਕਰਨਾ # ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨਾ # ਹਰੇ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕੱਟਣਾ # ਅਜਰ ਨੂੰ ਜਰਨਾ # ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰਸੋਈ ਪਕਾਉਣਾ # ਥਾਟ ਅਮਰ ਰੱਖਣਾ # ਬੈਲ ਨੂੰ ਖੱਸੀ ਨਾ ਕਰਨਾ # ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ # ਤੰਬਾਕੂ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਪੀਣਾ # ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ # ਮਦਪਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ # ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ # ਨੀਲੇ ਬਸਤਰ ਨਹੀਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== *[[ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ]] *[[ਗੁਰੂ ਜੰਭੇਸ਼ਵਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== {{commons category|Bishnoi people|ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਲੋਕ}} *{{cite web |url=http://devasthan.rajasthan.gov.in/images/Bikaner/Jambhoji.htm |title=Temple Profile: Mandir Shri Jambho J |access-date=2014-07-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140919102844/http://devasthan.rajasthan.gov.in/images/Bikaner/Jambhoji.htm |archive-date=19 September 2014 |df=dmy |publisher=Government of Rajasthan}} *{{cite book |title=Jambhoji: Messiah of the Thar Desert |first=M. S. |last=Chandla |publisher=Aurva Publications |year=1998 |url=https://bishnoisamaj.com}} *{{cite book |title=The Bishnois: Wildlife Protection - An Article of Faith |first=M. S. |last=Chandla |publisher=Aurva Publications |year=2001 |url=http://thebishnois.com/view.html?file=25.pdf }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Jain, Pankaj (2011). ''Dharma and Ecology of Hindu Communities: Sustenance and Sustainability''. * {{cite book | last=Chaturvedi | first=Neekee | publisher=University of Rajasthan. Department of History & Indian Culture | title=Cultural tourism and Bishnois of Rajasthan | publication-place=Jaipur | date=2018 | isbn=978-93-87297-12-8 | oclc=1035321182}} a0k1rtzktdxlv8kdcap49ie98y2tepw 0 39018 854447 825874 2026-11-12T02:51:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854447 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ | image = Possible depiction of Banda Singh Bahadur from an illustrated folio of ‘Tawarikh-i Jahandar Shah’, Awadh or Lucknow, ca.1770.jpg | caption = ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਚਿਤਰਣ, ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ (1710) ਦੌਰਾਨ, 'ਤਵਾਰੀਖ-ਏ ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ', ਅਵਧ ਜਾਂ ਲਖਨਊ, ਸੀ. 1770 ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਿਤ ਫੋਲੀਓ ਤੋਂ | birth_name = ਲਛਮਣ ਦੇਵ | birth_date = {{Birth date|1670|10|27|df=y}} | birth_place = [[ਰਜੌਰੀ]], [[ਪੁੰਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਪੁੰਛ]], [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]]<ref name=eos/> <br> {{small|(ਹੁਣ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਭਾਰਤ]])}} | death_date = {{death date and age|9 June 1716|27 October 1670|df=y}} | death_place = [[ਦਿੱਲੀ]], ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ <br> {{small|(ਹੁਣ ਭਾਰਤ)}} | allegiance = * [[File:Kattar Dhal Talwar.jpg|26px]] [[ਮਿਸਲ]] * [[File:Sikh flag.jpg|26px]] [[ਖ਼ਾਲਸਾ]] * [[ਸਿੱਖ]] [[ਜੱਥਾ]] | other_name = ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਬੈਰਾਗੀ, ਬੰਦਾ ਬੈਰਾਗੀ | serviceyears = 1708-1716 | spouse = [[ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੌਰ]]<br>ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ{{sfn|Sagoo|2001|p=213}} | children = ਅਜੈ ਸਿੰਘ<br>ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ{{sfn|Sagoo|2001|p=213}} | signature = Detail of the seal on an issued edict or hukamnama of Banda Singh Bahadur.jpg | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | teacher = [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] }} }} {{Sikhism sidebar}} '''ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Banda Singh Bahadur'''; 27 ਅਕਤੂਬਰ 1670 – 9 ਜੂਨ 1716) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ '''ਲਛਮਣ ਦੇਵ''' ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ '''ਲਛਮਣ ਦਾਸ''' ਅਤੇ '''ਮਾਧੋ ਦਾਸ''' ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51460/Banda-Singh-Bahadur |title=Banda Singh Bahadur |publisher=Encyclopedia Britannica |accessdate=15 May 2013}}</ref><ref name="eos">{{cite web|url=http://eos.learnpunjabi.org/BANDA%20SINGH%20BAHADUR%20(1670-1716).html|title=Banda Singh Bahadur|last=Ganda Singh|first=|date=|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=27 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803231341/http://eos.learnpunjabi.org/BANDA%20SINGH%20BAHADUR%20(1670-1716).html|archive-date=3 ਅਗਸਤ 2020|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗੀ ਬਣਨ ਲਈ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ|ਗੋਦਾਵਰੀ]] ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਤੰਬਰ 1708 ਈ. ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। [[ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ]] ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 1715 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਸਿੱਖ ਕੈਦੀ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1716 ਦੇ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਪਿੰਡ ਅਗਰਾਬਾਦ ਕੋਲ ਪੁੱਜੇ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਲੂਸ ਕਢਿਆ ਗਿਆ। ਜਲੂਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਬੈਂਡ-ਵਾਜਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਜਲੂਸ ਦਿੱਲੀ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਅਗਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, [[ਲਾਲ ਕਿਲਾ|ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ]] ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਬੈਂਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤੂੜੀ ਭਰ ਕੇ ਬਾਂਸਾਂ 'ਤੇ ਲਟਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਪਛਾਣ ਸਕਣ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੀ ਸਿਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕੁੱਝ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ ਹੀ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾੜੇ ਵਾਂਗ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜ਼ਰੀ ਵਾਲੀ ਲਾਲ ਪੱਗ, ਅਨਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਚੋਗਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਕੜੀ ਦਾ ਖੋਖਾ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਕਿਲੋ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾਈ ਟੇਢਾ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਡਰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬੰਦਾ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਉੱਡ ਹੀ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ 740 ਕੈਦੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ 'ਤੇ ਕਾਲਖ਼ ਮਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ-ਇਕ ਹੱਥ ਗਰਦਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਖਾ-ਟੋਪੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮਾਂ 'ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਵਲ੍ਹੇਟੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ-ਦੋ ਕਰ ਕੇ ਕਾਠੀਆਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਊਠਾਂ 'ਤੇ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਜਲੂਸ ਪਿੱਛੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਨ ਖ਼ਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਮਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਪੁੱਤਰ ਅਬਦੁਸ ਸਮਦ ਖ਼ਾਨ ਜੋ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਣਿਆ, ਜੇਤੂਆਂ ਵਾਂਗ ਆਕੜ-ਆਕੜ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਜਲੂਸ ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜਲੂਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਕਾਰਨ ਏਨੀ ਘੁਟਣ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕੋਝੀਆਂ ਸੈਨਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ਰਖ਼ਸੀਅਰ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ, ''ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹੋ ਜਹੀ ਮੌਤ ਚੁਣੇਂਗਾ?'' ਇਸ 'ਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ'', ਜਿਹੋ ਜਹੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਚਾਹੇਗਾ।''<ref>{{Cite journal|last=Kaur|first=Zameerpal|date=2019-11-22|title=ਈਕੋਕ੍ਰਿਟੀਸਿਜ਼ਮ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ|url=http://dx.doi.org/10.1080/17448727.2020.1685061|journal=Sikh Formations|volume=16|issue=1-2|pages=122–147|doi=10.1080/17448727.2020.1685061|issn=1744-8727}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜੌਰੀ (ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਰਾਮ ਦੇਵ ਦੇ ਘਰ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਸਰੋਂਤਾ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਡੌਗਰਾ ਦਾ ਰਾਜਪੂਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਬੰਦਾ ਬੈਰਾਗੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬੈਰਾਗੀ ਜਾਂ ਵੈਰਾਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/426041638|title=Sikh studies. Book 7, Banda Singh Bahadur to Maharaja Ranjit Singh|last=Singha|first=H. S.|date=1996|publisher=Hemkunt|isbn=978-81-7010-258-8|location=New Delhi|oclc=426041638}}</ref> == ਅਰੰਭਕ ਜਿੱਤਾਂ == ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਖੰਡਾ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K7glAQAAIAAJ&q=battle+of+sonipat+banda+singh|title=The Sikh Review|date=2008|publisher=Sikh Cultural Centre|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MIL4xwcCmxkC&q=banda+singh+battle+of+sonipat|title=Banda Singh Bahadur and Sikh Sovereignty|last=Sagoo|first=Harbans Kaur|date=2001|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=9788176293006|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=E6oUAQAAMAAJ&q=banda+singh+khanda+sonipat|title=Census of India, 1991: Haryana|last=Haryana|first=India Director of Census Operations|date=1994|publisher=Govt. of Haryana|language=en}}</ref> 1709 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸਮਾਣਾ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮਾਣਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।ਸਮਾਣਾ 'ਚੋਂ ਮੁਗਲਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਕੇ ਜਬਤ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੁਸਤਫਾਬਾਦ ਅਤੇ ਸਾਧੋਰਾ (ਨੇੜੇ ਜਗਾਧਰੀ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਨਾਹਨ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੀਸ-ਸਤਲੁਜ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/235973547|title=A short history of the Sikhs. Volume one, 1469-1765|last=Singh|first=Teja|date=1999|publisher=Publication Bureau, Punjabi University|isbn=978-81-7380-007-8|edition=3rd ed|location=Patiala|oclc=235973547}}</ref> 12 ਮਈ 1710 ਨੂੰ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਸੁਚਾਨੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੁਣ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਯਮੁਨਾ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕਣ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/24286380|title=The Khalsa generals|last=Singh|first=Gurbakhsh|date=1991|publisher=Canadian Sikh Study and Teaching Society|isbn=0-9694092-4-9|location=Vancouver|oclc=24286380}}</ref> == ਇਨਕਲਾਬੀ == ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ [[ਸਦੌਰਾ]] ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੇ ਅਜੀਬ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਲੂਕ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਸਢੌਰੇ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite book|title=A Short History of the Sikhs: 1469–1765|url=https://archive.org/details/shorthistoryofsi0001sing|last=Singh|first=Teja|publisher=Publication Bureau, Punjabi University|year=1999|isbn=9788173800078|location=Patiala|page=[https://archive.org/details/shorthistoryofsi0001sing/page/85 85]}}</ref> == ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ == ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਮੁਖਲਿਸਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਲੋਹਗੜ (ਸਟੀਲ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ) ਰੱਖਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਟਕਸਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅੱਧੇ ਸਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਹਾਰਨਪੁਰ]], [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ (ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ)|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]], [[ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।{{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=left|quote=“ਮੁਹੰਮਦ ਅਮੀਨ ਖ਼ਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗ ਵਾਸਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ: ਜਦ (ਰੱਬ ਤੋਂ) ਬੇਮੁਖਤਾ ਤੇ ਪਾਪ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਫੱਲ ਭੁਗਤਾਣ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਬੰਦਾ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਜਮਾਤ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।”|salign=right|source=—'''[[ਖ਼ਾਫ਼ੀ ਖ਼ਾਨ]], [[ਮੁੰਤਖ਼ਬੁਲ ਲੁਬਾਬ]], ਸਫ਼ਾ 765-67'''}} {{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=center|quote=“ਬਿਕੁਸ਼ੇਦ! ਮਾ ਅਜ਼ ਕੁਸ਼ਤਨ ਕੈ ਮੀ ਤਰਸੇਮ? ਵ ਅਗਰ ਮੀ ਤਰਸੀਦੇਮ; ਚਿਰਾ ਬਾ ਸ਼ੁਮਾ ਈਾ ਕਦਰ ਜੰਗਹਾ ਮੀ ਕਰਦੇਮ! ਵ ਮਾ ਮਹਜ਼ ਬ-ਸਬੱਬ ਗੁਰਸਨਗੀ ਵ ਫ਼ੱਕਦਾਨਿ ਆਜ਼ੂਕਾ ਬ-ਦਸਤਿ ਸ਼ੁਮਾ ਉਫ਼ਤਾਦੇਮ! ਵ ਇੱਲਾ ਹਕੀਕਤ ਬਹਾਦਰੀ-ਮਾ ਜ਼ਯਾਦਾ ਅਜ਼ ਆਂਚਿਹ ਦੀਦ ਆਯਦ, ਮਾਲੂਮ ਸ਼ੁਮਾ ਮੀ ਸ਼ੁਦ! (ਮਾਰੋ ਨਿਸ਼ੰਗ! ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਮਰਨੋਂ ਡਰਦੇ ਆਂ? ਜੇ ਡਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਏਨੀ ਘੋਰ ਜੰਗ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਥੁੜ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਬੂ ਆ ਗਏ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਜੋ ਤੁਸੀ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਏਦੋਂ ਵਧ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਲੂਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।”|salign=right|source=—'''[[ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਰਸੀ ਇਬਰਤਨਾਮਾ]]'''}} == ਸ਼ਹਾਦਤ == ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1713 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ (ਹੁਣ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]]) ਨੂੰ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਸੰਨ 1715 ਨੂੰ [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫਾਰੂਖਸੀਅਰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਜਰਨੈਲ, ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਅਬਦੁਸ ਸਮਦ ਖਾਨ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਤੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਘੇਰਾ ਮਾਰਚ 1715 ਤੋ ਦਸੰਬਰ 1715 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਆਖ਼ਿਰ [[ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ 3 ਸਾਲ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 740 ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਦੇ ਹੇਠ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ [[ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਨੂੰ ਕਈ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜੂਨ ਸੰਨ 1716 ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਤੱਤ ਖਾਲਸਾ]] * [[ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਪਾਬਲਾ]] * [[ਨਨੂਆ ਬੈਰਾਗੀ|ਨਨੁ ਬੈਰਾਗੀ]] * [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ|ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ]] * [[ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਨ ਮੱਲ ਚੋਪੜਾ|ਸਾਵਨ ਮੱਲ]] * [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ]] * [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] * [[ਬਾਬਾ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ]] * [[ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ|ਬਾਬਾ ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ]]<ref name="William Irvine 1904">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ak5oFjTys8MC&q=firuz+mewati&pg=PA96|title=Later Mughals|last=William Irvine|date=1904|publisher=Atlantic Publishers & Distri}}</ref> * [[ਸੰਭਾਜੀ]] * [[ਰਾਹੋਂ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ]] 9n4yqeq3qhexxumspjr8x2gx27si1ld 0 39233 854402 275009 2026-11-11T21:16:05Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20261111sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 854402 wikitext text/x-wiki '''ਇਸਲਾਮੀਅਤ''' (ਅਰਬੀ: إسلام سياسي ਸਿਆਸੀ ਇਸਲਾਮ, ਜਾਂ ਅਲ-ਇਸਲਾਮੀਆ الإسلامية) ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।"<ref name="Berman, S 2003, p. 258">{{cite journal|last=Berman|first=Sheri|title=Islamism, Revolution, and Civil Society|url=https://archive.org/details/perspectives-on-politics_2003-06_1_2/page/258|journal=Perspectives on Politics|volume=1|issue=2|year=2003|page=258|doi=10.1017/S1537592703000197}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਪਦ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। [[ਕੁਰਾਨ]] ਦੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਇਸਲਾਮਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>Islam and Homosexuality - Volume 2 - Page 465, 2010</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ]] o2dxvrcuwtwf2ru4p8s8cfz63f70znh 0 41088 854345 836092 2026-11-11T16:01:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854345 wikitext text/x-wiki '''ਨਸੀਰ ਚਿਨੀਓਟੀ''' (ਉਰਦੂ ناصر چنیوٹی) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]<ref>{{citation|url=http://www.dailyjinnah.com/?p=19259|periodical=Daily Jinnah|title=اداکار ناصر چنیوٹی بھی پروڈیوسر بن گئے|date=2009-05-16|accessdate=2009-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227061931/http://www.dailyjinnah.com/?p=19259|archive-date=2012-02-27|url-status=dead}}</ref> ਦਾ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸ, ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਚਿਨੀਓਟੀ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸਬੰਧ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮਿਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]] 4gy2edqwo11hlmod3ljecmcfzp02cxv 0 48757 854322 838850 2026-11-11T14:13:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854322 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਦਹਿੜੂ | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline =[[File:ਸਮਾਧ.jpg|thumb|ਸਮਾਧ]] | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.747012|N|76.151414|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1999 | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 200 | population_total = 2.446 | population_as_of = 2011 ਜਨਗਣਨਾ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]] | postal_code = 141412 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | registration_plate = PB26 | area_code = 01628****** | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਖੰਨਾ]] | official_name = }} '''ਦਹਿੜੂ''' [[ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਬਲਾਕ [[ਖੰਨਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰਬੰਸਪੁਰਾ, ਰੂਪਾ, [[ਗੰਢੂਆਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੂਰਬਾ]], ਬਗਲੀ ਖੁਰਦ,[[ਬਗਲੀ ਕਲਾਂ]], ਚੱਕ ਮਾਫ਼ੀ, ਕਲਾਲਮਾਜਰਾ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਅੰਬਾਲਾ, ਅਟਾਰੀ, ਰੇਲ ਲਾਈਨ, ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ [[ਰੇਲ ਫਾਟਕ 159 ਸੀ]] ਹੈ।ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਾਕਘਰ,ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। ==ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ== #ਸੰਗੂ ਪੱਤੀ, #ਬੱਲ੍ਹੜ ਪੱਤੀ, #ਅਭੀਆ ਪੱਤੀ, ==ਇਤਿਹਾਸ== ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ,[[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਤੋਂ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਤੱਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਹਿੜੂ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਥੇਦਾਰ ਨੇ ਦਹਿੜੂ ਤੋਂ ਨਾਭੇ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਨਾਭੇ]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦਯਾ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ [[ਨਾਭੇ]] ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਦਹਿੜੂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਦਹਿੜੂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਹਿੜੂ ਅਤੇ ਨਾਭਾ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ "ਕਣ", ਜਾਂ "ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ" ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ [[ਖੰਨਾ]] ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ "ਕਣ" ਤੋਂ [[ਖੰਨਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ<ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Khanna.pdf</ref> ==ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ== [[File:ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ.jpg|thumb|ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ]] [[File:ਡਾਕਘਰ.jpg|thumb|ਡਾਕਘਰ]] [[File:ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ.jpg|thumb|ਪੰਚਾਇਤ ਘਰ ਪਿੰਡ ਦਹਿੜੂ]] ==ਰੇਲਵੇ ਫਾਟਕ== [[File:ਦਹਿੜੂ ਫਾਟਕ.jpg|thumb|ਦਹਿੜੂ ਫਾਟਕ]] ==ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ== ਦਹਿੜੂ ਪਿੰਡ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 5 ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। ਦੋ ਕੁਟੀਆ ਬਾਬਾ ਸ਼ੰਕਰਾ ਨੰਦ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਗੰਗਾ ਨੰਦ ਭੂਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਮੰਦਰ, ਗੁਰੂ ਬਾਲਮੀਕ ਮੰਦਰ,ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ, ਮਾਤਾ ਰਾਣੀਆਂ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਫਾਟਕ 159 ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ਼ ਹਾਥੀ ਵਾਲ਼ੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। [[File:ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਮੰਦਰ ਪਿੰਡ ਦਹਿੜੂ.jpg|thumb|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਮੰਦਰ ਪਿੰਡ ਦਹਿੜੂ]] [[File:ਕੁਟੀਆ ਪਿੰਡ ਦਹਿੜੂ.jpg|thumb|ਕੁਟੀਆ ਪਿੰਡ ਦਹਿੜੂ]] [[File:ਕੁਟੀਆ ਪਿੰਡ ਦਹਿੜੂ1.jpg|thumb|]] [[File:ਕੁਟੀਆ ਪਿੰਡ ਦਹਿੜੂ 2.jpg|thumb|]] [[File:ਪੁਰਣਾ ਖੂਹ.jpg|thumb|ਪੁਰਣਾ ਖੂਹ]] [[File:ਸਮਾਧ.jpg|thumb|ਸਮਾਧ]] ==ਹਵਾਲੇ== https://web.archive.org/web/20230818060725/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Daheru_Shootout {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] ebjssw6tfqz7ie3pui71awmze6o4nym 0 53709 854472 833331 2026-11-12T05:31:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854472 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Maha Singh of the Sukarchakia Misl.jpg | alt = | caption = ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ | succession = ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸਰਦਾਰ | predecessor = [[ਚੜਤ ਸਿੰਘ]] | successor = [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | birth_date = 1756 or 1760 | birth_place = [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]], [[ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ]], [[ਸਿੱਖ ਸੰਘ]] <bar /> (ਮੌਜੂਦਾ ਦਿਨ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | death_date = 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1790 ਜਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1792 | death_place = ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਕਿਲ੍ਹਾ, [[ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ]], [[ਸਿੱਖ ਸੰਘ]] <bar /> (ਮੌਜੂਦਾ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | spouse = {{ubl|ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ | ਰਾਜ ਕੌਰ (ਮਈ ਮਾਲਵੇਨ)}} | issue = [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | father = [[ਚੜਤ ਸਿੰਘ]] | mother = [[ਦੇਸਨ ਕੌਰ]] | religion = ਸਿੱਖ ਧਰਮ | royal house = ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ }} '''ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Maha Singh'''; 1760 – 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1790 ਜਾਂ 1756 – ਅਪ੍ਰੈਲ 1792)<ref name="KakshiPathak2007">{{cite book|last1=Kakshi|first1=S.R.|last2=Pathak|first2=Rashmi|last3=Pathak|first3=S.R.Bakshi R.|title=Punjab Through the Ages|url=http://books.google.com/books?id=K_FRF3a5y2EC|accessdate=12 June 2010|date=2007-01-01|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-738-1|pages=272–274}}</ref><ref name="eos">{{cite web |last=Khurana |first=J.S. |title=MAHAN SINGH |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |access-date=10 March 2016 |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2017 |url-status=dead}}</ref><ref name="KakshiPathak20072">{{cite book|last1=Kakshi|first1=S.R.|last2=Pathak|first2=Rashmi|last3=Pathak|first3=S.R.Bakshi R.|title=Punjab Through the Ages|url=https://books.google.com/books?id=K_FRF3a5y2EC|access-date=12 June 2010|date=2007-01-01|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-738-1|pages=272–274}}</ref>, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ|ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰਦਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੀਲਾ ਮਿਲਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਵੜੈਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੱਠਜੋੜ ਅਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਗਲਚੱਕ-ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਧੀ ਮਾਈ ਮਾਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਦਾਰਨੀ ਰਾਜ ਕੌਰ, ਜੀਂਦ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 1756 ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1760 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=www.DiscoverSikhism.com|url=https://archive.org/details/HistoryOfTheSikhMisals|title=History Of The Sikh Misals|language=English}}</ref><ref>Ahmad Shah Batalia, op. tit., p. 29; Carmichael Smyth, op. tit., p. 9.</ref> ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ, ਸਹਿਰ ਕੌਰ, ਰਾਜ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last=Siṅgha|first=Bhagata|url=https://books.google.com/books?id=BihuAAAAMAAJ&q=raj+kaur+bhangi|title=A History of the Sikh Misals|date=1993|publisher=Publication Bureau, Punjabi University|language=en}}</ref> ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜੰਗੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1770 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੋਗਲਚੱਕ-ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਧੀ ਮਾਈ ਮਾਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।<ref name="Singha, Bhagata 1993 p. 113">Singha, Bhagata (1993). A History of the Sikh Misals. Patiala, India: Publication Bureau, Punjabi University. p. 113.</ref> ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮੈਚਲੌਕ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਫਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite book|last=Pathak|first=Rashmi|url=https://books.google.com/books?id=kxtEFA5qqR8C&dq=charat+singh&pg=PA15|title=Punjab Through the Ages|date=2007|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-738-1|language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸਰਦਾਰ == ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਦੇਸਨ ਕੌਰ ਇੱਕ ਦੁਨਿਆਵੀ-ਸਿਆਣੀ, ਤਜਰਬੇਕਾਰ, ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਔਰਤ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=luoKAQAAMAAJ&q=desan+kaur|title=Studies in Sikhism and Comparative Religion|date=2006|publisher=Guru Nanak Foundation|language=en}}</ref><ref name="Lafont 2002">{{Cite book|last=Lafont|first=Jean Marie|url=https://books.google.com/books?id=YrG_aJTgnw0C&dq=desan+kaur&pg=PA14|title=Maharaja Ranjit Singh|date=2002|publisher=Atlantic Publishers & Distri|language=en}}</ref> ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ, '''ਰਾਜ ਕੌਰ''' ਦਾ ਵਿਆਹ [[ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਧੀ, '''ਸਹਿਰ ਕੌਰ''' ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੋਹੇਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।<ref>[[Ganesh Das|Ganesh Das Badehra]], op. tit, p 135</ref> ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ 1774 ਵਿੱਚ ਜੀਂਦ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਫੁਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਭੰਗੀਆਂ (ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਰਗੀ ਪਤੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ; ਇਹਨਾਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|last=Lafont|first=Jean Marie|url=https://books.google.com/books?id=YrG_aJTgnw0C|title=Maharaja Ranjit Singh|date=2002|publisher=Atlantic Publishers & Distri|language=en}}</ref> '''ਦੇਸਨ ਕੌਰ''' ਅਤੇ '''ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ''' ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਦਾਰ [[ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ|ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੱਗਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਸਨ।<ref>Kanaihya Lai, Tarikh-i-Punjab (1877), Punjabi, Version, Patiala, 1968. p. 135.</ref> ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ|ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਨੂਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਬਾਮੇਜ਼ਈ ਤੋਂ [[ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹਾ]] ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਟਲੀ ਅਹੰਗਰਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ|ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰਸੂਲ ਨਗਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਚਨਾਬ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਚੱਠਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁਖੀ ਜੋ ਭੰਗੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਸਨ, ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|last=Kakshi|first=S.R.|author2=Rashmi Pathak|author3=S.R.Bakshi|author4=R. Pathak|title=Punjab Through the Ages|publisher=Sarup and Son|year=2007|location=New Delhi|pages=16–17|url=https://books.google.com/books?id=kxtEFA5qqR8C&q=charat%20singh&pg=PA16|isbn=978-81-7625-738-1}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਰਾਜ ਕੌਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਈ ਮਾਲਵੈਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>Sohan Lai Suri, op. tit., II, p. 15;</ref> ਰਸੂਲਨਗਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ") ਸਿੰਘ (ਭਾਵ "ਸ਼ੇਰ")। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਹਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਵੰਡਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਨੇਕ ਇੱਛਾ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ।<ref name="Singha, Bhagata 1993 p. 119">Singha, Bhagata (1993). A History of the Sikh Misals. Patiala, India: Publication Bureau, Punjabi University. p. 119.</ref> == ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ == === ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ === ਭੰਗੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਚੈਤ ਸਿੰਘ, ਚੱਠਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਜ ਕੌਰ, ਚੈਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾਉਣ ਲਈ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਆਈ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਾਹੀਵਾਲ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਪਿੰਡੀ ਭੱਟੀਆਂ, ਈਸਾ ਖੇਲ ਅਤੇ ਮੂਸਾ ਖੇਲ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 1782 ਵਿੱਚ ਚਿਨਿਓਟ ਦੇ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੂਲੂ ਨੇ ਝੰਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾ ਲਿਆ। 1777 ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ [[ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਿਆਲਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਭੰਗੀਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੋਟਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਮਾਚਿਸ ਦੇ ਤਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਭੰਗੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਨ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਈ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸੱਦੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸਿਆਲਕੋਟ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਬਚਾਅ ਬਢਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਅਤੇ ਮਨਸਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰੂਪਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਭੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਦੇਣੇ ਪਏ।<ref>Singha, Bhagata (1993). A History of the Sikh Misals. Patiala, India: Publication Bureau, Punjabi University. p. 114.</ref> 1788 ਵਿੱਚ ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਣੋਈਆ ਵੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਲਈ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਮੰਗੀ ਪਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਧਰਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।<ref name="Singha, Bhagata 1993 p. 1192">Singha, Bhagata (1993). A History of the Sikh Misals. Patiala, India: Publication Bureau, Punjabi University. p. 119.</ref> === ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ === ਰਣਜੀਤ ਦਿਓ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਨ੍ਹਈਆ ਅਤੇ ਭੰਗੀਆਂ ਨੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਦਿਓ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਿਜ ਦਿਓ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਪਰ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ 1784 ਵਿੱਚ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਵੰਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਲੁੱਟਿਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਦਾ ਸੀ, ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਧੋਖੇ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਸਦਮਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕਿ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਜੈ ਸਿੰਘ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਲਈ ਮਹਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੁੱਟ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1784 ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮੁਖੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨੱਚਣ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਕਿਹਾ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੈਂਪ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਮਜੀਠਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਕਟੋਚ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਤੋਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਜਗਰਾਉਂ ਰੁਕਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਏਜੰਟ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲੇ। ਇੱਕ ਕਨ੍ਹਈਆ ਫੌਜ ਨੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅੱਚਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ। ਲੜਾਈ ਛੇ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਕਨ੍ਹਈਆ ਫੌਜ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹਾਰ ਗਈ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਮਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਆਪਣਾ ਤਰਕਸ਼ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲੈ ਗਏ ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਸੋਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਈ।<ref name="Singha, Bhagata 1993">Singha, Bhagata (1993). A History of the Sikh Misals. Patiala, India:Publication Bureau, Punjabi University.</ref> ਅਚਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਕਟੋਚ ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਏ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਵਿਖੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਪਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂਰਪੁਰ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਸਾਲਾਨਾ ਸੀ।<ref name="Singh2004">{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: 1469–1838|url=https://books.google.com/books?id=MD9uAAAAMAAJ|access-date=2 January 2023|edition=2nd|date=11 October 2004|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-567308-1}}</ref> == ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਠਜੋੜ == 1784 ਵਿੱਚ, ਸਰਦਾਰ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨਕਈ, ਜੋ ਕਿ ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖੀ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਖੀ, ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ<ref>Singha, Bhagata (1993). A History of the Sikh Misals. Patiala, India: Publication Bureau, Punjabi University. p. 165.</ref> ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਸਰਦਾਰ ਰਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਸਰਦਾਰਨੀ ਕਰਮੋ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਧੀ, ਰਾਜ ਕੌਰ ਨਕਈ ਦਾ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਭੇਜਿਆ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਨਕਈਆਂ ਅਤੇ ਸੁਖਰਚਕੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾ ਗੱਠਜੋੜ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sheikh |first=Majid |date=2021-04-25 |title=Three Maharanis of the great Sikh Maharajahs |url=https://www.dawn.com/news/1620259 |access-date=2021-10-22 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਇਹ ਵਿਆਹ 1792 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>{{Cite book|last1=von Hugel|first1=Karl Alexander|url=http://dx.doi.org/10.1017/cbo9781139198622|title=Travels in Kashmir and the Panjab|last2=Jervis|first2=T. B.|date=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-19862-2|location=Cambridge|doi=10.1017/cbo9781139198622}}</ref> ਅਤੇ ਰਾਜ ਕੌਰ ਨਕਈ ਦਾ ਨਾਮ ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨਾਮ "ਰਾਜ ਕੌਰ" ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਈ ਨਕਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। 1801 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਾਰਸ, [[ਖੜਕ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1805 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ।।<ref>{{Cite ODNB|last=Bance|first=Bhupinder Singh|url=http://dx.doi.org/10.1093/ref:odnb/105619|title=Duleep Singh, Princess Catherine Hilda (1871–1942), suffragette|date=2013-10-03|series=Oxford Dictionary of National Biography|doi=10.1093/ref:odnb/105619}}</ref> [[ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਵਿਧਵਾ [[ਸਦਾ ਕੌਰ]] ਇੱਕ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਘੱਟ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਵਿਆਹ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1786 ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਸਦਾ ਕੌਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ|ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਰੀ। ਇਸ ਵਿਆਹੁਤਾ ਗੱਠਜੋੜ ਨਾਲ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵਿਆਹ 1789 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>{{Cite book|last=Atwal|first=Priya|url=https://academic.oup.com/book/31929|title=Royals and Rebels: The Rise and Fall of the Sikh Empire|date=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-754831-8|edition=1|language=en|doi=10.1093/oso/9780197548318.001.0001|url-access=subscription}}</ref> ਅਤੇ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ 1807 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ। == ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਸੋਧਰਾ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਪੇਚਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖੀ ਸ਼ੁਕਰਚਕੀਆ ਮੁਖੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਧਰਾ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ ਪਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1790 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। {{Blockquote|text="ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਹੋਰ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ ਉਸਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।"|author=ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ}}{{Blockquote|text="ਮਹਾਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਬਹਾਦਰ, ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੁਤੰਤਰ ਸਰਦਾਰ ਉਸਦੇ ਝੰਡੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਤੇਜ਼ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਬੇਦਾਗ਼ ਹਿੰਮਤ, ਸਖ਼ਤ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਕੋਮਲਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪਾਲਣਾ, ਕਈ ਵਾਰ, ਉਸਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।"|author=ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ਼}} == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ == * 2010 ਵਿੱਚ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਗੈਵੀ ਚਾਹਲ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਿਨ ਭਨੋਟ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ। {{s-start}} {{succession box|title=ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸਰਦਾਰ|before=[[ਚੜਤ ਸਿੰਘ]]|after=[[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] |years=1770 &ndash;1792}} {{s-end}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ]] ttmoof8mhhmx09twi8s79532pv9pgwa 0 53814 854417 714114 2026-11-11T22:46:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854417 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਉੱਦ ਦੀਨ |image = Fakir Azizuddin.jpg |imagesize = |smallimage = |caption = ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਉੱਦ ਦੀਨ |order = |term_start = |term_end = |predecessor = |successor = |birth_date = 1780 |birth_place = [[ਬੁਖ਼ਾਰਾ]], [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] |death_date = {{death date|df=yes|1845|12|3}} |death_place = [[ਲਾਹੌਰ ]], [[ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ]] |constituency = |party = |spouse = |children = |profession = |religion = [[ਇਸਲਾਮ]] |signature = |footnotes = }} '''ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਉੱਦ ਦੀਨ''' (ਪੰਜਾਬੀ: فکرعزیزادیں) ਇੱਕ ਵੈਦ, ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਹਿਰ, ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਸਨ<ref name=eos>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/ |title=AZĪZ UD-DĪN, FAQĪR (1780-1845) |last1=Aijāzūddīn |first1=F. S. |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala |accessdate=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508213214/http://www.learnpunjabi.org/eos/ |archive-date=8 ਮਈ 2014 |url-status=dead}}</ref>। ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ==ਪਰਿਵਾਰ== ਉਹ ਹਕੀਮ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੀ-ਉੱਦ-ਦੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਵੀ ਸਨ, ਨੂਰ ਉੱਦ-ਦੀਨ ਅਤੇ ਇਮਾਮ ਉੱਦ-ਦੀਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੈਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਕੀਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ। ==ਸਿੱਖ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ== ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵੈਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਡੂੰਗਾ ਗਿਆਨ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਗੀਰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ 1809 ਈ. ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨਾਲ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ]] ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.thesikhencyclopedia.com/biographies/muslims-rulers-and-sufi-saints/aziz-ud-din-faqir |title=AZIZ UD-DIN, FAQIR |publisher=The Sikh Encyclopedia |accessdate=14 April 2014}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{Sikh Empire|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1780]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1845]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ]] 5bnawvcig8and2wxn10q8n236ntnfd7 0 63850 854321 845293 2026-11-11T14:01:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854321 wikitext text/x-wiki '''ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰੂਦਲ਼ ''' ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸ਼ਖਸ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਆਪਣਾਕੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਨਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਕੋਲ ਪੈਂਦੇ ਕਸਬੇ [[ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ]] ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਫਾਰਮ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ "ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾ ਫਾਰਮ" ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://sikhchic.com/people/the_organic_farmer_of_anandpur |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205123/http://sikhchic.com/people/the_organic_farmer_of_anandpur |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}</ref> ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸ੍ਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰੂਦਲ਼ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 57 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਖਸ ਹੈ। ਉਹ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਅਪਨਾਓਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਲਈ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਇਆ।ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿੱਖ ਔਰਤ ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਜੋ ਨੰਗਲ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਜਮੀਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜੈਵਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/French-Sikh-convert-appalled-at-degeneration-in-Punjab-politics/articleshow/34131108.cms</ref> ==ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਾਮ ਬਦਲਣਾ== ਸ੍ਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰੂਦਲ ਦਾ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਰਖਾਸਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਮਾਈਕਲ ਰੂਦਲ ਤੋਂ ਬਦਲਕੇ ''ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰੂਦਲ'', ਰਖਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਰੂਦਲ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਆਪਣਾ ਲਈ ਜਿਥੋਂ ਉਸਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰੂਦਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਾਸਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] sret51yvs72jl2ouprm7jccxrmucwo3 0 65197 854313 838806 2026-11-11T12:38:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854313 wikitext text/x-wiki [[File:Umrao_Jaan_movie_poster.jpg|thumb|[[ਰੇਖਾ]] 1981 ਦੀ [[ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ]] ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ]] ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] '''ਤਵਾਇਫ਼''' ([[ਉਰਦੂ]]: طوائف) ਜਾਂ '''ਕੰਜਰੀ''' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੱਦਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਮਨਪਰਚਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ([[ਮੁਜਰਾ]]), ਥੀਏਟਰ, ਫ਼ਿਲਮ, ਅਤੇ [[ਉਰਦੂ]] ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹਸਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101090100.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Mapping cultures | date=2004-08-11 | access-date=2015-09-25 | archive-date=2004-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20041127054112/http://www.hindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101090100.htm | dead-url=yes }}</ref> ਤਵਾਇਫ਼ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite news|title= Fall of a culture|url= http://www.tribuneindia.com/2009/20090920/spectrum/main2.htm|newspaper= Tribune India|access-date= 22 January 2012|archive-date= 10 ਅਗਸਤ 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110810062416/http://www.tribuneindia.com/2009/20090920/spectrum/main2.htm|dead-url= yes}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ<ref>[https://books.google.com/books?id=lsuhSiITjU8C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=faiza+bai+singer&source=bl&ots=U5PzzdU51U&sig=O10HHPFuDSWzBQinyRYGl8Mdilk&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwijpYX-2onUAhUowFQKHW6zBKoQ6AEINzAD#v=onepage&q=faiza%20bai%20singer&f=false Dance in Thumri, Projesh Banerji, Abhinav Publications, 1986, p. 31]</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ (ਜਿਵੇਂ ਕੱਥਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ (ਗ਼ਜ਼ਲ, ਥੁਮਰੀ) ਨੂੰ ਉੱਚ-ਪੱਧਰਾਂ ਤੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|title= A hundred years of unsung love|url= http://www.mid-day.com/articles/a-hundred-years-of-unsung-love/85029|newspaper= Mid Day|access-date= 22 January 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20190402042839/https://www.mid-day.com/articles/a-hundred-years-of-unsung-love/85029|archive-date= 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|url-status= dead}}</ref> ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼, ਉੱਚ-ਦਰਜੇ ਦੀ ਤਵਾਇਫ਼ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news |title= The Last Song of Awadh|url= http://www.indianexpress.com/news/the-last-song-of-awadh/502153/0|newspaper=Indian Express |access-date=22 January 2012}}</ref> ਤਵਾਇਫ਼ ਦੀ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਜਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ ਮਿਸੀ ਰੀਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਕਾਲੀ ਹੋਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=https://oxford.academia.edu/ThomasZumbroich |title=Zumbroich, Thomas J. (2015) 'The missī-stained finger-tip of the fair': A cultural history of teeth and gum blackening in South Asia. eJournal of Indian Medicine 8(1): 1–32|access-date=2015-03-31}}</ref> ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਨਵਾਬਾਂ ਨੂੰ "ਤਮੀਜ਼" ਅਤੇ "ਤਹਿਜ਼ੀਬ" ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ "ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ" ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਕਰਨਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਕਲਾ, ਲਿਖਣਾ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਤੱਤ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਤਵਾਵਿਫ਼ ਨੱਚਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ (ਖ਼ਾਸਕਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ), ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ (ਸ਼ੈਰੀ) ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ। ਜਪਾਨ ਦੀ ਗੀਸ਼ਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਂਗ<ref>{{cite news |title= Courtesans resisted male dominance|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-12-29/lucknow/27292450_1_male-dominance-oldenburg-lucknow|archive-url= https://web.archive.org/web/20110916050107/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-12-29/lucknow/27292450_1_male-dominance-oldenburg-lucknow|url-status= dead|archive-date= 16 September 2011|date= 29 December 2002|newspaper= [[The Times of India]]|access-date=22 January 2012}}</ref>, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੈਕਸ ਅਕਸਰ ਇਤਫਾਕਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਵਾਇਫ਼ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਅਤੇ ਚੁਣ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਵਾਇਫ਼ [[ਬੇਗਮ ਸਮਰੂ]] (ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਧਨਾ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠੇ), [[ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ]] (ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ), [[ਵਜ਼ੀਰਾਂ]] (ਲਖਨਊ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ), [[ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਲ]] (ਵਾਜੀਦ ਅਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ), [[ਗੌਹਰ ਜਾਨ]] (ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗਾਇਆ) ਅਤੇ [[ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅਗਰੇਵਾਲੀ]] ਸਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਤੇ]] 7404neaz4qau91h6il3askbng55kza2 0 65201 854394 832028 2026-11-11T20:31:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854394 wikitext text/x-wiki {{Infobox media franchise |title = ''ਪੋਕੀਮੌਨ'' |image = File:International Pokémon logo.svg |imagesize = 250px |caption =ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਰੀਕਰਨ ਮੌਕੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਕ ਲੋਗੋ; "ਪੋਕੀਮੌਨ" ਇਸਦੇ ਅਸਲ ਜਪਾਨੀ ਸਿਰਨਾਵੇਂ "ਪੋਕਿੱਟ ਮੌਨਸਟਰਜ਼" ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਨਾਂ ਹੈ। |creator = [[ਸਤੋਸ਼ੀ ਤਜੀਰੀ]]<br>[[ਕੈਨ ਸੁਗੀਮੋਰੀ]]<br>[[ਗੇਮ ਫ੍ਰੀਕ]] |origin = [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੈੱਡ ਐਂਡ ਬਲੂ]] (1996) |books = |novels = |short_stories = ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਜੂਨੀਅਰ]]'' |comics = [[ਪੋਕੀਮੌਨ (ਮੰਗਾ)]] |magazines = |films = [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਦੇਖੋ |shorts = [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ|ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇਖੋ]] |tv = |atv = [[ਪੋਕੀਮੌਨ (ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ)]]<br>''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਕਰੌਨੀਕਲਜ਼]]'' |tv_specials = ''[[ਮੀਉਟੂ ਰਿਟਰਨਜ਼]]''<br>''[[ਦ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਔਫ਼ ਮਿਰਾਗ ਪੋਕੀਮੌਨ]]'' |tv_films = ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਓਰਿਜਨਜ਼]]'' |dtv = |plays = |musicals = ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਲਾਈਵ]]'' |games = [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕਾਰਡ ਗੇਮ]]<br>[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਫਿੱਗਰ ਗੇਮ]] |rpgs = |vgs = [[ਪੋਕੀਮੌਨ (ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ]]<br>''[[ਸੁਪਰ ਸਮੈਸ਼ ਬ੍ਰੋਸਃ]]'' |radio = |soundtracks = ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ 2 ਬੀ.ਏ ਮਾਸਟਰਜ਼]]''<br>[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੇ ਥੀਮ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ਵੀ ਦੇਖੋ |music = |toys = |otherlabel1 = ਥੀਮ ਪਾਰਕ |otherdata1 = [[ਪੋਕੀਪਾਰਕ]] |otherlabel2 = |otherdata2 = |otherlabel3 = |otherdata3 = }} '''ਪੋਕੀਮੌਨ''' ('''ਪੋਕੇਮੌਨ''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ [[ਕਾਰਟੂਨ]]ਾਂ ਦਾ [[ਲੜੀਵਾਰ]] ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਪਗ 17 ਸੀਜ਼ਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ [[ਐਸ਼ ਕੈਚਮ]] ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਕਾਂਟੋ]] ਦੇ [[ਪੈਲਟ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੋਕੀਮੌਨ [[ਪਿਕਾਚੂ]] ਦੋਂਵੇ ਇਕੱਠੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਾਸਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਫ਼ਰ 'ਚ ਕਈ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ ਦੇ ਸਾਥੀ [[ਬਰੌਕ (ਪੋਕੀਮੌਨ)|ਬਰੌਕ]] ਅਤੇ [[ਮਿਸਟੀ (ਪੋਕੀਮੌਨ)|ਮਿਸਟੀ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਗੈਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਨਾਂਅ== ਇਸਦਾ ਨਾਂਅ '''ਪੋਕੀਮੌਨ''' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਪੋਕਿੱਟ ਮੌਨਸਟਰਜ਼(Pocket Monsters ਜਦਕਿ ਜਪਾਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ポケットモンスター Poketto Monsutā?) ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਹੀ ਪੋਕੀਮੌਨ ਸ਼ਬਦ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਫ੍ਰੈਨਚਾਇਜ਼ੀ ਅਤੇ [[721 ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਾਤੀਆਂ|721 ਫਿਕਸ਼ਨਲ ਜਾਤੀਆਂ]], ਜੋ ਕਿ ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਐਕਸ ਅਤੇ ਵਾਈ]] ਤੱਕ ਦਿਖ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਕੀਮੌਨ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ-ਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਇੱਕ-ਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਇਕੱਠਿਆ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਪਿਕਾਚੂ''' ਹੀ ਦੇਖ ਲਵੋ। ਪਿਕਾਚੂ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ '''ਪਿਕਾਚੂ''' ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਕਾਚੂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ '''ਪਿਕਾਚੂਆਂ''' ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪਿਕਾਚੂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ==ਧਾਰਨਾ== ==ਪਾਤਰ== {{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੇ ਪਾਤਰ}} * '''ਐਸ਼ ਕੈਚਮ''' – ਐਸ਼ ਕੈਚਮ ਪੈਲਟ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਾਸਟਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪੋਕੀਮੌਨ [[ਪਿਕਾਚੂ]] ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਕਾਚੂ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਣਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਸ਼ ਆਪਣੇ ਹਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫ਼ਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਆਸ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਜਿੱਤ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਸ਼ ਭੁੱਖੜ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਲੇਟਾਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। :ਐਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਪਿਕਾਚੂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗ੍ਰੀਨਿੰਜਾ, ਟੈਲਨਫਲੇਮ, ਹਾਲੂਚਾ, ਨੋਏਵਰਨ। ਉਸਦੇ ਬਾਕੀ ਪੁਰਾਣੇ ਪੋਕੀਮੌਨ ਪ੍ਰੋਃ ਓਕ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਬਾਸੌਰ, ਕਿੰਗਲਰ, ਮੱਕ, 30 ਟੌਰਸ, ਸਨੋਰਲੈਕਸ, ਹੈਰਾਕ੍ਰੌਸ, ਬੇਲੀਫ਼, ਕੁਈਲਾਵਾ, ਟੋਟੋਡਾਈਲ, ਨੌਕਟਾਊਲ, ਡੌਨਫੈਨ, ਸਵੈਲ਼ੋ, ਸੈਪਟਾਈਲ, ਕੌਰਫ਼ਿਸ਼, ਟੌਰਕੋਲ, ਗਲੇਲਾਈ, ਸਟਾਰੈਪਟਰ, ਟੌਰਟੈਰਾ, ਇੱਨਫ਼ਰਨੇਪ, ਬਲੂਜ਼ਲ, ਗਲਾਈਸਕੌਰ, ਗਿਬਲ, ਚਾਰੀਜਾਡ ਆਦਿ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਸ਼ ਦਾ ਸਕੁਏਰਟਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਮੇਪ ਕਿਸੇ ਖੁਫੀਆ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ 'ਤੇ ਹਨ। ਐਸ਼ ਕੋਲ ਇੱਕ ਏਪਮ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਡੌਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਉਹ ਐਂਬੀਪੌਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਸ਼ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬਟਰਫ੍ਰੀ, ਪਿਜੀਓਟ, ਲੈਪਰੱਸ ਅਤੇ ਗੂਡਰਾ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਐਸ਼ ਨੇ ਜੋਟੋ, ਕਾਂਟੋ, ਹੋਈਨ, ਸਿਨੋਹ ਅਤੇ ਯੂਨੋਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜਿੰਮ ਬੈਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਾਂਟੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਓਰੇਂਜ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਆਲ ਸੈਵਨ ਫਰੰਟੀਅਰ ਬ੍ਰੇਨਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਵਿਜੇਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। * '''ਬਰੌਕ''' – ਇਹ ਪਿਉਟਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਜਿੰਮ ਲੀਡਰ ਹੈ। ਇਹ ਐਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਐਸ਼ ਉਸਦੇ ਜਿੰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਥਰੀਲੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੋਕੀਮੌਨ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸਦਾ ਮਨ ਮਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ [[ਅਫ਼ਸਰ ਜੈਨੀ]] ਅਤੇ [[ਨਰਸ ਜੌਏ]] ਬਾਰੇ ਮੁਕੰਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਹ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਵੀ ਹੈ। * '''ਮਿਸਟੀ''' – ਮਿਸਟੀ ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ। * '''ਮੇਅ''' – ==ਫਿਲਮਾਂ== {{ਮੁੱਖ|ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ 3: ਦ ਮੂਵੀ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ 4ਐਵਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਆਰਕੇਅਸ ਐਂਡ ਦ ਜੈਵਲ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਡੈਸਟਿਨੀ ਡਿਓਕਸਿਜ਼]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਗਿਰਾਟਿਨਾ ਐਂਡ ਦ ਸਕਾਈ ਵਰੀਅਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਹੀਰੋਜ਼]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਜਿਰਾਚੀ ਵਿਸ਼ ਮੇਕਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਲੁਕਾਰੀਓ ਐਂਡ ਦ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਆਫ਼ ਮਿਊ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੇਂਜਰ ਐਂਡ ਦ ਟੈਂਪਲ ਆਫ਼ ਦ ਸੀਅ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਦ ਫਸਟ ਮੂਵੀ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਦ ਮੂਵੀ 2000]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਦ ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਰੇਅ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਜ਼ੋਰੋਆਰਕ: ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਇਲਿਊਜਨਜ਼]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਬਲੈਕ–ਵਿਕਟਿਨੀ ਐਂਡ ਰੈਸ਼ੀਰਮ ਐਂਡ ਵਾਈਟ–ਵਿਕਟਿਨੀ ਐਂਡ ਜੈਕੋਰੌਮ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਡੀਐਨਸੀਆ ਐਂਡ ਦ ਕਕੂਨ ਆਫ਼ ਡਿਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਜੈਨੇਸੈਕਟ ਐਂਡ ਦ ਲੈਜੈਂਡ ਅਵੇਕਨਡ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਹੂਪਾ ਐਂਡ ਦ ਕਲੈਸ਼ ਆਫ਼ ਏਜ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਕਿਉਰਮ ਵਰਸਿਜ਼ ਦ ਸਵੌਰਡ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ]]'' {{ਕਾਲਮ ਬੰਦ}} ==ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ== {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਬੈਟਲ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਬੈਟਰੀਓ]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਬਲੈਕ ਅਤੇ ਵਾਈਟ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਬਲੈਕ 2 ਅਤੇ ਵਾਈਟ 2]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸੱਨ ਅਤੇ ਮੂਨ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਅਲਟ੍ਰਾ ਸੱਨ ਅਤੇ ਅਲਟ੍ਰਾ ਮੂਨ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਇਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਚੈਨਲ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੋਲੋਜ਼ਮ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੌਨਕੁਐਸਟ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਸਿਲਵਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਡੈਸ਼]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਡਾਇਮੰਡ ਅਤੇ ਪਰਲ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਐਮਰਲਡ]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਫਾਇਰਰੈੱਡ ਅਤੇ ਲੀਫ਼ਗ੍ਰੀਨ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਸਿਲਵਰ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਹਾਰਟਗੋਲਡ ਅਤੇ ਸੌਲਸਿਲਵਰ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਬਲੂ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਆਫ਼ ਸਕਾਈ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਐਕਪਲੋਰਰ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਐਕਪਲੋਰਰ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਨੈੱਸ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਗੇਟਜ਼ ਟੂ ਇਨਫਿਨਟੀ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਓਮੇਗਾ ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਅਲਫ਼ਾ ਸਫ਼ਾਇਰ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਪਿਕਰੌਸ]]<ref>{{cite web |url=http://www.pokemonpicross.com/en-us/ |title=Pokémon Picross |accessdate=December 8, 2015 |publisher=Nintendo |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911165058/https://www.pokemonpicross.com/en-us/ |archive-date=ਸਤੰਬਰ 11, 2018 |url-status=dead}}</ref> * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਪਿੰਨਬਾਲ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਪਿੰਨਬਾਲ: ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਇਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਪਲੈਟੀਨਮ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੇਂਜਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੇਂਜਰ: ਗਾਰਡੀਅਨ ਸਾਈਨਜ਼]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੇਂਜਰ: ਸ਼ੈਡੋ ਆਫ਼ ਅਲਮੀਆ]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੈੱਡ ਅਤੇ ਬਲੂ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਇਰ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੰਬਲ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੰਬਲ ਬਲਾਸਟ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੰਬਲ ਵਰਲਡ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸਨੈਪ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸਟੇਡੀਅਮ 2]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸੁਪਰ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ]]''<ref>{{cite web |url=http://www.pokemon.co.jp/ex/cho_dungeon/# |language=Japanese |publisher=Pokemon.co.jp |title=『ポケモン超不思議のダンジョン』公式サイト |accessdate=May 21, 2015}}</ref> * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਟੀ.ਸੀ.ਜੀ ਆਨਲਾਈਨ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਟ੍ਰੋਜ਼ੇਈ!]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਐਕਸ ਅਤੇ ਵਾਈ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਐਕਸ.ਡੀ: ਗੇਲ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਨੈੱਸ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਯੈਲੋ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਪਾਰਕ ਵੀ: ਪਿਕਾਚੂ'ਜ਼ ਅਡਵੈਂਚਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਪਾਰਕ 2: ਵੰਡਰਜ਼ ਬਿਔਂਡ]]'' * ''[[ਪੋਕਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ]]'' {{ਕਾਲਮ ਬੰਦ}} ==ਵਪਾਰ== ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਕੀਮੌਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨ]] d3pukwzcej0lwii6m1w5p5divu62vol 0 67838 854356 535430 2026-11-11T16:57:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854356 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼}} '''ਨਿਰਮਲਾ ਸੰਪਰਦਾਇ''' ਸਿੱਖ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾਇ ਹੈ।ਨਿਰਮਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦਾਗ ਧੱਬੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।ਇਹ ਸੰਪਰਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਹਿਤ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲੇ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਖਾਲ਼ੀ ਨਿਰਮਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://eos.learnpunjabi.org/|title=Encyclopaedia of Sikhism (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼)|website=eos.learnpunjabi.org|access-date=2020-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804133721/http://eos.learnpunjabi.org/|archive-date=2020-08-04|url-status=dead}}</ref> ਨਿਰਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਣ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ।ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਉਹ ਸੰਤ (ਜੋ ਬਿਹੰਗਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ)ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ (ਜੋ ਗ੍ਰਸਥ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਂਦੇ ਹਨ) ਕਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗੇ ਜੋ ਗੇਰੂਏ ਰੰਗ ਦੇ ਬਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ (ਇਹ ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਤੇ ਬਿਹੰਗਮ ਦੋਵੇਂ ਹਨ) ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/TheSpokesmanWeeklyVol.30No.18December291980|title=The Spokesman Weekly Vol. 30 No. 18 December 29, 1980|last=Sikh Digital Library|publisher=Sikh Digital Library|language=English}}</ref> ਗੁਰਮਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੈਦਿਕ ਤੇ ਪੋਰਾਣਿਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜੀਵਨ ਕਾਰਜ ਹੈ। <ref>ਡਾ. ਆਤਮ ਹਮਰਾਹੀ, ਪੰਡਿਤ ਭਾਨ ਸਿੰਘ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤੀ, ਨੱਥੂਵਾਲਾ ਜਦੀਦ, ਮੋਗਾ, ਪੰਨਾ ਨੰ. 16</ref> ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਪਰਦਾਇ ਸੰਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਇ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 1743 ਬਿ. ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਟੇ ਪਧਾਰੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਕੁਝ ਯੁੱਧੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨ ਲਗੇ ਰਹੋ, ਕੁਝ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ ਪੜਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਕਰੋ। ਕਈ ਗੱਪਰੂਆਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਰਘੂਨਾਥ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਗੱਭਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈਂ ਕਿਰਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸਨ, ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਣ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਡਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁੱਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਭੇਜਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ। ਇਹਨਾਂ ਪੰਜ ਨੇ ਜਤਨ ਵੰਟ (ਚੇਨ ਮਠ) ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਸੇ ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਵਿਸੇ੍ਵੇਸਰ ਗੰਜ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਨਿਰਮਲ ਅਖਾੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੰਡਿਤ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਵਿਆਕਰਣ, ਨਿਆਇ, ਵੇਦਾਂਤ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਿਰ ਉਤੇ ਉਜਲ ਪਗੜੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਕੇ ਦਰਸਾਉਂਸੀ ਸੀ, ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਿਰਮਲੇ` ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। <ref>ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ, ਸਿੱਖ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਲੀ, ਕਲਗੀਧਰ ਕਲਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਕਲਮ ਮੰਦਿਰ ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਨਾ ਨੰ. 49-50</ref> ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਸ਼ਤ੍ਰਧਾਰੀ ਤੇ ਵਿੱਦਿਆਧਾਰੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਹੈ ਪੂਰਣ ਹਰਿ ਅਵਤਾਰ। ਰਚਾਯੋ ਪੰਥ ਭਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਦੋ ਬਿੰਧ ਕੇ ਵਿਸਤਾਰ। ਏਕਨ ਕੇ ਕਰ ਖਡਰਾ ਦੈ ਭੁਜ ਬਲ ਬਹੁ ਵਿਸਤਾਰ। ਪਾਲਨ ਭੂਮੀ ਕੋ ਕਰਿਓ ਦਰਸ਼ਨ ਮੂਲ ਉਰਵਾਰ। ਔਰਨ ਕੀ ਪਿਰਵ ਵਿਮਲ ਮਤਿ ਦੀਨੇ ਪਰਮ ਵਿਵੇਕ। ਨਿਰਮਲ ਭਾਖੇ ਜਗਤ ਤਿਨ ਹਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸੁ ਏਕ।` <ref>ਡਾ. ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ, ਤੇਜਿੰਦਰ ਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ 2, ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਮਾਰਕਿਟ, ਨੇੜੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਸਿਨੇਮਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਨਾ 88</ref> ਸ੍ਰੀ ਨਿਰਮਲ ਪੰਚਾਇਤੀ ਅਖਾੜਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਨਿਰਮਲ` ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਲੈਣੀ ਠੀਕ ਰਹੇਗੀ। ਨਿਰਮਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ‘ਮਲ` ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਮੈਲ, ਪਾਪ, ਆਦਿ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ‘ਨਿਰ` ਉਪਸਰਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਪਾਪ-ਰਹਿਤ` ਜਾਂ ‘ਪਵਿੱਤਰ` ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਸਤੂ, ਅਥਵਾ ਇਨਸਾਨ, ਅਤਿਅੰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਬਦਿ ਰਤੇ ਸੇ ਨਿਰਮਲੇ...॥ (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ, ਪੰ.27) ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ: ਨਾਨਕ ‘ਸੰਤ ਨਿਰਮਲ` ਭਏ ਜਿਨ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਸੋਇ॥ ਸ੍ਰੀ ਨਿਰਮਲ ਪੰਚਾਇਤੀ ਅਖਾੜ੍ਹੇ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਜਮਾਏ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਨਿਰਮਲ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬਾ ਦਰਗਾਹਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ (ਬਾੜਾ ਬਾਬਾ ਦਰਗਾਹਾ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਦਰਗਾਹਾ ਸਿਘ ਕਨਖੜ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਸੰਮਤ 1796 (1739 ਈ.) ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਛੰਨਾਂ ਛੱਪਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਦਕਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਗ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ ਪੰਡਿਤ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰਤਾ ਮੋਖ ਪੰਥ। ਪੰ. ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਟੀਕਾਕਾਰ ਜਪੁਜੀ (ਗੁਢਾਰਥ ਦੀਪਿਕਾ) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੰਡਿਤ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਪੰ. ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰਤਾ ‘ਗੁਰੂ ਕੌਮ ਦੀ` (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) ਪੰਡਿਤ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਕੁਬੇਰ। ਪੰ. ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਰਨਾਲਾ। ਆਦਿੁ॥ ਨਿਰਮਲ ਡੇਰੇ: ਇਤਿਹਾਸ ਨਿਰਮਲ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ ਮਹੰਤ ਗਣੇਸ਼ਾ ਜੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਭੂਸ਼ਣ ਅਰਥਾਤ ਇਤਿਹਾਸ ਨਿਰਮਲ ਭੇਖ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦਰਸ਼ਨ। ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਰਿਖੀਕੇਸ਼ ਵਿਚ, 1758 ਈ. ਵਿੱਚ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਕੁੰਭ ਉੱਤੇ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ 1764 ਈ. ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਕੁੰਭੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਫੇਰ 1770 ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਮਹੰਤ ਗਣੇਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਭੇਖ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਪੱਤੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵੇਂ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾ ਕੇ 1686 ਈ. ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 1699 ਈ. ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਵੀ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ:- ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡੇਰੇ ਲਾਹੌਰ, ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਮੁਲਤਾਨ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਨ। ਪਰ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਡੇਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ। ਕਾਫੀ ਸੰਤ ਉਜੜ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆ ਗਏ। ਪਹਿਲੇ 5-6 ਸਾਲ ਇਹ ਸੰਤ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਣੇ ਡੇਰੇ ਘਟ ਬਣੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। <ref>ਨਿਰਮਲ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ, ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਨਾ 41,42,59,60,64</ref> == ਨਿਰਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ == ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਖਿਆਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ:- * ‘ਸੰਗਮ ਸਰ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ’ ਦ੍ਵਾਰਾ ਚੇਤਨ ਮੱਠ ਵਾਰਾਨਸੀ ਦੇ ਪੰਡਤ ਸਦਾ ਸਿੰਘ (ਅਦਵੈਤ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਅਦਵੈਤ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ) * ਪੰਡਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਵੇਂ: ‘ਗੁਰਮੀਤ ਨਿਰਣੈ ਸਾਗਰ (1877)’, ‘ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਕੋਸ਼ (ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ) (1889)’ (ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਬਾਰੇ ਹਨ); ‘ਸਿਰੀ ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਸੰਗ੍ਰਹਿ’ (ਭਾਰਤ ਤੇ ਭਾਰਤ ਤੌਂ ਬਾਹਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਅਰਿਆਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ) * ‘ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖਵਾਕ ਸਿਧਾਂਤ ਜਯੋਤੀ’ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰਭਾਕਰ (1893) ਦ੍ਵਾਰਾ ਪੰਡਤ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ * ‘ਪੰਥ ਪਰਕਾਸ਼’ (ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 1880), ‘ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ’ (ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ 1891) ਦ੍ਵਾਰਾ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ। <br /> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਰਾਬ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸਫ਼ੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ]] svd3pww5qogjbj4f1tt11syrr3xtzh5 0 69153 854435 848565 2026-11-12T00:37:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854435 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ | image = Bajirao_Mastani_Poster_2.jpg | alt = | caption = Theatrical poster | film name = ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ | director = [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ]] | producer = [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ]] | starring = [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]]<br/>[[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ]]<br/>[[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]]<br/>[[ਮਹੇਸ਼ ਮਾਨਜਰੇਕਰ]] | music = '''ਮੂਲ ਗੀਤ:'''<br />ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ (ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਪੁਰਾਣਿਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ)<br />'''Background Score'''<br /> ਸੰਛਿਤ ਬਾਲਹਾਰਾ | cinematography = [[ਸੁਦੀਪ ਚਟਰ੍ਜੀ]] | editing = ਰਾਜੇਸ਼ ਜੀ. ਪਾਂਡੇ | studio = [[ਸ ਲ ਬ ਫਿਲੱਮ੍ਸ]] | distributor = [[ਇਰੋਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]]<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/eros-bags-bajirao-mastani-for-rs-125-crores/|title=Eros bags Bajirao Mastani for Rs. 125 rupees|publisher=[[The Indian Express]]|date=22 July 2014|accessdate=22 July 2014}}</ref> | released = {{Film date|df=yes|2015|12|18}} | runtime =156 ਮਿੰਟ|url=http://www.asianage.com/bollywood/sanjay-leela-bhansali-keeps-bajirao-short-crisp-252|title=Sanjay Leela Bhansali keeps Bajirao short, crisp|work=[[The Asian Age]]|date= 13 November 2015|accessdate=13 ਨਵੰਬਰ 2015 | country = ਭਾਰਤ | language = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਮਰਾਠੀ]] | budget = 150 ਕਰੋੜ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/a-lot-of-work-has-gone-into-bajirao-mastani->ranveer-singh/article7238873.ece?w=ma446|title='A lot of work has gone into Bajirao Mastani'|work=[[The Hindu]]|date=23 May 2015|accessdate=22 July 2015}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | gross = |Production designers = ਸੁਜੀਤ ਸਾਵੰਤ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਅਯੰਗਰ ਅਤੇ ਸਲੋਨੀ |screenplay = ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਪਾਡੀਆ |story = ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਪਾਡੀਆ }} '''ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ [[ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਮਰਾਠਾ]] ਪੇਸ਼ਵਾ [[ਬਾਜੀਰਾਓ I]] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਘਰਵਾਲੀ [[ਮਸਤਾਨੀ]] ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਮਸਤਾਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ]] ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘਰਵਾਲੀ [[ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ]] ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 18 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|title='Bajirao Mastani' to release in 2016 to avoid clash with 'Dilwale'?|url=http://www.mid-day.com/articles/bajirao-mastani-to-release-in-2016-to-avoid-clash-with-dilwale/16308190|accessdate=22 June 2015|issue=Mid-day.com|publisher=[[Mid Day]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622085924/http://www.mid-day.com/articles/bajirao-mastani-to-release-in-2016-to-avoid-clash-with-dilwale/16308190|archive-date=22 ਜੂਨ 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/bajirao-mastani-trailer-deepika-as-warrior-princess-priyanka-as-glam-queen-781956|title=Bajirao Mastani Trailer: Deepika as Warrior Princess, Priyanka as Glam Queen|publisher=NDTV|date=16 July 2015|accessdate=21 July 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 0v4plsq8rqpp80d1pnylwoq61md6ptn 0 69691 854512 529433 2026-11-12T10:21:27Z Ziv 53128 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cbi logo.svg]] → [[File:Central Bureau of Investigation logo.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 854512 wikitext text/x-wiki {{Infobox law enforcement agency | agencyname = ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ | commonname = {{nowrap|Central Bureau of।nvestigation}} | abbreviation = ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ | nativename = <big>'''केंद्रीय अन्वेषण ब्यूरो'''</big> | nativenamer = <small>Kendriya Anveshan Bureau</small> | logo = Central Bureau of Investigation logo.svg | logocaption = [[Seal (emblem)|Seal]] of the Central Bureau of।nvestigation | imagesize = 150 | motto = ''Industry,।mpartiality,।ntegrity'' | legaljuris = [[Republic of।ndia]] | formed = 1941 | preceding1 = Special Police Establishment (SPE) (1941) | employees = Sanctioned: 6590<br />Actual: 5666<br />Vacant: 924 (14%)<br /><small>as on 31 December 2011</small><ref name=cbi_annual_report_2011>{{cite web|title=cbi_annual_report_2011|url=http://cbi.gov.in/annualreport/cbi_annual_report_2011.pdf|page=62|accessdate=14 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503234629/http://cbi.gov.in/annualreport/cbi_annual_report_2011.pdf|archivedate=2012-05-03}}</ref> | budget = {{INRConvert|303.79|c}} <small>(2011-2012)</small><ref name=cbi_annual_report_2011>{{cite web|title=cbi_annual_report_2011|url=http://cbi.gov.in/annualreport/cbi_annual_report_2011.pdf|page=70|accessdate=14 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503234629/http://cbi.gov.in/annualreport/cbi_annual_report_2011.pdf|archivedate=2012-05-03}}</ref> | country =।ndia | federal = Yes | governingbody = Supreme court of।ndia | headquarters = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | minister1pfo = Ministry of Personnel, Public Grievances and Pension | chief1name = [[Anil Sinha]] | chief1position = [[Director-General|Director]] | parentagency = Department of Personnel and Training | child1agency = [[Interpol|Interpol National Central Bureau]]।ndia branch | officetype = Region | officename = {{collapsible list |title=6 |[[Delhi]] |[[Kolkata]] |[[Mumbai]] |[[Chennai]] [[Hyderabad]] [[Bangalore]]}} | stationtype = Branche | stations = 52 | person1name = [[D. P. Kohli]] | person1reason = being the founding Director (1963 to 1968) | person1type = [[Executive Director]] | activity1name = [[#Bofors issue|Bofors]] | activity2name = [[#ISRO spy ring case|ISRO spy ring]] | activity3name = [[#Hawala scandal|Hawala]] | activity4name = [[#Nithari Killings|Nithari Killings]] | activity5name = [[#Priyadarshini Mattoo murder case|Priyadarshini Mattoo]] | activitytype = issue | website = {{URL|http://cbi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ''' ਜਾਂ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੀ ਮੁੱਖ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਜੰਸੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ 1963 ਵਿੱਚ ਸਾਥਾਪਤ ਹੋਈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ]] k8cjj2hl5fgi28m3q1t3n1awdyjw0hd 0 71372 854384 536270 2026-11-11T19:40:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854384 wikitext text/x-wiki ਪ੍ਰਿੰਸ '''ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ''' (1821 – 11 ਸਤੰਬਰ 1845)) ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="Pashaura">{{Cite web|url = http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title = Pashaura Singh Kanvar (1821-1845)|last1 = Khurana|first1 = J. S.|website = Encyclopaedia of Sikhism|publisher = Punjabi University Patiala|accessdate = 4 September 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|archive-date = 29 ਜੁਲਾਈ 2017|url-status = dead}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦਯਾ ਕੌਰ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ [[ਸਿੱਖ ਰਾਜ]] ਦੇ ਤਖਤ ਲਈ ਦਾਹਵੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਤਖਤ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਭਰਨਾ == ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਵਾਰਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।15 ਸਤੰਬਰ 1843 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਜੀਰ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਨੂੰ ਵਜੀਰ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ, ਬਾਬਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਡੇਰਾ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਿੱਖ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਅਤੇ 1200 ਬੰਦੂਕਚੀਆਂ ਅਤੇ 3000 ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਲੰਟੀਅਰ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਅੱਡਾ ਸੀ।<ref name="Bir">{{Cite web|url = http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title = Bir Singh Baba (1768-1844)|last1 = Khurana|first1 = J. S.|website = Encyclopaedia of Sikhism|publisher = Punjabi University Patiala|accessdate = 4 September 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|archive-date = 29 ਜੁਲਾਈ 2017|url-status = dead}}</ref> ਮਈ 1844 ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮੀਆਂ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ 20,000 ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ  50 ਤੋਪਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਭੇਜੀ। ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?"  ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਮਗਨ  ਅਵਸਥਾ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸ਼ੈੱਲ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Bir"/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] gmzitx6sd5mn2t7vll0w2gs2todneb2 0 76392 854481 819883 2026-11-12T06:37:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854481 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = |image = Mata Sunder Kaur Gurdwara Bajwara Hoshiarpur.JPG |alt = |caption = ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |other_names = | parents = ਲਾਹੋਰ ਦੇ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ | children = [[ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ]] |spouse= [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] }} '''ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ''' ([[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ]]: ماتا سندری) [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Guru Gobind Singh: a multi-faceted personality|author=Surinder Singh Johar|isbn=978-81-7533-093-1|publisher=M.D. Publications|year=1999|page=139}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1684 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1687 ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title=Sundari, Mata (d.1747)|last1=Ashok|first1=Shamsher Singh|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|accessdate=5 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2017|url-status=dead}}</ref> ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਰਨ ਸੀ ਜੋ ਕੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਿਜਵਾੜਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1684 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 26 ਜਨਵਰੀ 1687 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁਖੋ ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਬਜਾਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਮਗਰੋਂ 6 ਦਿਸੰਬਰ 1705 [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੀ ਹਿਫਾਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਗਏ। ਸੰਨ 1706 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸ਼੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਿਲੇ, ਜਿਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਫੇਰ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ,ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਓਹਨਾ ਨੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਖਿਆ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਣ ਮਗਰੋ ਓਹਨਾ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਓਹਨਾ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਥ ਲਿਖਤਾਂ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਓਹਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਵਲੋ ਗੋਦ ਲਏ ਪੁੱਤਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ]] ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਮੰਨਦਾ ਸੀ,ਪਰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਓਸ ਤੋਂ ਖਫਾ ਸਨ। ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1710 ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਹੀ ਠਾਠ ਬਾਠ ਨਾਲ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਭਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਓਹ ਦਰਬਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 18 ਜਨਵਰੀ 1725 ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਨ 1747 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਵੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਓਹਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] a61wytje6rvh3nmfo1zxhjw53om2un2 0 76395 854480 755838 2026-11-12T06:37:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854480 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ਮਾਤਾ | name = ਤ੍ਰਿਪਤਾ | honorific_suffix = ਜੀ | image = Mata_Tripta_holding_baby_Nanak.jpg | caption = Mural art depiction of Mata Tripta holding a newborn Nanak | native_name = (ਮਾਤਾ) ਤ੍ਰਿਪਤਾ | native_name_lang = pa | birth_name = ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਝਾੰਗਰ | death_date = 1522 | spouse = [[ਮਹਤਾ ਕਾਲੂ]] | children = [[Guru Nanak]] (son)<br>[[Bebe Nanaki]] (daughter) | parents = Ram Shri Jhangar (father)<br>Mata Bhirai (mother) | relatives = Baba Krishan (brother) }} {{Sikhism sidebar}} '''ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ '''ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ , ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਰਾਮਾਂ ਤੇ ਮਾਤਾ ਮਾਈ ਭਰਾਈ ਲਹੌਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਚਾਹਲ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://eos.learnpunjabi.org/TRIPTA%20MATA.html|title=TRIPTĀ MĀTĀ|website=eos.learnpunjabi.org|access-date=2021-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130114607/http://eos.learnpunjabi.org/TRIPTA%20MATA.html|archive-date=2021-11-30|url-status=dead}}</ref> 1464 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬਾਲਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/LifeOfGuruNanak/page/n25/mode/2up?q=Tripta|title=ਲਾਈਫ਼ ਆਫ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|last=ਬਲ|first=ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ , ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ , ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|year=1984|edition=2|location=ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|pages=25-26|via=archive.org}}</ref><ref name=":1" /> ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਹਿਤਾ ਕਲਿਆਣ ( ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ) ਦਾਸ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਕ ਕੰਮ ਕਾਜ ਵਧੇਰੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।<ref name=":1">{{Cite journal|last=Parmar|first=Nirapjit|year=2010|title=ReconstructingGenderIdentitiesFromSikhLiterature1500-1920|url=https://archive.org/details/ReconstructingGenderIdentitiesFromSikhLiterature1500-1920/page/n7/mode/2up?q=Tripta|journal=Thesis submitted to GNDU for partial fulfilment of PhD degree|pages=165|via=archive.org}}</ref> 5 ਸਾਲ ਬਾਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 ਨੂੰ [[ਲਾਹੋਰ]] ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸ਼ੇਖੁਪੁਰਾ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਯ ਭੋਈ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।<ref>{{ਫਰਮਾ:Cite web|url=http://www.religionfacts.com/sikhism/history.htm|title=Sikhism's Origins: The Life of Guru Nanak|publisher=religionfacts.com|accessdate=24 December 2014}}</ref> ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1522 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਹਿਤਾ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ ਦੀ ਮਿਰਤੂ ਪਿੱਛੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ( ਪਾਕਿਸਤਾਨ ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> <span class="cx-segment" data-segmentid="349"></span> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] i07x2twdmuprts2n0v1o9f0ilosu0am 0 77239 854320 534221 2026-11-11T13:50:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854320 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name=ਦ ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੰਪਨੀ<br>株式会社ポケモン | logo=[[File:The Pokémon Company International logo.svg|255px]] | type= | foundation={{start date and age|1998|4|23}}<br>[[ਨਿਹੋਨਬਾਸ਼ੀ]], [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ]] | location=[[ਮਿਨਾਟੋ, ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ]] <br>[[ਬੈਲੈਵੁਏ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]], [[ਯੂ.ਐਸ]]<br>[[ਲੰਡਨ]], [[ਯੂ.ਕੇ]]<br>[[ਸਿਓਲ]], [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]] | key_people=ਸੁਨੇਕਾਜੂ ਇਸ਼ਿਹਾਰਾ<br>ਕੈਂਜੀ ਓਕੂਬੋ<br>[[ਅਕੀਰਾ ਚੀਬਾ]] | industry=[[ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ]] | products=''[[ਪੋਕੀਮੌਨ]]'' | owners=''[[ਨਿਨਟੈਂਡੋ]]'', ''[[ਗੇਮ ਫ੍ਰੀਕ]]'', ''[[ਕ੍ਰੇਚਰਜ਼ (ਕੰਪਨੀ)|ਕ੍ਰੇਚਰਜ਼]]'' | num_employees= | homepage= [http://www.pokemon.co.jp/ pokemon.co.jp]<br>[http://www.pokemon.jp/ pokemon.jp]<br>[http://www.pokemon.com/ pokemon.com]<br>[http://pokemonkorea.co.kr/ pokemonkorea.co.kr] }} [[ਤਸਵੀਰ:Entrance of The Pokémon Company in Tokyo.jpg|thumb|ਦ ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੰਪਨੀ]] '''ਦ ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੰਪਨੀ''' (ਜਪਾਨੀ: 株式会社ポケモン Kabushiki gaisha) ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਫ੍ਰੈਨਚਾਇਜ਼]] ਦੇ ਬਜ਼ਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੋਕੀਮੌਨ ਦੇ ਕੌਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਤਿੰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ: [[ਨਿਨਟੈਂਡੋ]], [[ਗੇਮ ਫ੍ਰੀਕ]] ਅਤੇ [[ਕ੍ਰੇਚਰਜ਼ (ਕੰਪਨੀ)|ਕ੍ਰੇਚਰਜ਼]] ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸੰਨ 1998 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ '''ਪੋਕੀਮੌਨ ਲਿਃ''' ਨਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ [[ਰੋਪੌਂਗੀ ਹਿਲਜ਼ ਐਮ.ਟਾਵਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਟੋਕੀਓ]] ਦੇ [[ਮਿਨਾਟੋ (ਟੋਕੀਓ)|ਮਿਨਾਟੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਰੋਪੌਂਗੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਸੀਮਾਂ (ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ) ਹਨ। '''ਦ ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੰਪਨੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ''' [[ਏਸ਼ੀਆ]], [[ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ '''ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੋਰੀਆ, ਇੰਕ''' ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ==ਸੂਚੀਬੱਧ ਯੋਗਦਾਨ== ===ਗੇਮਾਂ=== {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|2}} * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਬੈਟਲ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਬੈਟਰੀਓ]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਬਲੈਕ ਅਤਗ ਵਾਈਟ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਬਲੈਕ 2 ਅਤੇ ਵਾਈਟ 2]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਇਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਚੈਨਲ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੋਲੋਜ਼ਮ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਕੌਨਕੁਐਸਟ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਸਿਲਵਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਡੈਸ਼]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਡਾਇਮੰਡ ਅਤੇ ਪਰਲ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਐਮਰਲਡ]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਫਾਇਰਰੈੱਡ ਅਤੇ ਲੀਫ਼ਗ੍ਰੀਨ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਸਿਲਵਰ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਹਾਰਟਗੋਲਡ ਅਤੇ ਸੌਲਸਿਲਵਰ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਬਲੂ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਰੈਸਕਿਊ ਟੀਮ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਆਫ਼ ਸਕਾਈ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਐਕਪਲੋਰਰ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਐਕਪਲੋਰਰ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਨੈੱਸ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਗੇਟਜ਼ ਟੂ ਇਨਫਿਨਟੀ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਓਮੇਗਾ ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਅਲਫ਼ਾ ਸਫ਼ਾਇਰ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਪਿਕਰੌਸ]]<ref>{{cite web |url=http://www.pokemonpicross.com/en-us/ |title=Pokémon Picross |accessdate=December 8, 2015 |publisher=Nintendo |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911165058/https://www.pokemonpicross.com/en-us/ |archive-date=ਸਤੰਬਰ 11, 2018 |url-status=dead}}</ref> * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਪਿੰਨਬਾਲ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਪਿੰਨਬਾਲ: ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਇਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਪਲੈਟੀਨਮ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੇਂਜਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੇਂਜਰ: ਗਾਰਡੀਅਨ ਸਾਈਨਜ਼]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੇਂਜਰ: ਸ਼ੈਡੋ ਆਫ਼ ਅਲਮੀਆ]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੈੱਡ ਅਤੇ ਬਲੂ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਇਰ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੰਬਲ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੰਬਲ ਬਲਾਸਟ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੰਬਲ ਵਰਲਡ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸਨੈਪ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸਟੇਡੀਅਮ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸਟੇਡੀਅਮ 2]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਸੁਪਰ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ]]''<ref>{{cite web |url=http://www.pokemon.co.jp/ex/cho_dungeon/# |language=Japanese |publisher=Pokemon.co.jp |title=『ポケモン超不思議のダンジョン』公式サイト |accessdate=May 21, 2015}}</ref> * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਟੀ.ਸੀ.ਜੀ ਆਨਲਾਈਨ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਟ੍ਰੋਜ਼ੇਈ!]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਐਕਸ ਅਤੇ ਵਾਈ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਐਕਸ.ਡੀ: ਗੇਲ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਨੈੱਸ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਯੈਲੋ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਪਾਰਕ ਵੀ: ਪਿਕਾਚੂ'ਜ਼ ਅਡਵੈਂਚਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਪਾਰਕ 2: ਵੰਡਰਜ਼ ਬਿਔਂਡ]]'' * ''[[ਪੋਕਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ]]'' {{ਕਾਲਮ ਬੰਦ}} ===ਐਨੀਮੇ=== ;ਟੀ.ਵੀ ਲੜੀਆਂ {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=30em}} * [[ਪੋਕੀਮੌਨ (ਐਨੀਮੇ)|ਪੋਕੀਮੌਨ ਐਨੀਮੇ ਲੜੀ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਕ੍ਰੋਨੀਕਲਜ਼]]'' * ਪੋਕੀਮੌਨ: ਇੰਡੀਗੋ ਲੀਗ * ਪੋਕੀਮੌਨ: ਡਾਇਮੰਡ ਅਤੇ ਪਰਲ {{ਕਾਲਮ ਬੰਦ}} ;ਫ਼ਿਲਮਾਂ {{div col|colwidth=30em}} * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ 3: ਦ ਮੂਵੀ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ 4ਐਵਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਆਰਕੇਅਸ ਐਂਡ ਦ ਜੈਵਲ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਡੈਸਟਿਨੀ ਡਿਓਕਸਿਜ਼]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਗਿਰਾਟਿਨਾ ਐਂਡ ਦ ਸਕਾਈ ਵਰੀਅਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਹੀਰੋਜ਼]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਜਿਰਾਚੀ ਵਿਸ਼ ਮੇਕਰ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਲੁਕਾਰੀਓ ਐਂਡ ਦ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਆਫ਼ ਮਿਊ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਰੇਂਜਰ ਐਂਡ ਦ ਟੈਂਪਲ ਆਫ਼ ਦ ਸੀਅ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਦ ਫਸਟ ਮੂਵੀ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਦ ਮੂਵੀ 2000]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਦ ਰਾਈਜ਼ ਆਫ਼ ਡਾਰਕਰੇਅ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਜ਼ੋਰੋਆਰਕ: ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਇਲਿਊਜਨਜ਼]]'' * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਬਲੈਕ–ਵਿਕਟਿਨੀ ਐਂਡ ਰੈਸ਼ੀਰਮ ਐਂਡ ਵਾਈਟ–ਵਿਕਟਿਨੀ ਐਂਡ ਜੈਕੋਰੌਮ]] * [[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਡੀਐਨਸੀਆ ਐਂਡ ਦ ਕਕੂਨ ਆਫ਼ ਡਿਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ]] * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਜੈਨੇਸੈਕਟ ਐਂਡ ਦ ਲੈਜੈਂਡ ਅਵੇਕਨਡ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਹੂਪਾ ਐਂਡ ਦ ਕਲੈਸ਼ ਆਫ਼ ਏਜ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਦ ਮੂਵੀ: ਕਿਉਰਮ ਵਰਸਿਜ਼ ਦ ਸਵੌਰਡ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ]]'' {{div col end}} ;ਟੀ.ਵੀ 'ਤੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰਸਾਰਣ {{div col|colwidth=30em}} * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਮਿਉਟੂ ਰਿਟਰਨਜ਼]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਮਿਸਟ੍ਰੀ ਡਨਜਿਅਨ: ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਆਫ਼ ਟਾਈਮ ਐਂਡ ਡਾਰਕਨੈੱਸ]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ ਓਰਿਜਨਜ਼]]'' * ''[[ਪੋਕੀਮੌਨ: ਦ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਆਫ਼ ਮਿਰਾਗ ਪੋਕੀਮੌਨ]]'' {{div col end}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *{{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.pokemon.co.jp/corporate/en/}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਕੀਮੌਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕੰਪਨੀ]] g8vth9ix9i4v0r3s5bp9cx1atl50i0p 0 78200 854421 840615 2026-11-11T23:14:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854421 wikitext text/x-wiki '''ਫਾਰਮੇਸੀ ਕਾਲਜ ਦਾਖਲਾ ਟੈਸਟ''' (PCAT) ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ-ਅਧਾਰਿਤ ਟੈਸਟ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੇਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਛੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਟੈਸਟ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਘੰਟੇ 'ਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਅੰਕ ਬਹੁ-ਪਸੰਦ ਭਾਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 200-600 ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੈਲਕੂਲੇਟਰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== {{Wiktionary|PCAT}} * [[ਦਾਖਲੇ ਟੈਸਟ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://pcatweb.info PCAT ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506164738/http://www.pcatweb.info/ |date=2016-05-06 }} *[https://web.archive.org/web/20160511183123/http://www.pcatweb.info/About-the-PCAT.php PCAT ਬਾਰੇ] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਾਰਮੇਸੀ ਸਿੱਖਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਟੈਸਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟੈਸਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਾਰਮੇਸੀ]] 8elvcb9ogxp02sd8kdqhzto439z5e1d 0 82784 854475 853739 2026-11-12T05:38:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854475 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ | image = Mehtab Kaur.jpg | image_size = | succession = ਸਿੱਖ ਸਮਰਾਜ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ |title = ਸਿੱਖ ਸਮਰਾਜ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ <br> ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ | caption = ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਚਿੱਤਰ.1810 | successor = [[ਦਤਾਰ ਕੌਰ]] | predecessor = | reign = {{circa}} 1801 &ndash; 1813 | spouse = [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | house = [[ਕੱਨਈਆ ਮਿਸਲ]] (ਜਨਮ ਤੋਂ)<br/>[[ਸੁਕਰਚਕੀਆ]] (ਵਿਆਹ ਤੋਂ) | father = [[ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕੱਨਈਆ]] | mother = [[ਸਦਾ ਕੌਰ]] | birth_date = 1782 | birth_place = | death_date = {{death year and age|1813|1782}} | death_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਸਿੱਖ ਸਮਰਾਜ]] (ਮੌਜੂਦਾ [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]]) | issue = [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ]]<br>[[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]]<br>[[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ]] | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] }} ''' ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ''' [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]], ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਾਨ੍ਹੀਆ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਮਹਿਤਾਬ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ]], [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ]] ਸਨ।<ref>[http://www.royalark.net/India4/lahore3.htm THE PUNJAB The Sukerchukia Dynasty GENEALOGY]</ref> ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਮੌਤ [[1840]] ਨੂੰ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਖੇ ਹੋਈ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ<ref>{{cite journal|title=Punjab District Gazetteers|date=1 January 1905|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.531229/page/n247 226]|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.531229|quote=mehtab kaur ranjit singh.|publisher=Compiled and published under the authority of the Punjab government|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Calcutta Review|date=1 January 1944|page=74|url=https://books.google.com/books?id=lOFMAAAAMAAJ&q=mehtab+kaur+|publisher=University of Calcutta.|language=en}}</ref> ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਜੋ 1841 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1843 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਰਹੇ।<ref>{{cite book|last1=Grewal|first1=J.S.|title=The new Cambridge history of India : II. 3 The sikhs of the Punjab|date=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge[England]|isbn=9780521637640|page=[https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/249 249]|edition=Rev. ed., 1st pbk.|url=https://archive.org/details/sikhsofpunjab0000grew/page/249}}</ref> ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ, ਸਦਾ ਕੌਰ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਮਾਂਡਰ ਜਾਂ ਸਰਦਾਰ ਸੀ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਛੇ ਸਾਲਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੀਨ-ਮੈਰੀ ਲਾਫੋਂਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਕੋਲ 'ਮਹਾਰਾਣੀ' (ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ) ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਸੀ।<ref name="Lafont 2002 251">{{harvnb|Lafont|2002|p=251}}</ref><ref>{{harvnb|Lafont|2002|p=252}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ (ਸੰਧੂ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1782 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|last1=Dalrymple|first1=William|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&dq=mehtab+kaur&pg=PA113|title=Kohinoor: The Story of the WorldÕs Most Infamous Diamond|last2=Anand|first2=Anita|date=2016|publisher=Juggernaut Books|isbn=978-93-86228-08-6|language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਕਾਰਨ, ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ "ਮਹਿਤਾਬ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ 'ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਨਣੀ' ਜਾਂ 'ਚੰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|last1=Dalrymple|first1=William|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&dq=mehtab+kaur&pg=PA113|title=Kohinoor: The Story of the WorldÕs Most Infamous Diamond|last2=Anand|first2=Anita|date=2016|publisher=Juggernaut Books|isbn=978-93-86228-08-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Richardson|first1=John|title=A Dictionary, Persian, Arabic, and English|date=1777|publisher=Clarendon Press|page=1905|url=https://books.google.com/books?id=Jj5pAAAAcAAJ&q=mehtab+moon|language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ (ਇੱਕ ਸੰਧੂ ਜੱਟ) ਦੇ ਵਾਰਸ ਸਨ, ਜੋ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਸਨ।<ref name=Singha>{{cite book|last1=Singha|first1=H. S.|title=The encyclopedia of Sikhism (over 1000 entries)|date=2000|publisher=Hemkunt Publishers|location=New Delhi|isbn=9788170103011|page=137}}</ref> ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ, ਜਿਸਨੇ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਿਸਲ ਵਜੋਂ ਲੈ ਲਈ ਸੀ, ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ (ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ) ਦੁਆਰਾ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਝੜਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੌਰਾਨ, ਫਰਵਰੀ 1785 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite book|last1=Garrett|first1=Joseph Davey Cunningham |editor-last=H.L.O.|title=A History of the Sikhs from the Origin of the Nation to the Battles of the Sutlej|date=1994|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|isbn=9788120609501|page=175}}</ref> ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਰਾਣੀ ਸਦਾ ਕੌਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਉੱਚ-ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਔਰਤ ਸੀ, 1821 ਤੱਕ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਵੱਲੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ; ਪਰ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਉਸ (ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਗੁਆਉਣਾ ਪਿਆ।<ref name="Singha" /> == ਵਿਆਹ == [[File:Painting of Maharani Mehtab Kaur of the Sikh Empire, a wife of Maharaja Ranjit Singh, with an attendant, circa 19th century.jpg|thumb|ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਿਕਾ ਸਮੇਤ ਬਣਾਈ ਗਈ ਤਸਵੀਰ।]] ਜੈ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਪੋਤੀ, ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰਹ, ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{harvnb|Singh|2008|p=3}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, 1789 ਵਿੱਚ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ<ref>{{cite book|last1=Roy|first1=Kaushik|title=Military Manpower, Armies and Warfare in South Asia|date=2015|publisher=Routledge|isbn=9781317321286|page=82|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।<ref name="Owen">{{cite book|last1=Singh|first1=Patwant|last2=Rai|first2=Jyoti M.|title=Empire of the Sikhs : the life and times of Maharaja Ranjit Singh|date=2008|publisher=Peter Owen|location=London|isbn=9780720613230|pages=63, 169}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xA9DAAAAYAAJ&q=mehtab+kaur+muklawa|title=Proceedings - Punjab History Conference|date=2006|publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University.|isbn=978-81-302-0094-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|author=Atwal, Priya|url=http://worldcat.org/oclc/1256081616|title=Royals and rebels : the rise and fall of the Sikh empire|year=2020|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-755459-3|oclc=1256081616}}</ref> ਮੁਕਲਾਵਾ 1796 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ-ਕਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਰਾਜ ਕੌਰ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਇਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ।<ref name="Singh 2008 6">{{harvnb|Singh|2008|p=6}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਮੁਕਲਾਵੇ (ਉਹ ਰਵਾਇਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੈਅ ਕੀਤੀ। 1796 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਤੋਂ ਬਟਾਲਾ (ਜੋ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ) ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।<ref name="Singh 2008 6"/> ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਸਖ਼ਤ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਾਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਨ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite book|last1=Dalrymple|first1=William|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&dq=mehtab+kaur&pg=PA113|title=Kohinoor: The Story of the WorldÕs Most Infamous Diamond|last2=Anand|first2=Anita|date=2016|publisher=Juggernaut Books|isbn=978-93-86228-08-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Richardson|first1=John|title=A Dictionary, Persian, Arabic, and English|date=1777|publisher=Clarendon Press|page=1905|url=https://books.google.com/books?id=Jj5pAAAAcAAJ&q=mehtab+moon|language=en}}</ref> ਭਾਵੇਂ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ-ਰੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਭੁਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite book|last=Vaḥīduddīn|first=Faqīr Sayyid|url=https://books.google.com/books?id=uaQGAQAAIAAJ&q=mehtab+kaur+the+real+ranjit+singh|title=The Real Ranjit Singh|date=1965|publisher=Lion Art Press|language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਜ਼ਿੱਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸਨ—ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਮਾਣ-ਮੱਤੀ ਔਰਤ<ref>{{Cite book|last1=Dalrymple|first1=William|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&dq=mehtab+kaur&pg=PA113|title=Kohinoor: The Story of the WorldÕs Most Infamous Diamond|last2=Anand|first2=Anita|date=2016|publisher=Juggernaut Books|isbn=978-93-86228-08-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Richardson|first1=John|title=A Dictionary, Persian, Arabic, and English|date=1777|publisher=Clarendon Press|page=1905|url=https://books.google.com/books?id=Jj5pAAAAcAAJ&q=mehtab+moon|language=en}}</ref><ref name="Singh 2019">{{Cite book|last=Singh|first=Sarbpreet|url=https://books.google.com/books?id=aWUoygEACAAJ|title=The Camel Merchant of Philadelphia: Stories from the Court of Maharaja Ranjit Singh|date=2019|place = Tranquebar |publisher= Westland Publications Private Limited|isbn=978-93-88689-47-2|language=en}}</ref>, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਪਰਵਾਹ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref>{{Cite book|last=Duggal|first=Kartar Singh|url=https://books.google.com/books?id=4udb8LsF3-oC&dq=ranjit+singh+was+simple&pg=PA54|title=Maharaja Ranjit Singh, the Last to Lay Arms|date=2001|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-410-3|language=en}}</ref> ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਿਆਹ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ।<ref>{{Cite book|last=Amini|first=Iradj|url=https://books.google.com/books?id=7dymBAAAQBAJ&dq=ranjit+singh+mehtab+kaur+marriage+of+convenience&pg=PT118|title=The Koh-i-noor Diamond|date=2013-06-01|publisher=Roli Books Private Limited|isbn=978-93-5194-035-7|language=en}}</ref> ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੰਭਵ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਕਈ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1797 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਨਕਈ ਸਰਦਾਰ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਭੈਣ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Griffin|first1=Lepel|title=Ranjit Singh and the Sikh hindrance between our developing domain and Central Asia|date=2004|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|isbn=9788120619180|page=108|edition=AES Repr.}}</ref> ਇਸ ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਧੇਰੇ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ; ਦਤਾਰ ਕੌਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ, ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ।<ref>{{Cite book |last=Tibbetts |first=Jann |url=https://books.google.com/books?id=lsHLDAAAQBAJ&q=Datar+kaur&pg=PT461 |title=50 Great Military Leaders of All Time |date=2016-07-30 |publisher=Vij Books India Pvt Ltd |isbn=978-93-85505-66-9 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |title=Mahitab Kaur (d. 1813) |author=Sardar Singh Bhatia |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjabi University Patiala |access-date=18 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Singh|2008|p=35}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Dalrymple|first1=William|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&dq=mehtab+kaur+and+ranjit+singh&pg=PA113|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|last2=Anand|first2=Anita|authorlink2=Anita Anand|date=2016|publisher=Juggernaut Books|isbn=978-93-86228-08-6|language=en}}</ref><ref name="Singh 2008 8">{{harvnb|Singh|2008|p=8}}</ref> == ਸੰਤਾਨ == [[File:Painting of Maharaja Sher Singh wearing the Koh-i-Noor diamond, by August Schoefft, ca.1841–42.jpg|150px|thumb|right|ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ (ਰਾਜਕਾਲ: 1841 - 1843)]] ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਜਦੋਂ 1804 ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾਬ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਰੱਬ (ਈਸ਼ਵਰ) ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ 'ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite book|last1=Noor|first1=Harbans Singh|title=Connecting the specks in Sikh history|date=2004|publisher=Institute of Sikh Studies|location=Chandigarh|isbn=9788185815237|page=70}}</ref> ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ।<ref name="Lafont 2002 251"/> 1807 ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੁਬਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਜੁੜਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite book|last1=Noor|first1=Harbans Singh|title=Connecting the specks in Sikh history|date=2004|publisher=Institute of Sikh Studies|location=Chandigarh|isbn=9788185815237|page=70}}</ref> ਜਦੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਹ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਨ; ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਸੁਵਰਨ ਮੰਦਰ) ਵਿਖੇ ਜਾ ਕੇ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰ ਸਕਣ।<ref>{{harvnb|Singh|2008|p=300}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਹੀ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਵਜੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵੰਡੀ; ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{harvnb|Singh|2008|p=62}}</ref> == ਮੌਤ == ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦਾ 1813 ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਨ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੀਵਾਨ ਮੋਖਮ ਚੰਦ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ੋਕ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।<ref>{{Cite book |last=Atwal |first=Priya |title=Royals and Rebels |date=2020}}</ref><ref>{{Cite book |last=Suri |first=Sohan Lal |title=Umdat Ul Tawarikh}}</ref> == ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == * 'ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ' ਨਾਮਕ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। * 'ਲਾਈਫ ਓਕੇ' (Life OK) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮੇ 'ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ' ਵਿੱਚ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਤੁਨੀਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Sher-E-Punjab: Maharaja Ranjit Singh|url=https://m.imdb.com/title/tt6435136/?ref_=m_nm_knf_act_t1|access-date=29 April 2017|language=en|website=[[IMDb]]}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ]] eudyzjgifwyj8p338ex1bbjfj3x6f75 0 83308 854412 844056 2026-11-11T22:34:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854412 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club| | clubname = ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ | image = | nickname = PFL | fullname = ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ | founded = ਅਕਤੂਬਰ 2015 | ground = | capacity = | chairman = ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ | manager = | pattern_la1 = | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_so3 = | pattern_sh3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = | website = }} ===ਜਾਣ-ਪਛਾਣ=== ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਾ ਆਰੰਭ [[2015]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ,<ref>{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/ajitjalandhar-epaper-ajithjal/y+th+kalbb+phagavada+vllo+karavai+gai+phuttabal+lig+ch+palahi+di+jhandi-newsid-45784572|title=ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ-2015|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090806/https://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/ajitjalandhar-epaper-ajithjal/y+th+kalbb+phagavada+vllo+karavai+gai+phuttabal+lig+ch+palahi+di+jhandi-newsid-45784572|archive-date=2023-02-06|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ [[ਪਲਾਹੀ]] ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20151101/9/1121598.cms#sthash.lYbFvieT.dpbs|title=ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ-2016|last=|first=|website=|publisher=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery> File:ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ.jpg|thumb|ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ-2016 (ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਪਲਾਹੀ) </gallery> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:right" |- ! style="width:25%"| [[ਪਲਾਹੀ]] ! style="width:25%"| [[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]] ! style="width:25%"| [[ਮੇਹਟਾਂ]] |- | [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]] | ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ | ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਮੇਹਟਾਂ |- | ਸਮਰਥਾ: 5,000 | ਸਮਰਥਾ: 5,000 | ਸਮਰਥਾ: 5,000 |- | [[File:ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਪਲਾਹੀ- ਫਰਵਰੀ 2017.jpg|150px]] | [[File:ਪਿੰਡ ਮੇਹਟਾਂ.jpg|150px]] | [[File:ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਪਲਾਹੀ- ਫਰਵਰੀ 2017.jpg|150px]] |- ===ਲੀਗ ਮੈਚ-2016=== ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ-[[2016]] ਦਾ ਓਦਘਾਟਨੀ ਮੈਚ [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ,<ref name="web">{{cite news | url=http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160815/9/4/10.cms | title=ਲੀਗ ਮੈਚ | accessdate=29 ਅਗਸਤ 2016 | archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090725/https://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160815/9/4/10.cms | url-status=dead }}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਵਰਗ ਦੀਆ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ([[ਪਲਾਹੀ]],[[ਬਰਨਾ]],[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]],[[ਖਲਵਾੜਾ]],[[ਮੇਹਟਾਂ]],[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]],[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]],[[ਭੁਲਾਰਾਏ]] ਅਤੇ ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ ਦੀਆ ਪੰਜ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ [[ਪਲਾਹੀ]] ਨੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। <gallery> File:ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ.jpg|thumb|ਟੀਮ [[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]] </gallery> {| class=wikitable |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="18" style="background: LightSteelBlue;"| ਮੈਚ ਸੂਚੀ-2016 |- style="background:#ccc; text-align:center;" !rowspan="2"|ਮੈਚ ਨੰਬਰ !rowspan="2"|ਵਰਗ !rowspan="2"|ਮਿਤੀ !rowspan="2"|ਪਿੰਡ/ਸਟੇਡੀਅਮ !colspan="2"|ਮੈਚ !rowspan="2"|ਗੋਲ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ) |- ! ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ! ਦੂਜੀ ਟੀਮ |- |--bgcolor="#ffcccc" |01||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |02||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |03||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |04||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|14 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |05||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|14 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |06||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|14 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]] ||2-2 |- |--bgcolor="#ffcccc" |07||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]] ||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |08||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]] ||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |09||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |10||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|21 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||3-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |11||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|21 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |12||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|21 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]] ||3-2 |--bgcolor="#ffcccc" |13||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|27 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ||0-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |14||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|27ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||5-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |15||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|27 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-2 |- |--bgcolor="#ccffcc" |16||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|28 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |17||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|28 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਬਰਨਾ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |18||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|28 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||2-0 |--bgcolor="#ffcccc" |19||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|3 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |20||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|3 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |21||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|3 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||4-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |22||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |23||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |24||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |25||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|10 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||5-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |26||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ| 10 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |27||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|10 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-0 |--bgcolor="#ccffcc" |28||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|11 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |29||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|11 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |30||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|11 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |31||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|17 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |32||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ| 17 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |33||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|17 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||3-2 |--bgcolor="#ccffcc" |34||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||4-0|1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |35||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |36||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |37||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|24 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||5-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |38||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|24 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||3-2 |- |--bgcolor="#ffcccc" |39||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|24 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਬਰਨਾ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |40||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|25 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||1-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |41||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|25 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||3-0 |--bgcolor="#ccffcc" |42||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|25 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||3-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |43||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|1 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||3-3 |- |--bgcolor="#ccffcc" |44||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|1 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |45||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|1 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||3-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |46||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|2 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-2 |- |--bgcolor="#ffcccc" |47||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|2 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||5-1 |--bgcolor="#ccffcc" |48||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|2 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||49||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|8 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]|||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||1-1 |--bgcolor="#ccffcc" ||50||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|8 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||4-2 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||51||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|8 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" ||52|||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||9 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||1-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||53|||ਓਪਨ||9 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||2-2 |--bgcolor="#ccffcc" ||54|||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||9 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||55||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|15 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||4-1 |--bgcolor="#ccffcc" ||56|||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|15 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||57|||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|15 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" ||58|||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|16 ਅਕਤੂਬਰ20166||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||59||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|16 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||3-1 |--bgcolor="#ccffcc" ||60||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|16 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||[[ਬਰਨਾ]]||1-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||61||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|22 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |--bgcolor="#ccffcc" ||62||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|22 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]] ||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||63||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|22 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" ||64||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|23ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||65|||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|23 August 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||1-1 |--bgcolor="#ccffcc" ||66||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|23 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |67||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|29 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]|||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||0-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |68||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|29 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]|||[[ਪਲਾਹੀ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |69||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|29 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]|||[[ਬਰਨਾ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" |70||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|30 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |71||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|30 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" |72||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|30 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਬਰਨਾ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |73||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|5 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |74||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|5 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |75||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|5 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||3-0 |--bgcolor="#ccffcc" |76||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|6 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |77||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|6 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||7-2 |- |--bgcolor="#ccffcc" |78||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|6 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |79||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|12 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |80||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|12 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |81||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|12 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||2-0 |--bgcolor="#ccffcc" |82||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |83||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||3-2 |- |--bgcolor="#ccffcc" |84||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |85||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |86||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||3-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |87||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|19 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||2-1 |--bgcolor="#ccffcc" |88||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|19 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||6-5 |- |--bgcolor="#ffcccc" |89||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |90||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-0 |- |} == ਹਵਾਲੇ == 4nq2u4cm1tdy9gd39vhmtpw04w43asj 0 84412 854510 838279 2026-11-12T09:50:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854510 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਮੈਂਗਲੋਰ | official_name = Mangaluru | native_name = ಮಂಗಳೂರು | other_name = | settlement_type = Corporation City | image_skyline = Mangalore Town Hall 2012.jpg | image_alt = | image_caption = Town Hall of Mangalore | image_seal = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = <!-- {{Coord|12|52|12|N|74|52|48|E}} ---> | latd = 12.87 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 74.88 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} |subdivision_type1 = State | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_type3 = Region |subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_name2 = [[Dakshina Kannada]] | subdivision_name3 = [[Coastal Karnataka]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = [[Mangaladevi]] | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]] | governing_body = [[Mangalore City Corporation]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = Harinath Jogi | leader_title1 = Deputy Mayor | leader_name1 = Purushottam | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 184.45 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 22 | population_total = 499,487<ref>http://www.census2011.co.in/census/city/451-mangalore.html</ref> | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_metro = 623,841<ref>http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/391-mangalore.html</ref> | population_demonym = ''[[Mangalorean]]'', ''Kuḍladar'', ''Maṅgaḷūrinavaru'', ''Koḍiyāḷchiṁ'' | demographics_type1 = Language | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada language|Kannada]], [[English language|English]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[Tulu language|Tulu]], [[Konkani language|Konkani]], [[Beary language|Beary]], [[Havyaka Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 575001 to 575030<ref name="pcode">{{cite web|url=http://pincode.net.in/KARNATAKA/DAKSHINA_KANNADA/M/MANGALORE |title=Pincode Locator Tool|access-date=16 December 2011|publisher=PINcode.Net.In}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)824]] | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KA-19, KA-62 | blank1_name_sec1 = [[Human Development Index]] | blank1_info_sec1 = {{increase}} 0.83<ref name="hdi">{{cite web |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/human-development-index-dc-exhorts-officials-to-aim-high/article8056883.ece |title=Human Development Index: DC exhorts officials to aim high |accessdate=18 February 2016 |publisher=The Hindu }}</ref><br />{{color|darkgreen|very high}} | blank1_name_sec2 = Literacy | blank1_info_sec2 = 94.03%<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011 |accessdate=4 October 2015 |publisher=censusindia.gov.in }}</ref> | website = {{URL|www.mangalorecity.gov.in}} | coordinates_region = IN | leader_title2 = Police Commissioner | leader_name2 = M Chandra Sekhar }} ਮੈਂਗਲੂਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚ [[ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ [[ਅਰਬ ਸਮੁੰਦਰ]] ਹੈ। ਮੈਂਗਲੂਰ [[ਦੱਖਣੀ ਕੰਨੜ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੈਂਗਲੂਰ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/mangaloretomangaluru-likely-to-be-a-smooth-affair/article6555270.ece|title=Mangalore to Mangaluru likely|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.theweekendleader.com/Headlines/3238/bangalore-renamed-bengaluru,-mangalore-is-mangaluru.html|title=Mangalore is Mangaluru|access-date=6 May 2016|work=Weekend Leader|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204144549/http://www.theweekendleader.com/Headlines/3238/bangalore-renamed-bengaluru,-mangalore-is-mangaluru.html|archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਤਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਂਗਲੋਰ ਸਦੀਆ ਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕਾ ਦੀ ਨੇਤਰਵਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਪੁਰਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਵਾਲੀ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਨਾਟਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਉਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੈਂਗਲੂਰ ਨਾਮ ਮੰਗਲਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆ। ਮੰਗਲਾਦੇਵੀ ਅਲੁਪਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ਦੀ ਕੁਲਦੇਵੀ ਸੀ।  [[ਤਸਵੀਰ:Mangalore_City.jpg|center|thumb|500x500px|ਮੈਂਗਲੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਕਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਲੋਨੀਆ]] kw42506gerwlv8y0ox018nuqh9poqdn 0 86880 854482 539137 2026-11-12T06:44:31Z Nandanmwikipedia 60268 ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ। ਸਤਿਨਾਮ ਸਤਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਬ ਦੀ। 854482 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=March 2013}} [[File:IncomeTax.jpg|thumb|Income Tax in India]] {{Pie chart | caption = Central Revenue collections in ੨੦੦੭-੦੮ ('''''Source''''': Compiled from reports of [[Comptroller and Auditor General of India]] for relevant years) | other = | label1 = Personal income tax (direct) | value1 = ੧੭.੪੩ | color1 = #08f | label2 = Corporate tax (direct) | value2 = ੩੩.੯੯ | color2 = silver | label3 = Other Taxes (direct) | value3 = ੨.੮੩ | color3 = fuchsia | label4 = Excise duty (indirect) | value4 = ੨੦.੮੪ | color4 = yellow | label5 = Customs duty (indirect) | value5 = ੧੭.੪੬ | color5 = green | label6 = Other taxes (indirect) | value6 = ੮.੬੮ | color6 = brown }} '''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ''' ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ, ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਕਰ ਲਗਾਉਣਾ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ [[ਸੰਘ ਅਨੁਸੂਚੀ]] ਦੀ ਸੂਚੀ VII ਦੀ ਐਂਟਰੀ ੮੨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਮਦਨੀ ਸਾਧਨ ਦੇ ਕਰ ਲਗਾ ਸਕਦੀ ਹੈ<ref>{{cite book|year=2011|isbn=978-81-8441-290-1|title=Taxation|author=Institute of Chartered Accountants of India}}</ref>। ਆਮਦਨ ਕਰ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ ਐਕਟ ੧੯੬੧, ਆਮਦਨ ਕਰ ਨਿਯਮ ੧੯੬੨, ਕੇਂਦਰੀ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਾਏ ਸਿੱਧੇ ਟੈਕਸ (Central Board of Direct Taxes) ਸਲਾਨਾ ਫਾਇਨੈਨਸ ਐਕਟ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਘੋਸਣਾਵਾਂ ਇਸ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰ ਯੋਗ ਆਮਦਨ ਤੇ ਕਰ ਲਗਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮਦਨ ਭਾਂਵੇਂ ਕਿਸੇ ਇਕੱਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਹਿੰਦੂ ਅਣਵੰਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ, ਫਰਮ, ਕੰਪਨੀ, ਲੋਕਲ ਅਥਾਰਟੀ ਜਾਂ ਨਿਆਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ੧੯੯੭-੯੮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ₹੧,੩੯੨.੨੬ ਬਿਲੀਅਨ (US$੨੧ billion) ਕਰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ੨੦੦੭-੦੮ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕੇ ₹੫,੮੮੯.੦੯ ਬਿਲੀਅਨ (US$੮੮ ਬਿਲੀਅਨ) ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|title=Growth of Income Tax revenue in India|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2876/12/12_chapter%205.pdf|accessdate=16 November 2012}}</ref><ref>http://www.incometaxindia.gov.in/Pages/default.aspx</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਕਰ]] spd36zyqp6q1t6h9zte620b2mpxtr41 0 87731 854382 838139 2026-11-11T19:29:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854382 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਪਾਰੋ ਆਨੰਦ | image = Paro anand.jpg | caption = 2019 ਵਿੱਚ ਪਾਰੋ ਆਨੰਦ | occupation = ਨਾਵਲਕਾਰ | nationality = ਭਾਰਤੀ | genre = | awards = [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ | website = {{URL|paroanand.com}} }} '''ਪਾਰੋ ਆਨੰਦ''' ਨਾਵਲ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਸਮੇਤ [[ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ|ਬੱਚਿਆਂ]], ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ''ਵਾਈਲਡ ਚਾਈਲਡ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼ (''ਹੁਣ ''"ਲਾਈਕ ਸਮੋਕ: 20 ਟੀਨਜ਼ 20 ਸਟੋਰੀਜ਼" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਲਈ'' [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":1">{{Cite web |title=..:: SAHITYA Akademi - Bal Sahitya Puraskar ::.. |url=http://sahitya-akademi.gov.in/awards/bal%20sahitya%20samman_suchi.jsp |access-date=2019-07-21 |website=sahitya-akademi.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-09-06 |title=What the Readers Had to Say About the Award-Winning Book 'Wild Child and Other Stories' |url=https://penguin.co.in/thepenguindigest/what-the-readers-had-to-say-about-the-award-winning-book-wild-child-and-other-stories/ |access-date=2019-08-05 |website=The Penguin Digest |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2017-10-02 |title=Writer Paro Anand On Young Adults, Children In Kashmir, And Putting Sex In Her Books |url=https://www.huffingtonpost.in/murtaza-ali-khan/writer-paro-anand-on-young-adults-children-in-kashmir-and-putting-sex-in-her-books_a_23229261/ |access-date=2019-07-21 |website=HuffPost India |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/i-was-and-remain-an-excellent-liar/article19325723.ece|title=I was and remain an excellent liar: Paro Anand|last=Krithika|first=R.|date=2017-07-22|work=The Hindu|access-date=2019-07-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ [[ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ]] ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ '''[https://hubhopper.com/ ਹੂਬੋਪਰ]''' 'ਤੇ ''ਲਿਟਰੇਚਰ ਇਨ ਐਕਸ਼ਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਡਕਾਸਟ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web |title=Literature in action {{!}} Listen via hubhopper |url=https://hubhopper.com/podcast/literature-in-action/9237#Intent;scheme=https;package=android.intent.action.VIEW;end; |access-date=2019-07-21 |website=hubhopper.com |language=en}}</ref>''<ref>{{Cite web |title=Author Paro Anand at India Conference at Harvard Business School and Harvard Kennedy School - Orissa Diary |url=http://m.dailyhunt.in/news/india/english/orissa+diary-epaper-oridia/author+paro+anand+at+india+conference+at+harvard+business+school+and+harvard+kennedy+school-newsid-81697264 |access-date=2019-08-05 |website=Dailyhunt |language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ [[ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ]] ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸੱਦਾਕਾਰ ਸੀ। == ਲੇਖਨ == ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਆਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।"<ref name=":0"/> ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਿਖਤ ਫ਼ਿਰਕੂ ਨਫ਼ਰਤ, ਅਸਫਲਤਾ, ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2016-03-28 |title='You still get Panchatantra when you ask for Indian kids' literature' |url=https://www.hindustantimes.com/books/even-now-you-get-panchantatra-when-you-ask-for-indian-children-s-literature/story-lNg4LZiTTDOtNqdtMLSXqM.html |access-date=2019-07-29 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == ਅਨੁਵਾਦ == ਆਨੰਦ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਨੋ ਗਨਸ ਐਟ ਮਾਈ ਸਨਜ਼ ਫਿਊਨਰਲ ਨੇ'' 2006 ਦੀ ਆਈਬੀਬੀਵਾਈ ਆਨਰਜ਼ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ<ref>{{Cite web |title=2006: IBBY official website |url=http://www.ibby.org/subnavigation/archives/ibby-honour-list/2006/ |access-date=2019-07-28 |website=www.ibby.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20190810065119/http://www.ibby.org/subnavigation/archives/ibby-honour-list/2006/ |archive-date=2019-08-10 |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ == ਆਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਵਾਇਲਡ ਚਾਈਲਡਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਹੁਣ "ਲਾਈਕ ਸਮੋਕ: 20 ਟੀਨਜ਼ 20 ਸਟੋਰੀਜ਼" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ)'' ਲਈ 2017 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":1"/> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਿੰਗਾ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਕਲਿੰਗਾ [[ਕਰੁਵਾਕੀ|ਕਰੂਵਾਕੀ]] ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=bureau |first=Odisha Diary |date=2019-07-17 |title=Pavan K. Verma, Rajendra Kishore Panda, Paro Anand to be conferred with Prestigious Kalinga Literary Awards of 2019 |url=https://orissadiary.com/pavan-k-verma-rajendra-kishore-panda-paro-anand-conferred-prestigious-kalinga-literary-awards-2019/ |access-date=2019-07-29 |website=OdishaDiary |language=en-US |archive-date=2019-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719042223/http://orissadiary.com/pavan-k-verma-rajendra-kishore-panda-paro-anand-conferred-prestigious-kalinga-literary-awards-2019/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jobrzr59jks0c3fyjynmvft5e2g9oob 0 87736 854427 832951 2026-11-11T23:45:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854427 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ '''(6 ਮਈ 1664 – 22 ਦਸੰਬਰ 1704) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਯੋਧਾ<ref>{{cite book|last1=Nabha|first1=Kahan Singh|title=Mahan Kosh|publisher=Punjabi University|location=Patiala}}</ref> ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਥਾਪੇ ਜਰਨੈਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਵੱਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਲੀਪੁਰ ਰਿਆਸਤ,[[ ਮੁਲਤਾਨ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://artofpunjab.com/products/bachittar-singh-saint-soldier-sikh-art-print#|title=Art of Punjab, Kanwar Singh}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ == ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ [[ਸਿੱਖ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। <ref>Guru De SherHardcover: 407 pages Publisher: Chattar Singh Jeevan Singh (2011) Language: Punjabi [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788176014373 ISBN 978-8176014373]</ref> == ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਜੰਗ ਸਮੇਂ == ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਦਸਤਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੂ]] ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਸੰਨ੍ਹ ਨਾ ਲਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਜੋਅ ਨਾਲ ਢਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ। [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੂਣੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਡਰ ਕੇ ਕੰਧ ਟੱਪ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ । ਕੰਧ ਟੱਪਦਿਆਂ ਉਸਦੀ ਲੱਤ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦਿਆ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ [https://web.archive.org/web/20250323112648/https://www.punjabichapters.com/2025/02/bhai-bachittar-singh-vs-alcoholic.html ਹਾਥੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ] ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਾਗਣੀ ਦਾ ਐਸਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਗਣੀ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸੰਜੋਅ ਚੀਰਦੀ ਹੋਈ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਜੀ। ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹਾਥੀ ਚੰਘਿਆੜਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਈਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਦਾ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ। == ਮੌਤ == ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝੇਲਦੇ ਹੋਏ 8 ਦਸੰਬਰ 1704 ਨੂੰ ਚੱਲ ਵਸੇ। ਅਗਲੀ ਰਾਤ ਨਿਹੰਗ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1664]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1705]] 4kkdt7qeyxq2xiewndj1d1a22ykwh73 0 88180 854329 816852 2026-11-11T14:28:38Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Nusli_Wadia.jpg|Nusli_Wadia.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: Missing [[:c:COM:EI|essential information]] such as [[:c:COM:L|license]], [[:c:COM:PERMISSION|permission]] or source ([[:c:COM:CSD#F 854329 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ | image = | caption = ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ | birth_name = | birth_date = <!-- Please cite a reliable source for date of birth --> | birth_place = | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = Businessman, entrepreneur | nationality = [[India]]n | relatives = See [[Wadia family]] | parents = [[ਨੈਵਲ ਵਾਡੀਆ]]<br>[[ਦੀਨਾ ਜਿਨਾਹ]] | spouse = ਮੋਰੀਨ ਵਾਡੀਆ | children = [[ਨੱਸ ਵਾਡੀਆ|ਨੱਸ]], [[ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਾਡੀਆ|ਜਹਾਂਗੀਰ]] }} '''ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ''' ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] [[ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ|ਪਾਰਸੀ]] ਵਪਾਰੀ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ [[ਵਾਡੀਆ ਗਰੁੱਪ]] ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।<ref name="it">{{cite news|last1=Cover|first1=Story|title='Why should I be a threat?' - Interview with Nusli Wadia|url=http://indiatoday.intoday.in/story/i-am-an-indian-citizen.-i-was-born-and-raised-here-nusli-wadia/1/323861.html|accessdate=28 November 2016|publisher=India Today|date=31 August 1989}}</ref> ਉਹ ਨੈਵਲ ਵਾਡੀਆ ਅਤੇ ਦੀਨਾ ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਦੋਹਤਰਾ ਹੈ। ==ਜ਼ਾਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੋਰੀਨ ਵਾਡੀਆ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਏਅਰ ਹੋਸਟਸ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਗਲੈਡ ਰੇਗ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਇਨਾਕਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਸਲੀ ਵਾਡੀਆ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਹਨ- ਨੱਸ ਵਾਡੀਆ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਾਡੀਆ।<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/4770575.cms?flstry=1|title=I want to consolidate: Nusli Wadia|last=Singh|first=Rohini|date=13 July 2009|publisher=Economic Times|accessdate=2009-07-13}}</ref> ਨੱਸ ਵਾਡੀਆ ਮੁੰਬਈ ਡਾਇੰਗ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਟੀਮ ਕਿੰਗਜ ਇਲੈਵਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਟੀਮ ਹੈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਾਡੀਆ ਇੱਕ 'ਗੋ ਆਇਰ' ਨਾਮ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕ]] euluio3l8r0rxgapvubz1jyduc03x9o 0 92492 854509 815819 2026-11-12T09:49:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854509 wikitext text/x-wiki '''ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨ''' (ਜਨਮ 1947) ਭਾਰਤੀ-ਜਨਮ ਦੇ ਸਿਹਤ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਝਪਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ<ref>[http://www.gghospital.in/cmejune07.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100630082454/http://www.gghospital.in/cmejune07.html |date=2010-06-30 }} GG Hospital</ref> ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੋਇੰਬਟੂਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ. == ਪਿਛੋਕੜ == ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਇੰਬਟੂਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ [[ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ]] ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ . ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੋਇੰਬਟੂਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ, ਸਟੈਨਲੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਚਕਿਤਸਾ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਪੜ੍ਹਾਈਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਨਿਊ ਯਾਰ੍ਕ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤ ਉੱਥੋਂ ਫਿਰ ਵਿਨੀਪੇਗ, ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ. 1977 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਰਜਨਸ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਫੈਲੋ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣੇ. == ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ == * ਕਲੀਨਿਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ * ਕਲੀਨਿਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੇਂਦਰ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ * ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪ੍ਰਸਵਕਾਲੀਨ ਦੇਖਭਾਲ ਕੇਂਦਰ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ * ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ * ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਦਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਡਾ. ਐਮਜੀਆਰ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<ref>[http://web.tnmgrmu.ac.in/index.php/university-honorary-professors/364-navigation-block-2/university-honorary-professors/adjunct-professors/2968-adjunct-professors-3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224074039/http://web.tnmgrmu.ac.in/index.php/university-honorary-professors/364-navigation-block-2/university-honorary-professors/adjunct-professors/2968-adjunct-professors-3 |date=2016-02-24 }} DR MGR Medical University</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖੋਜ == * ੰਬਾਂਝਪਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ<ref>[https://books.google.com/books?id=_ldpcClfnrgC&pg=PR19&lpg=PR19&dq=mirudhubashini+govindarajan&source=bl&ots=Fm7bL7hAg8&sig=cF6_7-OCCXSi-uAnm_KCxC-C1WM&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=6&ct=result#PPA229,M1] Google Books</ref> * ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਚਕਿਤਸਾ <ref>[http://www.jhrsonline.org/editorialboard.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205021107/https://www.jhrsonline.org/editorialboard.asp |date=2022-12-05 }} Journal of Human Reproductive Medicine Online</ref> * ਗਰੱਭਧਾਰਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ: ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ<ref>[http://www.jaypeebrothers.com/contents/81-8061-324-0.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713092316/http://www.jaypeebrothers.com/contents/81-8061-324-0.pdf |date=2011-07-13 }} Jaypee Brothers</ref> * ਕਲਾ, ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਲਈ PGD ਅਸਰਦਾਰ ਇਲਾਜ<ref>[http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-8300996_ITM]</ref> == ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ == * ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ * ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਰੋਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, 2002-2003 * ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਗਾਇਨਿਓਲੋਜਿਕਲ ਐਂਡ ਓਬ੍ਸਟੇਟਰਿਕਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, * ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਾਇਟੋਲੋਜਿਸਟ੍ਸ * ਪੈਰੀਨੇਟਲ ਕਮੇਟੀ-FOGSI * ਯੂਰਪੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਰੇਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਐਮਬ੍ਰ੍ਯੋਲੋਜੀ * ਅਮਰੀਕੀ ਸਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਰੈਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਮੈਡੀਸਨ  * ਸਦੱਸ, ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਓਬ੍ਸਟੇਟਰਿਕਸ ਐਂਡ ਗਾਇਨਿਓਲੋਜੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈੰਡ * ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਅਲਟਰਾਸਾਉਂਡ ਸਮਾਜ == ਪੁਰਸਕਾਰ == * ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਆਦਰ ਲਈ ਇਨਾਮ * ਦੀਨਾਮਲਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ * ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਐਲੂਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ * 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਰਨੋਲਡ ਐਚ ਇਨਹਾਰਨ ਦਾ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਨਿਧੀ ਵਕਤਾ <ref>[http://www.gazette.net/stories/08132008/chevnew224458_32460.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303211833/http://www.gazette.net/stories/08132008/chevnew224458_32460.shtml |date=2016-03-03 }} Maryland Community Newspapers</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jwgjymp1foafgryacdsmmq45sx6vn8g 0 95442 854407 838169 2026-11-11T21:35:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854407 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ਪ੍ਰੰਜੋਏ ਗੂਹਾ ਠਾਕੁਰਤਾ | image = Paranjoy Guha Thakurta.jpg |caption = ਪ੍ਰੰਜੋਏ ਗੂਹਾ ਠਾਕੁਰਤਾ - ਜੂਨ 2016 | birth_date = {{Birth date and age|1955|10|5|df=yes}} | birth_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], ਲੇਖਕ | notable_works = ''[[ਗੈਸ ਵਾਰਜ਼]] | website = {{URL|paranjoy.in}} }} '''ਪ੍ਰੰਜੋਏ ਗੂਹਾ ਠਾਕੁਰਤਾ''' (ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1955) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਿਆਸੀ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਮੇਕਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਛਪਾਈ, ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। <ref>{{cite web|url=http://jaipurliteraturefestival.org/paranjoy-thakurta/|title=Paranjoy Thakurta|date=4 January 2014|publisher=''[[Jaipur Literature Festival]]''|accessdate=12 June 2014}}</ref> ਉਹ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਲਜ ਆਫ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਗੈਸਟ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਜੋਏ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2016 'ਚ ''ਇਕਨੌਮਿਕ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਵੀਕਲੀ'' ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੀ. ਰਾਮਨੋਹਰ ਰੈਡੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੇ 2004 ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਜਰਨਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੰਜੋਏ ਨੇ 18 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਇਕਨੌਮਿਕ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਵੀਕਲੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪਦ ਤੋਂ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਰਨ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>https://scroll.in/latest/844275/paranjoy-guha-thakurta-quits-as-editor-of-economic-and-political-weekly-over-differences-with-board</ref> ਪ੍ਰਣਜੈ ਨੇ ਅਡਾਣੀ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ<ref>https://web.archive.org/web/20170712165050/http://www.epw.in/journal/2017/24/web-exclusives/modi-governments-%E2%82%B9500-crore-bonanza-adani-group-company.html</ref><ref>https://thewire.in/149156/modi-government-adani-group/</ref> , ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਡਾਣੀ ਪਾਵਰ ਨੇ ਇਕਨੌਮਿਕ ਐਂਡ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਵੀਕਲੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜਿਆ। ਈ.ਪੀ.ਵੀ. ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਲੇਖ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰੰਜੋਏ ਗੂਕੁਰਤਾ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਦੀ ਤੂਲ ਬਣੀ।<ref>https://thewire.in/159090/adani-group-slapps-epw-editor-job/</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਗੁਹਾ ਠਾਕੁਰਤਾ ਨੇ ਲਾ ਮਾਰਟੀਨੀਅਰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫ਼ਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ ਗਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ 1975-77 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਜੂਨ 1977 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆਧਾਰਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸਾਂ, ਜਿਵੇਂ ''ਬਿਜ਼ਨਸ ਇੰਡੀਆ'', ''ਬਿਜਨੇਸਵਰਲਡ'', ''ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'', ''[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]]'' ਅਤੇ ''[[ਪਾਇਨੀਅਰ (ਅਖਬਾਰ)|ਦ ਪਾਇਨੀਅਰ]] ''ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ 1400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਤੇ ਚਲੇਸੀਐਨ ਬੀ ਸੀ-ਇੰਡੀਆ ਤੇ ਚੈਟ ਸ਼ੋ ਇੰਡੀਆ ਟੌਕਸ ਦੀ ਵੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ<ref name="Good">{{Cite web|url=http://www.theweekendleader.com/Culture/1467/a-good-journalist.html|title=‘There are no TV or print journalists. Just good or bad ones’|last=Das, Agnibesh|date=22 December 2012|website=The Weekend Leader|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714164941/http://www.theweekendleader.com/Culture/1467/a-good-journalist.html|archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2014|url-status=dead}}</ref> == References == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] nugwepa9i3em78a0htelkmjlzbvs7ar 0 98395 854371 835353 2026-11-11T17:59:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854371 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport wrestler | name = ਨੇਹਾ ਰਾਠੀ | image = NehaRathi.JPG | image_size = | caption = ਨੇਹਾ ਰਾਠੀ | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = [[ਭਾਰਤ]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | height = | weight = {{convert|51|ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ}} | style = | club = | collegeteam = | coach = | medaltemplates = ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (2013)<br>ਭੀਮ ਅਵਾਰਡ (2005)<br>ਭਾਰਤ ਕਕੁਮਾਰੀ<br>ਭਾਰਤ ਕਸੇਨੀ<br>ਹਰਿਆਣਾ ਕੁਮਾਰੀ | show-medals = | updated = }} '''ਨੇਹਾ ਰਾਠੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ।<ref name="twsTimesOfIndia3"/><ref name="twsTimesOfIndia2"/><ref name="twsTheHindu2"/><ref name="twsTheHindu"/><ref name="twsIndianExpress"/><ref name="twsIndiaToday"/> ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਰੋਹਤਕ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਭਾਪੁਰੂਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਰਾਠੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pressreader.com/india/ht-education/20131002/281663957718819/TextView|title=Neha Rathi brings laurels to Dr. K.N. Modi University}}</ref> ਉਸਨੇ 10 ਸੀਨੀਅਰ ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 35 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 51 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (112 ਲੇਬਲ) ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 (ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ) ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.fila-wrestling.com/images/documents/annonces/resultats/2008_03/results_jeju.pdf|title=2008 FILA Asian results|access-date=2017-10-09|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924012946/http://www.fila-wrestling.com/images/documents/annonces/resultats/2008_03/results_jeju.pdf|dead-url=yes}}retrieved September 16, 2014</ref> * 2013 ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2013/08/list-of-rajiv-gandhi-khel-ratna-and-arjuna-award-winners-2013/|title=2013 Arjuna award winners|access-date=2024-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222133215/https://news.biharprabha.com/2013/08/list-of-rajiv-gandhi-khel-ratna-and-arjuna-award-winners-2013/|archive-date=2025-02-22|url-status=dead}}retrieved September 18, 2014</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em|refs=<ref name="twsIndiaToday">{{cite web | url= http://indiatoday.intoday.in/story/wrestlers-federation-london-olympics/1/179294.html | title= Absence of federation costs wrestlers dear | publisher= India Today | date= 2012-03-25 | accessdate= 2014-05-06 }}</ref><ref name="twsIndianExpress">{{cite web | url= http://archive.indianexpress.com/news/from-phogat-talent-pool-another-woman-on-top/1029900/ | title= From Phogat talent pool, another woman on top | publisher= Indian Express | date= Nov 11, 2012 | accessdate= Sep 16, 2014 | quote=...Haryana state mate Neha Rathi, who had won medals at every national championship since 2001. The 28-year-old had previously won silver at the 2010 Commonwealth Games and won the gold at the 2012 Commonwealth championship in Melbourne.... | author= Vinayak Padmadeo }}</ref><ref name="twsTheHindu">{{cite web | url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/young-vinesh-corners-glory/article4086725.ece | title= Young Vinesh corners glory | publisher= The Hindu | date= November 11, 2012 | accessdate= Sep 16, 2014 | quote=...Coming from a family of wrestlers, teenager Vinesh stunned an experienced Neha Rathi to take the 51kg women’s crown in the National wrestling championship at the Nandini Nagar College campus here on Saturday.... | author= Y.B. SARANGI }}</ref><ref name="twsTheHindu2">{{cite web | url= http://www.thehindu.com/sport/other-sports/i-hope-the-result-will-be-in-our-favour/article5101495.ece | title= ‘I hope the result will be in our favour’ | publisher= The Hindu | date= September 6, 2013 | accessdate= Sep 16, 2014 | quote=...Sushil led some prominent wrestlers – such as former Commonwealth Games champion Jagroop Rathi, his daughter and Asian championship medallist Neha Rathi, ... | author= Principal correspondent }}</ref><ref name="twsTimesOfIndia2">{{cite web | url= http://m.timesofindia.com/articleshow/22370346.cms | title= Wrestling will come out stronger after IOC vote: Sushil Kumar | publisher= The Times of India | date= Sep 6, 2013 | accessdate= Sep 16, 2014 | quote=...former Arjuna awardee Jagroop Pehelwan and his daughter Neha Rathi, who was recently conferred with the same honour, ... }}</ref><ref name="twsTimesOfIndia3">{{cite web | url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/rajneesh-dalal-claims-gold/article3460997.ece | title= Rajneesh Dalal claims gold | publisher= Times of India | date= May 27, 2012 | accessdate= Sep 16, 2014 | quote=...Neha Rathi ... Olympic qualifier in China in 48kg weight class, ... outsmarted Yakhyarova of Kazakhstan ... warded off a strong challenge from American ... Neha met her match ... finished with the silver medal.... | author= Principal correspondent }}</ref>}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.wrestlersarewarriors.com/images/wrestling/open/2011/11OPWORLDS/11OPWRLDSWEDFNL/content/11OPWRLDSWEDFNL8759_large.html Photo] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਤੀ]] d8ah2agzqshqfbbtcvfs7dtlehu90t7 0 100216 854381 782824 2026-11-11T19:24:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854381 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|date=ਜਨਵਰੀ 2025}} '''ਪਾਰਕਰੀ ਕੋਲੀ ਭਾਸ਼ਾ''' (ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਰਕਰੀ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੰਧ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਟਿੱਪ ਦੇ ਥਰਪਾਰਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਨਗਰ ਪਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਥਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤਾ ਹੇਠਲਾ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਤਕ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਬਦਿਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ। == ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਮਾਨਤਾ == 77%-83%  ਮਾਰਵਾੜੀ, 83% ਥਾਰਾਦਾਰੀ ਕੋਲੀ ਹਨ। == ਆਰਥੋਗਰਾਫੀ == 1983-84 ਵਿੱਚ ਆਰਥੋਗਰਾਫੀ ਦਾ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧੀ ਅੱਖਰਮਾਲਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ۮ, ਸਘੋਸ਼ ਦੰਤੀ implosive ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ  /ɗ/, ۯ, ਉਲਟਜੀਭੀ ਪਾਸਵੀ ਤਕਰੀਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ /ɭ/, ਅਤੇ  ۿ, ਸਘੋਸ਼ ਗਲੋਟਲ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ /ɦ/। ਇਹ ਅੱਖਰ ਸਾਰੇ ਉਲਟੀ V (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਿੰਜੈਕਸ ਵਾਂਗ) ਨੂੰ ਡਾਇਕ੍ਰਿਟੀਮਾਰਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੰਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਡੌਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20160303203831/http://std.dkuug.dk/jtc1/sc2/wg2/docs/n2481.pdf Proposal to add Parkari letters to Arabic block] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] m68pbc0xxwhlbvc2vox7gjodhkxy1sh 0 101620 854325 814460 2026-11-11T14:17:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854325 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਦਾਵੀਨਾ ਰੇਇਚਮਨ|image=Davina-Reichman-at-one-of-her-fashion-shows-in-Waldorf-Astoria.jpg|image size=200px|image_size=200px|caption=ਦਾਵੀਨਾ ਰੇਇਚਮਨ|occupation=ਸਲਾਹਕਾਰ}} [[ਤਸਵੀਰ:IClothing_cropped.jpg|thumb|ਆਈਕਲਾਥਿੰਗ, ਇੱਕ ਆਈਪੈਡ ਉਪਕਰਣ ਦਾਵੀਨਾ ਰੇਇਚਮਨ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] '''ਦਾਵੀਨਾ ਰੇਇਚਮਨ''' ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ<ref name="wells">Rachel Wells, [http://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/fashion-weeks-skinny-business-model-20090502-aqro.html "Fashion Weeks Skinny Business Model"], ''The Sydney Morning Herald'', May 3, 2009</ref><ref name="Safe">{{Cite news|title=Designers put their art into couture|last=Safe|first=Georgina|date=19 February 2010|work=[[The Australian]]|page=5}}</ref> ਜਿਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਆਈਪੈਡ ਉਪਕਰਣ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਰੇਇਚਮਨ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ, ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ<ref>University of Sydney, School of IT, Graduation Honour Roll 2003 [http://sydney.edu.au/engineering/it/current_students/undergrad/students/honour_2003.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121139/http://sydney.edu.au/engineering/it/current_students/undergrad/students/honour_2003.shtml |date=2016-03-04 }}, Retrieved 11 October 2011</ref> ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ।<ref>UTS: Business, MBA Graduates, Graduate School Yearbook [http://www.docstoc.com/docs/28738201/MBA-Graduates-University-of-Technology-Sydney-(UTS)-2005-2006], retrieved 11 October 2011</ref> <ref>’Australian Financial Review’, Sydney, www.afr.com.au, L4, April 16 – 18 2010, [http://beingbornagain.net/buttons/Press.html#AFR "What's on: Sydney"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905072822/http://www.beingbornagain.net/buttons/Press.html#AFR |date=2011-09-05 }}.</ref><ref>[http://www.newstext.com.au/pages/s.asp?source=newstext&indexkey=D9261627547914190040&_P=1&ResultMaxDocs=20&ResultCount=20&summreqd=yes&pubsel=AUS&SrchText=Davina+Reichman+is+the+Managing+Director+&QueryText=%28Davina+Reichman+is+the+Managing+Director+%29+%3CAND%3E+%28PUB%3DAUS%29+%3CAND%3E+%28%28SDate%3E%3D12%2F29%2F2001%29%29&SortField=SDate&SortOrder=desc&SortField=Pub&SortOrder=asc&SortField=EDN&SortOrder=asc&SortField=Page&SortOrder=asc&Site=ALL&datetype=10yr%3A12%2F29%2F2001&DateFrom=&DateTo= 'Newstext', Sydney]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 2009 ਵਿੱਚ, ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਬਬਲ ਰੈਪ ਦੇ ਇੱਕ ਰੋਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।<ref name="wells"/> 2010 ਵਿੱਚ, ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰੀਚਮੈਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ, ਬੀਇੰਗ ਬੌਰਨ ਅਗੇਨ ਕਾਊਚਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਆਫ ਬੇਸਪੋਕ ਕਾਊਚਰ ਕੱਪੜੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>’Australian Financial Review’, Sydney, www.afr.com.au, L4, April 16 – 18 2010, [http://beingbornagain.net/buttons/Press.html#AFR "What's on: Sydney"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905072822/http://www.beingbornagain.net/buttons/Press.html#AFR |date=2011-09-05 }}.</ref><ref>[http://www.newstext.com.au/pages/s.asp?source=newstext&indexkey=D9261627547914190040&_P=1&ResultMaxDocs=20&ResultCount=20&summreqd=yes&pubsel=AUS&SrchText=Davina+Reichman+is+the+Managing+Director+&QueryText=%28Davina+Reichman+is+the+Managing+Director+%29+%3CAND%3E+%28PUB%3DAUS%29+%3CAND%3E+%28%28SDate%3E%3D12%2F29%2F2001%29%29&SortField=SDate&SortOrder=desc&SortField=Pub&SortOrder=asc&SortField=EDN&SortOrder=asc&SortField=Page&SortOrder=asc&Site=ALL&datetype=10yr%3A12%2F29%2F2001&DateFrom=&DateTo= 'Newstext', Sydney]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਈਪੈਡ ਅਨੁਕੂਲ ਕੱਪੜੇ" ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ,<ref name="Vestirse">{{cite news|title= Vestirse con iPad también se puso de moda |newspaper=[[Cambio (magazine)|Revista Cambio]]|date=June 8, 2010|language=Spanish|id=Gale A237227979|quote=Davina Reichman, gerente de la empresa [...] El director creativo de la empresa es Luke Staley, especialista en hacer prendas elegantes, sencillas y clásicas para la mujer y Davina Reichman, quien desarrollo el concepto.}}</ref> iClothing ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਈ।<ref>Lunn, Jacqueline, 3 June 2010, "Style: Talking Shop", ''Sydney Morning Herald'', Sydney, Style section, pg 2</ref> iDress ਅਤੇ iTee ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਡ ਵਾਲਾ ਪਾਊਚ ਹੈ ਜੋ ਆਈਪੈਡ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>News.com.au, [http://video.news.com.au/1504448481/iPad-fashion?area=videoindex, iPad Fashion - Is it crazy or cool? We roadtest the iTee and iDress the latest fashion wear for iPad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120407004152/http://video.news.com.au/1504448481/iPad-fashion?area=videoindex, |date=2012-04-07 }}, ''News.com.au, a subsidiary of News Limited'', 24 May 2010</ref><ref>Top 10 most unique iPad case cover designs, [http://sanfrancisco.ibtimes.com/articles/173133/20110701/top-10-most-unique-ipad-case-cover-designs.htm#page5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907092231/http://sanfrancisco.ibtimes.com/articles/173133/20110701/top-10-most-unique-ipad-case-cover-designs.htm#page5 |date=2011-09-07 }} ''San Francisco IBTimes'', 1 July 2011</ref><ref>Digital Journal, [http://www.digitaljournal.com/article/292477, Australian company launches world-first 'iPad clothing'], ''Digital Journal'', 26 May 2010</ref><ref>Computerworld, [http://www.computerworld.com/s/article/print/9196260/The_well_dressed_iPad_Chic_accessories_for_an_elegant_tablet?taxonomyName=Hardware&taxonomyId=12, The well-dressed iPad: Chic accessories for an elegant tablet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110214045223/http://www.computerworld.com/s/article/print/9196260/The_well_dressed_iPad_Chic_accessories_for_an_elegant_tablet?taxonomyName=Hardware&taxonomyId=12, |date=2011-02-14 }}, ''Computerworld'', 18 November 2010</ref><ref>Gizmodo, [http://www.gizmodo.com.au/2010/05/give-yourself-rock-hard-abs-of-ipad-with-iclothing/, "Give Yourself Rock Hard Abs Of iPad With iClothing"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Gizmodo'', 24 May 2010</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਰੀਚਮੈਨ ਨੇ NYC ਫੈਸ਼ਨ ਰਨਵੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ NYC ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਲਈ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ CNN, NY ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼, ਫੈਸ਼ਨ ਟੀਵੀ, ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਖਰੀਦਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ, ਦ ਇਗਜ਼ੈਮਨਰ, ਫੈਸ਼ਨ ਐਵੇਨਿਊ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਐਂਪਾਇਰ ਸਟੇਟ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਕੋਪਾਕਬਾਨਾ, ਗੈਨਸੇਵਰਟ ਪਾਰਕ ਐਵੇਨਿਊ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਡਰੀਮ ਹੋਟਲ ਸਮੇਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੋਅ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>Beauty Extravaganza in NYC Fashion Runway's Fashion Week Event [at the Empire State Building], ''Fashion Avenue News Magazine'', Magazine Cafe, April 2013 Issue</ref><ref>NYC Fashion Runway gives innovative designers the extra push, [http://socialifestylemag.com/nyc-fashion-runway-gives-innovative-designers-the-extra-push], ''Social Lifestyle Magazine'', 31 July 2014, retrieved 9 October 2015</ref><ref>GG Glam by Gigi Carnett, [http://alizelaviemagazine.com], ''AlizeLaVie Magazine, Discover creativity'', 17 September 2013, retrieved 9 Oct 2015</ref><ref>Burkhalter Couture, [http://fashionnexus.net/tag/burkhalter-couture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724114723/http://fashionnexus.net/tag/burkhalter-couture/ |date=2022-07-24 }}, ''Fashion Nexus'', 9 Dec 2013, retrieved 9 October 2015</ref><ref>Sensual and unapologetically sexy during Fashion Week [http://www.elucidmagazine.com/index.php/events/item/817-theclearboutique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920183929/http://elucidmagazine.com/index.php/events/item/817-theclearboutique |date=2015-09-20 }}, ''Elucid Magazine'', Nov Issue in print and online, retrieved 9 October 2015</ref><ref>In the Closet: Clear Boutique, [http://www.billieblunt.com/#!kiavonvega-inthecloset/cqtl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724114725/https://www.billieblunt.com/#!kiavonvega-inthecloset/cqtl |date=2022-07-24 }}, ''Bille Blunt Magazine'', Magazine Cafe store</ref> ਰੀਚਮੈਨ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਫੋਕਸ ਦੇ ਕਵਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਵਰੀ/ਫਰਵਰੀ 2014 ਦੇ ਅੰਕ ਲਈ ਫੀਚਰ ਲੇਖ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Stylish Inspiration [https://issuu.com/focusny/docs/focus_of_new_york_jan_2014_issue_cf3e2f6a8556de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220724114722/https://issuu.com/focusny/docs/focus_of_new_york_jan_2014_issue_cf3e2f6a8556de |date=2022-07-24 }}, ''Focus of New York Magazine'', Jan/Feb 2014 issue, retrieved 9 October 2015</ref> ਰੇਚਮੈਨ ਨੂੰ ਰੇਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ "ਉਦਮੀ ਦੇਖਣ ਲਈ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>Entrepreneurs to Watch [https://issuu.com/rainemagazine/docs/raine19entire_hrbarcode] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321174259/https://issuu.com/rainemagazine/docs/raine19entire_hrbarcode |date=2016-03-21 }}, ''Raine Magazine'', Hollywood Issue, Vol 19, Barnes & Noble Bookshop, 2014, retrieved 9 October 2015</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.nycfashionrunway.com NYC Fashion Runway website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918192924/http://www.nycfashionrunway.com/ |date=2021-09-18 }} * [http://www.beingbornagain.net Being Born Again Couture Fashion Show website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511133254/http://www.beingbornagain.net/ |date=2021-05-11 }} * [https://web.archive.org/web/20211203052212/http://iclothing.com.au/ iClothing website] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] pewiqi8y6dwfwrx1qzqm1v3u0bet880 0 104182 854521 814014 2026-11-12T11:39:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854521 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ | image = Virat and Rajkumar Sharma.jpeg | caption = ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] | birth_date = {{Birth date and age|1965|06|18|df=yes}} | birth_place = ਸਹਾਰਨਪੁਰ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | nickname = |spouse = | heightft = | heightinch = | batting = ਸੱਜੂ-ਬੱਲੇਬਾਜ਼ | bowling = ਸੱਜੇ-ਹੱਥੀਂ ਆਫ਼ਬਰੇਕ | role = | website = | international = true | country = ਭਾਰਤ | testdebutdate = | testdebutyear = | testdebutagainst = | testcap = | lasttestdate = | lasttestyear = | lasttestagainst = | odidebutdate = | odidebutyear = | odidebutagainst = | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | odishirt = | T20Idebutdate = | T20Idebutyear = | T20Idebutagainst = | T20Icap = | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | T20Ishirt = | club1 = [[ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦਿੱਲੀ]] | year1 = | club2 = | year2 = | clubnumber2 = | columns = 4 | column1 = [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] | column2 = ਲਿਸਟ ਏ | column3 = | column4 = | matches1 = 9 | matches2 = 3 | matches3 = | matches4 = | runs1 = 46 | runs2 = | runs3 = | runs4 = | bat avg1 = 23.00 | bat avg2 = | bat avg3 = | bat avg4 = | 100s/50s1 = | 100s/50s2 = | 100s/50s3 = | 100s/50s4 = | top score1 = 15* | top score2 = | top score3 = | top score4 = | deliveries1 = 1005 | deliveries2 = 180 | deliveries3 = | deliveries4 = | wickets1 = 11 | wickets2 = 3 | wickets3 = | wickets4 = | bowl avg1 = 50.54 | bowl avg2 = 42.00 | bowl avg3 = | bowl avg4 = | fivefor1 = | fivefor2 = | fivefor3 = | fivefor4 = | tenfor1 = | tenfor2 = | tenfor3 = | tenfor4 = | best bowling1 = 2/6 | best bowling2 = 2/33 | best bowling3 = | best bowling4 = | catches/stumpings1 = | catches/stumpings2 = | catches/stumpings3 = | catches/stumpings4 = | source = [http://espncricinfo.com/india/content/player/33408.html ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇੰਫ਼ੋ] | date = | year = | Spouse(s) = }} '''ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ,''' ਇੱਕ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਕੋਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਬਕਾ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਮਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ਦਾ ਕੋਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>https://www.deccanchronicle.com/sports/cricket/190117/virat-kohli-is-a-born-captain-says-childhood-coach-raj-kumar-sharma.html</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਮੀਖਿਅਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈੱਨਲਾਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਵਿੱਚ 18 ਜੂਨ 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ== ਸ਼ਰਮਾ ਇੱਕ ਸੱਜੇ-ਹੱਥੀਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਫ਼ਬਰੇਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ (1986-1991) ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਇਸ ਟੀਮ ਲਈ ਲਿਸਟ-ਏ ਮੈਚ ਵੀ ਖੇਡੇ। == ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ਦੌਰਾਨ ਸਫ਼ਲਤਾ == ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ '''[https://www.quora.com/topic/West-Delhi-Cricket-Academy ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ]''' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਵਧੀਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਣ। ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]], ਜੋ ਕਿ ਪਸਚਿਮ ਵਿਹਾਰ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ 1998 ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਦੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਉਮਰ ਕੇਵਲ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।<ref>https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/virat-kohli-born-captain-childhood-coach-raj-kumar-sharma-955647-2017-01-18</ref> ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਜਦੋਂ ਟਰਾਇਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੋਲੀ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਆਇਆ ਜਦੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਖੇਡ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਸ਼ਰਮਾ, ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਕੋਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ ਪੈਂਤਰੇ ਦਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>http://www.thehindu.com/sport/cricket/blessed-to-have-such-a-wonderful-coach-kohli/article5000311.ece</ref><ref>{{Cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/loyal-virat-kohli-scared-of-childhood-coach-rajkumar-sharma-even-now-1476495 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825174442/https://sports.ndtv.com/cricket/loyal-virat-kohli-scared-of-childhood-coach-rajkumar-sharma-even-now-1476495 |archive-date=2019-08-25 |url-status=dead}}</ref><ref>https://www.news18.com/cricketnext/news/virat-kohli-sacrificed-butter-chicken-mutton-rolls-for-quick-singles-coach-1337184.html</ref> ਉਸ ਕੋਲ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਣਹਾਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਲਕਿਤ ਨਾਰੰਗ, ਰਾਜੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਪਰਦੀਪ ਮਲਿਕ, ਅਮਨਦੀਪ ਜਸਵਾਲ ਅਤੇ ਧਰੁਵ ਸਿੰਘ (ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਇਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ===ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ=== {| class="wikitable" style="width:800px;border:none;" |- ! ਨਾਂਮ ! width=50|ਪਤਾ | style = "width:25px; background:white; border:none;" rowspan="9" | | style = "background:white; border:1px white; width:175px; border:none;" rowspan = "3" | |- |-style="background:#cfff88;" | '''ਸੰਤ ਸੋਫ਼ੀਆ ਸਕੂਲ''' |align="Center" | A-2 ਬਲੌਕ, ਪਸਚਿਮਵਿਹਾਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - 110063 |- |-style="background:#cfff88;" | '''ਐੱਸ.ਡੀ. ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ''' |align="Center" | ਫ਼ਰਨੀਚਰ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਕੀਰਤੀਨਗਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - 110015 |- |- style="background:#cfff88;" | width="300px" | '''ਡੀਡੀਏ ਹਰੀ ਨਗਰ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ''' |align="Center" | ਹਰੀਨਗਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - 110064 | rowspan = "2" style="background:white; border:none" | |- |-style="background:#cfff88;" | '''ਡੀਡੀਏ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ''' |align="Center" | SEC-XI ਦਵਾਰਕਾ, ਨਜ਼ਦੀਕ SEC-10 (ਮੇਨ ਬਾਜ਼ਾਰ) |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *{{cricinfo|ref=india/content/player/33408.html}} *[http://www.westdelhicricketacademy.com/ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ] [[Category:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[Category:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[Category:ਜਨਮ 1965]] [[Category:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[Category:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] 4iomrq3tr2psr4p8m0rihgnet1xc60p 0 104918 854439 847345 2026-11-12T01:17:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854439 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਬੀਕਮਿੰਗ ਜੇਨ | image = Becoming jane ver4.jpg | image_size = | alt = | caption = | director = [[Julian Jarrold]] | producer = [[Graham Broadbent]]<br />Robert Bernstein<br />[[Douglas Rae (TV executive)|Douglas Rae]] | writer = [[Kevin Hood]]<br />[[Sarah Williams (screenwriter)|Sarah Williams]] | starring = {{Plainlist| * [[ਐਨ ਹੈਥਵੇ]] * [[ਜੇਮਸ ਮੈਕਅਵਾਏ]] * [[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਜ਼]] * [[ਜੇਮਜ਼ ਕ੍ਰੌਮਵੈਲ]] * [[ਮੈਗੀ ਸਮਿਥ]] }} | music = [[Adrian Johnston (musician)|Adrian Johnston]] | cinematography = [[Eigil Bryld]] | editing = [[Emma E. Hickox]] | studio = [[HanWay Films]]<br />[[BBC Films]]<br />[[Ecosse Films]]<br />[[2 Entertain]]<br />[[Graham Broadbent#Career|Blueprint Pictures]]<br />[[Bord Scannán na hÉireann]] | distributor = [[Buena Vista International]] {{small|(UK)}}<br />[[Miramax Films]] {{small|(US)}} | released = {{Film date|df=y|2007|03|09}} | runtime = 120 minutes<!--Theatrical runtime: 120:21--><ref>{{cite web|title=''BECOMING JANE'' (PG)|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/becoming-jane-0|work=[[British Board of Film Classification]]|date=10 January 2007|accessdate=5 July 2013|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113122625/http://www.bbfc.co.uk/releases/becoming-jane-0|url-status=dead}}</ref> | country = United Kingdom<br />Ireland | language = English | budget = $16.5 million<ref name="the-numbers.com">{{Cite web |url=http://www.the-numbers.com/movie/Becoming-Jane#tab=summary |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922120924/https://www.the-numbers.com/movie/Becoming-Jane#tab=summary |archive-date=2018-09-22 |url-status=dead}}</ref> | gross = $39,380,877<ref name="the-numbers.com"/> }} '''''ਬੀਕਮਿੰਗ ਜੇਨ''''' ਇੱਕ 2007 ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਆਇਰਿਸ਼ [[ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ|ਜੀਵਨੀ]]-ਅਧਾਰਿਤ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੂਲੀਅਨ ਜਾਰੋਲਡ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ [[ਜੇਨ ਆਸਟਨ|ਜੇਨ ਔਸਟਿਨ]] ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਟੌਮ ਲੈਨਗੋਇਸ ਲੇਫਰੋਏ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਐਨ ਹੈਥਵੇ ਨੇ ਟਾਈਟਲ ਪਾਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜਦਕਿ ਉਸਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸਕੌਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਜੇਮਸ ਮੈਕਅਵਾਏ]] ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਜ਼, ਜੇਮਜ਼ ਕ੍ਰੌਮਵੈਲ ਅਤੇ ਮੈਗੀ ਸਮਿਥ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਈਕੋਸਸੇ ਫ਼ਿਲਮਸ ਅਤੇ ਬਲਿਊਪ੍ਰਿੰਟ ਪਿਕਚਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਨੇ [[ਆਇਰਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਬੋਰਡ]] ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਫ਼ਿਲਮ ਕੌਂਸਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਫੰਡ ਤੋਂ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2003 ਵਿੱਚ ਜੋਨ ਹੰਟਰ ਸਪੇਂਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਬੀਕਮਿੰਗ ਜੇਨ ਔਸਟਨ' ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਸਾਰਾਹ ਵਿਲੀਅਮਸ]] ਅਤੇ [[ਕੇਵਿਨ ਹੁੱਡ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ, ਆਸਟਿਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਤੱਥ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਬਝਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ [[ਗ੍ਰਾਹਮ ਬ੍ਰੌਡਬੈਂਟ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ "ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਔਸਟੈਨਸੇਕੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ" ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ। ਹੁੱਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ " ਆੱਸਟਿਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪਤਾ ਹੈ" ਉਸਨੂੰ ਕੱਤ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਬੁਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ '[[ਪ੍ਰਾਈਡ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਜੁਡਿਸ]]' ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਔਸਟਿਨ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੀ। ਜੈਰੋਲਡ ਨੇ 2006 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਕੋਲ ਹੈਪਸ਼ਾਇਰ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]], ਜਿਥੇ ਆਸਟਿਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 9 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਬੀਕਮਿੰਗ ਜੇਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 37 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਰਲੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਹੈਥਵੇ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਰਲੀ ਮਿਲੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਕੌਮੀਅਤ ਅਤੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਔਸਟਿਨ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਥੀਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰੀਲਿਜ਼ ਵਿੱਚ [[ਜਨਤਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ]] ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। == ਪਲਾਟ == ਜੇਨ ਆਸਟਨ, ਮਾਣਯੋਗ ਜੌਰਜ ਔਸਟਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਲੜਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਤਕ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਢੁਕਵੇਂ ਪਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਥਾਮਸ ਲੇਫਰੋਏ ਇੱਕ ਬਦਨਾਮ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ "ਆਮ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੌਮ ਜੇਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੜਾ ਭੈੜਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ - ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਈ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੇਨ ਘੁਮੰਡੀ ਆਇਰਿਸ਼ਮੈਨ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਲੇਡੀ ਗਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਮਿਸਟਰ ਵਿਜ਼ਲੇ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਜ਼ਲੇ ਸ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਜੇਨ ਨੇ ਆਖਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਿਚਲਿਆ ਟੋਮ ਜੇਨ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟੌਮ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੇਨ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਉਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। == ਸੂਚਨਾ == == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] tpt8e0mfteoc64qhmmh8otf5atwsm5h 0 106409 854393 839326 2026-11-11T20:29:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854393 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_University_of_Paris.svg|thumb|ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ  ]] ''' ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ({{lang-fr|Université de Paris}}), [[ਮੈਟੋਨਮੀ|ਮੈਟੋਨੀਮ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਰਬੋਨ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: [sɔʁbɔn], ਓਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ), ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ, ਜੋ 1150 ਤੋਂ 1793 ਤਕ 1806 ਤੋਂ 1970 ਤਕ ਰਹੀ।   1150 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਨੋਟਰੇ ਡੇਮ ਡੀ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Charles_Homer_Haskins Haskins, C. H.]: ''The Rise of Universities'', page 292. Henry Holt and Company, 1923.</ref> ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਕਿੰਗ ਫਿਲਿਪ II (ਫਿਲਿਪ-ਅਗਸਟ) ਨੇ1200 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰਟਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਪ ਇਨੋਸੈਂਟ III ਦੁਆਰਾ 1215 ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 1257 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਿੰਗ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਦੁਆਰਾ ਰਾਬਰਟ ਡੀ ਸੋਰਬੋਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਏ ਇਸ ਦੇ ਥੀਉਲੋਜੀਕਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਸੌਰਬੋਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2017}} ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ - ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ - ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਕਟਰੀ ਡਿਗਰੀਅਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਸ਼ਟਰ। ਪੋਪਾਂ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਣਤੀ ਇਥੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ।  1793 ਵਿੱਚ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਆਈਟਮ -27 ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਦਾਨ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="Palmer, 1975">{{cite book|title=The School of The French Revolution: A Documentary History of the College of Louis-le-Grand and its Director, Jean-François Champagne, 1762-1814|last=Palmer|first=R.R.|publisher=Princeton Legacy Library|year=1975|isbn=978-0-69-161796-1|place=Princeton|pages=127|chapter=27, The National Convention orders the sale of all college endowments|author-link=}}</ref> ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1806 ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਜ਼ਾਦ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਸਨ: ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ("Faculté des Lettres"), ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸ, ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਥੀਓਲਾਜੀ (1885 ਵਿੱਚ ਬੰਦ)।  1970 ਵਿੱਚ, ਮਈ 1968 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 13 ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ 13 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ 1968 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਹੀ "ਸੋਰਬੋਨ" ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਲੈਟਿਨ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਭੌਤਿਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ (i.e. Pantheon-Sorbonne University (ਪੈਰਿਸ I); University of Paris III: Sorbonne Nouvelle; and Paris-Sorbonne University (ਪੈਰਿਸ IV)।<ref>https://www.sorbonne.fr/la-sorbonne/histoire-de-la-sorbonne/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.univ-paris1.fr/universite/presentation/|title=Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne: Présentation|last=Lagadic|first=Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne - Marc-Olivier|website=www.univ-paris1.fr|access-date=2018-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119100009/http://www.univ-paris1.fr/universite/presentation/|archive-date=2018-01-19|url-status=dead}}</ref><ref name="univ-paris3.fr">{{cite web|url=http://www.univ-paris3.fr/l-universite-sorbonne-nouvelle-paris-3-165136.kjsp?RH=1508852133322|title=Université Sorbonne Nouvelle - Paris 3 - L'Université Sorbonne Nouvelle - Paris 3|website=www.univ-paris3.fr}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.paris-sorbonne.fr/historique|title=Histoire de la faculté|date=26 January 2011|website=Lettres Sorbonne Université|access-date=7 ਮਈ 2018|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110090014/http://www.paris-sorbonne.fr/historique|dead-url=yes}}</ref> 2010 ਤੋਂ, ਪੈਰਿਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹਾਂ (COMUE) ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, "pôles de recherche et d'enseignement supérieur" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਰਬੋਨ ਪੈਰਿਸ ਸਿਟਏ, ਸੋਰਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼, ਪੈਰਿਸ ਸਕਲੇ, ਪੈਰਿਸ ਲੂਮੀਏਰਸ, ਪੈਰਿਸ-ਸੇਨ ਆਦਿ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sorbonne.fr/etablissement/les-communautes-duniversites-et-etablissements/|title=Communauté d'universités et établissements (COMUE) - Paris, Ile de France - La Chancellerie des Universités de Paris|website=www.sorbonne.fr}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਪੈਰਿਸ-ਸੋਰਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੀਅਰੇ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਕਯੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰਸ, ਸੋਰਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/news/frances-most-iconic-university-sorbonne-reborn|title=France’s most iconic university, the Sorbonne, is reborn|date=2 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://etudiant.lefigaro.fr/article/le-retour-de-la-grande-universite-de-paris_4fd4f28c-e3d6-11e6-89bc-1146aeb0c0af/|title=Le retour de la grande université de Paris}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.studyinternational.com/news/consolidation-of-two-elite-paris-universities-confirmed-for-2018/#ueqSveXzd4FU54uu.97|title=Consolidation of two elite Paris universities confirmed for 2018|date=18 April 2016}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਵਾਰਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਰਿਸ ਡੀਡਰੋਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਡੇਕਾਰਟੇਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.lemonde.fr/campus/article/2017/12/29/vers-une-grande-universite-de-paris-en-2019_5235784_4401467.html|title=Vers une grande « Université de Paris » en 2019|last=Nunès|first=Eric|date=29 December 2017}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] 9at3yymtme7ng7heal7wlu2651f8zgf 0 106731 854464 852383 2026-11-12T04:25:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854464 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|image=Indian cuisine-Chaat-Bhelpuri-03.jpg|image_size=250px|alternate_name=Bhel ([[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]), ([[ਗੁਜਰਾਤ]]), ਭੇਲਾ, ਚੁਰੂ ਮੁਰੀ/ ਚੁਰਮੁਰੀ ([[ਕਰਨਾਟਕ]]),<ref>{{cite web|title=Churmuri|url=http://www.tasteofmysore.com/2013/04/churumuri-bhel-puri.html|work=The taste of Mysore|accessdate=18 December 2013|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822235824/http://www.tasteofmysore.com/2013/04/churumuri-bhel-puri.html|url-status=dead}}</ref> ਝਾਲ ਮੁਰੀ (ਕੋਲਕੱਤਾ), ਝਾਲਾਮੁਧੀ (ਉੜੀਸਾ)|country=[[ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]]|region=[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਨੈਪਾਲ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]]|main_ingredient=[[ਚੌਲ]], [[sev (food)|sev]]|variations=[[ਸੇਵਪੁਰੀ]], [[ਦਹੀ ਪੁਰੀ]], ਸੇਵ ਪਾਪੜੀ ਚਾਟ}}'''ਭੇਲਪੁਰੀ''' ਹੈ, ਇੱਕ ਚਟਪਟਾ ਸਨੈਕ ਹੈ ਜੋ ਕੀ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ]] ਉਪ-ਮਹਾਦਵੀਪ  ਦਾ ਪਰਸਿੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਚਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਵਲ, ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ [[ਇਮਲੀ]] ਸਾਸ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lYZHm6C-U4EC&lpg=PA14&dq=bhel%20puri&pg=PA14#v=onepage&q=bhel%20puri&f=false|title=Gourmet Vegetarian: The Vegetarian Recipes You Must Have|last=Price|first=Jane|publisher=Murdoch Books|year=2007|isbn=978-1-921259-09-8|pages=256}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://food.ndtv.com/recipe-bhel-puri-99035|title=Bhel Puri|last=Gupta|first=Niru|access-date=2 September 2015|publisher=Niru Gupta|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225054138/https://food.ndtv.com/recipe-bhel-puri-99035|url-status=dead}}</ref> ਭੇਲ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਚੌਪਾਟੀ ਜਾਨ ਜੁਹੂ ਬੀਚ ਜਿਥੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੇਲ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੁਕੈਫ਼ੇ ਅਤੇ ਗਲੀ ਦੀ ਰੇੜੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀ ਵਾਲੇ ਇਸਨੂੰ ਆਮ-ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਭਦੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋ ਜਾਣ ਦੇ ਹੰਨ ਜੋ ਕੀ ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੋਲਕੱਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੰ ਝਲਮੂਰੀ ਆਖਦੇ ਹੰਨ (ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਚਾਵਲ)। ਮੰਗਲੋਰੇ, ਮੈਸੁਰੁ ਦੇ ਭੇਲ ਨੂੰ ਚੁਰਮੁਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸੁੱਕੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭਦੰਗ ਆਖਦੇ ਹੰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਿਆਜ, ਪੁਦੀਨਾ ਅਤੇ ਨਿਮਬੂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਜੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://churumuri.wordpress.com/what-is-churumuri/|title=What is churumuri|website=Churumuri|access-date=18 December 2013}}</ref> == ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Bhel_Preparation.jpg|thumb|ਭੇਲ ਪੁਰੀ]] === ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਸਮੱਗਰੀ === <ref>{{Cite web |url=https://www.thespruceeats.com/bhel-puri-puffed-rice-snack-1958033 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-date=2018-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214085429/https://www.thespruceeats.com/bhel-puri-puffed-rice-snack-1958033 |url-status=dead }}</ref> 3 ਕੱਪ ਪੱਸੇ ਹੋਏ ਚੌਲ਼, 1 ਹੱਥੀ ਮੂੰਗਫਲੀ (ਭੂਨਾ ਅਤੇ ਸਲੂਣਾ), 2 ਆਲੂ (ਉਬਾਲੇ, ਛਿਲੇ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਊਬ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਗਏ), 1 ਵੱਡਾ ਪਿਆਜ਼ (ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ), 1 ਵੱਡੇ ਟਮਾਟਰ (ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ), 1/2 ਟੁਕੜੇ ਧਾਲੀ (ਲਗਭਗ 1/10 ਪਾਊਂਡ ਜਾਂ 50 ਗ੍ਰਾਮ, ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ), 2 ਮਿਰਗੀ (ਹਰੇ, ਬਾਰੀਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ), ਹਲਦੀ ਚਟਨੀ (ਜਾਂ ਟਿਤਕ-ਧਾਲੀ ਚਟਨੀ, ਸੁਆਦ ਲਈ), 1 ਹੱਥੀ ਪਪੀੜੀ (ਘਟੇਗਾ ਕੁਚਲਿਆ), 1 ਕੱਪ ਸੇਵਰ<ref>https://www.vegrecipesofindia.com/bhel-puri-mumbai-bhel-puri/</ref><ref>{{Cite web |url=https://food.ndtv.com/recipe-bhel-puri-99035 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917181916/https://food.ndtv.com/recipe-bhel-puri-99035 |archive-date=2018-09-17 |url-status=dead}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=FrfbJBHohoc</ref><ref>https://www.whiskaffair.com/bhelpuri/</ref><ref>https://hebbarskitchen.com/bhel-puri-recipe-mumbai-bhelpuri-recipe-bhel-poori-street-food-of-india/</ref> === ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ (ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਪਲੇਟ) === ਕੈਲੋਰੀਜ਼ 1124, ਕੁੱਲ ਵਸਾ 14 ਗ੍ਰਾਮ, ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਫੈਟ 3 ਗ੍ਰਾਮ, ਅਸੈਟਸਰੀਟਿਡ ਫੈਟ 6 ਗ੍ਰਾਮ, ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ 0 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਸੋਡੀਅਮ 877 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟਸ 227 ਗ੍ਰਾਮ, ਡਾਇਟਰੀ ਫਾਈਬਰ 1 ਗ੍ਰਾਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ 30 ਗ੍ਰਾਮ[[ਤਸਵੀਰ:Indian_cuisine-Chaat-Bhelpuri-01.jpg|thumb|305x305px|ਭੇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਗਲੀ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਵਿਕਰੇਤਾ]] === ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਦਮ === ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਨੇ ਹੋਏ ਚੌਲ, ਮੂੰਗਫਲੀ, ਆਲੂ, ਪਿਆਜ਼, ਟਮਾਟਰ, ਧਾਲੀਦਾਰ ਅਤੇ ਹਰਾ ਮਿਠਾਈਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਸੁਆਦ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਲਦੀ ਚਟਨੀ ਜਾਂ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਧਨੀ ਚਟਨੀ ਨੂੰ ਪਾਓ। ਕਟੋਰੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਓ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੇਵੇ ਅਤੇ ਪਪੜੀ ਨਾਲ ਸਜਾਓ। ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਖਾਓਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।[[ਤਸਵੀਰ:Churumuri_at_raja_seat.jpg|alt=Churumuri|thumb|201x201px|ਚੁਰੁਮੁਰੀ ਕਰਨਾਟਕ]]<ref>{{Cite web |url=https://norecipes.com/bhel-puri-recipe |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025023416/https://norecipes.com/bhel-puri-recipe |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.indianfoodforever.com/snacks/bhel-puri.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-date=2018-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180604033908/http://www.indianfoodforever.com/snacks/bhel-puri.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.sanjeevkapoor.com/Recipe/Bhel-Puri.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tarladalal.com/Bhel-Puri-2795r |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724041947/https://www.tarladalal.com/Bhel-Puri-2795r |archive-date=2017-07-24 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/indiansinkiel/recipe-book/bhel-puri |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-05-28 |archive-date=2020-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011142536/https://sites.google.com/site/indiansinkiel/recipe-book/bhel-puri |url-status=dead }}</ref> === ਸੁਝਾਓ === ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਖਾਂ ਤੋਂ ਸਹੀ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਬਣਾਓ ਟਾਕੀ ਚੌਲ ਗਿੱਲੇ ਹੋਕੇ ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਨਾ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਸ ਸਨੈਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਪਹਿਲਾ ਹੀਂ ਚੌਲ, ਸੇਵੇ, ਅਤੇ ਪਪੜੀ (ਆਟਾ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਮੇਵਡਿਆਈ ਬਿਸਕੁਟ) ਨੂੰ ਕੱਠੇ ਰੱਖ ਲੋ। ਚਟਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਬਣਾ ਕੇ ਫਰਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲੋ. ਇਸ ਨਾਲ ਥੋਨੂ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਬਣਾ ਲੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਤਾਜ਼ੀ ਰਹੁ ਅਤੇ ਸੌਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਉ। ਕਈ ਚਟਨੀਆਂ ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੌਂਠ ਚਟਨੀ, ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਚਟਨੀ ਹੈ ਜੋ ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਚਟਨੀ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਪੁਦੀਨੇ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਆਦ ਲਈ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚਟਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਸੁਆਦ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।<ref>[http://cooks.ndtv.com/recipe/show/bhel-puri-99035 Bhel puri]</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=89FCgFFXj6wC&pg=PA149&dq=bhel+puri+is+a+chaat&hl=en&sa=X&ei=aLRMT7eULIfjrAenidWpDw&redir_esc=y#v=onepage&q=bhel%20puri%20is%20a%20chaat&f=false|title=The essential rice cookbook|last=Harpham]|first=[editor Zoë|publisher=Murdoch Books|year=2004|isbn=1-74045-540-1|location=Sydney (N.S.W.)}}</ref> == ਕਿਸਮਾਂ == ਭੇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪਿਉਏ ਹੋਏ ਚੌਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਕਟੇ ਹੋਏ ਕੱਚੀ-ਮਿੱਠੀ ਅੰਬ ਦੀ ਫਾੜਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਪਿਆਜ਼, ਪੁਦੀਨਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਪੜੀ ਪੁਰੀ, ਜੋ ਕੀ ਤਲ ਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery mode="packed"> Bhel Preparation.jpg Bhelpuri, street food of India.jpg Bhel Puri at Juhu Beach.jpg Bhelpuri, street food of India.jpg Bhel puri.jpg Indian cuisine-Chaat-Bhelpuri-04.jpg CHATPATI BHELPURI.JPG IndianFood Bhelpuri.jpg Indian cuisine-Chaat-Bhelpuri-05.jpg Bhel puri.jpg </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਖਾਣਾ]] mvnbamcnhbwn8gmduuzqzrl85qrq306 0 106766 854486 837362 2026-11-12T07:08:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854486 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਰੀਮੁਤ੍ਤੁ ਭਾਰਥਨ''' (ਜਨਮ 9 ਜਨਵਰੀ 1961)<ref name="Hindu">[http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/denied-passport-dalit-activist-fails-to-receive-dutch-honour-in-person/article4297572.ece ''Denied passport, Dalit activist fails to receive Dutch honour in person''], [[The Hindu]], 11 January 2013</ref><ref name="TimesIndia">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/Dalit-award-winner-denied-passport-to-visit-Netherlands/articleshow/17962161.cms ''Dalit award winner denied passport to visit Netherlands''], [[The Times of India]], 10 January 2013</ref> ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਡਿਫੈਂਡਰ ਹੈ. ਉਸ ਨੂੰ ਡੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2012 ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਟੂਲਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪਾਸਪੋਰਟ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ. ਅਜਿਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਚਲ ਰਹੇ ਇੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਅਧੂਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਹੋਇਆ, ਦਿਸਦਾ ਉਹ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ. == ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ == ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪੱਲਰ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਲਿਤ ਸਬ-ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ.<ref name="Volkskrant">Ben Van Raaij, [http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/3374116/2013/01/09/Geweld-tegen-vrouwen-ook-kastenkwestie.dhtml ''Geweld tegen vrouwen ook kastenkwestie (Violence against women is also a caste issue)''], [[de Volkskrant]], 9 January 2013</ref> ਦਲਿਤ ("ਅਛੂਤ"), ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਘਟੀਆ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਦਲਿਤ ਹਨ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ.<ref name="Cordaid">[https://www.cordaid.org/en/news/human-rights-tulip-award-2012-indian-dalit-activis/ ''Human Rights Tulip Award 2012 to Indian Dalit-activist''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190202041816/https://www.cordaid.org/en/news/human-rights-tulip-award-2012-indian-dalit-activis/ |date=2019-02-02 }}, [[Cordaid]]</ref> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਬਾਰੇ ਡਚ ਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਣ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਜੁੱਤੀ ਪਾ ਰੱਖੀ ਸੀ. 2009 ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਜਾਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ".<ref name="Dagblad">[http://www.nd.nl/artikelen/2013/januari/14/de-man-heerst-in-india ''De man heerst in India (Men prevail in India)''], [[Nederlands Dagblad]], 12 January 2013</ref> ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਦਾਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ, ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਾਇਦਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਦਲਿਤ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ".<ref name="Dagblad" /> == ਗਤਿਵਿਧਿਆਂ == === ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ === ਭਾਰਥਨ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ (ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲਾਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ),<ref name="CRY">[http://www.cry.org/about-cry/projects/Human-Rights-Education-and-Protection-Council-KALAM.html ''Human Rights Education and Protection Council - KALAM Tamil Nadu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507165901/http://www.cry.org/about-cry/projects/Human-Rights-Education-and-Protection-Council-KALAM.html |date=2016-05-07 }}, [[Child Rights and You]], 2012</ref> ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਤੀਰੁਨੇਲਵੇਲੀ ਵਿੱਚ. ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ,<ref name="TimesIndia" /> ਜੋ ਕਿ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਤੀਗਤ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲੰਘਣਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਹੈ. ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="Volkskrant" /><ref name="Dagblad" /> ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.<ref name="Cordaid" /> ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ 51 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਇਸਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ.<ref name="CRY" /> ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਵਾਲੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਹੈ.<ref name="CRY" /> === ਹੋਰ ਗਤਿਵਿਧਿਆਂ === ਭਾਰਥਨ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਹਿੰਮਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਦਿਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਟੀ ਹਾਊਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀਗਤ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਅਤੇ ਤੁਤੀਕੋਰੀਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 450 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ. ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ "ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ.<ref name="TimesIndia" /> ਉਸਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ, ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਵੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ.<ref name="Dalit Network">[http://www.dalitnetwork.org/go?/dfn/news/C94/ ''Dalit award winner is refused passport''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140905195408/http://www.dalitnetwork.org/go?%2Fdfn%2Fnews%2FC94%2F |date=2014-09-05 }}, [[Dalit Freedom Network]], 8 January 2013</ref><ref name="Two circles">[http://twocircles.net/2013jan10/dalit_award_winner_dutch_human_rights_award_refused_passport.html#.U-EXwqPhMWw ''Dalit award winner of Dutch Human Rights award is refused passport''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303213142/http://twocircles.net/2013jan10/dalit_award_winner_dutch_human_rights_award_refused_passport.html#.U-EXwqPhMWw |date=2016-03-03 }}, TwoCircles.net, 10 January 2013</ref> == 2009 ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਚਾਰਜ == 27 ਮਈ 2009 ਨੂੰ ਭਾਰਥਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਥਮੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ.<ref name="FIDH">[http://www.fidh.org/en/asia/india/IND-002-0809-OBS-123 IND 002 / 0809 / OBS 123], [[FIDH]], 25 August 2009</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 11 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਸੁਥਮੱਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਕੇ. ਮਧਾਨ, ਐਸ. ਅਯੱਪਨ ਅਤੇ ਐਨ. ਅਯੱਪਨ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ.<ref name="Hindu" /><ref name="State">[https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2009/sca/136087.htm 2009 ''Human Rights Reports: India''], [[U.S. Department of State]], 11 March 2010</ref> ਅਦਾਲਤ ਨੇ 3 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ 27 ਜੂਨ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ.<ref name="FIDH" /><ref name="State" /> ਹੋਰ ਸੁਣਵਾਈ 25 ਅਗਸਤ 200 9 ਨੂੰ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਥਨ ਇਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਮੁੜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ.<ref name="FIDH" /> ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ 24 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ.<ref name="Hindu" /> === ਇਨਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ === ਭਾਰਥਨ ਖੁਦ ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਉਸਤੇ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ. ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੈਂ ਦਲਿਤ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ..."<ref name="Hindu" /> ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ,<ref name="Cordaid" /> ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ "ਨਿਆਇਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ.<ref name="FIDH" /> ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸ਼ੱਕੀ ਕੈਦੀ ਦਲਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.<ref name="Dalit Network" /> == 2012 ਹਿਊਮਨ ਰਾਇਟਸ ਟੂਲਿਪ ਅਵਾਰਡ == ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਥਨ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਡਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਟੁਲੀਪ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਜੇਤੂ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ.<ref name="Volkskrant" /> ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੈਰਾਡ ਓਨਕ ਨੇ ਭਾਰਥਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਐਵਾਰਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਅਥਾਹ ਚੈਂਪੀਅਨ" ਮੰਨਿਆ ਹੈ.<ref name="Hindu" /> ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਗੇ, ਭਾਰਥਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ "ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ".<ref name="Volkskrant" /> == ਸਵਾਲ ਡੱਚ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ == 28 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਟਿਮਰਮੇਂਸ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸਹਿਯੋਗ ਮੰਤਰੀ ਲਿਲੀਅਨ ਪਲੌਮੈਨ ਨੂੰ ਡਚ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਡੱਚ ਸਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਥਨ ਦੀ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰੇਗੀ. ਇਹ ਚਰਚਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਤੇ ਅਤੇ ਅਤੇ 23 ਹੋਰ ਦਲਿਤ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਝੂਠਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਭਾਰਥਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਉਲਟ - ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫੌਜਦਾਰੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਕੇਸ ਬਾਰੇ ਸੀ.<ref name="Indianet1">[http://www.indianet.nl/pdf/130128e.pdf ''Dutch Parliament wants support to (Dalit) women in India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303213927/http://www.indianet.nl/pdf/130128e.pdf |date=2016-03-03 }}, Landelijke India Workgroep (India Committee of the Netherlands), 28 January 2013</ref> ਇਹ ਮਾਮਲਾ 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਡਚ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਏਗੀ ਕਿ "ਭਾਰਥਨ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਸਮੇਤ". ਅਤੇ ਜੇ ਹੈ ਤਾਂ, ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ.<ref name="Indianet2">[http://www.indianet.nl/pdf/kv130312e.pdf ''Answers by Frans Timmermans, Minister of Foreign Affairs, to questions of members ... on sexual violence against women in India and constraints for human rights organizations''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240809055519/http://www.indianet.nl/pdf/kv130312e.pdf |date=2024-08-09 }}, Landelijke India Workgroep (India Committee of the Netherlands), 12 March 2013</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6d2oca26bp25ph9xbdqm8817g0mjlxr 0 106963 854410 582483 2026-11-11T21:51:08Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20261111sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 854410 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |honorific_prefix = [[ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ]] |name = ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ |honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|FRS|size=100%}} |image = Robert_Boyle_0001.jpg |birth_date = 25 ਜਨਵਰੀ 1627 |birth_place = [[ਲਿਸਮੋਰ ਕਾਸਲ]], [[ਲਿਸਮੋਰ, ਕਾਉਂਟੀ ਵਾਟਰਫੋਰਡ]], [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜ|ਆਇਰਲੈਂਡ]] |death_date = {{death date and age|df=y|1691|12|31|1627|1|25}} |death_place = [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] |nationality = ਆਇਰਿਸ਼ |residence = |fields = [[ਭੌਤਿਕ-ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਕੈਮਿਸਟਰੀ]] |workplaces = |education = [[ਈਟਨ ਕਾਲਜ]] |alma_mater = |academic_advisors = |doctoral_students = |notable_students = [[ਰਾਬਰਟ ਹੁਕ]] |known_for = {{Plainlist| * [[Boyle's law]]}} |influences = {{Plainlist| * [[ਗਲੀਲੀਓ ਗਲੀਲੀ]] * [[ਔਟੋ ਵਾਨ ਗਿਊਰਿੱਕੇ]] * [[ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ]] * [[ਇਵਾਨਜੇਲਿਸਟਾ ਟੋਰੀਸੇਲੀ]]<ref>Marie Boas, ''Robert Boyle and Seventeenth-century Chemistry'', CUP Archive, 1958, p. 43.</ref> * [[ਸੈਮੂਅਲ ਹਰਟਲਿਬ]]<ref name="O'Brien1965">{{cite journal|last1=O'Brien|first1=John J.|title=Samuel Hartlib's influence on Robert Boyle's scientific development|url=https://archive.org/details/annals-of-science_1965-12_21_4/page/257|journal=Annals of Science|volume=21|issue=4|year=1965|pages=257–276|issn=0003-3790|doi=10.1080/00033796500200141}}</ref>}} [[ਕੈਥਰੀਨ ਜੋਨਸ, ਵਿਸਕਾਊਂਟੇਸ ਰਾਨੇਲਾਗ|ਕੈਥਰੀਨ ਬੋਇਲ ਜੋਨਜ਼]] |influenced = [[ਆਈਜ਼ਕ ਨਿਊਟਨ]]<ref>{{cite encyclopedia|last1=Newton|first1=Isaac|author-link1=Isaac Newton|title=Philosophical tract from Mr Isaac Newton|url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/NATP00275|year=February 1678|quote=But because I am indebted to you & yesterday met with a friend Mr Maulyverer, who told me he was going to London & intended to give you the trouble of a visit, I could not forbear to take the opportunity of conveying this to you by him.|publisher=[[Cambridge University]]}}</ref> |religion = [[ਐਂਗਲੀਕਨਵਾਦ|ਐਂਗਲੀਕਨ]]<ref>{{cite web |author=Deem, Rich |title=The Religious Affiliation of Robert Boyle the father of modern chemistry. From: Famous Scientists Who Believed in God |year=2005 |publisher=adherents.com |url=http://www.adherents.com/people/pb/Robert_Boyle.html |accessdate=17 April 2009 |archive-date=27 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327095907/http://www.adherents.com/people/pb/Robert_Boyle.html |dead-url=yes }}</ref> |signature = |footnotes = }} '''ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ''' ({{IPAc-en|b|ɔɪ|l}}; 25 ਜਨਵਰੀ 1627 &ndash; 31 ਦਸੰਬਰ 1691) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਆਇਰਲੈਂਡੀ<ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/76496/Robert-Boyle|title=Robert Boyle|website=Encyclopædia Britannica|access-date=24 February 2016}}</ref> ਕੁਦਰਤੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਕੈਮਿਸਟ, ਭੌਤਿਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਕਾਢਕਾਰ ਸੀ।ਬੋਇਲ ਨੂੰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੋਇਲ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, <ref name="acottLaw">{{Cite journal|last=Acott, Chris|year=1999|title=The diving "Law-ers": A brief resume of their lives.|url=http://archive.rubicon-foundation.org/5990|journal=[[South Pacific Underwater Medicine Society]] journal|volume=29|issue=1|issn=0813-1988|oclc=16986801|access-date=17 April 2009|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402073203/http://archive.rubicon-foundation.org/5990|dead-url=yes}}</ref> ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਸ ਦੇ ਨਿਰਪੇਖ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਆਇਤਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਲਟ ਅਨੁਪਾਤਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Physical chemistry|last=Levine|first=Ira N.|date=2008|publisher=McGraw-Hill|isbn=9780072538625|edition=6th|location=Dubuque, IA|page=12}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਕੈਪਟੀਕਲ ਕੈਮੀਸਟ (The Sceptical Chymist) ਨੂੰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਐਂਗਲੀਕਨ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/76496/Robert-Boyle|title=Encyclopædia Britannica|website=Britannica.com}}</ref><ref>{{cite SEP|url-id=boyle|title=Robert Boyle|last=MacIntosh|first=J. J.|last2=Anstey|first2=Peter}}</ref><ref>{{MacTutor Biography|id=Boyle}}</ref><ref>{{Gutenberg author|id=Boyle,+Robert|name=Robert Boyle}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਬੋਇਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਦੇ ਲਿਸਮੋਰ ਕਾਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ [[ਲੈਟਿਨ]] ਅਤੇ [[ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]]ਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਈਟਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1638 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੱਗਪਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜੇਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੈਲੀਲੀਓ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1644 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਲੋਕ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ, ਬਹਿਸਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭਾ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਹੈ। 1646 ਤੋਂ ਬੋਇਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਨ ਲਗਾ। 1654 ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਅਨੇਕ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ। 14 ਸਾਲ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਪੰਪਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਬ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬੋਇਲ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਰਚ ਤੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਕਾਫੀ ਪੈਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ==ਬੋਇਲ ਦਾ ਹਵਾ ਪੰਪ== ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ ਦੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿਤਾਬ ''ਨਿਊ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਸ, ਫਿਜਿਕੋ ਮਿਕੈਨੀਕਲ, ਟਚਿੰਗ ਦ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਆਵ ਏਅਰ ਐਂਡ ਇਟਸ ਇਫੈਕਟਸ'', ਹਵਾ ਦੇ ਸੁੰਗੇੜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। 1663 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਬੋਇਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਮਾਤਰ ਸੀ। ਬੋਇਲ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ਼ੋਧ ਪਤਰਿਕਾ ''ਫ਼ਿਲੋਸੋਫ਼ੀਕਲ ਟਰੈਂਜੈਕਸ਼ਨਜ਼'' ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਅਤੇ 1680 ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਸਹੁੰ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਮੱਤਭੇਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪਦ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] edtopfpe45yscgsty8calfs5th354cq 0 107823 854445 847358 2026-11-12T02:28:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854445 wikitext text/x-wiki '''ਬ੍ਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Brown University''') ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਸ, [[ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਆਈਵੀ ਲੀਗ [[ਖੋਜ]] [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਹੈ। 1764 ਵਿੱਚ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਵਡੈਂਸ ਪੌਲੀਟੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੌਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=B0180|title=Encyclopedia Brunoniana &#124; Bicentennial celebration|publisher=Brown University|access-date=July 9, 2009|archive-date=ਮਈ 28, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528014708/http://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=B0180|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਉਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲਜ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Brown_University%23Bronson Bronson (1914)], p. 30.</ref> ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 1847 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ-ਪ੍ਰਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯੂ.ਐਸ. ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1887 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Bronson, Walter C., The History of Brown University. Providence: Published by the University, 1914, pages 407-408</ref> ਇਸਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਉਨ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਾਬਿੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1969 ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਵੋਟ ਵੱਲੋਂ ਗੋਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨੇ "ਆਮ ਸਿੱਖਿਆ" ਵੰਡ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ "ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਲੇਬਸ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ" ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀਜਨਕ ਜਾਂ ਅਣ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾ-ਕਰੈਡਿਟ ਦੇ ਪੱਧਰ ਲਈ ਕੋਈ ਕੋਰਸ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=C0780|title=Encyclopedia Brunoniana &#124; Curriculum|publisher=Brown University|access-date=December 27, 2014|archive-date=ਜੁਲਾਈ 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140720143046/http://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=C0780|url-status=dead}}</ref> 1971 ਵਿੱਚ, ਬਰਾਊਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾਨ, ਪੈਮਬੋਰੇਕ ਕਾਲਜ, ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਪੈਮਬੋਰੋਕ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਉਨ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਡਾਰਮਿਟਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦਾਖਲੇ ਬਹੁਤ ਚੁਸਤ ਹਨ, 2022 ਦੀ ਕਲਾਸ ਲਈ 7.2% ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਦਰ ਨਾਲ।<ref>{{Cite web|url=http://www.browndailyherald.com/2018/03/28/university-admits-record-low-7-2-percent-applicants-class-2022|title=University admits record low 7.2 percent of applicants to Class of 2022|access-date=March 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330012641/http://www.browndailyherald.com/2018/03/28/university-admits-record-low-7-2-percent-applicants-class-2022/|archive-date=ਮਾਰਚ 30, 2018|url-status=dead}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, '''ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ''', '''ਅਲਪਰਟ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ''', '''ਸਕੂਲ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ''', '''ਸਕੂਲ ਆਫ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ''' ਅਤੇ '''ਸਕੂਲ ਆਫ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼''' (ਜਿਸ ਵਿੱਚ IE ਬ੍ਰਾਊਨ ਕਾਰਜਕਾਰੀ MBA ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਰਾਊਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਟਸਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਡ ਪਬਲਿਕ ਅੇਅਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰੋਜ ਆਈਲੈਂਡ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਬਰਾਊਨ / ਆਰ.ਆਈ.ਐਸ.ਡੀ. ਡਬਲ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਇੱਕ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਰਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਰਾਊਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਸ, ਰ੍ਹੋਡ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਹਿਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਜਿਲੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਬੈਨੀਫਿਟ ਸਟ੍ਰੀਟ' ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, <nowiki>''</nowiki> ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<nowiki>''</nowiki><ref>{{Cite web|url=http://www.providenceri.com/ONS/neighborhoods/college-hill|title=Providence, Rhode Island - Neighborhood Services - College Hill|publisher=City of Providence|access-date=October 8, 2014}}</ref> ਬਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਅਲੂਮਨੀ ਅੱਠ [[ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ, ਪੰਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਮੈਡਲਿਸਟਸ ਅਤੇ 10 ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਵਾਰਡੀਜ਼। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਰਬਪਤੀ ਗਰੈਜੂਏਟ,<ref>{{Cite web|url=http://www.businessinsider.in/The-20-Universities-That-Have-Produced-The-Most-Billionaires/articleshow/42733554.cms|title=The 20 Universities That Have Produced the Most Billionaires|date=September 7, 2014|publisher=Business Insider|access-date=July 26, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717030216/http://www.businessinsider.in/The-20-Universities-That-Have-Produced-The-Most-Billionaires/articleshow/42733554.cms|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ, ਚਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੈਬਨਿਟ ਅਧਿਕਾਰੀ, 54 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, 55 ਰੋਡਜ਼ ਵਿਦਵਾਨ, 52 ਗੇਟਸ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਸਕੋਲਰਜ਼,<ref>{{Cite web|url=http://www.rhodesscholar.org/winners/college-and-university-winners/|title=Colleges and Universities with U.S. Rhodes Scholarship Winners {{!}} The Rhodes Scholarships|website=www.rhodesscholar.org|access-date=2016-08-06}}</ref> 49 ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਕੋਲਰਜ਼,<ref>{{Cite web|url=http://www.marshallscholarship.org/about/statistics|title=Statistics|website=www.marshallscholarship.org}}</ref> 14 ਮੈਕਥਰਥਰ ਜੀਨਸ ਫੈਲੋਜ਼, 21 ਪੁਲਿਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ,<ref>{{Cite web|url=http://pbn.com/Brown-eighth-on-list-for-producing-most-MacArthur-Fellows,106076|title=Brown eighth on list for producing most MacArthur Fellows|access-date=2016-08-06}}</ref> ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰਾਇਲਜ਼ ਅਤੇ ਅਮੀਰ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਾਰਚਿਊਨ 500 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਬਾਨੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.brownbears.com/athletics/Miscellaneous/Prominent_Brown_Alumni|title=Prominent Brown Alumni|publisher=Brownbears.com|access-date=2016-06-12|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525163114/http://brownbears.com/athletics/Miscellaneous/Prominent_Brown_Alumni|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] 0axlhgbszx8qk2kd5gtrq8vxph2udg1 0 107847 854404 846832 2026-11-11T21:28:12Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20261111sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 854404 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Police fighting against anti-Sarkozy with tear gas (487645695).jpg|right|thumb|2007 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ<br />]] [[ਤਸਵੀਰ:Exploded_tear_gas_can_on_the_fly.jpg|right|thumb|ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫਟਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਡੱਬਾ<br />]] '''ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Tear gas'''), ਜਿਸਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਕਰੀਮੈਟਟਰ ਏਜੰਟ ਜਾਂ ਲੈਕਰੀਮੈਟਟਰ (ਲਾਤੀਨੀ ''lacrima'' ਤੋਂ ਭਾਵ "ਅੱਥਰੂ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ''mace'' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਜੋ ਗੰਭੀਰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਦਰਦ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਜਲਣ, ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਰੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਮਿਰਚ ਸਪਰੇ (ਓ.ਸੀ। ਗੈਸ), ਪਾਵਾ ਸਪ੍ਰੇ (ਨਾਨਵੈਮਾਈਡ), ਸੀ.ਐਸ. ਗੈਸ, ਸੀ.ਆਰ. ਗੈਸ, ਸੀ.ਐਨ. ਗੈਸ (ਫੈਨਟੇਅਲ ਕਲੋਰਾਈਡ), ਬਰੋਮੋਸੈਟੋਨ, ਐਕਸਾਈਲ ਬ੍ਰੋਮਾਇਡ, ਸਿੰਨ-ਪ੍ਰੋਪੇਨੇਟਿਅਲ-ਐਸ ਆਕਸਾਇਡ (ਪਿਆਜ਼ ਤੋਂ) ਅਤੇ ਮੇਸ (ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡਡ ਮਿਸ਼ਰਣ)। ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੰਗਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ, ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। === ਖ਼ਤਰੇ === ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਘਾਤਕ, ਜਾਂ ਘੱਟ-ਘਾਤਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸਥਾਈ ਸੱਟ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਕੁਝ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.veritagiustizia.it/docs/gas_cs/CS_Effects_Waco.pdf|title=Possible lethal effects of CS tear gas on Branch Davidians during the FBI raid on the Mount Carmel compound near Waco, Texas|last=Heinrich U|date=September 2000|website=Prepared for The Office of Special Counsel John C. Danforth}}</ref><ref name="Hu-JAMA-free">{{Cite journal|last=Hu H, Fine J, Epstein P, Kelsey K, Reynolds P, Walker B|date=August 1989|title=Tear gas--harassing agent or toxic chemical weapon?|url=http://desastres.usac.edu.gt/documentos/pdf/eng/doc8080/doc8080-contenido.pdf|journal=JAMA|volume=262|issue=5|pages=660–3|doi=10.1001/jama.1989.03430050076030|pmid=2501523|access-date=2018-05-28|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183849/http://desastres.usac.edu.gt/documentos/pdf/eng/doc8080/doc8080-contenido.pdf|dead-url=yes}} CS1 maint: Multiple names: authors list ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Multiple names: authors list|link]])</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਕਾਰਤੂਸ ਦੁਆਰਾ ਹਿੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੁੱਜਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਖੋਪੜੀ ਦਾ ਫਰੈਪਚਰ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="pmid14550613">{{Cite journal|last=Clarot F, Vaz E, Papin F, Clin B, Vicomte C, Proust B|date=October 2003|title=Lethal head injury due to tear-gas cartridge gunshots|url=https://archive.org/details/sim_forensic-science-international_2003-10-14_137_1/page/44|journal=Forensic Sci. Int.|volume=137|issue=1|pages=45–51|doi=10.1016/S0379-0738(03)00282-2|pmid=14550613}} CS1 maint: Multiple names: authors list ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Multiple names: authors list|link]]) </ref> ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦੇ ਗੋਲੇ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਵੀ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਸ ਦੀ ਸੱਟ (44%) ਅਤੇ ਅੰਗ ਕੱਟਣ (17%) ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।<ref name="Wani 2011">{{Cite journal|last=Wani|first=ML|last2=Ahangar|first2=AG|last3=Lone|first3=GN|last4=Singh|first4=S|last5=Dar|first5=AM|last6=Bhat|first6=MA|last7=Ashraf|first7=HZ|last8=Irshad|first8=I|date=Mar 2011|title=Vascular injuries caused by tear gas shells: surgical challenge and outcome.|journal=Iranian journal of medical sciences|volume=36|issue=1|pages=14–7|pmc=3559117|pmid=23365472}}</ref><ref name="Wani 2010">{{Cite journal|last=Wani|first=AA|last2=Zargar|first2=J|last3=Ramzan|first3=AU|last4=Malik|first4=NK|last5=Qayoom|first5=A|last6=Kirmani|first6=AR|last7=Nizami|first7=FA|last8=Wani|first8=MA|date=2010|title=Head injury caused by tear gas cartridge in teenage population.|journal=Pediatric neurosurgery|volume=46|issue=1|pages=25–8|doi=10.1159/000314054|pmid=20453560}}</ref> == ਇਲਾਜ == [[ਤਸਵੀਰ:Opposition_medic_2014_Venezuelan_protests..jpg|right|thumb|2014 ਦੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਮਾਹਰ।<br />]] ਆਮ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Kim 2016">{{Cite journal|last=Kim|first=YJ|last2=Payal|first2=AR|last3=Daly|first3=MK|date=2016|title=Effects of tear gases on the eye.|journal=Survey of ophthalmology|volume=61|issue=4|pages=434–42|doi=10.1016/j.survophthal.2016.01.002|pmid=26808721}}</ref> ਗੈਸ ਤੋਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਹੈ। ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੱਪੜੇ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਵਾਲੇ ਟੋਗਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੰਪਰਕ ਲੈਨਜ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="Yeung">{{Cite journal|last=Yeung|first=MF|last2=Tang|first2=WY|date=6 November 2015|title=Clinicopathological effects of pepper (oleoresin capsicum) spray.|journal=Hong Kong medical [Xianggang yi xue za zhi / Hong Kong Academy of Medicine]|volume=21|pages=542–52|doi=10.12809/hkmj154691|pmid=26554271}}</ref> ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸੰਭਵ ਰਸਾਇਣ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਅੱਖ ਦੇ ਹੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਲਈ ਸਟੈਂਡਰਡ ਫਸਟ ਏਡ ਸਿੰਚਾਈ (ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਰੇਅਿੰਗ ਜਾਂ ਫਲੱਸ਼ਿੰਗ) ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੈ।<ref name="Chau">{{Cite journal|last=Chau JP, Lee DT, Lo SH|date=August 2012|title=A systematic review of methods of eye irrigation for adults and children with ocular chemical burns|url=https://archive.org/details/worldviews-on-evidence-based-nursing_2012_9_3/page/129|journal=Worldviews Evid Based Nurs|volume=9|issue=3|pages=129–38|doi=10.1111/j.1741-6787.2011.00220.x|pmid=21649853}} CS1 maint: Multiple names: authors list ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Multiple names: authors list|link]]) </ref> ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ ਕਿ ਪਾਣੀ ਸੀ.ਐਸ. ਗੈਸ ਤੋਂ ਦਰਦ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਸੀਮਤ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਖਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹਨ ਕੁੱਝ ਸਬੂਤ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਿਪੋਟੇਰੇਨ ਦਾ ਹੱਲ, ਰਸਾਇਣਕ ਛਾਲੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਹਾਇਤਾ ਉਤਪਾਦ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਓਕਲਰ ਬਰਨ ਜਾਂ ਰਸਾਇਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Brvar 2015">{{Cite journal|last=Brvar|first=M|date=24 March 2015|title=Chlorobenzylidene malononitrile tear gas exposure: Rinsing with amphoteric, hypertonic, and chelating solution.|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=35|pages=213–8|doi=10.1177/0960327115578866|pmid=25805600}}</ref><ref name="Viala">{{Cite journal|last=Viala B, Blomet J, Mathieu L, Hall AH|date=July 2005|title=Prevention of CS 'tear gas' eye and skin effects and active decontamination with Diphoterine: preliminary studies in 5 French Gendarmes|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-emergency-medicine_2005-07_29_1/page/7|journal=J Emerg Med|volume=29|issue=1|pages=5–8|doi=10.1016/j.jemermed.2005.01.002|pmid=15961000}} CS1 maint: Multiple names: authors list ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Multiple names: authors list|link]]) </ref> ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ ਜੋ ਵਹਪਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਣ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਕੀਲ ਪੱਖੇ ਜਾਂ ਵਾਲ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਪਰੇਅ ਨੂੰ ਸੁੱਕਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੰਦਗੀ ਫੈਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਂਟੀਚੋਲਿਨਰਜਿਕਸ, ਐਂਟੀਹੀਸਟਾਮਾਈਨਜ਼ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਲੈਂਕ੍ਰਿਮੇਸ਼ਨ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਲੂਣ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਐਂਟੀਸਾਈਲਾਗੌਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨੱਕ ਬੇਅਰਾਮੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਅਲਰਜੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ, ਖੁਜਲੀ, ਨੱਕ ਵਗਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਿੱਛ ਮਾਰਨਾ)। ਓਰਲ ਬੈਕਟੀਕੋਡਸ ਅੱਖ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। === ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ === [[ਸਿਰਕਾ|ਵਿਨੇਗਾਰ]], [[ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਜੈਲੀ]], [[ਦੁੱਧ]] ਅਤੇ [[ਨਿੰਬੂ]] ਜੂਸ ਦਾ ਸੋਲੂਸ਼ਨ ਵੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="AFP-NDTV">{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/article/world/tear-gas-and-lemon-juice-in-the-battle-for-taksim-square-378328|title=Tear gas and lemon juice in the battle for Taksim Square|last=Agence France-Press|publisher=NDTV|access-date=23 June 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.post-gazette.com/stories/local/neighborhoods-city/turks-in-pittsburgh-concerned-for-nation-692899/|title=Turks in Pittsburgh concerned for their nation|last=Megan Doyle|date=24 June 2013|work=Pittsburgh Post-Gazette}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/world/europe/protesters-in-turkey.html?pagewanted=all&_r=0|title=Police Storm Park in Istanbul, Setting Off a Night of Chaos|last=Tim Arango|date=15 June 2013|work=New York Times}}</ref> ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਪਚਾਰ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਿਰਕਾ ਖੁਦ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਸਾਹ ਨਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="TURI-vinegar">{{Cite web|url=http://www.turi.org/Our_Work/Green_Cleaning_Lab/Does_It_Clean/Do-it-Yourself_Recipes/Health_and_Safety/DIY_Health_and_Safety_Information/Vinegar-EHS|title=Vinegar EHS|last=Toxic Use Reduction Institute|publisher=[[Toxics Use Reduction Institute]], UMAss Lowell|access-date=22 June 2013|archive-date=24 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130624234507/http://www.turi.org/Our_Work/Green_Cleaning_Lab/Does_It_Clean/Do-it-Yourself_Recipes/Health_and_Safety/DIY_Health_and_Safety_Information/Vinegar-EHS|dead-url=yes}}</ref> ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਿਰਚ ਦੇ ਸਪਰੇਅ ਕਾਰਨ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਸਿਰਕੇ ਨੂੰ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕ੍ਰਾਉਰਟਰ ਨੇ ਸਿਰਕਾ, ਟੂਥਪੇਸਟ ਜਾਂ ਮੇਨਥੋਲ ਕਰੀਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਕਿ "ਉਹ ਹਵਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੈਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸ਼ੈਂਪੂ ਨੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Multiple names: authors list]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਸਾਂ]] n2jwzfip73kdfeb2rrfxjl0odrkqo2m 0 108106 854448 538880 2026-11-12T02:51:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854448 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:B-2_Spirit_original.jpg|thumb|ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਬੀ -2 ਆਤਮਾ]] '''ਬੰਬਰ''' ਜਾਂ '''ਬੌਮਬਰ''' ਇੱਕ ਲੜਾਕੂ [[ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼]] ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ-ਟੂ-ਭੂਮੀ ਹਥਿਆਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੰਬਾਂ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਟਾਰਪੇਡੋ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਫਾਇਰਿੰਗ ਜਾਂ ਏਅਰ-ਲਾਂਚ ਕਰੂਜ਼ [[ਮਿਸਲਾਂ]] ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕਰਕੇ [[ਜ਼ਮੀਨ]] ਅਤੇ [[ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਵਰਗੀਕਰਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Kremlin_Tupolev_Tu-160.jpg|right|thumb|ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਟੂਪੋਲਵ ਟੂ-160 ਰਣਨੀਤਕ ਬੰਬਰ]] === ਰਣਨੀਤਕ === ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪਲਾਈ ਆਧਾਰ, ਬਲਾਂ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਜਾਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਮੌਜੂਦਾ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਣਨੀਤਕ ਬੰਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਬੀ -2 ਆਤਮਾ, ਬੀ -52 ਸਟ੍ਰੋਟੋਫੋਰਟੇਸ਼ਨ, ਤੁਪੋਲਵ ਟੂ -95 'ਬੇਅਰ', ਤੁਪੋਲਵ ਟੂ -22 ਐਮ 'ਬੈਕਫਾਇਰ'; ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ: ਗੋਥਾ ਜੀ.ਆਈ.ਵੀ., ਆਵਰੋ ਲੈਨਕੈਸਟਰ, ਹੀਿੰਕਲ ਹੀ-111, ਜੰਕਰਜ਼ ਜੁ 88, ਬੋਇੰਗ ਬੀ -17 ਫਲਾਇੰਗ ਕਿਲੇ, ਕੰਸੋਲਿਡੇਟਿਡ ਬੀ -24 ਲਿਬਰੇਟਰ, ਬੋਇੰਗ ਬੀ -29 ਸੁਪਰਫ਼ੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਤੁਪੋਲਵ ਟੂ -16 'ਬੈਜ਼ਰ' . === ਟੇਕਟੇਕਲ === ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਰੇਸਾਂ' ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ' ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਹਾਰਕ ਬੰਕਰ ਕਲਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਹੋਰ ਹਵਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਧੁੰਦ ਮਾਰਦੀ ਹੈ: ਲਾਈਟ ਬੰਬਰਰ, ਮਾਡਰਨ ਬੰਬਾਰ, ਡਾਇਵ ਬੰਬਾਰ, ਇੰਟਰਡੱਕਟਰ, ਲੜਾਕੂ ਬੰਬ, ਹਮਲੇ ਦੇ ਜਹਾਜ਼, ਮਲਟੀਰੋਲ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼, ਅਤੇ ਹੋਰ। * ਮੌਜੂਦਾ ਉਦਾਹਰਨਾਂ: ਜਿਆਨੀ ਜੇਐਚ -7, ਡਾਸੌਲ-ਬਰੇਗਏਟ ਮਿਰਜ 2000 ਡੀ, ਅਤੇ ਪਨਾਵਿਆ ਟੋਰਾਂਡੋ ਆਈਡੀਐਸ * ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਦਾਹਰਣਾਂ: ਈਲੁਸ਼ੀਨ ਇਲ-2 ਸ਼ਤੁਰਮੋਵਿਕ, ਜੰਕਜ਼ ਜੂ 87 ਸੁਕੁਕਾ, ਰਿਪਬਲਿਕ ਪੀ -47 ਥੰਡਬੋਲਟ, ਹਾਕਰ ਟਾਈਫੂਨ ਅਤੇ ਮਿਕਯਾਨ ਮਿਗ -27. == ਇਤਿਹਾਸ == {{Anchor|World War I}}1 ਨਵੰਬਰ 1 9 11 ਨੂੰ ਲੀਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇਟਲੋ-ਤੁਰਕੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹਵਾਈ ਪੱਤਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਬੰਬ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੇ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਨੇਡ) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਇਤਾਲਵੀ ਦੂਜਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਿਉਲੀਓ<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13294524|title=Libya 1911: How an Italian pilot began the air war era|last=Johnston|first=Alan|date=10 May 2011|publisher=BBC News|access-date=2011-05-23}}</ref> ਗਾਵੋਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ।.ਉਸ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਬਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨਜ਼ਾਰਰਾ ਦੇ ਔਟੋਮੈਨ ਪਦਵੀਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਸਰ ਸੀ. ਇਹ ਪਿਕ੍ਰਿਕ ਐਸਿਡ ਭਰਿਆ ਸਟੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ "ਫਲੂਟਰਿੰਗ ਫੈਬਰਿਕ ਰਿਬਾਂ" ਨਾਲ ਜੁੜੇ "ਬੇਲੇਰਿਨਸ"<ref>{{Cite book|title=A Box of Sand. The Italo-Ottoman War 1911-12|last=Stephenson|first=Charles|isbn=978-0-9576892-2-0|page=107}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਣਨੀਤਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਵੋਰਬ ਬੰਬ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਸੰਨ 1983 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਸੀ. ਫ੍ਰੈਂਚ ਮੀਰਜ ਚੌਥੇ ਬੌਬਰ ਵਰਜਨ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਿਰਾਜ 2000 ਐਨ ਅਤੇ ਰਫੇਲ ਨੇ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੌਮ ਜੋ ਰਣਨੀਤਕ ਬੰਮਬਾਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਚੀਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ੀਅਨ ਐਚ -6 ਐਸ ਹਨ ਇਸ ਵੇਲੇ, ਯੂਐਸ ਅਤੇ ਰੂਸ ਆਪਣੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਬੰਬ ਫਲੀਟਾਂ, ਯੂਐਸਐਫ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀਓਪ ਗ੍ਰੁੰਮੈਨ ਬੀ 21 ਅਤੇ ਪਾਕ ਡੀਏ ਨਾਲ ਰੂਸੀ ਹਵਾਈ ਫੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1 999 ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਐੱਫ ਐੱਸ ਐੱਫ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 2030 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ - 2040 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਬੌਬੋਰ ਫਲੀਟ ਲਈ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ 20 -20 ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੀ -21 ਦੀ ਤੈਨਾਤੀ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>Tirpak, John A. [http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Pages/1999/June%201999/0699bomber.aspx "The Bomber Roadmap"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160229023812/http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Pages/1999/June%201999/0699bomber.aspx |date=2016-02-29 }}. Air Force Magazine, June 1999. Retrieved December 30, 2015 ([http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Documents/1999/June%201999/0699bomber.pdf PDF version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141259/http://www.airforcemag.com/MagazineArchive/Documents/1999/June%201999/0699bomber.pdf |date=2016-03-04 }})</ref><ref name="Shalal">{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/news/northrop-grumman-bomber-designated-b-21-u-air-151830355--finance.html|title=New Northrop bomber to be designated B-21 -U.S. Air Force|last=Shalal|first=Andrea|date=February 26, 2016|website=yahoo.com|publisher=Reuters|access-date=April 16, 2017}}</ref> ਅਮਰੀਕਾ 2037 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੌਬਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੀ -21 ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏ.ਏ.-21 ਗ੍ਰੋਲਕਰਾਂ, ਬਿਸਟਿਕ ਰਾਡਾਰ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਲੀ ਸਕੈਨ ਐਰੇ ਰਾਡਾਰ) ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਵਧ ਰਹੀ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਵਿਕਸਤ ਫੌਜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਖਤਰੇ ਦੇ ਪੱਧਰ (ਇਰਾਕ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਵਾ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ (GWOT ਲਈ ਸੀਏਸ) ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਵਾਈ ਹਮਾਇਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀ -21 ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੋ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਜਿਸਨੂੰ ਸਬਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। <ref>[http://www.flightglobal.com/articles/2007/06/12/214539/speed-bump-usaf-sets-modest-goals-for-new-bomber.html Persistence in 2018 bomber]</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਬਰ ਜਹਾਜ਼]] msktmgyh01zswp0a6j4qboy6b9ysc92 0 108685 854324 838814 2026-11-11T14:16:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854324 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ|name=ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ|image=Daana Paani.jpg|caption=ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ ਰਿਲੀਜ਼|director=ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ|producer= ਕੈਮ ਆਰਟਸ ਫ਼ਿਲਮਜ਼|writer=ਜੱਸ ਗਰੇਵਾਲ|narrator=[[ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ]]|starring=[[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]]<br>[[ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ]]<br>[[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]] <br> [[ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ]] <br> ਕਾਨੀਕਾ ਮਾਨ <br> [[ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ]]|music=[[ਜੈਦੇਵ ਕੁਮਾਰ]]|released={{Film date|df=yes|2018|5|4|India}}|country=[[ਭਾਰਤ]]|language=[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]]}} '''ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ,''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ|ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿਲ]] ਅਤੇ [[ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ]] ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ 4 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ,<ref>{{Citation|title=Daana Paani (2018)|url=https://m.imdb.com/title/tt8220706/|language=en|access-date=2018-05-04|accessdate=2018-05-04}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ [[ਜਸ ਗਰੇਵਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। == ਪਲਾਟ == ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ, ਆਹਲੋਵਾਲ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਨ 1962 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਦਰਦਨਾਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/mobi/news/jalandhar/-daana-paani-a-movie-set-to-take-punjabi-cinema-to-new-heights/584042.html|title=Daana Paani taking Punjabi cinema to new heights|website=The Tribune|access-date=2018-06-18|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805203027/https://www.tribuneindia.com/mobi/news/jalandhar/-daana-paani-a-movie-set-to-take-punjabi-cinema-to-new-heights/584042.html|url-status=dead}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮ-ਕਾਸਟ == * [[ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ|ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿਲ]], ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite news|url=https://www.newsfolo.com/entertainment/daana-paani-movie-review-jimmy-shergill-is-nuanced-in-an-otherwise-flawed-film/147426/|title=Daana Paani movie review; Jimmy Shergill is nuanced in an otherwise flawed film|work=Newsfolo|access-date=2018-05-04|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505134920/https://www.newsfolo.com/entertainment/daana-paani-movie-review-jimmy-shergill-is-nuanced-in-an-otherwise-flawed-film/147426/|archive-date=2018-05-05|url-status=dead}}</ref> * [[ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ]] ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ  * ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ ਬੁੱਢੀ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ  * ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦਾ ਭਰਾ [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]]  * ਕਨਿਕਾ ਮਾਨ ਨੂੰ ਮਾਘੀ-ਬਸੰਤ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ/ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ]] ਫੌਜ ਦੇ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ  * ਰਾਜ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਦੀ ਮਾਤਾ  * ਸਿੱਧੀ ਰਾਠੌਰ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ  * ਗੁਰਮੀਤ ਸਾਜਨ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ (ਸਿਪਾਈ)  * ਮੌਲਵੀਤ ਰਾਉਨੀ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ  * ਹਰਬੀ ਸੰਘਾ ਮੋਦਨ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ  * ਮਹਾਬੀਰ ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ  * ਤਰਸੇਮ ਪਾਲ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਦਾ ਤਾਇਆ  * ਸੀਮਾ ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ ਪਾਓ-ਬਸੰਤ ਦਾ ਭੁਆ  * ਬਸੰਤ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੂਪਿੰਦਰ ਰੂਪੀ  * ਜਗਦੀਸ਼ ਪਪਰਾ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮਾਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ  * ਬਲਵਿੰਦਰ ਬੇਗੋਵਾਲ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਦੀ ਦਾਦੀ ਵਜੋਂ   * ਅਨੀਤਾ ਮੀਤ ਬਸੰਤ ਦੀ ਮਾਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ<br /> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2018 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] f2wosjfxvkjigvw6u1aizql9ntbyl5b 0 108718 854349 818790 2026-11-11T16:24:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854349 wikitext text/x-wiki '''ਨਾਲਿਨੀ ਸ਼ੇਖਰ ''' (ਜਨਮ 1964) ਇੱਕ [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ]] ਅਤੇ [[ਉੱਦਮ|ਉਦਯੋਗਪਤੀ]], ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਖੇ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਦਦਗਾਰ ਦਰਮਿਆਨੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਹਸੀਰੂ ਦਾਲਾ (ਗ੍ਰੀਨ ਫੋਰਸ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Soumya 2014">{{Cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/2014/1212/Nalini-Shekar-put-aside-retirement-to-help-India-s-waste-pickers|title=Nalini Shekar put aside retirement to help India's waste pickers|last=Soumya|first=Elizabeth|date=2014-12-12|work=Christian Science Monitor|access-date=2016-12-11|issn=0882-7729}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਸਾਲ == ਸ਼ੇਖਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਬੈਂਗਲੌਰ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਨਾਲਿਨੀ ਨੇ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਗਦ, ਕਚ ਕਸ਼ਤਕਰੀ ਪੰਚਾਇਤ (KKPKP), 1997 ਵਿੱਚ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਪਿਕ੍ਰਸ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ, ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ == * http://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/2014/1212/Nalini-Shekar-put-aside-retirement-to-help-India-s-waste-pickers * http://www.firstpost.com/living/international-womens-day-2017-how-nalini-shekar-transformed-the-lives-of-bengalurus-rag-pickers-3321530.html * http://bangalore.citizenmatters.in/articles/inclusive-decentralised-waste-management * http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/swachhbharat2-how-proactive-citizens-are-doing-their-bit-to-change-the-way-india-handles-its-trash/articleshow/54502443.cms * http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/rectify-flaws-in-swm-rules-hasiru-dala/article8545847.ece * http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Making-an-enterpise-out-of-picking-waste/articleshow/17188034.cms * http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Burning-waste-piles-keep-fire-dept-busy-control-room-gets-10-calls-a-day/articleshow/52247314.cms * http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/In-Bengaluru-a-fight-between-garbage-warriors-and-garbage-goons/article16072239.ece * http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/solid-waste-tender-trashes-bbmps-own-garbage-norm/articleshow/50527901.cms * http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/intelligent-garbage-collection-and-disposal-ideas-but-all-may-not-be-viable/articleshow/52967054.cms * https://web.archive.org/web/20190306043516/https://www.livemint.com/Leisure/zyTr3bHEPXwB2Xl0L7yHRJ/Bangalore-Bhath--A-life-less-wasted.html * http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Making-an-enterpise-out-of-picking-waste/articleshow/17188034.cms [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] kqp00svq9a6ly7q4f5w9u3c0hscyk2l 0 111771 854470 847383 2026-11-12T05:24:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854470 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਮਲਿੰਚੀ | image = Mlinci.jpg | caption = ਮਲਿੰਚੀ ਅਤੇ ਸੋਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਸਟ ਚਿਕਨ | alternate_name = | country = [[ਕੋਰੇਸ਼ੀਆ]], [[ਸਰਬੀਆ]], [[ਸਲੋਵੇਨੀਆ]] | region = | creator = | course = | type = [[ਫਲੈਟਬਰੈੱਡ]] | served = | main_ingredient = [[ਆਟਾ]], ਨਮਕ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ | variations = | calories = | other = }} '''ਮਲਿੰਚੀ''' ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਤਲਾ ਸੁੱਕਾ ਬ੍ਰੈਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਨਮਕੀਨ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਜਾਂ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਸੂਪ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਲਿੰਚੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਆਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਟਾ, ਨਮਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗੁੰਨਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਜਾਂ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਵੀ ਗੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਚਪਾਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 5ਸੈ.ਮੀ. ਅਕਾਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਵ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲਿੰਚੀ ਨੂੰ ਪੋਲਟਰੀ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਜ਼ੇਗੋਰਜੀ]] ਅਤੇ [[ਸਲੇਵੋਨੀਆ]] ਵਿੱਚ, [[ਤੁਰਕੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਲਿੰਚੀ ਕੋਰੇਸ਼ੀਆਈ [[ਲੋਕਧਾਰਾ|ਲੋਕ]]-ਪਕਵਾਨ ਹੈ।[[ਸਲੇਵੋਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਮਲਿੰਚੀ ਨੂੰ ਬਤਖ ਜਾਂ ਹੰਸ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਂਟ ਮਾਰਟਿਨ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਸਰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਹੀ ਸੂਰ ਜਾਂ ਚਿਕਨ ਨਾਲ ਸਮੇਟਾਨਾ ਚਟਨੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲਿੰਚੀ ਨੂੰ ''ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਮਾਸ'' ਨਾਲ ਵੀ ਖਾਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਲਿੰਚੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੋਸਟਡ ਮਾਸ ਨਾਲ ਸਰਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.coolinarika.com/recept/turkey-with-mlinci ਰਵਾਇਤੀ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀ ''ਮਲਿੰਚੀ,  ''ਤੁਰਕੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ] * [http://www.slovenia.info/en/Dishes-and-Recipes/Roasted-Duck-with-Mlinci-and-Red-Cabbage.htm?recepti=9896&lng=2 ਸਲੋਵੇਨੀ ਬਤਖ਼ ਨਾਲ ਮਲਿੰਚੀ ਸਮੱਗਰੀ] * [https://web.archive.org/web/20170510150619/http://www.kuhinjica.rs/recepti/glavno-jelo/vojvodjanski-file-sa-mlincima ਵੋਜਵਾਦਾਸੰਕੀ ਮਲਿੰਚੀ ਸੂਰ ਨਾਲ] * [https://web.archive.org/web/20090420141136/http://www.bbc.co.uk/food/recipes/database/duckwithcroatianmlin_74891.shtml ਬਤਖ਼ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀ ''ਮਲਿੰਚੀ ''ਅਤੇ ਖੀਰੇ ਨਾਲ ਕਰੀਮ ਵਿਅੰਜਨ] * [https://www.youtube.com/watch?v=QroUTPsRLYY ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਚਾਰ 'ਮਲਿੰਚੀ'-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ]] rz5q0aj2kki7flsfykfury5f26qb70y 0 112318 854403 843458 2026-11-11T21:19:08Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20261111sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 854403 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = ਅੰਡਕੋਸ਼ ਮਰੋੜ | synonyms = ਅੰਡਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਪੈਣਾ<ref name=Mer2018Pro>{{cite web |title=Adnexal Torsion |url=https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/benign-gynecologic-lesions/adnexal-torsion |website=Merck Manuals Professional Edition |accessdate=12 September 2018}}</ref> | image = Gray1170.png | caption = ਮਾਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਟ੍ਰੈਕਟ ਦੀ ਧਮਣੀਆਂ: ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਧਮਨੀਆਂ, ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੀ ਧਮਣੀ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦੀਆਂ ਧਮਣੀਆਂ। (ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਅਤੇ ਅੰਡੇਰੀ ਤਰਾਸਦੀ ਉਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) | field =ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ | symptoms = ਪੇਲਵਿਕ ਦਰਦ<ref name=Rob2017/> | complications = ਬਾਂਝਪਣ<ref name=Rob2017/> | onset = | duration = | types = | causes = | risks = ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਗੱਠਿਆਂ, ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦਾ ਵੱਧਣਾ, ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਟਿਊਮਰ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ, ਜਣਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਆਦਿ<ref name=Rob2017/><ref name=As2015/> | diagnosis = ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਸੀ ਟੀ ਸਕੈਨ ਜਾਂ ਅਲਟਰਾਸਾਉਂਡ<ref name=Mer2018Pro/><ref name=Rob2017/> | differential = ਐਪੇਡੈਸਿਟੀਸ, ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਲਾਗ, ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ, ਐਕਟੋਪਿਕ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ<ref name=Rob2017/> | prevention = | treatment = ਸਰਜਰੀ<ref name=Mer2018Pro/> | medication = | prognosis = | frequency = ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 6<ref name=Rob2017/> | deaths = }} '''ਅੰਡਕੋਸ਼ ਮਰੋੜ''' ਜਾਂ '''ਅੰਡਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਪੈਣਾ '''ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ [[ਅੰਡਕੋਸ਼]] ਦੂਜੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ਮੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਘੱਟ ਜਾਣਾ।<ref name="As2015">{{Cite journal|last=Asfour|first=V|last2=Varma|first2=R|last3=Menon|first3=P|date=2015|title=Clinical risk factors for ovarian torsion.|journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology|volume=35|issue=7|pages=721–5|doi=10.3109/01443615.2015.1004524|pmid=26212687}}</ref><ref name="Ros2007">{{Cite book|url=https://books.google.ca/books?id=in48L_svigcC&pg=PA395|title=CT and MRI of the Abdomen and Pelvis: A Teaching File|last=Ros|first=Pablo R.|last2=Mortele|first2=Koenraad J.|date=2007|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781772372|page=395|language=en}}</ref> ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਲਵੀਕ ਦਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਦਰਦ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੋਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਚਿਆਣ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗ, ਖ਼ੂਨ ਵਹਿਣ ਜਾਂ ਬਾਂਝਪਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਗੱਠਿਆਂ, ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦਾ ਵੱਧਣਾ, ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਟਿਊਮਰ, [[ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ]], ਜਣਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Ros2017">{{Cite book|title=Rosen's Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice|last=Wall|first=Ron|date=2017|publisher=Elsevier|isbn=978-0323354790|edition=9|page=1232}}</ref> ਸੀ ਟੀ ਸਕੈਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਲਟਰਾਸਾਉਂਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਦਾਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਚਿਤ ਢੰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰਜਰੀ ਨਿਦਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਹੈ। ਸਰਜਰੀ ਇਲਾਜ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਡਕੋਸ਼ ਅਕਸਰ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਹ ਹਾਲਤ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 10% ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ। ਨਿਦਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 6 ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Rob2017">{{Cite journal|last=Robertson|first=JJ|last2=Long|first2=B|last3=Koyfman|first3=A|date=April 2017|title=Myths in the Evaluation and Management of Ovarian Torsion.|url=https://archive.org/details/journal-of-emergency-medicine_2017-04_52_4/page/449|journal=The Journal of emergency medicine|volume=52|issue=4|pages=449–456|doi=10.1016/j.jemermed.2016.11.012|pmid=27988260}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ == ਅੰਡਕੋਸ਼ ਮਰੋੜ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਅਕਸਰ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਤਿੱਖੀ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕਤਰੂਰੀ ਪੇਟ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 70% ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਚਿਆਣ]] ਅਤੇ [[ਕੈ|ਉਲਟੀ]] ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{EMedicine|article|795994|Ovarian Torsion}}</ref> == ਪਾਥੋਫਜ਼ੀਓਲੋਜੀ == ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮਰੋੜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਣਨ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਫੰਡ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਵਾਧੇ ਲੈਟਲ ਪਿੰਜਰੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਟਿਊਮਰ ਦਾ ਪੁੰਜ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਮਰੋੜ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਦੀ ਮਰੋੜ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲੋਪਿਅਨ ਟਿਊਬ ਦੀ ਮਰੋੜ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਨਾੜੀ ਦੇ ਪੇਸਟਿਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਗ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਮੇਸੋਵਰਜੈਰੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬ ਮੇਸੋਸਲਪਿੰਕਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। 80% ਵਿੱਚ, ਮਰੋੜ ਇੱਕਤਰਤਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। == ਨਿਦਾਨ == ਅੰਡਕੋਸ਼ ਮਰੋੜ ਦੀ ਸਹੀ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਅਕਸਰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤਸ਼ਖੀਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅੰਡਕੋਸ਼ਿਕ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰੋਟੇਟਿਵ ਨਿਦਾਨ ਸਿਰਫ 46% ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Bar-On">{{Cite journal|last=Bar-On|first=Shikma|last2=Mashiach|first2=Roy|last3=Stockheim|first3=David|last4=Soriano|first4=David|last5=Goldenberg|first5=Motti|last6=Schiff|first6=Eyal|last7=Seidman|first7=Daniel S.|year=2010|title=Emergency laparoscopy for suspected ovarian torsion: are we too hasty to operate?|journal=Fertility and Sterility|volume=93|issue=6|pages=2012–5|doi=10.1016/j.fertnstert.2008.12.022|pmid=19159873}}</ref> === ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਉਂਡ === ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਉਂਡੋਗ੍ਰਾਫੀ ਚੋਣ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਹੈ।<ref name="radiopaedia">{{Cite web|url=http://radiopaedia.org/articles/ovarian-torsion|title=Ovarian torsion|last=Weerakkody|first=Yuranga|last2=Dixon|first2=Andrew|website=[[Radiopaedia]]}}</ref> ਨਿਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡੋਪਲਰ ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਉਂਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="pmid10785237">{{Cite journal|last=Peña|first=Joseph E|last2=Ufberg|first2=David|last3=Cooney|first3=Nancy|last4=Denis|first4=André L|year=2000|title=Usefulness of Doppler sonography in the diagnosis of ovarian torsion|journal=Fertility and Sterility|volume=73|issue=5|pages=1047–50|doi=10.1016/S0015-0282(00)00487-8|pmid=10785237}}</ref><ref name="pmid18412795">{{Cite journal|date=April 2008|title=Diagnosis of ovarian torsion by three-dimensional power Doppler in first trimester of pregnancy|journal=J. Obstet. Gynaecol. Res.|volume=34|issue=2|pages=266–70|doi=10.1111/j.1447-0756.2008.00768.x|pmid=18412795}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡੋਪਲਰ ਵਹਾਅ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਰੋੜ ਵਿੱਚ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ - ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਸ਼ਖੀਸ਼ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Emergency Medicine|url=https://archive.org/details/emergencymedicin06edunse|last=Tintinalli|first=Judith|date=2004|publisher=McGraw Hill Professional|isbn=978-0-07-138875-7|page=[https://archive.org/details/emergencymedicin06edunse/page/904 904]}}</ref> ਡੋਪਲਰ ਸੋਨੋਗ੍ਰਾਫੀ 'ਤੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੀ ਕਮੀ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੀ ਮਰੋੜ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ।ਪਥੌਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੇ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਓ.ਟੀ. ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਓ.ਟੀ. ਲਈ ਅਸੈਂਬਲ ਅੰਡੇਸ਼ਵਰਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 78% ਅਤੇ 71% ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਾਲ 44% ਅਤੇ 92% ਹੈ। ਡੋਪਲਰ ਸੋਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸਿਹਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ]] qa6wxzmcy5dbqtm6dm6k3n2gaq5x0kc 0 114181 854388 838143 2026-11-11T19:59:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854388 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਪੁਖਰਾਜ ਭੱਲਾ|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1994|11|20}}|birth_place=[[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]]|education=[[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਪਟਿਆਲਾ]]|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਗਾਇਕ]] ਅਤੇ [[ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ]]|spouse=|children=|years_active=੨੦੧੩-ਵਰਤਮਾਨ|website=|parents=* [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]] * ਪਰਮਿੰਦਰ ਭੱਲਾ}} '''ਪਖਰਾਜ ਭੱਲਾ''' (ਜਨਮ ੨੦ ਨਵੰਬਰ ੧੯੯੪) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ [[ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼]] ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm5415569/|title=Pukhraj Bhalla|website=IMDb|language=en|access-date=2019-01-07}}</ref> ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ੨੦੧੩ ਵਿੱਚ "[[ਸਟੂਪਿਡ ੭]]" ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ [[ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼]] "[[ਯਾਰ ਜਿਗਰੀ ਕਸੂਤੀ ਡਿਗਰੀ]]" ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜਾਲ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜਿੰਦਗੀ == ਪਖਰਾਜ ਭੱਲਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈਂਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://bollyhollybaba.com/pukhraj-bhalla-biography/|title=Pukhraj Bhalla Biography (Yaar Jigri Kasuti Degree) {{!}} Family {{!}} Movies|last=Brar|first=Jagmeet|date=2018-10-17|website=Bolly Holly Baba|language=en-US|access-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106171721/https://bollyhollybaba.com/pukhraj-bhalla-biography/|archive-date=2018-11-06|url-status=dead}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == * [[ਸਟੂਪਿਡ ੭]](੨੦੧੩) * [[ਰੋਂਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਆਹ ਪਿੱਛੋਂ]](੨੦੧੩) * [[ਵਿਸਾਖੀ ਲਿਸਟ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਿਸਾਖੀ ਲਿਸਟ]](੨੦੧੬) * [[ਹਰਜੀਤਾ]](੨੦੧੭) * [[ਗੋਲਕ ਬੁਗਨੀ ਬੈਂਕ ਤੇ ਬਟੁਆ]] (੨੦੧੭) * [[ਅਫਸਰ (2018 ਫਿਲਮ)|ਅਫ਼ਸਰ]] (੨੦੧੮) * [[ਤੇਰੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀਆਂ]] (੨੦੧੯) == ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ == * [[ਯਾਰ ਜਿਗਰੀ ਕਸੂਤੀ ਡਿਗਰੀ]] (੨੦੧੮) == ਹਵਾਲੇ == dsm4vmkkd4xqefmb9srqr66jwrmcypo 0 115876 854342 743395 2026-11-11T16:01:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854342 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1963|5|30}} | image = Nasrin_Sotoudeh.jpg | birth_place = [[ਤੇਹਰਾਨ]], [[ਈਰਾਨ]] | occupation = ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕੀਲ | residence = | alma_mater = [[ਸ਼ਹੀਦ ਬੇਹਸ਼ਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | nationality = ਇਰਾਨੀ | spouse = ਰਜ਼ਾ ਖੰਦਾਨ | children= 2 | awards= [[ਪੀਈਐਨ / ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਬਾਰਬਰਾ ਗੋਲਡਸੱਪ ਐਵਾਰਡ]] (2011)<br>[[ਸਖਾਰੋਵ ਇਨਾਮ]] (2012) | website = {{URL|nasrinsotoudeh.com}} }} '''ਨਸਰੀਨ ਸਤੂਦੇਹ''' ('''ਸੋਤੂਦੇਹ''' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ''';'''{{lang-fa|نسرین ستوده}})) [[ਈਰਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦੀ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਈਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਬਾਲਗ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="bbc">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11243683|title=Iran opposition lawyer Nasrin Sotoudeh detained|date=9 September 2010|access-date=23 October 2010|publisher=BBC News}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਇੰਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਈਸਾ ਸਹਰਖ਼ਿਜ਼, [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵਿਜੇਤਾ [[ਸ਼ੀਰੀਨ ਏਬਾਦੀ]] ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮੂਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ (ਇਰਾਨ) ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਸ਼ਮਤ ਤਬਾਰਜ਼ਦੀ ਮਲ ਹਨ।<ref name="HRW">{{Cite web|url=https://www.hrw.org/fr/news/2010/10/01/iran-lawyers-defence-work-repaid-loss-freedom|title=Iran: Lawyers' defence work repaid with loss of freedom|date=1 October 2010|publisher=Human Rights Watch|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiSr3nos?url=http://www.hrw.org/fr/news/2010/10/01/iran-lawyers-defence-work-repaid-loss-freedom|archive-date=27 October 2012|access-date=26 April 2011}}</ref> ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="bbc"/> ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਏਵਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="rfarda">{{Cite news|url=http://www.rferl.org/content/Jailed_Iranian_Lawyers_Condition_Unknown_One_Month_Into_Hunger_Strike/2201862.html|title=Jailed Iran Lawyer 'Gets Family Visit, Ends Hunger Strike'|date=26 October 2010|work=Radio Farda|access-date=27 October 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiI5QCTQ?url=http://www.rferl.org/content/Jailed_Iranian_Lawyers_Condition_Unknown_One_Month_Into_Hunger_Strike/2201862.html|archive-date=26 October 2012}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ 20 ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਤੇ ਰੋਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਤੂਦੇਹ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਛੇ ਸਾਲ ਲਈ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਘਟਾ ਕੇ ਦਸ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। == ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਨਸਰੀਨ ਸਤੂਦੇਹ ਦਾ ਜਨਮ 1963 ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਧਾਰਮਿਕ, ਮੱਧ-ਵਰਗੀ" ਈਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="payvand">{{Cite news|url=http://www.payvand.com/news/10/sep/1137.html|title=IMPRISONED -- Nasrin Sotoudeh: A Mother, A Lawyer, An Activist|last=Azadeh Davachi|date=15 September 2010|work=Payvand|access-date=13 January 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiT7qHXt?url=http://www.payvand.com/news/10/sep/1137.html|archive-date=27 October 2012}}</ref> ਉਹ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਕੌਮੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ 53 ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਤਹਿਰਾਨ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦ ਬੇਹਸ਼ਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਪਈ।<ref name="payvand1">{{Cite news|url=http://www.payvand.com/news/07/may/1333.html|title=Nasrin Sotoudeh: The Ardent, Passionate and Dedicated Attorney at Law|last=Syma Sayyah|date=29 May 2007|work=Payvand|access-date=13 January 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/6CW30Uj1z?url=http://www.payvand.com/news/07/may/1333.html|archive-date=28 November 2012|dead-url=no}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਤੂਦੇਹ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬਾਰ ਐਗਜ਼ਾਮ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮਿਟ ਦੀ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪਈ।<ref name="payvand" /> ਸਤੂਦੇਹ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਜ਼ਾ ਖੰਦਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref name="amnesty">{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/087/2010/en/|title=Iran: Demand Release of human rights lawyer, Nasrin Sotoudeh|date=9 September 2010|publisher=Amnesty International|access-date=29 October 2010}}</ref> ਸਤੂਦੇਹ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਹੀ ਹੈ ਕਿ ਰਜ਼ਾ "ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਹੈ," ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਿਆ ਹੈ।<ref name="payvand1"/> == ਕੰਮ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਸਤੂਦੇਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਰਾਨੀ ਹਾਊਸਿੰਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਕਨੂੰਨੀ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਤੇਜਰਾਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ "ਅਲਜੀਰੀਆ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸੰਮਨਾਂ" ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ "ਇਰਾਨ ਵਲੋਂ [[ਹੇਗ|ਹੇਗ ਵਿੱਚ]] ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੇਸ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਲੀਲਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।"।<ref name="payvand1"/> ਸਤੂਦੇਹ ਦਾ "ਨਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ" ''ਦਰੀਚੇਚ'' ਜਰਨਲ ਦੇ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ, ਰਿਪੋਰਟਾਂ, ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ-ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ "ਜਿਸ ਨੇ ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ ਬਣਾਇਆ।".<ref name="payvand"/> 1995 ਵਿੱਚ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਰ (''ਕਾਨੂਨ ਵੋਕਲਾ'') ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref name="payvand1"/> ਸਤੂਦੇਹ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੀੜਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੌਂਪਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੀਮਾਰ ਜਾਂ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਆਪ ਪੀੜਤ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name="payvand1" /> ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਤੂਦੇਹ ਨੇ ਕੌਰਸ਼ ਜਾਈਮ, ਈਸਾ ਸਹਰਖਿਜ਼, ਹਸ਼ਮਤ ਤਬਾਰਜ਼ਦੀ, ਨਾਹੀਦ ਕੇਸ਼ਾਵਰਜ, ਪਰਵੀਨ ਅਰਦਾਲਨ, ਓਮੀਦ ਮੇਮਾਰੀਅਨ, ਅਤੇ ਰੋਇਆ ਤੋਲੂਈ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref name="rfarda"/><ref name="payvand1"/> ਉਸ ਨੇ [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ [[ਸ਼ੀਰੀਨ ਏਬਾਦੀ]] ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਡਿਫੈਂਡਰਜ਼ ਆਫ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਸੈਂਟਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="WP">{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-26750613.html|title=Iran cracking down on lawyers who defend dissidents|last=Thomas Erdbrink|date=16 November 2010|website=The Washington Post|publisher={{Subscription required|via=[[HighBeam Research]]}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312093628/https://www.highbeam.com/doc/1P2-26750613.html|archive-date=12 March 2016|dead-url=yes|access-date=26 October 2012}}</ref> ਸਤੂਦੇਹ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਏਬਾਡੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਏਬਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਤੂਦੇਹ, ਆਖ਼ਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੋਖਮ ਲੈਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ"। ਸਾਬਕਾ ਚੈੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਵਾਸਲਾਵ ਹਾਵੇਲ]] ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ [[ਮੀਰ-ਹੋਸੇਨ ਮੁਸਾਵੀ|ਮੀਰ-ਹੋਸੈਨ ਮੁਸਾਵੀ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਜ਼ਾਹਰਾ ਰਾਹਨਾਵਰਦ ਨੇ ਵੀ ਸਤੂਦੇਹ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="rfarda" /> == ਪਹਿਲੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ == 28 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ, ਇਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਤੂਦੇਹ ਦੇ ਦਫਤਰ ਉੱਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਤੂਦੇਹ ਇੱਕ ਡਚ-ਇਰਾਨੀ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਾਹਰਾ ਬਹਰਾਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਛਾਪਾ ਬਹਰਾਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref>{{Cite web|url=http://vorige.nrc.nl/binnenland/article2611820.ece/Inval_bij_advocate_Bahrami_in_Teheran|title=Inval bij advocate Bahrami in Teheran|date=31 August 2010|website=[[NRC Handelsblad]]|language=Dutch|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiPVkYJM?url=http://vorige.nrc.nl/binnenland/article2611820.ece/Inval_bij_advocate_Bahrami_in_Teheran|archive-date=27 October 2012|access-date=30 January 2011}}</ref><ref>{{Citation}}</ref> 4 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="bbc"/> ''[[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'' ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਜ਼ੁਲਮੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਸੀ।<ref name="WP"/> [[ਤਸਵੀਰ:Persian_Community_Demonstration_for_Nasrin_Sotoudeh_The_Hague_15_Dec_2012.JPG|thumb| ਨਸਰੀਨ ਸਤੂਦੇਹ ਦੇ ਸਮਰਥਕ [[ਹੇਗ]], ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ (2012) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ]] [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]] ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਫੌਰੀ ਮਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਡੱਟ ਕੇ ਖੜਨ ਲਈ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ "ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੁਰੇ ਸਲੂਕ ਦਾ ਖਤਰਾ" ਸੀ।<ref name="amnesty"/> ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ ਈਵਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ<ref name="rfarda"/> 9 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੇ ਲਾਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ "ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ" ਅਤੇ "ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ" ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ 20 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/01/11/world/middleeast/11tehran.html|title=Iran Sentences Human Rights Lawyer to 11 Years in Jail|last=William Yong|date=10 January 2011|work=The New York Times|access-date=13 January 2011}}</ref> ਇਕ ਅਪੀਲ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਤੂਦੇਹ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਛੇ ਸਾਲ ਲਈ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਘਟਾ ਕੇ ਦਸ ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref name="G149">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/sep/14/iran-nasrin-sotoudeh-jail-sentence|title=Iranian lawyer Nasrin Sotoudeh has jail sentence reduced|last=Saeed Kamali Dehghan|date=14 September 2011|work=The Guardian|access-date=7 August 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiUb5IkN?url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/sep/14/iran-nasrin-sotoudeh-jail-sentence|archive-date=27 October 2012}}</ref> 13 ਜੂਨ 2018 ਨੂੰ, ਨਸਰੀਨ ਸਤੂਦੇਹ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ "ਕੌਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ" ਲਈ ਪੰਜ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[https://www.ibanet.org/Article/NewDetail.aspx?ArticleUid=b8792a2a-ef48-40c1-961f-a2dd71ff5bf6 ਬਹਿਰੀ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨਸਰੀਨ ਸੋਟੋਦਿਹ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ]</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2018/aug/26/no-choice-jailed-iranian-lawyer-nasrin-sotoudeh-goes-on-hunger-strike 'ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ': ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਈਰਾਨੀ ਵਕੀਲ ਨਸਰੀਨ ਸੋਟੋਡੇਹ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ]</ref> === ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲਾਂ === *25 ਸਤੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਤੇ ਫੋਨ ਕਾਲ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ।<ref name="rfarda"/><ref name="ap">{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2010/10/06/jailed-iranian-opposition-lawyer-hunger-strike/|title=Jailed Iranian opposition lawyer on hunger strike|date=6 October 2010|access-date=26 October 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiHziXsb?url=http://www.foxnews.com/world/2010/10/06/jailed-iranian-opposition-lawyer-hunger-strike/|archive-date=26 October 2012|publisher=Fox News|agency=Associated Press}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਤੂਦੇਹ ਨੇ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ।<ref name="rfarda" /> * 17 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਸਤੂਦੇਹ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਨਿਸਚਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/world_now/2012/10/imprisoned-lawyer-hunger-strike-iran.html|title=Imprisoned lawyer in Iran goes on hunger strike|last=Ramin Mostaghim|date=18 October 2012|website=Los Angeles Times|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVyBMBHK?url=http://latimesblogs.latimes.com/world_now/2012/10/imprisoned-lawyer-hunger-strike-iran.html|archive-date=18 October 2012|access-date=18 October 2012}}</ref> ਹੜਤਾਲ ਦੇ 47 ਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ: <blockquote> ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਇੰਨੀ ਸਖ਼ਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ. ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਜ਼ਰ, ਚੱਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਤਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ. </blockquote> 4 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਸਤੂਦੇਹ ਨੇ ਏਵਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 49 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਚੁੱਕਣ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ।<ref name="Kalame">{{Cite web |url=http://www.kaleme.com/1391/09/14/klm-122901/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-03-13 |archive-date=2016-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017053137/http://www.kaleme.com/1391/09/14/klm-122901/ |url-status=dead }}</ref> * 29 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, ਸਤੂਦੇਹ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ.<ref>{{Cite web |url=https://www.frontlinedefenders.org/en/case/nasrin-sotoudeh-arrested |title=ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਡਿਫੈਂਡਰ ਨਾਸਿਨ ਸੋਟੋਡੇਹ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ |access-date=2019-03-13 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420182915/https://www.frontlinedefenders.org/en/case/nasrin-sotoudeh-arrested |url-status=dead }}</ref> === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ === ਸਤੂਦੇਹ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="G149"/> ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿਚ, ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੁਹਿੰਮ, [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]], ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਜਿਊਰਿਸਟਜ਼, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ, ਇਰਾਨੀਅਨ ਲੀਗ ਫਾਰ ਦ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ, ਦ ਯੂਨੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੇਸ ਐਡਵੋਕੈਟਸ ਅਤੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਾਹੀਂ ਸਤੂਦੇਹ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।<ref name="HRW"/> ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸਤੂਦੇਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ "ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ" ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ "ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਵਾਜ਼" ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-246139393.html|title=Conviction of Human Rights Lawyer Nasrin Sotoudeh|last=Philip J. Crowley|date=10 January 2011|publisher=States News Service {{Subscription required|via=[[HighBeam Research]]}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018204657/https://www.highbeam.com/doc/1G1-246139393.html|archive-date=18 October 2016|dead-url=yes|access-date=26 October 2012}}</ref> 20 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਦੂਤਘਰ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਰੋਸ ਕੀਤਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-244915796.html|title=Protest for detained solicitor|date=21 December 2010|website=The Mirror|publisher={{Subscription required|via=[[HighBeam Research]]}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315031421/https://www.highbeam.com/doc/1G1-244915796.html|archive-date=15 March 2016|dead-url=yes|access-date=26 October 2012}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਲਾਅ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name="G149" /> 26 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ, ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਸਖਾਰੋਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਸਹਿ-ਵਿਜੇਤਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਈਰਾਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਜਫ਼ਰ ਪਨਾਹੀ|ਜਫਰ ਪਨਾਹੀ]] ਨਾਲ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ।<ref name="G2610" /> ਯੂਰਪੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਰਟਿਨ ਸ਼ੁਲਜ਼ ਨੇ "ਇਕ ਔਰਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਡਰ ਅਤੇ ਧਮਕੀ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ."<ref>{{Cite news|url=http://www.upi.com/Top_News/World-News/2012/10/26/Jailed-Iranians-win-EU-prize/UPI-71301351278456/|title=Jailed Iranians win EU prize|date=26 October 2012|access-date=26 October 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiGXNzNi?url=http://www.upi.com/Top_News/World-News/2012/10/26/Jailed-Iranians-win-EU-prize/UPI-71301351278456/|archive-date=26 October 2012|agency=United Press International}}</ref> ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਲਈ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਕੈਥਰੀਨ ਐਸ਼ਟਨ ਨੇ ਇਨਾਮ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਨਸਰੀਨ ਸਤੂਦੇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਖੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪੈਰਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ. ....ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਰਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।"<ref name="G2610">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/26/nasrin-sotoudeh-jafar-panahi-sakharov-prize|title=Nasrin Sotoudeh and director Jafar Panahi share top human rights prize|last=Saeed Kamali Dehghan|date=26 October 2012|website=The Guardian|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiGHa6T3?url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/oct/26/nasrin-sotoudeh-jafar-panahi-sakharov-prize|archive-date=26 October 2012|access-date=26 October 2012}}</ref> ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਫਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਿਲੀਅਮ ਨਿਕੋਲਸ ਗੋਮਸ ਨੇ [https://www.newsghana.com.gh/iran-immediately-and-unconditionally-release-ms-nasrin-sotoudeh/ ਨਸਰੀਨ ਸਤੂਦੇਹੇ ਦੀ] ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਬੇ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>"ਇਰਾਨ: ਮਿਸਨ ਨਾਸਿਨ ਸੋਟੋਡੇਏ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾ" ਨਿਊਜ਼ ਘਾਨਾ, 30 ਅਗਸਤ, 2018 https://www.newsghana.com.gh/iran-immediately-and-unconditionally-release-ms-nasrin-sotoudeh/</ref><ref>[https://twitter.com/Wnicholasgomes/status/1035075242803306496 https://twitter.com/wnicholasgomes/status/1035075242803306496]</ref> 22 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਦੇ 60 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਸਨ ਰੋਹਾਨੀ ਤੋਂ ਸਤੂਦੇਹ ਦੀ "ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾਈ" ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।<ref>[https://en.radiofarda.com/a/european-mps-call-for-iranian-human-rights-lawyer-s-release/29449222.html ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਈਰਾਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਕਾਲ ਕਰੋ]</ref> === ਰਿਹਾਈ === ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਹਸਨ ਰੂਹਾਨੀ|ਹੁਸਨ ਰੋਹਾਨੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਤਕਰੀਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਮੋਹਸੇਨ ਅਮੀਨਜਦੇਦ ਸਮੇਤ ਹੋਰ 10 ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਸਮੇਤ 18 ਸਤੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-24151298|title=Iran: Nasrin Sotoudeh 'among freed political prisoners'|date=18 September 2013|publisher=BBC News|access-date=2 October 2013}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਜਲਦ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news/iran-nasrin-sotoudeh-released-2013-09-18|title=Iran releases prominent human rights lawyer|last=|date=18 September 2013|website=|publisher=Amnesty International|access-date=2 October 2013|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006080654/http://www.amnesty.org/en/news/iran-nasrin-sotoudeh-released-2013-09-18|dead-url=yes}}</ref> == ਦੂਜੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ == 6 ਮਾਰਚ, 2019 ਨੂੰ, ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਆਧਾਰਤ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਤੂਦੇਹ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਿਜਾਬ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਏਵਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/iran-lawyer-convicted-defending-women-protesters-055311364.html|title=Iran lawyer convicted after defending women protesters|last=Jon Gambrell|date=6 March 2019|access-date=6 March 2019}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 2011 ਪੀਈਐਨ / ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਬਾਰਬਰਾ ਗੋਲਡਸੱਪ ਐਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=http://www.pen.org/page.php/prmID/448|title=PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award|publisher=PEN American Center|archive-url=https://www.webcitation.org/6BiKgIVAy?url=http://www.pen.org/page.php/prmID/448|archive-date=27 October 2012|access-date=26 October 2012}}</ref> * 2011 ਦੱਖਣੀ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਲਾਅ ਰੂਲ ਆਫ਼ ਲਾ ਸਾਈਟੇਸ਼ਨ<ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2353620261.html|title=Law School Honors Iranian Human Rights Attorney|date=21 May 2011|publisher=US Federal News Service {{Subscription required|via=[[HighBeam Research]]}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309190510/https://www.highbeam.com/doc/1P3-2353620261.html|archive-date=9 March 2016|dead-url=yes|access-date=26 October 2012}}</ref> * 2011 ਜੂਜ਼ੇਪੇ ਮੋਟਾ ਮੈਡਲ<ref>http://motta.gidd.eu.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222040927/http://motta.gidd.eu.org/ |date=2014-02-22 }} ਜੂਜ਼ੇਪੇ ਮੇਟਾ ਮੈਡਲ ਵੈਬਸਾਈਟ</ref> * 2012 ਸਖਾਰੋਵ ਇਨਾਮ<ref name="G2610"/> * 21 ਸਤੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਟ੍ਰੀਬਿਊਟ ਵਜੋ 23 ਵਾਂ ਲੁਡੋਵਿਕ-ਟ੍ਰਰੀਏਕਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1986 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.ludovictrarieux.org/uk-page3.callplt2018.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406213915/http://www.ludovictrarieux.org/uk-page3.callplt2018.htm |archive-date=2019-04-06 |url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == == ਹਵਾਲੇ == <references group=""></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://persiandutch.com/2012/12/16/perzen-demonstreerden-voor-de-tweede-kamer/ Holland's Persian Community's Demonstration for Nasrin Sotoudeh Freedom] (Persian Dutch Network) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] aev6bneqet2mvrf1uakdrrwq11cw9n9 0 117377 854430 852246 2026-11-11T23:58:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854430 wikitext text/x-wiki {{Infobox volleyball player | name =ਬਰੂਨੋ ਰੇਜ਼ੈਂਡੇ | image = Bruno Rezende2.jpg | caption = | imagesize = | fullname = ਬਰੂਨੋ ਮੋਸਾ ਡੀ ਰੇਜੈਂਡੇ | nationality= ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1986|7|2}} | birth_place = [[ਰਿਓ ਡੇ ਜਾਨੇਰਿਓ]], [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] | height = {{height|m=1.90|precision=0}} | weight = {{convert|76|kg|lb|abbr=on}} | spike = {{convert|323|cm|abbr=on}} | block = {{convert|302|cm|abbr=on}} | position = ਸੈਟਰ | currentclub = [[ਵਾਲੀ ਲਿਊਬ|ਚੇਵੇਤਾਨੋਵਾ]] | currentnumber = 1 | years = 2005–2011<br>2011<br>2011–2012<br>2012–2014<br>2014–2016<br>2016–2017<br>2017–2018<br>2018– | clubs | nationalyears = 2005–2006<br>2007– | nationalteam = [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਮਰਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਅੰਡਰ-19|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਯੂ-19]]<br>[[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਮਰਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ|ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]}} {{MedalGold|[[2016 ਉਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ – ਮਰਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|2016 ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ]]|[[Volleyball at the 2016 Summer Olympics – Men's team rosters#Brazil|ਟੀਮ]]}} {{MedalSilver|[[2008 ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ – ਮਰਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|2008 ਬੀਜਿੰਗ]]|[[Volleyball at the 2008 Summer Olympics – Men's team rosters#Brazil|ਟੀਮ]]}} {{MedalSilver|[[2012 ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ – ਮਰਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟt|2012 ਲੰਡਨ]]|[[Volleyball at the 2012 Summer Olympics – Men's team rosters#Brazil|ਟੀਮ]]}} {{MedalCompetition|[[ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}} {{MedalGold|[[2010 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2010 ਇਟਲੀ]]|[[2014 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} {{MedalSilver|[[2014 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2014 ਪੋਲੈਂਡ]]|[[2014 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} {{MedalSilver|[[2018 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ|2018 ਇਟਲੀ-ਬੁਲਗਾਰੀਆ]]|[[2018 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} {{MedalCompetition|[[ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]]}} {{MedalGold|[[2007 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2007 ਜਪਾਨ]]|[[2007 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} {{MedalBronze|[[2011 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2011 ਜਪਾਨ]]|[[2011 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਮਰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} {{MedalCompetition|[[ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਗਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ|ਵਰਲਡ ਗਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ]]}} {{MedalGold|[[2009 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਮਰਦ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਗਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ|2009 ਜਪਾਨ]]|[[2009 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਮਰਦ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਗਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ|ਟੀਮ]]}} {{MedalGold|[[2013 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਮਰਦ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਗਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ|2013 ਜਪਾਨ]]|[[2013 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਮਰਦ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਗਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ|ਟੀਮ]]}} {{MedalGold|[[2017 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਮਰਦ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਗਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ|2017 ਜਪਾਨ]]|[[2017 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਮਰਦ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਗਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ|ਟੀਮ]]}} {{MedalCompetition|[[ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ|ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ]]}} {{MedalGold|[[2009 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ|2009 ਬੈਲਗਰੇਡ]]|[[2009 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} {{MedalGold|[[2010 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ|2010 ਕੋਰਡੋਬਾ]]|[[2010 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} {{MedalSilver|[[2011 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ|2011 ਜਾਂਸਕ]]|[[2011 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} [[ਕਾਂਸੀ ਤਗਮਾ]]|[[2013 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ|2013 ਮਾਰ ਦੇਲ ਪਲਾਟਾ]]|[[2013 ਐਫ.ਆਈ.ਵੀ.ਬੀ. ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ|ਟੀਮ]]}} [[ਤਸਵੀਰ:Bruno_Bruninho_Mossa_De_Rezende_(Legavolley_2018).jpg|thumb|ਬਰੂਨੋ ਮੋਸਾ ਡੀ ਰਜ਼ੈਂਡੇ(2018)]] '''ਬਰੂਨੋ ਮੋਸਾ ਡੀ ਰੇਜ਼ੈਂਡੇ''' (ਜਨਮ 2 ਜੁਲਾਈ 1986) ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ]] [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਵਾਲੀਵਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, 2016 ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਡਬਲ ਰੋਲਟਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ([[ਬੀਜਿੰਗ]] 2008, ਲੰਡਨ 2012), 2010 ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਵਰਲਡ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ ਕੱਪ (2009, 2013) ਦਾ ਡਬਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ, ਸਾਊਥ ਅਮਰੀਕਨ ਚੈਂਪੀਅਨ (2007, 2009, 2011, 2013), ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ, ਪੈਨ ਅਮਰੀਕਨ ਗੇਮਸ, ਬਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ (2004, 2006, 2008) ਦੀ ਮਲਟੀਮੈਡਲਿਸਟ, 2009, 2010, 2013), ਇਟਾਲੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ (2016)<ref>{{Cite web|url=https://www.famousbirthdays.com/people/bruno-rezende.html|title=Learn about Bruno Rezende|website=Famous Birthdays|language=en|access-date=2019-05-28}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Brasil_é_ouro_no_vôlei_masculino_1039391-210816_v9a13140022.jpg|thumb|ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਬਰਨਾਰਡੋ ਰੈਜ਼ੈਂਡੇ ਨੇ ਰਿਓ 2016 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ]] ਇਹ ਨਾਮ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਨਾਮਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਜਾਂ ਮਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ 'ਮੋਸਾ' ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਜਾਂ ਮਾਮੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਂ 'ਡੀ ਰੇਜੈਂਡੇ' ਹੈ| == ਕੈਰੀਅਰ == ਰੀਜੈਂਡੇ ਨੇ ਯੁਵਕ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ 2005 ਯੂ20 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ | 2007 ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਐਫਆਈਵੀਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ, ਪੈਨ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਡਾਂ, ਐਫਆਈਵੀਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ | 2008 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੇ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੀ | 2009 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰੂਨੋ ਨੇ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਟਰਾਫੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ: ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ ਅਤੇ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਕੱਪ. ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਫਆਈਵੀਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ | 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਪੈਨ ਅਮਰੀਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਿਆ | ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੇ ਐਫਆਈਵੀਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ | 2012 ਵਿਚ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੀ | 2013 ਵਿੱਚ, ਵਰਲਡ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਅਮਰੀਕਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਫਆਈਵੀਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ | 2015 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਆ. | 2016 ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਟਲੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਨੇ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਰੂਨੋ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੇਟਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ | == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬਰੂਨੋ ਸਾਬਕਾ ਵਾਲੀਵਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ "ਬਰਨਾਰਡਿਨੋ"<ref>{{Cite web|url=https://volleybox.net/documentary-about-bernardo-rezende-m17456|title=|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528041933/https://volleybox.net/documentary-about-bernardo-rezende-m17456|archive-date=2019-05-28|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ "ਵੇਰਾ ਮੋਸਾ" ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ | ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ (1980, 1984, 1988) | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1984 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕੋਚ ਹੈ | ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ | ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂਬਾਂਨੋ ਦਾ ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਭਰਾ, ਐਡਸਨ (ਜਨਮ 1981) ਹੈ | ਉਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਲੁਈਸਾ ਸਾਬਕਾ ਵਾਲੀਵਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਫਰਨਾਂਡੇ ਵੈਂਟੂਰਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੀ ਵਿਆਹ ਤੋਂ, ਬਰੂਨੋ ਦੀਆਂ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ, ਜੁਲੀਆ (ਜਨਮ 2002) ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਜਨਮ 2009) |<ref>{{Cite web|url=https://wikimili.com/en/Bruno_Rezende|website=wikimili.com|access-date=2019-05-28|title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528041933/https://wikimili.com/en/Bruno_Rezende|archive-date=2019-05-28|url-status=dead}}</ref> ਬਰੂਨੋ ਨੇ ਕਦੇ-ਨ-ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ | ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਕੌਮੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਰਨਾਰਡੋਹ 2001 ਤੋਂ 2017 ਤਕ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚ ਸਨ | ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਰਨਡੀਨੋਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਬਰੂਨੋ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਮੰਗ ਹੈ |ਬਰੂਨੋ ਫੁਟਬਾਲਰ [[ਨੇਮਾਰ]] ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਹਨ| === ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === 2003/2004 [[ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ]] ਨਾਲ ਕੱਪ. ਬ੍ਰਾਜੀਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ<ref>{{Cite web|url=https://volleybox.net/bruno-rezende-p145/awards|title=Bruno Rezende » awards:|website=Volleybox.net|language=en|access-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528041935/https://volleybox.net/bruno-rezende-p145/awards|archive-date=2019-05-28|url-status=dead}}</ref> 2005/2006 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਕੱਪ. ਬ੍ਰਾਜੀਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ <br>2007/2008 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਕੱਪ. ਬ੍ਰਾਜੀਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ <br>2008/2009 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਕੱਪ. ਬ੍ਰਾਜੀਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ <br>2009/2010 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਕੱਪ. ਬ੍ਰਾਜੀਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ <br>2012/2013 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਕੱਪ. ਬ੍ਰਾਜੀਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ <br>2018/2016 ਕੱਪ ਨਾਲ [[ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ]]. ਇਤਾਲਵੀ ਚੈਮ੍ਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ਕੌਮੀ ਟ੍ਰਾਫੀਆਂ === 2014/2015 ਸਧਾਰਨ [[ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੱਪ]]. ਇਤਾਲਵੀ ਕੱਪ <br>2015/2016 ਸਧਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੱਪ. ਇਟਾਲੀਅਨ ਸੁਪਰਕੈਪ <br>2015/2016 ਸਧਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੱਪ. ਐਸੋਵੀਏਸ਼ਨ ਇਟਾਲੀਅਨ ਕੱਪ === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਰਾਫੀਆਂ === 2009 ਸਧਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੱਪ. ਦੱਖਣੀ ਅਮੇਰਿਕਨ ਕਲੱਬ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ <br>2019 ਸਧਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੱਪ. ਸੀ.ਈ.ਵੀ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ === ਓਲਿੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ === ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2016 ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ ਟੀਮ <br>[[ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ]] - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2008 ਬੀਜਿੰਗ ਟੀਮ <br>ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2012 ਲੰਡਨ ਟੀਮ === ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2010 ਇਟਲੀ ਟੀਮ <br>ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2014 ਪੋਲੈਂਡ ਟੀਮ <br>ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2018 ਇਟਲੀ-ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਟੀਮ === ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ === ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2007 ਜਪਾਨ ਟੀਮ <br>[[ਬ੍ਰੋਨਜ਼ ਮੈਡਲ]] - ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ 2011 ਜਪਾਨ ਟੀਮ === ਵਿਸ਼ਵ ਗ੍ਰੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕੱਪ === ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2009 ਜਪਾਨ ਟੀਮ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2013 ਜਪਾਨ ਟੀਮ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2017 ਜਪਾਨ ਟੀਮ === ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਗ === ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2009 ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ ਟੀਮ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ 2010 ਕੋਰਡੋਬਾ ਟੀਮ <br>ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2011 ਡਨ੍ਸ੍ਕ ਟੀਮ <br>ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2013 ਮਾਰ ਡੇਲ ਪਲਟਾ ਟੀਮ <br>ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2014 ਫਲੋਰੈਂਸ ਟੀਮ <br>ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2016 ਕ੍ਰਾਕੋ ਟੀਮ <br>ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ - ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ 2017 ਕੁਰੀਟੀਬਾ ਟੀਮ === ਸਾਊਥ ਅਮਰੀਕਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2007 ਸੈਂਟੀਆਗੋ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ 2009 ਬੋਗੋਟਾ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2011 ਕੁਈਬਾ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2013 ਕੈਬੋ ਫ੍ਰੀਓ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2015 ਮਾਸੀਓ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 2017 ਸੈਂਟੀਆਗੋ / ਤੇਮੁਕੋ === ਪੈਨ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਡਾਂ === ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ 2007 ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ <br>ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ - ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ 2011 ਗੁਆਡਲਾਜਾਰਾ <br>ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ: 19 ਮਈ 2018 == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਲੀਬਾਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਲੰਪਿਕ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ]] pqe58ld1ufeecqu14680zecumgk3nqo 0 118636 854503 848657 2026-11-12T09:05:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854503 wikitext text/x-wiki '''ਮੈਰੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਜਾਧਵ''' ਐਮ ਬੀ ਈ (1909-1975) ਇਕ ਭਾਰਤੀ [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ]] ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਚੇਨਈ]] ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਐੱਨ ਜੀ ਓ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਗਠਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਾਪਤ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ''ਗਿਲਡ ਆਫ ਸਰਵਿਸ'' [[ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ|ਅਨਾਥਾਂ]], [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ|ਮਾਦਾ ਸਾਖਰਤਾ]], ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਯੂਨਿਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article193841.ece|title=Guild of Service founder’s role hailed|date=30 September 2009|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਮੈਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1909 ਵਿਚ [[ਊਟੀ|ਉਟਾਕਮੁੰਡ]] ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ|ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਵਿਚ ਰੁਸਤਮ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਆਲਮਾਈ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਦਰਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 300-ਮਜ਼ਬੂਤ [[ਪਾਰਸੀ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref name="sculturemaryjadhav">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article229916.ece|title=Mary Clubwala sculpture unveiled|date=14 July 2009|access-date=4 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨੋਗੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। 1930 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਕ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸਰੋ, ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। 1935 ਵਿਚ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਨੋਜੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਮੇਜਰ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਕੇ ਜਾਧਵ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2015/the_parsis_of_madras_3.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2022-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028083001/http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2015/the_parsis_of_madras_3.html |archive-date=2021-10-28 |url-status=dead}}</ref> == ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == 1942 ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ, ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਗਿਲਡ ਆਫ ਸਰਵਿਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿੱਚੀਆਂ ਮਦਦਗਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ। ਮਿਸਜ਼ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਕੰਟੇਨਜ਼, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਡਾਇਵਰੈਸੈਨਲ ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ। ਜਨਤਾ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੁੱਧ ਫੰਡ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਜੇਤੂ 14ਵੀਂ ਆਰਮੀ ਨੇ ਮੈਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੱਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਤਲਵਾਰ ਭੇਂਟ 'ਚ ਦਿੱਤੀ। 1956 ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਮਿਸ ਆਰ ਈ ਕੈਸਟਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸ਼ੈਰਿਫ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/article3035875.ece|title=dated December 20, 1956: New Sheriff of Madras|date=20 December 2006|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/article3035875.ece|title=dated December 20, 1956: New Sheriff of Madras|date=20 December 2006|work=The Hindu|access-date=4 July 2012}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1961 ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]]) ਦੀ ਫੇਰੀ ਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਡਿਊਕ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-09/chennai/32139995_1_royal-couple-queen-elizabeth-ii-prince-philip|title=When Queen came calling|date=9 June 2012|work=The Times of India|access-date=4 July 2012|archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729220401/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-09/chennai/32139995_1_royal-couple-queen-elizabeth-ii-prince-philip|dead-url=yes}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == * ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ਐੱਮ.ਬੀ.ਈ.) (1941 ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਆਨਰਜ਼) <ref>{{London Gazette|issue=35029|supp=y|page=19|date=31 December 1940}}</ref> * [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮਾ ਸ਼੍ਰੀ]] (1955) * [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1968) <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014|dead-url=yes|access-date=21 July 2015}}</ref> * [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ (1975)<ref>{{Cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080131164854/http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|archive-date=31 January 2008|dead-url=yes|access-date=2009-06-28}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.guildofservicecentral.org Guild of Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809151201/http://guildofservicecentral.org/ |date=2018-08-09 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] bv3jmro5cqybea0w7phlr2ngr5v0y8x 0 120414 854372 839313 2026-11-11T18:01:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854372 wikitext text/x-wiki '''ਨੈਣ ਸੁੱਖ''' (ਅਸਲ ਨਾਂ ਖ਼ਾਲਿਦ ਪਰਵੇਜ਼) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563404-punjabis-voice-nain-sukh-interview|title=Punjabi’s authentic voice {{!}} Literati {{!}} thenews.com.pk|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207111525/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563404-punjabis-voice-nain-sukh-interview|archive-date=2021-02-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/Nain-Sukh.php|title=ਨੈਣ ਸੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ|website=www.punjabikahani.punjabi-kavita.com|access-date=2019-09-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%86%E0%A8%88-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%85-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%82-1541095|title=‘ਆਈ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਅ’ ਮਾਣਦਿਆਂ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-08-23}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਨੈਨ ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ 'ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ - ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ' ਲਈ 2015 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ==ਕਿਤਾਬਾਂ== *''ਕਿੱਕਰ ਤੇ ਅੰਗੂਰ'' (ਕਵਿਤਾ) *''ਠੀਕਰੀਆਂ'' *''ਉੱਥਲ ਪੁੱਥਲ'' *''ਸ਼ਹੀਦ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *''ਆਈ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਅ'' *''ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ - ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ'' (ਨਾਵਲ) ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=XkBh4W24wNY ਉਥਲ ਪੁਥਲ - ਕਹਾਣੀ ਕਾਰ: ਨੈਣ ਸੁਖ] *[https://www.youtube.com/watch?v=qPd4YrGAgp4 ਨੈਣ ਸੁਖ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ] *[https://www.youtube.com/watch?v=U47jzVIP2jg&list=PL8FHQ9Jl_6M7PAxIqs0kmxIYSQ33eWCEE&index=2 "Nang Rang" Punjabi Short Story- Nain Sukh] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕ]] 1g7vqevk64p4ss85cpeb7x1av86637e 0 121439 854467 580234 2026-11-12T05:12:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854467 wikitext text/x-wiki '''ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਯੁੱਧ''' ('''ਪੀਐੱਸਵਾਈਏਆਰ'''), ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ '''ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਾਰਜਾਂ''' ('''ਪੀਐਸਵਾਈਓਪੀ''') ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਹਿਲੂ, ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਮਆਈਐਸਓ, ਸਾਈ ਓਪਸ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯੁੱਧ, "ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ", ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ]]।<ref>{{Cite web|url=http://www.journal.forces.gc.ca/vo9/no1/05-clow-eng.asp|title=Forces.gc.ca|date=|publisher=Journal.forces.gc.ca|access-date=2011-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808170957/http://www.journal.forces.gc.ca/vo9/no1/05-clow-eng.asp|archive-date=2019-08-08|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਵਰਤ ਕੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=http://eds.b.ebscohost.com.libezp.lib.lsu.edu/eds/detail/detail?sid=11483538-24de-49b9-a526-8708fa45e67e%40sessioGU9ZWRzLWxpdmUmc2NvcGU9c2l0ZQ%3d%3d#db=edshtl&AN=mdp.39015002229154|title=Psychological warfare; an introduction to ideological propaganda and the techniques of psychological warfare|last=Szunyogh|first=Béla|date=1955|publisher=William-Frederick Press|location=United States|page=13|access-date=2015-02-11}}</ref> ਮਿੱਥੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, [[ਵਿਸ਼ਵਾਸ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ, [[ਵਲਵਲਾ|ਭਾਵਨਾਵਾਂ]], ਮਨੋਰਥਾਂ, ਤਰਕ, ਜਾਂ [[ਸਲੂਕ|ਵਿਵਹਾਰ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ ਕਰਾਉਣ ਜਾਂ ਵਤੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਕਾਲੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਦਾਅਪੇਚਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾਅਪੇਚਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=http://www.eastviewpress.com/Files/MT_FROM%20THE%20CURRENT%20ISSUE_No.4_2013.pdf|title=The Nature and Content of a New-Generation War|last=Chekinov|first=S. C.|last2=Bogdanov|first2=S. A.|publisher=Military Thought|location=United States|page=16|issn=0869-5636|access-date=2015-02-11|archive-date=2015-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220060800/http://www.eastviewpress.com/Files/MT_FROM%20THE%20CURRENT%20ISSUE_No.4_2013.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>Doob, Leonard W. "The Strategies Of Psychological Warfare." Public Opinion Quarterly 13.4 (1949): 635-644. SocINDEX with Full Text. Web. 20 Feb. 2015.</ref> ਟੀਚਾ ਦਰਸ਼ਕ [[ਸਰਕਾਰ|ਸਰਕਾਰਾਂ]], [[ਜਥੇਬੰਦੀ|ਸੰਸਥਾਵਾਂ]], ਸਮੂਹ ਅਤੇ [[ਵਿਅਕਤੀ|ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ]] ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਫੌਜੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੇ।<ref>{{Cite book|url=http://eds.b.ebscohost.com.libezp.lib.lsu.edu/eds/detail/detail?sid=bdb15c80-325b-4242-b111-aa740b093ab7%40sessionmgr112&vid=0&hid=117&bdata=JnNpdGU9ZWRzLWxpdmUmc2NvcGU9c2l0ZQ%3d%3d#db=sih&AN=52975796|title=U.S Psychological Warfare and Civilian Targeting|last=Wall|first=Tyler|date=September 2010|publisher=Vanderbilt University|location=United States|page=289|access-date=2015-02-11}}</ref> ''ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ: ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ'', ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਏਲੂਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਅਸਿੱਧੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਲੜਾਈ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜਨਤਕ ਰਾਏ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖੋਹ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਕੂਮਤ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂ ਅਦਾਲਤ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਨਜਿਠਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। "ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਿੱਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਨੋਬਲ ਉਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਵੈਧਤਾ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ।"<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=o6s84xxDakkC&pg=PA154&lpg=PA154&dq=kkk+psychological+terror|title=The Psychology of Terrorism: Clinical aspects and responses - Google Books|last=Stout|first=Chris E.|year=2002|isbn=9780275978662|access-date=2014-08-10}}</ref> ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਥੇਰੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਲੜਾਈ ਮਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਚਾਰ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਏਜੰਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗ਼ਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਝੂਠ-ਪਰਚਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਧ]] 19cfj9ghr6sbjlyufvxz8tlhmbv9b1w 0 124458 854386 589689 2026-11-11T19:52:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854386 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Civil_Rights_March_on_Washington,_D.C._(Entertainment,_Vocalists_Peter,_Paul,_and_Mary.)_-_NARA_-_542019.tif|thumb|250x250px|Peter, Paul and Mary 1963]] '''ਪੀਟਰ, ਪੌਲ ਅਤੇ ਮੈਰੀ''' ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]], [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਸਮੂਹ ਸੀ, ਜੋ 1961 ਵਿੱਚ [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੌਰਾਨ. ਇਹ ਤਿਕੜੀ ਟੇਨਰ ਪੀਟਰ ਯਾਰੋ, ਬੈਰੀਟੋਨ ਨੋਏਲ ਪਾਲ ਸਟੂਕੀ ਅਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲਟੋ<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/03/20/arts/pop-peter-paul-and-mary.html|title=Pop: Peter, Paul and Mary|last=Holden|first=Stephen|date=March 20, 1986|work=The New York Times|access-date=March 25, 2019|author-link=Stephen Holden}}</ref> ਮੈਰੀ ਟ੍ਰੈਵਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣੀ ਸੀ। ਸਮੂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਵਿੱਚ ਯਾਰੋ ਅਤੇ ਸਟੂਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਾਣੇ, [[ਬਾਬ ਡਿਲਨ|ਬੌਬ ਡਿਲਨ ਦੇ]] ਮੁਢਲੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਵਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 2009 ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਟਰੈਵਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਾਰੋ ਅਤੇ ਸਟੂਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਜੋੜੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wnet/tavissmiley/interviews/peter-paul-mary-peter-yarrow-noel-paul-stookey/|title=Peter, Paul & Mary's Peter Yarrow & Noel Paul Stookey - Interviews - Tavis Smiley - PBS|website=Tavis Smiley - PBS|access-date=2020-01-08|archive-date=2011-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110620034611/https://www.pbs.org/wnet/tavissmiley/interviews/peter-paul-mary-peter-yarrow-noel-paul-stookey/|dead-url=yes}}</ref> ਮੈਰੀ ਟ੍ਰੈਵਰਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵੁਡੀ ਗੁਥਰੀ, [[ਪੀਟ ਸੀਗਰ|ਪੀਟ ਸੀਜ਼ਰ]] ਅਤੇ ਵੇਵਰਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.peterpaulandmary.com/history/f-ruhlmann1.htm|title=Beginnings|last=William Ruhlmann|date=April 12, 1996|website=Peter, Paul and Mary A song to sing all over this land|publisher=Goldmine|access-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302123016/http://www.peterpaulandmary.com/history/f-ruhlmann1.htm|archive-date=2007-03-02|url-status=dead}}</ref> ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪੀਟਰ'', ਪੌਲੁ ਅਤੇ ਮੈਰੀ: ਕੈਰੀ ਇੱਟ ਆਨ'' ਵਿੱਚ ਵੀਵਰਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਲੀਗੇਸੀ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੀਟਰ, ਪੌਲ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਵੋਕਲ ਗਰੁੱਪ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੀਟਰ, ਪੌਲ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਸੌਂਗ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਤੋਂ ਸੈਮੀ ਕਾਹਨ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਬ੍ਰੇਕਅਪ (1970–1978) === ਇਕੱਲੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਤਿਕੜੀ 1970 ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੀਟਰ ਯਾਰੋ ਨੂੰ ਇੱਕ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਯਾਰੋ ਨੂੰ [[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮਾਫੀ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1981/02/07/folk-singer-peter-yarrow-pardoned-by-carter/0216a782-817c-4091-a0c9-e4e82624ed95/|title=Folk Singer Peter Yarrow Pardoned by Carter|last=Kiernan|first=Laura A.|date=7 February 1981|work=Washington Post}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1970/09/15/archives/peter-yarrow-folk-singer-gets-3month-jail-sentence.html|title=Peter Yarrow, Folk Singer, Gets 3‐Month Jail Sentence|date=15 September 1970|work=The New York Times}} {{ਛੋਟਾ|([[Associated Press]], 14 September 1970)}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.upi.com/Archives/1981/02/06/Yarrow-pardoned-for-morals-offense/2858350283600/|title=Yarrow pardoned for morals offense|last=Hasson|first=Judi|date=6 February 1981|work=United Press International}}</ref> ਵਾਰਨਰ ਦੁਆਰਾ 1978 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੀਯੂਨੀਅਨ ਐਲਬਮ (ਸਿਰਲੇਖ: ''ਰੀਯੂਨੀਅਨ'') ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਬਰਟ ਕ੍ਰਾਈਸਟਗੌ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ [[ਬਾਬ ਡਿਲਨ|ਬੌਬ ਡਿਲਨ]] ਦੇ "ਫੌਰਵਰ ਯੰਗ" ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੀਜ਼ਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰਿੰਕੀ-ਡਿੰਕ ਰੇਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੀ।"<ref name="CG">{{Cite book|title=[[Christgau's Record Guide: Rock Albums of the Seventies]]|last=Christgau|first=Robert|work=Robertchristgau.com|publisher=[[Ticknor & Fields]]|year=1981|isbn=089919026X|chapter=Consumer Guide '70s: P|author-link=Robert Christgau|access-date=March 10, 2019|chapter-url=https://www.robertchristgau.com/get_chap.php?k=P&bk=70}}</ref> === ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ (1981-2009) === 1978 ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਏਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਮੂਹ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੜ ਜੁੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2009 ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਟ੍ਰੈਵਰਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤਕ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 45 ਸ਼ੋਅ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ, ਇਕੱਠੇ ਐਲਬਮ ਅਤੇ ਟੂਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਤਿਕੜੀ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਡਬਲ-ਬਾਸਿਸਟ ਡਿਕ ਨਿਸ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਮਲਟੀ-ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟਲਿਸਟ ਪਾਲ ਪ੍ਰੇਸਟੋਪੀਨੋ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ 1 ਸਤੰਬਰ, 1990 ਨੂੰ ਪੀਸ ਐਬੀ ਕਰੇਜ ਆਫ ਜ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.peaceabbey.org/awards/cocrecipientlist.html|title=The Peace Abbey Courage of Conscience Recipients List|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214172308/http://www.peaceabbey.org/awards/cocrecipientlist.html|archive-date=February 14, 2009}}</ref> 16 ਸਤੰਬਰ, 2009 ਨੂੰ ਮੈਰੀ ਟ੍ਰੈਵਰਜ਼ ਦੀ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਲੂਕਿਮੀਆ ਦੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੀਮੋਥੇਰੇਪੀ|ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ]] ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/09/16/mary-travers-of-peter-paul-and-mary-dies/|title=Mary Travers of Peter, Paul and Mary Dies|date=September 16, 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=March 25, 2019}}</ref> ਇਹ ਉਸੇ ਸਾਲ ਸੀ, ਪੀਟਰ, ਪੌਲੁਸ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਪਰੇਡ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] qyy9a71anzicn14vkdrbjnzoolqvq2x 0 124652 854306 821729 2026-11-11T12:10:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854306 wikitext text/x-wiki '''ਡੋਨਾਲਡ ਆਰਥਰ ਗਲੇਜ਼ਰ''' (21 ਸਤੰਬਰ, 1926 - 28 ਫਰਵਰੀ, 2013) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟ, ਅਤੇ [[ਉੱਪ-ਪਰਮਾਣੂ ਕਣ|ਸਬਟੋਮਿਕ ਕਣ]] ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਬੁਲਬੁਲਾ ਚੈਂਬਰ ਦੀ ਕਾਢ ਲਈ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ]] 1960 ਦੇ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ]] ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ।<ref name="obit">{{Cite journal|last=Poggio|first=Tomaso|year=2013|title=Donald Arthur Glaser (1926–2013) Physicist and biotechnologist who invented the bubble chamber|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2013-04-04_496_7443/page/32|journal=Nature|volume=496|issue=7443|pages=32|bibcode=2013Natur.496...32P|doi=10.1038/496032a|pmc=|pmid=23552936}}</ref><ref name="Vettel"/><ref>{{Cite journal|last=Glaser|first=D.|year=1952|title=Some Effects of Ionizing Radiation on the Formation of Bubbles in Liquids|url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1952-08-15_87_4/page/n119|journal=Physical Review|volume=87|issue=4|pages=665|bibcode=1952PhRv...87..665G|doi=10.1103/PhysRev.87.665|pmc=|pmid=}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਗਲੇਸਰ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਸਕੂਲ ਆਫ ਅਪਲਾਈਡ ਸਾਇੰਸ<ref name="Vettel"/> ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.]] 1949 ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ]] ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਗਲੇਸਰ ਨੇ 1949 [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ]] ਇੱਕ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ 1959 ਵਿੱਚ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ]] ਫੈਕਲਟੀ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੀਤਾ. ਬੁਲਬੁਲਾ ਚੈਂਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਣਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਸੰਨ 1962 ਵਿਚ, ਗਲੇਸਰ ਨੇ [[ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਕਿਰਨਾਂ|ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ-]] ਇੰਡਸੁਡ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1964 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਅਤਿਰਿਕਤ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗਲੇਸਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (1989 ਤੋਂ) ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਡੋਨਾਲਡ ਗਲੇਜ਼ਰ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ, 1926 ਨੂੰ ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਯਹੂਦੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ, ਲੀਨਾ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਜੇ ਗਲੇਸਰ, ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://archive.jta.org/article/1960/11/07/3064192/donald-glaser-young-jewish-nobel-prize-winner-is-contributor-to-uja|title=Donald Glaser, Young Jewish Nobel Prize Winner, is Contributor to U.J.A|date=November 7, 1960|publisher=Archive.jta.org|archive-url=https://archive.today/20130415041410/http://archive.jta.org/article/1960/11/07/3064192/donald-glaser-young-jewish-nobel-prize-winner-is-contributor-to-uja|archive-date=April 15, 2013|access-date=2013-03-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1960/glaser-bio.html|title=Donald A. Glaser - Biography|year=2005|publisher=Nobelprize.org|access-date=2013-03-02}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ, ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਵੀਓਲਾ ਵਜਾਇਆ। ਉਹ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਹਾਈਟਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਗਿਆ।<ref name="Vettel">{{Cite journal|last=Vettel, Eric|year=2006|title=Donald Glaser: The Bubble Chamber, Bioengineering, Business Consulting, and Neurobiology&nbsp;– an oral history conducted in 2003–2004|url=http://digitalassets.lib.berkeley.edu/roho/ucb/text/glaser_donald.pdf|publisher=Regional Oral History Office, The Bancroft Library, University of California, Berkeley|access-date=2013-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329073417/http://digitalassets.lib.berkeley.edu/roho/ucb/text/glaser_donald.pdf|archive-date=2018-03-29|url-status=dead}}</ref> ਉਹ 28 ਫਰਵਰੀ, 2013 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://newscenter.berkeley.edu/2013/03/01/physics-nobelist-and-biotech-pioneer-donald-glaser-dies-at-86/|title=Physics Nobelist and biotech pioneer Donald Glaser dies at 86|last=Sanders|first=Robert|date=March 1, 2013|publisher=Newscenter.berkeley.edu|access-date=2013-03-02|archive-date=2015-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321181116/http://newscenter.berkeley.edu/2013/03/01/physics-nobelist-and-biotech-pioneer-donald-glaser-dies-at-86/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਲੀਨ ਗਲੇਜ਼ਰ, ਉਸਦੀ ਧੀ, ਲੂਈਸ ਗਲੇਸਰ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਲੀਅਮ ਗਲੇਸਰ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀ ਐਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਸ਼੍ਰੇਨਰ ਅਤੇ ਕੈਰੋਲੀਨ, ਜੂਲੀਆ, ਅਵਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸ ਗਲੇਸਰ ਹਨ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਗਲੇਸਰ ਨੇ ਕੇਸ ਸਕੂਲ ਆਫ ਅਪਲਾਈਡ ਸਾਇੰਸ (ਹੁਣ ਕੇਸ ਪੱਛਮੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਗਿਆ।<ref name="Vettel"/> {{Rp|15}} ਉਸ ਨੇ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਫਿਲਹਾਰੋਨਿਕ ਵਿੱਚ ਵਾਇਓਲਾ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ (ਕੈਲਟੇਕ) ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਾਰਲ ਡੇਵਿਡ ਐਂਡਰਸਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ [[ਕੌਸਮਿਕ ਕਿਰਨ|ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ]], ਕਲਾਉਡ ਚੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ [[ਕੌਸਮਿਕ ਕਿਰਨ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ]] ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਪਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਨਾਲੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰ ਖੋਜ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਕੈਲਟੇਕ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸਿਖਾਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਨਰ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਏਗਾ। ਉਸਨੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਮੈਕਸ ਡੈਲਬਰੁੱਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅਣੂ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੈਲਟੈਕ ਤੋਂ 1950 ਵਿਚ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿਖੇ 1957 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। == ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਗਲੇਜ਼ਰ ਨੂੰ ਬੱਬਲ ਚੈਂਬਰ ਦੀ ਕਾਢ ਲਈ 1960 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਾ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਐਕਸਲੇਟਰ ਤੋਂ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Vettel"/> {{Rp|64–65}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] 1y94kkp1kkb6b3865w6rx194cnhwy4q 0 124680 854428 844508 2026-11-11T23:56:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854428 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=ਜੂਨ 2025}} {{Infobox writer | name = ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ | image = | image_size = | caption = 2023 ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਂ | birth_place = [[ਮੱਲਕੇ]], [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | education = ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ <small>(ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਲਜ ਕੋਟਕਪੂਰਾ)</small><br> ਐਮ.ਫਿਲ, ਪੀ .ਐਚ . ਡੀ <small>([[ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] , ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ) </small> | alma_mater = | period = | genre = [[ਕਵਿਤਾ]], [[ਕਹਾਣੀ]], [[ਗੀਤ]] | occupation = [[ਕਵਿੱਤਰੀ]], [[ਲੇਖਿਕਾ]] | subject = | movement = | notableworks = ਮੈਂ ਸਾਊ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਘੜੇ ਚ ਦੱਬੀ ਇੱਜ਼ਤ , ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਕੀਕਣ ਆਖਾਂ ਮੈਂ ਔਰਤ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਤਕਦੀਰਾਂ, ਕੁੜੀਓ ਹਾਰਿਓ ਨਾ , ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | spouse = | relatives = ਪਿਤਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ , ਮਾਤਾ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ | awards = ਵੋਮੈਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਐਵਾਰਡ, ਬੀਬੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਪੂਰਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਯੁਵਾ ਸਾਹਿਤ ਨੌਮੀਨੇਸ਼ਨ == ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਰਜਾ == ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ 2020 ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ‘’‘ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (Brar Jessy)’’’ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘‘Mai Sau Kudi Nahi Ha’’ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{cite web |title=List of Books for 2020 Sahitya Akademi Yuva Puraskar in Punjabi |url=https://sahitya-akademi.gov.in/pdf/Pressrelease_YP-2020.pdf |website=Sahitya Akademi |access-date=16 August 2026}} | website = https://www.brarjessy.com }} '''ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ''' (ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਕਵੀ|ਕਵਿੱਤਰੀ]] ਤੇ [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਹੈ।<ref>https://www.goodreads.com/author/show/20489564.Brar_Jessy</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ [[ਮੱਲਕੇ]], ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} == ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {{Unreferenced section|date=ਜੂਨ 2025}} * ''2020 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤ''' *''2020 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸੈਕੰਡ ਹੈਡ ਗਰਲ''' *''2020 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅਨਪੜ੍ਹ''' *''2022 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਅਣਚਾਹਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ’'' *''2022 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਵੰਡ’'' *''2023 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਬਾਈ’'' ==ਸਿੱਖਿਆ == ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ (ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੀ.ਐਨ.ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮੱਲਕੇ, [[ਮੋਗਾ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਪੀਂ ਜੀ ਡੀ ਸੀ ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ, ਸੁਖਾਨੰਦ, ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਸ ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਲਜ, [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਿੰਗ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਲਜ , ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਸੀ ਨੇ ਐਮ.ਫ਼ਿਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਸ [[ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੈਸੀ ਗੁਰੂਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.]] ਦਾ ਖ਼ੋਜ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} ==ਰਚਨਾਵਾਂ== {{Unreferenced section|date=ਜੂਨ 2025}} * ''ਸਵੀਨਾ ਯਾਂਦਾਂ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2015)'' * ''ਮੈਂ ਸਾਊ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ - (2019)'' * ''ਬੀਜ਼ ਬਿਰਖ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2019)'' * ''ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੋਲ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹ) - (2021)'' * ''ਘੜ੍ਹੇ ‘ਚ ਦੱਬੀ ਇੱਜ਼ਤ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2022)'' * ''ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ (ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ) (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2023)'' *''ਕੀਕਣ ਆਖਾਂ ਮੈਂ ਔਰਤ (ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ) (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2024)'' *''ਟੁੱਟੀਆਂ ਤਕਦੀਰਾਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2024 )'' *ਕੁੜੀਓ ਹਾਰਿਓ ਨਾ *ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * {{facebook|brarjessy1}} * {{instagram|brar_jessy}} * {{twitter|BrarJessy}} * [https://web.archive.org/web/20240424153522/https://brarjessy.com/ ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ — ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [[d:Q81965891|ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ — ਵਿਕੀਡਾਟਾ]] * [[c:File:Brar_Jessy.jpg|ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ — ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼]] <nowiki>[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ]]</nowiki> <nowiki>[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1989 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ]]</nowiki> <nowiki>[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]]</nowiki> <nowiki>[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਰੀਆਂ]]</nowiki> <nowiki>[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]]</nowiki> <nowiki>[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]]</nowiki> <nowiki>[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]]</nowiki> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] naltdubknhfstyk0y7lzrsdt0tj6bp6 0 125471 854347 535228 2026-11-11T16:16:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854347 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਨਾਦੀਆ ਅਲਮਾਦਾ|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1977|01|28|df=yes}}|birth_place=ਰਿਬੇਰਾ ਬ੍ਰਾਵਾ, ਮੁਡੇਰਾ, ਪੁਰਤਗਲ|television=ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ 5''<br>''ਅਲਟੀਮੇਟ ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ''}} '''ਨਾਦੀਆ ਕਨਸੇਸਾਓ ਅਲਮਾਦਾ<ref>{{Cite web |url=http://web.researcha.com/iccquery/detail/?did=27331569&c=uk |title=Researcha |access-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127085540/http://web.researcha.com/iccquery/detail/?did=27331569&c=uk |archive-date=2025-01-27 |url-status=dead}}</ref>''' (ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1977) ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੋਕ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ (ਯੂ.ਕੇ.) ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਵਿਜੈਤਾ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == === ''ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ'' === ਅਲਮਾਦਾ ਨੇ 2004 ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ (ਯੂ.ਕੇ.) ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ; ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਹੋਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ'' ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ 71 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਲ ਵੋਟ ਦਾ 74% ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 63,500 ਡਾਲਰ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਲਏ। === ''ਵੱਡੇ ਭਰਾ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ === ਅਲਮਾਦਾ ਨੇ " ਏ ਲਿਟਲ ਬਿੱਟ ਆਫ ਐਕਸ਼ਨ " ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਦਸੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 27 ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="British Hit Singles & Albums">{{Cite book|title=British Hit Singles & Albums|last=Roberts|first=David|publisher=Guinness World Records Limited|year=2006|isbn=1-904994-10-5|edition=19th|location=London|page=387}}</ref> ਉਹ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਲਾਈਟਸ 'ਤੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਘਰ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਉਹ ਹਫਤੇ 14 ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਾਲੇ ਚੈਟ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ 9'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ''ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ'' ''ਲਾਂਚ ਨਾਈਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ'' ਸਹਿ-ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 'ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ ਫਿਟਨੈਸ ਵੀਡਿਓ ਨਾਟ ਫਿੱਟ ਫ਼ਾਰ ਟੀ.ਵੀ.' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲੋਰੈਨ ਕੈਲੀ ਅਤੇ ਇਮੋਨ ਹੋਲਮਜ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਅਲਮਾਦਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੈਟਿਨੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਡਾਂਸ / ਫਿਟਨੈਸ ਵੀਡੀਓ, ਲੈਟਿਨੋ ਡਾਂਸ ਵਰਕਆਊਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ, ਜੋ ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>[http://www.virginmedia.com/homefamily/health/celebrity-fitness-videos.php?ssid=13 Best and worst celebrity fitness videos] Virgin Media {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324070005/http://www.virginmedia.com/homefamily/health/celebrity-fitness-videos.php?ssid=13|date=24 March 2012}}</ref> === ''ਅਲਟੀਮੇਟ ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ'' === 24 ਅਗਸਤ 2010 ਨੂੰ ਅਲਮਾਦਾ ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ''ਅਲਟੀਮੇਟ ਬਿੱਗ ਬ੍ਰਦਰ'' ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ 8 ਵੇਂ ਦਿਨ ਹੀ ਬੇਦਖਲੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 11ਵੇਂ ਦਿਨ ਮਕੋਸੀ ਮੁਸਾਮਬਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਰੀ ਬੇਦਖਲੀ ਵਿੱਚ 33.3% ਜਨਤਕ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2017}} == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਅਲਮਾਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੈਡੇਰਾ ਦੇ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਰਿਬੇਰਾ ਬ੍ਰਾਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2004/aug/22/features.review17|title='The more people criticised, the stronger I became'|last=Ellen|first=Barbara|date=22 August 2004|work=[[The Guardian]]|access-date=23 April 2011|publisher=[[Guardian Media Group|GMG]]|location=[[London, England|London]]|issn=0261-3077|oclc=60623878}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Nadia Almada * [https://www.imdb.com/name/nm1661916/bio "ਨਾਦੀਆ ਅਲਮਾਡਾ - ਜੀਵਨੀ"] ਆਈਐਮਡੀਬੀ, 31 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] rzawa5nx0hzway05jc5tejdp3q37eh8 0 125920 854493 609938 2026-11-12T07:50:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854493 wikitext text/x-wiki '''ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਚਿਤਰੰਜਨ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੇ ਪਾਂਡਨਲਾਲਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.lokvani.com/lokvani/article.php?article_id=5567|title=Profile: Meenakshi Chitharanjan|website=Lokvani|access-date=2020-03-14}}</ref> ਉਹ ਕਾਲਦਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਂਡਣਲਾਲਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ।ਉਹ ਚੋਕਲਿੰਗਮ ਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਸੁਬਾਰਾਇਆ ਪਿਲਾਈ ਦੀ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁਤਰ ਦੋਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਚੇਲੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-king-was-captivated-and/article6549572.ece|title=The king was captivated and…|date=2014-10-31|work=The Hindu|access-date=2020-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਲੈਮਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਸਵਾਮੀ ਸਭਾ ਦੇ ਨਾਟਯ ਕਲਾ ਸਰਥੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/lifes-dancing-lessons/article5684655.ece|title=Life’s dancing lessons|last=Gautam|first=Savitha|date=2014-02-13|work=The Hindu|access-date=2020-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2008 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=WebCite query result|website=www.webcitation.org|access-date=2020-03-14|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> <br />{{Infobox person|name=ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਚਿਤਰੰਜਨ|othername=|website={{Url|http://www.meenakshichitharanjan.com/|Website}}|parents=ਸਬਨਾਗਾਯਮ <br />ਸਵੀਥਰੀ|children=|domesticpartner=|spouse=ਅਰੁਣ ਚਿਤਰੰਜਨ|known for=[[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]]|yearsactive=|occupation=ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ|restingplacecoordinates=|image=|restingplace=|death_place=|death_date=|alma_mater=[[Ethiraj College for Women]]|birth_place=[[ਚੇਨਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ|birth_date=|caption=|imagesize=|awards=[[ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ]]<br />[[Kalaimamani|Kalaimamani Award]]<br />Natya Kala Sarathi<br />Natrya Choodamani}} == ਜੀਵਨੀ == ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ  ਦੇ ਘਰ ਸਬਨਾਗਾਯਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਲੜਕੀ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਸਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਉਸ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਪਾਂਡਣਲਾਲਰ ਚੋਕਲਿੰਗਮ ਪਿਲਾਈ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਰਤਨਾਟਿਮ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ, ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਿਲਾਇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ, ਸੁਬਾਰਾਇਆ ਪਿਲਾਈ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਰਗੇਟਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":0" /> ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ  ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੇਨਈ ਆ ਕੇ ਸੁਬਾਰਾਇਆ ਪਿਲਾਈ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸਨੇ ਈਥਿਰਾਜ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਮ. ਭਕਤਵਤਸਾਲਮ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਅਰੁਣ ਚਿਤਾਰੰਜਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਡਾਂਸ ਕਰੀਅਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੁਕ ਗਿਆ।<ref name=":1" /> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਪਿਲਾਈ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੱਚਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ।<ref name=":1" />  ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਕਾਰੀਗਰ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਮ੍ਰਿਦੰਗਮ ਖੇਡਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਪਦਨਾਲਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਰਾਇਣਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਭਿਨਯਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/rev14/rev1687.html|title=http://www.narthaki.com/info/rev14/rev1687.html|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Moves-and-music/article14012130.ece|title=Moves and music|last=Srikanth|first=Rupa|date=2016-01-21|work=The Hindu|access-date=2020-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਪਿਲਈ, ਸ. ਪਾਂਡਿਅਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯਮ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/Title-conferred-on-Meenakshi-Chitharanjan/article11505223.ece|title=Title conferred on Meenakshi Chitharanjan|date=2014-01-21|work=The Hindu|access-date=2020-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> 1991 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ, ਕਲਾਦਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਹੁਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਂਡਣਲੂਰ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਆਰ ਧਨੁਸ਼, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲੈਮਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਚੇਲੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://sangeethas.wordpress.com/2009/02/25/kalaimamani-2009-2009-announced/|title=Kalaimamani 2009 announced|last=sangeethas|date=2009-02-25|website=Bharathanatyam and the worldwide web|language=en|access-date=2020-03-14}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਿਆਨ ਸਭਾ ਦੀ ਨਾਟਿਆ ਚੋਦਮਨੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਲੈਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":3">{{Cite web|url=http://chennaiplus.net/?p=10471|title=http://chennaiplus.net/?p=10471|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205085913/http://chennaiplus.net/?p=10471|archive-date=2016-02-05|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਸਵਾਮੀ ਸਭਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਕਲਾ ਸਾਰਥੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":2" /> ਉਹ ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ, ਚੇਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਬਸ ਕਲੱਬ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਐਵਾਰਡਸ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਡਾਂਸਰ ਅਵਾਰਡ (2004) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਸਰਵਉੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਗ੍ਰੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":3" /> == ਹਵਾਲੇ == <references /> 4gkxs4vbkmz7fg4o7klycibri75ywn5 0 126259 854462 850857 2026-11-12T04:00:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854462 wikitext text/x-wiki ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਾਰਨ '''ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ''' ਵਿਵਿਧ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਤਮੰਗ ਸੇਲੋ == '''ਤਮਾਂਗ ਸੇਲੋ''' ਤਮੰਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਮੰਗ ਯੰਤਰਾਂ, ਦੰਫੂ, ਮਡਲ ਅਤੇ ਤੁੰਗਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਯੰਤਰਾਂ ਨੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_NPL12.html|title=Asia-Pacific Database on Intangible Cultural Heritage(ICH)|last=(ACCU)|first=Asia⁄Pacific Cultural Centre for UNESCO|website=www.accu.or.jp|access-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605021142/http://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_NPL12.html|archive-date=2016-06-05|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਸੇਲੋ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਆਰ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਈਬਾ]] ਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਤਮੰਗ ਸੇਲੋ ਦੀ ਮੋਢੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਗੀਤ ' ਚੁਰਾ ਤਾ ਹੋਇਨਾ ਅਸਤੂਰਾ ' (ਚੁਰਾ ਤ ਪਨ ਅਸਟੁਰਾ) ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਤਮੰਗ ਸੇਲੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਈਬਾ ਨੇ 40 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 300 ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1110120/jsp/siliguri/story_13466851.jsp|title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) {{!}} North Bengal & Sikkim {{!}} Hira Devi dies of burn injuries|website=www.telegraphindia.com|access-date=2018-07-21}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tamangonline.com/news/13540|title=चुरा त होइन अस्तुरा - पहिलो तामाङ सेलो गीत ? - Tamang Online|date=2016-12-07|work=Tamang Online|access-date=2018-07-21|language=en-US|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304212229/http://www.tamangonline.com/news/13540|url-status=dead}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਵਾਈਬਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਤਿਆ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ (ਨਿਰਮਾਤਾ) ਅਤੇ [[ਨਵਨੀਤ ਅਦਿੱਤਿਆ ਵੈਬਾ|ਨਵਨੀਤ ਆਦਿਤਿਆ ਵਾਈਬਾ]] (ਗਾਇਕ) ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਮਾ ਲਾਈ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ (आमालाई श्रद्धांजली-ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ) ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Daughter revives mother's songs|work=The Telegraph|access-date=2018-07-21}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|title=Songs of Tribute|date=2017-01-10|work=The Himalayan Times|access-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216030532/https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|archive-date=2018-02-16|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.kantipurdaily.com/literature/2017/11/04/20171104075616.html|title=छोराछोरीले दिए हीरादेवीलाई श्रद्धाञ्जली|access-date=2018-07-21|language=ne|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313093018/https://www.kantipurdaily.com/literature/2017/11/04/20171104075616.html|archive-date=2018-03-13|url-status=dead}}</ref> == ਭਵਗੀਤੇ == ਭਾਵਗੀਤੇ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ') ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਵਿਕ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੀਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ "ਭਵਗੀਠ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਿਆਰ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਧਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਮੀਟਰ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਭਾਵਗੀਤੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਕੰਨੜ]] ਭਵਗੀਤੇ [[ਕੁਵੇਂਪੂ|ਕੁਵੇਮਪੂ]], [[ਡੀ ਆਰ ਬੇਂਦਰੇ]], [[ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਿਗ|ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਿਗਾ]], [[ਕੇ ਐਸ ਨਰਸਿੰਘਸਵਾਮੀ|ਕੇ]] ਐਸ ਨਰਸਿਮਹਾਸਵਾਮੀ, [[ਜੀ ਐਸ ਸ਼ਿਵਰੁਦਰੱਪਾ]], ਕੇ ਐਸ ਨਿਸਾਰ ਅਹਿਮਦ, ਅਤੇ ਐਨ ਐਸ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਰਾਇਣ ਭੱਟਾ ਸਮੇਤ ਆਧੁਨਿਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਭਵਗੀਤੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀ. ਕਲਿੰਗਾ ਰਾਓ, ਮੈਸੂਰ ਅਨੰਤਸਵਾਮੀ, ਸੀ. ਅਸਵਥ, ਸ਼ਿਮੋਗਾ ਸੁਬੰਨਾ, ਅਰਚਨਾ ਉਡੁਪਾ ਅਤੇ ਰਾਜੂ ਅਨੰਤਸਵਾਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੀ.ਐਨ. ਜੋਸ਼ੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਵਗੀਤ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਗਜਾਨਨ ਵਾਟਾਵੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਵਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਗੀਤੇ ਸ਼ਾਂਤਾ ਸ਼ੇਲਕੇ, ਵਿੰਦਾ ਕਰੰਦੀਕਰ, ਜਗਦੀਸ਼ ਖੇਬੂਡਕਰ, ਗਾਡੀ ਮਡਗੁਲਕਰ, ਰਾਜਾ ਬਧੇ ਅਤੇ ਮੰਗੇਸ਼ ਪਡਗਾਓਂਕਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਭਵਗੀਤੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧੀਰ ਫਡਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਖਲੇ ਅਤੇ ਯਸ਼ਵੰਤ ਦੇਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡੇਕਰ|ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡਕਰ]], ਅਰੁਣ ਦਾਤੇ, ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ, [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ]] ਅਤੇ [[ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਗੀਤੇ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.aathavanitli-gani.com/Geet_Prakar/Bhav_Geete|title=Marathi Bhaavageete|website=www.aathavanitli-gani.com|language=mr-IN}}</ref> == ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ == ਭੰਗੜਾ ([[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਪੰਜਾਬੀ]] : ਭੰਗੜਾ) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਡਾਂਸ|ਨਾਚ]] -ਮੁਖੀ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਗੈਰ-ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਗਰਾਮ ਤੋਂ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਰਿਫ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਦਾ ਔਰਤ ਨਾਚ [[ਗਿੱਧਾ]] ([[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਪੰਜਾਬੀ]] : ਗਿੱਧਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਲਾਵਨੀ|ਲਾਵਾਨੀ]] ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਗਾਣੇ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੁਰਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ [[ਲਾਵਨੀ|ਲਾਵਾਂ]] ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। [[ਲਾਵਨੀ|ਲਾਵਾਨੀ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮੈਟ ਨੂੰ [[ਤਮਾਸ਼ਾ (ਰੰਗਮੰਚ)|ਤਮਾਸ਼ਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ (ਤਮਾਸ਼ਾ ਬਾਈ), ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਡਾਂਸਰ - ਮਾਵਸ਼ੀ, ਢੋਲਕੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਾਲਾ ਲੜਕਾ - ਬਾਸੂਰੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। == ਸੂਫ਼ੀ ਲੋਕ ਰੌਕ == ਸੂਫੀ ਲੋਕ ਰਾਕ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਰਡ ਰਾਕ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜੂਨੂਨ ਵਰਗੇ ਬੈਂਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ "ਬੁੱਲਾ ਕੀ ਜਾਨਾ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਰੌਕ ਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ-ਟੌਪਰ ਬਣਿਆ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, 2016 ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਐ ਦਿਲ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ|ਏ ਦਿਲ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ]]'' ਦਾ ਸੂਫੀ ਲੋਕ ਰਾਕ ਗੀਤ "ਬੁੱਲਿਆ" ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2019}} == ਡਾਂਡੀਆ == ਡਾਂਡੀਆ ਇੱਕ ਡਾਂਸ-ਅਧਾਰਿਤ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਵੀ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਨਰਾਤੇ|ਨਵਰਾਤਰੀ]] ਦੌਰਾਨ। ਅਜੋਕੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਡਾਂਡੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਝੁਮੈਰ ਅਤੇ ਦੋਮਕਚ == [[ਝੁਮੈਰ]] ਅਤੇ ਦੋਮਕਚ ਨਾਗਪੁਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ ਹਨ [[ਢੋਲ]], ਮੰਡੇਰ, [[ਵੰਝਲੀ|ਬੰਸੀ]], [[ਨਗਾਰਾ]], ਢੱਕ, [[ਸ਼ਹਿਨਾਈ|ਸ਼ਹਿਣਾਈ]], [[ਖੜਤਾਲ|ਖਰਤਾਲ]], ਨਰਸਿੰਗਾ ਆਦਿ।<ref>{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world.in|access-date=2023-02-01|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|url-status=dead}}</ref><ref name="dailypioneer.com">{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|title=talk on nagpuri folk music at ignca|work=daily Pioneer.com|access-date=2023-02-01|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|url-status=dead}}</ref> == ਪਾਂਡਵਾਣੀ == ਪਾਂਡਵਾਨੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਜਾਤ|ਜਾਤੀਆਂ]] ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਗਾਂ, ਸਪੇਰਾ, ਭੋਪਾ, ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਮੰਗਨਿਆਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>[http://www.omenad.net/articles/yaksha.htm manganiyar]</ref> == ਬਾਉਲਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Baul_Singer_1.jpg|thumb|300x300px| ਇਕਤਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਉਲ ਗਾਇਕ]] [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ [[ਬਾਉਲ]] 18ਵੀਂ, 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਸੀ ਜੋ ਖਮਕ, ਇਕਤਾਰਾ ਅਤੇ [[ਇੱਕਤਾਰਾ|ਦੋਤਾਰਾ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਉਲ ਸ਼ਬਦ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ''ਬਟੂਲ'' ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ''ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਾਗਲਪਨ'' । ਉਹ [[ਹਿੰਦੂ]] ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਟਕਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਰਤਾਭਜਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਤਾਂਤਰਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀ]] ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਬੌਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਦਰਸ਼, ''ਮਨੇਰ ਮਾਨੁਸ਼'' ( ''ਦਿਲ ਦਾ ਮਨੁੱਖ) ਦੀ'' ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਭਟਿਆਲੀ == ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। "ਭਟਿਆਲੀ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ: * ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਐਬ (ਭਾਟਾ) ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਰੋਇੰਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। * ਇਹ ਭਾਟੀ ਖੇਤਰ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲੇਦੂ ਚੌਧਰੀ ਹੈ। == ਬਿਹੂ == ਬੀਹੂ ਗਾਣੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਾਮੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਬੀਹੂ ਸੰਗੀਤ ਢੋਲ, ਮੋਹਰ ਗਾਇਕ ਪੇਪੇ, ਝਾਂਜਰ, ਗੋਗੋਨਾ ਨਾਮਕ ਬਾਂਸ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਟੋਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਤਾਲੇ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਹੂ ਸੰਗੀਤ ਅਸਾਮ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਹੂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਜਸ਼ਨ ਦੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਬੀਹੂ ਗੀਤ ਸੁਣਨਾ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਅਨੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਨਾ ਹਰ ਸੈਲਾਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। == ਗਰਬਾ == ਗਰਬਾ ("ਗੀਤ") ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਡੋਲੂ ਕੁਨੀਤਾ == ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਡੋਲੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &#x2014; ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਰੂਬਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ 16 ਡਾਂਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਢੋਲ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਟ ਨੂੰ ਝਾਂਜਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤਾਲਾਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਣਦੀਆਂ ਹਨ। == ਕੋਲਾਟਾ/ਕੋਲੱਟਮ == ਕੋਲਾਟਾ/ਕੋਲੱਟਮ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/kolattam|title=Kolattam Definition & Meaning - Merriam-Webster}}</ref> ਇਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਹਮਰੁਤਬਾ ਡਾਂਡੀਆ ਰਾਸ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਰੰਗਦਾਰ ਸਟਿਕਸ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। == ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਸੰਗੀਤ == ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਅਤੇ ਛੋਹ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੇ ਗੀਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹਨ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢੋਲ, ਤੁਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤਬਲਾ ਅਤੇ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ। ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕੁਮਾਓਨੀ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਹਨ। [[File:Traditional_song_by_Kumaoni_girls,_Uttarakhand,_India.ogg|left|thumb|Example of a traditional song sung by Kumaoni girls in Uttarakhand.]] == ਵੀਰਾਗਸੇ == ਵੀਰਗਾਸੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਨਾਚ ਲੋਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਨਾਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਊਰਜਾ-ਸੌਪਿੰਗ ਡਾਂਸ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵੀਰਗਾਸੇ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਦਾਸਰਾ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com|title=Google|website=www.google.com|access-date=2016-09-18}}</ref> ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == ਨਾਤੁਪੁਰਾ ਪਾਤੁ == ਨਾਟੁਪੁਰਾ ਪਾਟੂ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮਾਥੀਸਾਈ (ਪਿੰਡ ਦਾ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ) ਅਤੇ ਗਾਨਾ (ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹੈ। == ਵੰਡ == * [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] : ਮਦੀਗਾ ਦਾਪੂ, ਮਾਲਾ ਜਾਮੀਦਿਕਾ * [[ਅਸਾਮ]] : [[Bihugeet|ਬਿਹੁਗੀਤ]], ਟੋਕਰੀਗੀਤ, [[ਕਾਮਰੂਪੀ ਲੋਕਗੀਤ]], ਗੋਲਪਾਰੀਆ ਲੋਕਗੀਤ, ਬੋਰਗੀਤ * [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] : ਪਾਂਡਵਾਨੀ * [[ਗੁਜਰਾਤ]] : [[ਗਰਬਾ]], ਦੋਹਾ * [[ਝਾਰਖੰਡ]] : [[ਝੁਮੈਰ]], ਦੋਮਕਚ * [[ਕਰਨਾਟਕ]] : ਭਵਗੀਤੇ * [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] : ਭਵਗੀਤੇ, [[ਲਾਵਨੀ|ਲਾਵਣੀ]], [[ਪੋਵਾਡਾ|ਪੋਵਾੜਾ]], ਭਜਨ, ਪ੍ਰਵਚਨ, [[Bhakteegeete|ਭਕਤੀਗੀਤੇ]], ਨਾਟਿਆ ਸੰਗੀਤ, [[ਏਕਨਾਥ|ਭਾਰੂਡ]], [[Gondhal|ਗੋਂਡਲ]], ਲਲਿਤਾ, ਅਭੰਗ ਅਤੇ [[Tumbadi|ਤੁੰਬੜੀ]] * [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] : ਸੰਬਲਪੁਰੀ ਅਤੇ ਲਲਿਤਾ * [[ਪੰਜਾਬ]] : ਮਾਹੀਆਂ * [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ]] : ਸੂਫੀ ਫੋਕ ਰੌਕ * [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] : ਬਿਰਹਾ * [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] : ਨੱਟੂਪੁਰਾ ਪਦਲਗਲ * [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] : ਜਨਪਧਾ ਗਿਆਲੂ * [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] : ਤਮੰਗ ਸੇਲੋ, ਬਹੁਲਾ, ਭਟਿਆਲੀ, [[ਕੀਰਤਨ]] == ਚਵਤਾਲ == ਚਵਤਾਲ ਜਾਂ '''ਚੌਤਾਲ''', ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਤਾਲ"/"ਤਾਲ" ਜਾਂ ਮੀਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਹੋਲੀ|ਫਗਵਾ]] ਜਾਂ ''ਹੋਲੀ'' ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://cgsongs.wordpress.com/ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ] 2y3p4lhnq2dxy5la14h4080dkgxtruk 0 126349 854350 714142 2026-11-11T16:40:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854350 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਕੋਲ ਐਲ. ਫਰੈਂਕਲਿਨ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਕਾਰਕੁੰਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਹੈਕ4ਹੋਪ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਸੇਂਟ. ਲੂਯਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈਕਾਥੋਨ ਹੈ।<ref name="hack4hope">{{Cite web|url=http://www.hack4hope.org/story/|title=Our Story — Hack4Hope|publisher=hack4hope.org|access-date=2015-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519095804/http://www.hack4hope.org/story/|archive-date=2026-05-19|url-status=dead}}</ref> ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਦ ਗੁੱਡ ਮੈਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ,<ref name="goodmenproject">{{Cite web|url=http://goodmenproject.com/author/nicole-franklin/|title=Nicole Franklin, Author at The Good Men Project|publisher=goodmenproject.com|access-date=2015-08-30}}</ref> ਟੋਰਾਂਟੋ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਾਇਬਲੈਕਸ ਡਾਟ ਕਾਮ<ref name="byblacks">{{Cite web|url=http://byblacks.com/team/54-nicole-franklin|title=ByBlacks.com &#124; Black Canada at your fingertips. - Nicole Franklin|publisher=byblacks.com|access-date=2015-08-30|archive-date=2015-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115233022/http://byblacks.com/team/54-nicole-franklin|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ, ਬੀ.ਐਲ.ਕੇ. ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref name="nbcnews">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/selma-director-ava-duvernay-one-watch-awards-season-n284171|title=&#x27;Selma&#x27; Director Ava DuVernay Is One to Watch This Awards Season - NBC News|publisher=nbcnews.com|access-date=2015-08-30}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == 1999 ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਏਪੀਫਨੀ ਇੰਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕੇਬਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ, ਬੇਟ, ਆਈ.ਐਫ.ਸੀ., ਨਿਕਲਿਓਡਨ, ਸਨਡੈਨਸ ਚੈਨਲ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਚੈਨਲ, ਫੁਬੂ ਟੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਕਵੇਲੀ ਟੀ.ਵੀ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ''ਡਬਲ ਡੱਚ ਦਿਵਸ'', ''ਜਰਨੀ ਇਨ ਬਲੈਕ: ਜੈਮੀ ਫੌਕਸ ਐਕਸ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀ'', ''ਕਿਡਜ਼'' ''ਅਰਾਉਡ'' ''ਵਰਲਡ'', ''ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ ਨਾਈਟਲੀ ਨਿਉਜ਼'', ''ਦ ਟੂਡੇ ਸ਼ੋਅ'', ''ਬਲੈਕ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਰਿਪੋਰਟ'', ਅਤੇ ''ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ ਨਿਉਜ਼'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਦਿਅਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਗਾਰਸ਼ਵਿਨ ਐਂਡ ਬੇਸ: ਏ ਡ੍ਰਾਇਲੋਗ ਵਿੱਦ ਐਨੀ ਬਰਾਉਨ'' ਅਤੇ 10-ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੀ ਲੜੀ '''ਲਿਟਲ ਬ੍ਰਦਰ<nowiki>''</nowiki>'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name="littlebrotherfilm">{{Cite web|url=http://littlebrotherfilm.com/2015/04/14/gmps-meet-the-filmmaker-introduces-little-brother-film-on-fubu-tv/|title=GMP&#039;s &quot;Meet the Filmmaker&quot; Introduces Little Brother Film on FUBU TV - Little Brother|publisher=littlebrotherfilm.com|access-date=2015-08-30|archive-date=2015-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922142418/http://littlebrotherfilm.com/2015/04/14/gmps-meet-the-filmmaker-introduces-little-brother-film-on-fubu-tv/|url-status=dead}}</ref> ''ਲਿਟਲ ਬ੍ਰਦਰ'' ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੋਟ ਓਪਨ ਸੁਸਾਇਟੀ / ਕੈਂਪੇਨ ਫਾਰ ਬਲੈਕ ਮੇਲ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ<ref name="opensocietyfoundations">{{Cite web|url=https://www.opensocietyfoundations.org/topics/black-male-achievement|title=Black Male Achievement &#124; Open Society Foundations (OSF)|publisher=opensocietyfoundations.org|access-date=2015-08-30|archive-date=2015-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911045859/https://www.opensocietyfoundations.org/topics/black-male-achievement|dead-url=yes}}</ref> ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਕਚਰਲ ਐਟਲਸ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="nicolefranklin">{{Cite web|url=http://www.nicolefranklin.com/about/|title=Details — Nicole Franklin|publisher=nicolefranklin.com|access-date=2015-08-30}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਸਰਬੋਤਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ਅਟਲਾਂਟਾ ਦੀ ਨਾਈਟ ਆਫ ਦ ਬਲੈਕ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟਸ * ਬੈਸਟ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ, ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਬਲੈਕ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸਰਬੋਤਮ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ਬਰੁਕਲਿਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਆਉਟਸਟੇਡਿੰਗ ਫ਼ਿਲਮ-ਮੇਕਿੰਗ ਲਈ ਸਿਨਈ ਅਵਾਰਡ, ਸਿਨੇਵੋਮਿਨ ਐਨ.ਵਾਈ * ਫ਼ੀਚਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗੋਰਡਨ ਪਾਰਕਸ ਅਵਾਰਡ ਫਾਈਨਲਿਸਟ * ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜ਼ਿਕਰ, ਬਲੈਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਰਕਸ * ਦਰਸ਼ਕ ਅਵਾਰਡ, ਸਿਨੇਮਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਅਤੇ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ * ਫਸਟ ਰਨਰ ਅਪ, ਪਹਿਲਾ ਸਲਾਨਾ ਅਸਲ ਐਕਸ਼ਨ ਸ਼ੇਰੋ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਬਰੁਕਲਿਨ, ਐਨ.ਵਾਈ * ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਵਾਰਡ, ਰਿਵਰਨਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਐਸ਼ਵਿਲ, ਐਨ.ਸੀ. * ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜ਼ਿਕਰ, ਰੰਗਾਰੰਗ ਫ਼ੀਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨਿਉ ਯਾਰਕ, ਐਨ.ਵਾਈ * ਕਮਿਉਨਟੀ ਸਰਵਿਸ ਅਵਾਰਡ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵੇਅ ਆਫ਼ ਗ੍ਰੇਟਰ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਉਂਟੀ ਦਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ (ਏਏਐਲਆਈ) * ਜੂਰੋਰ'ਜ ਚੋਇਸ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਲਿੰਕ ਦਾ ਬਰੁਕਲਿਨ ਚੈਪਟਰ "ਯੂਥ ਟੂ ਯੂਥ" ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ 12 ਵੀਂ ਸਲਾਨਾ ਔਰਤ * ਕੌਂਸਲਮਬਰ ਜੁਮੇਨ ਡੀ. ਵਿਲੀਅਮਜ਼ (ਬਰੁਕਲਿਨ, NY) ਦਾ ਹਵਾਲਾ “ਉੱਤਮ ਨਾਗਰਿਕ” ਜੋ “ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਮਿਸਾਲੀ ਸੇਵਾ” ਦਿੰਦਾ ਹੈ (2012, 2013) * ਡੇ ਟਾਈਮ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਵੀਡੀਓ ਐਡੀਟਰ, ਸੀ ਬੀ ਐਸ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ (2012-2013) * ਡੇ ਟਾਈਮ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਵੀਡੀਓ ਐਡੀਟਰ, ਸੀ ਬੀ ਐਸ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ (2014-2015) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] jdkfrsr312l45vg0el205qbp2y7bj1p 0 127056 854352 849836 2026-11-11T16:42:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854352 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Nicole Amber Maines|image=Nicole-maines-2019.jpg|birth_name=Wyatt Benjamin Maines<ref name="book"/>|birth_date={{Birth date and age|1997|10|07}}|birth_place=[[Gloversville, New York]], U.S.<ref name="book" />|parents=Wayne and Kelly Maines<ref name="WP" />|relations=Jonas Zebediah Maines<ref name="book"/> ([[Twin#Monozygotic (identical) twins|Identical twin]])|education=|occupation=[[Actress]], activist<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/pride50-nicole-maines-tv-s-first-transgender-superhero-n1007996|title=#Pride50: Nicole Maines — TV's first transgender superhero}}</ref>|years_active=2015, 2018–present|known_for=Susan Doe in Maine Supreme Court case ''[[Doe v. Regional School Unit 26]]''<br>''[[Supergirl (TV series)|Supergirl]]''}} '''ਨਿਕੋਲ ਅੰਬਰ ਮੇਨਜ਼''' (ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1997)<ref name="book">{{Cite book|url=https://archive.org/details/becomingnicoletr0000nutt|title=Becoming Nicole: The Transformation of an American Family|year=2016|last=Nutt|first=Amy Ellis|publisher=Random House|isbn=9780812995435|location=USA|page=[https://archive.org/details/becomingnicoletr0000nutt/page/14 14]|author-link=}}</ref><ref name="WP">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sf/national/2015/10/19/becoming-nicole/|title=They were born identical twin boys, but one always felt he was a girl|last=Ellis Nutt|first=Amy|date=October 19, 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=July 23, 2018}}</ref> ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.shape.com/celebrities/interviews/nicole-maines-transgender-activist-supergirl|title=Nicole Maines Shares Her Story About Coming Out As Transgender|website=Shape|access-date=2020-04-20|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607232606/https://www.shape.com/celebrities/interviews/nicole-maines-transgender-activist-supergirl|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.conwaydailysun.com/things_to_do/movies/being-nicole-transgender-activist-supergirl-star-subject-of-one-book/article_3b53d166-e559-11e9-95e6-eb7753258138.html|title=Being Nicole: Transgender activist, ‘Supergirl’ star subject of One Book One Valley community read|last=Kerr|first=Alec|website=The Conway Daily Sun}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਇਨ ਸੁਪਰੀਮ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਕੇਸ ਡੋ ਵੀ.ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26 ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਤ ਮੁਦਈ, ਸੁਜ਼ਨ ਡੋ ਸੀ।<ref name="glamour">{{Cite news|url=https://www.glamour.com/story/actress-and-activist-nicole-maines-will-be-tvs-first-transgender-superhero|title=Actress and Activist Nicole Maines Will Be TV's First Transgender Superhero|last=Lopez|first=Julyssa|work=Glamour|access-date=July 22, 2018}}</ref> ਮੇਨਜ਼, ਜੋ ਕਿ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ|ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੈ]], ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ 'ਤੇ ਔਰਤੀ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਮੇਨਜ਼ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਤੌਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੋਇਲ ਪੇਨਸ ਅਤੇ ਸੁਪਰਗਰਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੇਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ ਜੋਨਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੈਲੀ ਅਤੇ ਵੇਨ ਮੇਨਜ਼ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕੈਲੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ।<ref name="WP"/><ref name="NYT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/books/review/becoming-nicole-by-amy-ellis-nutt.html|title='Becoming Nicole,' by Amy Ellis Nutt|last=Miller|first=Lisa|date=|work=[[The New York Times]]|access-date=July 23, 2018}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਲ ਗਲੋਵਰਸਵਿੱਲੇ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਪਰ ਉਹ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਮਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੇਨਜ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਰਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਲਤ ਜੈਂਡਰ ਪਹਿਚਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ellen">''Ellen'', 9 October 2018.</ref> ਮੇਨਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਨਿਕਲੋਡਿਅਨ ਸ਼ੋਅ ''ਜ਼ੋਈ 101'' ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਕੋਲ ਬ੍ਰਿਸਟੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕੋਲ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/im-nicole-incredibly-happy-born-identical-twin-boys/story?id=34526553|title=How identical twin boys became brother and sister|last=News|first=A. B. C.|date=October 19, 2015|website=ABC News|access-date=July 23, 2018}}</ref> ਮੇਨਜ਼ ਨੇ ਮਾਇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਕਾਰਨ ਸਾਲ 2018 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।<ref name="pressherald2">{{Cite web|url=https://www.pressherald.com/2018/07/10/nicole-maines-whose-family-won-a-maine-court-case-over-transgender-rights-will-star-in-vampire-flick/|title=Nicole Maines, who played big role in fight for transgender rights, will star in vampire flick|last=Routhier|first=Ray|date=July 12, 2018|website=Press Herald|access-date=July 23, 2018}}</ref> === ''ਡੋਏ ਵੀ.'' ''ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26'' === ਮੇਨਜ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਾਮਲੇ ਡੋਏ ਵੀ.ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26 ਵਿੱਚ ਸੂਜ਼ਨ ਡੋਏ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਡੋਏ ਵੀ.ਕਲਿੰਚੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੇਨਜ਼ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਜਮਾਤੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਨਜ਼ ਦੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ।<ref name="ellen"/> ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੇਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲੇ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਸਕੂਲ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਮੇਨ ਸੁਪਰੀਮ ਨਿਆਂਇਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਥਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਹੈ। ਮੇਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰਾ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ $ 75,000 ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="time">{{Cite news|url=http://time.com/3615599/transgender-student-restroom-lawsuit-maine/|title=Transgender Teen Awarded $75,000 in Lawsuit|last=Stout|first=David|date=December 3, 2014|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=July 23, 2018}}</ref><ref name="pressherald3">{{Cite news|url=https://www.pressherald.com/2015/10/18/with-release-of-new-book-transgendered-maine-teen-finds-her-voice/|title=With release of new book, transgender Maine teen finds her voice|last=Russell|first=Eric|date=October 15, 2015}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮੇਨਜ਼ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਮਾਈਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="centralmaine.com">{{Cite news|url=https://www.centralmaine.com/2016/12/05/umaine-student-nicole-maines-shares-her-story-in-hbos-the-trans-list/|title=UMaine student Nicole Maines shares her story in HBO's 'The Trans List'|date=December 5, 2016|work=Kennebec Journal and Morning Sentinel|access-date=July 23, 2018|language=en-US}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2015 | ਰੋਇਲ ਪੇਨਸ | ਅੰਨਾ | ਕਿੱਸਾ: " ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ "ਕਲੀਓਟਾਈਡਜ਼" |- | 2016 | ''ਦ ਟਰਾਂਸ ਲਿਸਟ'' | rowspan="2" | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | rowspan="2" | ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ |- | 2017 | ਨੋਟ ਯੂਅਰ ਸਕਿਨ |- | 2018 | ''ਬਿੱਟ'' | ਲੌਰੇਲ | |- | 2018 – ਮੌਜੂਦ | ''ਸੁਪਰਗਰਲ'' | ਨੀਆ ਨਲ / ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ | ਮੁੱਖ ਕਾਸਟ (ਸੀਜ਼ਨ 4–) |- | 2020 | ਲੀਜੇਂਡ ਆਫ ਟੂਮਾਰੋ | ਨੀਆ ਨਲ | ਕਿੱਸਾ: " ਕਰਾਈਸਿਸ ਓਨ ਇਨਫੀਨਾਇਟ ਅਰਥਸ: ਪਾਰਟ ਫਾਈਵ " |} == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ! ਸਰੋਤ |- | 2011 | ਰੋਜਰ ਬਾਲਡਵਿਨ | ਅਮਰੀਕਨ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਮਾਈਨ | rowspan="2" |<ref name="portlandlibrary">{{Cite news|url=https://www.portlandlibrary.com/events/wayne-maines-speaks-about-becoming-nicole-the-transformation-of-an-american-family/|title=Wayne Maines speaks about "Becoming Nicole: The Transformation of an American Family"|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917071410/https://www.portlandlibrary.com/events/wayne-maines-speaks-about-becoming-nicole-the-transformation-of-an-american-family/|url-status=dead}}</ref><ref name="aeispeakers">{{Cite news|url=https://aeispeakers.com/speakers/nicole-maines/|title=Nicole Maines|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018}}</ref> |- | 2012 | ਪੀ.ਈ. ਪੇਂਟਲਾਰਜ | ਇਕੁਏਲਟੀ ਮਾਈਨ |- | rowspan="3" | 2014 | ਕਮਿਉਨਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ | ਹਾਰਡੀ ਗਰਲ ਹੇਲਦੀ ਵੀਮਨ |<ref name="es-news">{{Cite news|url=https://es-news.com/online/girls-rock-awards-2014-community-organizing-award-winner-nicole-maines-SWOhquFeNbE.html|title=Girls Rock Awards 2014 Community Organizing Award Winner: Nicole Maines|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917034453/https://es-news.com/online/girls-rock-awards-2014-community-organizing-award-winner-nicole-maines-SWOhquFeNbE.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="twincitytimes">{{Cite news|url=http://twincitytimes.com/events/hassan-abdi-win-girls-rock-awards|title=Hassan, Abdi win Girls Rock! Awards|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018}}</ref> |- | ਸਮੰਥਾ ਸਮਿੱਥ | ਮਾਈਨ ਵੀਮਨ'ਜ ਫੰਡ |<ref name="mainewomenmagazine">{{Cite news|url=http://mainewomenmagazine.com/rising-star-the-activist-the-face-and-voice-of-a-minority/|title=Rising Star: The Activist – The face and voice of a minority|last=Collins|first=Kayla|date=November 20, 2015|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917034430/http://mainewomenmagazine.com/rising-star-the-activist-the-face-and-voice-of-a-minority/|dead-url=yes}}</ref><ref name="mainewomensfund">{{Cite news|url=https://www.mainewomensfund.org/nicole-maines-2015-samantha-smith-awardee|title=2015 Samantha Smith Awardee|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917034532/https://www.mainewomensfund.org/nicole-maines-2015-samantha-smith-awardee|url-status=dead}}</ref> |- | ਵੀਮਨ ਆਫ ਦ ਈਅਰ | ''ਗਲੈਮਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' |<ref name="glaad">{{Cite news|url=https://www.glaad.org/blog/transgender-teenager-nicole-maines-guest-star-royal-pains-episode|title=Transgender teenager Nicole Maines to guest star in "Royal Pains" episode|last=Hofflich|first=Jessica|date=June 23, 2015|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917034439/https://www.glaad.org/blog/transgender-teenager-nicole-maines-guest-star-royal-pains-episode|url-status=dead}}</ref><ref name="HuffingtonPostUK">{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/nicole-maines-glamour_n_6177720?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvLnVrLw&guce_referrer_cs=4bB6z6t5B9QSZtVyjeY9Aw|title=Nicole Maines, History-Making Transgender Teen, Honored By Glamour Magazine|last=Jeltsen|first=Melissa|date=November 14, 2014|access-date=September 16, 2018}}</ref> |- | rowspan="2" | 2015 | ਸਪਿਰਟ ਆਫ ਮੈਥਿਊ ਅਵਾਰਡ | ਮੈਥਿਊ ਸ਼ੇਪਰਡ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ | |- | ਯੰਗ ਵੀਮਨਸ ਸੋਸ਼ਲ ਜਸਟਿਸ ਵਾਰਡ | ਮੈਰੀਨ ਹਾਰਟਮੈਨ ਅਵਾਰਡ |<ref name="UMaine">{{Cite news|url=https://umaine.edu/news/blog/2015/03/04/2015-maryann-hartman-award-recipients-announced/|title=2015 Maryann Hartman Award Recipients Announced|date=March 4, 2015|access-date=March 4, 2015|archive-date=ਮਾਰਚ 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150309225207/http://umaine.edu/news/blog/2015/03/04/2015-maryann-hartman-award-recipients-announced/|url-status=dead}}</ref><ref name="TheMaineEdge">{{Cite news|url=https://www.themaineedge.com/livin/press-releases/nominations-welcome-for-women-of-achievement-young-womens-social-justice-awards|title=Nominations welcome for Women of Achievement, Young Women's Social Justice Awards|date=June 23, 2015|access-date=March 24, 2019|archive-date=ਮਾਰਚ 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325131430/https://www.themaineedge.com/livin/press-releases/nominations-welcome-for-women-of-achievement-young-womens-social-justice-awards|url-status=dead}}</ref> |- | 2018 | ਵਿਜ਼ੀਬਿਲਟੀ ਅਵਾਰਡ | ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮ |<ref name="WindyCityTimes">{{Cite news|url=http://www.windycitymediagroup.com/ARTICLE.php?AID=64537|title=Nicole Maines to be honored with HRC Chicago Visibility Award|date=October 22, 2018|access-date=March 23, 2019|archive-date=ਮਾਰਚ 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323171143/http://www.windycitymediagroup.com/ARTICLE.php?AID=64537|url-status=dead}}</ref><ref name="HumanRightsCampaign">{{Cite news|url=https://www.hrc.org/videos/nicole-maines-honored-with-hrc-visibility-award-in-chicago|title=Nicole Maines Honored with HRC Visibility Award in Chicago|date=October 22, 2018|access-date=March 23, 2019}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 | ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਵਕਾਲਤ ਲਈ ਐਂਡੀ ਕ੍ਰੇ ਅਵਾਰਡ | ਟਰਾਂਸ ਇਕੁਏਲਟੀ ਨਾਉ |<ref name="TransEqualityNow">{{Cite news|url=https://transequality.org/blog/ten-awards-spotlight-nicole-maines|title=TEN awards spotlight Nicole Maines|date=May 22, 2019|access-date=June 12, 2019}}</ref><ref name="GratitudeInGlass">{{Cite news|url=https://auburnpub.com/lifestyles/gratitude-in-glass-skaneateles-area-artist-makes-national-transgender-awards/article_2c865784-bd13-51e6-9250-693659642793.htm|title=Gratitude in glass Skaneateles area artist makes national transgender awards|date=|access-date=June 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810165140/https://auburnpub.com/lifestyles/gratitude-in-glass-skaneateles-area-artist-makes-national-transgender-awards/article_2c865784-bd13-51e6-9250-693659642793.htm|archive-date=ਅਗਸਤ 10, 2022|url-status=dead}}</ref> |- | ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗ੍ਰੈਂਡ ਜਿਊਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਆਉਟਫੇਸਟ |<ref name="Advocate1">{{Cite news|url=https://www.advocate.com/film/2019/7/29/and-winners-outfest-2019-are|title=And the Winners of Outfest 2019 Are...|date=July 29, 2019|access-date=June 12, 2019}}</ref><ref name="Advocate2">{{Cite news|url=https://www.advocate.com/film/2019/7/29/nicole-mainess-outfest-award-win-trans-and-horror-films|title=Nicole Maines's Outfest Award Is a Win for Trans and Horror Films|date=July 29, 2019|access-date=August 24, 2019}}</ref> |- | ਬਕਾਇਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਜਾਂ ਗੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਇਫ-ਫਾਈ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ LGBTQ + ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ | ਆਟੋਸਟ੍ਰੈਡਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਲਾਨਾ ਗੇਅ ਐਮੀਜ਼ |<ref name="Autostraddle1">{{Cite news|url=https://www.autostraddle.com/presenting-the-winners-of-autostraddles-second-annual-gay-emmys/|title=Presenting the Winners of Autostraddle’s Second Annual Gay Emmys!|date=September 18, 2019|access-date=November 14, 2019}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Nicole Maines * {{ਟਵਿਟਰ|id=NicoleAMaines|name=Nicole Maines}} * ਏਈਆਈ ਸਪੀਕਰਾਂ 'ਤੇ [https://aeispeakers.com/speakers/nicole-maines/ ਜੀਵਨੀ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] oyc54t32wjhipk1fjcbi5askfl4lvzm 0 127057 854351 849835 2026-11-11T16:42:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854351 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਨਿਕੋਲ ਅੰਬਰ ਮਾਈਨਜ਼|image=Nicole-maines-2019.jpg|birth_name=Wyatt Benjamin Maines<ref name="book"/>|birth_date={{Birth date and age|1997|10|07}}|birth_place=[[Gloversville, New York]], U.S.<ref name="book" />|parents=Wayne and Kelly Maines<ref name="WP" />|relations=Jonas Zebediah Maines<ref name="book"/> ([[Twin#Monozygotic (identical) twins|Identical twin]])|education=|occupation=[[Actress]], activist<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/pride50-nicole-maines-tv-s-first-transgender-superhero-n1007996|title=#Pride50: Nicole Maines — TV's first transgender superhero}}</ref>|years_active=2015, 2018–present|known_for=Susan Doe in Maine Supreme Court case ''[[Doe v. Regional School Unit 26]]''<br>''[[Supergirl (TV series)|Supergirl]]''}} '''ਨਿਕੋਲ ਅੰਬਰ ਮਾਈਨਜ਼''' (ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1997)<ref name="book">{{Cite book|url=https://archive.org/details/becomingnicoletr0000nutt|title=Becoming Nicole: The Transformation of an American Family|year=2016|last=Nutt|first=Amy Ellis|publisher=Random House|isbn=9780812995435|location=USA|page=[https://archive.org/details/becomingnicoletr0000nutt/page/14 14]|author-link=}}</ref><ref name="WP">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sf/national/2015/10/19/becoming-nicole/|title=They were born identical twin boys, but one always felt he was a girl|last=Ellis Nutt|first=Amy|date=October 19, 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=July 23, 2018}}</ref> ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.shape.com/celebrities/interviews/nicole-maines-transgender-activist-supergirl|title=Nicole Maines Shares Her Story About Coming Out As Transgender|website=Shape|access-date=2020-04-20|archive-date=2023-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607232606/https://www.shape.com/celebrities/interviews/nicole-maines-transgender-activist-supergirl|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.conwaydailysun.com/things_to_do/movies/being-nicole-transgender-activist-supergirl-star-subject-of-one-book/article_3b53d166-e559-11e9-95e6-eb7753258138.html|title=Being Nicole: Transgender activist, ‘Supergirl’ star subject of One Book One Valley community read|last=Kerr|first=Alec|website=The Conway Daily Sun}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਇਨ ਸੁਪਰੀਮ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਕੇਸ ਡੋ ਵੀ.ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26 ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਤ ਮੁਦਈ, ਸੁਜ਼ਨ ਡੋ ਸੀ।<ref name="glamour">{{Cite news|url=https://www.glamour.com/story/actress-and-activist-nicole-maines-will-be-tvs-first-transgender-superhero|title=Actress and Activist Nicole Maines Will Be TV's First Transgender Superhero|last=Lopez|first=Julyssa|work=Glamour|access-date=July 22, 2018}}</ref> ਮਾਈਨਜ਼, ਜੋ ਕਿ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ|ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੈ]], ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ 'ਤੇ ਔਰਤੀ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਮਾਈਨਜ਼ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਤੌਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੋਇਲ ਪੇਨਸ ਅਤੇ ਸੁਪਰਗਰਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ ਜੋਨਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੈਲੀ ਅਤੇ ਵੇਨ ਮਾਈਨਜ਼ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕੈਲੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ।<ref name="WP"/><ref name="NYT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/11/08/books/review/becoming-nicole-by-amy-ellis-nutt.html|title='Becoming Nicole,' by Amy Ellis Nutt|last=Miller|first=Lisa|date=|work=[[The New York Times]]|access-date=July 23, 2018}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਲ ਗਲੋਵਰਸਵਿੱਲੇ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਪਰ ਉਹ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਮਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਾਈਨਜ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਰਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਲਤ ਜੈਂਡਰ ਪਹਿਚਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ellen">''Ellen'', 9 October 2018.</ref> ਮਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਨਿਕਲੋਡਿਅਨ ਸ਼ੋਅ ''ਜ਼ੋਈ 101'' ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਕੋਲ ਬ੍ਰਿਸਟੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕੋਲ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/im-nicole-incredibly-happy-born-identical-twin-boys/story?id=34526553|title=How identical twin boys became brother and sister|last=News|first=A. B. C.|date=October 19, 2015|website=ABC News|access-date=July 23, 2018}}</ref> ਮਾਈਨਜ਼ ਨੇ ਮਾਇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਕਾਰਨ ਸਾਲ 2018 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।<ref name="pressherald2">{{Cite web|url=https://www.pressherald.com/2018/07/10/nicole-maines-whose-family-won-a-maine-court-case-over-transgender-rights-will-star-in-vampire-flick/|title=Nicole Maines, who played big role in fight for transgender rights, will star in vampire flick|last=Routhier|first=Ray|date=July 12, 2018|website=Press Herald|access-date=July 23, 2018}}</ref> === ''ਡੋਏ ਵੀ.'' ''ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26'' === ਮਾਈਨਜ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਾਮਲੇ ਡੋਏ ਵੀ.ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26 ਵਿੱਚ ਸੂਜ਼ਨ ਡੋਏ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਡੋਏ ਵੀ.ਕਲਿੰਚੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਈਨਜ਼ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਜਮਾਤੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਨਜ਼ ਦੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ।<ref name="ellen"/> ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲੇ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਸਕੂਲ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਮੇਨ ਸੁਪਰੀਮ ਨਿਆਂਇਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਥਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਹੈ। ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰਾ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ $ 75,000 ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="time">{{Cite news|url=http://time.com/3615599/transgender-student-restroom-lawsuit-maine/|title=Transgender Teen Awarded $75,000 in Lawsuit|last=Stout|first=David|date=December 3, 2014|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=July 23, 2018}}</ref><ref name="pressherald3">{{Cite news|url=https://www.pressherald.com/2015/10/18/with-release-of-new-book-transgendered-maine-teen-finds-her-voice/|title=With release of new book, transgender Maine teen finds her voice|last=Russell|first=Eric|date=October 15, 2015}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 2015 ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ''ਬਿਕਮਿੰਗ ਨਿਕੋਲ: ਦ ਟਰਾਂਸਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਆਫ ਏ ਅਮਰੀਕਨ ਫੈਮਿਲੀ'', ''[[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'' ਲੇਖਕ ਐਮੀ ਐਲੀਸ ਨੱਟ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=http://bangordailynews.com/2016/03/25/news/bangor/pulitzer-prize-winning-writer-talks-about-becoming-nicole-at-bangor-library/|title=Pulitzer-winning writer discusses book about transgender Maine teen Nicole Maines|work=Bangor Daily News|access-date=July 23, 2018}}</ref> ਜੂਨ 2015 ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ ਇੱਕ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਨੈੱਟਵਰਕ ਸ਼ੋਅ ''ਰਾਇਲ ਪੇਨਸ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਸ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.eonline.com/news/667191/nicole-maines-to-guest-star-on-royal-pains-special-transgender-episode|title=Royal Pains Books Nicole Maines for Transgender Episode|last=|first=|date=June 17, 2015|work=E! Online|access-date=July 23, 2018}}</ref> ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ 11 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ''ਦ ਟਰਾਂਸ ਲਿਸਟ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ [[ਐੱਚ.ਬੀ.ਓ.|ਐਚ ਬੀ ਓ]] ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸੀ। ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="centralmaine.com">{{Cite news|url=https://www.centralmaine.com/2016/12/05/umaine-student-nicole-maines-shares-her-story-in-hbos-the-trans-list/|title=UMaine student Nicole Maines shares her story in HBO's 'The Trans List'|date=December 5, 2016|work=Kennebec Journal and Morning Sentinel|access-date=July 23, 2018|language=en-US}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮਾਈਨਜ਼ ਸੀ ਡਬਲਯੂ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਸੁਪਰਗਰਲ'' ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਹ ਲੀਆਨਾ ਮੈਂਬਰ ਡ੍ਰੀਮ ਗਰਲ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨੀਆ ਨਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।<ref name="glamour"/> ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ "ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੁਹਿੰਮ ਵਾਲੀ ਸੁਹਿਰਦ ਔਰਤ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਦਾਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਰਾ ਆਪਣੀ ਵਿੰਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।<ref name="pressherald4">{{Cite news|url=https://www.pressherald.com/2018/07/22/nicole-maines-to-have-recurring-role-as-transgender-superhero-on-supergirl/|title=Nicole Maines lands transgender superhero role on network TV series|last=Hoey|first=Dennis|date=July 22, 2018|work=Press Herald|access-date=July 23, 2018}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮੇਨਜ਼ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਮਾਈਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="centralmaine.com"/> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2015 | ਰੋਇਲ ਪੇਨਸ | ਅੰਨਾ | ਕਿੱਸਾ: " ਦ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ "ਕਲੀਓਟਾਈਡਜ਼" |- | 2016 | ''ਦ ਟਰਾਂਸ ਲਿਸਟ'' | rowspan="2" | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | rowspan="2" | ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ |- | 2017 | ਨੋਟ ਯੂਅਰ ਸਕਿਨ |- | 2018 | ''ਬਿੱਟ'' | ਲੌਰੇਲ | |- | 2018 – ਮੌਜੂਦ | ''ਸੁਪਰਗਰਲ'' | ਨੀਆ ਨਲ / ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ | ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ (ਸੀਜ਼ਨ 4–) |- | 2020 | ਲੀਜੇਂਡ ਆਫ ਟੂਮਾਰੋ | ਨੀਆ ਨਲ | ਕਿੱਸਾ: " ਕਰਾਈਸਿਸ ਓਨ ਇਨਫੀਨਾਇਟ ਅਰਥਸ: ਪਾਰਟ ਫਾਈਵ " |} == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ! ਸਰੋਤ |- | 2011 | ਰੋਜਰ ਬਾਲਡਵਿਨ | ਅਮਰੀਕਨ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਮਾਈਨ | rowspan="2" |<ref name="portlandlibrary">{{Cite news|url=https://www.portlandlibrary.com/events/wayne-maines-speaks-about-becoming-nicole-the-transformation-of-an-american-family/|title=Wayne Maines speaks about "Becoming Nicole: The Transformation of an American Family"|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917071410/https://www.portlandlibrary.com/events/wayne-maines-speaks-about-becoming-nicole-the-transformation-of-an-american-family/|url-status=dead}}</ref><ref name="aeispeakers">{{Cite news|url=https://aeispeakers.com/speakers/nicole-maines/|title=Nicole Maines|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018}}</ref> |- | 2012 | ਪੀ.ਈ. ਪੇਂਟਲਾਰਜ | ਇਕੁਏਲਟੀ ਮਾਈਨ |- | rowspan="3" | 2014 | ਕਮਿਉਨਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ | ਹਾਰਡੀ ਗਰਲ ਹੇਲਦੀ ਵੀਮਨ |<ref name="es-news">{{Cite news|url=https://es-news.com/online/girls-rock-awards-2014-community-organizing-award-winner-nicole-maines-SWOhquFeNbE.html|title=Girls Rock Awards 2014 Community Organizing Award Winner: Nicole Maines|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917034453/https://es-news.com/online/girls-rock-awards-2014-community-organizing-award-winner-nicole-maines-SWOhquFeNbE.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="twincitytimes">{{Cite news|url=http://twincitytimes.com/events/hassan-abdi-win-girls-rock-awards|title=Hassan, Abdi win Girls Rock! Awards|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018}}</ref> |- | ਸਮੰਥਾ ਸਮਿੱਥ | ਮਾਈਨ ਵੀਮਨ'ਜ ਫੰਡ |<ref name="mainewomenmagazine">{{Cite news|url=http://mainewomenmagazine.com/rising-star-the-activist-the-face-and-voice-of-a-minority/|title=Rising Star: The Activist – The face and voice of a minority|last=Collins|first=Kayla|date=November 20, 2015|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917034430/http://mainewomenmagazine.com/rising-star-the-activist-the-face-and-voice-of-a-minority/|dead-url=yes}}</ref><ref name="mainewomensfund">{{Cite news|url=https://www.mainewomensfund.org/nicole-maines-2015-samantha-smith-awardee|title=2015 Samantha Smith Awardee|last=|first=|date=|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917034532/https://www.mainewomensfund.org/nicole-maines-2015-samantha-smith-awardee|url-status=dead}}</ref> |- | ਵੀਮਨ ਆਫ ਦ ਈਅਰ | ''ਗਲੈਮਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' |<ref name="glaad">{{Cite news|url=https://www.glaad.org/blog/transgender-teenager-nicole-maines-guest-star-royal-pains-episode|title=Transgender teenager Nicole Maines to guest star in "Royal Pains" episode|last=Hofflich|first=Jessica|date=June 23, 2015|access-date=September 16, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917034439/https://www.glaad.org/blog/transgender-teenager-nicole-maines-guest-star-royal-pains-episode|url-status=dead}}</ref><ref name="HuffingtonPostUK">{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/nicole-maines-glamour_n_6177720?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvLnVrLw&guce_referrer_cs=4bB6z6t5B9QSZtVyjeY9Aw|title=Nicole Maines, History-Making Transgender Teen, Honored By Glamour Magazine|last=Jeltsen|first=Melissa|date=November 14, 2014|access-date=September 16, 2018}}</ref> |- | rowspan="2" | 2015 | ਸਪਿਰਟ ਆਫ ਮੈਥਿਊ ਅਵਾਰਡ | ਮੈਥਿਊ ਸ਼ੇਪਰਡ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ | |- | ਯੰਗ ਵੀਮਨਸ ਸੋਸ਼ਲ ਜਸਟਿਸ ਵਾਰਡ | ਮੈਰੀਨ ਹਾਰਟਮੈਨ ਅਵਾਰਡ |<ref name="UMaine">{{Cite news|url=https://umaine.edu/news/blog/2015/03/04/2015-maryann-hartman-award-recipients-announced/|title=2015 Maryann Hartman Award Recipients Announced|date=March 4, 2015|access-date=March 4, 2015|archive-date=ਮਾਰਚ 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150309225207/http://umaine.edu/news/blog/2015/03/04/2015-maryann-hartman-award-recipients-announced/|url-status=dead}}</ref><ref name="TheMaineEdge">{{Cite news|url=https://www.themaineedge.com/livin/press-releases/nominations-welcome-for-women-of-achievement-young-womens-social-justice-awards|title=Nominations welcome for Women of Achievement, Young Women's Social Justice Awards|date=June 23, 2015|access-date=March 24, 2019|archive-date=ਮਾਰਚ 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325131430/https://www.themaineedge.com/livin/press-releases/nominations-welcome-for-women-of-achievement-young-womens-social-justice-awards|url-status=dead}}</ref> |- | 2018 | ਵਿਜ਼ੀਬਿਲਟੀ ਅਵਾਰਡ | ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮ |<ref name="WindyCityTimes">{{Cite news|url=http://www.windycitymediagroup.com/ARTICLE.php?AID=64537|title=Nicole Maines to be honored with HRC Chicago Visibility Award|date=October 22, 2018|access-date=March 23, 2019|archive-date=ਮਾਰਚ 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323171143/http://www.windycitymediagroup.com/ARTICLE.php?AID=64537|url-status=dead}}</ref><ref name="HumanRightsCampaign">{{Cite news|url=https://www.hrc.org/videos/nicole-maines-honored-with-hrc-visibility-award-in-chicago|title=Nicole Maines Honored with HRC Visibility Award in Chicago|date=October 22, 2018|access-date=March 23, 2019}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 | ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਵਕਾਲਤ ਲਈ ਐਂਡੀ ਕ੍ਰੇ ਅਵਾਰਡ | ਟਰਾਂਸ ਇਕੁਏਲਟੀ ਨਾਉ |<ref name="TransEqualityNow">{{Cite news|url=https://transequality.org/blog/ten-awards-spotlight-nicole-maines|title=TEN awards spotlight Nicole Maines|date=May 22, 2019|access-date=June 12, 2019}}</ref><ref name="GratitudeInGlass">{{Cite news|url=https://auburnpub.com/lifestyles/gratitude-in-glass-skaneateles-area-artist-makes-national-transgender-awards/article_2c865784-bd13-51e6-9250-693659642793.htm|title=Gratitude in glass Skaneateles area artist makes national transgender awards|date=|access-date=June 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810165140/https://auburnpub.com/lifestyles/gratitude-in-glass-skaneateles-area-artist-makes-national-transgender-awards/article_2c865784-bd13-51e6-9250-693659642793.htm|archive-date=ਅਗਸਤ 10, 2022|url-status=dead}}</ref> |- | ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗ੍ਰੈਂਡ ਜਿਊਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਆਉਟਫੇਸਟ |<ref name="Advocate1">{{Cite news|url=https://www.advocate.com/film/2019/7/29/and-winners-outfest-2019-are|title=And the Winners of Outfest 2019 Are...|date=July 29, 2019|access-date=June 12, 2019}}</ref><ref name="Advocate2">{{Cite news|url=https://www.advocate.com/film/2019/7/29/nicole-mainess-outfest-award-win-trans-and-horror-films|title=Nicole Maines's Outfest Award Is a Win for Trans and Horror Films|date=July 29, 2019|access-date=August 24, 2019}}</ref> |- | ਬਕਾਇਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਜਾਂ ਗੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਇਫ-ਫਾਈ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ LGBTQ + ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ | ਆਟੋਸਟ੍ਰੈਡਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਲਾਨਾ ਗੇਅ ਐਮੀਜ਼ |<ref name="Autostraddle1">{{Cite news|url=https://www.autostraddle.com/presenting-the-winners-of-autostraddles-second-annual-gay-emmys/|title=Presenting the Winners of Autostraddle’s Second Annual Gay Emmys!|date=September 18, 2019|access-date=November 14, 2019}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Nicole Maines * ਏਈਆਈ ਸਪੀਕਰਾਂ 'ਤੇ [https://aeispeakers.com/speakers/nicole-maines/ ਜੀਵਨੀ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] hv2kceh57s5yr58k1nk2277k86akl40 0 130943 854424 852216 2026-11-11T23:17:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854424 wikitext text/x-wiki '''ਫਿਫਟੀ ਸ਼ੇਡਜ ਆਫ਼ ਗੇਅ''' ( '''ਸਾਇਓਮਾ.''' ) ਇੱਕ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ-]] ਅਧਾਰਤ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ+]] ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਲੌਡਕੋ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਸ਼ੁਭਮ ਮਹਿਰੋਤਰਾ ਨੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ + ਆਬਾਦੀ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ ਟੀਮ [[ਭਾਰਤ]], [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]], [[ਜਰਮਨੀ]], [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੇਡਾ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਅਤੇ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਕੇ]] ਵਿੱਚ 24 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੰਸਥਾ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ + ਸਮੁਦਾਇ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2017/jul/11/are-you-queen-enough-1626900.html|title=Are you queen enough?|website=The New Indian Express|access-date=2019-09-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.advocate.com/arts-entertainment/2016/7/06/photos-explore-indias-50-shades-gay|title=PHOTOS: Explore India's 50 Shades of Gay|date=2016-07-06|website=www.advocate.com|language=en|access-date=2019-09-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiamantra.com/lgbt-community-fifty-shades-of-gay/|title=Fifty Shades of Gay: Changing India's Perception on LGBT Community|date=2018-02-26|website=India Mantra|language=en-US|access-date=2019-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226110645/https://www.indiamantra.com/lgbt-community-fifty-shades-of-gay/|archive-date=2025-02-26|url-status=dead}}</ref> == ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ == * ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡ੍ਰੈਗ ਕੁਈਨ ਰੇਸ <ref name=":0"/> * #ਆਈਐਮਨੋਟਏਕ੍ਰਿਮੀਨਲ (ਐਮਜੀਡਬਲਯੂਆਈ [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਵਗੀਕਰ|ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਗਵਿਕਰ]] ਅਤੇ ਅਨਵੇਸ਼ ਸਾਹੂ ) <ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/new-campaign-for-lgbt-people-to-tell-their-stories/17055154|title=New campaign for LGBT people to tell their stories|date=2016-03-19|website=mid-day|language=en|access-date=2019-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910094808/http://www.mid-day.com/articles/new-campaign-for-lgbt-people-to-tell-their-stories/17055154|archive-date=2017-09-10|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.themalaysiantimes.com.my/50-shades-of-gay-rises-to-change-indias-perception-on-lgbtq/|title=‘50 Shades of Gay’ rises to change India’s perception on LGBTQ ⋆ The Malaysian Times|date=2016-04-16|website=The Malaysian Times|language=en-US|access-date=2019-09-07}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://homegrown.co.in/article/800184/50shadesofgay-empowering-the-lgbtq-community-one-photo-at-a-time|title=#50ShadesOfGay: Empowering The LGBTQ Community One Photo At A Time|last=Homegrown|website=homegrown.co.in|language=en|access-date=2019-09-07}}</ref> * #ਆਈਐਮਐਲੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/7-days/pitching-the-queer/cid/1315104|title=Pitching the Queer|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2019-09-07}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:en:List_of_LGBT-related_organizations_and_conferences|ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[:en:LGBT_rights_in_India|ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ]] * [[:en:LGBT_rights_in_Asia|ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://fiftyshadesofgay.co.in/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201110142027/https://fiftyshadesofgay.co.in/ |date=2020-11-10 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] bmapckquhy4q5uqw6gnqsntbw2vajhq 0 131354 854474 817816 2026-11-12T05:38:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854474 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮਹਾਸ਼ੇ ਧਰਮਪਾਲ ਗੁਲਾਟੀ|image=Mahashay Dharampal Gulati Padma Bhushan.jpg|caption=|birth_date={{Birth date|1923|03|27}}|birth_place=[[ਸਿਆਲਕੋਟ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])|death_date={{death date and age|2020|12|03|1923|03|27|df=yes}}<ref>{{Cite web|date=2020-12-03|title=MDH owner 'Mahashay' Dharampal Gulati passes away|url=https://www.opindia.com/2020/12/mdh-masala-owner-mahashay-dharampal-gulati-passes-away-at-97/amp/}}</ref>|occupation=ਐੱਮ.ਡੀ.ਐਚ. ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ|spouse=|children=|parents=|relatives=|awards=[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ]] (2019)}}'''ਮਹਾਸ਼ੇ ਧਰਮਪਾਲ ਗੁਲਾਟੀ''' (27 ਮਾਰਚ 1923 - 3 ਦਸੰਬਰ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਐਮਡੀਐਚ (ਮਹਾਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ), <ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://www.indiaretailing.com/2018/02/12/food/food-grocery/spice-king-founder-mdh-journey-grit-courage-determination/|title=The Spice King and Founder of MDH: A Journey of Grit, Courage and Determination|date=12 February 2018|access-date=23 August 2020|archive-date=31 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331064937/http://www.indiaretailing.com/2018/02/12/food/food-grocery/spice-king-founder-mdh-journey-grit-courage-determination/|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਸੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਧਰਮਪਾਲ ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅੱਜ ਦੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਸ਼ੇ ਚੁੰਨੀ ਲਾਲ ਗੁਲਾਟੀ, ਐਮਡੀਐਚ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ।<ref name=":0"/> ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਇਕ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਵਿਚ ਮਸਾਲੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। 1953 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ [[ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ]] ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੀ ਦੁਕਾਨ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਈ। 1959 ਵਿਚ, ਗੁਲਾਟੀ ਨੇਮਹਾਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕਾਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਕੀਰਤੀ ਨਗਰ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fmcg/fmcgs-highest-paid-ceo-is-a-94-year-old-school-drop-out/articleshow/56608104.cms|title=FMCG sector's highest paid CEO was a 94-year-old school drop-out|last=Malviya|first=Sagar|date=17 January 2017|work=The Economic Times|access-date=1 March 2019}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਟੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਖਪਤਕਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸੀਈਓ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਉਸਨੇ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ 21 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।<ref name=":0"/> ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੁਲਾਟੀ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/india/news/mdh-masala-owner-mahashay-dharampal-gulati-conferred-with-padma-bhushan-609888.html|title=MDH Masala Owner Mahashay Dharampal Gulati Conferred With Padma Bhushan|date=26 January 2019|website=Latestly|language=en|access-date=1 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090450/https://www.latestly.com/india/news/mdh-masala-owner-mahashay-dharampal-gulati-conferred-with-padma-bhushan-609888.html|archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|url-status=dead}}</ref> ਗੁਲਾਟੀ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਦਾ 90% ਮਹਾਸ਼ੇ ਚੁੰਨੀ ਲਾਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟਰੱਸਟ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 250 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਝੁੱਗੀਆਂ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਇਕ ਛੋਟਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.zeebiz.com/india/news-inspiring-mdh-owner-mahashay-dharampal-gulati-still-earns-more-than-godrej-itc-hul-bosses-66284|title=Inspiring! MDH owner 'Mahashay' Dharampal Gulati still earns more than Godrej, ITC, HUL bosses|date=7 October 2018|website=Zee Business|language=en|access-date=1 March 2019}} He passed away on 3 December 2020 at the age of 98.</ref> == ਮੌਤ == ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। 26 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਵੀਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ 3 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 5:21 ਵਜੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। == ਅਹੁਦੇ == * ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ - ਸੁਪਰ ਡੀਲੈਕਸੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.zaubacorp.com/director/DHARAM-PAL-GULATI/00670340|title=Dharam Pal Gulati - Director information and companies associated with {{!}} Zauba Corp|website=www.zaubacorp.com|access-date=1 March 2019}}</ref> * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ - ਮਹਾਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ. ਲਿਮਿਟਡ * ਚੇਅਰਮੈਨ - ਮਾਤਾ ਚੰਨਣ ਦੇਵੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ<ref name=":2">{{Cite web|url=http://mcdh.in/chairman_message.aspx|title=Mahashay Dharam Pal - Chairman, Mata Chaman Devi Hospital, Chairman's message|website=www.mcdh.in|access-date=1 December 2019|archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126045758/http://mcdh.in/chairman_message.aspx|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923]] 5u5hzp01z5v8xqyzu3ljo7acxe8k8uq 0 131394 854461 551901 2026-11-12T04:00:36Z Tamanpreet Kaur 26648 854461 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਛੁੱਟੀ|holiday_name=ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਲ ਦਿਵਸ|weekday=ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ|observances=|frequency=ਸਾਲਾਨਾ|scheduling=ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਫਤਾ|duration=1 ਦਿਨ|celebrations=|month=ਨਵੰਬਰ|week_ordinal=|type=ਸਭਿਆਚਾਰਕ|date=20 ਨਵੰਬਰ|observedby=|nickname=ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਬਾਲ ਦਿਵਸ|official_name=ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਲ ਦਿਵਸ|caption=1958 ਦੇ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਰੂਸੀ ਸਟੈਂਪ|image=File:1958 CPA 2159.jpg|longtype=ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਪਾਰਕ|relatedto=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਦਿਵਸ, ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦਿਵਸ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਦਿਵਸ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ, ਪਿਤਾ ਦਿਵਸ, ਮਾਂ ਦਿਵਸ}}'''ਬਾਲ ਦਿਵਸ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: ਚਿਲਡਰਨ ਡੇ) ਇਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਮਿਤੀ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1925 ਵਿਚ, ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਦਿਵਸ [[ਜਨੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1950 ਤੋਂ, ਇਹ 1 ਜੂਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Yang 2015">{{Cite book|url=https://www.authorhouse.com/en-gb/bookstore/bookdetails/711104-women-s-and-children-s-chambers-of-parliament|title=Women's and Children's Chambers of Parliament|last=Yang|first=Unity Elias|date=2015|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-5049-4192-1|location=Bloomington, IN, USA|page=|author-link=}}</ref> 20 ਨਵੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ '''ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਲ ਦਿਵਸ''' ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="World Children's Day">{{Cite web|url=https://www.un.org/en/events/childrenday/|title=World Children's Day|access-date=2 June 2020}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੂਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ 1857 ਵਿੱਚ ਚੇਲਸੀਆ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਲਿਸਟ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਰੀਡੀਮਰ ਦੇ ਪਾਦਰੀ, ਰੇਵਰੈਂਡ ਡਾ. ਚਾਰਲਸ ਲਿਓਨਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲਿਓਨਾਰਡ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਲਿਓਨਾਰਡ ਨੇ ਉਸ ਵਕਤ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਜ ਦਿਵਸ ਰੱਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਲਾਵਰ ਸੰਡੇ (ਐਤਵਾਰ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਚਿਲਡਰਨ ਡੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19170611&id=uI4tAAAAIBAJ&pg=3467,1386815&hl=en|title=Reading Eagle – Google News Archive Search|access-date=14 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thesharonbaptistchurch.com/index.php?p=1_36_The-Family|title=THE SHARON BAPTIST CHURCH|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401102727/http://thesharonbaptistchurch.com/index.php?p=1_36_The-Family|archive-date=1 April 2016|access-date=14 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://christianadopt.org/today-is-universal-childrens-day/|title=Today is Universal Children's Day – Christian Adoption Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616190650/http://christianadopt.org/today-is-universal-childrens-day/|archive-date=16 June 2016|access-date=14 June 2016}}</ref> ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੁਰਕੀ|ਤੁਰਕੀ ਗਣਤੰਤਰ]] ਦੁਆਰਾ 1920 ਵਿੱਚ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1920 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਜਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਕਮਾਲ ਅਤਾਤੁਰਕ|ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਕਮਲ ਅਟਾਰਕ]] ਦੁਆਰਾ 1929 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>Veysi Akın (1997). "23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi" (akademik yayın). PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 3. sayı: s. 91.</ref><ref>Veysi Akın (1997). "23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi" (akademik yayın). PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 3. sayı: s. 92.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/23_Nisan.htm|title=23 Nisan|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806133206/https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/23_Nisan.htm|archive-date=6 August 2017|access-date=20 November 2016}}</ref> == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਦਿਵਸ == ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ '''ਬਾਲ ਦਿਵਸ''' ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=3lsxAAAAIBAJ&pg=PA119|title=Children's Day funfest planned|last=|first=|date=November 11, 1981|work=ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਗਜ਼ਟ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|location=ਮਾਂਟਰੀਅਲ|page=A-7}}</ref> ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਚਾ ਨਹਿਰੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਿਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=woRlAAAAIBAJ&pg=PA10|title=Onus on kids to realise Chacha Nehru's dream|last=|first=|date=14 November 1987|work=ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|location=New Delhi|page=10}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]] pgvib5dbc0d0gwqn6875uwodukio84r 854463 854461 2026-11-12T04:01:46Z Tamanpreet Kaur 26648 854463 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਛੁੱਟੀ|holiday_name=ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਲ ਦਿਵਸ|weekday=ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ|observances=|frequency=ਸਾਲਾਨਾ|scheduling=ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਫਤਾ|duration=1 ਦਿਨ|celebrations=|month=ਨਵੰਬਰ|week_ordinal=|type=ਸਭਿਆਚਾਰਕ|date=14 ਨਵੰਬਰ (ਭਾਰਤ)|observedby=|nickname=ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਬਾਲ ਦਿਵਸ|official_name=ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਲ ਦਿਵਸ|caption=1958 ਦੇ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਰੂਸੀ ਸਟੈਂਪ|image=File:1958 CPA 2159.jpg|longtype=ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਪਾਰਕ|relatedto=ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਦਿਵਸ, ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦਿਵਸ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਦਿਵਸ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ, ਪਿਤਾ ਦਿਵਸ, ਮਾਂ ਦਿਵਸ}}'''ਬਾਲ ਦਿਵਸ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: ਚਿਲਡਰਨ ਡੇ) ਇਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਮਿਤੀ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1925 ਵਿਚ, ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਰਲਡ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਦਿਵਸ [[ਜਨੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1950 ਤੋਂ, ਇਹ 1 ਜੂਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Yang 2015">{{Cite book|url=https://www.authorhouse.com/en-gb/bookstore/bookdetails/711104-women-s-and-children-s-chambers-of-parliament|title=Women's and Children's Chambers of Parliament|last=Yang|first=Unity Elias|date=2015|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-5049-4192-1|location=Bloomington, IN, USA|page=|author-link=}}</ref> 20 ਨਵੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ '''ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਲ ਦਿਵਸ''' ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="World Children's Day">{{Cite web|url=https://www.un.org/en/events/childrenday/|title=World Children's Day|access-date=2 June 2020}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤ == ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੂਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ 1857 ਵਿੱਚ ਚੇਲਸੀਆ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਲਿਸਟ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਰੀਡੀਮਰ ਦੇ ਪਾਦਰੀ, ਰੇਵਰੈਂਡ ਡਾ. ਚਾਰਲਸ ਲਿਓਨਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲਿਓਨਾਰਡ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਲਿਓਨਾਰਡ ਨੇ ਉਸ ਵਕਤ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਜ ਦਿਵਸ ਰੱਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਲਾਵਰ ਸੰਡੇ (ਐਤਵਾਰ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਚਿਲਡਰਨ ਡੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19170611&id=uI4tAAAAIBAJ&pg=3467,1386815&hl=en|title=Reading Eagle – Google News Archive Search|access-date=14 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thesharonbaptistchurch.com/index.php?p=1_36_The-Family|title=THE SHARON BAPTIST CHURCH|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401102727/http://thesharonbaptistchurch.com/index.php?p=1_36_The-Family|archive-date=1 April 2016|access-date=14 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://christianadopt.org/today-is-universal-childrens-day/|title=Today is Universal Children's Day – Christian Adoption Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616190650/http://christianadopt.org/today-is-universal-childrens-day/|archive-date=16 June 2016|access-date=14 June 2016}}</ref> ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤੁਰਕੀ|ਤੁਰਕੀ ਗਣਤੰਤਰ]] ਦੁਆਰਾ 1920 ਵਿੱਚ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1920 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦਿਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਜਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਕਮਾਲ ਅਤਾਤੁਰਕ|ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਕਮਲ ਅਟਾਰਕ]] ਦੁਆਰਾ 1929 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>Veysi Akın (1997). "23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi" (akademik yayın). PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 3. sayı: s. 91.</ref><ref>Veysi Akın (1997). "23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi" (akademik yayın). PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 3. sayı: s. 92.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/23_Nisan.htm|title=23 Nisan|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806133206/https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/23_Nisan.htm|archive-date=6 August 2017|access-date=20 November 2016}}</ref> == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਦਿਵਸ == ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ '''ਬਾਲ ਦਿਵਸ''' ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=3lsxAAAAIBAJ&pg=PA119|title=Children's Day funfest planned|last=|first=|date=November 11, 1981|work=ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਗਜ਼ਟ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|location=ਮਾਂਟਰੀਅਲ|page=A-7}}</ref> ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਚਾ ਨਹਿਰੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਿਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=woRlAAAAIBAJ&pg=PA10|title=Onus on kids to realise Chacha Nehru's dream|last=|first=|date=14 November 1987|work=ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|location=New Delhi|page=10}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]] ccdpjb85ym73w09mdorfbg18hcx15gj 0 131612 854504 838277 2026-11-12T09:10:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854504 wikitext text/x-wiki {{प्राचीन मध्य पूर्व}} '''[[ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ|ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ]]''' ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਮੇਸੋ + ਪੋਟਾਮੀਆ, ਮੇਸੋ ਯੂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੱਧ (ਮੱਧ) ਅਤੇ ਪੋਟਾਮੀਆ ਦਾ ਅਰਥ ਨਦੀ ਅਰਥਾਤ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ, ਅਜੋਕੀ [[ਇਰਾਕ]] ਨੂੰ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਟਾਈਗਰਿਸ ਅਤੇ ਫਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ, ਬੇਬੀਲੋਨੀਆ ਨੇ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਬੀਚ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਸ਼ੂਰੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ, ਸੁਮੇਰੀਆ, ਬੈਬੀਲੋਨੀਆ ਅਤੇ ਅੱਸ਼ੂਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਹਨ - ਸੁਮੇਰੀਆ, ਬੇਬੀਲੋਨੀਅਨ, ਅੱਸ਼ੂਰੀਆ, ਕੈਲਡੀਆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/middle-eastern-mythologies/22887271|title=Middle Eastern Mythologies|access-date=2020-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712062441/https://www.mid-day.com/articles/middle-eastern-mythologies/22887271|archive-date=2020-07-12|url-status=dead}}</ref> ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋ ਦਰਿਆ ਟਾਈਗ੍ਰਿਸ ਅਤੇ ਫਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਵਸਿਆ।ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਵਿਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਲ ਅਤੇ ਨੀਨਵਾਹ ਆ ਵੱਸੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਉੱਤਰੀ ਅੱਸ਼ੂਰੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਬੀਲੋਨੀਆ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਤੋਂ, ਇਹ ਛੋਟੇ ਖੇਤਰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਲਏ ਗਏ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕ: - ਔਰਤ ਨੇ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਮਕਾਨ ਬਣਾਏ। ਕੁਲੈਕਟਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ. ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ. ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ. ਬ੍ਰਹਮ ਦਰਜਾਬੰਦੀ: - ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਦੇਵਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਛੋਟੇ ਦੇਵਤੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ. ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੀ. ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਮੰਨਣਾ ਪਿਆ। ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ. ਅੰਤ ਵਿੱਚ: ਮਹਾਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ 331 ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਥੇ ਫੈਲਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਅਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲਸਫ਼ਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ. ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਲੂਵਰੇ ਮਿਉਜ਼ੀਅਮ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. (ਲੀਆ ਐਲਬਰਟ / ਆਰਪੀ) ==== ਸੁਮੇਰੀਆ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ==== 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ .19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾਰੀਅਸ ਦੁਆਰਾ ਉੱਕਰੀ ਇਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਲੱਭੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਲਿਨਸਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ। '''ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ''' ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸੁਸਾ ਵਿਚ 1901 ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਉੱਤੇ ਬਾਬਲੋਨੀਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੋਡ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਉਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਸਰ ਲਿਓਨਾਰਡ ਵੂਲੀ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ. ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਭਿਅਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਆਬਜੈਕਟ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਈ। ==== ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ==== ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸੀ ਤਾਜਾ ਵਿਵਾਦ ਹੈ, ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜਿਅਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਲੋਕ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਪਰ ਡਾ. ਕੀਥ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। == ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਖਨਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਜੋ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਜੀਵਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ==== ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ==== ਸੁਮੇਰੀਆ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਦਬਾ ਤਿੰਨ ਜਮਾਤਾਂ, ਪਹਿਲੇ ਉੱਚ ਵਰਗ, ਦੂਜਾ ਮੱਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਨੀਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਉੱਚ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਿਡਲ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿਸਾਨ, ਵਪਾਰੀ ਆਦਿ ਸਨ. ਤੀਸਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਸਨ।ਸੁਮਰਿਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਰੁਤਬਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਧੰਦਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। : ਲੋਕ ਉਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਕੁਝ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਿਆਰ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਊਨੀ ਅਤੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੱਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਬਰੇਸਲੈੱਟ ਦਾ ਹਾਰ, ਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰਾ ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਹਿਣੀਆਂ ਸਨ. ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਖਜੂਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦਾਜ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ। ==== ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ==== ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਸਕੂਲ ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ 4500 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2550 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਸੰਨ 3500 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਤੱਕ, ਸੁਮੇਰੀਆ, ਉਰ, ਉਰੂਕ, ਕਿਸ਼, ਨੀਪਪੁਰ, ਲਾਗਾਸ਼, ਉਮਾ, ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉਰ ਅੰਗਰ ਸਨ ਜੋ ਕਿਸ਼ ਦਾ ਗੁੱਡੀ, ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਕ ਅਜਗਬਾਉ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ, ਕਲੰਤਾਰ ਵਿਚ, 2600 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਰਾਜ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦਿਆਂ, ਸੈਮੈਟਿਕ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਜਾਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੁਮੇਰੀਆ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰਗੋ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ; ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਰਾਜਵੰਸ਼ 200 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਢਹਿ ਗਿਆ। ==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==== ਸੁਮੇਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਹਰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਫੇਸੀ ਜਾਂ ਫੇਸਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਜਕ। ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਮੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਹਰ ਬਾਲਗ ਨਾਗਰਿਕ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲਗਭਗ 3000 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਵਿਚ, ਸੁਮੇਰੀਆ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਅੰਤਮ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਮੇਰੀਆ ਵਿਚ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸਨ, ਪਹਿਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਦਾਲਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਅਦਾਲਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਰਾਜਕੀਆ ਅਦਾਲਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਖਤੀ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੀ, ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ 'ਤੇ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਡੂੰਗੀ ਆਦਿ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] npsiu7e9jksgbdeeldynr959loyimks 0 132814 854513 564498 2026-11-12T10:25:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854513 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇਸਵਾਲ|birth_date=30 ਮਾਰਚ 1997|birth_place=ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|nationality=ਭਾਰਤੀ}} '''ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇਸਵਾਲ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰੀਓ ਡੀ ਜੇਨੇਰੀਓ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਆਈ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਐੱਫ. ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਟੋਕੀਓ ਸਮਰ [[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਤਗਮਾ ਸੂਚੀ|ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੋਟਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == [[ਤਸਵੀਰ:Yashaswini Singh Deswal.jpg|thumb]] ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦੇਸਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1997 ਨੂੰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੇਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ [[ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ  ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੇਖਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ  ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/punjabi/india-55664517|title=ਸ਼ੂਟਰ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇਸਵਾਲ ਦੀ ਹੁਣ ਹੈ ਟੋਕਿਓ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ|work=BBC News ਪੰਜਾਬੀ|access-date=2021-02-18|language=pa}}</ref> ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕਖੇਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਨਣਾ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀ ਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਲਈ  ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਸੀਮਿਤ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ [[ਪੁਲਿਸ]] ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਇੱਕ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦਿਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ  ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਚਕੂਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕੇ। ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਸ਼੍ਰੀ ਟੀ.ਐੱਸ.ਢਿਲੋਂ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਚ ਬਣੇ। ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ’ਤੇ ਖਰੇ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਹੋਈ 58ਵੀਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪਿਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ 3 ਸੋਨ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ। <ref name=":0" /> ਦੇਸਵਾਲ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸੁਹਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਆਈ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਐੱਫ਼. (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.issf-sports.org/athletes/athlete.ashx?personissfid=SHINDW3003199701%20%5B2%5D|title=ISSF - International Shooting Sport Federation - issf-sports.org|website=www.issf-sports.org|access-date=2021-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090510/https://www.issf-sports.org/athletes/athlete.ashx?personissfid=SHINDW3003199701%20%5B2%5D|archive-date=2023-02-06|url-status=dead}}</ref> ਦੇਸਵਾਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਪਿਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। <ref name=":0" /> == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਦੇਸਵਾਲ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਨਾਨਜਿੰਗ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।   2016 ਦੇ ਆਈ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਐੱਫ. ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੁਹਲ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਕਬਾਲਾ ਵਿਖੇ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref name=":1" /> 2017 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਐੱਫ. ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 235.9 ਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਦੇਸਵਾਲ ਨੇ 2021 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੋਟਾ ਸਥਾਨ ਬੁੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਰੀਓ ਡੀ ਜੇਨੇਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2019 ਆਈ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਐੱਫ. ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":1" /> <ref name=":0" /> ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਦੇਸਵਾਲ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਔਨਲਾਈਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਪਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਐੱਨ.ਆਰ.ਏ.ਆਈ.) ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਤਾੜਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕੋਚ ਟੀ.ਐੱਸ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਐੱਨ.ਆਰ.ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣਗੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/panchkula-shooter-yashaswini-wins-gold-faces-penalty-151735|title=Panchkula shooter Yashaswini Singh Deswal wins gold, faces penalty|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2021-02-18}}</ref> == ਤਮਗੇ == * ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਰੀਓ ਡੀ ਜੇਨੇਰੀਓ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਐੱਫ. ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ, 2019 * ਸੁਹੇਲ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਐੱਫ. ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ, 2017 * ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਕਬਾਲਾ 2016 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ, * ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2019 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ, (10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਮਿਕਸਡ ਟੀਮ) * ਸੁਹੇਲ, ਜਰਮਨੀ 2016 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਐੱਫ. ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ, * ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ  2014 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ, * ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਕਬਾਲਾ, 2016 ਵਿਖੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ * ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ 58ਵੀਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪਿਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ 3 ਸੋਨ ਤਮਗੇ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਬੀਸੀ ਹੈਕਾਥਾਨ 2021 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼]] 4n6sicyeacnbj4yei7o6w6m7h165c69 0 132972 854458 847371 2026-11-12T03:54:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854458 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ | name = ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ | region_served = [[ਭਾਰਤ]] | website = [http://www.bku.co.in/ Official Website] | affiliations = [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ]]<br/>[[ਵਾਇਆ ਕੈਮਪਸੀਨਾ]] | parent_organization = | key_people = | leader_name2 = [[ਰਾਕੇਸ਼ ਟਿਕੈਤ]] | leader_title2 = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਲਾਰੇ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਕਸਪਰਸਨ) | leader_name = | leader_title = | membership = | headquarters = ਕਿਸਾਨ ਭਵਨ, [[ਸਿਸੌਲੀ]], [[ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | native_name = | purpose = <!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --> | status = ਚਾਲੂ | extinction = <!-- date of extinction, optional --> | founders = [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ]]<br/>ਐਮ. ਡੀ. ਨਨਜੁੰਦਾਸਵਾਮੀ<br/>ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ<br/>ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ<br/>[[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] | formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1978|7|01}} | predecessor = ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ <br/> ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਿਤੀ (ਹਰਿਆਣਾ) <br/> ਰਾਇਤੂ ਸੰਘਾ (ਕਰਨਾਟਕ) <br/> ਵਿਆਸਯਾਈਗਲ ਸੰਘਮ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) | abbreviation = BKU | caption = BKU ਦਾ ਲੋਗੋ | general = ਯੁੱਧਵੀਰ ਸਿੰਘ }}'''[[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ]]''' (ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ) [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ) ਵਿਚੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=201|author-link=Tom Brass}}</ref> ਇਹ ਯੂਨੀਅਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵਾਇਆ ਕੈਂਪਸੀਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|title=Bharatiya Kisan Union backs Tamil Nadu farmers protesting with human skulls in New Delhi – Via Campesina|date=2017-03-28|website=[[Via Campesina]]|access-date=2021-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205113256/https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|archive-date=2020-02-05|url-status=dead}}</ref> ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਸਿਸੌਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹੈ]] ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/bku-leader-mahendra-singh-tikait-dead-133781-2011-05-15|title=BKU leader Mahendra Singh Tikait dead|date=15 May 2011|website=[[India Today]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/sports/news-detail-1540819|title=ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-03-06|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420073655/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/sports/news-detail-1540819|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.)]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਈ 1972 ਵਿਚ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਚ 11 ਕਿਸਾਨੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ''ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ'') ਦੇ ਗਠਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=India: Government and Politics in a Developing Nation|url=https://archive.org/details/indiagovernmentp0000hard_o5w1|last=Kochanek|first=Stanley A.|last2=Hardgrave|first2=Robert L.|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0495007494|pages=[https://archive.org/details/indiagovernmentp0000hard_o5w1/page/255 255]}}</ref> 1978 ਵਿੱਚ, ਜਨਤਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੈਕੂਲਰ) ਦੀ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਪੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇਯੂ. ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। 12 ਦਸੰਬਰ 1980 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ "ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਮੇਲਨ" ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.'' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ (ਹਰਿਆਣਾ),|''ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ'' (ਹਰਿਆਣਾ),]] ''ਰਾਇਤੂ ਸੰਘਾ'' (ਕਰਨਾਟਕ) ਅਤੇ ''ਵਿਆਸਯਾਈਗਲ ਸੰਘਮ'' (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) ਦੀ ਏਕਤਾ ਵੇਖੀ ਗਈ। 1982 ਵਿਚ, ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣਸਮੀ ਨਾਇਡੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਬੀਕੇਯੂ(ਐਨ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਬੀਕੇਯੂ(ਐਮ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਰਾਜ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਘੀ ਢਾਂਚੇ ਤਹਿਤ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ|ਸ਼ਰਦ ਅਨੰਤ ਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੇ ਦਖਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Wlxb0uacnRcC&printsec=frontcover#v=onepage|title=Reinventing Revolution: New Social Movements and the Socialist Tradition in India|last=Omvedt|first=Gail|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1993|isbn=0-87332-784-5|pages=122}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bentall|first=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author-link2=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=30|doi=10.2307/622922|jstor=622922}}</ref> ਇਸਦੀ ਪੁਨਰ ਗਠਨ 17 [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ|ਮਈ]] 1986 ਵਿਚ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਪਿਛਲੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਉਲਟ ਪੱਛਮੀ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਸੀਸੌਲੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਗੈਰ-ਪੱਖੀ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=130|author-link=D N Dhanagare}}</ref> 1980 ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ|ਬਿਹਾਰ]] [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਅੰਦੋਲਨ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ]] ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=95|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/1974-is-this-really-as-real/278136|title=1974... Is This Really As Real? {{!}} Outlook India Magazine|last=Reddy|first=Sheela|date=5 September 2011|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2020-02-06|archive-date=2020-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206150724/https://www.outlookindia.com/magazine/story/1974-is-this-really-as-real/278136|url-status=dead}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਜਨਵਰੀ - ਫਰਵਰੀ 1988 ਵਿਚ "ਮੇਰਠ ਘੇਰਾਬੰਦੀ" ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤ ਜੋ ਕਿ [[ਮੇਰਠ]] ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 25 ਦਿਨਾਂ ਲੰਬਾ ਧਰਨਾ ਸੀ (ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=125|author-link=D N Dhanagare}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ "ਬੋਟ ਕਲੱਬ ਰੈਲੀ" ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ 800,000 ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਉੱਤਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਭਵਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਭਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19790115-kisan-rally-farmers-throng-the-capital-with-festive-gaiety-821763-2014-12-08|title=Kisan Rally: Farmers throng the capital with festive gaiety|last=Louis|first=Arul B.|date=19 December 2014|website=India Today|orig-year=15 January 1979|access-date=2020-02-06}}</ref> ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭੀੜ [[ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ]] ਤੋਂ ਵਿਜੇ ਚੌਕ ਤੱਕ 3 ਕਿ.ਮੀ. ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/boat-club-is-back-on-map-as-indias-resistance-square/articleshow/65108848.cms|title=Lutyens' Delhi: Boat Club is back on map as India's resistance square {{!}} India News|date=23 July 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|pages=128–129|author-link=D N Dhanagare}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/messiah-for-farmers-who-laid-siege-to-capital/cid/392440|title='Messiah' for farmers who laid siege to capital|last=Chakraborty|first=Tapas|date=16 May 2011|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=2020-02-06}}</ref> ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਰਿਆਇਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=201–203|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/agriculture/kisan-union-farmers-march-delhi-kisan-kranti-yatra|title=Tikait's Kisan Union to Bring Thousands of Farmers to Delhi in 'Kisan Kranti Yatra'|last=Sharma|first=Raghavi|date=1 October 2018|website=[[The Wire]]}}</ref> ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਨੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-activists-not-to-contest-lok-sabha-polls/articleshow/29990366.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union activists not to contest Lok Sabha polls|date=2014-02-07|work=[[The Economic Times]]}}</ref> == ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ == ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਪੱਖ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=168|author-link=Tom Brass}}</ref>ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਚੋਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਦਬਾਅ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ]] ਨੂੰ ਇਕ “ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਸ਼ਾਸਨ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਕੇਯੂ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉੱਤੇ ਪੇਟੈਂਟ ਸਿਰਫ਼10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/bku-wants-agriculture-out-of-wto/articleshow/1195702.cms?from=mdr|title=BKU wants agriculture out of WTO|date=2005-08-09|work=[[The Economic Times]]|url-status=live}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == 35wm48lmsn1o00m67haqzyv2pe6jban 0 133724 854446 849886 2026-11-12T02:35:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854446 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ|name=British Sikh Report|status=British charity|homepage={{URL|https://www.britishsikhreport.org/}}|dissolved=|website=www.britishsikhreport.org|footnotes=|founder=[[Jasvir Singh (barrister)|Jasvir Singh]] OBE|native_name=ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ|leader_name2=Jagdev Singh Virdee MBE|leader_title=Chair|leader_title3=Academic Advisor|leader_name3=Dr Jagbir Jhutti-Johal OBE|parent_organization=Sikh Data Trust|abbreviation=BSR|leader_title2=Editor of the BSR|caption=Providing insights into the British Sikh community|leader_name=[[Jasvir Singh (barrister)|Jasvir Singh OBE]]|endowment=|image=Cover of the British Sikh Report 2018.png|location=[[London]]|type=[[non-governmental organization]]|founded_date={{Start date|2012}}|founding_location=[[London]], [[England]]|tax_id=None|registration_id=Trust|headquarters=[[London]], England|additional_location=[[Birmingham]] (Midlands)|revenue=|additional_location2=[[Manchester]] (North)|origins=|area_served=United Kingdom|product=Annual report created about British Sikhs|focus=Publishing an annual report on British Sikhs|services=Publishing an annual report on British Sikhs|method=|volunteers=10}} '''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ''' ([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] : ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੀ.ਐਸ.ਆਰ. ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਾਲ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Rt_Hon_Jeremy_Corbyn_MP_being_presented_with_the_British_Sikh_Report_2018.jpg|alt=|left|thumb| ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ 2018 ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਟੀ ਹਾਨ [[ਜੇਰਮੀ ਕੋਰਬਿਨ|ਜੇਰੇਮੀ ਕੋਰਬਿਨ ਐਮ ਪੀ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Satinder_Sartaaj_the_famous_Sufi_songs_signing_a_copy_of_the_British_Sikh_Report.jpg|alt=|left|thumb| ਸੂਫੀ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ [[ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ]] ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਕਾੱਪੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] ਬੀ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਖੋਜ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਵਕੀਲ, ਵਿਦਿਅਕ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ, ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੀ.ਐਸ.ਆਰ. ਉੱਤੇ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.britishsikhreport.org/team|title=Team {{!}} British Sikh Report|website=britishsikhreport.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211420/http://www.britishsikhreport.org/team/|archive-date=2018-09-19|access-date=2018-09-19}}</ref> ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਐਮ.ਬੀ.ਈ. ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.birmingham.ac.uk/staff/profiles/tr/singh-jasvir.aspx|title=Jasvir Singh|website=Department of Theology and Religion - University of Birmingham|language=en-gb|access-date=2018-06-27}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.gravesendreporter.co.uk/news/gravesend-resident-awarded-mbe-1-5553453|title=Gravesend statistician made MBE for services to Sikh community|last=Gantzer|first=Olivia|work=Gravesend Reporter|access-date=2018-07-01|language=en|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612035133/http://www.gravesendreporter.co.uk/news/gravesend-resident-awarded-mbe-1-5553453|url-status=dead}}</ref> ਰਿਪੋਰਟ ਲਗਭਗ 500 ਘੰਟੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ £ 30,000 ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.britishsikhreport.org/faqs/|title=FAQs {{!}} British Sikh Report|website=britishsikhreport.org|language=en-US|access-date=2018-09-19|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919171734/http://www.britishsikhreport.org/faqs/|dead-url=yes}}</ref> ਬੀ.ਐਸ.ਆਰ. ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ 432,000 ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/77-of-british-sikhs-stressed-out-says-report/articleshow/63904160.cms|title=77% of British Sikhs stressed out, says report - Times of India|last=Canton|first=Naomi|work=The Times of India|access-date=2018-08-27}}</ref> ਬੀ.ਐਸ.ਆਰ. "ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ" ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Jandu|first=Gurbachan Singh|date=2014|title=British Sikh Report 2013|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=118190884&site=ehost-live|journal=Journal of Punjab Studies|volume=21|issue=1|pages=214–217|url-access=subscription|via=EBSCOhost}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=nfh&AN=7EH73319282&site=ehost-live|title=Resilient Sikhs|last=Davies|first=Bess Twiston|date=8 June 2013|work=The Times|access-date=28 August 2018|via=EBSCOhost}}</ref> ਬੀ.ਐਸ.ਆਰ. ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-22782524|title=95% of British Sikhs 'proud of UK'|last=Talwar|first=Divya|date=2013-06-06|work=BBC News|access-date=2018-06-26|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/77-sikhs-in-britain-find-their-lives-stressful-report/story-qqiJkNY28LfLFtOQRWsKJL.html|title=77% Sikhs in Britain find their lives stressful: Report|last=Sonwalkar|first=Prasun|date=2018-04-25|work=Hindustan Times|access-date=2018-06-26|language=en}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਪਰਚੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸੈਕਟਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://publications.parliament.uk/pa/ld201314/ldhansrd/text/140303-0003.htm|title=Lords Hansard text for 03 Mar 2014 (pt 0003)|last=Westminster|first=Department of the Official Report (Hansard), House of Lords|website=Parliament.UK|language=en|access-date=2018-06-26}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|url=https://fabians.org.uk/new-report-reveals-snapshot-of-british-sikh-community/|title=New report reveals snapshot of British Sikh community|date=14 April 2014|website=Fabian Society|language=en|access-date=2018-06-26|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131041/http://www.fabians.org.uk/new-report-reveals-snapshot-of-british-sikh-community/|url-status=dead}}</ref> ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਸਿੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.asianexpress.co.uk/2017/04/british-sikh-report-gives-new-insight/|title=Asian Express Newspaper|date=25 April 2017|website=British Sikh Report gives new insight|language=en|access-date=2018-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027162139/https://www.asianexpress.co.uk/2017/04/british-sikh-report-gives-new-insight/|archive-date=2021-10-27|url-status=dead}}</ref> ਬੀ.ਐਸ.ਆਰ. ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾੜਾ ਭਰਿਆ ਹੈ। 2019 ਵਿਚ ਰਿਪੋਰਟ ਸਿੱਖ ਕੌਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theyworkforyou.com/whall/?id=2019-04-30b.54.0|title=Sikhs: Contribution to the UK — [Sir Edward Leigh in the Chair]: 30 Apr 2019: Westminster Hall debates|website=TheyWorkForYou|language=en|access-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510143725/https://www.theyworkforyou.com/whall/?id=2019-04-30b.54.0|archive-date=2019-05-10|url-status=dead}}</ref> == ਸਮੱਗਰੀ == ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੜਚੋਲ, ਖੋਜ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਫੀਡਬੈਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Jandu|first=Gurbachan Singh|date=2014|title=British Sikh Report 2013|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=118190884&site=ehost-live|journal=Journal of Punjab Studies|volume=21|issue=1|pages=214–217|url-access=subscription|via=EBSCOhost}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJandu2014">Jandu, Gurbachan Singh (2014). <span class="cs1-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=118190884&site=ehost-live "British Sikh Report 2013"]</span>. ''Journal of Punjab Studies''. '''21''' (1): 214–217 &#x2013; via EBSCOhost.</cite></ref> ਰਿਪੋਰਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੀ.ਐਸ.ਆਰ. ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-22782524|title=95% of British Sikhs 'proud of UK'|last=Talwar|first=Divya|date=2013-06-06|work=BBC News|access-date=2018-06-26|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFTalwar2013">Talwar, Divya (2013-06-06). [https://www.bbc.co.uk/news/uk-22782524 "95% of British Sikhs 'proud of UK<span class="cs1-kern-right">'</span>"]. ''BBC News''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2018-06-26</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wlv.ac.uk/about-us/news-and-events/latest-news/2014/may-2014/academic-contributes-to-national-sikh-report-praised-by-pm.php|title=May 2014 - Academic contributes to national Sikh report praised by PM|date=2 May 2014|website=University of Wolverhampton|language=en|access-date=2018-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-31863060|title=Sikhs' voting intentions 'shifting'|last=Samani|first=Vishva|date=2015-03-13|work=BBC News|access-date=2018-06-26|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/punjab/community/uk-sikhs-donate-125-m-to-charity-every-year/214376.html|title=UK Sikhs donate £125 m to charity every year|last=Sharma|first=Sarika|date=28 March 2016|website=The Tribune|access-date=28 August 2018|archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021024711/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/community/uk-sikhs-donate-125-m-to-charity-every-year/214376.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asian-voice.com/Volumes/2017/1-April-2017/5th-Annual-British-Sikh-Report-launched-in-Parliament|title=5th Annual British Sikh Report launched in Parliament...|date=28 March 2017|website=Asian Voice|language=en-GB|access-date=2018-06-26}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/77-sikhs-in-britain-find-their-lives-stressful-report/story-qqiJkNY28LfLFtOQRWsKJL.html|title=77% Sikhs in Britain find their lives stressful: Report|last=Sonwalkar|first=Prasun|date=2018-04-25|work=Hindustan Times|access-date=2018-06-26|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSonwalkar2018">Sonwalkar, Prasun (2018-04-25). [https://www.hindustantimes.com/world-news/77-sikhs-in-britain-find-their-lives-stressful-report/story-qqiJkNY28LfLFtOQRWsKJL.html "77% Sikhs in Britain find their lives stressful: Report"]. ''Hindustan Times''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2018-06-26</span></span>.</cite></ref> 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਧਿਆਨ [[ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ]] ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.birmingham.ac.uk/schools/ptr/departments/theologyandreligion/news/2018/british-sikhs-stressed-out.aspx|title=77% of British Sikhs stressed out, says annual British Sikh Report|date=2 May 2018|website=University of Birmingham|language=en-gb|access-date=2018-08-27|archive-date=2018-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020224056/https://www.birmingham.ac.uk/schools/ptr/departments/theologyandreligion/news/2018/british-sikhs-stressed-out.aspx|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅੰਦਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/av/uk-england-birmingham-44144460/mental-health-a-taboo-for-many-sikhs|title=I felt so low about myself|website=BBC News|language=en-GB|access-date=2018-10-20}}</ref> ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਉੱਤਰਦਾਤਾ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਆਨਲਾਈਨ ਅਧਿਐਨ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।<ref>{{Cite journal|last=Jandu|first=Gurbachan Singh|date=2014|title=British Sikh Report 2013|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=118190884&site=ehost-live|journal=Journal of Punjab Studies|volume=21|issue=1|pages=214–217|url-access=subscription|via=EBSCOhost}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJandu2014">Jandu, Gurbachan Singh (2014). <span class="cs1-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=118190884&site=ehost-live "British Sikh Report 2013"]</span>. ''Journal of Punjab Studies''. '''21''' (1): 214–217 &#x2013; via EBSCOhost.</cite></ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ == ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ ਟੀਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ: * ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ,<ref>{{Cite web|url=https://www.birmingham.ac.uk/news/latest/2019/01/University-staff-recognised-in-New-Year-Honours.aspx|title=University staff recognised in New Year Honours|website=www.birmingham.ac.uk|access-date=2019-09-04}}</ref> * 2018 ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਨੇ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਐਮ.ਬੀ.ਈ. ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਹਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/editor-of-british-sikh-report-conferred-royal-honour-for-services-to-statistics-sikh-community/story-1BkXCeLIk7T3sFyNMIkgOK.html|title=Editor of British Sikh Report conferred royal honour for services to statistics, Sikh community|date=2018-12-23|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2018-12-27}}</ref> <ref>{{Citation|title=181220 Jagdev Singh Virdee MBE Ceremony - Short Video|date=2018-12-22|url=https://vimeo.com/307860167}}</ref> * ਸਾਲ 2018 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਓਂਕਾਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡਿੰਗ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਐਮ.ਬੀ.ਈ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/uk-sikh-gets-mbe-for-boosting-interfaith-bonds/articleshow/62689938.cms|title=UK Sikh gets MBE for boosting interfaith bonds - Times of India|website=The Times of India|access-date=2018-12-27}}</ref> * ਸਾਲ 2017 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਬੈਰਿਸਟਰ) ਨੂੰ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਓ.ਬੀ.ਈ. ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/nri/other-news/london-barrister-becomes-youngest-sikh-to-receive-obe/articleshow/57983493.cms|title=London barrister becomes youngest Sikh to receive OBE - Times of India|website=The Times of India|access-date=2018-12-27}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] * ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ == ਹਵਾਲੇ ==   == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.britishsikhreport.org/ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਿਪੋਰਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ]] bk1ri3v6as5n3to79cly778uo44bpto 0 133766 854453 667421 2026-11-12T03:13:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854453 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ''' <ref name=":0">{{Cite web|url=http://eos.learnpunjabi.org/VASTI%20RAM%20BHAI%20(1708-1802).html|title=VASTĪ RĀM BHĀĪ (1708-1802)|website=eos.learnpunjabi.org|access-date=2021-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090706/https://eos.learnpunjabi.org/VASTI%20RAM%20BHAI%20(1708-1802).html|archive-date=2023-02-06|url-status=dead}}</ref>( 1708-1802) [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਬਲਾਕਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਤੇ ਹਿਕਮਤ ਦਾ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਭਾਈ ਬਲਾਕਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲਹੌਰ ਜਾ ਕੇ ਘਰ ਵਸਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਫਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਊੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਬਸਤੀ ਰਾਮ ਤੌਂ ਅਕਸਰ ਦਵਾ-ਦਾਰੂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਲਾਹ ਲਈ ਆਂਉਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।1799 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਹੌਰ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੌਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਵੀ ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਦਰਦਾਨ ਸੀ । ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਕਿ ਸਦਾ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਟੂਆ ਕਦੀ ਖਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦਾ ਇਸ ਕਾਰਨ ਲਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰਸੂਖ਼ ਸੀ।ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸੰਮਨ ਬੁਰਜ ਕੋਲ ਇਸ ਲਈ ਉਸਾਰੀ ਸੀ ਤਾਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਿਆਂ ਰਹੇ।ਅੱਜ ਤੱਕ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਰੁਖ ਬਦਲ ਲਿਆ ਦਸਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੌਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=The history of Punjab Chiefs|last=Griffin|first=Lepel H|publisher=T C McCarthy chronicle press Lahore|year=1865|location=Lahore|pages=144}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਹ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕਸਰ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਭਸੀਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲਹੌਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਫਲ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਭਾਈ ਵਸਤੀ ਰਾਮ ਦੀ ਢਾਬ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://wikimapia.org/5764645/pa/%E0%A8%A2%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AE|title=ਢਾਬ ਵਸਤੀ ਰਾਮ - ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|website=wikimapia.org|language=pa|access-date=2021-03-16}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} 0li1676jlauvy33kv8vzz5wwp3r4saw 0 134337 854456 852353 2026-11-12T03:36:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854456 wikitext text/x-wiki ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮੀ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/news/10-film-festivals-in-india-that-are-a-must-visit-for-every-cinema-lover/#.yaycosfth|title=10 Film Festivals In India That Are A Must Visit For Every Cinema Lover|last=Dawood|first=Ayub|date=November 5, 2015|publisher=[[ScoopWhoop]]|access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2021|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018174436/https://www.scoopwhoop.com/news/10-film-festivals-in-india-that-are-a-must-visit-for-every-cinema-lover/#.yaycosfth|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.festivalfocus.org/breakdown/160/India/|title=Film Festivals in India|access-date=2 August 2018|archive-date=2 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802193211/https://www.festivalfocus.org/breakdown/160/India/|dead-url=yes}}</ref> * 16 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਫਸਟ ਡੀਓਰਾਮਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਐਂਡ ਮਾਰਕੀਟ * ਜੈਪੁਰ ਦਾ ਆਰੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚਿਲਡਰਨ'ਜ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਅਲਪਵੀਰਾਮਾ ਸਾਉਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਘੂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਅੰਬਰਨਾਥ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [[ਬੈਂਗਲੌਰ ਕਵੀਅਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ|ਬੰਗਲੌਰ ਕਵੀਅਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] * ਬੇਸਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫਸਟ * ਬਾਇਓਸਕੋਪ ਗਲੋਬਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web|url=http://punjabtourism.gov.in/UploadedFiles/IDIPT(ADB%20Funded%20Project)/bioscopefilmfestival2018.pdf|title=Bioscope Global Film Festival 2018|last=|first=|date=|website=Punjab Tourism|archive-url=|archive-date=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://happenings.lpu.in/lpu-is-hosting-the-bioscope-global-film-festival-2016/|title=LPU is Hosting the Bioscope Global Film Festival 2016|last=|first=|date=|website=Lovely Professional university|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930094408/http://happenings.lpu.in/lpu-is-hosting-the-bioscope-global-film-festival-2016/|archive-date=2019-09-30|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/three-day-film-fest-ends-with-award-nite/661432.html|title=Three-day film fest ends with award nite|last=|first=|date=|website=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930094405/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/three-day-film-fest-ends-with-award-nite/661432.html|archive-date=2019-09-30|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/assortment-of-regional-global-cinema-in-city/659905.html|title=Assortment of regional, global cinema in city Amritsar|last=|first=|date=|website=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904075046/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/assortment-of-regional-global-cinema-in-city/659905.html|archive-date=2019-09-04|access-date=|url-status=dead}}</ref> * ਬੋਧੀਸਤਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾਪੁਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਵੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਬ੍ਰਿੰਗ ਯੂਅਰ ਓਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਕਲਕੱਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੌਰਟ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ [https://ifsofindia.org/cishortff/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416174108/https://ifsofindia.org/cishortff/ |date=2021-04-16 }} * [http://www.hlc-cicff.com/contacts/ ਕਲਕੱਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023090824/http://www.hlc-cicff.com/contacts/ |date=2018-10-23 }} * [https://web.archive.org/web/20210413041244/https://www.cihfestival.com/ ਸੀਆਈਐਚਫੈਸਟੀਵਲ (ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ)] * * [http://hlc-cultcritic.com/cult-critic-movie-awards/ ਕਲਟ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419152822/https://www.hlc-cultcritic.com/cult-critic-movie-awards/ |date=2021-04-19 }} * ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸਿਨੇਮੇਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [http://caff.co.in ਸਿਨੇਵਿਲ ਸਾਲਾਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416104158/https://caff.co.in/ |date=2021-04-16 }} * ਸੰਗਮ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [[ਦਰਭੰਗਾ|ਦਰਭੰਗ]] ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/darbhanga/news/international-film-festival-1-to-3-030144-3775434.html|title=अंतरराष्ट्रीय फिल्म महोत्सव 1 से 3 तक|last=Bhaskar|first=Dainik|date=30 January 2019|work=Dainik Bhaskar News|access-date=30 January 2019}}</ref> ( [https://web.archive.org/web/20200923145424/https://www.darbhangaiff.in/ ਦਰਭੰਗ ਆਈਐਫਐਫ] ) * ਡਵਲਪਮੈਂਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਡਾਇਓਰਾਮਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ * ਫਲੈਸ਼ਪੁਆਇੰਟ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਗੁਹਾਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ * ਚੇਨਈ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਇੰਡੀਆ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ * ਇੰਡੋਗਮਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਉਤਸਵ * ਕੇਰਲ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * [https://myikff.com/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਡਜ਼ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਆਈਕੇਐਫਐਫ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421050004/https://www.myikff.com/ |date=2021-04-21 }} * ਮਧੂਬਾਨੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/madhubani/news/first-madhubani-film-festival-2019-organized-aims-to-encourage-regional-film-industry-094616-5827293.html|title=प्रथम मधुबनी फिल्म महोत्सव-2019 का आयोजन, क्षेत्रीय फिल्म उद्योग को प्रोत्साहित करना है उद्देश्य|last=Bhaskar|first=Dainik|date=30 October 2019|work=Dainik Bhaskar|access-date=30 October 2019}}</ref> [https://web.archive.org/web/20240501070703/https://www.madhubanifilmfestival.in/ (ਐਮਐਫਐਫ]<ref>{{Cite news|url=https://sanmarglive.com/film-festival-2019-organized-in-madhubani/144570/|title=मधुबनी में फ़िल्म महोत्सव-2019 का हुआ आयोजन|last=Live|first=Sanmarg|date=29 October 2019|work=Sanmarg|access-date=29 October 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [https://web.archive.org/web/20240501070703/https://www.madhubanifilmfestival.in/ )] * ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਥੀ * ਜੈਪੁਰ ਫਿਲਮ ਮਾਰਕੀਟ-ਜੇਐਫਐਮ * ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਜੈਪੁਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਜੀਵਿਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਜੀਵਿਕਾ: ਏਸ਼ੀਆ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਕਸ਼ੀਸ਼ ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਵੀਅਰ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਕਲਕਾਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਕੋਲਕਾਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਲੱਦਾਖ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਲੈਕਸੀਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [http://liaff.com/ L'Age D'or ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟ ਹਾਉਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] * ਮਦਰਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ * [https://madrasindependentfilmfestival.site/ ਮਦਰਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415014918/https://madrasindependentfilmfestival.site/ |date=2021-04-15 }} * ਮੂਵਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਮੁੰਬਈ ਅਕੈਡਮੀ * ਮੁੰਬਈ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਮੁੰਬਈ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ * ਓਸ਼ੀਅਨ'ਜ ਸੀਨੇਫੈਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਏਸੀਅਨ ਐਂਡ ਅਰਬ ਸਿਨੇਮਾ * ਓਰਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਪਟਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਪਿਗੀ ਬੈਂਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਪੁਣੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਰਾਜਸਥਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਰਾਜਸਥਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [https://rollingreels.festember.com ਰੋਲਿੰਗ ਰੀਲਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ - ਆਰਆਰਐਫਐਫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120174357/https://rollingreels.festember.com/ |date=2022-01-20 }} * [https://web.archive.org/web/20200320033528/http://filmfestival.siegergroups.com/ ਸੀਜਰ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ - ਐਸਐਸਐਫਆਈਐਫ] * ਐਸਕੇਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ - ਐਸਆਈਐਫਐਫ * ਸ਼ਾਹੂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ - ਐਸ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ. * ਸਾਈਨਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਸਿਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਟਾਈਗਰਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਥ੍ਰਿਸੂਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ * ਵਡਫੈਸਟ * ਵਰਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਕਸ਼ਮੀਰ) * [http://www.vscinefest.com/ ਵਰਜਿਨ ਸਪਰਿੰਗ ਸਿਨੇਫੈਸਟ] * ਵਿਬਗਯੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * ਵਿੰਟੇਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ * [https://www.wintersunstudios.com/wsiff ਵਿੰਟਰਸਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920021131/https://www.wintersunstudios.com/wsiff/ |date=2020-09-20 }} * ਵੁੱਡਪੇਕਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == ਅਮਦਾਵਦ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] s9cs8xtexrntgnt5s03y536vdrd13yu 0 135068 854333 765494 2026-11-11T15:12:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854333 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|url=http://eos.learnpunjabi.org/DHAMTAN.HTML|title=DHAMTĀN|website=eos.learnpunjabi.org|access-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506084630/http://eos.learnpunjabi.org/DHAMTAN.HTML|archive-date=2021-05-06|url-status=dead}}</ref>'''ਧਮਤਾਨ''' [[ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜੀਂਦ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸੰਨ 1675 ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਤੇ [[ਬਾਂਗੜ ਦੇਸ਼]] ਦਾ ਰਟਨ ਕਰਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਆਏ। ਚੌਧਰੀ ਦੱਗੋ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਕਰਕੇ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੂਹ ਲਵਾਉਣ ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਮੀਂਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਗਾਰਾ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਲਵੇਰਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿਮੇਦਾਰੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 1675 ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਕੁੰਵਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਾਮਨੀ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਗਲਾ ਸਫਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਂਗੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਮਤਾਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਵੇਲੀ ਨੁਮਾ ਗੁਰਦਵਾਰਾ {{coord| 29.7018125|76.0203125}} ਉਸਰਵਾਇਆ।ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਠਹਿਰੇ ਸਨ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੇਟ ਲੰਘ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਸ਼ੋਬਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁੰਬਜ਼ ਵਾਲੇ ਚਕੋਰ ਕਮਰੇ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੰਗੀਨ ਚਿੱਤਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਤਲਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੀਂਦ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ 700 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਕੀਤੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।ਹੋਲਾ ਮਹੱਲੇ ਤੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਮੌਕੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] ape3nqps5mse3aozjpu6qid3pd0ij35 0 137600 854335 834474 2026-11-11T15:39:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854335 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Najma Kousri|known_for=leading Tunisian rights activist|footnotes=|website=|signature=|relatives=|parents=|occupation=lawyer|employer=|education=|other_names=|image=Najma Kousri at WorldPride 2017 - Madrid (cropped).jpg|residence=|death_cause=|death_place=|death_date=|birth_place=|birth_date=1991|birth_name=|caption=at WorldPride 2017 in Madrid|image_size=|nationality=[[Tunisia]]}} '''ਨਜਮਾ ਕੌਸਰੀ''' ( {{Lang-ar|نجمة العبيدي القوصري}} , ਜਿਸਨੂੰ ਨਜਮਾ ਕੌਸਰੀ ਲਾਬੀਡੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ-1991) ਇੱਕ ਟਿਉਨੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ-ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਕੌਸਰੀ #ਏਨਾਜ਼ੇਡਾ (ਟਿਉਨੀਸ਼ੀਆਂ [[ਮੀ ਟੂ ਤਹਿਰੀਕ|#ਮੀਟੂ]] ) ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਟਿਉਨੀਸ਼ਿਆਈ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਵੂਮਨ ਦੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, 2017 ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://magazine.zenith.me/en/society/tunisias-poor-record-gay-rights|title=Double Lives|date=2017-03-08|website=magazine.zenith.me|language=en|access-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211195210/https://magazine.zenith.me/en/society/tunisias-poor-record-gay-rights|archive-date=2019-12-11|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਕੌਸਰੀ ਕੋਲ ਟਿਉਨੀਸ਼ਿਆ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਵੀਡਨ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਇਕ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਿਜੀਟਲ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://azizagherib.wixsite.com/youth-center/interview|title=Interview|website=youth-center|language=fr|access-date=2019-12-11}}</ref> ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਸਾਬਕਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੀਨ ਏਲ ਅਬੀਦੀਨ ਬੇਨ ਅਲੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.humanite.fr/liberte-jecris-ton-nom-sur-ma-peau-594006|title=Liberté, j'écris ton nom sur ma peau|date=2015-12-28|website=L'Humanité|language=fr|access-date=2019-12-11}}</ref> ਕੌਸਰੀ ਨੇ ਟਿਉਨੀਸ਼ਿਆ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਖਾਸਤ ਰਵੱਈਏ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>Anna Antonakis, ''Renegotiating Gender and the State in Tunisia between 2011 and 2014: Power, Positionality, and the Public Sphere'', Politik Und Gesellschaft Des Nahen Ostens (Wiesbaden: Springer, 2019), p. 200 {{Doi|10.1007/978-3-658-25639-5}}.</ref> ਉਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੱਮਾ ਹਮਾਮੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ,<ref>{{Cite web|url=http://www.huffpostmaghreb.com/2014/11/21/hamma-election-tunisie_n_6199282.html|title=Hamma Hammami|website=huffpostmaghreb.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414112331/https://www.huffpostmaghreb.com/2014/11/21/hamma-election-tunisie_n_6199282.html|archive-date=2019-04-14|access-date=2019-12-11}}</ref> ਯਾਸੀਨ ਅਯਾਰੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpostmaghreb.com/2015/01/02/reporters-sans-frontieres-yassine-ayari_n_6406178.html|title=Yassine Ayari|website=huffpostmaghreb.com|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20150104000000/https://www.huffpostmaghreb.com/2015/01/02/reporters-sans-frontieres-yassine-ayari_n_6406178.html|archive-date=2015-01-04|access-date=2019-12-11}}</ref> ਸ਼ੈਮਆ ਅਲ-ਸਬਬਾਗ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਜੋ ਕਿ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://m.huffpost.com/mg/entry/6595352|title=Shaimaa al-Sabbagh|website=huffpost.com|archive-url=https://archive.today/20150401171320/http://m.huffpost.com/mg/entry/6595352|archive-date=2015-04-01|access-date=2019-12-11|dead-url=unfit}}</ref> ਖੇਦਿਜਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ,<ref>{{Cite web|url=http://www.huffpostmaghreb.com/2014/11/25/mustapha-ben-jaafar-assemblee_n_6218864.html|title=Mustapha Ben Jaâfar|website=huffpostmaghreb.com|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20141226113053/http://www.huffpostmaghreb.com/2014/11/25/mustapha-ben-jaafar-assemblee_n_6218864.html|archive-date=2014-12-26|access-date=2019-12-11}}</ref> ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਖੇਦਿਜਾ ਸ਼ੈਰਿਫ਼ ਉੱਤੇ,<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpostmaghreb.com/2014/11/27/khedija-cherif-prix-_n_6231636.html|title=Khedija Cherif|website=huffpostmaghreb.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806082309/https://www.huffpostmaghreb.com/2014/11/27/khedija-cherif-prix-_n_6231636.html|archive-date=2019-08-06|access-date=2019-12-11}}</ref> ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਹੋਸੀਨ ਅਬਾਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.huffpostmaghreb.com/2014/11/21/abassi-ugtt-tunisie-_n_6197612.html|title=Houcine Abassi|website=huffpostmaghreb.com|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20151013170542/http://www.huffpostmaghreb.com/2014/11/21/abassi-ugtt-tunisie-_n_6197612.html|archive-date=2015-10-13|access-date=2019-12-11}}</ref> ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਸਨ। ਕੌਸਰੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯੇਜ਼ੀਦੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਬੋਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pressegauche.org/Amnesty-international-denonce-les-violences-infligees-aux-femmes-et-aux-filles|title=Amnesty international dénonce les violences infligées aux femmes et aux filles yezidis par l'État islamique - Presse-toi à gauche !|last=gauche !|first=Presse-toi à|website=www.pressegauche.org|language=fr|access-date=2019-12-11}}</ref>ਉਸਨੇ ਟਿਉਨੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਮੋਨੀਆ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=VQm1DwAAQBAJ&pg=PA469&lpg=PA469&dq=najma+kousri#v=onepage&q=najma%20kousri&f=false|title=Das Imaginäre und die Revolution: Tunesien in revolutionären Zeiten|last=Abbas|first=Nabila|date=2019-10-09|publisher=Campus Verlag|isbn=978-3-593-51153-5|pages=469|language=de}}</ref> ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਕੌਸਰੀ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟਿਉਨੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.globalissues.org/news/2011/10/15/11533|title=TUNISIA: Islamists Rise Uncertainly After Repression — Global Issues|website=www.globalissues.org|access-date=2019-12-10}}</ref> == #EnaZeda == 2019 ਵਿੱਚ, ਕੌਸਰੀ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਅਨ #MeToo ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।[14] ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ #EnaZeda (ਅਰਬੀ: أنا زادة) ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਕੌਸਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ "ਬਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ"।[15] ਨਵੰਬਰ 2019 ਤੱਕ, ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦੇ 21,600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਸਨ; ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੌਸਰੀ ਨੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਬੋਲਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਤੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ #EnaZeda ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ - ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ 'ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਬਾਰੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੇ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।[14] ਕੌਸਰੀ ਨੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦਸੰਬਰ 2010 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਵਧੀ[16] ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਦੋਲਨ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। [18] == ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨ == ਕੌਸਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਟਿਊਨੀਸੀਅਨ ਡੇਸ ਫੇਮਸ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ<ref name="pride">{{Cite web|url=https://www.worldpridemadrid2017.com/en/summit/speakers/all/431-kousri-najma-2|title=World Pride Najma Kousri|website=www.worldpridemadrid2017.com|access-date=2019-12-11|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211132552/https://www.worldpridemadrid2017.com/en/summit/speakers/all/431-kousri-najma-2|dead-url=yes}}</ref> (ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨ, ਏਟੀਐਫਡੀ), ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਸੰਯੋਜਕ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.ilgrandecolibri.com/en/tunisia-fired-for-being-feminist-and-lgbt-friendly/|title=Tunisia, fired for being feminist and LGBT-friendly|last=Ameni|date=2017-01-30|website=Il Grande Colibrì|language=en-US|access-date=2019-12-10}}</ref><ref>Anna Antonakis, ''Renegotiating Gender and the State in Tunisia between 2011 and 2014: Power, Positionality, and the Public Sphere'', Politik Und Gesellschaft Des Nahen Ostens (Wiesbaden: Springer, 2019), p. 210; {{doi|10.1007/978-3-658-25639-5}}.</ref> ATFD ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕੌਸਰੀ ਦਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਲੀਸ਼ਨ ਫਾਰ ਸੈਕਸੁਅਲ ਐਂਡ ਬਾਡੀਲੀ ਰਾਈਟਸ ਇਨ ਮੁਸਲਿਮ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ (CSBR)<ref>{{Cite web|url=http://www.wluml.org/node/4556|title=International: Coalition for Sexual and Bodily Rights in Muslim Societies (CSBR): Sexuality Institute 2008 {{!}} Women Reclaiming and Redefining Cultures|website=www.wluml.org|access-date=2019-12-11|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211205759/http://www.wluml.org/node/4556|dead-url=yes}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰੇਸੇਪ ਤੈਯਪ ਏਰਦੋਗਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਾਂਡੇ ਕਾਦਰ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://kadinininsanhaklari.org/wp-content/uploads/2018/09/CSBR_JusticeforHandeKader_31Aug2016.pdf|title=Open Letter to Recep Tayyip Erdogan|last=Coalition for Sexual and Bodily Rights in Muslim Societies (CSBR)|date=31 August 2016|website=kadinininsanhaklari.org/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kaosgl.org/en/single-news/coalition-for-sexual-rights-in-muslim-societies-wrote-a-letter-to-erdogan|title=Coalition for Sexual Rights in Muslim Societies wrote a letter to Erdoğan|last=LGBTI+|first=Kaos GL-News Portal for|website=Kaos GL - News Portal for LGBTI+|language=en|access-date=2019-12-11}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://thearabweekly.com/debate-interfaith-marriage-revs-again-tunisia|title=Debate on interfaith marriage revs up again in Tunisia {{!}} Iman Zayat|website=AW|language=en|access-date=2019-12-10}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ - ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਰਭ ਨਿਰੋਧ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tellerreport.com/news/2019-08-13---feast-of-women-in-tunisia--some-fights-still-have-a-hard-tooth---rfi-.SJxMXiF14B.html|title=Feast of women in Tunisia: some fights still have a hard tooth - RFI {{!}} tellerreport.com|last=Anonym|website=www.tellerreport.com|language=en|access-date=2019-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210222654/https://www.tellerreport.com/news/2019-08-13---feast-of-women-in-tunisia--some-fights-still-have-a-hard-tooth---rfi-.SJxMXiF14B.html|archive-date=2019-12-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20190813-tunisie-fete-femme-aftd-lutte-droits-femmes-violence-contraception|title=Fête de la femme en Tunisie: des combats de longue haleine pour les droits - RFI|website=RFI Afrique|date=13 August 2019 |language=fr|access-date=2019-12-11}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] krluq9oi6d91u7bgj32icr54sp4jycd 0 138217 854304 839835 2026-11-11T12:02:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854304 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=David Denson |position=[[First baseman]] / [[Outfielder]] |bats=Left |throws=Right |birth_date={{birth date and age|1995|1|17}} |birth_place=[[La Puente, California]] }} '''ਡੇਵਿਡ ਲੈਮੋਂਟ ਡੇਨਸਨ''' (ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ, 1995) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬੇਸਬਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੇਸਮੈਨ ਅਤੇ ਆਊਟਫੀਲਡਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਲਵੌਕੀ ਬਰੂਅਰਜ਼ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਮਾਈਨਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ, ਡੇਨਸਨ ਇੱਕ [[ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ]] ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗਰਮ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਗੇਅ]] ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। == ਕਰੀਅਰ == ਡੇਨਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਲਈ ਲਾ ਪੁਏਂਟੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ ਅਮਤ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੈਸਟ ਕੋਵੀਨਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਹਿਲਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੋਫੋਮੋਰ ਵਜੋਂ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="robledo_01032013">{{Cite web|url=http://www.dailynews.com/20130103/video-south-hills-highs-david-denson-17-hits-515-foot-home-run-at-florida-competition|title=Video: South Hills High's David Denson, 17, hits 515-foot home run at Florida competition|last=Robledo|first=Fred J.|date=January 3, 2013|website=dailynews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212740/http://www.dailynews.com/20130103/video-south-hills-highs-david-denson-17-hits-515-foot-home-run-at-florida-competition|archive-date=September 23, 2015|access-date=August 16, 2015}}</ref> ਉਸਨੇ ਹਵਾਈ ਰੇਨਬੋ ਵਰੀਅਰਜ਼ ਲਈ ਕਾਲਜ ਬੇਸਬਾਲ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ, ਡੇਨਸਨ ਨੇ {{Convert|515|ft|adj=on}}{{Convert|502|ft}} ਤੇ, ਸਾਲਾਨਾ ਐਮੇਚਿਓਰ ਹੋਮ ਰਨ ਡਰਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਰਨ (ਐਚ.ਆਰ.) 2009 ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਈਸ ਹਾਰਪਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼ਾਟ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ 19 ਘਰੇਲੂ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://sports.yahoo.com/blogs/mlb-big-league-stew/high-school-slugger-david-denson-mashes-515-foot-235126094--mlb.html|title=High School slugger David Denson mashes 515-foot homer at Marlins Park in Miami (Video)|date=January 2, 2013|website=Yahoo Sports|access-date=August 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821010755/http://sports.yahoo.com/blogs/mlb-big-league-stew/high-school-slugger-david-denson-mashes-515-foot-235126094--mlb.html|archive-date=ਅਗਸਤ 21, 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://losangeles.cbslocal.com/2013/01/02/17-year-old-baseball-player-from-west-covina-hits-515-foot-hr-at-marlins-park/|title=17-Year-Old Baseball Player From West Covina Hits 515-Foot HR At Marlins Park|website=cbslocal.com|access-date=August 16, 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.foxsports.com/wisconsin/story/brewers-shore-up-farm-system-through-mlb-draft-060813|title=Brewers shore up farm system through MLB Draft|last=Gruman|first=Andrew|date=June 8, 2013|work=FoxSports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222175234/http://www.foxsports.com/wisconsin/story/brewers-shore-up-farm-system-through-mlb-draft-060813|archive-date=December 22, 2015}}</ref> ਉਸਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਮਰ ਦਾ ਇੱਕ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਸ਼ਕ ਆਏ।<ref name="robledo_01032013" /><ref>{{Cite news|url=http://www.wearegreenbay.com/sports/record-holder-denson-brings-power-potential-to-rattlers|title=Record-Holder Denson Brings Power Potential to Rattlers|last=Rodig|first=Ryan|date=July 23, 2014|work=WeAreGreenBay.com|archive-url=https://www.webcitation.org/6arpQX88j?url=http://www.wearegreenbay.com/sports/record-holder-denson-brings-power-potential-to-rattlers|archive-date=August 18, 2015|publisher=Nexstar Broadcasting, Inc}}</ref> ਡੇਨਸਨ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2013 ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬੇਸਬਾਲ ਖੇਡਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਏ.ਬੀ.ਡੀ. ਅਕੈਡਮੀ, ਸੈਨ ਬਰਨਾਰਡੀਨੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਸਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="robledo_01032013" /><ref>{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/varsitytimesinsider/2013/01/baseball-palisades-infielder-elliott-barzilli-wont-play-for-team.html|title=Baseball: Palisades infielder Elliott Barzilli won't play for team|last=Sondheimer|first=Eric|date=January 8, 2013|work=Los Angeles Times|archive-url=https://www.webcitation.org/6arZaAiOM?url=http://latimesblogs.latimes.com/varsitytimesinsider/2013/01/baseball-palisades-infielder-elliott-barzilli-wont-play-for-team.html|archive-date=August 18, 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sandiegouniontribune.com/news/2012/may/21/alternative-to-high-school-baseball/|title=Alternative to high school baseball|last=Daniel|first=P. K.|date=May 21, 2012|work=The San Diego Union-Tribune|archive-url=https://www.webcitation.org/6arqa7XmE?url=http://www.sandiegouniontribune.com/news/2012/may/21/alternative-to-high-school-baseball/|archive-date=August 18, 2015}}</ref> ਰਨਜ਼ ਬੇਟਲ ਇਨ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੱਤ ਐਚ.ਆਰ., 11 ਡਬਲਜ਼, ਦੋ ਤੀਹਰੇ ਅਤੇ 27 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਸਾਊਥ ਹਿਲਸ ਨੂੰ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੀਅਰਾ ਲੀਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.com/sports/20130613/2013-all-area-baseball-team-south-hills-adrian-de-horta-leads-san-gabriel-valley-tribune-picks|title=2013 All-Area Baseball Team: South Hills' Adrian De Horta leads San Gabriel Valley Tribune picks|last=Robledo|first=Fred J.|date=June 13, 2014|work=Los Angeles Daily News|archive-url=https://www.webcitation.org/6arZv3Wk5?url=http://www.dailynews.com/sports/20130613/2013-all-area-baseball-team-south-hills-adrian-de-horta-leads-san-gabriel-valley-tribune-picks|archive-date=August 18, 2015}}</ref> 2015 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਬੇਸਮੈਨ ਵਜੋਂ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੇਨਸਨ 2016 ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਆਊਟਫੀਲਡਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.milb.com/news/article.jsp?ymd=20160316&content_id=167791470&fext=.jsp&vkey=news_milb&sid=milb|title=Brewers' Denson shifts focus to defense: After historic 2015 season, Milwaukee slugger moving to the outfield|last=Maun|first=Tyler|date=March 16, 2016|website=MiLB.com|access-date=March 17, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318084455/http://www.milb.com/news/article.jsp?ymd=20160316&content_id=167791470&fext=.jsp&vkey=news_milb&sid=milb|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਨਾਲ 2016 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸ ਏ-ਐਡਵਾਂਸਡ ਫਲੋਰੀਡਾ ਸਟੇਟ ਲੀਗ ਦੇ ਬ੍ਰੇਵਾਰਡ ਕਾਉਂਟੀ ਮੈਨੇਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 2017 ਵਿੱਚ ਸਪਰਿੰਗ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਡੇਨਸਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬੇਸਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.milb.com/news/article.jsp?ymd=20170321&content_id=220252220&fext=.jsp&vkey=news_milb&sid=milb|title=Brewers' Denson announces retirement: Milwaukee infielder was affiliated baseball's lone openly gay player|last=Wild|first=Danny|date=March 21, 2017|website=MiLB.com|access-date=March 21, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111503/http://www.milb.com/news/article.jsp?ymd=20170321&content_id=220252220&fext=.jsp&vkey=news_milb&sid=milb|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਡੇਨਸਨ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਲੈਮੋਂਟ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਐਥਲੀਟ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ, ਸੇਲੇਸਟੀਨ, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।<ref name="jsonline">{{Cite web|url=http://www.jsonline.com/sports/brewers/brewers-minor-leaguer-makes-baseball-history-by-coming-out-publicly-as-gay-b99557156z1-321977731.html|title=Brewers minor-leaguer makes baseball history by coming out publicly as gay|last=Tom Haudricourt|website=jsonline.com|access-date=August 16, 2015}}</ref> 2015 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਹੇਲੇਨਾ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਡੇਨਸਨ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ [[ਗੇਅ|ਗੇ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ, ਬਿਲੀ ਬੀਨ [[ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ]] ਦੇ (ਐਮ.ਐਲ.ਬੀ.) ਅੰਬੈਸਡਰ ਫਾਰ ਇਨਕਲੂਜ਼ਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਡੇਨਸਨ ਨੇ ''ਮਿਲਵਾਕੀ ਜਰਨਲ ਸੈਂਟੀਨੇਲ'' ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕੇ। ਡੇਨਸਨ ਇੱਕ ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਬੇਸਬਾਲ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗਰਮ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।<ref name="jsonline"/><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/08/18/sports/baseball/david-denson-gay-minor-leaguer-has-power-but-faces-long-odds.html|title=David Denson, Gay Minor Leaguer, Has Power but Faces Long Odds|last=Daniel|first=Victor|date=August 17, 2015|work=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821032226/http://www.nytimes.com/2015/08/18/sports/baseball/david-denson-gay-minor-leaguer-has-power-but-faces-long-odds.html?_r=0|archive-date=August 21, 2015}}</ref> ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰੋ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:en:List_of_LGBT_sportspeople|ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]  == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{baseballstats|brm=denson000dav}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 2nh4m247lfzlbh1a4gccahk8t2gdwv8 0 141391 854406 629585 2026-11-11T21:31:54Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20261111sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 854406 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਊਰੋਆਰਟਹਿਸਟਰੀ''' ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ [[ਈਸਟ ਐਂਗਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਈਸਟ ਐਂਗਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ]] ਇੱਕ [[ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]], ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਜੌਨ ਓਨੀਅਨਜ਼|ਜੌਨ]] ਓਨੀਅਨ ਦੁਆਰਾ 2005 ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਊਰੋਆਰਟਹਿਸਟਰੀ ਇੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਜੀਵਿਤ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੋਵਾਂ ਦੇ [[ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ]] ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.painterskeys.com/clickbacks/neuroarthistory.asp|title=Neuroarthistory|last=Genn|first=Robert|authorlink=|date=2006-09-26|website=The Painter's Keys|doi=|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719164318/http://www.painterskeys.com/clickbacks/neuroarthistory.asp|archive-date=2008-07-19|access-date=2007-11-07}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ ਓਨੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ [[ਸੇਮੀਰ ਜ਼ੇਕੀ]]<ref>{{Cite journal|last=Zeki|first=Semir|author-link=|date=June 1999|title=Art and the Brain|url=https://archive.org/details/journal-consciousness-studies_june-july-1999_6_6-7/page/76|journal=Journal of Consciousness Studies|location=|volume=6|issue=7|pages=76–97|doi=|id=}}</ref> ਦੁਆਰਾ 1999 ਦੇ ਪੇਪਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ [[ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ]] ਮੋਡੀਊਲ "ਆਰਟ ਐਂਡ ਦ ਬ੍ਰੇਨ" ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਸੀ ਜੋ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੇਕੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ [[ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਸਥੈਟਿਕਸ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ) ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਨਿਊਰੋਇਮੇਜਿੰਗ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ [[ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ]] ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ|ਪੈਲੀਓਲਿਥਿਕ]] [[ਚੌਵੇਟ ਗੁਫਾ]] ਕਲਾ ਦੇ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://neurophilosophy.wordpress.com/2006/09/07/neuroarthistory-to-probe-the-palaeolithic-mind-cognitive-evolution/|title='Neuroarthistory' to probe the palaeolithic mind & cognitive evolution|last=|first=|authorlink=|date=2006-09-07|website=Neurophilosophy|doi=|access-date=2007-11-07}}</ref> ਮਈ 2005 ਵਿੱਚ ਓਨੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਨਿਊਰੋਏਸਥੀਟਿਕਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਗੋਲਡਸਮਿਥਸ ਮਈ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਆਰਟਹਿਸਟਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>Onians J (2005) Neuroarthistory: First Principles (A paper presented at the Neuroaesthetics Conference Goldsmith Conference May 2005).</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਪੇਪਰ 'ਨਿਊਰੋਆਰਟਹਿਸਟਰੀ: ਕਲਾ ਦੀ ਹੋਰ ਸਮਝ ਬਣਾਉਣਾ' ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਆਰਟ ਬੁੱਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਗਿਆਨ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{cite journal |last = Arnold |first = Marion |authorlink = |title = Research, Publishing and Conferences |journal = The Art Book |volume = 14 |issue = 1 |pages = 74–75 |publisher = Blackwell Publishing |location = |date = February 2007 |doi = 10.1111/j.1467-8357.2007.00784.x |id = }}{{Dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਤੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ, ਓਨੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬੀਏ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਿਸਨੂੰ 'ਅਸਲੀ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਕੋਡ ਕ੍ਰੈਕਿੰਗ: ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?'<ref name="UEArelease">{{cite press release | title = Cracking the real Da Vinci Code | publisher = University of East Anglia | date = 2006-09-06 | url = http://comm.uea.ac.uk/press/release.asp?id=674 | accessdate = 2007-11-07 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਸੀ ਕਿ ਕਲਾਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਕੀਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅੰਤਰ ਵੀ।<ref>{{cite web | last = Boddy-Evans | first = Marion | authorlink = | title = Neuroarthistory | work = Art Glossary | publisher = About, Inc. | date = | url = http://painting.about.com/od/artglossaryn/g/defneuroarthist.htm | doi = | accessdate = 2007-11-07 | archive-date = 2010-05-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100514075953/http://painting.about.com/od/artglossaryn/g/defneuroarthist.htm | dead-url = yes }}</ref> ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਓਨੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਰੋਆਰਟਹਿਸਟਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ "ਪਛਾਣੇ ਕਲਾਤਮਕ ਵਰਤਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਕਲਾ ਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ?'"<ref name="UEArelease"/> ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਊਰੋਆਰਟਹਿਸਟਰੀ ਇਹ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਫਲੋਰੇਂਟਾਈਨ ਪੇਂਟਰਾਂ ਨੇ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਵੇਨੇਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਟਰਾਂ ਨੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ' ਨਿਊਰਲ ਪਲਾਸਟਿਕਿਟੀ ' ਨੇ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਦੇ ਅਯੋਗ ਐਕਸਪੋਜਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।""<ref name="UEArelease"/> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ]] 8mprhuaif0qykjlkmzvi5kfjbd3tuxh 0 142959 854444 839344 2026-11-12T02:16:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854444 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|alt_name=''Parlour Wali Larki''|image=Parlour Wali Larki.jpeg|caption=|genre=[[ਸੋਸਲ| ਸੋਸਲ ਡਰਾਮਾ]]<br>[[ਫੈਮਲੀ ਡਰਾਮਾ]]<br>[[ਰੁਮਾਂਰਿਕ|ਲਵ ਸਟੋਰੀ]]|writer=ਫਵਾਦ ਕਾਸ਼ਿਫ|director=[[ਨਾਦੀਆ ਅਫਗ਼ਾਨ]]|starring=[[ਮੋਮੀਨਾ ਇਕਬਾਲ]] <br/> [[ਕਿਰਨ ਹੱਕ]] <br/> [[ਜਾਨਾ ਮਲਿਕ]]|theme_music_composer=|composer=|country=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|language=ਉਰਦੂ|num_seasons=|num_episodes=77<!-- https://facebook.com/watch/?v=296166898004871 -->|producer=ਕਾਸ਼ਿਫ ਕਬੀਰ|location=[[ਲਾਹੌਰ]]|runtime=<!--Approx 18 Minutes-->|first_aired={{Start date|2018|12|3|df=y}}|last_aired={{End date|2019|5|4|df=y}}|network=[[BOL Entertainment]]|image_alt=|creator=|list_episodes=|channel=|cinematography=Ali Bodla}} '''ਬੋਲ ਕਾਫ਼ਾਰਾ''' ([[ਉਰਦੂ]]: بول کفارہ, lit. 'ਪ੍ਰਾਸਚਿੱਤ ਦਿਓ'; ਬਦਲਵੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਰਲਰ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ, [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]: پارللالیللڑکی, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ। 'ਪਾਰਲਰ ਗਰਲ') 2018 ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ ਹੈ ਜੋ ਬੀ.ਓ.ਐਲ. (ਬੋਲ) ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਨਾਦੀਆ ਅਫਗਾਨ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਫਵਾਦ ਕਾਸ਼ੀਫ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ [[ਮੋਮੀਨਾ ਇਕਬਾਲ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ੨੦੧੮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://dailytimes.com.pk/207714|title=I want to be an actor and nothing else: Zaib Khan|author=Ally Adnan|date=26 February 2018|work=[[dailytimes.com.pk|Daily Times]]|accessdate=19 February 2022|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418130738/https://dailytimes.com.pk/207714/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.somethinghaute.com/video-momina-iqbal-says-she-owes-her-acting-career-to-nadia-afgan|title=Video: Momina Iqbal says she owes her acting career to Nadia Afgan|date=14 April 2021|work=Something Haute|accessdate=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414120521/https://www.somethinghaute.com/video-momina-iqbal-says-she-owes-her-acting-career-to-nadia-afgan/|archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2325580/d|title=Done with clichés: Nadia Afgan wants better roles for women on TV|date=20 October 2021|work=[[The Express Tribune]]|accessdate=19 February 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://minutemirror.com.pk/sunday-conversation-12-questions-with-nadia-afgan-8496|title=Sunday conversation: 12 questions with Nadia Afgan|author=Muhammad Ali|date=31 October 2021|work=MinuteMirror|accessdate=19 February 2022|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219030815/https://minutemirror.com.pk/sunday-conversation-12-questions-with-nadia-afgan-8496/|url-status=dead}}</ref> == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == {{Infobox song|name=|type=ਗੀਤ|artist=ਸੇਹਰ ਗ਼ੁਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਫਯਾਜ਼ ਕਵਾਲ|language=[[ਉਰਦੂ]]|released={{Start date|2018|5|26|df=y}}|genre=[[ਪੋਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੋਪ]], [[ਕਵਾਲੀ]]|length={{Duration|m=7|s=11}}|label=ਬੋਲ (ਬੀ ੳ ਐਲ)|composer=ਅਸੀਮ ਰਜ਼ਾ<br>Soch Band|lyricist=ਅਸੀਮ ਰਜ਼ਾ|producer=BOL (ਬੋਲ)|misc={{External music video|type=song|{{YouTube|B1Jrf2Pz5vU|Music video}}}}}} ਕਵੀ [[ਆਸਿਮ ਰਜ਼ਾ]] ਨੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਲਈ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੀ ਕਵਾਲੀ "ਬੋਲ ਕਾਫਾਰਾ" ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਸੇਹਰ ਗੁਲ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਫਿਆਜ਼]] ਕਵਾਲ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਬੋਲ ਕਾਫਰਾ ਗੀਤ ਨੂੰ ਕੱਲਰ ਕਹਾਰ ਤਹਿਸੀਲ (ਚੱਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵਾਇਕ ਝੀਲ ਅਤੇ ਕਟਾਸ ਰਾਜ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਲੀ ਬੋਦਲਾ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂ-ਟਿਊਬ]] 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਸੰਗੀਤ]] ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/06/bol-entertainments-bol-kaffara-surpasses-100-million-views-on-youtube|title=BOL Entertainment's 'BOL Kaffara' Surpasses 100 Million Views On YouTube|date=20 June 2021|accessdate=19 February 2022|publisher=BOL|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219014909/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/06/bol-entertainments-bol-kaffara-surpasses-100-million-views-on-youtube|dead-url=yes}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਬੀਓਐਲ ਬੀਟਸ ਵਿੱਚ [[ਅਨਿਲਕਾ ਗਿੱਲ]] ਅਤੇ ਜ਼ੈਨ ਉਲ ਅਬੀਡੇਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/02/bol-kaffara-by-bol-beats-has-been-released|title=BOL Kaffara By BOL Beats Has Been Released!|date=27 February 2021|accessdate=19 February 2022|publisher=BOL|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219014907/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/02/bol-kaffara-by-bol-beats-has-been-released|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ [[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]] ਅਤੇ [[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟੀਆਲ]] ਨੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://dailytimes.com.pk/822561|title=Asim Raza calls Jubin Nautiyal, Neha Kakkar 'cheaters'|date=29 September 2021|work=Daily Times|accessdate=19 February 2022|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418142237/https://dailytimes.com.pk/822561/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/09/bol-kaffara-by-bol-beats-is-right-now-indias-most-popular-song|title=BOL Kaffara by BOL Beats is right now India's most popular song|date=26 September 2021|accessdate=19 February 2022|publisher=BOL|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219014907/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/09/bol-kaffara-by-bol-beats-is-right-now-indias-most-popular-song|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੀਤ]] qpegfpxhnfvmkjx73dz9w7we9qxwcpm 0 144182 854491 839365 2026-11-12T07:48:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854491 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੀਨਾ ਓਰਫਾਨੋ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | alt = | caption = | native_name = Μίνα Ορφανού | native_name_lang = el | birth_date = {{Birth date and age|1982|05|03|df=y}} | birth_place = ਰੋਡਜ਼, [[ਗ੍ਰੀਸ]] | nationality = | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | known_for = }} '''ਮੀਨਾ ਓਰਫਾਨੋ''' ( {{lang-gr|Μίνα Ορφανού}}; 3 ਮਈ 1982 ਨੂੰ ਰੋਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>[http://www.inewsgr.com/0/mina-orfanou-i-allagi-fylou-oi-ektroseis-kai-to-sok-tou-kostopoulou.htm Μίνα Ορφανού: Η αλλαγή φύλου, οι εκτρώσεις και το σοκ του Κωστόπουλου] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220822105346/https://www.inewsgr.com/0/mina-orfanou-i-allagi-fylou-oi-ektroseis-kai-to-sok-tou-kostopoulou.htm |date=2022-08-22 }}, 1NewsGr.com, 1 December 2102. Retrieved 20 June 2014<br />– [http://www.fimes.gr/2012/05/mina-orfanou-allagi-fylou/ Μίνα Ορφανού: τι αποκαλύπτει για αλλαγή φύλου] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301161745/https://www.fimes.gr/2012/05/mina-orfanou-allagi-fylou/ |date=2022-03-01 }}, fimes.gr, 19 May 2012. Retrieved 20 June 2014<br />– ''The New York Times'', [https://web.archive.org/web/20141129223648/http://www.nytimes.com/movies/person/1644778/Mina-Orfanou Mina Orfanou filmography]. Retrieved 20 June 2014<br />– [http://www.grreporter.info/en/greek_oscars_were_given_away/2740 Greek Oscars were given away!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818090245/http://www.grreporter.info/en/greek_oscars_were_given_away/2740/ |date=2012-08-18 }}, Greek Reporter, 4 May 2010. Retrieved 20 June 2014<br />– Alissa Simon, [https://variety.com/2009/film/reviews/a-woman-s-way-1200473703/ Review: ‘A Woman’s Way’], ''Variety'', 11 February 2009. Retrieved 20 June 2014<br />– [http://www.zougla.gr/lifestyle/article/se-rolo-mamas-i-mina-orfanou Se rolo mamas i Mina Orfanou], ''Zougla'' magazine, lifestyle section, 11 June 2014. Retrieved 18 June 2014<br />– [http://www.tribune.gr/celebrities/news/article/35342/mina-orfanou-mono-kato-meros-tou-magio-se-pisina-fotografia.html "Mina Orfanos only with the bottom of the swimsuit in a pool"], ''Tribune'' (Greece), May 2014. Retrieved 18 June 2014</ref> ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਲਿਮਨੋਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.peoplegreece.com/celebrity/mina-orfanou/|title=Μίνα Ορφανού|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201071114/http://www.peoplegreece.com/celebrity/mina-orfanou/|archive-date=2016-02-01|access-date=2016-02-06}}</ref> ਉਹ ''ਸਟ੍ਰੇਲਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 2010 ਦੇ ਹੇਲੇਨਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name="People Greece">{{Cite web|url=http://www.peoplegreece.com/celebrity/mina-orfanou/|title=Μίνα Ορφανού – People Greece|website=[[People (magazine)|People]]|access-date=22 June 2014|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201071114/http://www.peoplegreece.com/celebrity/mina-orfanou/|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ|ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://thecaller.gr/lifestyle/i-mina-orfanou-xespa-eimai-trans-kai/|title=Η Μίνα Ορφανού ξεσπά: Είμαι τρανς! Και τι έγινε; (ΒΙΝΤΕΟ)|date=2017-04-09|website=TheCaller.Gr|language=el|access-date=2019-01-25}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|3219597}} * [http://www.ishow.gr/personBio.asp?guid=8CBFA293-E900-430A-A67B-F204D7BA41A0 iShow.gr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025064126/http://www.ishow.gr/personBio.asp?guid=8CBFA293-E900-430A-A67B-F204D7BA41A0 |date=2018-10-25 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] j8gzn03yidvafi82p0l7tq78b6ywpj8 0 145548 854495 671750 2026-11-12T08:03:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854495 wikitext text/x-wiki [[File:Meesha.jpg|thumb| ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ]] '''''ਮੀਸ਼ਾ''''' [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਲੇਖਕ ਐਸ. ਹਰੀਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ''ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ'' ਦੁਆਰਾ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀਬੱਧ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡੀਸੀ ਬੁੱਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/hareeshs-novel-meesha-hits-stands/article24575825.ece|title=Hareesh's novel Meesha hits stands|last=C. Gouridasan Nair|date=2018-08-01|website=The Hindu|access-date=2018-10-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20180801/3402145.html|title=DC Books publishes Malayalam novel 'Meesha'|last=<!--Not stated-->|date=2018-08-01|website=Webindia123|access-date=2018-10-28|archive-date=2018-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014006/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20180801/3402145.html|url-status=dead}}</ref> ਹਿੰਦੂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਰੀਅਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == ਕਿਤਾਬ ਦੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਅਨੁਵਾਦ '<nowiki/>''ਮਸਟਾਸ਼''' ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਜੇ.ਸੀ.ਬੀ. ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mangalam.com/news/detail/438125-latest-news-s-hareesh-bags-jcb-literature-award.html|title=എസ്. ഹരീഷിന്റെ മീശ നോവലിന് ജെ.സി.ബി സാഹിത്യ പുരക്‌സാരം}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਵਲ ਨੇ 2019 ਦਾ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਐਲਾਨ ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="kerala sahithya academy award announced">{{Cite web|url=https://www.twentyfournews.com/2021/02/15/kerala-sahithya-academy-award-announced.html|title=kerala sahithya academy award announced കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു; എസ്. ഹരീഷിന്റെ 'മീശ' മികച്ച നോവൽ|date=2021-02-15|website=www.twentyfournews.com|language=en-US|access-date=2021-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227191525/https://www.twentyfournews.com/2021/02/15/kerala-sahithya-academy-award-announced.html|archive-date=2021-02-27|url-status=dead}}</ref> == ਵਾਪਸੀ == ਨਾਵਲ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਾਤਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤਾਂ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Followers of Sangh Parivar slam Malayalam writer S Hareesh over Meesha">{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/news/india/sangh-parivar-supporters-slam-malayalam-writer-s-hareesh-over-meesha/articleshow/65011379.cms|title=Followers of Sangh Parivar slam Malayalam writer S Hareesh over Meesha|website=Bangalore Mirror|access-date=2018-11-13}}</ref><ref name="Threatened by right wing, Malayalam writer S Hareesh withdraws novel from magazine">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/threatened-right-wing-malayalam-writer-s-hareesh-withdraws-novel-magazine-85170|title=Threatened by right wing, Malayalam writer S Hareesh withdraws novel from magazine|date=2018-07-21|website=The News Minute|access-date=2018-11-13}}</ref> ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੈਕਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੋਗਕਸ਼ੇਮਾ ਸਭਾ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]], ਹਿੰਦੂ ਆਕਿਆ ਵੇਦੀ, ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ. ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੇਖਕ ਨੇ ''ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ'' ਤੋਂ ਨਾਵਲ ਦੀ ਚੱਲਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/malayalam-author-s-hareesh-withdraws-novel-meesha-says-he-has-received-threats-from-right-wing-groups-4791341.html|title=Malayalam author S Hareesh withdraws novel 'Meesha,' says he has received threats from right-wing groups|last=<!--Not stated-->|date=2018-07-21|website=Firstpost|access-date=2018-10-28}}</ref> == ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ == ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਐੱਨ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-in/news/other/meesha-row-supreme-court-decries-practice-of-banning-books/ar-BBLqk4M|title='Meesha' row: Supreme Court decries practice of banning books|last=<!--Not stated-->|date=2018-08-03|website=MSN|access-date=2018-10-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/sc-refuses-ban-novel-meesha-685120.html|title=Culture of banning books impacted free flow of ideas:SC|last=Ashish Tripathi|date=2018-08-02|website=Deccan Heral|access-date=2018-10-28}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == * {{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/2018/aug/22/meesha-book-review-a-bewitching-phantasmagoria-1861381.html|title='Meesha' book review: A bewitching phantasmagoria|last=L. George|date=August 22, 2018|website=The New Indian Express|access-date=2019-01-31}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਡੀਸੀ ਬੁੱਕਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ [https://onlinestore.dcbooks.com/books/meesa ਮੀਸਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330212328/https://onlinestore.dcbooks.com/books/meesa |date=2019-03-30 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ]] dyvbxipkgbfvwjxjw8lhlz08n1m03t6 0 147006 854311 835320 2026-11-11T12:28:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854311 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Tarla Dalal|image=Tarla Dalal.png|alt=Tarla Dalal|caption=Tarla Dalal|birth_date=3 June 1936|birth_place=[[Poona]], [[Bombay Presidency]], [[British India]]|death_date={{death date and given age|2013|11|06|77|df=y}}|death_place=[[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[India]]|nationality=Indian|years_active=1966-2013|occupation=food writer, cookbook author, tv chef|website={{url|http://www.tarladalal.com}}}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਤਰਲਾ ਦਲਾਲ''' (3 ਜੂਨ 1936 – 6 ਨਵੰਬਰ 2013) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਲੇਖਕ, ਸ਼ੈੱਫ, ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕੁਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://videos.sify.com/with-Tarla-Dalal-SIFY-watch-Rendezvous-watch-klmq4hifgje.html|title=Rendezvous with Tarla Dalal|publisher=[[Sify.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317212433/http://videos.sify.com/with-Tarla-Dalal-SIFY-watch-Rendezvous-watch-klmq4hifgje.html|archive-date=17 March 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/180872/mans-empowerment-kitchen.html|title=Man's empowerment... in the kitchen!|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੁੱਕ ਕਿਤਾਬ, ''ਦ ਪਲੇਜ਼ਰਜ਼ ਆਫ ਵੈਜੀਟੇਰੀਅਨ ਕੁਕਿੰਗ'', 1974 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਚੀਆਂ ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵੀ ਚਲਾਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋ-ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ''ਕੁਕਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ''ਤਰਲਾ ਦਲਾਲ ਸ਼ੋਅ'' ਅਤੇ ''ਕੁੱਕ ਇਟ ਅੱਪ ਵਿਦ ਤਰਲਾ ਦਲਾਲ'' ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 25 ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 120 ਮਿਲੀਅਨ ਭਾਰਤੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/19940430-the-queen-of-cabbages-755586-1994-04-30|title=The Queen of Cabbages|date=30 April 1994|work=[[India Today]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="mid">{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/metro/2004/apr/82051.htm|title=Tarla Dalal shares a few Gujarati recipes|date=27 April 2004|publisher=[[MiD DAY]]}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|title=Padma Awards Directory (1954-2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.uppercrustindia.com/ver2/|title=Home Page - uppercrustindia|last=India|first=Uppercrust|website=www.uppercrustindia.com|access-date=2016-06-25|archive-date=2016-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614032426/http://www.uppercrustindia.com/ver2/|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਮਰਚੈਂਟਸ ਚੈਂਬਰ ਦੁਆਰਾ ''ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਦਾ'' ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref name="bp">{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2013/11/the-biography-celebrated-indian-chef-tarla-dalal/|title=The Biography of Celebrated Indian Chef Tarla Dalal|website=Biharprabha News|access-date=6 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131108024247/http://news.biharprabha.com/2013/11/the-biography-celebrated-indian-chef-tarla-dalal/|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2013|url-status=dead}}</ref> 6 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="death">Mid-Day: [http://www.mid-day.com/news/2013/nov/061113-celebrity-chef-tarla-dalal-passes-away-mumbai.htm Celebrity Chef Tarla Dalal passes away]</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1960 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਲਿਨ ਦਲਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] (ਹੁਣ [[ਮੁੰਬਈ]] ) ਚਲੀ ਗਈ।<ref name="harmony">[http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=2058 Food Dalal : Tarla Dalal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326155912/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=2058 |date=2012-03-26 }}, Harmony Magazine, December 2005</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਦਲਾਲ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ 1974 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੁੱਕ ਕਿਤਾਬ, ''ਦ ਪਲੇਜ਼ਰਜ਼ ਆਫ਼ ਵੈਜੀਟੇਰੀਅਨ ਕੁਕਿੰਗ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈੱਫ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਤਰਲਾ ਦਲਾਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਲਿਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸੰਜੇ, ਦੀਪਕ ਅਤੇ ਰੇਣੂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 2005 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਨੇਪੀਅਨ ਸੀ. ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। <ref name="harmony"/> == ਕੰਮ == * ''[https://books.google.com/books?id=QXtEgtCJVucC&printsec=frontcover&dq=%22Tarla+Dalal%22+-inpublisher:icon&cd=3#v=onepage&q&f=false The Complete Gujarati Cook Book]''. Sanjay & Co, 1999.  . * ''Know your Flours''. Sanjay & Co.  . * ''Italian Cookbook''. Sanjay & Co, 2000.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-86469-52-4|81-86469-52-4]]. * ''Healthy Breakfast''. Sanjay & Co, 2003.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-86469-81-8|81-86469-81-8]]. * ''Sandwiches''. Sanjay & Co, 2004.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-86469-95-8|81-86469-95-8]]. * ''Curries & Kadhis''. Sanjay & Co, 2005.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-89491-11-3|81-89491-11-3]]. * ''Chips & Dips''. Tarla Dalal, 2006.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-89491-35-0|81-89491-35-0]]. * ''Baked Dishes''. Tarla Dalal, 2006.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-89491-39-3|81-89491-39-3]]. * ''Punjabi Khana''. Sanjay & Co, 2007.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-89491-54-7|81-89491-54-7]]. * ''Delicious Diabetic Recipes: Low Calorie Cooking: Total Health Series''. Sanjay & Co, 2002.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-86469-69-9|81-86469-69-9]]. * ''Jain Food: Compassionate and Healthy eating'', with Manoj Jain and Laxmi Jain, MJain.net, 2005. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0977317803|0977317803]] == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਰਸੋਈਆ ਕਿਤਾਬਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਰਸੋਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.tarladalal.com/ Tarla Dalal, website] * {{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/celebrity-chef-tarla-dalal-dies-at-77-540135|title=Celebrity chef Tarla Dalal dies at 77|last=Abhinav Bhatt|date=6 November 2013|access-date=10 August 2016|via=ND TV}} * {{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Noted-cookbook-author-Tarla-Dalal-dead/articleshow/25344800.cms|title=Noted cookbook author Tarla Dalal dead|last=Mithila Phadke|date=7 November 2013|access-date=10 August 2016|via=Times of India}} * {{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/628499/celebrity-indian-cook-tarla-dalal-is-dead/|title=Celebrity Indian cook Tarla Dalal passes away|date=7 November 2013|access-date=10 August 2016|via=The Express Tribune}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈੱਫ ਔਰਤਾਂ]] 34ewqd425en5ypdrsa72pox2ii2qrps 0 148035 854357 839991 2026-11-11T17:00:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854357 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist |name=ਨਿਰਵੈਰ ਪੰਨੂ |birth_name=ਨਿਰਵੈਰ ਸਿੰਘ |birth_date={{Birth date and age|1999|5|28|df=yes}} |birth_place=ਲੋਹਕੇ ਕਲਾਂ, [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]], ਪੰਜਾਬ }} '''ਨਿਰਵੈਰ ਪੰਨੂ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਗਾਇਕ]] ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ [https://open.spotify.com/album/1YTJzCEeupkHQtXHf6J7Iz?si=8v3UeVEaQJCAvheoOSF_Ew ਬੰਦੂਕ], [https://open.spotify.com/album/72tOiQhHo5MP0hxSzPGW5a?si=awGyQlOaRS-T2hvXE_v5Vw ਕੁੜਤਾ ਪਜਾਮਾ], [https://open.spotify.com/album/3u3ieMTCEiomnSJfDk1M84?si=VyTrPUufRsiXXfjTYqgcMw ਸਿਟੀ ਆਫ ਗੋਲਡ], [https://open.spotify.com/album/4CVeu2689TLlMKh7LRtQE5?si=p6XWszcfR6SHvEp4MGso9g ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਕੇ], [https://open.spotify.com/album/2nQEbHdc4DHO3xwq7R49mq?si=7YY2e0iST8Ca17XofrCjzw ਸਲੂਟ][https://open.spotify.com/track/58rlJQKF6RyDfkAxiCqVEO?si=PuOWoMWDSEufuP6sro40Eg , ਤੇਰੇ ਲਈ] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਰਗੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪੰਨੂ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਮਈ 1999 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਲੋਹਕੇ ਕਲਾਂ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://punjabicelebrities.com/nirvair-pannu/|title=Nirvair Pannu (Singer)|last=Celebrities|first=Punjabi|date=2020-07-02|website=Punjabi Celebrities|language=en-US|access-date=2023-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230108144850/https://punjabicelebrities.com/nirvair-pannu/|archive-date=2023-01-08|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sksbiography.com/nirvair-pannu-biography/|title=Nirvair Pannu Biography, Age, Village, Songs, And More Interesting Facts|last=Singh|first=Manpreet|date=2020-08-09|language=en-GB|access-date=2023-01-08|archive-date=2023-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230108144850/https://sksbiography.com/nirvair-pannu-biography/|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਐਲਬਮਾਂ == * ਇਸੈਨਸ਼ੀਅਲਸ - 11 ਨਵੰਬਰ 2023 * ਲਿਟਲ ਬਿੱਟ ਆਫ਼ ਐਵਰੀਥਿੰਗ (L.B.E) “- 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 * ਮਜੈਸਟਿਕ - 25 ਸਤੰਬਰ 2024 * ਪ੍ਰਾਇਮ - 10 ਮਾਰਚ 2025 * ਨਿਰਵੈਰਨੈੱਸ -18 ਅਗਸਤ 2025 * ਰੋਮਿਓ - 17 ਨਵੰਬਰ 2025 * ਮਕਤੂਬ - 25 ਮਈ 2026 == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] kvgcpsly2806kei65hci8wlx8epmmye 0 148691 854505 852538 2026-11-12T09:12:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854505 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=Mokshabhumi|author=[[Keshab Dahal]]|isbn=9789937076890|publisher=Kitab Publishers|published=October 06, 2020|genre=[[Historical fiction]]|country=Nepal|language=Nepali}} '''''ਮੋਕਸ਼ਭੂਮੀ''''' ( {{Lang-ne|मोक्षभूमि}} ਭਾਵ 'ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ') ਕੇਸ਼ਬ ਦਹਿਲ ਦਾ 2020 ਦਾ [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ 6 ਅਕਤੂਬਰ 2020 (20 ''ਅਸ਼ੋਜ'' 2077 [[ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ|ਬੀ.ਐਸ.]] ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2020/10/902336|title=वैकल्पिक राजनीति खोज्दाखोज्दै फुत्त उपन्यास !|website=Online Khabar|language=en-US|access-date=2021-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109125643/https://www.onlinekhabar.com/2020/10/902336|archive-date=2021-11-09|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/52546/2020-10-06|title=केशव दाहालको पहिलो उपन्यास 'मोक्षभूमि'|website=Naya Patrika|language=en|access-date=2021-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109125652/https://nayapatrikadaily.com/news-details/52546/2020-10-06|archive-date=2021-11-09|url-status=dead}}</ref> ਇਸਨੇ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (2077 ਬੀ.ਐਸ.) ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2021/07/30/madan-puraskar-announces-shortlist-of-nine-books-for-award|title=Madan Puraskar announces shortlist of nine books for award|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.spotlightnepal.com/2021/09/23/bhagiram-ingnam-wins-madan-puraskar-bhairab-bahadur-thapa-wins-jagdamba-shree-2077/|title=Bhagiram Ingnam Wins Madan Puraskar, Bhairab Bahadur Thapa Wins Jagdamba Shree 2077|last=Magazine|first=New Spolight|website=SpotlightNepal|language=en|access-date=2021-11-09}}</ref> ਇਹ ਦਹਿਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। == ਸਾਰ == ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਖਾਸਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1280 ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮਰਾਟ ''ਕ੍ਰਚਲਦੇਵਾ'' ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਇੱਕ ਸਨੇਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਸਿੰਜਾ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾਲ ਖਸ-ਆਰੀਅਨ ਨਸਲੀ ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਬਹਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਲਿੰਗ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਬਹਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿ ਸਮਰਾਟ ''ਕ੍ਰਚੱਲਦੇਵਾ'' ਦੁਆਰਾ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/119178|title=केशव दाहालको पहिलो उपन्यास 'मोक्षभूमि' बजारमा|website=Himal Khabar|access-date=2021-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109132209/https://www.himalkhabar.com/news/119178|archive-date=2021-11-09|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/218779/|title=केशव दाहालको उपन्यास 'मोक्षभूमि' मा मुक्त दासका कथा|website=Setopati|access-date=2021-11-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਸਾਲ 2078 ਬੀ.ਐੱਸ. (2021) ਲਈ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/67919/|title=केशव दाहालको मोक्षभूमिलाई यस वर्षको पद्‌मश्री साहित्य पुरस्कार, साधना सम्मान भक्तराज आचार्यलाई|website=केशव दाहालको मोक्षभूमिलाई यस वर्षको पद्‌मश्री साहित्य पुरस्कार, साधना सम्मान भक्तराज आचार्यलाई|access-date=2021-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/literature/2021/09/28/163279009419751001.html|title=पद्मश्री पुरस्कार 'मोक्षभूमि'लाई, सम्मान गायक आचार्यलाई|website=ekantipur.com|language=ne|access-date=2021-11-09}}</ref> ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ''ਖੇਮਲ-ਹਰੀਕਲਾ ਲਮਿਛਨੇ ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਨ'', ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sbs.com.au/language/english/audio/writer-keshav-dahal-and-singer-bhaktaraj-acharya-to-receive-this-year-s-padmashree-awards|title=Writer Keshav Dahal and singer, Bhaktaraj Acharya to receive this year's PadmaShree Awards|website=SBS Your Language|language=en|access-date=2021-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/67919/|title=केशव दाहालको मोक्षभूमिलाई यस वर्षको पद्‌मश्री साहित्य पुरस्कार, साधना सम्मान भक्तराज आचार्यलाई|website=केशव दाहालको मोक्षभूमिलाई यस वर्षको पद्‌मश्री साहित्य पुरस्कार, साधना सम्मान भक्तराज आचार्यलाई|access-date=2021-11-09}}</ref> ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਸੀ [[ਨੇਪਾਲੀ ਰੁਪਈਆ|.]] 300,000 ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://deshsanchar.com/2021/09/28/561954/|title=केशव दाहालको 'मोक्षभूमि' लाई पद्मश्री पुरस्कार र भक्तराज आचार्यलाई पद्मश्री सम्मान|date=2021-09-28|website=देशसञ्चार|language=en-US|access-date=2021-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/art-culture/2021/09/28/khemlal-harikala-lamichhane-samaaj-kalyan-pratisthan-announces-the-winners-of-the-year-s-padmashree-awards|title=Khemlal-Harikala Lamichhane Samaaj Kalyan Pratisthan announces the winners of the year's Padmashree awards|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2021-11-09}}</ref> ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨ ਮਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲਿੰਬੂਵਾਂਕੋ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਸਤਵੇਜ ਸੰਘਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newscastnepal.com/posts/29944|title=मदन पुरस्कारको 'श्रेष्ठ सूची' सार्वजनिक|website=NewsCast|language=en|access-date=2021-11-09|archive-date=2021-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109125207/https://www.newscastnepal.com/posts/29944|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹਾਰਾਣੀ (ਨਾਵਲ)|''ਮਹਾਰਾਣੀ'']] * ''[[ਬਸਾਈਂ|ਬਸਾਈ]]'' * ''[[ਸੱਲੀਪੀਰ]]'' == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://kitabpublishers.com/book/mokshabhumi ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦਾ ਪੰਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109235912/https://kitabpublishers.com/book/mokshabhumi |date=2021-11-09 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] r72t0q3fr4ltzdb1mh7q7n66lqveani 0 149057 854315 836068 2026-11-11T12:45:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854315 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Taaza Khabar hotstar poster.jpg|caption=ਪ੍ਰਚਾਰ ਪੋਸਟਰ|genre=ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਾਮੇਡੀ, ਥ੍ਰਿਲਰ|creator={{Plainlist| *ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ *ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ }}|writer={{Plainlist| *ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ *ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ }}|director=ਹਿਮਾਂਕ ਗੌੜ|starring={{Plainlist| *[[ਭੁਵਨ ਬਾਮ]] *ਮਹੇਸ਼ ਮਾਂਜਰੇਕਰ *ਸ਼੍ਰੀਆ ਪਿਲਗਾਂਵਕਰ *ਜੇ ਡੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ *ਦੇਵੇਨ ਭੋਜਾਨੀ *ਪ੍ਰਥਮੇਸ਼ ਪਰਬ *ਨਿਤਿਆ ਮਾਥੁਰ *[[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੁਕਲਾ]] *ਮਿਥਿਲੇਸ਼ ਚਤੁਰਵੇਦੀ }}|country=ਭਾਰਤ|language=ਹਿੰਦੀ|num_seasons=1|num_episodes=6|producer={{Plainlist| *ਰੋਹਿਤ ਰਾਜ *[[ਭੁਵਨ ਬਾਮ]] }}|cinematography=ਰੇਮੀ ਦਲਾਈ|editor=ਹਰਸ਼ਿਤ ਸ਼ਰਮਾ|music=Saurabh Lokhande<br/>Jarvis Menezes|camera=ਮਲਟੀ-ਕੈਮਰਾ|runtime=40|company=ਬੀਬੀ ਕੀ ਵਾਈਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ|network=[[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ]]|first_aired={{Start date|2023|01|06|df=yes}}}} '''ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰ''' ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਪਨਾ ਕਾਮੇਡੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਮਿਨੀਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ; ਹਿਮਾਂਕ ਗੌੜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਭੁਵਨ ਬਾਮ]], ਸ਼੍ਰਿਆ ਪਿਲਗਾਂਵਕਰ, ਜੇ ਡੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਦੇਵੇਨ ਭੋਜਾਨੀ, ਪ੍ਰਥਮੇਸ਼ ਪਰਬ, ਨਿਤਿਆ ਮਾਥੁਰ, ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੁਕਲਾ]] ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://www.gadgets360.com/entertainment/taaza-khabar-web-series-110152|title=Taaza Khabar Web Series (2023) {{!}} Release Date, Review, Cast, Trailer, Watch Online at Disney+ Hotstar|website=[[NDTV|Gadgets 360]]|language=en|access-date=6 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106081409/https://www.gadgets360.com/entertainment/taaza-khabar-web-series-110152|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2023|url-status=dead}}</ref> ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਯੂਟਿਊਬਰ ਭੁਵਨ ਬਾਮ ਦੀ OTT ਡੈਬਿਊ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bhuvan-bam-kickstarts-shoot-debut-ott-taaza-khabar-shriya-pilgaonkar-deven-bhojani-7962163/|title=Bhuvan Bam kickstarts shoot for debut OTT project Taaza Khabar with Shriya Pilgaonkar and Deven Bhojani|date=10 June 2022|work=[[The Indian Express]]|access-date=6 January 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/bhuvan-bam-to-make-his-ott-debut-with-taaza-khabar--news-194904|title=Bhuvan Bam To Make His OTT Debut With 'Taaza Khabar'|date=May 9, 2022|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=6 January 2023}}</ref> ਇੱਕ ਦੂਸਰਾ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਗਏ ਕਲਿਫਹੈਂਜਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ। == ਆਧਾਰਿਤ == ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰ ਇੱਕ ਸਵੱਛਤਾ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਵਸੰਤ ਗਾਵੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਦੂਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * ਵਸੰਤ "ਵਸਿਆ" ਗਾਵੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਭੁਵਨ ਬਾਮ]] * ਮਧੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਆ ਪਿਲਗਾਂਵਕਰ * ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੇ ਡੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ * ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇਨ ਭੋਜਾਨੀ * ਰਾਜਾ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਉਰਫ ਪੀਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥਮੇਸ਼ ਪਰਬ * ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਆ ਮਾਥੁਰ * ਆਪਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੁਕਲਾ]] * ਬਿਲਮੋਰੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਲੇਸ਼ ਚਤੁਰਵੇਦੀ * ਕਿਸਮਤ ਭਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਮਾਂਜਰੇਕਰ == ਰਿਲੀਜ਼ == ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰ ਸੀਜ਼ਨ 1 6 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ਹੌਟਸਟਾਰ]] 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite news|url=https://english.jagran.com/entertainment/latest-entertainment-news-today-hollywood-south-korean-cinema-updates-bigg-boss-16-bts-shah-rukh-khan-taaza-khabar-ott-release-akshay-kumar-farzi-bhuvan-bam-deepika-padukone-pathaan-lb-385|title=Bollywood News LIVE: Bhuvan Bam's 'Taaza Khabar' Releases Today, Farzi First Look Out And More|last1=Srivastav|first1=Simran|date=January 6, 2023|work=[[Dainik Jagran|Jagran English]]|access-date=6 January 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/bhuvan-bams-ott-debut-taaza-khabar-to-streaming-on-disneyhotstar-6781453.html|title=Bhuvan Bam’s OTT Debut Taaza Khabar To Streaming on Disney+Hotstar|date=7 January 2023|work=[[CNN-News18|News18]]|access-date=7 January 2023|language=en}}</ref> === ਸੀਜ਼ਨ 1 (2023) === {{Episode table|background=#000000|overall=|title=|director=|writer=|airdate=|released=y|country=ਭਾਰਤ|episodes={{Episode list |EpisodeNumber = 1 |Title = ਖਬਰਦਾਰ |DirectedBy = ਹਿਮਾਂਕ ਗੌੜ |WrittenBy = ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ <br /> ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ |OriginalAirDate = {{Start date|2023|01|05|df=y}} | ShortSummary = ਵਸਿਆ ਦਾ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਆਰਾਮ, ਅਤੇ ਔਰਤ ਪਿਆਰ, ਮਧੂ, ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸਦੀ ਦਿਆਲਤਾ ਦਾ ਫਲ ਉਦੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |Title = ਵਰਦਾਨ |DirectedBy = ਹਿਮਾਂਕ ਗੌੜ |WrittenBy = ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ <br /> ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ |OriginalAirDate = {{Start date|2023|01|05|df=y}} | ShortSummary = ਕੇਵਲ ਵਸਿਆ ਦਾ ਦੋਸਤ ਪੀਟਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਮਿਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੰਟੇਜ ਫੁੱਲਦਾਨ ਵੇਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲੇ। ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ? |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |Title = ਅਜ਼ਾਦੀ |DirectedBy = ਹਿਮਾਂਕ ਗੌੜ |WrittenBy = ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ <br /> ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ |OriginalAirDate = {{Start date|2023|01|05|df=y}} | ShortSummary = ਲਾਈਵ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਵਸਿਆ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆਚਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਮਧੂ ਨੂੰ ਵੇਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣਗੇ? |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |Title = ਕਿਸਮਤ |DirectedBy = ਹਿਮਾਂਕ ਗੌੜ |WrittenBy = ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ <br /> ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ |OriginalAirDate = {{Start date|2023|01|05|df=y}} | ShortSummary = ਆਗਾਮੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 'ਤੇ ਸੱਟਾ ਲਗਾ ਕੇ, ਟੀਮ ਨੇ ਮੋਟੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਸਿਆ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵਿਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪੁਲਿਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਹਨ। |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |Title = ਬਾਜ਼ੀ |DirectedBy = ਹਿਮਾਂਕ ਗੌੜ |WrittenBy = ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ <br /> ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ |OriginalAirDate = {{Start date|2023|01|05|df=y}} | ShortSummary = ਵਸਿਆ ਆਪਣੀ ਟੀਮ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਿਨਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਮਧੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਪੋਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਹਾਂ ਕਹਿ ਸਕੇ, ਉਸਦਾ ਅਤੀਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |LineColor = 000 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |Title = ਸ਼ਰਾਪ |DirectedBy = ਹਿਮਾਂਕ ਗੌੜ |WrittenBy = ਹੁਸੈਨ ਦਲਾਲ <br /> ਅੱਬਾਸ ਦਲਾਲ |OriginalAirDate = {{Start date|2023|01|05|df=y}} | ShortSummary = ਵਸਿਆ ਦਾ ਵਿਲਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਮ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਆਲੂ ਆਦਮੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਮੈਗਲੋਮੈਨਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |LineColor = 000 }}}} == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਅਰਚਿਕਾ ਖੁਰਾਨਾ ਨੇ 5 ਵਿੱਚੋਂ 3 ਸਟਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ "'ਤਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰ' ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਪਹਿਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। "<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/hindi/taaza-khabar/season-1/seasonreview/96428555.cms|title=Taaza Khabar Season 1 Review: Bhuvan Bam and Shriya Pilgaokar’s balanced performances elevate this predictable dramedy|last=Khurana|first=Archika|date=January 6, 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=6 January 2023}}{{rating|3|5}}</ref> NDTV ਲਈ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੈਬਲ ਚੈਟਰਜੀ ਨੇ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਨੂੰ 2/5 ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ "ਤਜ਼ਾ ਖਬਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜਾਦੂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/taaza-khabar-review-bhuvan-bam-and-shriya-pilgaonkars-series-is-a-desultory-affair-2-stars-3668409|title=Taaza Khabar Review: Bhuvan Bam And Shriya Pilgaonkar's Series Is A Desultory Affair|last=Chatterjee|first=Saibal|date=January 6, 2023|work=[[NDTV]]|access-date=6 January 2023}}{{rating|2|5}}</ref> Rediff.com ਲਈ ਸੁਕੰਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਐਪੀਸੋਡ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬੇਲੋੜੀ ਚਰਚਾ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ।"<ref>{{cite news|url=https://www.rediff.com/movies/review/taaza-khabar-review/20230106.htm|title=Taaza Khabar Review: No Magic Here|last=Verma|first=Sukanya|date=January 6, 2023|work=[[Rediff.com]]|access-date=6 January 2023|language=en}}{{rating|2|5}}</ref> Scroll.in ਦੀ ਨੰਦਿਨੀ ਰਾਮਨਾਥ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਵਸੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਣਕਿਆਸੇ ਮੋੜਾਂ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਲੈ ਸਕਦੀ ਸੀ।"<ref>{{cite news|url=https://scroll.in/reel/1041294/taaza-khabar-review-boon-as-bane-comedy-goes-from-boom-to-bust|title=‘Taaza Khabar’ review: Boon-as-bane comedy goes from boom to bust|last=Ramnath|first=Nandini|date=January 6, 2023|work=[[Scroll.in]]|access-date=6 January 2023}}</ref> ਕੋਇਮੋਈ ਲਈ ਸ਼ੁਭਮ ਕੁਲਕਰਨੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀਮੀ ਬਲਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੀਥੜੇ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਟੀਮ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਵਸੰਤ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਲਈ ਜੜ੍ਹ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ."<ref>{{cite news|url=https://www.koimoi.com/reviews/web-reviews/taaza-khabar-review-bhuvan-bam-shows-his-range-beyond-bb-ki-vines-but-is-also-in-hurry/|title=Taaza Khabar Review: Star Rating: Bhuvan Bam Shows His Range Beyond BB Ki Vines But Is Also In Hurry|last=Kulkarni|first=Shubham|date=6 January 2023|work=[[Koimoi]]|access-date=6 January 2023}}{{rating|3|5}}</ref> ਦ ਕੁਇੰਟ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੋਸਟਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰ ਭੁਵਨ ਬਾਮ ਸ਼ੋਅ ਹੈ - ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਾਤਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ - ਅਜੇ ਵੀ ਪਲਾਟ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸੈਕੰਡਰੀ ਹੀ ਹਨ।"<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/taaza-khabar-bhuvan-bam-ott-show-all-episodes-review-shriya-pilgaonkar|title=‘Taaza Khabar’ Review: Bhuvan Bam’s Show Relies Almost Too Heavily on Its Cast|last=Mishra|first=Pratikshya|date=6 January 2023|work=[[The Quint]]|access-date=6 January 2023|language=en}}{{rating|2.5|5}}</ref> ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਦੀ ਜ਼ੀਨੀਆ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ 2.5/5 ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ, "ਇਹ ਉਹ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੰਨੀ-ਸੱਚੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਲੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਉਹ ਸੀ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਵੀ।"<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/reviews/story/taaza-khabar-review-bhuvan-bam-has-a-treat-for-fans-but-the-show-is-stuck-in-superficiality-2318126-2023-01-06|title=Taaza Khabar Review: Bhuvan Bam has a treat for fans, but the show is stuck in superficiality|last=Bandyopadhyay|first=Zinia|date=January 6, 2023|work=[[India Today]]|access-date=7 January 2023|language=en}}{{rating|2.5|5}}</ref> ਫਸਟਪੋਸਟ ਦੇ ਮਾਨਿਕ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਇੱਥੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ ਆਈਕਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਡ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਮ ਇੱਥੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/taaza-khabar-review-bhuvan-bams-series-take-the-predictable-road-and-is-lesser-for-it-11941932.html|title=Taaza Khabar review: Bhuvan Bam’s series take the predictable road and is lesser for it-Entertainment News , Firstpost|last=Sharma|first=Manik|date=6 January 2023|work=[[Firstpost]]|access-date=7 January 2023|language=en}}</ref> ਫ੍ਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਜਰਨਲ ਲਈ ਸੰਜਨਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਲਿਖਿਆ "'ਤਜ਼ਾ ਖਬਰ' ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਟ੍ਰੋਪ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੋਟ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।"<ref>{{cite news|url=https://www.freepressjournal.in/movie-review/taaza-khabar-review-bhuvan-bams-ott-debut-is-old-wine-served-in-a-new-package|title=Taaza Khabar Review: Bhuvan Bam's OTT debut is old wine served in a new package|last=Deshpande|first=Sanjana|date=January 7, 2023|work=[[The Free Press Journal]]|language=en}}{{rating|2.5|5}}</ref> ਇੰਡੀਆ ਟੀਵੀ ਦੇ ਦੇਵਸ਼ੀਸ਼ ਪਾਂਡੇ ਨੇ 2.5/5 ਸਟਾਰ ਰੇਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ "ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸੁਹਜਮਈ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਾਇਲਾਗ ਪਲੇਅ ਯਕੀਨਨ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/movie-review/taaza-khabar-review-bhuvan-bam-shriya-pilgaonkar-sincere-in-predictable-disneyplushotstar-show-708|title=Taaza Khabar Review: Bhuvan Bam is sincere in predictable Disney+Hotstar show about underdogs|last=Pandey|first=Devasheesh|date=January 6, 2023|work=[[India TV]]|access-date=7 January 2023|language=en}}{{rating|2.5|5}}</ref> ਦ ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਕਾਰਤਿਕ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਤਾਜ਼ਾ ਖਬਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਾਅਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਮ ਦੀ ਯੂਟਿਊਬ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸਨੂੰ 'ਹੀਰੋ' ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2023/jan/07/taaza-khabar-series-starts-off-fresh-but-resorts-to-old-tactics-2535388.html|title=Taaza Khabar Series: Starts off fresh but resorts to old tactics|last=Bhardwaj|first=Kartik|date=7 January 2023|work=[[The New Indian Express]]|access-date=7 January 2023}}{{rating|2.5|5}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} jezs462tcm1ktclsqrs6iza0878ct6q 0 149083 854484 773708 2026-11-12T07:01:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854484 wikitext text/x-wiki [[File:Martha_gunn.jpg|right|thumb| ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼। ਜੌਨ ਰਸਲ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]] '''ਮਾਰਥਾ ਗਨ''' (1726 &#x2013; 1815) ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਡਿਪਰਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ 36 ਈਸਟ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਦਾ ਪੱਥਰ ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਨਿੰਗ ਹੇਰਾਲਡ ਨੇ ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਨੂੰ "ਬਾਥ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪੁਜਾਰੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ == ਪੇਸ਼ੇ == ਇੱਕ ਡਿਪਰ ਇੱਕ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਸੀ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਡਿਪਰ ਨੇ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਧੱਕਿਆ ਅਤੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਪਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ == ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉੱਕਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਪ ਨਾਲ ਹਮਲਾਵਰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਫਿਟਜ਼ਰਬਰਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ (ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਾਰਜ IV) ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਸ਼ਾਹੀ ਰਸੋਈਆਂ ਤੱਕ ਮੁਫਤ ਪਹੁੰਚ ਸੀ। ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਕੰਮ ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ "ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼"। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਨੇ ਖੁਦ ਕਦੇ ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਣ ਰਾਇਲ ਪਵੇਲੀਅਨ ਦੇ ਚਾਹ-ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲਟਕ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਕਈ ਸਮਕਾਲੀ ਉੱਕਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ 1840 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਟੋਬੀ ਜੱਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[Upper Lewes Road|ਅੱਪਰ ਲੇਵੇਸ ਰੋਡ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਬ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ [[List of Brighton & Hove bus names|ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੱਸ]] ਹੈ। ਬ੍ਰਾਇਟਨ-ਅਧਾਰਤ ਪੌਪ ਸਮੂਹ [[Martha Gunn (band)|ਮਾਰਥਾ ਗਨ]] ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.marthagunn.com/|title=MarthaGunn|access-date=June 24, 2019|archive-date=ਜੂਨ 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624162841/http://www.marthagunn.com/|url-status=dead}}</ref> ''ਉਹ ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਆਇਆ,<br />ਜਾਰਜ III ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਇਆ।<br />ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ,<br />ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਰਥਾ ਗਨ ਦੁਆਰਾ।''(ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ, ਲੇਖਕ ਅਣਜਾਣ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} * ਕਾਰਡਰ, ਟਿਮੋਥੀ। ''ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਦਾ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ'' ਈਸਟ ਸਸੇਕਸ ਕਾਉਂਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ 1990 [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-86147-315-9|0-86147-315-9]] * ਬ੍ਰਾਇਟਨ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਕਿੰਗਜ਼ ਰੋਡ ਆਰਚਸ, ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਵਿਖੇ ਡਿਸਪਲੇ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20030722082832/http://www.womenofbrighton.co.uk/marthagunn.htm ਸੰਖੇਪ ਬਾਇਓਗ.] * [https://web.archive.org/web/20220525065140/http://tabatieres-snuffboxes.chez-alice.fr/objets_lies_a_la_tabatiere.htm ਟੋਬੀ ਜੱਗ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲੀ ਸਾਈਟ] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Gunn&GSfn=Martha&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=8505585& ਲੱਭ-ਏ-ਕਬਰ 'ਤੇ ਮਾਰਥਾ ਗਨ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1815]] jhthj4dva01aylxk8rxnyx917s7fxwn 0 149972 854318 842584 2026-11-11T13:29:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854318 wikitext text/x-wiki [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ]] ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੇਮੰਤਾ ਜਮਤੀਆ<ref>{{Cite web|url=https://www.indianetzone.com/40/sangeet_natak_akademi_award_puppetry.htm|title=Sangeet Natak Akademi Award for Other Forms of Music, Dance & Theatre|website=IndiaNetzone.com|access-date=2023-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202071826/https://www.indianetzone.com/40/sangeet_natak_akademi_award_puppetry.htm|archive-date=2023-02-02|url-status=dead}}</ref> ਨੇ ਲਗਭਗ 1979 ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਖਵਾਦੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। [[ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.oknortheast.com/2010/10/hemanta-jamatia-custodian-of-folk-music.html#:~:text=He%20is%20the%20first%20folk,Sangeet%20Natak%20Academy%20in%201996.|title=Hemanta Kumar Jamatia - from a hardcore militant to custodian of folk-music of Tripura|website=www.oknortheast.com|access-date=2023-02-02|archive-date=2023-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202071533/https://www.oknortheast.com/2010/10/hemanta-jamatia-custodian-of-folk-music.html#:~:text=He%20is%20the%20first%20folk,Sangeet%20Natak%20Academy%20in%201996.|url-status=dead}}</ref> == ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ == ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੋਂ ਬਣੀ ਖਮ, ਬਾਂਸ ਦੀ ਬਣੀ ਸੁਮੂਈ (ਬਾਂਸਰੀ), ਸਰਿੰਦਾ, ਚੋਂਗਪਰੇਂਗ, ਡਾਂਗਡੂ ਅਤੇ ਝਾਂਜਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC|title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization|last=Sanajaoba|first=Naorem|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-853-2|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tripura.gov.in/folks|title=Folks Dances {{!}} Tripura State Portal|website=tripura.gov.in|access-date=2023-02-02}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਸੰਗੀਤ]] lns1apzin5f13k0itklebotu9728o5m 0 150115 854376 838133 2026-11-11T18:39:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854376 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Chitrali_Cap.JPG|thumb|200x200px| ਚਿਤਰਾਲ ਸਕਾਊਟਸ ਦੀ ਪਾਕੋਲ ਟੋਪੀ।]] '''ਪਕੋਲ''' ({{lang-ur|{{nq|پاکول یا پشتون ٹوپی}}}}) ਇੱਕ ਨਰਮ, ਫਲੈਟ, ਰੋਲਡ-ਅੱਪ, ਗੋਲ-ਟੌਪਡ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਟੋਪੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ-ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਉੱਨ]] ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਭੂਰਾ, ਕਾਲਾ, ਸਲੇਟੀ, ਹਾਥੀ ਦੰਦ, ਜਾਂ ਰੰਗੇ ਲਾਲ ਵਰਗੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਕੋਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ,<ref name="Chico">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GdbYAQAAQBAJ&q=pakol+origins&pg=PA367|title=Hats and Headwear around the World: A Cultural Encyclopedia: A Cultural Encyclopedia|last=Chico|first=Beverly|date=2013-10-03|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-063-8|pages=367|quote=Sometimes referred to as the chitral hat, its origins can be traced to northwest Pakistan, where it was initially made by tribal women for shepherds.}}</ref><ref name="afghanistan-analysts1">{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/from-alexander-the-great-to-ahmad-shah-massoud-a-social-history-of-the-pakol/|title=From Alexander the Great to Ahmad Shah Massoud: A Social History of the Pakol {{!}} Afghanistan Analysts Network|date=3 January 2014|access-date=2020-02-20|quote=Finally, Chitral’s claim to the original ownership of the pakol is also supported by the fact that the place used to be at the center of the pakol‘s early “range of distribution”, which at the beginning of the 20th century encompassed mainly Northern Swat, Gilgit, Hunza, and Nuristan.}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://digital.soas.ac.uk/AA00000497/00001/20x|title=Grammar and vocabulary of the K̲h̲owâr dialect (Chitrâli)|date=1895|website=digital.soas.ac.uk|page=8|quote=The dress worn by most men consists of a black, brown, or grey homespun cap made in the shape of a bag and rolled up until it fits the skull.|access-date=2023-02-03|archive-date=2022-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227025811/https://digital.soas.ac.uk/AA00000497/00001/20x|url-status=dead}}</ref> ਜਾਂ [[ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ|ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Vogelsang 2006 149–155"/><ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P4tEAQAAMAAJ&q=woollen+cap|title=Tribes of the Hindoo Koosh|last=Biddulph|first=John|date=1880|publisher=Office of the superintendent of government printing|pages=74|quote=In Chitral, Wakhan and Sirikol the men wear very small, scanty turbans. In Gilgit, Astor, and the greater part of Yaghestan the rolled woollen cap mentioned by Mr. Drew is commonly worn. In the Shin caste, unmarried women are distinguished by a white cap, which is never worn by married Shin women.}}</ref> == ਵਰਣਨ == ਪਕੋਲ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਰੇਟ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਮੌਸਮ, ਮੂਡ ਅਤੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕਈ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੈ. ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ. ਪੁਰਸ਼ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਪਕੌਲ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਟੋਪੀ ਠੰਡੇ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਕੌਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਬਰੀਕ ਕੁਦਰਤੀ ਉੱਨ ਕਾਰਨ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜਾਂ ਜੰਮਦਾ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੌਸਮ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਸਮੱਗਰੀ ਹਾਈਗ੍ਰੋਸਕੋਪਿਕ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਟੋਪੀ ਗਿੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਸੁੱਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://nationalclothing.org/asia/88-pakistan/286-how-pakol-hat-is-made-the-male-headdress-of-pakistan-and-afghanistan.html|title=How pakol hat is made. The male headdress of Pakistan and Afghanistan - Nationalclothing.org|website=nationalclothing.org|access-date=2022-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815203135/http://nationalclothing.org/asia/88-pakistan/286-how-pakol-hat-is-made-the-male-headdress-of-pakistan-and-afghanistan.html|archive-date=2022-08-15|url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈੱਡਵੇਅਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੈਂਡਸਪਨ ਵੂਲਨ ਟੋਪੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਫਲੈਟ, ਗੋਲ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੇਠਲੇ, ਕਰਲਡ-ਅੱਪ [[ਟੋਪੀ|ਕੰਢੇ]] ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ, ਸਲੇਟੀ, ਜਾਂ ਭੂਰੇ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ੇਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੈਪ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਣ ਅਤੇ ਗਰਮ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੋਪੀ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਖੰਭ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ। ਅਧਾਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਸਿਲਾਈ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜੁੜੀ ਸਤਰ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਲਚਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਤਰ ਨੂੰ ਕੱਸਣ ਜਾਂ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਟੋਪੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GdbYAQAAQBAJ&pg=PA367|title=Hats and Headwear around the World: A Cultural Encyclopedia: A Cultural Encyclopedia|last=Chico|first=Beverly|date=2013-10-03|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-063-8|page=367}}</ref> == ਮੂਲ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ == ਪਕੋਲ ਦਾ ਮੁੱਢ ਚਿਤਰਾਲ,<ref name="Chico"/><ref name="afghanistan-analysts1"/><ref name=":2"/> ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਟੀਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਲਗਿਤ, ਅਸਟੋਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ|ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Vogelsang 2006 149–155"/><ref name=":3"/> ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਊਨੀ ਟੋਪੀ ਸ਼ਾਇਨਾ ਲੋਕਾਂ<ref name=":3" /><ref name="Vogelsang 2006 149–155" /> ਅਤੇ ਖੋ ਲੋਕਾਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਚਿਤਰਾਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)'',<ref name=":2" /><ref name="Chico" /> ਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈੱਡਗੇਅਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ<ref name=":5">{{Cite journal|last=Vogelsang|first=Willem|date=2006|title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands|url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article|journal=Khil'a|volume=2|pages=149–155|doi=10.2143/KH.2.0.2021290|quote=So far we have seen that the pakol is a fairly recent sartorial innovation in Nuristan, being introduced, together with other types of garment, from neighbouring Chitral sometime in the late nineteenth century.}}</ref> ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨ]], [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] ਅਤੇ ਨੂਰਿਸਤਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/context-culture/from-alexander-the-great-to-ahmad-shah-massoud-a-social-history-of-the-pakol/|title=From Alexander the Great to Ahmad Shah Massud: A social history of the pakol|date=2014-01-03|website=Afghanistan Analysts Network - English|language=ps-GB|access-date=2022-03-14|quote=According to the first proto-ethnographic accounts, the Kafirs – as the Nuristanis were known before their conversion to Islam in 1895-96 – used to go about with their heads generally uncovered. John Biddulph, in 1878, has them avoiding any headgear at all (at least the men).}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Vogelsang|first=Willem|date=2006|title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands|url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article|journal=Khil'a|volume=2|pages=153–154|doi=10.2143/KH.2.0.2021290}}</ref> ਅਫਗਾਨ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੀ ਪੱਗ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪਿਸ਼ੌਰ|ਪੇਸ਼ਾਵਰ]] ਵਿੱਚ,<ref name=":4">{{Cite journal|last=Vogelsang|first=Willem|date=2006|title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands|url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article|journal=Khil'a|volume=2|pages=149–155|doi=10.2143/KH.2.0.2021290|quote=Contrary to the Afghan Pashtun, their fellow Pashtun in neighbouring Pakistan seem overwhelmingly to have adopted the pakol, especially in the main cities, as for instance in Peshawar. Only in the tribal areas along the Afghan border is the turban still popular. However, pictures from Peshawar from not so very long ago, still show a city dominated by turban wearing Pashtun instead of men covering their head with a pakol.}}</ref> ਚਿਤਰਾਲੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ, ਜੋ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਵਿਲੱਖਣ ''ਚਿਤਰਲੀ'' ''ਕੈਪ'' ਜਾਂ ਪਕੌਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਕਿੱਸਾ ਖ਼ਵਾਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ|ਕਿੱਸਾ ਕਾਹਵਾਨੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OyKFM2qrNUEC&q=Pakol+chitrali&pg=PA40|title=Health and Religious Rituals in South Asia: Disease, Possession and Healing|last=Ferrari|first=Fabrizio|date=2011|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-84629-8|pages=40|quote=In the years that followed, these village traders expanded their businesses, eventually coming to dominate a large area of the Peshawar's old city, popularly known as the "streets of the story tellers" (qissa kahwani). They benefited from the widespread popularity of the distinctive Chitrali woollen cap or pakol that they made.}}</ref> ਸਿਰਫ਼ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਪੱਗ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।<ref name=":4" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਸ਼ਤੂਨ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪਕੋਲ ਨਾਲ ਢੱਕਦੇ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਬਾਂਦੀਪੋਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਤੁਲੀਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਸਲੀ ਸ਼ਿਨਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Scroll2017">{{cite web |last=Naqash |first=Rayan |date=11 March 2017 |title=Kashmir's stylish and aspirational caps come at a hefty price |url=https://scroll.in/magazine/830254/kashmirs-stylish-and-aspirational-caps-come-at-a-hefty-price |access-date=5 July 2021 |website=Scroll.in }}</ref> ਅੱਜ ਪਕੋਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ।<ref name="Scroll2017" /><ref name="Saxena2015"/><ref>{{Cite web |date=2022-02-24 |title=Pakistan wears many hats, literally |url=https://www.aajentertainment.tv/news/30279454 |access-date= |website=Aajentertainment.tv }}</ref> === ਕੌਸੀਆ ਅਤੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਲਿੰਕ ਦਾ ਖੰਡਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Macedonian_boy_BM_1906.10-19.1.jpg|alt=|left|thumb|300x300px| ਕੌਸੀਆ ਪਹਿਨੇ ਇੱਕ ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਲੜਕੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ। ਟੈਰਾਕੋਟਾ, ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਸੀ.ਏ. 300 ਬੀ.ਸੀ]] ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖਾਸ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੌਸੀਆ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Wor94">{{Cite book|title=Ventures into Greek History|url=https://archive.org/details/venturesintogree0000unse|date=1994|publisher=Clarendon Press|isbn=019814928X|editor-last=Worthington|editor-first=Ian|page=[https://archive.org/details/venturesintogree0000unse/page/135 135]}}</ref><ref name="LS40 kausia">{{Cite book|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dkausi%2Fa|title=A Greek–English Lexicon|last=Liddell|first=Henry George|last2=Scott|first2=Robert|last3=Jones|first3=Henry Stuart|date=1940|publisher=Clarendon Press|chapter=καυσία}}</ref> ਫਿਰ ਇਹ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨਾਲ ''ਪਾਕੋਲ'' ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਪਰਤਾਏ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਪਾਕੋਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਇੰਡੋ-ਗਰੀਕ ਰਾਜਾਂ]] ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":6">{{Cite journal|last=Vogelsang|first=Willem|date=2006|title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands|url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article|journal=Khil'a|volume=2|pages=149–155|doi=10.2143/KH.2.0.2021290}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਕੋਲ ਦਾ ਕੌਸੀਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name="Fre86">{{Cite journal|last=Fredricksmeyer|first=Ernst|date=1986|title=Alexander the Great and the Macedonian kausia|journal=Transactions and Proceedings of the American Philological Association|volume=116|pages=215–227|doi=10.2307/283917|jstor=283917}}</ref> ਇਸਦੇ ਸਿੱਧੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਲਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਨੂਰਿਸਤਾਨ ਸੂਬਾ|ਨੂਰਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਵਿੱਚ ''ਪਕੋਲ'' ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਜ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਜਵਾਨ ਹੈ। ਗੁਆਂਢੀ [[ਚਿਤਰਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]<ref name=":6" /> ਪਕੋਲ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਜੋਕੇ [[ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ|ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ, ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੀਨੀ/ਤੁਰਕਸਤਾਨੀ/ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੈੱਡਗੇਅਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref name=":7">{{Cite journal|last=Vogelsang|first=Willem|date=2006|title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands|url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article|journal=Khil'a|volume=2|pages=149–155|doi=10.2143/KH.2.0.2021290}}</ref> ਰੋਲਡ-ਰਿਮ ਵਾਲੀ ਸਧਾਰਨ ਟੋਪੀ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਹੋਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਸੀ, ਚਿਤਰਾਲ ਖੇਤਰ ਵੱਲ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name=":7" /> ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਚਿਤਰਾਲ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਤਲ ਤਾਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਗੋਲ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":7" /> ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਮੋੜ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।<ref name=":7" /> === ਗਿਲਗਿਤ ਅਤੇ ਚਿਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਮੂਲ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ === ਪਕੋਲ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਚਿਤਰਾਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਟੋਪੀ ਨੂੰ ''ਖਾਪੋਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਪਾਲ'' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ''ਖੋਵਰ'' [[ਖੋਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ|ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਸਿਰ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lazWAQAAQBAJ&dq=pakol+khapol&pg=PA572|title=Encyclopedia of National Dress: Traditional Clothing around the World [2 volumes]|last=Condra|first=Jill|date=2013-04-09|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-37637-5|page=172}}</ref> ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਾਲ ਹੈ।<ref name="afghanistan-analysts1"/> ਪਕੋਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਡੋਨੇਟਸ ਓ'ਬ੍ਰਾਇੰਸ ਦੀ 1895 ''ਦੀ ਚਿਤਰਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ'' 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਖੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਸਲੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ: ''"ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਮਸਪਨ ਕੈਪ ਕਾਲੀ, ਭੂਰੀ ਜਾਂ ਸਲੇਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬੈਗ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਖੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"''<ref>{{Cite web|url=https://digital.soas.ac.uk/AA00000497/00001/20x|title=Grammar and vocabulary of the K̲h̲owâr dialect (Chitrâli)|website=digital.soas.ac.uk|access-date=2020-02-24|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224111949/https://digital.soas.ac.uk/AA00000497/00001/20x|url-status=dead}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1896 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਸਕੌਟ ਰੌਬਰਟਸਨ ਨੇ ਇੱਕ "ਚਿਤਰਾਲੀ ਕੈਪ" ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Robertson 1896 https://archive.org/details/kfirshindukush00robegoog/page/n532 515">{{Cite book|url=https://archive.org/details/kfirshindukush00robegoog/page/n532|title=The Káfirs of the Hindu-Kush|last=Robertson|first=Sir George Scott|date=1896|publisher=Lawrence & Bullen, Limited|page=515}}</ref> ਜੌਨ ਬਿਡਲਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ''ਟ੍ਰਾਇਬਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਹਿੰਦੂ ਕੂਸ਼'' (1880) ਵਿੱਚ "ਰੋਲਡ ਵੂਲਨ ਟੋਪੀ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗਿਲਗਿਤ, ਅਸਟੋਰ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਇਨਾ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।<ref name="Vogelsang 2006 149–155">{{Cite journal|last=Vogelsang|first=Willem|date=2006|title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands|url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article|journal=Khil'a|volume=2|pages=149–155|doi=10.2143/KH.2.0.2021290}}</ref> ਬਿਡਲਫ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਖਾਨ, ਚਿਤਰਾਲ ਅਤੇ ਸਰਿਕੋਲ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਛੋਟੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Ruins_of_desert_Cathay_-_personal_narrative_of_explorations_in_Central_Asia_and_westernmost_China_(1912)_(14596455118).jpg|thumb| ਚਿਤਰਾਲੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ 1912 ਵਿੱਚ ਪਕੋਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ।]] [[ਤਸਵੀਰ:NO-NB_BLDSA_GM2b213n.jpg|alt=|thumb| 1929 ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਪਕੋਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਚਿਤਰਾਲੀ।]] ''"ਚਿਤਰਾਲ, ਵਖਾਨ ਅਤੇ ਸਿਰੀਕੋਲ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।'' ''ਗਿਲਗਿਤ, ਅਸਟੋਰ, ਅਤੇ ਯਾਗੇਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਡਰਿਊ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਉੱਨੀ ਟੋਪੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'' ''ਸ਼ਿਨ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅਣਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਟੋਪੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਆਹੀਆਂ ਸ਼ਿਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P4tEAQAAMAAJ&q=woollen+cap|title=Tribes of the Hindoo Koosh|last=Biddulph|first=John|date=1880|publisher=Office of the superintendent of government printing}}</ref> ''ਪਕੋਲ'' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਦਰਭ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਤਿ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਚਿਤਰਾਲ ਸਮੇਤ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਥੋੜਾ ਅੱਗੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="Vogelsang 2006 149–155"/> ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ, ''ਪਕੋਲ'' ਅਜੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਸੀ।<ref name="Vogelsang 2006 149–155" /> ''ਪਕੋਲ'' ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਜਾਰਜ ਮੋਰਗੇਨਸਟੀਅਰਨ ਨੇ ਚਿਤਰਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ''ਪਕੋਲ'' ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ''ਪਕੋਲ'' ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿਤਰਾਲੀ ਟੋਪੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲੈਟ ਤਾਜ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਹੈ। [[ਹੁੰਜ਼ਾ ਘਾਟੀ|ਹੰਜ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਪਕੋਲ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਜੇ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕੋਲ ਦੇ "ਅਸਲੀ" ਰੂਪ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ<ref>{{Cite journal|last=Vogelsang|first=Willem|date=2006|title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands|url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article|journal=Khil'a|volume=2|pages=149–155|doi=10.2143/KH.2.0.2021290}}</ref> === ਨੂਰਿਸਤਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਫਰਿਸਤਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਅਤੇ ਗੋਦ === ਪਾਕੋਲ [[ਨੂਰਿਸਤਾਨ ਸੂਬਾ|ਨੂਰਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਤਾਜ਼ਾ ਨਵੀਨਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਆਂਢੀ [[ਚਿਤਰਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚਿਤਰਾਲ]] ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":5"/> ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਨੈਥਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਫਿਰਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਸਨੀਕ, ਨੂਰਿਸਤਾਨੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ।<ref name=":1"/><ref name=":0"/> ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੀ ਮੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੈਚ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਵਾਲ ਉੱਗਣ ਲਈ ਬਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਕਮਰ ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਲਟਕਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Vogelsang|first=Willem|date=2006|title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands|url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article|journal=Khil'a|volume=2|pages=149–155|doi=10.2143/KH.2.0.2021290|quote=. Yet John Biddulph, writing in 1880, also says that the “Siah Posh” (Nuristanis) used to go bareheaded. He adds that they shave their head, leaving a small patch on the crown where the hair is left to grow, hanging down often as far as the waist.}}</ref> ਜਾਰਜ ਸਕੌਟ ਰੌਬਰਟਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨੂਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਕੌਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਕੋਲ ਨੂੰ ਚਿਤਰਾਲੀ ਟੋਪੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਬਾਸ਼ਗੁਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਚਿਤਰਾਲ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਕਾਫਿਰਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਘਾਟੀ, ਅਤੇ ਟੋਪੀ ਚਿਤਰਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਪਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ. ਇਸ ਲਈ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕੋਲ ਦੇ ਨੂਰਿਸਤਾਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਦੇਰ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੰਡਾਊਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਕਾਫਿਰੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫਿਰਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਫਗਾਨ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। . ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਲਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਪਾਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਪਕੋਲ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕਾਫਿਰਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਕੌਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਏ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਨੂਰਿਸਤਾਨੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":9" /> ਵਧੇ ਹੋਏ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਘਾਟੀਆਂ ਦੇ ਖੁੱਲਣ, ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਟਾਈਲ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਟੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":9" /> ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ, ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/context-culture/from-alexander-the-great-to-ahmad-shah-massoud-a-social-history-of-the-pakol/|title=From Alexander the Great to Ahmad Shah Massud: A social history of the pakol|date=2014-01-03|website=Afghanistan Analysts Network - English}}</ref> === ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ === 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਪਕੋਲ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦੇ ਹੈੱਡਗੇਅਰ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਪਸੰਦੀਦਾ ਆਸਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|ਸੋਵੀਅਤ]] ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸਨ।<ref name=":8">{{Cite journal |last=Vogelsang |first=Willem |date=2006 |title=The Pakol: A Distinctive, but Apparently not so Very Old Headgear from the Indo-Iranian Borderlands |url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?id=2021290&url=article |journal=Khil'a |volume=2 |pages=149–155 |doi=10.2143/KH.2.0.2021290 }}</ref> ਪਕੋਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੰਜਸ਼ੀਰ ਘਾਟੀ ਦਾ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਆਗੂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਮਸੂਦ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਸ਼ੀਰ ਦੀ [[ਤਾਜਿਕ ਲੋਕ|ਤਾਜਿਕ]] ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਕਿ ਨੂਰਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਪਕੋਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name=":8" /> 1992 ਵਿੱਚ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕਾਬੁਲ]] 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਤਾਜਿਕਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਕੋਲ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈੱਡਗੇਅਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name=":8" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ [[ਤਾਲਿਬਾਨ]] ਦੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਪਸ਼ਤੂਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਪਕੋਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":8" /> ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਗੜੀ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ, ਰਵਾਇਤੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਹੈਡਵੇਅਰ, ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕੰਧਾਰ]] ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਕਿਸਮ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਕੋਲ ਪਹਿਨਦੇ ਰਹੇ।<ref name=":8" /> ਜਦੋਂ ਸਤੰਬਰ 1996 ਵਿਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਕਾਬੁਲ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਪਕੋਲ ਸੜਕਾਂ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਨਵੰਬਰ 2001 ਵਿਚ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਾਕੋਲ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਪਸ਼ਤੂਨ, ਜੋ ਤਾਲਿਬਾਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਅਜੇ ਵੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name=":8" /> === ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ === ਪਕੋਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਘਾਟੀ (ਤੁਲੈਲ ਸਮੇਤ) ਦੇ ਸ਼ਿਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Scroll2017"/> ਪਕੋਲ ਨੂੰ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਗੁਰੇਜ਼ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਨਸਲੀ ਸ਼ਿਨਾਂ/ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Scroll2017" /> ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਅਧਾਰਤ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਨੇ ਕੈਪ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਬਖਸ਼ੀ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Scroll2017" /> ਪਕੋਲ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਫਗਾਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮਰੋੜੀ ਕਿਸਮ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref name="Saxena2015">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/travel/inside-delhi-s-lil-afghanistan-aroma-of-kabuli-pulao-murmurs-in-dari/story-COE0J9leoOmNkKykVoEIGM.html|title=Inside Delhi's lil Afghanistan: Aroma of Kabuli pulao, murmurs in Dari|last=Saxena|first=Shivam|date=4 March 2015|newspaper=[[Hindustan Times]]|access-date=16 March 2018|quote=Several shops run by Afghani refugees at Sharif Manzil now have flourishing businesses of imported carpets, pakol and karakuli caps (below), shawls and vasket (jackets). “We import these caps from Kabul. They are now becoming popular in India too,” says Sikander Khan, who runs a small garment shop in the area.}}</ref> == ਪਕੋਲ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ == ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਕੌਲ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। === ਰਵਾਇਤੀ ਪਕੌਲ === ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਕੋਲ ਟੋਪੀ ਇੱਕ ਨਰਮ, ਊਨੀ ਟੋਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਤਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਹੈੱਡਵੀਅਰ ਵਿੱਚ ਰਿਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ|ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ]] ਸੂਬੇ, [[ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ|ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ]], ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਚਿਤਰਾਲੀ ਪਕੋਲ === ਚਿਤਰਾਲੀ ਪਕੋਲ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ ਸਕਾਊਟਸ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਮਾਰਖ਼ੋਰ|ਮਾਰਖੋਰ]] ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋਰ ਦਾ ਖੰਭ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਤਰਾਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਕੋਲ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। [[ਡਾਇਨਾ, ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ|ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਡਾਇਨਾ]], [[ਕੈਥਰੀਨ, ਡੀਚੈਸਸ ਆਫ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ|ਕੇਟ ਮਿਡਲਟਨ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a29481414/kate-middleton-princess-diana-chitrali-hats-pakistan/|title=Kate Middleton and Princess Diana Both Wore Traditional Chitrali Hats While Visiting Pakistan|last=Roberts|first=Kayleigh|date=2019-10-16|website=Harper's BAZAAR|access-date=2022-08-15}}</ref> === ਮਰੋੜਿਆ ਪਕੋਲ === ਮਰੋੜਿਆ ਪਕੋਲ ਪਕੋਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਰਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਮ ਮਰੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਉੱਨ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਰੋੜਿਆ ਪਕੌਲ [[ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ|ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ]], ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ<ref>{{Cite web|url=https://seengar.com/product/pakol/twisted-pakol/|title=Twisted Pakol|website=Seengar.com - Seengar Fashion|access-date=2022-08-15}}</ref> ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਵਜ਼ੀਰਿਸਤਾਨ ਪਕੋਲ === ਵਜ਼ੀਰਸਤਾਨ, [[ਸੰਘ-ਸੰਚਾਲਤ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ]] ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਕੋਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਸਤਾਨ ਦੇ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਿਸੂਦ, ਡਾਵਰ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਜ਼ੀਰਸਤਾਨ ਪਕੋਲ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਪਕੋਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਕਰਦਾਰ ਛੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਜ਼ੀਰਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਉੱਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕੌਲ ਵਾਂਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://seengar.com/product/pakol/waziristani-pakol/|title=Waziristani Pakol|website=Seengar.com - Seengar Fashion|access-date=2022-08-15}}</ref> ਇਹ [[ਪਕਤੀਆ]] ਅਤੇ [[ਖੋਸਤ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਖੋਸਤ]] ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਪਾਰ ਕਿਨ ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿਤਰਾਲੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਹੈੱਡਵੀਅਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਹਿਮਾਚਲੀ ਕੈਪ * ਬੇਰੇਟ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Pakol}} * ਵਿਲੇਮ ਵੋਗੇਲਸੈਂਗ, 'ਦਿ ਪਾਕੋਲ: ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ, ਪਰ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਡੋ-ਇਰਾਨੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈੱਡਗੇਅਰ ਨਹੀਂ'। ''ਖਿਲਾ।'' ''ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲਈ ਜਰਨਲ'' , ਵੋਲ. 2, 2006, ਪੀ.ਪੀ.&nbsp;149-155। {{Hats}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]] n9ayaogc8nln0g8glhw1ya957jlgksi 0 150566 854380 835384 2026-11-11T19:14:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854380 wikitext text/x-wiki 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਫ੍ਰੈਂਚ ਚੌਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਆਮ ਭੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਤੇ ਲਈ ਕੌਫੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਗੁਏਟਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਇਸੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰੈਟਾਟੌਇਲ, ਕੋਕ ਔ ਵਿਨ, ਬੌਇਲਾਬੈਸੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਰਾਸਤ ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਸਾਲਾ ਡੋਸਾ, [[ਸਾਂਬਰ]] ਜਾਂ [[ਇਡਲੀ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=https://www.tourmyindia.com/states/puducherry/cuisine.html |title=Cuisine of Pondicherry |author=<!--Not stated--> |date= |website=Tour my India.com |publisher= |access-date=4 November 2019 |quote=}}</ref><ref name=musafir>{{cite web |url= https://in.musafir.com/Blog/what-the-french-left-behind-in-pondicherry-food.aspx|title= What the French left behind in Pondicherry: Food|author=<!--Not stated--> |date= |website=musafir.com |publisher= |access-date=4 November 2019 |quote=}}</ref> == ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਲੋਨੀ, ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. "ਭਾਰਤੀ ਵਰਗ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਘਾਹ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪੈਚ ਨਾਲ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਚਾਵਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਖੁਰਾਕ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਂਗੇ। [। . . ]"<ref>{{cite book |editor1-last=Henrique |editor1-first=Louis |date=1889 |title=Les colonies françaises : notices illustrées. Tome 2 |trans-title=The French Colonies: Illustrated Notices. L'inde française |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k105735n |language=French |location=Paris |publisher=Maison Quantin |isbn=}}</ref> ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਸਲਾਡੇ ਨਿਕੋਇਸ, ਕ੍ਰੇਪਸ (ਦੋਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ) ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਮ ਬਰੂਲੀ ਅਜੇ ਵੀ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।<ref name=musafir/> ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਕਰੀ, ਕੈਫੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=https://food.ndtv.com/lists/the-foodie-extravagance-10-restaurants-in-pondicherry-you-must-visit-1201033 |title=The Foodie Extravagance: 10 Restaurants in Pondicherry You Must Visit |last=Nandy |first=Priyadarshini |date=16 March 2018 |website=ndtv.com |publisher= |access-date=4 November 2019 |quote= |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104180215/https://food.ndtv.com/lists/the-foodie-extravagance-10-restaurants-in-pondicherry-you-must-visit-1201033 |archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2019 |url-status=dead }}</ref> ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ (ਦੋਵੇਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਸਨ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੰਤਰ-ਪਰਾਗਣ ਵੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਵਪਾਰ ਲਈ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਤਮਿਲ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਆਰਾ "ਸ਼ੁੱਧ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਸਾਲਾ ਵਰਤ ਕੇ।<ref>{{cite web |url=https://www.authenticook.com/meal/authentic-pondicherry-meal/204/ |title=Pondicherry Cooking Class |author=<!--Not stated--> |date= |website=authenticook.com |publisher= |access-date=4 November 2019 |quote= |archive-date=4 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104180211/https://www.authenticook.com/meal/authentic-pondicherry-meal/204/ |url-status=dead }}</ref><ref name=hindutimes>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/the-changing-tastes-of-pondicherry/story-ZwMXyK9BRfldE03OWSzyXM.html |title=Crepes to curries: The changing tastes of Pondicherry |last=Banerjee |first=Poulomi |date=28 April 2019 |website=hindustantimes.com |publisher= |access-date=4 November 2019 |quote=}}</ref> == ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ == [[ਤਸਵੀਰ:Pondichéry_02.jpg|left|thumb| ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਬਾਜ਼ਾਰ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੱਛੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।]] ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.pondytourism.in/explore-and-experience-innerpage.php?id=13 |title=Gourmet |author=<!--Not stated--> |date= |website=pondytourism.in |publisher= |access-date=4 November 2019 |quote= |archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703063736/http://pondytourism.in/explore-and-experience-innerpage.php?id=13 |url-status=dead }}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਕਈ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ [[ਚਾਟ]] ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। == ਫਿਊਜ਼ਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਓਲ ਪਕਵਾਨ == ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ। ਮਸਾਲਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੀਟ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰੇਪਸ ਵਰਗੇ ਡੋਸੇ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ। ਚਾਇਓਸ (ਚੌਲ ਦੇ ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸਪਰਿੰਗ ਰੋਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ) ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿੰਡਾਲੂ ਗੋਆ (ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਤੀਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ) ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੌਨ ਮਲਾਈ ਕਰੀ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name=hindutimes/> ਪਾਂਡੀਚੇਰੀਅਨ ਫਿਸ਼ ਅਸਦ ਕਰੀ, ਇੱਕ ਨਾਰੀਅਲ-ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਕਰੀ, ਸੌਂਫ ਅਤੇ ਕਰੀ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਸੁਆਦੀ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਨਿਚੋੜ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ "ਉੱਤਮ" ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਫ੍ਰੈਂਚ ਤਾਲੂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਹਲਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੂਇਲਾਬੈਸੇ ਮੀਨ ਪੁਯਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੌਂਡੀਚੇਰੀ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਨਕ ਕ੍ਰੀਓਲ ਪਕਵਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫਿੱਕੇ ਪੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |url= https://www.indiamike.com/india/indian-cooking-and-cuisine-f12/as-pondicherry-s-creole-food-fades-from-restaurants-t273210/#post2122717 |title= As Pondicherry’s Creole food fades from restaurants |last=Aarosh |first= |date=3 April 2019 |website=indiamike.com |publisher= |access-date=4 November 2019 |quote=}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} nyf9v6ekyyp2a032qd49hkorbq5nui0 0 150985 854522 845607 2026-11-12T11:46:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854522 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜਸਥਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ (ਜਿਸਨੂੰ RFF ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ। [https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=26904989c10 RFF ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927101309/https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=26904989c10 |date=2022-09-27 }} ਦਾ 10ਵਾਂ ਸੰਸਕਰਨ 22 ਸਤੰਬਰ 2022 ਤੋਂ 24 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਮਾਨ ਪਲੇਸ, ਜੈਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=287dfd7edcc&imageview=1 ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਪੂਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921095434/https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=287dfd7edcc&imageview=1 |date=2022-09-21 }} ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਕੋਮਲ ਨਾਹਟਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ। ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ "ਅਨੇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ" ਹੈ ਅਤੇ 2 ਵਿਆਪਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ 24 ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ। ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ 7ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ [[ਜੈਪੁਰ]] ਦੇ ਮਾਨ ਪੈਲੇਸ ਵਿਖੇ 3 ਦਿਨਾਂ (26 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 28 ਸਤੰਬਰ, 2019) ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਤਲਪੜੇ ਐਵਾਰਡ ਨਾਈਟ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ। ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ]], [[ਸਤੀਸ਼ ਕੌਸ਼ਿਕ]], ਰਾਜੇਸ਼ ਪੁਰੀ, ਕੋਮਲ ਨਾਹਟਾ, ਅਨਿਰੁਧ ਦਵੇ, ਨੇਹਾ ਸ਼੍ਰੀ, ਅਨਿਰੁਧ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕੋਵਿਡ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/c/32354020|title=अवार्ड सेरेमनी को होस्ट करेंगे अभिनेता वत्सल सेठ|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Rajasthan Patrika|access-date=20 September 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123011/http://epaper.patrika.com/c/32354020|url-status=dead}}</ref> ਸਮਾਰੋਹ 5 ਦਿਨਾਂ (25 ਤੋਂ 29 ਸਤੰਬਰ 2018<ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/c/32358745|title=राजस्थानी फिल्म महोत्सव का आगाज 25 सितंबर से|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Daily News|access-date=20 September 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920122800/http://epaper.dailynews360.com/c/32358745|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://epaper2.dnaindia.com/index.php?mod=1&pgnum=1&edcode=131201&pagedate=2018-09-20|title=Vatshal Seth to Attend Film Fest In City|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=DNA|access-date=20 September 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920160830/http://epaper2.dnaindia.com/index.php?mod=1&pgnum=1&edcode=131201&pagedate=2018-09-20|url-status=dead}}</ref>) ਲਈ ਮਾਨ ਪੈਲੇਸ,<ref>{{Cite web |title=राजस्थान फिल्म महोत्सव 25 सितंबर से शुरू होने जा रहा है - Samacharjagat |url=http://www.samacharjagat.com/home/paperclip/430?edition=1&date=2018-09-20&page=3 |access-date=2023-02-08 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208162832/https://www.samacharjagat.com/home/paperclip/430?edition=1&date=2018-09-20&page=3 |url-status=dead }}</ref> [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਤਸਲ ਸੇਠ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709917/b5a73c59-9e55-429f-9db1-2123491fd054/433.8154181709148:885.0604635178383|title=वत्सल सेठ ने पत्रिका प्लस से करि बातचीत|date=1 October 2018|work=Rajasthan E-Patrika|access-date=2 October 2018|archive-date=2 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002102342/http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709917/b5a73c59-9e55-429f-9db1-2123491fd054/433.8154181709148:885.0604635178383|url-status=dead}}</ref> ਅਵਾਰਡ ਨਾਈਟ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709728/4a09fc26-a5ab-4bf1-bdce-67799dbef899/693.3333333333334:1115.309187279152|title=फ़िल्मी टीवी सितारों की जयपुर में जमी महफ़िल|date=1 October 2018|work=Rajasthan E- Patrika|access-date=2 October 2018|archive-date=2 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002102342/http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709728/4a09fc26-a5ab-4bf1-bdce-67799dbef899/693.3333333333334:1115.309187279152|url-status=dead}}</ref> [[ਜੀਤੇਂਦਰ|ਜਿਤੇਂਦਰ ਕਪੂਰ]], ਮਿਥੂਨ ਸ਼ਰਮਾ, [[ਨੀਲੂ ਵਘੇਲਾ|ਨੀਲੂ ਵਾਘੇਲਾ]], ਗਜੇਂਦਰ ਚੌਹਾਨ, ਅਨਿਰੁਧ ਦਵੇ ਅਤੇ [[ਸਾਰਾ ਖਾਨ (ਟੀ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਸਾਰਾ ਖਾਨ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਸਮਾਰੋਹ 14 ਤੋਂ 16 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਦੀਪ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ,<ref name="navajyoti.net">{{Cite web |title=Jaipur Nav Xpress Page: 4 - Dainik Navajyoti ePaper |url=http://epaper.navajyoti.net/htdocs/epaper/edition/7976/jaipur-nav-xpress/page/4 |access-date=9 September 2017 |website=Epaper.navajyoti.net |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826140907/http://epaper.navajyoti.net/htdocs/epaper/edition/7976/jaipur-nav-xpress/page/4 |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2|title=teen divasye rajasthan film festival 14 se 16|last=Film Festival|first=Rajasthan|date=21 August 2017|work=daily news|access-date=9 January 2018|archive-date=26 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826052533/http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Metro Mix, Metro Mix |url=http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2 |access-date=9 September 2017 |website=Epaper.dailynews360.com |archive-date=26 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826052533/http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2 |url-status=dead }}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 2013 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਜਨਾ ਸ਼ਰਮਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Dashrath |first=Joshi |date=15 September 2017 |title=14 सितम्बर से शुरू होगा 5वें राजस्थान फिल्म फेस्टिवल का आयोजन |trans-title=5th Rajasthan Film Festival will start from 14th September |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jaipur-5th-rajasthan-film-festival-will-begin-from-14-september-1083562.html |website=hindi.news18.com |language=hi |access-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208163012/https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jaipur-5th-rajasthan-film-festival-will-begin-from-14-september-1083562.html |archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead }}</ref> ਆਪਣੇ 6ਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ (2018) ਵਿੱਚ, RRF ਨੇ 5 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 25-27 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨਾਟਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1327469/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/20/1|title=राजस्थान फिल्म फेस्टिवल का आगाज १४ से|last=Dashrath|first=Joshi|date=21 August 2017|work=Rajasthan Patrika|access-date=15 January 2018|archive-date=15 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115184657/http://epaper.patrika.com/1327469/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/20/1|url-status=dead}}</ref> 28 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਕਾਲਜ ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1358911/Metro-Mix/16-09-2017#page/1/2|title=विकास की राह पर राजस्थानी सिनेमा|last=Dashrath|first=Joshi|date=16 September 2017|work=Daily News|access-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822213845/http://epaper.dailynews360.com/1358911/Metro-Mix/16-09-2017#page/1/2|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1358869/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/25/2|title=स्पेशल स्क्रीनिंग|last=Dashrath|first=Joshi|date=16 September 2017|work=Rajasthan Patrika|access-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822213755/http://epaper.patrika.com/1358869/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/25/2|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਈਵੈਂਟ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ (29 ਸਤੰਬਰ)<ref>{{Cite news|url=https://epaper.bhaskar.com/jaipur/jaipur-city-bhaskar/34/20092018/0/1/|title=अवार्ड सेरेमनी को होस्ट करेंगे अभिनेता वत्सल सेठ|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Dainik Bhaskar|access-date=20 September 2018|archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123044/https://epaper.bhaskar.com/jaipur/jaipur-city-bhaskar/34/20092018/0/1/|url-status=dead}}</ref> RFF ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1359892/Metro-Mix/17-09-2017#page/1/2|title=अवार्ड्स की बिखेरी चमक|last=Dashrath|first=Joshi|date=17 September 2017|work=Daily News|access-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822214025/http://epaper.dailynews360.com/1359892/Metro-Mix/17-09-2017#page/1/2|url-status=dead}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == === ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਫਿਲਮ (ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਏ) === * ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ * ਵਧੀਆ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ * ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਾ * ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ * ਵਧੀਆ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ * ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕ (ਪੁਰਸ਼) * ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕਾ (ਮਹਿਲਾ) * ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ === ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮ (ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਬੀ) === * ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ * ਵਧੀਆ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ * ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਾ * ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ * ਵਧੀਆ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ * ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰ * ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕ (ਪੁਰਸ਼) * ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕ (ਮਹਿਲਾ) * ਵਧੀਆ ਫਿਲਮ === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ === * ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ === ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ === {| class="wikitable" !ਐੱਸ ਨੰ. ! ਜਿਊਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ! ਉਦਯੋਗ |- | 1 | ਨਰੇਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ | [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] |- | 2 | ਇੰਦਰਜੀਤ ਬਾਂਸਲ | ਡੀ.ਓ.ਪੀ |- | 3 | ਪੰ. ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹਨ ਭੱਟ | ਸੰਗੀਤ |- | 4 | ਦੀਪਕ ਤਿਜੋਰੀ | [https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=218fc15c769 ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921095433/https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=218fc15c769 |date=2022-09-21 }} |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਪਹਿਲਾ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੋਅ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੇਲੇ]] ddxy0o2brdgvwti6t320idarqfjziyw 0 151576 854389 852117 2026-11-11T20:15:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854389 wikitext text/x-wiki '''ਪੂਨਮ ਗੁਪਤਾ''' OBE (ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1976 ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼) ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਈ ਸੀ। ਪੂਨਮ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ 2017 ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਆਰਡਰ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ (OBE) ਦੀ ਅਫਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/new-years-honours-list-2017|title=New Year's Honours list 2017 - Publications - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/new-years-honours-2017-full-9535776|title=Revealed, the New Year's Honours 2017 in full|last=Glaze|first=Ben|date=2016-12-31|newspaper=mirror|access-date=2017-02-02}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=http://news.gov.scot/news/queens-new-year-honours-list-2017|title=Queen's New Year Honours list 2017|website=Scottish Government News|language=en|access-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203075052/http://news.gov.scot/news/queens-new-year-honours-list-2017|archive-date=2017-02-03|url-status=dead}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/business/15038846.From_preparing_to_die_to_building_a___20m_global_commodities_group/?ref=ar|title=From preparing to die to building a £20m global commodities group|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.greenocktelegraph.co.uk/news/15001068.Inverclyde_businesswoman_s_delight_at_OBE_honour/?ref=twtrec|title=Inverclyde businesswoman's delight at OBE honour|website=Greenock Telegraph|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਇਰਵਿਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਰਿਟ 'ਤੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਫੋਰ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਾਲੈਂਡ ਦੇ ਮਾਸਟਰਿਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮਬੀਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਪੂਨਮ ਨੂੰ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਈਕੋਲ ਸੁਪਰੀਊਰ ਰਾਬਰਟ ਡੀ ਸੋਰਬਨ ਵਿਖੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ. ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬੇਲਫਾਸਟ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਪੁਨੀਤ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਕੱਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 2005 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦਾ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-39665958|title=The paper queen who refused to fold|last=Brocklehurst|first=Steven|date=2017-04-25|work=BBC News|access-date=2017-04-28|language=en-GB}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.asianimage.co.uk/news/business/8366327.Meet_the_husband_and_wife_team_behind___10m_success/|title=Meet the husband and wife team behind £10m success|website=Asian Image|language=en|access-date=2017-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/business_hq/15038846.display/|title=From preparing to die to building a £20m global commodities group|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-07-14}}</ref> ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੂਨਮ ਨੂੰ [[ਟੀਬੀ|ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਤਪਦਿਕ]] ਦੇ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /><ref name=":6" /> == ਚੈਰੀਟੇਬਲ == ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਯੋਗਦਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਪਛੜੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਕੈਂਸਰ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਉਹ ਐਕਸ਼ਨ ਫਾਰ ਚਿਲਡਰਨ ਚੈਰਿਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਪਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਡਿਨਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਲੱਖਾਂ ਪੌਂਡ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਐਨੀ ਲੈਨੋਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਕਸਫੈਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਰਕਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਚੈਰਿਟੀ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। 2015 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ, ਪੂਨਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਪੁਨੀਤ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਐਲੀਫੈਂਟ ਫੈਮਿਲੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਚੈਰਿਟੀ ਜੋ ਕਿ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨਿਸਟ ਅਤੇ ਡਚੇਸ ਆਫ ਕਾਰਨਵਾਲ ਦੇ ਭਰਾ, ਮਰਹੂਮ ਮਾਰਕ ਸ਼ੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnicnow.com/lifestyle/sport/asian-entrepreneurs-help-raise-funds-for-action-for-children/|title=Asian entrepreneurs help raise funds for Action For Children - Ethnic Now|website=www.ethnicnow.com|language=en-GB|access-date=2017-02-02|archive-date=2017-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203160846/http://www.ethnicnow.com/lifestyle/sport/asian-entrepreneurs-help-raise-funds-for-action-for-children/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ethnicnow.com/charity/pg-paper-team-up-with-action-for-children/|title=PG Paper Team Up With Action For Children - Ethnic Now|website=www.ethnicnow.com|language=en-GB|access-date=2017-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.greenocktelegraph.co.uk/news/14020960.Inverclyde_firm_s_charity_fundraiser_was_a_knockout_success/|title=Inverclyde firm's charity fundraiser was a knockout success|website=Greenock Telegraph|publisher=Greenock Telegraph|language=en|access-date=2017-02-02}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.printweek.com/print-week/news/1159891/honours-for-notable-industry-women|title=Honours For Notable Industry Women|last=Francis|first=Jo|work=Print Week|access-date=5 June 2017|archive-date=16 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816221047/https://www.printweek.com/print-week/news/1159891/honours-for-notable-industry-women|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/news/homenews/14169375.Scots_couple_survive_near_misses_in_jungle_on_way_to_winning_charity_rickshaw_race/|title=Scots couple survive near misses in jungle on way to winning charity rickshaw race|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-07-13}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਪੂਨਮ ਨੇ [https://www.womensbusinessmentoring.com ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਲਾਹਕਾਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120055100/https://www.womensbusinessmentoring.com/ |date=2018-01-20 }} ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.insider.co.uk/news/scotlands-top-female-executives-back-10539491|title=Scotland's top female executives back new Women's Business Mentoring initiative|last=Gates|first=Philip|date=2017-06-01|work=businessInsider|access-date=2017-06-02}}</ref> ਪੂਨਮ ਨੇ [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਕੇ ਬਾਲ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸੱਚਾ ਜਾਫ਼ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ 'ਤੇ ਜੇਤੂ ਬੋਲੀ ਲਗਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/virat-kohli-painting-goes-for-impressive-2-9-million-pounds-in-charity-auction/story-bLJ0YuOYWK37dC7SYxlqUM.html|title=Virat Kohli painting goes for impressive 23.7 crore rupees in charity auction|date=2017-06-13|work=hindustantimes.com/|access-date=2017-07-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/the-ceo-who-paid-2-9-mn-for-virat-kohli-painting-says-cricket-is-like-running-a-business/articleshow/59434101.cms|title=The CEO, who paid £2.9 mn for Virat Kohli painting, says cricket is like running a business|last=Rebello|first=Maleeva|date=2017-07-04|work=The Economic Times|access-date=2017-07-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://cricket.yahoo.com/news/virat-kohli-painting-bought-290-114508737.html|title=Virat Kohli Painting Bought For 290 Thousand GBP|access-date=2017-07-13|language=en-IN|archive-date=2017-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003223605/https://cricket.yahoo.com/news/virat-kohli-painting-bought-290-114508737.html|url-status=dead}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਡੀਆ ਕੋਵਿਡ ਅਪੀਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਘਾਤਕ ਦੂਜੀ ਕੋਵਿਡ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਕਸੀਜਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite web|title=Scots firm in life-saving mercy response to send Covid oxygen aid to India|url=https://www.heraldscotland.com/news/19369189.covid-scotland-owners-paper-firm-lead-push-send-life-saving-equipment-stricken-india/|access-date=2021-06-22|website=HeraldScotland|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=HindiPath|date=2021-06-08|title=जितना पाया, उससे ज़्यादा स्वदेश को लौटाया जाए : पूनम गुप्ता|url=https://hindipath.com/poonam-gupta-corona-help-india/|access-date=2021-06-22|website=हिंदी पथ|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Greenock firm sends oxygen machines to India amid coronavirus crisis|url=https://www.greenocktelegraph.co.uk/news/19359710.greenock-firm-sends-3-000-life-saving-oxygen-machines-india-help-combat-coronavirus-crisis/|access-date=2021-06-22|website=Greenock Telegraph|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-08|title=LIFE-Saving Effort By Greenock Company To Help With India's Covid Oxygen Crisis|url=https://www.inverclydenow.com/life-saving-effort-by-greenock-company-to-help-with-indias-covid-oxygen-crisis/|access-date=2021-06-22|website=Inverclyde Now|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205451/https://www.inverclydenow.com/life-saving-effort-by-greenock-company-to-help-with-indias-covid-oxygen-crisis/|archive-date=2021-06-24|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੂਨਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰੋਬਾਰ - [https://www.pgpaper.com ਪੀਜੀ ਪੇਪਰ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ] 2003 ਵਿੱਚ ਕਿਲਮਾਕੋਲ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ ਜੋ ਅਕਸਰ ਲੈਂਡਫਿਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪੀਜੀ ਪੇਪਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 53 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੇਪਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.insider.co.uk/special-reports/insider-regional-review-inverclyde-10634347|title=Insider regional review: Inverclyde|last=Insider|first=Business|date=2017-06-19|work=businessInsider|access-date=2017-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/business/13197850.PG_Paper_closes_in_on_international_deals/|title=PG Paper closes in on international deals|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-02-07}}</ref> 2015 ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੀਨੌਕ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/business/13774549.PG_Paper_moves_to_Greenock_s_Custom_House/|title=PG Paper moves to Greenock's Custom House|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2017-02-07}}</ref> ਗੁਪਤਾ ਹੁਣ ਪੀਜੀ ਵਰਲਡ, ਐਸਏਪੀਪੀ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼, ਐਸਏਪੀਪੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਐਸਏਪੀਪੀ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ, ਐਨਵਾਈਜ਼ ਡੈਂਟਲ ਹੈਲਥ, ਪੁਨਵ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਇੰਕ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ 'ਯੂਕੇ-ਭਾਰਤ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite book |url=https://indiaincgroup.com/wp-content/uploads/2019/06/100-Most-Influential-in-UK-India-relations-3rd-Edition-2019.pdf |title=UK-India 100: Most Influential People in UK-India Relations: Celebrating Women |publisher=PWC |page=18 |access-date=29 September 2022 |archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211112317/https://indiaincgroup.com/wp-content/uploads/2019/06/100-Most-Influential-in-UK-India-relations-3rd-Edition-2019.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:PG_Paper_Headquarters.jpg|thumb| 2015 ਪੀਜੀ ਪੇਪਰ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕਸਟਮ ਹਾਊਸ, ਗ੍ਰੀਨੌਕ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ।]] == ਅਵਾਰਡ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ/ਸਨਮਾਨ/ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ! ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ |- | 2022 | ਸਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਲੀਡਰ - ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਸਕਾਟਲੈਂਡ<ref>{{Cite web |date=2022-10-28 |title=Women’s Enterprise Scotland Awards winners unveiled - with Nicola Sturgeon praising event's fostering of female leaders |url=https://www.scotsman.com/business/womens-enterprise-scotland-awards-winners-unveiled-with-guest-speaker-nicola-sturgeon-praising-events-spotlight-on-female-entrepreneurship-3897459 |access-date=2022-10-28 |website=www.scotsman.com |language=en}}</ref> | ਅਵਾਰਡ |- | 2020 | ਡੰਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਉੱਦਮੀ ਮਾਨਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ | ਅਵਾਰਡ |- | 2019 | ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਉੱਦਮੀ ਯੂਕੇ - ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ<ref name="Symon">{{Cite web|url=https://www.insider.co.uk/news/scottish-businesses-scoop-two-prizes-20834266|title=Two Scottish businesses win at UK-wide entrepreneur awards|last=Symon|first=Ken|date=2019-11-08|website=businessInsider|access-date=2020-03-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.scotsman.com/business/scottish-leaders-win-duo-titles-ey-entrepreneur-year-awards-1402953|title=Scottish leaders win duo of titles at EY Entrepreneur of the Year awards|website=www.scotsman.com|language=en|access-date=2020-03-12}}</ref> | ਜੇਤੂ |- | 2019 | ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਲਈ ਸਾਲ ਦਾ ਉੱਦਮੀ - ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldscotland.com/business_hq/17705483.pg-paper-boss-gupta-named-scotlands-top-entrepreneur/|title=PG Paper boss Gupta named Scotland's top entrepreneur|website=HeraldScotland|language=en|access-date=2019-06-24}}</ref><ref name="Symon"/> | ਜੇਤੂ |- | 2019 | ਸਕੇਲ ਅੱਪ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ - ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ<ref>{{Cite web|url=https://www.insider.co.uk/events/poonam-gupta-named-ey-entrepreneur-16515983|title=Entrepreneur of the year is named|last=Symon|first=Ken|date=2019-06-14|website=businessInsider|access-date=2019-06-24}}</ref> | ਜੇਤੂ |- | 2019 | ਨੰਬਰ 1 ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਮੇਜ਼ਿੰਗ ਬਿਜ਼ਨਸ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web|url=https://www.sundaypost.com/fp/no-1-magazine-amazing-women-awards-the-winners|title=No. 1 Magazine Amazing Women Awards - The Winners|last=McEachern|first=Megan|website=Sunday Post|language=en-US|access-date=2019-06-03}}</ref> | ਜੇਤੂ |- | 2019 | ਗਲਾਸਗੋ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਘਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ | ਨਿਯੁਕਤੀ |- | 2018 | ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ<ref>{{Cite web|url=https://www.scottishchambers.org.uk/about-us/scc-board|title=SCC Board {{!}} Welcome to the Scottish Chambers of Commerce website|website=www.scottishchambers.org.uk|access-date=2019-06-03}}</ref> | ਨਿਯੁਕਤੀ |- | 2018 | ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ<ref>{{Cite news|url=https://www.insider.co.uk/news/bws-wescotland-poonam-gupta-awards-13526446|title=Business Women Scotland and Women's Enterprise Scotland Awards winners revealed|last=Kemp|first=Kenny|date=2018-11-05|work=businessInsider|access-date=2018-11-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greenocktelegraph.co.uk/news/17204728.head-of-a-greenock-based-company-has-been-crowned-scotlands-top-female-entrepreneur/|title=Head of a Greenock-based company has been crowned Scotland's top female entrepreneur|website=Greenock Telegraph|language=en|access-date=2018-11-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bwsltd.co.uk/business-women-scotland-and-wes-scotland-awards-2018-winners/|title=Business Women Scotland and WES Scotland Awards 2018 Winners {{!}} Business Women Scotland {{!}} BWS magazine {{!}} Business network events|website=bwsltd.co.uk|language=en-GB|access-date=2018-11-24|archive-date=2018-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125030730/https://bwsltd.co.uk/business-women-scotland-and-wes-scotland-awards-2018-winners/|url-status=dead}}</ref> | ਜੇਤੂ |- | 2017 | CEMVO ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਵਾਰਡ - ਬਿਜ਼ਨਸ ਫੀਮੇਲ ਅਵਾਰਡ | ਜੇਤੂ |- | 2017 | ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ 100 ਜੀਵੰਤ ਚਿਹਰੇ<ref>{{Cite news|url=https://faces.grantthornton.co.uk/faces/poonam-gupta-obe/|title=Poonam Gupta OBE - Faces of a Vibrant Economy - Grant Thornton|work=Faces of a Vibrant Economy - Grant Thornton|access-date=2018-02-26|language=en-US|archive-date=2018-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226211802/https://faces.grantthornton.co.uk/faces/poonam-gupta-obe/|url-status=dead}}</ref> | ਸਨਮਾਨ |- | 2017 | ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਸਕਿੱਲ ਰਣਨੀਤਕ ਬੋਰਡ ਦੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ - ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ।<ref>{{Cite web|url=https://beta.gov.scot/publications/enterprise-and-skills-strategic-board-members-biographies/|title=Enterprise and Skills Strategic Board: members' biographies - gov.scot|website=beta.gov.scot|language=en|access-date=2018-02-26|archive-date=2018-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226211758/https://beta.gov.scot/publications/enterprise-and-skills-strategic-board-members-biographies/|url-status=dead}}</ref> | ਨਿਯੁਕਤੀ |- | 2017 | ਵੂਮੈਨ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਸਕਾਟਲੈਂਡ<ref>{{Cite web|url=https://www.womensbusinessmentoring.com/advisory-board|title=Women's Business Mentoring {{!}} Home|website=Women's Business Mentoring {{!}} Home|language=en|access-date=2018-02-26|archive-date=2018-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227034450/https://www.womensbusinessmentoring.com/advisory-board|url-status=dead}}</ref> | ਰਾਜਦੂਤ |- | 2016 | ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref name=":1" /> | ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਡਲ |- | 2013 | ਡੇਲੋਇਟ ਫੀਮੇਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸਾਲ ਦੀ<ref>{{Cite web |last=michael |date=2013-05-12 |title=Aberdeen represented well in The Scottish Business Awards, Scotland's biggest business awards event |url=https://www.sbnn.co.uk/2013/05/12/aberdeen-represented-well-in-the-scottish-business-awards-scotland-s-biggest-business-awards-event/ |access-date=2017-02-07 |website=SBNN |archive-date=2017-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207192521/https://www.sbnn.co.uk/2013/05/12/aberdeen-represented-well-in-the-scottish-business-awards-scotland-s-biggest-business-awards-event/ |url-status=dead }}</ref> | ਫਾਈਨਲਿਸਟ |- | 2011 | ਅਰਨਸਟ ਐਂਡ ਯੰਗ ਦਾ ਸਾਲ ਦਾ ਉੱਦਮੀ | ਫਾਈਨਲਿਸਟ |- | 2009 | ਸਾਲ ਦੀ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੂਮੈਨ<ref>{{Cite web |title=Meet the husband and wife team behind £10m success |url=http://www.asianimage.co.uk/news/business/8366327.Meet_the_husband_and_wife_team_behind___10m_success/ |access-date=2017-02-07 |website=Asian Image |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Welcome to The Scottish Asian Business Awards |url=http://www.theasianbusinessawards.info/scotland-2010/2009.html |access-date=2017-02-07 |website=www.theasianbusinessawards.info |archive-date=2010-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101211132928/http://www.theasianbusinessawards.info/scotland-2010/2009.html |url-status=dead }}</ref> | ਜੇਤੂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] dro2ueucll17xlmsakpsurw7arletqa 0 152077 854331 838116 2026-11-11T14:47:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854331 wikitext text/x-wiki '''ਦੀਵਾਲੀਬੇਨ ਪੰਜਾਬਹਾਈ ਭੀਲ''' (2 ਜੂਨ 1943 – 19 ਮਈ 2016), ਜਿਸਨੂੰ '''ਦੀਵਾਲੀਬੇਨ ਪੰਜਾਬਹਾਈ ਲੱਧੀਆ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਜੀਵਨੀ == ਦੀਵਾਲੀਬੇਨ ਭੀਲ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1943<ref name=":2">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-1460|title=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India|last=Ghosh|first=Nikhil|publisher=Oxford University Press|others=Saṅgīt Mahābhāratī.|year=2011|isbn=9780199797721|edition=1st|volume=1|location=New Delhi|oclc=729238089|via=Oxford Reference}}</ref> ਨੂੰ ਦਲਖਾਨੀਆ ਪਿੰਡ (ਹੁਣ ਧਾਰੀ ਤਾਲੁਕਾ, ਅਮਰੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਗੁਜਰਾਤ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬਹਾਈ ਅਤੇ ਮੋਂਗੀਬੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/gujarat-popular-folk-singer-passes-away-at-75-2809694/|title=Gujarat: Popular folk singer passes away at 75|last=Kateshiya|first=Gopal|date=20 May 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=5 February 2017}}</ref><ref name="db2">{{Cite web |last=Ram |first=Sarman |date=20 May 2016 |title=પદ્મ શ્રી લોકગાયિકા દિવાળીબેન ભીલનું નિધન |trans-title=Padma Shree Award Winner Diwaliben Bhil Is No More |url=http://www.divyabhaskar.co.in/news-ht/SAU-JUN-OMC-padma-shree-award-winner-diwaliben-bhil-is-no-more-5328040-NOR.html?seq=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524051532/http://www.divyabhaskar.co.in/news-ht/SAU-JUN-OMC-padma-shree-award-winner-diwaliben-bhil-is-no-more-5328040-NOR.html?seq=5 |archive-date=24 May 2016 |access-date=17 May 2018 |website=Divya Bhaskar |language=gu}}</ref><ref name=":1">{{Cite encyclopedia|location=Ahmedabad}}</ref> ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਉਪਨਾਮ ਲਧੀਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ [[ਗਰਬਾ]] ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਸਿਖਾਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/rajkot/Gujarats-renowned-folk-singer-Diwaliben-Bhil-passed-away-in-hometown-Junagadh/articleshow/52353093.cms|title=Gujarat's renowned folk singer Diwaliben Bhil passed away in hometown Junagadh|date=20 May 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=5 February 2017}}</ref> ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਸਟੇਟ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਰਸਾਂ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=":1" /> ਉਹ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਘੰਘੀਰਾਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref name="db2" /> 1964 ਵਿੱਚ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਹੇਮੂ ਗਾਧਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] -ਰਾਜਕੋਟ ਲਈ ਪੰਜ [[ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ|ਰੁਪਏ]] ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਰਤੁਭਾਈ ਅਡਾਨੀ ਉਸਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕਲਿਆਣਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਵਜੋਂ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ''ਜੇਸਲ ਤੋਰਲ'' (1971) ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਉਸਦਾ ਗੀਤ "ਪਾਪ ਤਾਰੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਡੇਜਾ.." ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":12">{{Cite encyclopedia|location=Ahmedabad}}</ref> ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਣਲਾਲ ਵਿਆਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।<ref name="db22">{{Cite web |last=Ram |first=Sarman |date=20 May 2016 |title=પદ્મ શ્રી લોકગાયિકા દિવાળીબેન ભીલનું નિધન |trans-title=Padma Shree Award Winner Diwaliben Bhil Is No More |url=http://www.divyabhaskar.co.in/news-ht/SAU-JUN-OMC-padma-shree-award-winner-diwaliben-bhil-is-no-more-5328040-NOR.html?seq=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524051532/http://www.divyabhaskar.co.in/news-ht/SAU-JUN-OMC-padma-shree-award-winner-diwaliben-bhil-is-no-more-5328040-NOR.html?seq=5 |archive-date=24 May 2016 |access-date=17 May 2018 |website=Divya Bhaskar |language=gu}}</ref> ਉਹ ਗੋਂਡਲ ਨੇੜੇ ਗੋਮਟਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name=":12" /> == ਕੰਮ == ਦੀਵਾਲੀਬੇਨ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿੱਖਿਅਤ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=":32">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/gujarat-popular-folk-singer-passes-away-at-75-2809694/|title=Gujarat: Popular folk singer passes away at 75|last=Kateshiya|first=Gopal|date=20 May 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=5 February 2017}}</ref> ਦੀਵਾਲੀਬੇਨ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤ, ''[[ਗਰਬਾ]]'', ''ਭਜਨ'' ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੈਸੇਟਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name=":13">{{Cite encyclopedia|location=Ahmedabad}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਐਲਬਮ ''ਮਨ ਕੇ ਮੰਜੀਰੇ'' (2001) ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ "ਆਈਵਾ ਆਈਵਾ" ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਖਾਰਵਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੀ। "ਮੇਰੇ ਟੋਡਲੇ ਬੇਠੋ ਮੋਰ", "ਸੋਨਾ ਵਤਕੜੀ ਰੇ ਕੇਸਰ ਘੋਲਿਆ", "ਵਾਗੇ ਚੇ ਰੇ", "ਰਾਮ ਨਾ ਬਨ ਵਗਿਆ", "ਹਰੀ ਨਾ ਬਨ ਵਗਿਆ ਰੇ", "ਹਾਲੋ ਨੇ ਕਠਿਆਵੜੀ ਰੇ", "ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਹਨ। ਕੋਕਿਲਕੰਥੀ, "ਹੂੰ ਤੋ ਕਾਗਲਾਈਆਂ ਲੱਖੀ ਠਾਕੀ", "ਵਾਰਸੇ ਵਰਸੇ ਅਸ਼ਧੀ ਕੇਰੇ ਮੇਘ" ਅਤੇ "ਚੇਲਈਆ ਖਮਾ ਖਮਾਰੇ" ਗੁਜਰਾਤੀ ਫਿਲਮ, ''ਹਾਲੋ ਗਮਡੇ ਜਾਏ'' ।<ref name=":02">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/rajkot/Gujarats-renowned-folk-singer-Diwaliben-Bhil-passed-away-in-hometown-Junagadh/articleshow/52353093.cms|title=Gujarat's renowned folk singer Diwaliben Bhil passed away in hometown Junagadh|date=20 May 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=5 February 2017}}</ref><ref name="md">{{Cite web |date=19 May 2016 |title=Popular Gujarati folk singer Diwaliben Bhil passes away at 83 |url=http://www.mid-day.com/articles/popular-gujarati-folk-singer-diwaliben-bhil-passes-away-at-83/17251184 |access-date=20 May 2016 |website=Mid-Day |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520125531/http://www.mid-day.com/articles/popular-gujarati-folk-singer-diwaliben-bhil-passes-away-at-83/17251184 |archive-date=20 ਮਈ 2016 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਮੂ ਗੜਵੀ, ਲਖਾਭਾਈ ਗੜਵੀ, ਇਸਮਾਈਲ ਵਲੇਰਾ, ਵੇਲਜੀਭਾਈ ਗੱਜਰ, ਕਰਸਨ ਸਾਗਠੀਆ, ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਦਵੇ, ਭਿਖੁਦਨ ਗਾਧਵੀ, [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], ਦਮਯੰਤੀ ਬਰਦਾਈ, ਮੁਰਲੀ ਮੇਘਾਨੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮਾਨਤਾ == ਭੀਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":14">{{Cite encyclopedia|location=Ahmedabad}}</ref> ਉਸਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵੱਲੋਂ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":22">{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-1460|title=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India|last=Ghosh|first=Nikhil|publisher=Oxford University Press|others=Saṅgīt Mahābhāratī.|year=2011|isbn=9780199797721|edition=1st|volume=1|location=New Delhi|oclc=729238089|via=Oxford Reference}}</ref><ref name="md2">{{Cite web |date=19 May 2016 |title=Popular Gujarati folk singer Diwaliben Bhil passes away at 83 |url=http://www.mid-day.com/articles/popular-gujarati-folk-singer-diwaliben-bhil-passes-away-at-83/17251184 |access-date=20 May 2016 |website=Mid-Day |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520125531/http://www.mid-day.com/articles/popular-gujarati-folk-singer-diwaliben-bhil-passes-away-at-83/17251184 |archive-date=20 ਮਈ 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="db23">{{Cite web |last=Ram |first=Sarman |date=20 May 2016 |title=પદ્મ શ્રી લોકગાયિકા દિવાળીબેન ભીલનું નિધન |trans-title=Padma Shree Award Winner Diwaliben Bhil Is No More |url=http://www.divyabhaskar.co.in/news-ht/SAU-JUN-OMC-padma-shree-award-winner-diwaliben-bhil-is-no-more-5328040-NOR.html?seq=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160524051532/http://www.divyabhaskar.co.in/news-ht/SAU-JUN-OMC-padma-shree-award-winner-diwaliben-bhil-is-no-more-5328040-NOR.html?seq=5 |archive-date=24 May 2016 |access-date=17 May 2018 |website=Divya Bhaskar |language=gu}}</ref><ref name=":14" /> ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":14" /> == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] qgm2zgwy644smgcj0plggt37bvclb5j 0 152171 854370 833565 2026-11-11T17:57:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854370 wikitext text/x-wiki '''ਨੇਹਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Neha Dixit, India |url=https://cpj.org/awards/neha-dixit-india/ |access-date=2021-09-11 |website=Committee to Protect Journalists |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਅਵਾਰਡ (2016) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ CPJ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੈਸ ਫਰੀਡਮ ਅਵਾਰਡ (2019) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=University |first=Ashoka |title=Faculty/Staff |url=https://www.ashoka.edu.in/welcome/faculty#!/neha-dixit-60 |access-date=2021-09-11 |website=Ashoka University |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ [[ਲਖਨਊ|ਲਖਨਊ ਦੇ]] ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ [[ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ|ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਏਜੇਕੇ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ, [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਤੋਂ ਕਨਵਰਜੈਂਟ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">[http://twocircles.net/2015dec01/1448932541.html#.V1t_PeRHMy4 "Neha Dixit wins Red Cross award for writing on women raped during 2013 Muzaffarnagar riots"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307052751/http://twocircles.net/2015dec01/1448932541.html#.V1t_PeRHMy4 |date=2022-03-07 }}. ''TwoCircles'', 1 December 2015</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ [[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ''[[ਤਹਿਲਕਾ]]'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name=":0"/> 2013 ਤੋਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਹੈ।<ref>[http://www.huffingtonpost.com/sandip-roy/two-girls-in-a-tree-why-t_b_5446655.html "Two Girls in a Tree: Why the Indian Rape Photos Are Inexcusable"]. ''Huffington Post'', 4 August 2014. by Sandip Roy.</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਿ ਵਾਇਰ, [[ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ]], [[ਆਊਟਲੁੱਕ|ਆਉਟਲੁੱਕ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]], ਦਿ ਕੈਰਾਵੈਨ, ਹਿਮਾਲ ਸਾਊਥਏਸ਼ੀਅਨ, ਅਤੇ [[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web |title=Neha Dixit Wins Chameli Devi Award for Outstanding Woman Journalist for 2016 |url=https://thewire.in/culture/neha-dixit-wins-chameli-devi-award-for-outstanding-woman-journalist-for-2016 |access-date=2021-09-11 |website=The Wire}}</ref> === ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ === In August 2014, Dixit detailed the circumstances faced by seven rape survivors of the [[2013 ਮੁਜੱਫ਼ਰਨਗਰ ਦੰਗੇ|2013 Muzaffarnagar riots]]. This won her the 2014 Kurt Schork Award in International Journalism and the 2015 Press Institute of India-Red Cross award.<ref name=":1" /> 2016 ਵਿੱਚ, ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਅਸਾਮ ਦੀਆਂ 31 ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ "ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ" ਨਾਲ ਭੜਕਾਉਣ ਲਈ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਆਉਟਲੁੱਕ ਲਈ) ਦੱਸਿਆ - ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਣਹਾਨੀ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਟੂ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਡਰਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ. <ref name=":0"/> <ref name=":2"/> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ: ਉਸਦੀ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਸੂਝਵਾਨ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref name=":2" /> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਗਰੀਬ ਭਾਰਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਰਮਾ ਦਿੱਗਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਸਨ। <ref name=":0"/> 2019 ਵਿੱਚ, ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੈਰ-ਨਿਆਇਕ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ। <ref name=":0" /> ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ। <ref name=":0" /> <ref>{{Cite web |title=UN Rights Body 'Extremely Concerned' About Fake Encounters in Yogi Adityanath's UP |url=https://thewire.in/rights/uttar-pradesh-yogi-adityanath-fake-encounters-un |access-date=2021-09-11 |website=The Wire}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ CPJ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੈਸ ਫਰੀਡਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> === ਕਿਤਾਬਾਂ === 2016 ਵਿੱਚ, ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਫਸਟ ਹੈਂਡ: ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨਾਨ-ਫਿਕਸ਼ਨ ਫਰਾਮ ਇੰਡੀਆ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ "ਦਿ ਗਰਲ ਨਾਟ ਫਰੌਮ ਮਦਰਾਸ" ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। <ref>[http://www.euronews.com/newswires/3205435-comic-book-sheds-light-on-untold-stories-of-trafficking-poverty-and-prejudice-in-india/ "Comic book sheds light on untold stories of trafficking, poverty and prejudice in India"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611140934/http://www.euronews.com/newswires/3205435-comic-book-sheds-light-on-untold-stories-of-trafficking-poverty-and-prejudice-in-india/ |date=2016-06-11 }}. ''Reuters'', 10 June 2016. By Anuradha Nagaraj. vis Euronews.</ref> <ref>[http://www.hindustantimes.com/books/one-of-a-kind-graphic-anthology-on-contemporary-india/story-QCzE68ikmyObp7tLGO8NcJ.html "One-of-a-kind graphic anthology on contemporary India"]. Kanika Sharma, ''Hindustan Times'' 16 May 2016</ref> ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੁੱਕਸ ਦੁਆਰਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਬ੍ਰੀਚਿੰਗ ਦਿ ਸੀਟਾਡੇਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। <ref>{{Cite web |title=Zubaan- Feminist Independent Publishing |url=http://zubaanbooks.com/ |access-date=2019-04-10 |language=en-US}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਨਕੁਲ ਸਿੰਘ ਸਾਹਨੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=RSF Demands Police Protection for Journalist Neha Dixit |url=https://thewire.in/media/rsf-police-protection-journalist-neha-dixit-threat |access-date=2021-09-15 |website=The Wire}}</ref> ਦੀਕਸ਼ਿਤ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਨਫ਼ਰਤ ਭੜਕਾਉਣ" ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=CPJ condemns criminal complaint filed against Outlook magazine and journalist Neha Dixit |url=https://www.newslaundry.com/2016/08/12/cpj-condemns-criminal-complaint-filed-against-outlook-magazine-and-journalist-neha-dixit}}</ref> ਉਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੂੰ ਧਮਕੀ ਭਰੀਆਂ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=27 January 2021 |title=Indian journalist Neha Dixit receives threatening calls, break-in attempt |url=https://cpj.org/2021/01/indian-journalist-neha-dixit-receives-threatening-calls-break-in-attempt/}}</ref> {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ |- | 2020 | ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਯੰਗ ਵਰਲਡ ਜਰਨਲਿਸਟ |- | 2019 | ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੈਸ ਫਰੀਡਮ ਅਵਾਰਡ 2019, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਮੇਟੀ |- | 2019 | 23ਵਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰੈਸ ਅਵਾਰਡ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਪ੍ਰੈਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ |- | 2019 | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ, ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ACJ ਅਵਾਰਡ |- | 2017 | ਉੱਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਲਈ ਚਮੇਲੀ ਦੇਵੀ ਜੈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ |- | 2015 | ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਪੋਰਟ ਲਈ PII-ICRC ਅਵਾਰਡ |- | 2014 | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰਟ ਸ਼ੌਰਕ ਅਵਾਰਡ |- | 2013 | ਲਿੰਗ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ UNFPA-ਲਾਡਲੀ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ। ਵਧੀਆ ਖੋਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ |- | 2013 | ਟਰੱਸਟ ਵੂਮੈਨ ਆਨਰੇਰੀ ਜਰਨਲਿਸਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ, ਥਾਮਸਨ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ |- | 2013 | ਥਾਮਸਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰੈਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਯੰਗ ਜਰਨਲਿਸਟ ਅਵਾਰਡ |- | 2012 | ਸਰਬੋਤਮ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਨਿਊਜ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ |- | 2011 | ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਲੋਰੇਂਜ਼ੋ ਨਤਾਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ |- | 2010 | ਸਰਬੋਤਮ ਖੋਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ ਨਿਊਜ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ |- | 2010 | ਸਰਵੋਤਮ ਖੋਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਈ UNFPA-ਲਾਡਲੀ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ |- | 2009 | ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਅਨੁਪਮਾ ਜੈਰਾਮਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਟਵਿਟਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2xihfmeu9xeynu4nlvzeh2b5xmim3n0 0 153488 854330 850147 2026-11-11T14:28:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854330 wikitext text/x-wiki '''ਦਿਵਿਆ ਵਿਕਟਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Divya Victor''') ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਕਰਬ'' ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ PEN ਓਪਨ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory/pen-america-presents-literary-awards-manhattan-ceremony-83169994|title=PEN America presents literary awards in Manhattan ceremony|date=1 March 2022|work=ABC News|access-date=27 May 2022|publisher=[[ABC News]]|language=en}}</ref> {{Infobox person | name = ਦਿਵਿਆ ਵਿਕਟਰ | image = 2020 divya-victor photo-by-h-ensor 0019.webp | alt = ਦਿਵਿਆ ਵਿਕਟਰ | caption = 2020 ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ | occupation = ਕਵੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ | notable_works = | awards = }} [[Category:Articles with hCards]] == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਦਿਵਿਆ ਵਿਕਟਰ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਗਰਕੋਇਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Divya Victor |url=https://www.goodreads.com/author/show/3180225.Divya_Victor |access-date=27 May 2022 |website=[[Goodreads.com]]}}</ref> ਵਿਕਟਰ ਨੇ ਟੌਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸ., ਟੈਂਪਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਣ (ਕਵਿਤਾ) ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ,<ref name="MSUProfile">{{Cite web |title=Divya Victor |url=https://english.msu.edu/faculty/divya-victor/ |access-date=27 May 2022 |website=Department of English [[Michigan State University]]}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਬਫੇਲੋ (SUNY) ਵਿਖੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਵਿਕਟਰ ਨੇ ਬਫੇਲੋ (SUNY) ਵਿਖੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਨਾਨਯਾਂਗ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,<ref>{{Cite web |title=Divya Victor / Intro |url=http://www.poetry.sg/divya-victor-intro |website=poetry.sg}}</ref> ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਰਾਈਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜੈਕੇਟ 2 ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Divya Victor &#124; Jacket2 |url=https://jacket2.org/category/commentary-tags/divya-victor |access-date=27 May 2022 |website=jacket2.org}}</ref> ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਈਸਟ ਲੈਂਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=April 2018 |url=https://writing.upenn.edu/wh/calendar/0418.php |access-date=27 May 2022 |website=[[Upenn.edu]] writing}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਵਿਕਟਰਜ਼ ਕਰਬ, ਨੇ ਪੇਨ ਅਮਰੀਕਾ ਓਪਨ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=March 1, 2022 |title=CURB by Divya Victor is the Winner of Two Major Awards! |url=https://nightboat.org/curb-by-divya-victor-is-the-winner-of-the-pen-open-book-award/ |access-date=ਮਾਰਚ 5, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307010018/https://nightboat.org/curb-by-divya-victor-is-the-winner-of-the-pen-open-book-award/ |archive-date=ਮਾਰਚ 7, 2025 |url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਕਿੰਗਸਲੇ ਟਫਟਸ ਪੋਇਟਰੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=March 4, 2022 |title=Divya Victor's 'Curb' Named 2022 Kingsley Tufts Poetry Award Winner ·Claremont Graduate University |url=https://www.cgu.edu/news/2022/03/divya-victors-curb-named-2022-kingsley-tufts-poetry-award-winner |access-date=27 May 2022 |website=Claremont Graduate University}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਨੈਚੁਰਲ ਸਬਜੈਕਟਸ ਨੇ ਬੌਬ ਕੌਫਮੈਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਫੇਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਰਕ ਡਾਇਮੰਡ ਰਿਸਰਚ ਫੰਡ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="PoetryFoundation">{{Cite web |last=Foundation |first=Poetry |date=May 27, 2022 |title=Divya Victor |url=https://www.poetryfoundation.org/poets/divya-victor |access-date=27 May 2022 |website=[[Poetry Foundation]]}}</ref> ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਦੇ ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਪੁਰਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਵਰਰਨ ਫੈਲੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ (LACE) ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਰਹੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 301oyjkewnnszgwjtjkphj558hp0j9a 0 153598 854422 849048 2026-11-11T23:16:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854422 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਫਾਰਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ | honorific_suffix = | image = | image_size = | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|10|22}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ | years_active = 2015 - ਮੌਜੂਦ | spouse = | children = | parents = | relatives = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਫਾਰਾਹ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Farah Sultan Ahmed''') ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1987 ਤੋਂ 2002 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਿਰਮਾਤਾ/ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://m.aajtak.in/story.jsp?sid=872464|title=जब अमीन सयानी ने कहा, अली के मुक्कों में पंच है तो रेखा की आंखों में पंच है|last=Pooja bajaj|work=Aaj Tak}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ [[ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] ਅਤੇ ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਅਭਿਨੀਤ ਫਿਲਮ '''''ਦਾਤਾ''''' ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]], ਜ਼ੇਬਾ ਬਖਤਿਆਰ ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ]] ਅਭਿਨੀਤ ਫਿਲਮ '''''ਜੈ ਵਿਕ੍ਰਾਂਤਾ''''' ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ, ਆਊਟਲੇ, [[ਜ਼ੇਬਾ ਬਖ਼ਤਿਆਰ|ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ਡਿਊਲ]] ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਸਿਤਾਰਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2002-2008 ਤੱਕ IMPPA (ਇੰਡੀਅਨ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੀ EC ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਅਤੇ ਕਨਵੀਨਰ ਸੀ ਅਤੇ IMPPA ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://m.mid-day.com/articles/rising-from-the-ashes/176900|title=Rising from the ashes|last=Kunal M Shah|work=Mid-day|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117212154/http://m.mid-day.com/articles/rising-from-the-ashes/176900|archive-date=2016-11-17|access-date=2023-02-23|url-status=dead}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕੰਪਨੀ ਥਿੰਕਬਿਗ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਕਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਥਿੰਕਬਿਗ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਰੱਖੀ।<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/farah-sultan-shalini-thackeray-team-up-for-cine-workers-welfare_82110.html|title=Farah Sultan, Shalini Thackeray team-up for cine workers welfare|work=Zee News|access-date=2023-02-23|archive-date=2016-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117213153/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/farah-sultan-shalini-thackeray-team-up-for-cine-workers-welfare_82110.html|url-status=dead}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]] ਦੇ ਸੀਕਵਲ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://urbanasian.com/bollywood/2016/05/mughal-e-azam-sequel-to-be-produced-by-farah-sultan-ahmed/|title=Mughal-E-Azam sequel to be produced by Farah Sultan Ahmed|last=Diana Lydia|date=9 May 2016|access-date=18 April 2017|publisher=Urban Asian|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418162343/http://urbanasian.com/bollywood/2016/05/mughal-e-azam-sequel-to-be-produced-by-farah-sultan-ahmed/|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gkiuo8gtp4pxct0zx92h4fjtckp2ymi 0 153948 854341 839852 2026-11-11T16:00:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854341 wikitext text/x-wiki '''ਨਸਰੀਨ ਅੰਜੁਮ ਭੱਟੀ''' (1943–2016) ਇੱਕ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਦੋਭਾਸ਼ੀ]] ਕਵੀ ([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ), [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਚਿੱਤਰਕਾਰ]], [[ਰੇਡੀਓ]] ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰ ਸੀ। ਭੱਟੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1044527/in-memoriam-nasreen-anjum-bhatti-euologised|title=In memoriam: Nasreen Anjum Bhatti euologised|date=10 February 2016|work=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/675795/wah-wah-for-poets-at-pu-mushaira|title=`Wah wah` for poets at PU mushaira|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=25 November 2011|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਭੱਟੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਇਟਾ|ਕਵੇਟਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ [[ਜੈਕੋਬਾਬਾਦ|ਜੈਕਬਾਬਾਦ]], [[ਸਿੰਧ]] ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਵੇਟਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਕੁੜੀਆਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] (ਐਨਸੀਏ) ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਡਿਪਲੋਮਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ ਦੇ]] ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ 1970 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/528459/nasreen-anjum-bhatti-an-integral-name-among-urdu-and-punjabi-poets/|title=Nasreen Anjum Bhatti — an integral name among Urdu and Punjabi poets|date=28 December 2019|work=Daily Times|access-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=7 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907224628/https://dailytimes.com.pk/528459/nasreen-anjum-bhatti-an-integral-name-among-urdu-and-punjabi-poets/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/06-Aug-2019/past-in-perspective|title=Past in Perspective|date=5 August 2019|work=The Nation|language=en}}</ref> ਭੱਟੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਕਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਧਿਐਨ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਮਦ ਸਹਿਬਾਈ, ਫਹੀਮ ਜੋਜ਼ੀ, ਸ਼ਾਹਿਦ ਮਹਿਮੂਦ ਨਦੀਮ ਅਤੇ [[Kanwal Mushtaq|ਕੰਵਲ ਮੁਸ਼ਤਾਕ]] ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। [[ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ|ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸਈਅਦ]] ਉਸ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਤਲੀਮ-ਓ-ਤਰਬੀਅਤ' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ। ਭੱਟੀ 1971 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ-ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562557-hurdles-translation|title=Hurdles of translation {{!}} Literati {{!}} thenews.com.pk|work=www.thenews.com.pk|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127223853/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562557-hurdles-translation|archive-date=2020-11-27|access-date=2020-11-20|url-status=dead}}</ref> ''ਡਾਨ ਨਿਊਜ਼'' ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਅਬਦੁੱਲਾ ਹੁਸੈਨ, ਅਨੀਸ ਨਾਗੀ, [[ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ]], [[ਕਿਸ਼ਵਰ ਨਾਹਿਦ|ਕਿਸ਼ਵਰ ਨਾਹੀਦ]] ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਲ ਹੱਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਾੜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। [[ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ]], [[ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]], ਜੀਏ ਚਿਸ਼ਤੀ, [[ਨਾਸਿਰ ਕਾਜ਼ਮੀ]], ਜ਼ਹੀਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਵਜ਼ੀਰ ਅਫਜ਼ਲ ਅਤੇ [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤੁਫ਼ਾ ਤਬੱਸੁਮ|ਸੂਫੀ ਤਬੱਸੁਮ]] ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕੰਟਰੋਲਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਕਿਰ ਅਲੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਤਮਘਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1138906/newspaper/column|title=A poet with distinct accent|last=Sadhu|first=Naeem|date=19 October 2014|work=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1235678|title=Punjabi poet Nasreen Anjum Bhatti is no more|last=Report|first=Dawn|date=27 January 2016|work=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/37528/one-in-a-thousand-years|title=One in a thousand years|date=26 May 2002|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> ਭੱਟੀ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਐਮਐਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੀਐਨਐਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://en.dailypakistan.com.pk/26-Jan-2016/rebel-punjabi-poet-nasreen-anjum-bhatti-died-after-a-fight-with-cancer|title=Rebel Punjabi poet Nasreen Anjum Bhatti died after a fight with cancer|date=26 January 2016|work=Daily Pakistan Global|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1185686|title=Nasreen Anjum Bhatti: classic case of forsaken writers|last=Jalil|first=Xari|date=2 June 2015|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> == ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ == ਭੱਟੀ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1286759/performing-resistance-feminist-theatre-group-gives-voice-powerless|title=Feminist theatre group gives voice to the powerless|date=6 January 2017|work=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/112992-Literature-enthrals-Federal-Capital|title=Literature enthrals Federal Capital|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/95234/nasreen-anjum-bhatti-a-poet-par-excellence-and-a-humble-lady/|title=Nasreen Anjum Bhatti : A poet par excellence and a humble lady|date=27 January 2016|work=Daily Times|access-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127180055/https://dailytimes.com.pk/95234/nasreen-anjum-bhatti-a-poet-par-excellence-and-a-humble-lady/|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਦੋ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ,<ref>{{Cite web |title=Nasreen Anjum Bhatti |url=https://folkpunjab.org/nasreen-anjum-bhatti/ |website=Folk Punjab}}</ref> “ਨੀਲ ਕਰਾਇਆਂ ਨੀਲਕਣ” (1979), “ਅਥੈ ਪਰ੍ਹੇ ਤਰਾਹ” (2009),<ref>{{Cite web |title=Punjabi Poetry - Nasreen Anjum Bhatti |url=http://apnaorg.com/books/nasreen-bhatti/book.php?fldr=book |website=apnaorg.com |access-date=2023-02-25 |archive-date=2023-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225122014/https://apnaorg.com/books/nasreen-bhatti/book.php?fldr=book |url-status=dead }}</ref> “ਬਿਨ ਬਾਸ” ਅਤੇ “ਤੇਰਾ ਲਹਿਜਾ ਬਦਲਨੇ ਤਕ”।<ref>{{Cite news|url=https://www.thefridaytimes.com/houndstongue-and-gemstones/|title=Houndstongue and gemstones|date=5 February 2016|work=The Friday Times}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/144882/nasreen|title=Nasreen’s poetry wins her standing ovation|date=24 June 2005|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> ਭੱਟੀ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੇ ਸਾਹਿਤ" ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਰੂਸੇਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1090307|title=LAHORE LITERARY FESTIVAL: Resistance and Punjabi poetry|last=Khan|first=Umair|date=2 March 2014|work=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1089082|title=Punjabi finds its voice at LLF|last=Newspaper|first=the|date=24 February 2014|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ-ਅਧਾਰਤ ਰਾਜਨੀਤਕ-ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਿਤਰਸੱਤਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਪੱਖਪਾਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1237562/punjab-notes-you-can-hear-her-singing-in-the-dark|title=Punjab Notes: You can hear her singing in the dark|last=Soofi|first=Mushtaq|date=5 February 2016|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਾਬੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1186256|title=PUNJAB NOTES: Nasreen Anjum Bhatti: an inimitable poetic voice|last=Soofi|first=Mushtaq|date=5 June 2015|work=DAWN.COM|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] ijhh0m4iu2014cqy056uv8fg1z936v3 0 154196 854361 838128 2026-11-11T17:13:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854361 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ''' (1952–2001) ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ, 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ ਸਾਬਰਕਾਂਠਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Lok Sabha">{{Cite web |title=Biographical Sketch Member of Parliament 12th Lok Sabha |url=http://www.indiapress.org/election/archives/lok12/biodata/12gj15.php |access-date=13 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221173923/http://www.indiapress.org/election/archives/lok12/biodata/12gj15.php |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1952 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ ਸੈਕਲਵਾੜਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਡੂੰਗਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾ ਗਾਮੇਤੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ। 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਮਰਸਿੰਘ ਬੀ. ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਸਾਥੀ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਵਿਆਹ 13 ਜੁਲਾਈ 1991 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਗਜਰਾਬੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ 3 ਬੱਚੇ ਸਨ।<ref name="Lok Sabha"/><ref>{{Cite web |title=Former Gujarat CM Amarsinh Chaudhary's second marriage creates a stir |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19911015-former-gujarat-cm-amarsinh-chaudharys-second-marriage-creates-a-stir-814940-1991-10-15}}</ref> ਨਿਸ਼ਾ 1996, 1998 ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ 2001 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Sabarkantha poll battle: Voters feel trapped &#124; Ahmedabad News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Sabarkantha-poll-battle-Voters-feel-trapped/articleshow/602348.cms}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ == ਨਿਸ਼ਾ [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਉਸਨੇ ਬਿਰਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਪਿਲਾਨੀ ਅਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ, ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਨਿਸ਼ਾ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹਾਕੀ, ਟੈਨਿਸ ਅਤੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਕੰਟੀਜੈਂਟ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref name="Lok Sabha"/> == ਕੈਰੀਅਰ == ਨਿਸ਼ਾ ਨੇ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]], ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ, ਨਿਸ਼ਾ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਪਛੜੇ ਵਰਗਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ ਦੀ 2001 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮਧੂਸੂਦਨ ਮਿਸਤਰੀ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] 4ty3158sni58qq4e9o75y2v2prvi0yi 0 154510 854523 835540 2026-11-12T11:46:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854523 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Royal_Rajasthani_Thali_at_Suvarna_Mahal,_Ram_Bagh_Hotel,_Jaipur.jpg|thumb| ਰਾਇਲ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਥਾਲੀ ਨੇ [[ਰਾਮ ਬਾਗ ਪੈਲੇਸ|ਰਾਮਬਾਗ ਪੈਲੇਸ]], [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ]]   '''ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪਕਵਾਨ''' [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ|ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਖੱਟੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜੰਗੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।<ref name="Dubey">Krishna Gopal Dubey, The Indian Cuisine, PHI Learning Pvt. Ltd., pp.193</ref> ਭੋਜਨ ਜੋ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਸੋਈ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ [[ਬੀਕਾਨੇਰੀ ਭੁਜੀਆ]], ਮਿਰਚੀ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਪਿਆਜ ਕਚੋਰੀ ਵਰਗੇ ਸਨੈਕਸ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦਾਲ ਬਾਟੀ'', ''ਮਲਾਇਦਾਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਲੱਸੀ'' (ਲੱਸੀ) ਅਤੇ ''ਲਸ਼ੂਨ ਕੀ ਚਟਨੀ'' (ਗਰਮ ਲਸਣ ਦਾ ਪੇਸਟ), [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਤੋਂ ''ਮਾਵਾ ਲੱਸੀ'', ਅਲਵਰ ਦਾ ਮਾਵਾ, [[ਪੁਸ਼ਕਰ]] ਤੋਂ ''ਮਾਲਪੌਸ'' ਅਤੇ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਤੋਂ [[ਰਸਗੁੱਲਾ]], [[ਮੇਵਾੜ]] ਤੋਂ "ਪਨੀਆ" ਅਤੇ "ਘੇਰੀਆ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Dubey" /> ਰਾਜ ਦੇ [[ਮਾਰਵਾੜ]] ਖੇਤਰ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੰਕਲਪ ਮਾਰਵਾੜੀ ਭੋਜਨਾਲਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕ|ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਖੁਰਾਕ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ<ref>{{Cite web |date=15 March 2018 |title=Regional Platter: The Royal Thali of Rajasthan |url=https://food.ndtv.com/food-drinks/regional-platter-the-royal-thali-of-rajasthan-696246?amp=1&akamai-rum=off |publisher=NDTV Food |access-date=10 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301082144/https://food.ndtv.com/food-drinks/regional-platter-the-royal-thali-of-rajasthan-696246?amp=1&akamai-rum=off |archive-date=1 ਮਾਰਚ 2023 |url-status=dead }}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ 2014 ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 74.9% ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਰਾਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Indians love meat of all kinds: That’s what an RGI survey says |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/indians-love-meat-of-all-kinds-thats-what-an-rgi-survey-says-2850992-foodie/ |access-date=23 July 2018 |publisher=The Indian Express}}</ref> == ਰਾਜਪੂਤ ਪਕਵਾਨ == ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪਕਵਾਨ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮਾਸ (ਲਾਲ ਗ੍ਰੇਵੀ ਵਿੱਚ ਮੀਟ), ਸਫੇਦ ਮਾਸ (ਸਫ਼ੈਦ ਗਰੇਵੀ ਵਿੱਚ ਮੀਟ) ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਮਾਸ (ਮੁਢਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਖੇਡ ਮੀਟ) ਵਰਗੇ ਪਕਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Madhulika Dash |date=25 October 2014 |title=Game cuisine: A Rajput legacy |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/game-cuisine-a-rajput-legacy/lite/ |publisher=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Madhulika Dash |date=13 August 2019 |title=Mutton diaries of Rajasthan |url=https://www.deccanherald.com/lifestyle/mutton-diaries-of-rajasthan-753798.html |publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Divya Kala Bhavani |date=3 September 2019 |title=All that’s royal and Rajasthani |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/all-thats-royal-and-rajasthani/article29322292.ece/ |publisher=[[The Hindu]]}}</ref> == ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ == ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ 'ਮਿਠਾਈ' ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਠਾਈਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰੋਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਮਿਠਾਈਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ''ਬਲੂਸ਼ਾਹੀ'' * ''ਬੇਸਨ ਚੱਕੀ'' * ''[[ਚੂਰਮਾ]]'' * ''ਦਿਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲ'' * ''[[ਸੁਤਰਫ਼ੇਨੀ|ਸੁਤਾਰ ਫੇਰੀ]]'' * ''[[ਘਿਓਰ|ਘੇਵਰ]]'' * ''[[ਗੁਜੀਆ]]'' * ''[[ਹਲਵਾ|ਸੇਰੋ (ਹਿੰਦੀ: ਹਲਵਾ)]]'' * ''[[ਇਮਰਤੀ]]'' * ''ਝਜਰੀਆ'' * ''ਕਡਕਾ'' * ''ਮਿਲਕ ਕੇਕ'' ( [[ਅਲਵਰ]] ਦਾ ਮਾਵਾ) * ''ਮੱਖਣ-ਬੜਾ'' * ''ਪਲੰਗ ਤੋਰਹ'' * ''ਮਾਵਾ ਕਚੋਰੀ'' * ''[[ਜਲੇਬੀ]]'' * [[ਰਸ ਮਲਾਈ]] * ''ਗੁਲਾਬ ਹਲਵਾ'' (ਪਾਲੀ) * ''ਤਿਲਪੱਟੀ'' (ਬੇਵਰ) * ''ਦਿਲਜਾਨੀ'' (ਉਦੈਪੁਰ) * ਲਾਪਸੀ == ਖਾਸ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪਕਵਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Gujaratikadhi.jpg|thumb|201x201px| ''[[ਕੜ੍ਹੀ|ਕਢੀ]]'']] * [[Panchkuta/Ker Sangri|ਪੰਚਕੁਟਾ/ਕੇਰ ਸੰਗਰੀ]] * [[Kabuli—Veg layered Pulao|ਕਾਬੁਲੀ— ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪਰਤ ਵਾਲਾ ਪੁਲਾਓ]] * ਦਾਲ ਬਾਤੀ ਚੂਰਮਾ * [[Pittod ki sabzi|ਪਿਤੋੜ ਕੀ ਸਬਜ਼ੀ]] * [[Besan Childa Sabzi|ਬੇਸਨ ਚਿਲਦਾ ਸਬਜ਼ੀ]] * [[Ker Dak (Raisins) sabzi|ਕੇਰ ਡਾਕ (ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼) ਸਬਜ਼ੀ]] * [[Gatte matar khichadi|ਗੱਟੇ ਮਾਤਰ ਖਿਚੜੀ]] * [[Gatte ki sabzi (Gravy/Dry)|ਗੱਟੇ ਕੀ ਸਬਜ਼ੀ (ਗਰੇਵੀ/ਸੁੱਕੀ)]] * [[Lacha Pakori|ਲੱਚਾ ਪਕੌੜੀ]] * [[Gulab Jamun ki Sabzi|ਗੁਲਾਬ ਜਾਮੁਨ ਕੀ ਸਬਜ਼ੀ]] * [[Govind Gatte|ਗੋਵਿੰਦ ਗੱਟੇ]] * [[Bajra Roti, Kadi|ਬਾਜਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਕੜੀ]] * [[Mogar ki sabzi|ਮੋਗਰ ਕੀ ਸਬਜ਼ੀ]] * [[Aloo matar ro saag|ਆਲੂ ਮਾਤਰ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Beans ro saag|ਬੀਨ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Besan Gatte/patod ro saag|ਬੇਸਨ ਗੱਟੇ/ਪਟੋਦ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Besan purla|ਬੇਸਨ ਪੁਰਾਲਾ]] * ਚਾਈਲਡ * [[Dahi mein aloo|ਦਹੀ ਮੈਂ ਆਲੂ]] * [[Dal Chawal Kutt|ਦਾਲ ਚਾਵਲ ਕੁੱਟ]] * [[Danamethi, papad ro saag|ਦਾਨਾਮੇਠੀ, ਪਾਪੜ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Gajar ro saag|ਗਜਰ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Govind Gatte or Shahi Gatte|ਗੋਵਿੰਦ ਗੱਟੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਗੱਟੇ]] * [[Guwar fali ro saag|ਗੁਵਾਰ ਫਲੀ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Haldi ro saag|ਹਲਦੀ ਰੋ ਸਾਗ]] * ਜੈਪੁਰੀ * [[ਕੜ੍ਹੀ|ਕਡਹਾਈ]] * [[Bajra ri raab|ਬਾਜਰਾ ਰਬ]] * [[Kakdi & Guwar fali ro saag|ਕੱਕੜੀ ਅਤੇ ਗੁਵਾਰ ਫਲੀ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Karela ro saag|ਕਰੇਲਾ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Ker-saangri ro saag|ਕੇਰ-ਸੰਗਰਿ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Kicha ro saag|ਕੀਚਾ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Kikoda ro saag|ਕਿਕੋਡਾ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Lauki ra Koftey|ਲਉਕੀ ਰਾ ਕੋਫਤੇ]] * [[Makki ri ghaat|ਮੱਕੀ ਰੀ ਘਾਟ]] * [[Makki ri raab|ਮੱਕੀ ਰੀ ਰਾਬ]] * [[Makkai ro saag|ਮੱਕੈ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Mangodi-Badi (disambiguation)|ਮਾੜੀ]] * ਮਸਾਲਾ ਗੱਟਾ * [[Matar ro saag|ਮਾਤਰ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Meethi danamethi|ਮੀਠੀ ਦਾਨਾਮੇਠੀ]] * [[Moranga ro saag|ਮੋਰਾਂਗਾ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Motha ro saag|ਮੋਥਾ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Papad, Badi ro saag|ਪਾਪੜ, ਬਦੀ ਰੋ ਸਾਗ]] * ਪਾਪੜ ਰੋ ਸਾਗ * [[Pyaaz Paneer|ਪਿਆਜ਼ ਪਨੀਰ]] * [[Raabdi|ਰਾਬਦੀ]] * [[Rabori ro saag|ਰਾਬੋਰੀ ਰੋ ਸਾਗ]] * [[Sev Tamatar|ਸੇਵ ਤਮਾਤਰ]] * [[Dal Tadka|ਦਾਲ ਤੜਕਾ]] * ਬਾਜਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ * ਗੁੱਟੇ ਦੀ ਖਿਚੜੀ * ਭਰਮਾ ਟਿੰਡਾ * ਆਮ ਕੀ ਕਾਢਿ ॥ * ਜੈਪੁਰੀ ਮੇਵਾ ਪੁਲਾਓ * ਕਲਮੀ ਵਡਾ * ਦਾਲ ਬੰਜਾਰੀ * ਬਾਜਰੇ ਦਾ ਖਿਚੜਾ * ਬੇਸਨ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ * ਮਟਨ ਦਾ ਅਚਾਰ * ਦਾਲ ਬਾਤੀ ਚੂਰਮਾ == ਰੋਟੀਆਂ == * ਘਿਉ ਦੀ ਰੋਟੀ * ਬਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ * ਮਕਈ ਰੋਟੀ == ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ == * ਜਲਜੀਰਾ * ਮੱਖਣ ਦਾ ਦੁੱਧ * ਬਾਜਰਾ ਰਾਬ * ਮਸਾਲਾ ਚਾਚ * ਮੱਖਣੀਆ ਲੱਸੀ * ਬੇਲ ਜੂਸ * ਸ਼ਿਕੰਜੀ * ਗੁਲਾਬ ਸ਼ਰਬਤ == ਸਨੈਕਸ == * ਕੱਦਕੇ ਸੇਵ * ਲਹਸੂਨ ਸੇਵ/ਨਮਕੀਨ * ਕਢੀ ਕਚੋਰੀ * ਮੇਥੀ ਮਥਰੀ * ਬੀਕਾਨੇਰੀ ਭੁਜੀਆ == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category inline|Cuisine of Rajasthan}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਖਾਣਾ]] sfwyydhovhjtfdjb0yomrr6m25ekuix 0 154538 854451 837332 2026-11-12T03:07:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854451 wikitext text/x-wiki '''ਭਟਨੇਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ''' [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਹੈ, ਲਗਭਗ 419 ਈ&nbsp;ਪੁਰਾਣੇ [[ਮੁਲਤਾਨ]] - [[ਦਿੱਲੀ]] ਰੂਟ ਦੇ ਨਾਲ [[ਜੈਪੁਰ]] ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ 230 ਕਿਲੋਮੀਟਰ&nbsp;ਬੀਕਾਨੇਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਕਿ.ਮੀ. ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਭਟਨੇਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਭਾਟੀ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ"। 1700 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Hanumangarh (India) - Encyclopædia Britannica |url=http://britannica.com/EBchecked/topic/254654/Hanumangarh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106175242/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/254654/Hanumangarh |archive-date=6 January 2015 |access-date=2014-01-29 |publisher=Britannica.com}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਭਾਟੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੂਪਤ ਦੁਆਰਾ 255 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 285 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-10-05 |title=भटनेर दुर्ग: हिन्दुस्तान का सबसे पुराना और मजबूत किला, रजिया सुल्तान भी रही थी यहां कैद, PHOTOS |url=https://hindi.news18.com/photogallery/rajasthan/hanumangarh-bhatner-durg-this-is-the-oldest-and-strongest-fort-in-india-see-the-specialty-of-the-fort-in-photos-rjsr-3281625-page-2.html |access-date=2022-01-14 |website=News18India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114183000/https://hindi.news18.com/photogallery/rajasthan/hanumangarh-bhatner-durg-this-is-the-oldest-and-strongest-fort-in-india-see-the-specialty-of-the-fort-in-photos-rjsr-3281625-page-2.html |archive-date=2022-01-14 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-04-07 |title=1700 साल पुराना भारत का वो किला, जिसपर हुए हैं सबसे ज्यादा बार आक्रमण |url=https://www.amarujala.com/bizarre-news/ancient-forts-in-india-bhatner-fort-also-known-as-hanumangarh-fort-in-rajasthan |access-date=2022-01-14 |website=Amar Ujala}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-08-07 |title=हिन्दुस्तान के इस किले पर हुए हैं सबसे ज्यादा बार आक्रमण, 1700 साल पुराना है इस दुर्ग का इतिहास |url=https://www.tv9hindi.com/odd-news/some-interesting-facts-about-hanumangarh-bhatner-which-is-oldest-and-strongest-fort-770456.html |access-date=2022-01-14 |website=Tv9hindi.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-04-08 |title=1700 year old fort of India, which has been attacked the most |url=https://english.newstracklive.com/news/ancient-forts-in-india-bhatner-fort-also-known-as-hanumangarh-fort-in-rajasthan-sc108-nu910-ta910-ta277-1083291-1.html |access-date=2022-01-14 |website=News Track}}</ref> ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ ਜੋ ਭਟਨੇਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਕਿਲਾ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, 52 [[ਵਿੱਘਾ|ਵਿੱਘੇ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ [[ਸਮਾਂਤਰ ਚਤੁਰਭੁਜ|ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਭੁਜ]] ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਬੁਰਜ ਹਨ। ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਸਲੇਟੀ ਮਾਲ (ਲਗਭਗ 1100-800 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ) ਅਤੇ ਰੰਗ-ਮਹਿਲ ਵੇਅਰ (ਪਹਿਲੀ-ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ) ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਖੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਰ ਸੂਰੀ (ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ, ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੇ [[ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ]] ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ), [[ਗ਼ਿਆਸੁੱਦੀਨ ਬਲਬਨ|ਬਲਬਨ]] (ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ) ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਜਾਂ ਭਤੀਜਾ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। . ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਅਤੇ ਭਟਨੇਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1391 ਵਿੱਚ ਭੱਟੀ ਰਾਜਾ ਰਾਓ ਦੂਲਚੰਦ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਭਟਨੇਰ ਨੂੰ [[ਤੈਮੂਰ]] ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। "ਤੁਜ਼ੁਕ-ਏ-ਤਿਮੂਰੀ" (ਤੈਮੂਰ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=History&#124;Hanumangarh Rajasthan,Hanumangarh-Rajasthan |url=https://hanumangarh.rajasthan.gov.in/content/raj/hanumangarh/en/about-hanumangarh/history.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210313074832/https://hanumangarh.rajasthan.gov.in/content/raj/hanumangarh/en/about-hanumangarh/history.html |archive-date=13 March 2021 |access-date=5 December 2021}}</ref> 1398 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ, [[ਤੈਮੂਰ|ਤੈਮੂਰ ਨੇ]] ਆਪਣੀ 150,000 ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੌਜ ਵਿੱਚੋਂ 10,000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਟਨੇਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਸਨੇ ਭਟਨੇਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। [[ਅਕਬਰ]] ਮਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ "ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ 1527 ਤੱਕ ਭਾਟੀਆਂ, ਜੋਹੀਆਂ ਅਤੇ ਛੈਲਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਓ ਜੇਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਦੋ ਵਾਰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚਯਾਲਾਂ ਅਤੇ [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ [[ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਗੋਰੀ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ]] ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀ ਗਈ ਤਰੈਣ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਤਲਵਾੜਾ ਝੀਲ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੈਰੀਕੇਡ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1805 ਵਿੱਚ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਣਨ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ।<ref name=":0" /> ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਤ ਦਾ ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੀ (ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ [[ਹਨੂੰਮਾਨ]] ਦੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਭਟਨੇਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਰੱਖਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> * [https://web.archive.org/web/20160303221752/http://asijaipurcircle.com/bhatner_fort_hanumangarh.php ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ] * * {{Citation |last=Sudhir Ranjan Das |title=An Approach to Indian Archaeology, Volume 1 |url=https://books.google.com/books?id=C4tRAQAAIAAJ&q=Bhatner |year=1972 |publisher=Pilgrim Publishers |quote=The well-known medieval Bhatner fort, near Hanumangarh, actually stands on a high mound, the lower levels of which revealed prehistoric remains. Four miles to the east of Hanumangarh, the Bhadrakali mound rises up to a height of 43 ft.}} * https://web.archive.org/web/20090505194825/http://hanumangarh.nic.in/places_of_interest.html [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ]] e7hux8ml8za6i3t8o6f6l5so48qvnek 0 154998 854499 726339 2026-11-12T08:36:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854499 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੂਨ ਬੈਨਰਜੀ | image = | other_names = ਮਹੂਆ | birth_date = | birth_place = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | television = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੂਨਮੂਨ ਬੈਨਰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Moonmoon Banerjee'''), ਜਿਸਨੂੰ ਮਹੂਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਲਈ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਬਣ ''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੇ'' ਵਿੱਚ ਸੰਪਦਾ ਬਾਸੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=RavePad |title=Moon Banerjee, who essayed the role of Sam in Kasautii Zindagii Kay - Namak Haraam Images, Pictures, Photos, Icons and Wallpapers: Ravepad - the place to rave about anything and everything! |url=http://ravepad.com/page/namak-haraam/images/view/9491001/Moon-Banerjee-who-essayed-the-role-of-Sam-in-Kasautii-Zindagii-K |access-date=19 April 2016 |website=ravepad.com |archive-date=23 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204647/http://ravepad.com/page/namak-haraam/images/view/9491001/Moon-Banerjee-who-essayed-the-role-of-Sam-in-Kasautii-Zindagii-K |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਸਸੁਰਾਲ ਗੇਂਦਾ ਫੂਲ ਤੋਂ ਪੰਨਾ, [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਰਾਹੀਂ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਲਈ ''ਕੁਛ ਰੰਗ ਪਿਆਰ ਕੇ ਐਸੇ ਭੀ''<ref>{{Cite web |title=Moon Banerrjee to play Ssharad Malhotra’s mother on ‘Musakaan’ - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/moon-banerrjee-to-play-ssharad-malhotras-mother-on-musakaan/articleshow/66096123.cms |access-date=27 August 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=When one thing doesn't work out, there is always something better in store for me: Moon Banerrjee - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/when-one-thing-doesnt-work-out-there-is-always-something-better-in-store-for-me-moon-banerrjee/articleshow/84370957.cms |access-date=27 August 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=I am the Bengali language teacher on the set: Moon Banerjee of Kucch Rang Pyar Ke - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/i-am-the-bengali-language-teacher-on-the-set-moon-banerjee-of-kucch-rang-pyar-ke/articleshow/53383337.cms |access-date=27 August 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾ ਬੋਸ ਅਤੇ ''ਏਕ ਥਾ ਰਾਜਾ ਏਕ ਥੀ ਰਾਣੀ'' ਵਿੱਚ ਦਮਯੰਤੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Bollywood Helpline |url=http://bollywoodhelpline.com/news-gossips/telly-buzz/beyond-dreams-production-ropes-in-moon-banerjee-for-its-next-on-sony-tv/33912 |access-date= |website= |publisher= |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302174437/https://www.bollywoodhelpline.com/news-gossips/telly-buzz/beyond-dreams-production-ropes-in-moon-banerjee-for-its-next-on-sony-tv/33912 |url-status=dead }}</ref> ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ''ਮੁਸਕਾਨ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗਾਇਤਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |last=Team |first=Tellychakkar |title=Meet Moon Banerjee... TV's 'newest' mom |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/meet-moon-banerjee-tvs-newest-mom-150719 |access-date=19 April 2016 |website=Tellychakkar.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 April 2020 |title=Moon Banerrjee Birthday: From Kasautii Zindagii Kay to Muskaan, 5 Roles Of The TV Actress That Left An Impression On Us! {{!}} 📺 LatestLY |url=https://www.latestly.com/entertainment/tv/moon-banerrjee-birthday-from-kasautii-zindagii-kay-to-muskaan-5-roles-of-the-tv-actress-that-left-an-impression-on-us-1700961.html |access-date=27 August 2021 |website=LatestLY |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827160542/https://www.latestly.com/entertainment/tv/moon-banerrjee-birthday-from-kasautii-zindagii-kay-to-muskaan-5-roles-of-the-tv-actress-that-left-an-impression-on-us-1700961.html |archive-date=27 ਅਗਸਤ 2021 |url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ ਮੁਸਕੁਰਾਣੇ ਕੀ ਵਜਹ ਤੁਮ ਹੋ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਰਾਵਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੂਨਮੂਨ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੀਰਜ ਸ਼ਰਮਾ<ref>{{Cite web |last=Team |first=Tellychakkar |title=Moon Banerjee gets hitched |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/moon-banerjee-gets-hitched |access-date=19 April 2016 |website=Tellychakkar.com}}</ref> ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਰੁਮੀਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Team |first=Tellychakkar |title=Meet Moon Banerjee... TV's 'newest' mom |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/meet-moon-banerjee-tvs-newest-mom-150719 |access-date=19 April 2016 |website=Tellychakkar.com}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਮੂਵੀ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਅੱਖਰ |- | 2004 | ''ਯਗਨਾਮ'' | ਤੇਲਗੂ | ਸੈਲਜਾ |- |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਦਿਖਾਓ ! ਭੂਮਿਕਾ |- | 1997 | ''ਸੈਟਰਡੇ ਸਸਪੈਂਸ'' - ਡੁਪਲੀਕੇਟ | ਨੇਹਾ (ਐਪੀਸੋਡ 11) |- | rowspan="2" | 1998-1999 | ''ਚਸ਼ਮੇ ਬਦਦੂਰ'' | ਸ਼ਾਂਤਾ |- | ਦਰਾਰ | ਮੂਨਮੂਨ |- | 1999-2000 | ''ਅਭਿਮਾਨ'' | ਕਜਰੀ |- | 2000-2001 | ਮੀਠੀ ਮੀਠੀ ਬਾਤੀਂ | |- | rowspan="2" | 2001-2002 | ''ਕੁਸੁਮ'' | ਰੁਹੀ ਕਪੂਰ |- | ਇਕ ਟੁਕੜਾ ਚੰਦ ਕਾ | ਰਿਤੂ |- | rowspan="2" | 2002-2003 | ''ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਦੁਆਇਂ ਲੇਤਿ ਜਾ'' | ਸ਼ੀਤਲ |- | ''ਕਮਾਲ'' | ਸ਼ਾਇਨਾ ਬੋਸ |- | 2003 | ''ਆਵਾਜ਼ - ਦਿਲ ਸੇ ਦਿਲ ਤਕ'' | ਰਿਤਿਕਾ ਭਾਸਕਰ ਗੁਪਤਾ |- | 2004 | ''ਰੂਹ'' | ਸੁਚੇਤਾ (ਐਪੀਸੋਡ 3) |- | rowspan="2" | 2005 | ''ਆਹਤ'' | ਨੇਹਾ |- | ''ਰੂਹ'' | ਪ੍ਰਿਆ (ਐਪੀਸੋਡ 29) |- | 2005-2007 | ''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈ'' | ਸੰਪਦਾ ਅਨੁਰਾਗ ਬਾਸੂ |- | 2006 | ''ਕਿਉਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਬਿ ਬਹੁ ਥੀ'' | ਸ਼ਰਧਾ ਅੰਸ਼ ਵਿਰਾਨੀ |- | 2006-2007 | ''ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕੀ ਡੋਰ'' | ਏਸੀਪੀ ਨੇਹਾ |- | 2010-2011 | ''ਸਸੁਰਾਲ ਗੇਂਦਾ ਫੂਲ'' | ਪੰਨਾ ਕਸ਼ਯਪ/ਪੰਨਾ ਰੌਣਕ ਸ਼ਰਮਾ |- | 2015-2016 | ''ਏਕ ਥਾ ਰਾਜਾ ਏਕ ਥੀ ਰਾਣੀ'' | ਸੇਠਾਨੀ ਦਮਯੰਤੀ ਦੇਵੀ |- | 2016–2017 | ''ਕੁਛ ਰੰਗ ਪਿਆਰ ਕੇ ਐਸੇ ਭੀ'' <ref>{{Cite web |last=Bose |first=Ishani |date=1 September 2017 |title=Kuch Rang Pyaar Ke Aise Bhi To Return By Month End? |url=https://www.india.com/entertainment/actress-moon-banerjee-made-these-3-revelations-of-the-second-season-of-the-show-read-exclusive-2442232/ |access-date=27 August 2021 |website=India News, Breaking News {{!}} India.com |language=en}}</ref> | ਆਸ਼ਾ ਬਿਜੋਏ ਬੋਸ |- | 2018-2020 | ''ਮੁਸਕਾਨ'' | ਗਾਇਤਰੀ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ |- | 2022 | ''ਮੁਸਕੁਰਾਣੇ ਕੀ ਵਜਹ ਤੁਮ ਹੋ'' | ਉਮਾ ਰਾਵਤ |- | 2023–ਮੌਜੂਦਾ | ''ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ ॥'' | ਸੰਧਿਆ ਗਜੇਂਦਰ ਓਸਵਾਲ |- |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r09wvrx7yaep2dsc898h90k2vk83byb 0 155191 854367 836100 2026-11-11T17:35:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854367 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Neelakshi_Singh.jpg|thumb| ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਸਿੰਘ]] '''ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Neelakshi Singh;''' ਜਨਮ 17 ਮਾਰਚ 1978) ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਲੇਖਕ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ]] ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ, ਕਲਿੰਗਾ ਬੁੱਕ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2021<ref>{{Cite web |title=Neelakshi Singh |url=https://kalingaliteraryfestival.com/speakers/neelakshi-singh/}}</ref> ਅਤੇ ਵੈਲੀ ਆਫ ਵਰਡਸ ਅਵਾਰਡ 2022<ref>{{Cite web |title=Winners of the 'Valley of Words' Book Awards Announced |url=https://thewire.in/books/winners-of-the-valley-of-words-book-awards-announced}}</ref> ਜਿੱਤਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਮਾਰਚ 1978 ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਹਾਜੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ [[ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। == ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ == ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਪਰਿੰਦੇ ਕਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਸਾ ਕੁੱਝ" ਅਤੇ "ਜਿੰਕੀ ਮੁੱਠੀਆਂ ਮੇਂ ਸੁਰਖ ਥਾ" ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਸਲਾਹਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bharatiya Jnanpith |url=http://www.jnanpith.net/book/parinde-ka-intzaar-sa-kuchh |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221210947/http://www.jnanpith.net/book/parinde-ka-intzaar-sa-kuchh |archive-date=21 February 2015 |access-date=21 February 2015}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਰਿੰਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ ਕਹਾਣੀ ਸਮਕਾਲੀ [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ "ਖੇਲਾ" ਇੱਕ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸੱਤਾ ਦੇ ਢਾਂਚੇ, ਤੇਲ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ''ਖੇਲਾ ਨੇ'' ਸਾਲ 2021 ਦੀ ਕੇਐਲਐਫ ਕਿਤਾਬ, ਪ੍ਰੋ ਓਪੀ ਮਾਲਵੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇਵੀ ਸਨਮਾਨ 2021 ਅਤੇ ਵੈਲੀ ਆਫ਼ ਵਰਡਜ਼ ਅਵਾਰਡ 2022 ਜਿੱਤੇ। ਉਸ ਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਸਿਰਲੇਖ- "ਹੁਕੁਮ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਇਕਾ ਖੋਤਾ" ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸੇਤੂ ਪਾਂਡੂਲਿਪੀ ਸਨਮਾਨ 2022 ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=शर्मा |first=श्रीराम |date=2022-11-03 |title=पहला 'सेतु पाण्डुलिपि पुरस्कार' नीलाक्षी सिंह को, 'हुकूम देश का इक्का खोटा' के लिए मिलेगा सम्मान |url=https://hindi.news18.com/news/literature/first-setu-pandulipi-puraskar-to-nilakshi-singh-for-her-manuscript-hukum-desh-ka-ekka-khota-4839203.html |url-status=dead |access-date=2022-12-24 |website=hindi.news18.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224084038/https://hindi.news18.com/news/literature/first-setu-pandulipi-puraskar-to-nilakshi-singh-for-her-manuscript-hukum-desh-ka-ekka-khota-4839203.html |archive-date=2022-12-24 }}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * ਖੇਲਾ (ਨਾਵਲ)<ref>{{Cite web |url=https://www.setuprakashan.com/product/khela-paperback/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2023-03-03 |archive-date=2021-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218190932/http://setuprakashan.com/product/khela-paperback/ |url-status=dead }}</ref> * ਪਰਿੰਦੇ ਕਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਸਾ ਕੁਛ<ref>{{Cite book|url=http://www.jnanpith.net/book/parinde-ka-intzaar-sa-kuchh|title=Parinde Ka Intzaar Sa kuchh|last=SINGH|first=NEELKSHI|publisher=Bhartiya Jnanpith|year=2006|isbn=81-263-1179-7|page=198|access-date=21 February 2015|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221210947/http://www.jnanpith.net/book/parinde-ka-intzaar-sa-kuchh|url-status=dead}}</ref> * ਪਰਿੰਦੇ ਕਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਸਾ ਕੁਛ (ਏਕ ਕਿਤਾਬ ਏਕ ਕਹਾਨੀ ਸੀਰੀਜ਼)<ref>{{Cite book|url=http://www.harpercollins.co.in/BookDetail.asp?Book_Code=3038|title=Parindey ka intezaar Sa Kuchh|last=Singh|first=Neelakshi|date=8 March 2010|publisher=Harper Collins India Original|isbn=9788172239565|access-date=3 ਮਾਰਚ 2023|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924025016/http://www.harpercollins.co.in/BookDetail.asp?Book_Code=3038|url-status=dead}}</ref> * ਸ਼ੁੱਧੀ ਪੱਤਰ (ਨਾਵਲ)<ref>{{Cite book|url=http://www.jnanpith.net/book/shuddhi-patra|title=SHUDDHI PATRA|last=SINGH|first=NEELAKSHI|publisher=BHARTIYA JNANPITH|year=2007|isbn=978-81-263-1632-8|page=192|access-date=21 February 2015|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221211630/http://www.jnanpith.net/book/shuddhi-patra|url-status=dead}}</ref> * ਜਿਨਕੀ ਮੁਠਿਯੋ ਮੇਂ ਸੁਰਖਾ ਥਾ<ref>{{Cite book|url=http://www.hindibook.com/index.php?p=sr&Uc=HB-37344|title=Jinki Mutthiyon Mein Surakh Tha|last=SINGH|first=NILAKSHI|publisher=Bhartiya Jnanpith|year=2012|isbn=978-9326350044|page=174|access-date=21 February 2015}}</ref> * ਜਿਸੇ ਜਹਾਂ ਨਹੀ ਹੋਣਾ ਥਾ<ref>{{Cite book|url=http://www.hindibook.com/index.php?p=sr&Uc=HB-401912|title=Jise Jahan Nahin Hona Tha|last=SINGH|first=NILAKSHI|publisher=Sahitya Bhandar|year=2014|isbn=978-8177793130|page=134|access-date=21 February 2015}}</ref> * ਇਬਤਿਦਾ ਕੇ ਆਗੇ ਖਲੀ ਹੀ * ਹੁਕਮ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਇਕਾ ਖੋਟਾ<ref>{{Cite web |date=2022-12-24 |title=HUKUM DESH KA IKKA KHOTA |url=https://www.setuprakashan.com/book.php?id=9789395160896 |url-status=live |access-date=2022-12-24 |website=www.setuprakashan.com/}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ == ਉਹ NHK, ਜਾਪਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਸ਼ਵੇਤਾ ਮਰਚੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ "ਥਰੂ ਦਿ ਆਈਜ਼ ਆਫ਼ ਵਰਡਜ਼"<ref>{{Cite web |last=Merchant |first=Shweta |title=Through the Eyes of Words |url=http://pf.nhk-ep.co.jp/detail/1328 |access-date=21 February 2015}}</ref> ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == * 2022- ਵੈਲੀ ਆਫ਼ ਵਰਡਜ਼ ਅਵਾਰਡ 2022- ਖੇਲਾ ਨਾਵਲ<ref>{{Cite web |date=October 2022 |title=Valley of Words announces winners of PFC-VoW Book Awards |url=http://www.millenniumpost.in/nation/valley-of-words-announces-winners-of-pfc-vow-book-awards-494610}}</ref> * 2021- ਕਲਿੰਗਾ ਬੁੱਕ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ 2021- ਖੇਲਾ ਨਾਵਲ<ref>{{Cite web |date=9 September 2021 |title=Kalinga Literary Festival (KLF) Book Awards 2020-21 announced |url=https://indiaeducationdiary.in/kalinga-literary-festival-klf-book-awards-2020-21-announced/ |access-date=3 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008160002/https://indiaeducationdiary.in/kalinga-literary-festival-klf-book-awards-2020-21-announced/ |url-status=dead }}</ref> * 2021-ਪ੍ਰੋ. ਓ.ਪੀ. ਮਾਲਵੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇਵੀ ਸਨਮਾਨ 2021- ਖੇਲਾ ਨਾਵਲ<ref>{{Cite web |title='प्रो. ओपी मालवीय एवं भारती देवी स्मृति सम्मान' से नवाजी गईं कथा लेखिका ममता कालिया और नीलाक्षी सिंह |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/allahabad/fiction-writers-mamta-kalia-and-neelakshi-singh-got-prof-op-malviya-and-bharati-devi-memorial-award}}</ref> * 2002- ਰਮਾਕਾਂਤ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2004– ਕਥਾ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Katha |url=http://www.katha.org/translation-awards.html |access-date=21 February 2015 |archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305040122/http://katha.org/translation-awards.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Katha &#124; Publishing |url=http://www.katha.org/site/media-centre/publishing-media-kit/publishing |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222095038/http://www.katha.org/site/media-centre/publishing-media-kit/publishing |archive-date=22 February 2015 |access-date=22 February 2015}}</ref> * 2004– ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/11/02/stories/2004110207711100.htm|title=Akademi asked to continue nurturing literature|last=Singh|first=Neelakshi|date=2 November 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=21 February 2015|archive-url=https://archive.today/20150221174032/http://www.thehindu.com/2004/11/02/stories/2004110207711100.htm|archive-date=21 February 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=4653|title=Sahitya Akademi should review policies, practices and approaches to optimise benefits of globalization to Indian writers: Reddy|last=SINGH|first=NEELAKSHI|date=1 November 2004|access-date=21 February 2015|publisher=Press Information Bureau, Government of India|agency=Ministry of Culture}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/nov022004/n5.asp|title=Sahitya Akademi has enriched democracy: PM|last=SINGH|first=NEELAKSHI|date=2 November 2004|access-date=21 February 2015|publisher=Deccan Herald|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221195440/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/nov022004/n5.asp|url-status=dead}}</ref> * ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2005<ref>[https://www.bbc.com/hindi/entertainment/story/2006/09/060916%20bhojpuri%20samman https://www.bbc.com/hindi/entertainment/story/2006/09/060916 bhojpuri samman]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]] des5hht8suxjmrr6zysve64cn1p7dbk 0 156787 854520 846470 2026-11-12T11:35:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854520 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਰਾਗਿਨੀ ਸ਼ੰਕਰ | image = Ragini Shankar Violin.jpg | caption = ਰਾਗਿਨੀ ਸ਼ੰਕਰ ਥੀਏਟਰ ਡੇ ਲਾ ਵਿਲੇ, ਪੈਰਿਸ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ | birth_name = | alias = | birth_place = [[ਵਾਰਾਨਸੀ]], ਭਾਰਤ | genre = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਜੈਜ਼ | occupation = ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ | instrument = ਵਾਇਲਨ | years_active = | website = {{URL|www.raginishankar.com}} }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਗਿਨੀ ਸ਼ੰਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ragini Shankar''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਲਨਵਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਡਾ. [[ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ੰਕਰ]]<ref>{{Citation |title=Sangeeta Shankar - The Legacy Continues |url=http://www.sangeetashankar.com/legacy.html |access-date=2023-03-11 |archive-date=2015-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150411080822/http://www.sangeetashankar.com/legacy.html |url-status=dead }}</ref> ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਡਾ. ਐਨ. ਰਾਜਮ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ।<ref>[[N. Rajam]]</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Official Website">{{Citation |title=Ragini Shankar's official website |url=http://www.raginishankar.com}}</ref> ਉਹ ''ਗਯਾਕੀ ਅੰਗ'' ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Meet Dr Sangeeta Shankar and her daughters Ragini and Nandini Shankar, who weave magic with their violins |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/meet-dr-sangeeta-shankar-and-her-daughters-ragini-and-nandini-shankar-who-weave-magic-with-their-violins/articleshow/63848448.cms |access-date=2020-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223103615/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/meet-dr-sangeeta-shankar-and-her-daughters-ragini-and-nandini-shankar-who-weave-magic-with-their-violins/articleshow/63848448.cms |archive-date=2020-02-23 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਕਾਰ [[ਇਰਸ਼ਾਦ ਕਾਮਿਲ]] ਦੇ ਦ ਇੰਕ ਬੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/rahman-launches-irshad-kamil-s-ink-band-music-series-118032100608_1.html|title=Rahman launches Irshad Kamil's INK Band music series|date=21 March 2018|work=Business Standard India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aise Na Dekho (Extended Version) &#124; &#124; the Ink Band by Irshad Kamil &#124; Season 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5UEaguxxOas |website=[[YouTube]]}}</ref> ਉਹ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਥੀਏਰੀ ਪੇਕੋ<ref>{{Cite web |title=Ensemble Variances - Sangâta |url=http://www.ensemblevariances.com/en/projects/sangata.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030205828/http://www.ensemblevariances.com/en/projects/sangata.html |archive-date=2018-10-30 |website=www.ensemblevariances.com}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ''ਲੇ ਮੋਂਡੇ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/musiques/article/2018/03/30/sangata-le-nouveau-raga-occidental-de-thierry-pecou_5278768_1654986.html|title=" Sangâta ", le nouveau râga occidental de Thierry Pécou|date=30 March 2018|work=Le Monde.fr}}</ref> ਉਸਦੇ ਹਾਲੀਆ ਸਹਿਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ inStrings, ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਫਿਊਜ਼ਨ ਬੈਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Indika: InStrings &#124; Milapfest |url=https://www.milapfest.com/events/indika-instrings/ |access-date=2023-03-11 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927173659/https://www.milapfest.com/events/indika-instrings/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ Google<ref>{{Cite web |title=Talks at Google &#124; Google |url=https://www.youtube.com/watch?v=ntaV_Zg4Ths |website=[[YouTube]]}}</ref> ਅਤੇ Tedx<ref>{{Cite web |title=TEDxGCEK &#124; TED |url=https://www.ted.com/tedx/events/29734}}</ref> ਦੇ ਟਾਕਸ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਆਦਿਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਕਲਾ ਕਿਰਨ ਅਵਾਰਡ, [[ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਬਿਰਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 2019<ref>{{Cite web |title=Aditya Birla Kala Kiran Award |url=http://www.sangitkalakendra.org/winners/KalaKiranPuraskar}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਵੈਂਕਈਆ ਨਾਇਡੂ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਯੰਗਿਸਤਾਨ, 2018<ref>{{Cite web |title=Dailyhunt |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/news24online-epaper-newsonline/jashn+e+youngistan+2018+honoured+violinsts+ragini+shankar+and+nandini+shankar-newsid-102297839}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dailyhunt |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/news24+english-epaper-newstwen/jashn+e+youngistan+2018+to+honour+ragini+shankar+and+nandini+shankar-newsid-102192204}}</ref> ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ, [[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]], 2012 ਦੁਆਰਾ ਜਯਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qnsp7s5drqy0nrrta72tomuudta8hni 0 157880 854399 846407 2026-11-11T21:03:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854399 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰਿਆ ਵਾਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਵਾਲ ਨੇ ਸਟਾਰ ਵਨ ਤੇ ''ਰੀਮਿਕਸ'' ਵਿੱਚ ਅਨਵੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ 'ਤੇ ''[[ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ|ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ]]'' ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਹ ਸਟਾਰ ਵਨ ਦੀ ਹਿੱਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ'' ਵਿੱਚ ਮੀਸ਼ਾ ਡੋਬਰਿਆਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਟਾਰ ਵਨ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ-ਅਧਾਰਤ ਸ਼ੋਅ''ਰੀਮਿਕਸ'' ਵਿੱਚ ਅੰਵੇਸ਼ਾ ਬੈਨਰਜੀ (ਪ੍ਰਿਆ ਵਾਲ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>"[https://web.archive.org/web/20070430154402/http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901630400.htm A new mix in Remix]", ''[[The Hindu]]'', 9 December 2005. Retrieved 24 November 2013</ref> ਲਾਲ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਟੌਮ ਬੁਆਏ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਅੰਵੇਸ਼ਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਆਸ਼ੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite web |date=26 August 2019 |title=The cast of Remix: Where are they now? |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/the-cast-of-remix-where-are-they-now-5937195/ |access-date=23 July 2020 |website=The Indian Express}}</ref> ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=23 December 2016 |title=Steering a new course |url=http://www.orissapost.com/steering-a-new-course/ |access-date=16 August 2018 |website=Orissa Post}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਈ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਜੀਤੇ ਹੈ ਜਿਸਕੇ ਲੀਏ'' ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ,<ref>Kulkarni, Reshma (2007) "[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-priya-remixed-again-1093278 Priya 'remixed' again]", ''Daily News and Analysis'', 27 April 2007. Retrieved 24 November 2013</ref> [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ (ਇੰਡੀਆ)]] 'ਤੇ ਡਾ. ਨਿਆਲਾ ਰਾਜਧਕਸ਼ਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ'', ਬਿੰਦਾਸ 'ਤੇ ''ਸੁਨ ਯਾਰ ਚਿਲ ਮਾਰ'',<ref name="MM">"[http://www.mumbaimirror.com/entertainment/tv/I-am-good-at-playing-a-tomboy-Priya-Wal/articleshow/16116674.cms I am good at playing a tomboy: Priya Wal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304115216/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/tv/I-am-good-at-playing-a-tomboy-Priya-Wal/articleshow/16116674.cms |date=2016-03-04 }}", ''[[Mumbai Mirror]]'', 9 April 2011. Retrieved 24 November 2013</ref> " ਯੈਸ ਬੌਸ " ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ। ਇਮਰਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''[[ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ|ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ]]'' ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਅਗਰਵਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name="MM" /><ref>"[https://web.archive.org/web/20131202223745/http://www.telegraphindia.com/1080625/jsp/entertainment/story_9457815.jsp Stage Fright]", ''[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]'' (Calcutta), 25 June 2008. Retrieved 24 November 2013</ref> 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਟਾਰ ਵਨ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਧਾਰਤ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ੋਅ, ''ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਣੀ'' ਵਿੱਚ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>Vazir, Varun (2011) "[https://web.archive.org/web/20130227055937/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/tv/29400364_1_tomboy-short-film-remix I am good at playing a tomboy: Priya Wal]", ''[[The Times of India]]'', 9 April 2011. Retrieved 24 November 2013</ref> ਉਹ ਰੀਆ ਓਬਰਾਏ ''ਤੁਮ ਦੇਨਾ ਸਾਥ ਮੇਰਾ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਨੀ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲਿਆ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ [ਵੀ] ਦੇ ਵੀ ਦ ਸੀਰੀਅਲ ਨਾਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਵੈੱਬਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ, ਇੱਕ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ]], ''ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਅਵੇਅਰਨੈਸ ਸੋਸਾਇਟੀ'' (CCAS) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 September 2013 |title=Telly Stars Join Hands Against Online Abuse |url=https://www.mid-day.com/articles/telly-stars-join-hands-against-online-abuse/231389 |access-date=26 July 2020 |publisher=Mid-day.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਸੀਮ ਸਾਬਿਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਓ ਮੇਰੀ ਜਾਨ" ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਟੀਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=26 May 2015 |title=PHOTOS: Gautam Rode, Sargun Mehta, Hiten Tejwani & many popular TV artists come together for a music video |url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-photos-gautam-rode-sargun-mehta-hiten-tejwani-many-popular-tv-artists-come-toget-5004308-PHO.html?seq=21 |publisher=daily.bhaskar.com |access-date=16 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=16 ਅਗਸਤ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816130144/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-photos-gautam-rode-sargun-mehta-hiten-tejwani-many-popular-tv-artists-come-toget-5004308-PHO.html?seq=21 |url-status=dead }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਐਂਡਟੀਵੀ ਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਬਰਖਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਸੁਕਿਰਤੀ ਕੰਦਪਾਲ|ਸੁਕੀਰਤੀ ਕੰਦਪਾਲ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ "ਕੋਈ ਕੁਛ ਕਰਦਾ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ" ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 August 2017 |title=Koi Kuch Karta Kyun Nahin - Part 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rE7h_QjdjWg |publisher=Priya Wal YouTube}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ੋਅ ''ਸੁਪਰ ਗਰਲਜ਼'' ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖੀ, ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਗਲੈਮਰ ਵਰਲਡ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਜੀਟੀਵੀ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=22 May 2016 |title=Super Girls on Gtv |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/tv/super-girls-gtv-1227556 |access-date=26 July 2020 |website=The Daily Star}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 April 2016 |title=Serial based on glamour world starts |url=https://www.observerbd.com/2016/04/19/147297.php |access-date=26 July 2020 |website=The Daily Observer |archive-date=26 ਜੁਲਾਈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726114221/https://www.observerbd.com/2016/04/19/147297.php |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਚੈਨਲ 'ਤੇ ''ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਿਸਡਵੈਂਚਰਜ਼'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=19 January 2017 |title=This is what Anvesha Banerjee from 'Remix' is upto now |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/this-is-what-anvesha-banerjee-from-remix-is-upto-now/articleshow/56663026.cms |website=The Times of India}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਕੰਮ ! ਨਤੀਜਾ |- | 2005 | ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ | ਤਾਜ਼ਾ ਨਵਾਂ ਚਿਹਰਾ (ਔਰਤ) | ਰੀਮਿਕਸ |ਜੈਤੂ |- | 2011 | ਕਲਾਕਰ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਪਿਆਰ ਕੀ ਯੇ ਏਕ ਕਹਾਨੀ |ਜੈਤੂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 3sv5j8mrs0ercujww0nbllgyducf9to 0 158399 854353 838900 2026-11-11T16:49:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854353 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Nithya Das | image = | caption = | birth_name = <!-- only if different than 'name' --> | birth_date = | birth_place = [[Calicut district|Calicut]], Kerala, India | death_date = | death_place = | occupation = Actress | spouse = Arvind Singh | children = 2<!-- # of children (e.g., 3); only list names of independently notable or particularly relevant children.--> | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] {{Cleanup infobox}} '''ਨਿਥਿਆ ਦਾਸ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਦਾਸ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=இவ்ளோ இளமையான அம்மா எங்கயாச்சும் இருக்காங்களா? 'கண்ணான கண்ணே' நித்யா தாஸ் |url=https://tamil.indianexpress.com/lifestyle/nithya-das-kannana-kanne-serial-sun-tv-serial-actress-nithya-das-232770/}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2001 ਵਿੱਚ ਥਾਹਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਈ ਪਰਾਕੁਮ ਥਾਲਿਕਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ee-parakkum-thalika-actress-nithya-das-dance-is-now-trending-on-social-media/articleshow/76247401.cms|title=Ee Parakkum Thalika actress Nithya Das' dance is now trending on social media - Times of India|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://theprimetime.in/what-happened-later-in-the-life-of-all-the-actresses-who-came-as-dileeps-heroine/|title=What happened later in the life of all the actresses who came as Dileep's heroine|date=17 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424185400/https://theprimetime.in/what-happened-later-in-the-life-of-all-the-actresses-who-came-as-dileeps-heroine/|archive-date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|access-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ''ਕੰਨਮਾਸ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਕਲਾਭਵਨ ਮਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਬਲੇਤਨ'', ''[[Choonda|ਚੁੰਡਾ]]'', ''ਹਿਰਦੈਥਿਲ ਸੂਕਸ਼ਿਕਨ'', ''ਨਾਗਰਮ'', ''ਸੂਰਿਆ ਕਿਰੀਦਮ'' ਅਤੇ ''ਨਰੀਮਨ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=മഞ്ഞ പുതച്ച കടുകുപാടങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ; യാത്രാവിശേഷങ്ങളുമായി നിത്യ ദാസ് |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/actress-nithya-das-punjab-travel-photos-451315/}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ, ਕੈਰਾਲੀ ਟੀਵੀ, ਸਨ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਜਯਾ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੱਲੀਮਣੀ'' ਰਾਹੀਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-das-to-make-her-comeback-to-the-malayalam-film-industry-with-the-film-pallimani/articleshow/88068523.cms|title=Nithya Das to make her comeback to the Malayalam film industry with the film 'Pallimani'|date=3 December 2021|work=The Times Of India|access-date=14 December 2021}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਿਥਿਆ ਦਾਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜਮਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਨਿਥਿਆ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰਵਿੰਦ ਫਲਾਈਟ ਦੇ ਕਰਿਊ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref name="mathrubhumi.chand.2017.07.25" /> ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref name="mathrubhumi.chand.2017.07.25" /><ref>{{Cite web |title=Mangalam-varika-6-May-2013 |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/86/26 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509011142/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/86/26 |archive-date=9 May 2013 |access-date=31 October 2013 |publisher=mangalamvarika.com}}</ref> ਉਹ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਚਲੇ ਗਏ।<ref name="mathrubhumi.chand.2017.07.25">{{Cite web |last=Chand |first=Veena |date=25 July 2017 |script-title=ml:ബസന്തി ഹാപ്പിയാണ്,16 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും!! |trans-title=Basanti is happy, even after 16 years!! |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/women/interview/actress-nithyadas-interview--1.2114466 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801110607/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/actress-nithyadas-interview--1.2114466 |archive-date=1 August 2017 |website=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 June 2007 |title=Marriage registration of actress declined |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/june-07-04/27-06-07-nithya-das.html |access-date=5 September 2019 |publisher=behindwoods.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 June 2020 |title=Chiranjeevi Sarja and Meghana were expecting their first baby - Malayalam News |url=https://www.indiaglitz.com/actress-nithya-das-dance-video-with-daughter-viral-malayalam-news-262277 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" |+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 2001 | ''ਈ ਪਾਰਕੁਮ ਥਲਿਕਾ'' <ref>{{Cite web |title=Ee Parakkum Thalika |url=http://www.seventymm.com/Movie/Ee_Parakkum_Thalika/17036/Profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716043601/http://www.seventymm.com/Movie/Ee_Parakkum_Thalika/17036/Profile |archive-date=16 July 2011}}</ref> | ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ/ਬਸੰਤੀ | ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵਾਂ ਚਿਹਰਾ (ਮਹਿਲਾ) |- | 2001 | ''ਨਰੀਮਨ'' | ਸਰੁਤੀ | |- | 2002 | ''ਕਨਮਾਸ਼ੀ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਸੇਤੁਲਕਸ਼ਮੀ/ਕਨਮਾਸ਼ੀ | |- | 2002 | ''ਕੁੰਜੀਕੂਨਨ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪਤਨੀ | ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | 2003 | ''ਬਲੇਟਨ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਦੇਵਕੀ | |- | 2003 | ''ਵਰੁਮ ਵਰੁਣੁ ਵਣੁ ॥'' | ਪੋਡੀਮੋਲ | |- | 2003 | ''ਚੌਂਦਾ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਅਨੀਤਾ | |- | 2004 | ''ਕਢਵਸੇਸ਼ਨ'' <ref>{{Cite web |title=കഥാവശേഷൻ |url=https://m3db.com/film/kathavaseshan-epilogue-life-lived}}</ref> | ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ | |- | 2004 | ''ਮਰਾਠਾ ਨਾਡੂ'' | ਸ਼ਾਹੀਨਾ | |- | 2004 | ''ਆਜ਼ਾਦੀ'' | ਸ਼ਾਲਿਨੀ | |- | 2005 | ''ਹਦਯਥਿਲ ਸੂਕ੍ਸ਼ਿਕਂ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਨੰਦਿਤਾ | |- | 2005 | ''ਪੋਨ ਮੇਗਲਾਈ'' <ref>{{Cite web |date=9 February 2006 |title=Glamour for Nityadas too |url=https://www.indiaglitz.com/glamour-for-nityadas-too-tamil-news-20304 |access-date=5 September 2019 |publisher=indiaglitz.com |archive-date=4 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904195745/https://www.indiaglitz.com/glamour-for-nityadas-too-tamil-news-20304 |url-status=dead }}</ref> | ਮੇਖਲਾ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਡੈਬਿਊ |- | 2005 | ''ਅਮਲਾਪੁਰਮ ਤੋਂ 123''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਅਸਵਿਨੀ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਡੈਬਿਊ |- | 2006 | ''ਮਾਨਥੋਦੁ ਮਝਾਈਕਲਮ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਸਤਿਆ | ਤਾਮਿਲ |- | 2007 | ''ਨਗਰਮ'' | ਪੁਨਕੋਡੀ | |- | 2007 | ''ਸੂਰ੍ਯਾ ਕਿਰੀਦਮ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਉਰਮਿਲਾ | |- | 2023 | ''ਪੱਲਿਮਣੀ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}} | ਅਵੰਤਿਕਾ | 15 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਿਸ ਆਓ। |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable" |+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਚੈਨਲ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾ |- | 2007 | ''ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੱਪਨਮ ਵਾਵਰੁਮ'' | ਆਇਸ਼ਾ | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="2" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2008 | ''ਮਾਨਾਪੁਰੁਥਮ'' | ਮਾਇਆ | ਕੈਰਾਲੀ ਟੀ.ਵੀ |- | 2009-2012 | ''ਇਧਾਯਾਮ'' | ਨੰਦਿਨੀ | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2010 | ''ਇੰਦਰਨੀਲਮ'' | ਗੀਤਾਂਜਲੀ/ਗੀਠੂ | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2012-2015 | ''ਭੈਰਵੀ ਅਵਿਗਲੁਕਃ ਪ੍ਰਿਯਮਾਨਵਲਃ'' | ਭੈਰਵੀ | rowspan="2" | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="3" | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2013 | ''ਕਾਟ੍ਰਿਨਿਲੇ ਵਰੁਮ ਗੀਤਮ੍'' | |- | 2014-2015 | ''ਅੱਕਾ'' | ਸੀਥਾ | ਜਯਾ ਟੀ.ਵੀ |- | 2016–2017 | ''ਓਟਾਚਿਲਾਂਬੂ'' <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/i-will-comeback-if-great-roles-come-my-way-nithya-das/articleshow/55870059.cms|title=I will comeback if great roles come my way : Nithya das - Times of India|work=The Times of India}}</ref> | ਸਿਆਮੰਡਕਮ/ਸੀਮੰਤਿਨੀ | ਮਜ਼੍ਹਵੀਲ ਮਨੋਰਮਾ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2018 | ''ਅਜ਼ਗੁ'' | ਐਸ਼ਵਰਿਆ | rowspan="3" | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="3" | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | 2020-2022 | ''ਕੰਨਨਾ ਕੰਨੇ'' | rowspan="2" | ਯਮੁਨਾ |- | rowspan="2" | 2021 | ''ਅੰਬੇ ਵਾ'' |- | ''ਚਿੰਤਨਕਾਲਮਾਨ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |} {| class="wikitable sortable" |+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਚੈਨਲ ! scope="col" | ਭਾਸ਼ਾ |- | 2017 | ''ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਮਾਤ੍ਰਭੂਮੀ ਨਿਊਜ਼ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2018–2019 | ''ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਭਾਰਤਮ੍'' | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="4" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | 2018 | ''ਐਨੀਜ਼ ਕਿਚਨ'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ |- | 2018 | ''ਆਨੰ ਆਨੰ ਮੂਨੰ ॥'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਮਜ਼੍ਹਵੀਲ ਮਨੋਰਮਾ |- | rowspan="2" | 2020 | ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਿਤਾਰੇ ਸੀਜ਼ਨ 2'' | ਜੱਜ | ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ |- | ''ਵਣਕਮ ਤਮੀਝਾ'' | ਮਹਿਮਾਨ | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ | rowspan="2" | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] |- | rowspan="3" | 2021 | ''ਵਡਾ ਦਾ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | ਸੂਰਜ ਸੰਗੀਤ |- | ''ਸਟਾਰ ਮੈਜਿਕ'' | rowspan="2" | ਸਲਾਹਕਾਰ | rowspan="3" | ਫੁੱਲ | rowspan="5" | [[ਮਲਿਆਲਮ]] |- | ''ਸੁਪਰ ਪਾਵਰ'' |- | 2022 | ''ਅਮਾਮਾਰੁਦੇ ਸਮਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਮੇਲਨਮ੍'' | ਮਹਿਮਾਨ |- | 2022 | ''ਲਾਲ ਚਟਾਈ'' | ਸਲਾਹਕਾਰ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ |- | 2022-2023 | ''Njanum Njanumentalum'' <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/njanum-entalum-judge-nithya-das-gains-laurels-for-her-statement-on-respecting-parents/articleshow/95143830.cms|title=Njanum Entalum: Judge Nithya das gains laurels for her statement on respecting parents|work=The Times of India}}</ref> | ਜੱਜ | ਜ਼ੀ ਕੇਰਲਮ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1522872}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Nithyadas&limit=10 Nithya Das at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003329/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Nithyadas&limit=10 |date=2016-03-04 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2rczpciq3dhtls7z9ggmpdea6fr0sy7 0 158548 854497 838262 2026-11-12T08:06:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854497 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = ''ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਾਣੀ''<ref name=DailyPakistan/> | birth_name = ਮੁਖਤਾਰ ਖਾਨੁਮ | birth_date = {{birth date|1901|7|12|df=y}} | birth_place = [[ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|1982|2|25|1901|7|12|df=yes}} | death_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | education = ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ | occupation = {{ ਗਾਇਕ | ਅਦਾਕਾਰਾ | ਨ੍ਰਿਤਕ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ}} | years_active = 1920 – 1982 | spouse = [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] (ਪਤੀ) | children = 1 | parents = ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ (ਪਿਤਾ) | relatives = [[ਫਰੀਦਾ ਖਾਨੁਮ]] (ਭੈਣ)<br/>[[ਸ਼ੀਬਾ ਹਸ਼ਨ]] (ਭਤੀਜੀ) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ।<ref name="HimalSouthasian2">{{cite web |date=26 March 2022 |title=Mallikas of yesteryear |url=https://www.himalmag.com/mallikas-of-yesteryear-music-queens-pakistan-2021 |website=Himal Southasian}}</ref><ref>{{cite book|title=Indian Horizons, Volume 53|website=New Delhi, Indian Council for Cultural Relations|page=55}}</ref> ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref name="DailyPakistan">{{cite web |date=28 April 2022 |title=فلمی و ادبی شخصیات کے سکینڈلز۔ ۔ ۔قسط نمبر356 |url=https://dailypakistan.com.pk/10-Feb-2018/729316 |website=Daily Pakistan |access-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127094241/https://dailypakistan.com.pk/10-Feb-2018/729316 |archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2024 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਹਠੀਲੀ ਦੁਲਹਨ, [[ਅਲੀ ਬਾਬਾ 40 ਚੋਰ|ਅਲੀ ਬਾਬਾ 40 ਚੋਰ,]] [[ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ|ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ,]] ਦਿਲ ਕੀ ਪਿਆਸ, ਆਖ ਕਾ ਨਸ਼ਾ, ਮੁਫਲਿਸ ਆਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਚਤਰਾ ਬਕਾਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|website=Oxford University Press|page=40}}</ref><ref name="HimalSouthasian3">{{cite web |date=26 March 2022 |title=Mallikas of yesteryear |url=https://www.himalmag.com/mallikas-of-yesteryear-music-queens-pakistan-2021 |website=Himal Southasian}}</ref> '''<big>ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ</big>''' ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਦਾ ਜਨਮ 1901 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਖਤਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ। ਮੁਖਤਾਰ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ [[ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ|ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ]] ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸਨੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ]] ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਉਸਤਾਦ [[ਮੀਆਂ ਮੇਹਰਬਾਨ ਖਾਂ]] ਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਤਾਦ [[ਆਸ਼ਿਕ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵੋਕਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਕਲਕੱਤਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਬੇਗਮ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਥੀਏਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1931 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ, ਦਿਲ ਕੀ ਪਿਆਸ, ਆਂਖ ਕਾ ਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੁਫਲਿਸ ਆਸ਼ਿਕ ਸਮੇਤ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੋਵਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਆਗ ਅਤੇ ਭੇਸ਼ਮ ਸਮੇਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite book|title=Indian Filmography: Silent & Hindi Films, 1897-1969|work=Bombay J. Udeshi|page=90}}</ref> [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)|ਨੂਰ ਜਹਾਂ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ।<ref>{{Cite book|title=DOUBLE X FACTOR|work=JAICO Publishing House|page=100}}</ref> ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ<ref>{{Cite web |date=12 July 2021 |title=Lahore a part of me |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556648-lahore-a-part-of-me-pran-nevile |website=The News International |access-date=21 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212211630/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556648-lahore-a-part-of-me-pran-nevile |archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead }}</ref><ref name="HimalSouthasian">{{Cite web |date=26 March 2022 |title=Mallikas of yesteryear |url=https://www.himalmag.com/mallikas-of-yesteryear-music-queens-pakistan-2021 |website=Himal Southasian}}</ref> ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਾਸਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |date=15 January 2022 |title=The history, art and performance of ghazal in Hindustani sangeet |url=https://dailytimes.com.pk/164447/history-art-performance-ghazal-hindustani-sangeet |website=Daily Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 June 2021 |title=Daagh and ghazal singing |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565086-daagh-ghazal-singing |website=The News International |access-date=21 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211125618/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565086-daagh-ghazal-singing |archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 December 2021 |title=Experimenting with ghazal |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/567916-experimenting-ghazal |website=The News International |access-date=21 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211125617/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/567916-experimenting-ghazal |archive-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead }}</ref> ਮੁਖਤਾਰ ਨੇ [[ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। <ref>{{Cite book|title=Lahore: A Musical Companion|work=Lahore : Baber Ali Foundation|page=23}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lahore: A Musical Companion|work=Lahore : Baber Ali Foundation|page=69}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lahore: A Musical Companion|work=Lahore : Baber Ali Foundation|page=70}}</ref> ਮੁਖ਼ਤਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗਾਇਕਾ ਨਸੀਮ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੁਖਤਾਰ ਨੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਖਤਾਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ [[ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ|ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ]] ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Let's know music & musical instruments of India|work=London ibs BOOKS|page=59}}</ref><ref name="HimalSouthasian"/><ref>{{Cite book|title=Bayād Jālib|work=Karācī, Pākistān : Pākistānī Adab Pablīkeshanz|page=1}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮੁਖਤਾਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ [[ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ|ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ]] ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ [[ਸ਼ੀਬਾ ਹਸਨ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref name="HimalSouthasian"/> == ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ == ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ 25 ਫਰਵਰੀ 1982 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=10 May 2022 |title=کلاسیکی گائیکی میں نام وَر مختار بیگم کی برسی |url=https://urdu.arynews.tv/death-anniversary-mukhtar-begum |website=ARY News}}</ref><ref>{{Cite book|title=Asiaweek, Volume 12, Issues 27-39|work=Asiaweek Limited|page=28}}</ref><ref name="HimalSouthasian"/> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! style="background:#B0C4DE;" |Year ! style="background:#B0C4DE;" |Film ! style="background:#B0C4DE;" |Language |- |1932 |''ਅਲੀ ਬਾਬਾ ੪੦ ਚੋਰ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1932 |''ਚਤਰਾ ਬਕਾਵਾਲੀ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1932 |''ਹਠੀਲੀ ਦੁਲਹਨ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1932 |''ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1932 |''ਇੰਦਰਸਭਾ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ<ref name="HimalSouthasian"/> |- |1932 |''Krishna Kant ki Wasiyat'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1932 |''ਮੁਫਲਿਸ ਅਸ਼ਿਕ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1932 |''ਸ਼੍ਰਵਨ ਕੁਮਾਰ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1933 |''ਆਂਖ ਕਾ ਨਸ਼ਾ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1933 |''ਔਰਤ ਕਾ ਪਿਆਰ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ<ref>{{Cite book|title=Urdu/Hindi : an artificial divide : evolution from African genes, Mesopotamian roots, and Indian culture|work=New York : Algora Pub|page=319}}</ref> |- |1933 |''ਚਿੰਤਾਮਨੀ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1933 |''ਨਲ ਦਮਿਅੰਤੀ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1933 |''ਰਾਮਾਇਣ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1934 |ਸੀਤਾ |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1935 |''ਦਿਲ ਕੀ ਪਿਆਸ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1935 |''ਮਜਨੂੰ 1935'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ<ref name="HimalSouthasian" /> |- |1936 |ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਆਗ |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1937 |''ਭੀਸ਼ਮ'' |ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ |- |1940 |''ਮਤਵਾਲੀ ਮੀਰਾ'' |ਪੰਜਾਬੀ<ref name="HimalSouthasian" /> |- |1941 |''ਚਤਰਾ ਬਕਾਵਲੀ'' |ਪੰਜਾਬੀ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDB name|0066830}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]] rnvgahrsvm3ja7d691xz6pn9ni5po2q 0 159715 854415 838840 2026-11-11T22:38:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854415 wikitext text/x-wiki '''ਫਰੀਦਾ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ''' (ਸੀ. 1937, ਮੇਰਠ - ਅਗਸਤ 2013, [[ਕਰਾਚੀ]]) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਸਿੱਦੀਕੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੇਰਠ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ [[ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਹ ਅਹਿਮਦ ਨੂਰਾਨੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Newspaper |first=the |date=2013-08-08 |title=Noorani’s sister dies |url=http://www.dawn.com/news/1034806 |access-date=2020-12-07 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸਿੱਦੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅੰਜੁਮਨ-ਏ-ਤਬਲੀਗ-ਏ-ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮਿਸ਼ਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Sister of Maulana Noorani dies – Business Recorder |url=https://fp.brecorder.com/2013/08/201308081218954/ |access-date=2020-12-07 |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਇਕਲੌਤੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਵੀ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title=The Council in question {{!}} Special Report {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/555971-council-of-islamic-ideology-cii-question |access-date=2020-12-07 |website=www.thenews.com.pk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195606/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/555971-council-of-islamic-ideology-cii-question |archive-date=2021-06-24 |url-status=dead }}</ref> == ਮੌਤ == ਅਗਸਤ 2013<ref name=":1" /><ref name=":0" /> 76 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] rajbphp5cpfbbvu8ofz2ix7fntw5gxy 0 160568 854358 835346 2026-11-11T17:01:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854358 wikitext text/x-wiki ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ '''ਨਿਰੂਪਮਾ ਪਾਂਡੇ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਬਿਹਾਰ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 25 ਮਈ 2011 ਨੂੰ 1015 ਵਜੇ (IST) 'ਤੇ [[ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-28/patna/29711945_1_mount-everest-nirupama-pandey-mt-everest|title=Nirupama first Bihari to scale Mount Everest|date=2011-06-28|work=[[The Times of India]]|access-date=2011-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120924124703/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-28/patna/29711945_1_mount-everest-nirupama-pandey-mt-everest|archive-date=2012-09-24}}</ref> ਨਿਰੂਪਮਾ ਫਲਾਈਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਫਲਾਈਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਜਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ|ਆਈਏਐਫ]] ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/173291/this-time-scaling-different-height.html|title=This time, scaling a different height - Deccan Herald|date=2011-07-02|access-date=2017-05-29}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਲੇਹ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਸਟੋਕ ਕਾਂਗੜੀ (6121 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਮਾਊਂਟ ਗੋਲਪ ਕਾਂਗੜੀ (6100 ਮੀਟਰ), ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਕਾਮੇਟ (7,757 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਮਾਊਂਟ ਅਭਿਗਾਮਿਨ (7357 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਸਾਸੇਰ ਕਾਂਗੜੀ I (7672 ਮੀਟਰ), ਮਾਊਂਟ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ (702) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖੇਤਰ), ਮਾਊਂਟ ਮਨੀਰੰਗ 6593 ਮੀਟਰ (ਹਿਮਾਚਲ ਖੇਤਰ) == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨਿਰੂਪਮਾ ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਜਨਮ ਸੀਵਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਾਮੋ ਜਲਾਲਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਉਮਾ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੇਸ ਵਾਡੀਆ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ, [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਤੋਂ [[ਕਾਮਰਸ]] ਅਤੇ ਫਾਈਨਾਂਸ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮ.ਬੀ.ਏ.]]<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/nirupama-first-bihari-to-scale-mt-everest/articleshow/9019465.cms|title=Nirupama first Bihari to scale Mt Everest {{!}} Patna News - Times of India|last=Jun 28|first=Kumod Verma / TNN / Updated|work=The Times of India|language=en}}</ref> ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਊਂਟੇਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਕੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110701/jsp/bihar/story_14180856.jsp|title=Mt Everest at her feet, achiever brings laurels to state|last=Keshav|first=Aarohi|date=2011-07-01|access-date=2011-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102174351/http://www.telegraphindia.com/1110701/jsp/bihar/story_14180856.jsp|archive-date=2 November 2012|publisher=Telegraphindia.com|location=Calcutta, India}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ, ਨਿਰੂਪਮਾ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਧੂਬਨੀ, [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿੱਚ ਬੇਨੀਪੱਟੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date= |title=Nirupama Pandey becomes first Bihari to climb Mount everest &#124; Bihar News |url=http://www.news.biharprabha.com/2011/06/nirupama-pandey-becomes-first-bihari-to-climb-mount-everest/ |access-date=2011-08-29 |publisher=News.biharprabha.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907232338/http://www.news.biharprabha.com/2011/06/nirupama-pandey-becomes-first-bihari-to-climb-mount-everest/ |archive-date=2011-09-07 |url-status=dead }}</ref> == ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ == ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਨਿਰੂਪਮਾ ਪਾਂਡੇ 25 ਮਈ 2011 ਨੂੰ 1015 ਵਜੇ (IST) 'ਤੇ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿੰਨ ਮਹਿਲਾ [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ|IAF]] ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਗਿਆਰਾਂ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਅੱਠ ਪੁਰਸ਼ ਹਵਾਈ ਯੋਧੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=72301|title=IAF Women Expedition Team Scales Everest - Press Information Bureau, Govt. of India|date=2011-05-25|access-date=2017-05-29}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] g7scvd36sfri8seq4xapbycamne063e 0 160919 854476 845592 2026-11-12T05:47:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854476 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਰੀਨ ਜੱਬਾਰ''' ( [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] : '''م‍ﮩ‍رين جبار''' ) (ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1971, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref name="WallStreetJournal">{{Cite web |date=23 June 2011 |title=New York Story, Karachi Style |url=https://blogs.wsj.com/scene/2011/06/23/new-york-story-karachi-style/ |access-date=18 March 2017 |website=The Wall Street Journal}}</ref> ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੀਡੀਆ-ਪਰਸਨ ਜਾਵੇਦ ਜੱਬਾਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref name="Tribune">https://tribune.com.pk/story/483415/with-coke-kahani-mehreen-jabbar-highlights-the-lives-of-pakistanis/, Interview with Mehreen Jabbar on The Express Tribune newspaper, 23 December 2012, Retrieved 19 March 2017</ref> ਉਹ ਬੀਓ ਜ਼ਫਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਵੀ ਹੈ। ਮਹਿਰੀਨ ਜੱਬਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਯਾਸਿਰ ਅਖਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-11-16 |title=Video: Beo Raana Zafar tells her favourite moments from Ek Jhoothi Love Story |url=https://www.somethinghaute.com/video-beo-raana-zafar-tells-her-favourite-moments-from-ek-jhoothi-love-story/ |access-date=2021-10-12 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174517/https://www.somethinghaute.com/video-beo-raana-zafar-tells-her-favourite-moments-from-ek-jhoothi-love-story/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Social Diary Exclusive The Unstoppable Icon YASIR AKHTAR {{!}} Social Diary |url=https://socialdiary.pk/social-diary-exclusive-the-unstoppable-icon-yasir-akhtar/ |access-date=2021-10-12 |language=en-US |archive-date=2021-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027182845/https://socialdiary.pk/social-diary-exclusive-the-unstoppable-icon-yasir-akhtar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Best of luck to my dearest cousin Mehreen Jabbar, ARYFilms & the great team for DOBARA PHIR SE releasing tomorrow in the UK/Worldwide. |url=https://twitter.com/yasir_akhtar_/status/801837305854128128 |url-status=live |access-date=2021-10-12 |website=Twitter |language=en}}</ref> 1994 ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ, ਜੱਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Rehman |first=Maliha |date=2020-11-18 |title=After working 25 years in the business, I have become exhausted, says Mehreen Jabbar |url=https://images.dawn.com/news/1186035 |access-date=2021-10-12 |website=Images |language=en}}</ref><ref name="advisor">{{Cite web |date=2020-10-14 |title=Mehreen Jabbar joins RINSTRA Board of Advisors |url=https://dailytimes.com.pk/677838/mehreen-jabbar-joins-rinstra-board-of-advisors/ |access-date=2021-10-12 |website=Daily Times |language=en-US |archive-date=2021-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024172959/https://dailytimes.com.pk/677838/mehreen-jabbar-joins-rinstra-board-of-advisors/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maria Shirazi |date= |title=Celebrating 5 fearless, female filmmakers |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/506463-celebrating-5-fearless-female-filmmakers |access-date=7 November 2022 |website=The News}}</ref> 2008 ਟੀਵੀ ਲੜੀ ''ਦੋਰਾਹਾ'' ਲਈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੱਬਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://online.wsj.com/article/SB10001424052702303936704576396890819953886.html|title=An Alien in New York|last=Schroeder|first=Robert|date=2011-06-27|work=Wall Street Journal|access-date=2021-10-12|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਾਵੇਦ ਜੱਬਾਰ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨੇਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਐਡ ਮੈਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੱਬਾਰ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ'' ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Mehreen Jabbar - Women of Pakistan |url=https://kazbar.org/jazbah/mehreen.php |access-date=2021-10-12 |website=kazbar.org |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029094111/https://kazbar.org/jazbah/mehreen.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Gill |first=Abia |date=2017-03-17 |title=Screen Art and Mehreen Jabbar |url=https://arydigital.tv/screen-art-mehreen-jabbar/ |access-date=2021-10-12 |website=ARY Digital |language=en-US |archive-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514094709/https://arydigital.tv/screen-art-mehreen-jabbar/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਅਤੇ ''ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ'' ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼/ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="t2f">{{Cite web |title=An evening with Mehreen Jabbar, her profile |url=http://www.t2f.biz/an-evening-with-mehreen-jabbar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319111438/http://www.t2f.biz/an-evening-with-mehreen-jabbar/ |archive-date=19 March 2017 |access-date=18 March 2017 |publisher=T2F website}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਜੱਬਾਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਉਦਯੋਗ ਦਾ 25 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵੀ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ, ਸਖ਼ਤ-ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ<ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਸ਼ਾਰਟਸ ਵੀ ਬਣਾਏ ਹਨ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ''ਮਰਹੂਮ ਕਰਨਲ ਕੀ ਬੇਟੀਆਂ'', ''ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ'', ''ਦੋਰਾਹਾ'' ਅਤੇ ''ਦਾਮ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite web|date=2018-08-25|title=Pride of Pakistan: Mehreen Jabbar|url=https://dailytimes.com.pk/287962/pride-of-pakistan-mehreen-jabbar/|access-date=2021-10-12|website=Daily Times|language=en-US}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਮਹਿਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 'ਗਲੋਬਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਗ੍ਰਾਂਟ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2008-04-26 |title=Pak movie featuring Nandita Das to be screened at Tribeca fest |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-pak-movie-featuring-nandita-das-to-be-screened-at-tribeca-fest-1161512 |access-date=2021-10-12 |website=DNA India |language=en}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਟ੍ਰਿਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਰਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Mehreen Jabbar's Ramchand Pakistani to premiere at Osian's - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/mehreen-jabbar-s-ramchand-pakistani-to-premiere-at-osian-s/326907/2 |url-status=live |access-date=2021-10-12 |website=archive.indianexpress.com}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2008-09 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web |title=Ramchand Pakistani - 10 years on - Instep thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/566275-%c2%adramchand-pakistani-10-years |url-status=dead |access-date=2021-10-12 |website=www.thenews.com.pk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174914/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/566275-%25C2%25ADramchand-pakistani-10-years |archive-date=2021-10-29 }}</ref><ref>{{Cite web |title=11 years on, Ramchand Pakistani screened in US film festival {{!}} SAMAA |url=https://www.samaa.tv/culture/2019/01/11-years-on-ramchand-pakistani-screened-in-us-film-festival/ |access-date=2021-10-12 |website=Samaa TV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2008-07-29 |title=Ramchand Pakistani to be released in India |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/ramchand-pakistani-to-be-released-in-india/story-W0uOhqBaKhj9qjZoASguGN.html |access-date=2021-10-12 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> 'ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ' ਨੂੰ 'ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ' ਦੁਆਰਾ 'ਫਿਪ੍ਰੇਸਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ', ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ 'ਫ੍ਰਾਈਬਰਗ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' ਵਿਖੇ 'ਦਰਸ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਅਤੇ 13ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਆਨਰੇਬਲ ਮੇਨਸ਼ਨ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੰਡਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref name=":1" /> 2010 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਰੀਨ ਨੂੰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2010-04-18 |title=Spotlight: Ramchand Pakistani honoured |url=https://www.dawn.com/2010/04/18/spotlight-ramchand-pakistani-honoured/ |access-date=2021-10-12 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''ਦੋਬਾਰਾ ਫਿਰ ਸੇ'' ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਯੂਕੇ, ਯੂਐਸਏ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਥੀਏਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ<ref>{{Cite web |date=2016-11-14 |title=Dobara Phir Se set to release on 25th |url=https://nation.com.pk/14-Nov-2016/dobara-phir-se-set-to-release-on-25th |access-date=2021-10-12 |website=The Nation |language=en}}</ref> ਜੱਬਾਰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫਿਲਮ ਸੈਂਸਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ NGO WAR (ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ) ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name=":1"/> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਮਾਈਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਬ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="advisor" /> ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] sjgkd65fvg3uksspvqjgrzq73up7fiq 0 161171 854487 838246 2026-11-12T07:28:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854487 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਥਰ ਬੇਗ | image = MirzaAtharBaig.jpg | caption = ਬੇਗ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰੇ | birth_date = {{Birth date and age|1950|3|7}} | birth_place = [[ਲਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | occupation = [[ਨਾਵਲਕਾਰ]], [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]] ਲੇਖਕ, [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]], [[ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] | spouse = [[Nabila Athar]]&nbsp;(1953–2011) | notable_works = [[ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ]], [[ਸਿਫਰ ਸੇ ਏਕ ਤਕ]], ਹਸਨ ਕੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ | alma_mater = [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ]] | children = [[Sarim Baig]], [[Basim Baig]] | awards = [[Pride of Performance]] }} '''ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਥਰ ਬੇਗ''' ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਰਕਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਦੱਬ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |last=Shahbaz |first=Haider |title=How Mirza Ather Baig dissolves the boundaries between traditional and modern |url=https://caravanmagazine.in/literature/wrinkles-in-time |access-date=2021-08-11 |website=The Caravan |language=en}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਕਈ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ'' , [[ਉਰਦੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>[http://jang.com.pk/thenews/may2008-weekly/nos-11-05-2008/lit.htm#1 Writing philosophy that sells], interview in [[The News International]], May 2008.</ref> <ref>[http://www.dawn.com/weekly/books/archive/080608/books8.htm The non-fiction novelist], article about Athar Baig in [[Dawn (newspaper)|Dawn.com]], June 8, 2008.</ref> <ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/entertainment/story/2008/05/080524_ghulam_bagh_as.shtml Another Edition of Ghulam Bagh]</ref> ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ <ref>[http://www.newsline.com.pk/NewsMay2009/bookmarkmay2009.htm An interview by Mohammed Hanif] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109025857/http://www.newsline.com.pk/NewsMay2009/bookmarkmay2009.htm|date=2010-01-09}}</ref> ''ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ'' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੇਗ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਬੇ ਅਫਸਾਨਾ ਹੈ'' 2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, ''ਸਿਫ਼ਰ ਸੇ ਏਕ ਤਕ'' 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ, DAWN ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ''ਸਿਫ਼ਰ ਸੇ ਏਕ ਤਕ'' <ref>{{Cite web |title=Literate, NOS, the News International |url=http://jang.com.pk/thenews/sep2010-weekly/nos-12-09-2010/lit.htm}}</ref> ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। <ref>http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/in-paper-magazine/books-and-authors/traditional-forms-can-no-longer-work An interview with the DAWN newspaper</ref> ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ, ਹਸਨ ਕੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ, 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ <ref>{{Cite web |title="I am an outsider, standing on the edge, trying to watch and enjoy the show" &#124; TNS - the News on Sunday |url=http://tns.thenews.com.pk/interview-with-mirza-athar-baig-author-ghulam-bagh/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225130518/http://tns.thenews.com.pk/interview-with-mirza-athar-baig-author-ghulam-bagh/ |archive-date=2018-12-25 |access-date=2014-07-16}}</ref> <ref>{{Cite web |date=27 April 2014 |title=Apr 27, 2014 &#124; 'There's not a single line in all my work that does not have a basis in reality' |url=http://epaper.dawn.com/DetailNews.php?StoryText=27_04_2014_461_001}}</ref> <ref>{{Cite web |title=LAA ltaIn |url=http://www.laaltain.com/hasan-ki-surat-e-haal-khali-jaghain-pur-karo/ |access-date=2023-04-06 |archive-date=2018-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809182537/http://www.laaltain.com/hasan-ki-surat-e-haal-khali-jaghain-pur-karo/ |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2015-07-15 |title=Surrealist Pakistan |url=https://www.himalmag.com/surrealism-pakistan-review-hasan-ki-surat-e-haal/ |access-date=2021-08-11 |website=Himal Southasian |language=en-GB}}</ref> <ref name="mirza novel">{{Cite web |date=4 June 2014 |title=mirza novel |url=http://www.bbc.co.uk/urdu/entertainment/2014/06/140604_mirza_novel_rh.shtml |publisher=www.bbc.co.uk}}</ref> <ref name="M.A.Baig">{{Cite web |title=M.A.Baig |url=http://www.dw.de/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%A7%D8%B7%DB%81%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%DA%AF-%DA%A9%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D9%86%D8%A7%D9%88%D9%84/a-17659421 |publisher=www.dw.de}}</ref> ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>{{Cite web |title=Hassan's State of Affairs |url=https://harpercollins.co.in/product/hassans-state-of-affairs/ |access-date=2021-08-11 |website=HarperCollins Publishers India}}</ref> ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ਼ਿਆ। <ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Chronicles of the ordinary and the bizarre |url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/chronicles-of-the-ordinary-and-the-bizarre-42377 |access-date=2021-08-11 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Swami |first=Poorna |date=2020-03-22 |title=Welcome to a Pakistani 'wonderlogue' |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/welcome-to-a-pakistani-wonderlogue-11584879205467.html |access-date=2021-08-11 |website=mint |language=en}}</ref> ਹਸਨ ਕੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਬੇਗ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਰਸਮੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਤਿ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵੱਖਰਾ ਹੈ: "ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ 'ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ' ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਧੜ ਅਤੇ ਸਰਲ ਵਰਗੀਕਰਨ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ 'ਆਧੁਨਿਕਤਾ' ਪੱਛਮੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅਖੌਤੀ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੀ 'ਆਧੁਨਿਕਤਾ' ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ 'ਆਧੁਨਿਕਤਾ' ਖਿੜਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਵੀ ਹੈ।" <ref>{{Cite web |title="I am an outsider, standing on the edge, trying to watch and enjoy the show" {{!}} Encore {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556382-interview-with-mirza-athar-baig-author-ghulam-bagh |access-date=2021-08-11 |website=www.thenews.com.pk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811182847/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556382-interview-with-mirza-athar-baig-author-ghulam-bagh |archive-date=2021-08-11 |url-status=dead }}</ref> ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਅਚੰਭੇ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |last=Mirza |first=Akhtar |title='I am in a state of wonder, certainty doesn't convince me': Urdu novelist Mirza Athar Baig |url=https://scroll.in/article/948127/i-am-in-a-state-of-wonder-certainty-doesnt-convince-me-urdu-novelist-mirza-athar-baig |access-date=2021-08-11 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:GhulamBagh.jpg|thumb|250x250px| ''ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ'' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ]] [[ਤਸਵੀਰ:Behafsana.jpg|thumb|250x250px| ''ਬੇ ਅਫਸਾਨਾ'' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ]] === ਨਾਵਲ === * ''ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ'' * ''ਸਿਫਰ ਸੇ ਏਕ ਤਕ'' * ''ਹਸਨ ਕੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ'' === ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ === * ''ਬੇ ਅਫਸਾਨਾ'' === ਡਰਾਮਾ (ਸੀਰੀਅਲ) === * ''ਦਲਦਲ'' * ''ਦੂਸਰਾ ਅਸਮਾਨ'' * ''ਗਹਿਰੇ ਪਾਨੀ'' * ''ਹਿਸਾਰ'' * ''ਰੋਗ'' * ''ਖ਼ਵਾਬ ਤਮਾਸ਼ਾ'' * ''ਨਸ਼ਾਇਬ'' * ''ਯੇ ਆਜ਼ਾਦ ਲੋਗ'' * ''ਪਾਤਾਲ'' * ''ਬੇਲਾ'' (ਪੰਜਾਬੀ) * ''ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ'' (ਪੰਜਾਬੀ) * ''ਅਖਰੀ ਸ਼ੋਅ (ਪੰਜਾਬੀ)'' === ਲੰਬੇ ਨਾਟਕ === * ਕੈਟਵਾਕ * ''ਲਫ਼ਜ਼ ਆਈਨਾ ਹੈ'' * ''ਧੁੰਦ ਮੇਂ ਰਾਸਤਾ'' * ''ਬੇਵਜ਼ਨ ਲੋਗ'' == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tw17pqawt33r3ha0y1rg9njg8fripd9 0 162200 854390 835388 2026-11-11T20:15:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854390 wikitext text/x-wiki '''ਪੂਨਮ ਦੂਬੇ''' (ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ 1990)<ref>{{Cite news|url=https://m.bhaskar.com/bihar/patna/news/c-268-LCL-bhojpuri-actress-poonam-dubey-fitnesh-pt0171-NOR.html|title=Bhojpuri actress Poonam Dubey fitness|access-date=2 Jan 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921225940/https://www.bhaskar.com/bihar/patna/news/c-268-LCL-bhojpuri-actress-poonam-dubey-fitnesh-pt0171-NOR.html|archive-date=21 September 2018|publisher=[[Dainik Bhaskar]]}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=NDTV Khabar |title=Bhojpuri cinema Poobam Dubey Sarhad Pyaar Ke |url=https://khabar.ndtv.com/news/bhojpuri-cinema/bhojpuri-cinema-poonam-dubey-dushman-sarhad-paar-ke-1795351 |website=www.khabar ndtv.com |access-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822100247/https://khabar.ndtv.com/news/bhojpuri-cinema/bhojpuri-cinema-poonam-dubey-dushman-sarhad-paar-ke-1795351 |archive-date=2019-08-22 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/Poonam-Dubey-is-busy-working-out-rigorously/articleshow/50682605.cms|title=Poonam Dubey is busy working out rigorously|access-date=13 Jan 2017|publisher=[[Times Of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 August 2018 |title=Poonam Dubey expresses her gratitude for receiving a great response to the film 'Chana Jor Garam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/poonam-dubey-expresses-her-gratitude-for-receiving-a-great-response-to-the-film-chana-jor-garam/articleshow/65403035.cms |access-date=16 August 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title='Munna Mawali': The trailer of Anjana Singh, Pramod Premi and Poonam Dubey starrer is out - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/munna-mawali-the-trailer-of-anjana-singh-pramod-premi-and-poonam-dubey-starrer-is-out/articleshow/65426173.cms |publisher=[[Times of India]]}}</ref> ਉਹ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="Zee_bio">{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/hindi/entertainment/bhojpuri/read-the-exclusive-interview-with-the-bhojpuri-actress-poonam-dubey/413623|title=EXCLUSIVE: घरवालों के सपोर्ट और कड़ी मेहनत ने बनाया पूनम दुबे को STAR, देखें तस्वीरें|work=Biography|access-date=6 August 2018|publisher=Zee News}}</ref> ਉਸਨੇ ''ਜੋ ਜੀਤਾ ਵਹੀ ਸਿਕੰਦਰ, ਜਾਨਮ, ਇੰਤਕਾਮ, ਰੰਗਦਾਰੀ ਟੈਕਸ, ਚਨਾ ਜੋਰ ਗਰਮ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable" !ਸਮਾਰੋਹ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਹਵਾਲਾ |- | ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ | 2018 | ''ਰੰਗਦਾਰੀ ਟੈਕਸ'' | ਵਿਜੇਤਾ<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/bhojpuri/bhojpuri-cine-awards-poonam-dubey-best-supporting-actress-awadhesh-mishra-best-supporting-actor-manoj-tiger-best-comedian-2105550.html|title=Bhojpuri Cine Awards: Poonam Dubey best supporting actress, Awadhesh best supporting actor, Manoj Tiger best comedian|access-date=25 October 2018|publisher=Zee News}}</ref> |- | ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | 2018 | ''ਰੰਗੀਲਾ'' |ਵਿਜੇਤਾ |} == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ ! ਭਾਸ਼ਾ |- | 2014 | ''ਜੋ ਜੀਤਾ ਵਾਹਿ ਸਿਕੰਦਰ'' | | ਖੇਸਰੀ ਲਾਲ ਯਾਦਵ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2014 | ''ਹਮਾਰ ਫਰਜ਼'' | | ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2015 | ''ਕਤ ਕੇ ਰਾਖ ਦੇਹਬ'' | | [[ਸੀਮਾ ਸਿੰਘ]] | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2015 | ''ਜਾਨਮ'' | | ਖੇਸਰੀ ਲਾਲ ਯਾਦਵ, ਵਿਰਾਜ ਭੱਟ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2015 | ''ਇੰਤੇਕਾਮ'' | | ਖੇਸਰੀ ਲਾਲ ਯਾਦਵ, ਵਿਰਾਜ ਭੱਟ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2016 | ''ਯੇ ਮੁਹੱਬਤੇਂ'' | | ਰਵੀ ਕਿਸ਼ਨ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2016 | ''ਹਮ ਹੈ ਜੋੜੀ ਨੰ.1'' | | ਰਵੀ ਕਿਸ਼ਨ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2016 | ''ਬਹੁਰਾਣੀ'' | | ਅੰਜਨਾ ਸਿੰਘ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2017 | ''ਰੰਗਦਾਰੀ ਟੈਕਸ'' | | ਯਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2017 | ''ਹਮ ਹੈਂ ਲੁਟੇਰੇ'' | | ਪਵਨ ਸਿੰਘ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2018 | ''ਚਨਾ ਜੋਰ ਗਰਮ'' | | ਪ੍ਰਮੋਦ ਪ੍ਰੇਮੀ ਯਾਦਵ | ਭੋਜਪੁਰੀ |- | 2018 | ''ਮੁੰਨਾ ਮਵਾਲੀ'' | | ਪ੍ਰਮੋਦ ਪ੍ਰੇਮੀ ਯਾਦਵ | ਭੋਜਪੁਰੀ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਪੁਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] najs2pgs77vs3zvfuhtgbvrwaew7p7g 0 163816 854397 838153 2026-11-11T20:50:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854397 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਗਰਵਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Prathima Agrawal''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜੋ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ, VLSI, ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ-ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਬਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸੈਮੂਅਲ ਗਿੰਨ ਡਿਸਟਿੰਗੂਸ਼ਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਗਰਵਾਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ; ਉਸਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਇੱਕਲੌਤੀ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ। ਉੱਥੇ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਰੋਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਲੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵਾਨੀ ਅਗਰਵਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬਾਨਾ-ਚੈਂਪੇਨ ਵਿੱਚ ILLIAC IV ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਜੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।{{R|spur}} ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਪਰ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, 1974 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (USC) ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਬਣ ਗਈ, ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੈਣ ਕੋਲ ਛੱਡ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਮੇਲਵਿਨ ਬਰੂਅਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ 1977 ਵਿੱਚ USC ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਗਰਵਾਲ 1978 ਵਿੱਚ ਬੈੱਲ ਲੈਬਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਵੱਡੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਰਕਟਾਂ ਦੇ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੰਗਲ-ਚਿੱਪ ਮਲਟੀਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ। 1992 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੋਂ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਵੱਲ ਬਦਲਿਆ। ਉਹ 1998 ਵਿੱਚ ਬੇਲਕੋਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਸੈਮੂਅਲ ਗਿੰਨ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਔਬਰਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਾ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। == ਮਾਨਤਾ == ਬੇਲ ਲੈਬਜ਼ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਅਗਰਵਾਲ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਸਟਾਫ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1989 ਵਿੱਚ "ਕੰਪਿਊਟਰ-ਏਡਿਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਰਕਟਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" ਇੱਕ IEEE ਫੈਲੋ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ IEEE ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਿੱਤਾ। 2000 ਵਿੱਚ ਮੈਡਲ। ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਐਲੂਮਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"> </references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20230419123043/https://www.eng.auburn.edu/~pagrawal/ ਮੁੱਖ ਪੰਨਾ] * ਪ੍ਰਥਿਮਾ ਅਗਰਵਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r5hzhoon21oj5w9xybgiyupgcj6btxo 0 163914 854369 852036 2026-11-11T17:50:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854369 wikitext text/x-wiki [[File:Noon Khe3455850.jpg|thumb|ਨੇਦਾ ਗਾਸੇਮੀ]] '''ਨੇਦਾ ਗਾਸੇਮੀ''' ( {{Lang-fa|ندا قاسمی}} ; ਜਨਮ 20 ਜੂਨ, 1987) ਈਰਾਨੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਬਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=بازیگر نقش شیرین در "نون خ" |url=https://www.irna.ir/news/83762354/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AE-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D9%85%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87 |url-status=live |website=ایرنا}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Neda Ghasemi Actress |url=https://www.imdb.com/name/nm8159687/ |url-status=live |website=imdb}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Biography of Iranian actress and dubber Neda Ghasemi |url=https://namaname.com/en/biography-of-iranian-actress-and-dubber-neda-ghasemi/ |url-status=dead |website=namaname |access-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428075333/https://namaname.com/en/biography-of-iranian-actress-and-dubber-neda-ghasemi/ |archive-date=2021-04-28 }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਗਾਸੇਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਜੂਨ, 1987 ਨੂੰ ਕਰਮਾਨਸ਼ਾਹ, ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਕਰਮਾਨਸ਼ਾਹ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1993 ਤੋਂ ਉਹ ਕਰਮਾਨਸ਼ਾਹ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾਕਾਰ, ਡਬਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਹਿਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=بازیگر نقش شیرین در نون خ |url=https://www.asriran.com/fa/news/773556/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AE |url-status=dead |website=عصر ایران |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415155014/https://www.asriran.com/fa/news/773556/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AE }}</ref> <ref>{{Cite web |title=همه‌چیز درباره سری سوم "نون خ" در گفتگو با تهیه کننده و بازیگران این سریال |url=https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AE%D8%B7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-5/1076006-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84 |url-status=dead |website=خبرگزاری برنا |access-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415155013/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AE%D8%B7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-5/1076006-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84 |archive-date=2023-04-15 }}</ref> == ਕਲਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀ == ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਡਬਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 35ਵੇਂ ਫਜ਼ਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਈਦ ਅਗਾਖਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ''<nowiki/>'ਨੂਨ ਖੇ''' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=17 May 2020 |title=بازیگران "نون خ" به سریال "قلب بنفش" پیوستند |url=https://www.khabaronline.ir/news/1389145/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AE-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%A8%D9%86%D9%81%D8%B4-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF |url-status=live |website=خبرآنلاین}}</ref> ਸ਼ੀਰੀਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿੰਨਾ ਅੱਗੇ ਅਸੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਲੇਖਕ ਉੱਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਕੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਰੁਮਾਂਚ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ," ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਰੀਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। . ਨੇਦਾ ਗਾਸੇਮੀ ਨੇ ਮਿਰਤਾਹਰ ਮਜ਼ਲੂਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੇਡੀਓ ਲੜੀ "ਪਰਪਲ ਹਾਰਟ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=بیوگرافی ندا قاسمی |url=https://namaname.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C/ |url-status=dead |website=نمانامه |access-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411210348/https://namaname.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C/ |archive-date=2025-04-11 }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pi3crbgys4a8g94jzs5kczj9rtfl5fa 0 163978 854363 668486 2026-11-11T17:19:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854363 wikitext text/x-wiki '''ਨਿੱਕਾ ਖੰਜਾਨੀ''' ( {{Lang-fa|نیکا خانجانی}} ), ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਬਹਾਈ ਧਰਮ]] ਦੀ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹੈ। <ref name="Iran Press Watch 2015">{{Cite web |date=31 May 2015 |title=Torn from their Country: The Banned Baha’is (sic) of Iran |url=http://iranpresswatch.org/post/12290/torn-from-their-country-the-banned-bahais-of-iran/ |access-date=22 July 2017 |website=Iran Press Watch}}</ref> ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਲੇਖ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ <ref name="National Post 2017">{{Cite web |date=21 July 2017 |title=Siavosh Khanjani: In Iran, Baha’is (sic) are deemed unfit to attend university, hold public sector jobs, or teach |url=https://nationalpost.com/opinion/siavosh-khanjani-in-iran-bahais-are-deemed-unfit-to-attend-university-hold-public-sector-jobs-or-teach/wcm/9ebea79d-7b42-4918-ab09-165796530445 |access-date=22 July 2017 |website=National Post}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ''ਫ੍ਰੀ ਵਰਲਡ ਪੈਨ'' (2015), ''ਈਰਾਨ ਟੂ ਟੈਕਸਾਸ'' (2011), ''ਟੈਕਸਾਸ, ਮਾਈ ਬ੍ਰਦਰ, ਐਂਡ ਮੀ'' (2009), ''ਕਰੰਟ'' (2007), ''ਕਾਪੀਰਾਈਟ'' (2006), ਅਤੇ ''ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਸਪਰਿੰਗ, ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਛਾਇਆ'' (2012) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸਥਾਪਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਕਸਰ ਖਾਲੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੇਅਰਡ ਸਾਊਂਡਸਕੇਪਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਵਿਪਰੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਖਾਨਜਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, 1979 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਟੈਕਸਾਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਡੰਕੇ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਈਰਾਨ ਬੰਧਕ ਸੰਕਟ (2012 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਆਰਗੋ'' ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ) ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ।" <ref name="ridm">{{Cite web |date=November 12, 2015 |title=RIDM: Nika Khanjani's Free World Pens captures moments for incarcerated brother |url=https://montrealgazette.com/entertainment/movies/ridm-nika-khanjanis-free-world-pens-captures-moments-for-incarcerated-brother |access-date=2017-03-11 |website=Montreal Gazette}}</ref> ਖਾਨਜਾਨੀ ਨੇ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬਰੁਕਲਿਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ "ਭੂਮੀਗਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ" - ਬਾਹਾਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਹਾਇਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ, ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇਰਾਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ। <ref name="ridm" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fxi8ekj1xv93309nozrpdmtgqgz96sw 0 164251 854328 836484 2026-11-11T14:28:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854328 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher|region=|era=ਸਮਕਾਲੀ ਫਿਲੋਸਫੀ|image=Divya Dwivedi.jpg|caption=ਦਿਵੇਦੀ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ|name=ਦਿਵਿਆ ਦਿਵੇਦੀ|alma_mater=ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ{{!}}ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਦਿੱਲੀ|institutions=|school_tradition=|main_interests=|notable_ideas=|influences=}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਦਿਵਿਆ ਦਿਵੇਦੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Divya Dwivedi''') ਇੱਕ [[ਦਰਸ਼ਨ|ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]]<ref name="elle.in">{{Cite web |title=#ELLEVoices: Divya Dwivedi On How She Is #ImaginingTheWorldToBe |url=https://elle.in/article/voices-divya-dwivedi/ |access-date=2021-01-14 |website=Elle India |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ।<ref name="The Resurrection of Philosophy">{{Cite web |title=The Resurrection of Philosophy |url=https://thewire.in/books/gandhi-and-the-resurrection-of-philosophy |website=[[The Wire (Indian web publication)|The Wire]]}}</ref><ref name="auto2">{{Cite web |title=Divya Dwivedi – Bloomsbury |url=https://www.bloomsbury.com/author/divya-dwivedi/ |website=[[Bloomsbury Publishing]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।<ref name="auto5">{{Cite web |last=Joshi |first=Aakash |date=2019-08-18 |title=A new book examines what we talk about when we talk about the Father of the Nation :Reading the Mahatma, Interview |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/a-new-book-examines-what-we-talk-about-when-we-talk-about-the-father-of-the-nation-5910744/ |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ਉਸਦਾ ਕੰਮ [[ਤੱਤ-ਸਿੱਧਾਂਤ|ਔਨਟੋਲੋਜੀ]], [[ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ|ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ]], [[ਸਾਹਿਤ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ|ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ']] ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |title=Philosophy for Another Time; Towards a Collective Political Imagination |url=http://positionspolitics.org/episteme-4/ |access-date=2021-03-11 |website=positions politics |language=en-US}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਦਿਵੇਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ, IIT ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Divya Dwivedi &#124; Humanities & Social Sciences |url=http://hss.iitd.ac.in/faculty/divya-dwivedi |website=hss.iitd.ac.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=The proletariat are all those who are denied the collective faculty of imagination; Divya Dwivedi tells ILNA |url=https://www.ilna.news/Section-world-8/907722-the-proletariat-are-all-those-who-are-denied-the-collective-faculty-of-imagination-divya-dwivedi-tells-ilna |access-date=2020-05-17 |website=ILNA |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ 2013 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਫਿਕਸ਼ਨੈਲਿਟੀ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਆਰਹਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਸੀ। ਦਿਵੇਦੀ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਦਾਬੇ,<ref>{{Cite web |last=Reghu |first=co-authored by Divya Dwivedi,Shaj Mohan,J |title=How upper castes invented a Hindu majority |url=https://caravanmagazine.in/religion/how-upper-castes-invented-hindu-majority |access-date=2021-03-15 |website=The Caravan |language=en}}</ref> ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਤਕਰੇ, ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Nancy |first=Jean-Luc |title=La religieuse manipulation du pouvoir |url=https://www.liberation.fr/idees-et-debats/tribunes/la-religieuse-manipulation-du-pouvoir-20210307_LYR4ECBNONBPLLDV4GZOZNZFYI/ |access-date=2021-03-15 |website=Libération |language=fr}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/02/02/en-inde-le-mensuel-the-caravan-est-harcele-par-la-police_6068474_3210.html|title=En Inde, le mensuel " The Caravan " est harcelé par la police|date=2021-02-02|work=Le Monde.fr|access-date=2021-03-15|language=fr}}</ref> ਉਹ ਜ਼ੇਨੇਪ ਡਾਇਰੇਕ, ਅਚਿਲ ਮਬੇਮਬੇ, ਜੀਨ-ਲੂਕ ਨੈਨਸੀ, ਸ਼ਾਜ ਮੋਹਨ, ਅਤੇ ਮਿਰੇਲੀ ਡੇਲਮਾਸ-ਮਾਰਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਰਨਲ ''ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਰਲਡ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ'' ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਜਰਨਲ, ''ਐਪੀਸਟੇਮ'', ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਦਿਵੇਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਜ ਮੋਹਨ ਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰੌਬਰਟ ਜੇਸੀ ਯੰਗ, [[:de:Stefan Willer|ਸਟੀਫਨ ਵਿਲਰ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪੈਰੇਟਿਵ ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ''ਥਿਊਰੀ ਕਮੇਟੀ'' ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2015-07-06 |title=Members ICLA Theory |url=https://iclatheory.org/members |website=www.iclatheory.org}}</ref> ਦਿਵੇਦੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਫਿਲਾਸਫਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Interview with Divya Dwivedi – Humanities, Arts and Society |url=https://humanitiesartsandsociety.org/magazine/interview-with-divya-dwivedi/ |access-date=2022-02-18 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102064459/https://humanitiesartsandsociety.org/magazine/interview-with-divya-dwivedi/ |archive-date=2022-01-02 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ]] enexq2we2xs8l5omnkycyxgtln6w5f8 0 164294 854360 829243 2026-11-11T17:07:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854360 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਸ਼ਵਿਕਾ ਨਾਇਡੂ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਸਰਜਾ ਦੇ ਨਾਲ 2018 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਅੰਮਾ ਆਈ ਲਵ ਯੂ'' ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |title=Nishivika Naidu is Paddehulli's heroine |url=http://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/mar/05/nishivika-naidu-is-paddehullis-heroine-paired-opposite-shreyas-manju-in-a-musical-4884.html |website=[[Cinema Express]] |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419161119/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/mar/05/nishivika-naidu-is-paddehullis-heroine-paired-opposite-shreyas-manju-in-a-musical-4884.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nishivika Naidu is Paddehulli's heroine;paired opposite Shreyas Manju in a musical |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/mar/05/nishivika-naidu-is-paddehullis-heroinepaired-opposite-shreyas-manju-in-a-musical-1782517.amp |website=The New Indian Express |access-date=2023-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419052649/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/mar/05/nishivika-naidu-is-paddehullis-heroinepaired-opposite-shreyas-manju-in-a-musical-1782517.amp |archive-date=2023-04-19 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bagging three films before my debut has put a burden of expectation on me: Nishvika Naidu |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bagging-three-films-before-my-debut-has-put-a-burden-of-expectation-on-me-nishvika-naidu/articleshow/64520698.cms |website=The Times of India}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Upendra,_Shashank,_Rukmini_Vasanth,_Nishvika_Naidu.jpg|right|thumb|225x225px| ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਪੇਂਦਰ, ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ, ਰੁਕਮਣੀ ਵਸੰਤ, ਨਿਸ਼ਵਿਕਾ ਨਾਇਡੂ]] ਨਾਇਡੂ <ref>{{Cite web |title=People will assess your work, not your background: Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/apr/13/people-will-assess-your-work-not-your-background-nishvika-naidu-1963664.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Malvika |date=25 July 2019 |title=Sandalwood's newest sweetheart |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/250719/sandalwoods-newest-sweetheart.html |access-date=24 November 2019 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bagging three films before my debut has put a burden of expectation on me: Nishvika Naidu - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bagging-three-films-before-my-debut-has-put-a-burden-of-expectation-on-me-nishvika-naidu/articleshow/64520698.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਨੇ 2018 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਵਾਸੂ ਨਾਨ ਪੱਕਾ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ'' <ref>{{Cite web |title=Commercial side of Nishvika Naidu |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/jul/31/commercial-side-of-nishvika-naidu-7241.html |access-date=24 November 2019 |website=[[Cinema Express]] |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806191601/https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/jul/31/commercial-side-of-nishvika-naidu-7241.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=NISHVIKA NAIDU |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Nishvika-Naidu |website=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 November 2017 |title=NISHWIKA NAIDU TO CHIRU |url=https://www.indiaglitz.com/nishwika-naidu-to-chiru-kannada-news-200661 |website=indiaglitz.com |access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415184403/https://www.indiaglitz.com/nishwika-naidu-to-chiru-kannada-news-200661 |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਅਨੀਸ਼ ਤੇਜੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ''ਅੰਮਾ ਆਈ ਲਵ ਯੂ'' ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ' ''ਪੱਡੇ ਹੁਲੀ'' <ref>{{Cite web |title=Shreyas and Nishvika Naidu starrer 'Padde Huli' will feature 10 songs - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/shreyas-and-nishvika-naidu-starrer-padde-huli-will-feature-10-songs/articleshow/68481339.cms |access-date=24 November 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title='Paddehuli' spots crackling chemistry between Shreyas Manju and Nishvika Naidu |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/jul/24/paddehuli-spots-crackling-chemistry-between-shreyas-manju-and-nishvika-naidu-1848008.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nishivika Naidu is Paddehulli's heroine;paired opposite Shreyas Manju in a musical |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/mar/05/nishivika-naidu-is-paddehullis-heroinepaired-opposite-shreyas-manju-in-a-musical-1782517.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu throws light on her role in 'Paddehuli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/kannada/nishvika-naidu-throws-light-on-her-role-in-paddehuli/videoshow/63274733.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਕੇ ਮੰਜੂ <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu bags Paddehuli - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nishvika-naidu-bags-paddehuli/articleshow/63169541.cms |access-date=24 November 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu gets film release jitters |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/jun/07/nishvika-naidu-gets-film-release-jitters-6389.html |access-date=24 November 2019 |website=[[Cinema Express]] |archive-date=14 ਅਗਸਤ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814085708/https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/jun/07/nishvika-naidu-gets-film-release-jitters-6389.html |url-status=dead }}</ref> ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ''ਜੈਂਟਲਮੈਨ'' ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਪ੍ਰਜਵਲ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu bags Prajwal Devaraj's next - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nishvika-naidu-bags-prajwal-devarajs-next/articleshow/66148120.cms |access-date=24 November 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu to play the lead role in 'Gentleman' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nishvika-naidu-to-play-the-lead-role-in-gentleman/articleshow/66165089.cms |access-date=24 November 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=It's Nishvika Naidu for 'Gentleman' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/oct/11/its-nishvika-naidu-for-gentleman-1883806.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> ਉਹ ਚੰਦਨ ਸ਼ੈਟੀ ਦੀ ਸਿੰਗਲ ''ਪਾਰਟੀ ਫਰੀਕ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਅਨੀਸ਼ ਤੇਜੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਰਾਮਾਰਜੁਨ'' ਇੱਕ <ref>{{Cite web |title=Anish reunites with Nishvika in his directorial debut - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/anish-reunites-with-nishvika-in-his-directorial-debut/articleshow/67472580.cms |access-date=24 November 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ''ਵਾਸੂ ਨਾਨ ਪੱਕਾ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਅਨੀਸ਼ ਤੇਜੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਯੋਗਰਾਜ ਭੱਟ ਦੀ ''ਗਾਲੀਪਤਾ 2'', <ref>{{Cite web |title=Producer Ramesh Reddy takes over 'Gaalipata 2' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/oct/21/producer-ramesh-reddy-takes-over-gaalipata-2-2050749.html |access-date=24 November 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Meet the girl gang of Yogaraj Bhat's next - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-girl-gang-of-yogaraj-bhats-next/articleshow/71638369.cms |access-date=24 November 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਬੀ.ਐਸ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਵਰਮਾ ਦੀ ''ਮਰਫੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁੰਦਕੁਰ <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu teams up for romantic drama, Murphy |url=https://www.ibcworldnews.com/nishvika-naidu-teams-up-for-romantic-drama-murphy/ |access-date=17 September 2020 |website=IBC World News |language=en-US |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918142643/https://www.ibcworldnews.com/nishvika-naidu-teams-up-for-romantic-drama-murphy/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nishvika Naidu to team up with Prabhu Mundkur in Pradeep Varma's next - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/nishvika-naidu-to-team-up-with-prabhu-mundkur-in-pradeep-varmas-next/articleshow/78154408.cms |access-date=17 September 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਅਤੇ ਜਦੇਸ਼ਾ ਕੇ ਹੰਪੀ ਦੇ ''ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਰੁ'' ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਾਇਡੂ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2022}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]] o9runxsau6ik9l1ptle32clgdt3wgkp 0 164604 854519 838300 2026-11-12T11:27:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854519 wikitext text/x-wiki '''ਰਹਿਮਾ ਅਲੀ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=March 1, 2021 |title=Coke Studio Season 7, with Strings attached |url=https://www.dawn.com/news/1126772 |website=Dawn News}}</ref> ਉਹ ''ਨੇਲ ਪੋਲਿਸ਼'', ''ਚੋਟੀ'', ''ਮੋਲ'' ਅਤੇ ''ਰੁਖ਼ਸਤੀ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=March 2, 2021 |title=Moor packed with action and drama |url=https://www.thenews.com.pk/print/55434-moor-packed-with-action-and-drama |website=The News International}}</ref> <ref>{{Cite web |date=January 19, 2022 |title=Rahma Ali's talent brought her where she is today |url=https://dailytimes.com.pk/780374/rahma-alis-talent-brought-her-where-she-is-today |website=Daily Times |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108072823/https://dailytimes.com.pk/780374/rahma-alis-talent-brought-her-where-she-is-today/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਰਹਿਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1988 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=March 7, 2021 |title=Coke Studio may be music to the ears but is it also a site for style? |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557345-coke-studio-may-music-ears-also-site-style |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਬੀਕਨਹਾਊਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |date=March 8, 2021 |title=Music on 'Red' Alert |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556903-faisal-kapadia-bilal-maqsood-strings-take-over-coke-studio |website=The News International |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416095502/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556903-faisal-kapadia-bilal-maqsood-strings-take-over-coke-studio |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਰਹਿਮਾ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web |date=March 11, 2021 |title=New kids on the block |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557302-new-kids-on-the-block-in-coke-studio |website=The News International |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416095503/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557302-new-kids-on-the-block-in-coke-studio |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ''ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਬਹਾਰ ਆ ਜਾਏ'', ''ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ'' ਅਤੇ ''ਘਰ ਏਕ ਜੰਨਤ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਰੁਖ਼ਸਤੀ'', ''ਨੇਲ ਪੋਲਿਸ਼'' ਅਤੇ ''ਚੋਟੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ। <ref>{{Cite web |date=March 12, 2021 |title=Jimmy releases rendition of Lata's 'Ajeeb Dastaan' |url=https://www.thenews.com.pk/print/26172-tripartite-meet-eases-tension-between-kabul-islamabad-musharraf |website=The News International}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਮੋਲ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। <ref>{{Cite web |date=March 13, 2021 |title=Jimmy Khan re-imagines Lata Mangeshkar's 'Ajeeb Dastaan' |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/us/75982-jimmy-khan-re-imagines-lata-mangeshkars-ajeeb-dastaan |website=The News International}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 28, 2021 |title=Awaiting Coke Studio: 23 artists, 22 musicians, 28 songs |url=https://www.dawn.com/news/1128338 |website=Dawn News}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ। <ref>{{Cite web |date=March 14, 2021 |title=Lux Style Awards nominations announced |url=https://images.dawn.com/news/1185857 |website=Images.Dawn}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਰਾਂਝਾ ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ'' ਅਤੇ ''[[ਮੂਰ (ਫਿਲਮ)|ਮੂਰ]]'' ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ। <ref>{{Cite web |date=March 15, 2021 |title=5 things you need to know about Jami's upcoming film Moor |url=https://images.dawn.com/news/1173554 |website=Images.Dawn}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 5, 2021 |title=‘Moor’ premieres today |url=https://www.thenews.com.pk/print/56365-moor-premieres-today |website=The News International}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ''ਗਿੱਧ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। <ref>{{Cite web |date=March 6, 2021 |title=Model Saima Azhar to make a film debut |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/76360-model-saima-azhar-to-make-a-film-debut |website=The News International}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2019 ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾ ਨੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਸਿਬਤੈਨ ਖ਼ਾਲਿਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। <ref>{{Cite web |date=March 16, 2021 |title=Rahma Ali talks about her unexpected wedding |url=https://images.dawn.com/news/1182473 |website=Images.Dawn}}</ref> ਰਹਿਮਾ ਦੀ ਭੈਣ [[ਇਮਾਨ ਅਲੀ]] ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਬਿਦ ਅਲੀ|ਆਬਿਦ ਅਲੀ]] ਅਤੇ [[ਹੁਮੈਰਾ ਅਲੀ]] ਹਨ। <ref>{{Cite web |date=March 17, 2021 |title=In Memory: Abid Ali and the end of an era |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/568469-memory-abid-ali-end-era |website=The News International |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209204345/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/568469-memory-abid-ali-end-era |url-status=dead }}</ref> ਰਹਿਮਾ ਦੀ ਮਾਸੀ ਸ਼ਾਮਾ ਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=March 18, 2021 |title=Looking at LSA 2020: music |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/727382-looking-at-lsa-2020-music |website=The News International |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416095502/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/727382-looking-at-lsa-2020-music |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] es9ifnntgr9an2pi0pqp0ncd7qfhxqc 0 164967 854378 675638 2026-11-11T18:54:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854378 wikitext text/x-wiki '''ਪਰਮਜੀਤ ਐਸ. ਜਸਵਾਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ ਐਸਆਰਐਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ, ਸੋਨੀਪਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date= |title=Welcome to SRM University Delhi-NCR, Sonepat, Haryana; |url=https://www.srmuniversity.ac.in/message-vice-chancellor/?page=10 |access-date=2021-06-09 |publisher=srmuniversity.ac.in}}</ref> ਉਹ [[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] <ref>{{Cite web |title=Prof. (Dr.) Paramjit Singh Jaswal, Vice Chancellor, RGNUL at Jagran Lakecity University, School of Law |url=https://lakecitybrew.jlu.edu.in/2018/05/prof-dr-paramjit-singh-jaswal-vice.html |access-date=2020-07-02 |archive-date=2020-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702104238/https://lakecitybrew.jlu.edu.in/2018/05/prof-dr-paramjit-singh-jaswal-vice.html |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾ|ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ <ref>{{Cite web |date= |title=Welcome to Rajiv Gandhi National University of Law Punjab [ACCREDITED BY NAAC WTH 'A' GRADE&#93; |url=https://www.rgnul.ac.in/staff.aspx?page=10 |access-date=2017-05-07 |publisher=Rgnul.ac.in}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Glocal University |date=2015-04-04 |title=Prof. (Dr) Paramjit S. Jaswal |url=http://www.glocaluniversity.edu.in/faculty_paramjit-jaswal |access-date=2017-05-07 |publisher=Glocaluniversity.edu.in |archive-date=2016-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806182302/http://www.glocaluniversity.edu.in/faculty_paramjit-jaswal |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ, [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], <ref>{{Cite web |title=INDIAN RESEARCH INFORMATION NETWORK SYSTEM |url=http://irins.inflibnet.ac.in/ |access-date=2020-07-02 |website=irins.inflibnet.ac.in |language=en}}</ref> ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Panjab varsity prof new VC of HP National Law University |url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/archive/panjab-varsity-prof-new-vc-of-hp-national-law-university-686043 |access-date=2020-07-02 |website=Tribuneindia News Service |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜਸਵਾਲ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਸਕਾਲਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Paramjit Singh Jaswal {{!}} Fulbright Scholar Program |url=https://www.cies.org/grantee/paramjit-singh-jaswal |access-date=2020-07-02 |website=www.cies.org}}</ref> ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਜਸਵਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=HPNLU gets a new VC {{!}} Careers360 |url=https://news.careers360.com/hpnlu-gets-new-vc |access-date=2020-07-02 |website=news.careers360.com |language=en}}</ref> ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜੋੜਾ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=Administrator |date=2018-12-22 |title=Prof. Nishtha Jaswal, VC, HP NLU and Prof. Paramjit S Jaswal, VC RGNUL, become the first couple to be Vice-Chancellors of two NLUs at the same time. |url=https://www.lawof.in/prof-nishtha-jaswal-appointed-vice-chancellor-hp-nlu/ |access-date=2020-07-02 |website=LawOF |language=en-GB}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੇ ਮੈਗਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੈਂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Express |first=Bright Punjab |title=Mega legal services camp organised at Rajiv Gandhi Law University {{!}} Punjab Express News - No.1 |url=https://www.brightpunjabexpress.com/index.php/2019/02/24/mega-legal-services-camp-organised-at-rajiv-gandhi-law-university/ |access-date=2020-07-02 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702072734/https://www.brightpunjabexpress.com/index.php/2019/02/24/mega-legal-services-camp-organised-at-rajiv-gandhi-law-university/ |archive-date=2020-07-02 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ngqmkz9imtcx0phum3e724sat8xjwxc 0 165581 854307 843733 2026-11-11T12:14:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854307 wikitext text/x-wiki '''ਡੰਡੋਤ''' (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{lang-ur|{{Nastaliq|ڈنڈوت}}}} ) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ [[ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਪਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੋਆ ਸੈਦਨ ਸ਼ਾਹ ਤਹਿਸੀਲ|ਚੋਆ ਸੈਦਾਨ ਸ਼ਾਹ ਤਹਿਸੀਲ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। <ref>[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=6&dn=Chakwal Tehsils & Unions in the District of Chakwal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124031142/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=6&dn=Chakwal|date=January 24, 2008}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Dandot.html |title=Location of Dandot - Falling Rain Genomics |access-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425235633/http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Dandot.html |archive-date=2023-04-25 |url-status=dead}}</ref> == ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ == ਡੰਡੋਟ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ 2 [[ਪਿੰਡ|ਪਿੰਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। * ਡੰਡੋਤ * ਪੀੜ ਪੰਜਾਬ == ਹਵਾਲੇ == jy0fc523ttib8e9akz0z0nyf0r5g1l2 0 167353 854340 833563 2026-11-11T15:55:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854340 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਲਨੀਸ਼ ਨੀਲ | image = Nalneesh Neel in 2021.jpg | image_upright = | alt = | caption = ਨੀਲ 2021 ਵਿੱਚ | birth_name = <!-- only use if different from name above --> | birth_date = 13 ਅਕਤੂਬਰ 1984 | birth_place = [[ਬਿਸਾਲਪੁਰ ਪੀਲੀਭੀਤ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ<ref name=":6"/> | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | alma_mater = [[ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟਸ|ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟਸ, ਲਖਨਊ]] | occupation = [[ਐਕਟਰ]] | years_active = 2010–ਹਾਲ | known_for = ''[[ ਵ੍ਹਾਈਟ ਟਾਈਗਰ (ਫਿਲਮ)| ਵ੍ਹਾਈਟ ਟਾਈਗਰ]]''<br>''[[III ਸਮੋਕਿੰਗ ਬੈਰਲ]]''<br>''[[ਛਿਛੋਰੇ]]''<br>'' [[ਗੁਲਾਬੋ ਸਿਤਾਬੋ]]''<br>''[[ਭੋਰ (2021 ਫਿਲਮ)|ਭੋਰ]]''<br>''[[ਫੁਕਰੇ ਰਿਟਰਨਜ਼]]''<br>''[[ਰਈਸ (2017 ਫਿਲਮ) |ਰਈਸ]]''<br>''[[ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ]]'' | height = }} '''ਨਲਨੀਸ਼ ਨੀਲ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਈ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ''ਦ ਵ੍ਹਾਈਟ ਟਾਈਗਰ'', ''III ਸਮੋਕਿੰਗ ਬੈਰਲ'', <ref name=":0">{{Cite web |last=Seta |first=Keyur |title=III Smoking Barrels review – Witness the dark side of India's otherwise beautiful Northeast |url=https://www.cinestaan.com/reviews/iii-smoking-barrels-37933 |access-date=2018-11-14 |website=Cinestaan |archive-date=2018-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206145258/https://www.cinestaan.com/reviews/iii-smoking-barrels-37933 |url-status=dead }}</ref> ''ਛੀਛੋਰੇ'', ''ਗੁਲਾਬੋ ਸੀਤਾਬੋ'', ''ਭੋਰ'', <ref name=":7">{{Citation |title=Bhor Movie Review {{!}} Bhor Movie Streaming on MX Player {{!}} Award Winning Bhor Film Review {{!}} Must Watch |url=https://www.youtube.com/watch?v=z7DtT6p67ns |language=en |access-date=2021-03-02}}</ref> ''ਫੁਕਰੇ ਰਿਟਰਨਜ਼'', ''ਰਈਸ'', <ref>{{Cite web |last=AFP |date=2019-04-01 |title=Sushant to reunite with 'Shudh Desi...' actor |url=https://siliconeer.com/current/sushant-to-reunite-with-shudh-desi-actor/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417181410/https://siliconeer.com/current/sushant-to-reunite-with-shudh-desi-actor/ |archive-date=2019-04-17 |access-date=2020-09-26 |website=Siliconeer |language=en-US }}</ref> <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/a-new-dawn-for-nalneesh-neel/article25402142.ece|title=A new dawn for Nalneesh Neel|last=Khan|first=Murtaza Ali|date=2018-11-02|work=The Hindu|access-date=2018-11-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਅਤੇ ''ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। == ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਨੀਲ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਬਿਸਾਲਪੁਰ ਪੀਲੀਭੀਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name=":6">{{Cite web |last=Shukla |first=Eshwari |date=2019-08-23 |script-title=hi:नलनीश नील: गांव से आकर बॉलीवुड में हीरो बनने का सफर |trans-title=Nalneesh Neel: Journey from village to become a hero in Bollywood |url=https://www.gaonconnection.com/gaon-connection-tvvideos/bhor-film-fame-actor-nalneesh-neel-work-with-amitabh-bacchan-and-ayushman-khuaran--46066 |access-date=2020-05-24 |website=www.gaonconnection.com |language=hi |archive-date=2021-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111021/https://www.gaonconnection.com/gaon-connection-tvvideos/bhor-film-fame-actor-nalneesh-neel-work-with-amitabh-bacchan-and-ayushman-khuaran--46066 |url-status=dead }}</ref> ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਲੀਪ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਰੰਗ-ਮੰਚ|ਥੀਏਟਰ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref name=":6" /> ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] l27gnrtthhvhai6f8c547tl6guqwcdq 0 167607 854429 841128 2026-11-11T23:58:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854429 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਬਰੂਆ ਸਾਗਰ ਝੀਲ | image = File:Barwa Sagor Lake in 1882.jpg | caption = 1882 ਦੇ ਵਿੱਚ ਝੀਲ | alt = 1882 ਦੇ ਵਿੱਚ ਝੀਲ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਬਰੂਆ ਸਾਗਰ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | coordinates = {{coord|25.368|N|78.748|E|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = [[ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਝੀਲ ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = India | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = | frozen = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਬਰੂਆ ਸਾਗਰ ਤਾਲ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਝਾਂਸੀ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਬਰੂਆ ਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ [[ਝੀਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਲਗਭਗ 260 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ [[ਓਰਛਾ]] ਦੇ ਰਾਜਾ ਉਦਿਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਨਵਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date= |title=Jhansi Official website |url=http://jhansi.nic.in/excurs.html |access-date=2015-08-25 |publisher=Jhansi.nic.in}}</ref> ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਡੈਮ ਨੂੰ 1694 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |date= |title=The Hindu report/video on dams |url=https://www.thehindu.com/news/national/all-about-indias-dams/article29026554.ece?homepage=true |access-date=2019-08-12 |publisher=thehindu.com}}</ref> ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ [[ਜਾਰੈ-ਕਾ-ਮੱਥ|ਜਰਾਈ-ਕਾ-ਮਠ]], ਅਤੇ [[ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲੇ ਨੇੜਲੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20160303211821/http://india.bizhat.com/madhya_pradesh_forts.html India.bizhat.com] * [https://web.archive.org/web/20130302012016/http://www.mustseeindia.com/Jhansi-Barua-Sagar/attraction/11047 Mustseeindia.com] * [http://jhansi.nic.in/excurs.html Jhansi.nic.in] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] e51p58qih9kyswaahj35k397b1u46nj 0 167979 854473 845867 2026-11-12T05:32:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854473 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਮਹਾਕਾਲੀ ਝੀਲ | image = | caption = | location = ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | coordinates = {{Coord|32|52|21|N|76|20|02|E|display=it}} | type = High altitude lake | inflow = | outflow = | basin_countries = ਭਾਰਤ | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|4,080|m|abbr=on}} | islands = | cities = | reference = [http://www.hptdc.gov.in Himachal Pradesh Tourism Dep.] }} [[Category:Articles using infobox body of water without image]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] '''ਮਹਾਕਾਲੀ ਝੀਲ''' ਇੱਕ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਸਨੋ ਅਤੇ ਗੁਡਿਆਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਲਗਭਗ {{Convert|4,080|m|ft}} ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ 6 ਮਹੀਨੇ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=himachaltourism.gov.in |url=http://www.himachaltourism.gov.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100324124730/http://himachaltourism.gov.in/ |archive-date=24 March 2010 |access-date=22 March 2020}}</ref> ਝੀਲ ਨੂੰ ਦੇਵੀ [[ਮਹਾਕਾਲੀ]] ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਗਡਾਸੁਰੂ ਝੀਲ|ਗੜ੍ਹਾਸਰੂ ਝੀਲ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਦੇਵੀ ਕਾਲੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=https://lakesinhimachal.com/ghadasaru-lake/ |title=Lakes in Himachal Pradesh India. The Holy Lake of Gadasaru in Churah District. |access-date=2023-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516103010/https://lakesinhimachal.com/ghadasaru-lake/ |archive-date=2023-05-16 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20190315050915/http://www.hptdc.gov.in/ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] 4wddgs6rn62e1gnv6xdojivedt4wv4h 0 168285 854502 842011 2026-11-12T09:01:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854502 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | caption = | alt_name = ਮੈਡਮ ਸਰ - ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵਨਾ ਹੈ | genre = *[[ਕਾਮੇਡੀ]] *[[ਡਰਾਮਾ]] *[[ਕਾਰਵਾਈ]] | creator = [[Jay Mehta (actor)|ਜੈ ਮਹਿਤਾ]] | based_on = | writer = {{plainlist| *ਦੀਪਕ ਮਲਿਕ *ਦੇਵਾਂਗ ਕੱਕੜ *ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਰਮਾ *ਸਮੀਰ ਗਰੁੜ *ਲਾਰੈਂਸ ਜੋਸਫ ਜੌਨ}} | screenplay = {{ubl|ਦੀਪਕ ਮਲਿਕ|ਦੇਵਾਂਗ ਕੱਕੜ|ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਰਮਾ|ਸਮੀਰ ਗਰੁੜ}} | story = | director = ਹੇਮੇਨ ਚੌਹਾਨ | creative_director = ਤਇਯਬ ਮਲਿਕ | starring = {{plainlist| * [[ਗੁਲਕੀ ਜੋਸ਼ੀ]] * [[ਯੁਕਤੀ ਕਪੂਰ]] * ਸੋਨਾਲੀ ਪੰਡਿਤ ਨਾਇਕ * ਭਾਵਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ }} | narrated = | theme_music_composer = ਲਲਿਤ ਸੇਨ | composer = | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ]] | num_seasons = | num_episodes = 741 | list_episodes = List of Maddam Sir episodes | executive_producer = | producer = {{plainlist| *[[Jay Mehta (actor)|ਜੈ ਮਹਿਤਾ]] *ਕਿੰਨੇਰੀ ਮਹਿਤਾ}} | cinematography = ਰਾਹੁਲ ਬੀ ਸੋਨੀ | editor = ਪੰਕਜ ਕਾਠਪਾਲ<br />ਰਾਹੁਲ ਮਾਥੁਰ | camera = [[Multi-camera]] | runtime = 22-26 minutes | company = ਜੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | network = [[ਸੋਨੀ ਸਬ]] | picture_format = {{plainlist| *576i *HDTV 1080i}} | audio_format = ਡੌਲਬੀ ਡਿਜੀਟਲ | first_aired = {{start date|df=yes|2020|02|24}} | last_aired = {{end date|df=yes|2023|02|18}} | opentheme = | endtheme = }} ਮੈਡਮ ਸਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਐਕਸ਼ਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ 24 ਫਰਵਰੀ 2020 ਤੋਂ 18 ਫਰਵਰੀ 2023 ਤੱਕ Sony SAB 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ SonyLIV 'ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੈ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਲਕੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਯੁਕਤੀ ਕਪੂਰ, ਸੋਨਾਲੀ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਭਾਵਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ==ਪਲਾਟ== ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ ਚਾਰ ਲਖਨਊ-ਅਧਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ S.H.O. ਹਸੀਨਾ ਮਲਿਕ, ਐਸਆਈ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸਿੰਘ, ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਪੁਸ਼ਪਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਸੰਤੋਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਚੀਤੇਸ਼ਵਰ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਤੋਂ ਜਾਸੂਸ ਬਣੇ ਬਿਲੇਸ਼ਵਰ ਚੰਪਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸਿੰਘ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਸੀਨਾ ਮਲਿਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਾਵੁਕ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਡੀਐਸਪੀ ਅਨੁਭਵ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਈਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਏਜੰਟ ਹੈ, ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਸੰਭਵ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਥਾਣਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਸੀਨਾ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕੀਤਾ। ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਉਸ ਨੇ ਗਲਤ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਸੀਨਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਰ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਖਰਕਾਰ, ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੰਗਣੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰਤ ਸਕਦਾ। ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਵੀ ਖਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਵਿਰਾਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਥਾਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿਊਮਨਾਈਡ, ਏਐਸਆਈ ਮੀਰਾ, ਨੂੰ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਇਹ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਬੋਟ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਤੇ ਮੀਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਥਾਣੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਟੱਕਰ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਏਜੰਟ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਪਤ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਲੀ [[ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ]] ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।  ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਜਿਸਨੇ ਏਜੰਟ ਤੋਂ ਡਿਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੀਰਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੀਰਾ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੀਰਾ ਨੇ ਉਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹੈਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸਮੇਤ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਪੁਸ਼ਪਾ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਉਰਮਿਲਾ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹਾਤਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਸੀਨਾ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਵੜਾ-ਪਾਵ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਉਰਮਿਲਾ ਨੂੰ ਹਸੀਨਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਰਮਿਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਸੀਨਾ ਖੁਦ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ, ਗੁਪਤ ਏਜੰਟ ਅਜੈ ਬਖਸ਼ੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਲਈ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗਲਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਖਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਮੀਰਾ ਨੂੰ ਹੈਕ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੀਰਾ ਨੂੰ ਹੈਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਖਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਗੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਭਵ ਹੈਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਹਾਰਡ ਡਰਾਈਵ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਆਈਪੀਐਸ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਚੌਟਾਲਾ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਮਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਐਮਪੀਟੀ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਤੋਂ ਹਾਰਡ ਡਰਾਈਵ ਚੋਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਗੱਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਸੀਨਾ ਆਪਣੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਗੁਆ ਬੈਠਦੀ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਪੈੱਨ ਡਰਾਈਵ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਹਸੀਨਾ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ MPT ਟੀਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਅਮਰ ਵਿਦਰੋਹੀ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ MPT ਉੱਤੇ ਸਥਾਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਪੁਲਿਸ ਟੀਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੰਜਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਸੀਨਾ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਮਪੀਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਐਮਪੀਟੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਿਸਰੀ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਐਸਐਚਓ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਫਸਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੀ ਜੁੜਵਾ ਭੈਣ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਉਰਫ਼ ਕਰੀਨਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਬਚਾਏ ਗਏ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਖਨਊ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ। ਉਹ MPT ਟੀਮ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਕਰੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, MPT ਟੀਮ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰੀਨਾ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਰੀਨਾ ਨੇ MPT ਟੀਮ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਚੇਨਈ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਕਰੀਨਾ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਹਸੀਨਾ ਨੇ 1 ਵੋਟ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸਦਮਾ ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੀਤਾ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੁਅੱਤਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਸੰਤੋਸ਼ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਸਪੈਂਡ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਆਪਣੇ ਗੈਂਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਬਿੰਨੀ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਚੀਤਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਿੰਨੀ ਹੈ, ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਚੀਤਾ ਨੂੰ ਬਿੰਨੀ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਬਤ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੇਗੀ। ਚੀਤਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਦੀ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਡਰਾਮਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੂੰ ਬਿੰਨੀ-ਚੀਤਾ ਦੇ ਅਫੇਅਰ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿੰਨੀ ਨੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੇ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਾਇਰਾ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ MPT ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੀਰਾ "ਮੀਰਾ ਜੀ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਪਗਰੇਡ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੀਰਾ ਜੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗੁੱਟ ਦੀ ਘੜੀ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ C.A.R.D. ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ. ਏਸੀਪੀ ਨੈਨਾ ਮਾਥੁਰ ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਬੈਚਮੇਟ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਅਪਰਾਧੀ ਚੈਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਲਖਨਊ ਆਈ ਸੀ। ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਚੈਰੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਫੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਸਿੱਦੀਕੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਚਾਹਵਾਨ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ MPT ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਰੀਆ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ 2 ਭਰਾ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਾਮ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਨਗਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੀਮ ਐਮਪੀਟੀ ਹੁਣ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਸੰਤੂ, ਮੀਰਾ ਜੀ, ਮਿਸਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਅਤੇ ਨਗਮਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਆਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਲਈ ਦੇਵਰੀਆ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਕੇ ਡੀਐਸਪੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਮਪੀਟੀ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਐਮਪੀਟੀ ਨੂੰ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਮੰਨ ਕੇ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਭੜਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਛਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਟੀਮ MPT ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਚ ਗਈ। ==ਅਵਾਰਡ== {| class="wikitable" |- ! Year !! Award !! Category !! Nominee !! Result !! Ref. |- | 2021 | Indian Telly Awards | Best Actor in a Lead Role Male | ਰਾਹਿਲ ਆਜ਼ਮ | {{nom}} | |- |rowspan= "6" |2022 |rowspan= "6" | Indian Television Academy Awards<ref>{{Cite web|title=ITA Awards 2022 Nominees|url=https://www.theita2021.com/|date=March 2022}}</ref> | Popular Show – Drama | ''ਮੈਡਮ ਸਰ'' |{{nom}} | |- |rowspan= "4" | Popular Actress – Comedy | [[ਯੁਕਤੀ ਕਪੂਰ]] | {{nom}} | <ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/ita-awards-2022-complete-winners-list-nakuul-mehta-rupali-ganguly-win-best-actor-and-actress-5272742/|title=ITA Awards 2022 Complete Winners List: Nakuul Mehta, Rupali Ganguly Win Best Actor And Actress|website=www.india.com}}</ref> |- | [[ਗੁਲਕੀ ਜੋਸ਼ੀ]] | {{nom}} | |- | ਸੋਨਾਲੀ ਨਾਇਕ | {{nom}} | |- | ਭਾਵਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ | {{nom}} | <ref name="auto"/> |- | Best Director – Comedy | ਹੇਮੇਨ ਚੌਹਾਨ | {{nom}} | |- | 2023 | Indian Telly Awards | Best Sitcom / Comedy Programme | ''ਮੈਡਮ ਸਰ'' | {{won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/tv/indian-telly-awards-2023-winners-anupamaas-rupali-ganguly-gaurav-khanna-bag-best-onscreen-couple-shaheer-sheikh-wins-tv-personality-of-the-year-award-see-full-list-5084131.html|title=Indian Telly Awards 2023 Winners: Anupamaa’s Rupali Ganguly-Gaurav Khanna Bag Best Onscreen Couple, Shaheer Sheikh Wins TV Personality of the Year Award; See Full List &#124; 📺 LatestLY|date=26 April 2023|website=LatestLY|access-date=30 ਦਸੰਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430063326/https://www.latestly.com/socially/entertainment/tv/indian-telly-awards-2023-winners-anupamaas-rupali-ganguly-gaurav-khanna-bag-best-onscreen-couple-shaheer-sheikh-wins-tv-personality-of-the-year-award-see-full-list-5084131.html|archive-date=30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|url-status=dead}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb title|tt11867650}} * [https://www.sonyliv.com/shows/maddam-sir-1700000181 ''ਮੈਡਮ ਸਰ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815081814/https://www.sonyliv.com/shows/maddam-sir-1700000181 |date=2022-08-15 }} [[ਸੋਨੀ ਲਿਵ]] ਉੱਤੇ k6582e3gi6dv5mwabq6wwimcgm697ix 0 168364 854354 848552 2026-11-11T16:49:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854354 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !Year !Song !Title !Language !Composer !Notes !{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |2010 |"Payasa" |''Aidondla Aidu'' |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Abhijit-Joe | | |- | rowspan="2" |2011 |"Edo Anukunte" |''Ala Modalaindi'' |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- |"Ammammo Ammo" |''Ala Modalaindi'' |Telugu |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- | rowspan="2" |2012 |"Oh Priya Priya" |<nowiki><i id="mwBRc">Ishq</i></nowiki> |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Payasam" |''Poppins'' |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |Ratheesh Vegha | | |- | rowspan="11" |2013 |"Arere Arere" |<nowiki><i id="mwBS0">Jabardasth</i></nowiki> |Telugu |S. Thaman | | |- |"Doore Doore Neengi" |<nowiki><i id="mwBTc">Natholi Oru Cheria Meenalla</i></nowiki> |Malayalam |Abhijith | | |- |"Modala Maleyante" |<nowiki><i id="mwBUA">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Solo singer | |- |"O Premada Poojari" |<nowiki><i id="mwBUo">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Duet with [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ|Shreya Ghoshal]] | |- |"Thu Hi Rey" |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Hi my name is malini" |''Malini 22 Palayamkottai'' |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |Arvind & Shankar | | |- |"Kanneer Thulilye (Duet)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Madharthamma (Immigrant Mix)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Hi my name is malini" |<nowiki><i id="mwBXo">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Navve Kaluva (Duet)" |<nowiki><i id="mwBYM">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Yennali (Immigrant Mix)" |<nowiki><i id="mwBYw">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |2015 |"Paalnilaa: Lets Do the Dandiya" |''Rockstar (2015 film)'' |Malayalam |Prashant Pillai | | |- | rowspan="2" |2016 |"Laalijo" |<nowiki><i id="mwBaE">24</i></nowiki> |Telugu |A. R. Rahman | | |- |"Hrudayam Kannulatho" |''100 Days of Love'' |Telugu |Govind Menon | |<ref>{{Cite web |title=Dulquer's 100 Days of Love to be remade in Telugu |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Dulquers-100-Days-of-Love-to-be-remade-in-Telugu/articleshow/51778643.cms |access-date=22 August 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2018 |"Va Va Vo" |<nowiki><i id="mwBbY">Mohanlal</i></nowiki> |Malayalam |Tony Joseph Pallivathukal | | |- |2021 |"Thiruppavai" |''Margazhi Thingal'' |Tamil |Ravi G | | |- |2022 |Thaniye |Thaniye |Malayalam |Sidharth Menon |Music video | |- |2022 |Thanha |Thanha |Hindi |Sidharth Menon |Music video | |} {{Infobox person | name = Nithya Menon <!--Do not change to Menon. She and multiple reliable sources confirmed Menon, which is an acronym of her parents names – unusual, yes --> | image = Nithya Menen at the trailer launch of film 'Mission Mangal'.jpg | caption = Menon in 2019 | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1988|04|08}} | birth_place = [[Bangalore, Karnataka]], India | alma_mater = [[Mount Carmel College, Bangalore]]<br />[[Manipal Academy of Higher Education]] | occupation = Actress, producer | years_active = 1998–2002 (child artist)<br />2006–present (actress) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ''' <ref name="rediff1">{{Cite web |date=17 April 2015 |title=Nithya Menon Latest Photos |url=http://tfpc.in/nithya-menon-latest-photos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417004021/http://tfpc.in/nithya-menon-latest-photos/ |archive-date=17 April 2015 |access-date=17 April 2015 |publisher=TFPC}}</ref> <ref name="rediff5">{{Cite web |date=20 January 2011 |title='I'm not inclined towards commercial cinema' |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nithya-menon-on-ala-modalaindi/20110120.htm |access-date=7 April 2011 |publisher=Rediff}}</ref> <ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece|title=Arts / Cinema : Charm of romantic comedies|last=Narasimham, M. L.|date=22 July 2010|work=The Hindu|access-date=7 April 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110116153635/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2011|url-status=dead}}</ref> (ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰੈਂਚ-ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਹਨੂੰਮਾਨ'' (1998), ਵਿੱਚ [[ਤੱਬੂ]] ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2006 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ''7 ਓ' ਕਲਾਕ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ''ਆਕਾਸ਼ਾ ਗੋਪੁਰਮ'' (2008), ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ''ਅਲਾ ਮੋਦਲੈੰਡੀ'' (2011), ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ''ਨੂਟਰੇਨਬਧੂ'' (2011) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਮਿਸ਼ਨ ਮੰਗਲ'' (2019) ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988 ਨੂੰ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਮਲਿਆਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="newscrunch">{{Cite web |title=Melting pot India: I am not a Kerala kutti, Kannada my mother tongue, says Bangalore girl Nithya Menon |url=http://www.newscrunch.in/2016/09/melting-pot-india-i-am-not-kerala-kutti-kannada-my-mother-tongue-says-Kerwls-girl-nithya |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815102819/http://www.newscrunch.in/2016/09/melting-pot-india-i-am-not-kerala-kutti-kannada-my-mother-tongue-says-bangalore-girl-nithya |archive-date=15 August 2017}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਜਨਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਕਾਰਮਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref name=":3">{{Cite web |last=George |first=Nina C |date=23 August 2019 |title=Kanmani's dilemma |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126161216/https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |archive-date=26 January 2021 |access-date=19 July 2021 |website=[[Deccan Herald]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣਨ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, <ref name="rediff2">{{Cite web |date=3 March 2010 |title=I love to do intelligent films like Kerala Cafe |url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/mar/03/slide-show-1-south-nithya-menon-on-apoorvaragam.htm |access-date=7 April 2011 |website=Rediff.com}}</ref> <ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-03/news-interviews/29374848_1_first-film-telugu-film-siddharth|title=Nithya plays a journalist in next|date=3 April 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503102846/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-03/news-interviews/29374848_1_first-film-telugu-film-siddharth|archive-date=3 May 2012}}</ref> ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, <ref name="indiatimes1" /> <ref name="indiatimes2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-22/news-interviews/28625193_1_films-ala-modalaindi-nithya-menon|title=I forced myself to learn Telugu: Nithya|date=22 February 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426183828/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-22/news-interviews/28625193_1_films-ala-modalaindi-nithya-menon|archive-date=26 April 2012}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-30/news-interviews/28310303_1_film-nithya-menon-actress|title=I've never wanted to be an actress: Nithya|date=30 July 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=7 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426183819/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-30/news-interviews/28310303_1_film-nithya-menon-actress|archive-date=26 April 2012}}</ref> ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿਖੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ [[ਬੀ.ਵੀ. ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ|ਬੀਵੀ ਨੰਦਿਨੀ ਰੈੱਡੀ]] ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਨੇਨ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। <ref name="indiatimes1" /> ਨਿਥਿਆ ਇੱਕ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਪੌਲੀਗਲੋਟ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਕੰਨੜ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਸਮੇਤ ਛੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/hbd-nithya-menen-lesser-known-facts-about-the-actress/photostory/99340107.cms?from=mdr#:~:text=Nithya%20Menen%20can%20speak%20six,Telugu,%20Hindi,%20and%20English.|title=HBD Nithya Menen: Lesser known facts about the actress|work=The Times of India|access-date=2023-05-11|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-07-06 |title=If audiences like me, they will watch a film irrespective of language: Nithya Menen |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/if-audiences-like-me-they-will-watch-a-film-irrespective-of-language-nithya-menen-8012410/ |access-date=2023-05-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nithya Menen: Of Style and Substance |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/oct/25/nithya-menen-of-style-and-substance-2052568.html |access-date=2023-05-11 |website=The New Indian Express}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === 1998-2002: ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ === ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਨਿਥਿਆ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ''ਤਬੂ'' ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>Gupta, Rinku (6 April 2011) [http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article373258.ece Nithya Menen enters Kollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315102313/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article373258.ece |date=2016-03-15 }}. ''The New Indian Express''. Retrieved 29 April 2016.</ref> === 2006-2010: ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ === 2006 ਵਿੱਚ, ਮੈਨਨ ਨੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੰਤੋਸ਼ ਰਾਏ ਪਤਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ [[ਕੰਨੜ]] ਫ਼ਿਲਮ ''7 ਓ' ਕਲਾਕ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>[https://www.indiaglitz.com/nithya-menon-in-jogaiah-kannada-news-66798.html Nithya Menon in Jogaiah-Kannada Movie News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404072256/https://www.indiaglitz.com/nithya-menon-in-jogaiah-kannada-news-66798.html |date=2023-04-04 }}. M.indiaglitz.com (18 May 2011). Retrieved 29 April 2016.</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਪੀ ਕੁਮਾਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 2008 ਦੀ ਆਫ-ਬੀਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਆਕਾਸ਼ਾ ਗੋਪੁਰਮ'', ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]] ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣੀ ਸੀ। ਮੋਹਨਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਸਟਾਰਕ ਵਰਲਡ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਫਰੰਟ ਕਵਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ। <ref name="rediff1"/> <ref name="rediff2"/> ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕ" ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ "ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ", <ref name="india">{{Cite web |date=25 August 2008 |title=Akasha Gopuram Malayalam Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/10003.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227000017/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/10003.html |archive-date=27 February 2008 |access-date=7 April 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> <ref name="sify">{{Cite web |title=Movie Review:Aakasha Gopuram |url=http://www.sify.com/movies/aakasha-gopuram-review-malayalam-14744808.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602111115/http://www.sify.com/movies/aakasha-gopuram-review-malayalam-14744808.html |archive-date=2 June 2014 |access-date=7 April 2011 |website=[[Sify]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਿਲਮ, ਨਾਰਵੇਈ ਨਾਟਕ ''<nowiki/>'ਦਿ ਮਾਸਟਰ ਬਿਲਡਰ' ''' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ। <ref name="india" /> <ref name="sify" /> ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੋਸ਼'' ਨਾਲ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/movie-reviews/Josh/movie-review/4384074.cms|title=Josh movie review|last=Kumar, G. S.|date=10 April 2009|work=The Times of India|access-date=7 April 2011}}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 April 2009 |title=Josh Kannada Movie Review |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10497.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915223233/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10497.html |archive-date=15 September 2008 |access-date=7 April 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਬਣ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ 57ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਅਪੂਰਵਰਗਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨੈਨਸੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ( ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ) ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਖੋਜੇ ਗਏ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, <ref name=":0">{{Cite news|url=http://movies.rediff.com/report/2010/jul/19/south-review-apoorvaragam.htm|title=Apoorvaragam is disappointing|last=Palicha, Paresh C.|date=19 July 2010|work=Rediff|access-date=7 April 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |date=24 July 2010 |title=Apoorvaragam Malayalam Movie Review |url=https://www.sify.com/movies/apoorvaragam-review-malayalam-pclxCPegghhcc.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183140/https://www.sify.com/movies/apoorvaragam-review-malayalam-pclxCPegghhcc.html |archive-date=9 July 2021 |access-date=7 April 2021 |website=[[Sify]]}}</ref> ਪਰ ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਈ। [[ਤਸਵੀਰ:Nithya_Menen_Thalsamayam_2011.jpg|thumb| 2011 ਵਿੱਚ ''ਥਲਸਾਮਯਮ ਓਰੂ ਪੇਨਕੁਟੀ'' (2012) ਦੇ ਸ਼ਾਟ ਦੌਰਾਨ ਮੇਨਨ]] == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Language ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |1998 |''Hanuman'' |Munna |English |Child artist |<ref name=":3">{{Cite web |last=George |first=Nina C |date=23 August 2019 |title=Kanmani's dilemma |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126161216/https://www.deccanherald.com/entertainment/kanmani-s-dilemma-756476.html |archive-date=26 January 2021 |access-date=19 July 2021 |website=[[Deccan Herald]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=HOLLYWOOD படங்களில் நடித்த Top 10 தமிழ் நடிகர்கள் &#124; Top 10 Tamil Actors in Hollywood Movies |url=https://www.youtube.com/watchp?v=mKUNZg-LiHI&t=293s |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |2006 |''7 O' Clock'' |Anu |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Career debut | |- |2008 |''Aakasha Gopuram'' |Hilda Varghese |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |First lead role |<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece|title=A castle of his own|last=Zaman|first=Rana Siddiqui|date=22 August 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=14 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143539/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece|archive-date=19 February 2016}}</ref> |- | rowspan="4" |2009 |''Josh'' |Meera |Kannada | |<ref>{{Cite web |last=SGV |first=Digital |title=Josh (2009) |url=https://m.youtube.com/watch?v=L86mFR9jth0 |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211220/L86mFR9jth0 |archive-date=20 December 2021 |access-date=17 September 2021 |language=Kannada |type=Motion Picture |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |''Vellathooval'' |Jiya |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/review/review-vellathooval/20090525.htm|title=Vellathooval is a let-down|last=Palicha|first=Paresh C.|date=25 May 2009|work=[[Rediff.com]]|access-date=15 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915062715/https://www.rediff.com/movies/review/review-vellathooval/20090525.htm|archive-date=15 September 2021|language=en}}</ref> |- |''Kerala Cafe'' |Nithya |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Preview: Ten directors team up for Kerala Cafe |url=https://www.sify.com/movies/preview-ten-directors-team-up-for-kerala-cafe-imagegallery-malayalam-jk0nfngfedasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915064043/https://www.sify.com/movies/preview-ten-directors-team-up-for-kerala-cafe-imagegallery-malayalam-jk0nfngfedasi.html |archive-date=15 September 2021 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Cite web |date=21 September 2009 |title=Kerala Cafe – the film |url=https://anjalimenon.in/filmography/kerala-cafe-the-film/ |access-date=15 September 2021 |website=Anjali Menon |language=en}}</ref> |- |''Angel John'' |Sofia |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |title=Review: Angel John is no Bruce Almighty |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-malayalam-movie-review-angel-john/20091023.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2010 |''Apoorvaragam'' |Nancy |Malayalam | |<ref name=":0">{{Cite news|url=http://movies.rediff.com/report/2010/jul/19/south-review-apoorvaragam.htm|title=Apoorvaragam is disappointing|last=Palicha, Paresh C.|date=19 July 2010|work=Rediff|access-date=7 April 2021}}</ref> |- |''Anwar'' |Asna |Malayalam | | |- | rowspan="8" |2011 |''Ala Modalaindi'' |Nithya |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] | |<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=Nani-Nithya Menen film 'Ala Modalaindi' is a classic millennial Telugu rom-com |url=https://www.thenewsminute.com/article/nani-nithya-menen-film-ala-modalaindi-classic-millennial-telugu-rom-com-132347 |access-date=14 September 2021 |website=The News Minute |language=en}}</ref> |- |''Urumi'' |Chirakkal Bala/ Daisy da Cunha{{Efn|name="twonames"}} |Malayalam | |<ref name=":1">{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Happy Birthday, Nithya Menen: 5 Malayalam films of the diva that you must watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-nithya-menen-5-malayalam-films-of-the-diva-that-you-must-watch/photostory/81962709.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Cite web |title=Urumi was difficult to shoot for |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nithya-menon-on-urumi/20110331.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |<nowiki><i id="mwAjQ">Nootrenbadhu</i></nowiki>/ <nowiki><i id="mwAjU">180</i></nowiki> | rowspan="2" |D. Vidya Lakshmi |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] | rowspan="2" |Bilingual film | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=25 June 2011 |title=180 film review – Telugu cinema Review – Siddharth, Priya Anand & Nitya Menen |url=http://idlebrain.com/movie/archive/mr-180.html |access-date=15 September 2011 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> |- |Telugu |- |''Violin'' |Angel |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |title=Review: Sibi Malayil disappoints with Violin |url=https://www.rediff.com/movies/report/review-violin/20110704.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- |''Veppam'' |Revathy |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Mugen Rao's debut film with 'Veppam' director gets a winning title |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mugen-raos-debut-film-with-veppam-director-gets-a-winning-title/articleshow/78362534.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''Aidondla Aidu'' |Gowri |Kannada |Anthology film |<ref>{{Cite web |title=Aidondla Aidu (2011) |url=https://www.hotstar.com/in/movies/aidondla-aidu/1000083004/watch |access-date=12 November 2021 |website=[[Hotstar]]}}</ref> |- |''Makaramanju'' |Model |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Makara Manju is intricate |url=https://www.rediff.com/movies/review/south-reviews-makara-manju-is-intricate/20111003.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="7" |2012 |''Ishq'' |Priya |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=Review: Ishq is visually appealing |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-ishq-is-visually-appealing/20120224.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- |''Thalsamayam Oru Penkutty'' |Manjula Ayyapan |Malayalam | |<ref name=":1" /> |- |''Karmayogi'' |Moonumani |Malayalam | |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} |- |''Doctor Innocentanu'' |Anna |Malayalam |Special appearance |<ref>{{Cite web |last=API |first=Malayalam |title=Doctor Innocent Aanu (2012) |url=https://m.youtube.com/watch?v=tjqx7ar4mDg |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211220/tjqx7ar4mDg |archive-date=20 December 2021 |access-date=15 September 2021 |language=Malayalam |type=Motion Picture |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |''Bachelor Party'' |Neethu |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Review: Bachelor Party is unbearable |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-bachelor-party-is-unbearable/20120618.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com}}</ref> |- |''Ustad Hotel'' |Shahana |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/savour-the-bond/article2899598.ece|title=Savour the bond|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=16 February 2012|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915074600/https://www.thehindu.com/features/cinema/savour-the-bond/article2899598.ece|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><br /><br /><ref name=":1" /> |- |''Poppins'' |Ammu |Malayalam |Anthology film |<ref>{{Cite web |title=Poppins (2012) |url=https://www.hotstar.com/in/movies/poppins/1000159030 |access-date=15 September 2021 |language=Malayalam |type=Motion Picture}}</ref> |- | rowspan="4" |2013 |''Okkadine'' |Shailaja |Telugu | |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2022}} |- |''Jabardasth'' |Saraswati |Telugu | |<ref>{{Citation |title=Jabardasth Movie Review {2.5/5}: Critic Review of Jabardasth by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/jabardasth/movie-review/18632561.cms |access-date=14 September 2021}}</ref> |- |''Myna'' |Myna |Kannada | |<ref>{{Cite web |title=Review: Mynaa is a beautiful love story |url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-mynaa/20130222.htm |access-date=17 September 2021 |website=Rediff.com}}</ref> |- |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Shravani / Bangaram{{Efn|Nithya Menen played a single character with two or more names.|name="twonames"}} |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=First look: Gunde Jaari Gallathayyinde |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-gunde-jaari-gallathayyinde/20130326.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref><br /><br /><ref>{{Citation |title=Gunde Jaari Gallanthayyinde Movie Review {3/5}: Critic Review of Gunde Jaari Gallanthayyinde by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/gunde-jaari-gallanthayyinde/movie-review/19637373.cms |access-date=14 September 2021}}</ref> |- | rowspan="2" |2014 |''Malini 22 Palayamkottai'' |Malini |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malini-22-palayamkottai-hell-hath-no-fury/article5617473.ece|title=Malini 22 Palayamkottai: Hell hath no fury...|last=Rangan|first=Baradwaj|date=25 January 2014|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915030244/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malini-22-palayamkottai-hell-hath-no-fury/article5617473.ece|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 January 2014 |title=Movie review: Malini 22 Palayamkkotai's a revenge saga that offers nothing novel |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-malini-22-palayamkkotai-s-a-revenge-saga-that-offers-nothing-novel/story-yMNdyqp38QCMtFclGczOZL.html |access-date=15 September 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- |''Bangalore Days'' |Natasha Francis |Malayalam |Cameo appearance |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen to do a special appearance in Bangalore Days |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-menen-to-do-a-special-appearance-in-bangalore-days/articleshow/34330487.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bangalore Days is a young film |url=https://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-bangalore-days-is-a-young-film/20140514.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref> |- | rowspan="7" |2015 |''Malli Malli Idi Rani Roju'' |Nazeera Khanum |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Rajamani |first=Radhika |title=The 5 BEST Telugu Actresses |url=https://www.rediff.com/movies/report/the-5-best-telugu-actresses/20160114.htm |access-date=14 September 2021 |website=Rediff |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malli-malli-idi-rani-roju-savour-these-moments/article6864993.ece|title=Malli Malli Idi Rani Roju: Savour these moments|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=6 February 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914170012/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/malli-malli-idi-rani-roju-savour-these-moments/article6864993.ece|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- |''JK Enum Nanbanin Vaazhkai'' |Nithya |Tamil |Telugu version ''Rajadhi Raja'' released in 2016 |<ref name="primevideo.com">{{Cite web |title=Prime Video: Cheran's JK Enum Nanbanin Vaazhkai |url=https://www.primevideo.com/detail/Cherans-JK-Enum-Nanbanin-Vaazhkai/0TVOJWYARR6OALN46CFSMK9V3P |access-date=15 September 2021 |website=Primevideo.com |language=en-us |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915035646/https://www.primevideo.com/detail/Cherans-JK-Enum-Nanbanin-Vaazhkai/0TVOJWYARR6OALN46CFSMK9V3P |archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2021 |url-status=dead }}</ref><ref name="Rangan">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jk-enum-nanbanin-vaazhkai-movie-review/article6990853.ece|title=JK Enum Nanbanin Vaazhkai: A melodrama pulls its punches by getting all hip on us|last=Rangan|first=Baradwaj|date=13 March 2015|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424042701/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jk-enum-nanbanin-vaazhkai-movie-review/article6990853.ece|archive-date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|url-status=dead}}</ref> |- |''100 Days of Love'' |Sheela |Malayalam | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/love-in-bengaluru/article7011171.ece|title=Love in Bengaluru|last=George|first=Vijay|date=19 March 2015|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=100 Days of Love |url=https://www.sify.com/movies/100-days-of-love-review-malayalam-pdvliagajbjej.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321233322/http://www.sify.com/movies/100-days-of-love-review-malayalam-pdvliagajbjej.html |archive-date=21 March 2015 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref> |- |''S/O Satyamurthy'' |Valli |Telugu | |<ref>{{Cite web |last=Girl |first=Gossip |date=17 February 2015 |title=Nithya Menen plays bunny's sister in son of sathyamurthy |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-02-17/Nithya-Menen-plays-bunnys-sister-in-son-of-sathyamurthy/132035 |access-date=14 September 2021 |website=Thehansindia.com |language=en}}</ref> |- |''Kanchana 2'' |Ganga |Tamil | |<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Sudhir |date=17 April 2015 |title=Kanchana-2: Humour in a dated horror template |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/kanchana2-some-laughs-in-a-dated-horror-template/article7114023.ece |access-date=11 December 2021 |website=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115093714/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/kanchana2-some-laughs-in-a-dated-horror-template/article7114023.ece |archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2020 |url-status=dead}}</ref> |- |''O Kadhal Kanmani'' |Tara Kalingarayar |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/a-lightweight-but-enjoyable-romance/article7113868.ece|title=O Kadhal Kanmani: A lightweight but enjoyable romance|last=Rangan|first=Baradwaj|date=17 April 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027223824/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/a-lightweight-but-enjoyable-romance/article7113868.ece|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saraswathi |first=S. |title=Review: O Kadhal Kanmani is a celebration of love |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-o-kadhal-kanmani-is-a-celebration-of-love-south/20150417.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com |language=en}}</ref> |- |''Rudhramadevi'' |Muktamba |Telugu | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen is Mummidamma in Rudhramadevi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/nithya-menen-is-mummidamma-in-rudhramadevi/articleshow/35796420.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rudhramadevi-great-story-weak-movie/article7773348.ece|title=Rudhramadevi: great story, weak movie|last=Rangan|first=Baradwaj|date=17 October 2015|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102182645/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rudhramadevi-great-story-weak-movie/article7773348.ece|archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="6" |2016 |''24'' |Priya |Tamil | |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/nitya-menen-in-suriyas-24/|title=Nitya Menen in Suriya's '24'|date=30 July 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=15 September 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saraswathi |first=S. |title=Review: 24 is an interesting thriller |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-24-is-an-interesting-thriller-/20160506.htm |access-date=15 September 2021 |website=Rediff.com |language=en}}</ref> |- |''Okka Ammayi Thappa'' |Mango / Satyabhama{{Efn|name="twonames"}} | rowspan="1" |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Okka-Ammayi-Thappa-An-idea-that-goes-waste/article14416621.ece|title=Okka Ammayi Thappa: An idea that goes waste|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=10 June 2016|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914183621/https://www.thehindu.com/features/cinema/Okka-Ammayi-Thappa-An-idea-that-goes-waste/article14416621.ece|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |''Kotigobba 2 /'' ''Mudinja Ivana Pudi'' | rowspan="2" |Subhashini / Shubha |Kannada | rowspan="2" |Bilingual film | rowspan="2" |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Kotigobba-2-review-A-self-indulgent-star-vehicle/article14568035.ece|title=Kotigobba 2 review: A self-indulgent star vehicle|date=13 August 2016|work=The Hindu|access-date=17 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917072159/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Kotigobba-2-review-A-self-indulgent-star-vehicle/article14568035.ece|archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2021|url-status=dead}}</ref> |- |Tamil |- |''Janatha Garage'' |Anu |Telugu | |<ref>{{Cite web |date=1 September 2020 |title=4 Years for Janatha Garage: 5 reasons why the Jr NTR starrer makes for an entertaining watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/4-years-for-janatha-garage-5-reasons-why-the-jr-ntr-starrer-makes-for-an-entertaining-watch/photostory/77866731.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''Iru Mugan'' |Ayushi |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Iru Mugan: 10 Things to Know About Vikram's Film |url=https://www.ndtv.com/entertainment/iru-mugan-10-things-to-know-about-vikrams-film-1456494 |access-date=15 September 2021 |website=Ndtv.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iru Mugan review:Thrilling entertainer |url=https://www.sify.com/movies/iru-mugan-reviewthrilling-entertainer-review-tamil-qjinJBhbjafaa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160909182401/http://www.sify.com/movies/iru-mugan-reviewthrilling-entertainer-review-tamil-qjinJBhbjafaa.html |archive-date=9 September 2016 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="1" |2017 |''Mersal'' |Aishwarya Vetrimaaran |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Mersal- A crowd-pleaser that knows exactly who its audience is! |url=https://www.sify.com/movies/mersal--a-crowd-pleaser-that-knows-exactly-who-its-audience-is-review-tamil-rkskL9aebjffd.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018073506/http://www.sify.com/movies/mersal--a-crowd-pleaser-that-knows-exactly-who-its-audience-is-review-tamil-rkskL9aebjffd.html |archive-date=18 October 2017 |access-date=15 September 2021 |website=[[Sify]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 October 2017 |title=Mersal movie review: There is never a dull moment in this Ilayathalapathy Vijay starrer |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/mersal-movie-review-vijay-atlee-samantha-ruth-prabhu-kajal-aggarwal-star-rating-4895175/ |access-date=15 September 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |''Awe'' |Krishnaveni (Krish){{Efn|name="twonames"}} |Telugu | |<ref>{{Cite web |date=16 February 2018 |title=Awe movie review: Nani and Prasanth Varma's film is technically brilliant |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/awe-movie-review-in-awe-of-this-nani-film-its-director-prasanth-varma/story-DtVNKVlpQxLMNrhLiDUMXM.html |access-date=14 September 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |- |''Geetha Govindam'' |Nithya |Telugu |Special appearance |<ref>{{Cite web |date=18 August 2018 |title=Do You Know How Many Hours Nithya Shot For Geeta Govindam? |url=https://menglish.tupaki.com/post/7188508/Nithya-Menon-for-Geetha-Govindam-Movie |website=Tupaki.com |access-date=18 ਮਈ 2023 |archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914094324/https://menglish.tupaki.com/post/7188508/Nithya-Menon-for-Geetha-Govindam-Movie |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/geetha-govindam-review-this-vijay-deverakonda-film-is-an-antithesis-to-arjun-reddy/article24696712.ece|title='Geetha Govindam' review: The good guy takes over|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=16 August 2018|work=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |''NTR: Kathanayakudu'' |Savitri |Telugu |Special appearance |<ref>{{Cite web |date=5 November 2018 |title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/ |access-date=14 September 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |''Praana'' |Tara Anuradha |Malayalam |Multilingual film |<ref name=":1" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/praana-review-a-thin-plot-pulled-off-well/article26037480.ece|title='Praana' review: A thin plot pulled off well|last=Praveen|first=S. R.|date=19 January 2019|work=The Hindu|access-date=15 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- |''Mission Mangal'' |Varsha Pillai |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|Hindi]] | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen to debut in Bollywood through Akshay Kumar's 'Mission Mangal' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-menen-to-debut-in-bollywood-through-akshay-kumars-mission-mangal/articleshow/66523158.cms |access-date=14 September 2021 |website=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="1" |2020 |''Psycho'' |Kamala Das IPS |Tamil | |<ref>{{Cite web |title=Nithya Menen was curious about her character in Psycho. This is why |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nithya-menen-was-curious-about-her-character-in-psycho-this-is-why-1640052-2020-01-25 |access-date=29 July 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 |''Ninnila Ninnila'' |Maya |Telugu | |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ninnila-ninnila-to-release-on-zeeplex-this-friday/article33903090.ece|title='Ninnila Ninnila' opts for a digital release|date=22 February 2021|work=The Hindu|access-date=14 September 2021|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> |- |''Gamanam'' |Shailaputri Devi |Telugu |Anthology film; cameo appearance |<ref name="Gamanam2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shriya-sarans-gamanam-in-five-languages/article32580156.ece|title=Shriya Saran's 'Gamanam' in five languages|date=11 September 2020|work=[[The Hindu]]|access-date=18 September 2020}}</ref> |- |''Skylab'' |Gouri |Telugu |Also producer |<ref>{{Cite web |last=Vyas |date=11 July 2021 |title=Milky Beauty Tamannaah unveils First Look, Title of 'Skylab' |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/milky-beauty-tamannaah-unveils-first-look-title-of-skylab-695290 |access-date=11 July 2021 |website=[[The Hans India]]}}</ref> |- | rowspan="4" |2022 |''Bheemla Nayak'' |Suguna |Telugu | |<ref>{{Cite web |title=Ayyappanum Koshiyum Telugu remake gets an interesting title? |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/ayyappanum-koshiyum-telugu-remake-gets-an-interesting-title-693903 |access-date=5 July 2021 |website=Hans India |language=en}}</ref> |- |''19(1)(a)'' |Penkutty |Malayalam | |<ref>{{Cite web |last=Balach |first=Logesh |title=Vijay Sethupathi and Nithya Menen begin shooting for their Malayalam film 19 (1) (a) |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-sethupathi-and-nithya-menen-begin-shooting-for-their-malayalam-film-19-1-a-1738651-2020-11-06 |access-date=6 April 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''Thiruchitrambalam'' |Shobana |Tamil | |<ref>{{Cite web |date=5 August 2021 |title=Dhanush and Nithya Menen's upcoming film 'D44' is titled 'Thiruchitrambalam' |url=https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-and-nithya-menen-s-upcoming-film-d44-titled-thiruchitrambalam-153498 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805152531/https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-and-nithya-menen-s-upcoming-film-d44-titled-thiruchitrambalam-153498 |archive-date=5 August 2021 |access-date=5 August 2021 |website=[[The News Minute]]}}</ref> |- |''Wonder Women'' |Nora Joseph |English | |<ref>{{Cite web |date=2022-11-02 |title='What A Level Of Promotion', Fans Perplexed As Nithya Menen Unveils 'Wonder Women' Pregnancy |url=https://www.indiatimes.com/entertainment/binge/what-a-level-of-promotion-nithiya-unveils-wonder-women-pregnancy-583643.html |access-date=2 Nov 2022 |website=Hans India |language=en |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102121345/https://www.indiatimes.com/entertainment/binge/what-a-level-of-promotion-nithiya-unveils-wonder-women-pregnancy-583643.html |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |''Kolaambi'' |Arundhathi |Malayalam | |<ref>{{Cite web |title=Kolaambi is one of my all-time favourite film: Nithya Menen |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kolaambi-is-one-of-my-all-time-favourite-film-nithya-menen/articleshow/70723492.cms |access-date=15 September 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |{{Pending film|Aaram Thirukalpana}} |Celine |Malayalam | | |- |{{TBA}} |{{Pending film|Appavin Meesai}} |Sunanda |Tamil |Delayed | |} === ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |-|{{Pending film|Color of a Nation}} | ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ | ਤੇਲਗੂ | ਲਘੂ ਫਿਲਮ | <ref>{{Cite web |date=7 July 2020 |title=3 Big International Awards for Nithya Menen's Colour of a Nation film |url=https://filmykeema.com/3-big-international-awards-for-nithya-menens-color-of-a-nation-film/amp/ |access-date=15 September 2021 |website=FilmyKeema}}</ref> |} === ਆਵਾਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | 2013 | ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰਿ ਗਲੰਥਯਿਂਦੇ ॥'' | [[ਈਸ਼ਾ ਤਲਵਾਰ|ਸ਼ਰੁਤੀ]] | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | |- | rowspan="2" | 2019 | ''ਜੰਮੇ ਹੋਏ 2'' | ਐਲਸਾ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | |} == ੇਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !Year !Song !Title !Language !Composer !Notes !{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- |2010 |"Payasa" |''Aidondla Aidu'' |[[ਕੰਨੜ|Kannada]] |Abhijit-Joe | | |- | rowspan="2" |2011 |"Edo Anukunte" |''Ala Modalaindi'' |[[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- |"Ammammo Ammo" |''Ala Modalaindi'' |Telugu |[[ਕਲਿਆਨੀ ਮਲਿਕ|Kalyani Malik]] | | |- | rowspan="2" |2012 |"Oh Priya Priya" |<nowiki><i id="mwBRc">Ishq</i></nowiki> |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Payasam" |''Poppins'' |[[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] |Ratheesh Vegha | | |- | rowspan="11" |2013 |"Arere Arere" |<nowiki><i id="mwBS0">Jabardasth</i></nowiki> |Telugu |S. Thaman | | |- |"Doore Doore Neengi" |<nowiki><i id="mwBTc">Natholi Oru Cheria Meenalla</i></nowiki> |Malayalam |Abhijith | | |- |"Modala Maleyante" |<nowiki><i id="mwBUA">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Solo singer | |- |"O Premada Poojari" |<nowiki><i id="mwBUo">Myna</i></nowiki> |Kannada |Jassie Gift |Duet with [[ਸ਼੍ਰੇਆ ਘੋਸ਼ਾਲ|Shreya Ghoshal]] | |- |"Thu Hi Rey" |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Telugu |Anoop Rubens | | |- |"Hi my name is malini" |''Malini 22 Palayamkottai'' |[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|Tamil]] |Arvind & Shankar | | |- |"Kanneer Thulilye (Duet)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Madharthamma (Immigrant Mix)" |''Malini 22 Palayamkottai'' |Tamil |Arvind & Shankar | | |- |"Hi my name is malini" |<nowiki><i id="mwBXo">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Navve Kaluva (Duet)" |<nowiki><i id="mwBYM">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |"Yennali (Immigrant Mix)" |<nowiki><i id="mwBYw">Malini 22</i></nowiki> |Telugu |Arvind & Shankar | | |- |2015 |"Paalnilaa: Lets Do the Dandiya" |''Rockstar (2015 film)'' |Malayalam |Prashant Pillai | | |- | rowspan="2" |2016 |"Laalijo" |<nowiki><i id="mwBaE">24</i></nowiki> |Telugu |A. R. Rahman | | |- |"Hrudayam Kannulatho" |''100 Days of Love'' |Telugu |Govind Menon | |<ref>{{Cite web |title=Dulquer's 100 Days of Love to be remade in Telugu |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Dulquers-100-Days-of-Love-to-be-remade-in-Telugu/articleshow/51778643.cms |access-date=22 August 2016 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2018 |"Va Va Vo" |<nowiki><i id="mwBbY">Mohanlal</i></nowiki> |Malayalam |Tony Joseph Pallivathukal | | |- |2021 |"Thiruppavai" |''Margazhi Thingal'' |Tamil |Ravi G | | |- |2022 |Thaniye |Thaniye |Malayalam |Sidharth Menon |Music video | |- |2022 |Thanha |Thanha |Hindi |Sidharth Menon |Music video | |} == ਨੋਟਸ == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੰਦੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pzfwdtghhggzpjb2hhdimvo6cu5erq4 0 169201 854374 818813 2026-11-11T18:19:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854374 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party|name=ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ|abbreviation=NPP|logo=National People's Party (India) logo.jpg|flag=NPP Flag.jpg|native_name=|colorcode={{party color|National People's Party (India)}}|president=ਕੋਨਾਰਡ ਸੰਗਮਾ|loksabha_leader=ਐਗਥਾ ਸੰਗਮਾ|foundation={{Start date and years ago|df=yes|p=y|2013|01|06}}|founder=ਪੀ.ਏ. ਸੰਗਮਾ|headquarters=[[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], ਮੇਘਾਲਿਆ|loksabha_seats={{Composition bar|1|543|hex={{party color|National People's Party (India)}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|1|245|hex={{party color|National People's Party (India)}}}}|no_states={{Composition bar|4|31|hex={{party color|National People's Party (India)}}}}|ideology=|position=|youth=ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਥ ਫਰੰਟ|students=ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ-NPSU|women=ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਵਿਮੇਨ ਕਮੇਟੀ|symbol=[[File:Indian Election Symbol Book.svg|150px]]|website={{URL|https://www.nppindia.in/}}|rajyasabha_leader=ਵਾਨਵੇਰਾਏ ਖਾਰਲੁਖੀ|eci=National Party}} ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਮੇਘਾਲਿਆ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਪੀ ਏ ਸੰਗਮਾ|ਪੀ.ਏ. ਸੰਗਮਾ]] ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਐਨਸੀਪੀ(ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 7 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-06-07 |title=NPP Becomes First Political Outfit from the Northeast to get Status of National Party |url=https://www.news18.com/news/politics/npp-becomes-first-political-outfit-from-the-northeast-to-get-status-of-national-party-2176843.html |access-date=2023-05-24 |website=News18 |language=en}}</ref> == ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ, ਪੀਏ ਸੰਗਮਾ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ [[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ]] ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰੇਗੀ। ਸੰਗਮਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਬਾਇਲੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਪਾਰਟੀ ਹੋਵੇਗੀ। <ref>{{Cite web |title=Sangma launches National People's Party, forms alliance with NDA |url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/pa-sangma-launches-national-peoples-party-npp-forms-alliance-with-nda-150879-2013-01-04 |access-date=2023-05-24 |website=India Today |language=en}}</ref> ਐਨਪੀਪੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਕਿਰੋਦੀ ਲਾਲ ਮੀਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜੀ, ਜੋ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਦੌਸਾ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ) ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Rajasthan Legislative Assembly |url=https://assembly.rajasthan.gov.in/ |access-date=2023-05-24 |website=assembly.rajasthan.gov.in}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2015 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਰਚੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਐਨਪੀਪੀ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਐਨਪੀਪੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |last=Anuja |date=2015-06-17 |title=EC suspends National People’s Party for not providing expense report |url=https://www.livemint.com/Politics/V7hkdyj6Yrhi8r4xmQkpeK/EC-suspends-National-Peoples-Party-for-not-providing-expens.html |access-date=2023-05-24 |website=mint |language=en |archive-date=2023-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524105442/https://www.livemint.com/Politics/V7hkdyj6Yrhi8r4xmQkpeK/EC-suspends-National-Peoples-Party-for-not-providing-expens.html |url-status=dead }}</ref> ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਛੇ ਪਾਰਟੀਆਂ-[[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ]], ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ, ਜਨ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾਰਟੀ, ਸਮਰਾ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਮੋਰਚਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤੀਜੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/bihar-elections-2015/news/mulayam-front-suffers-big-blow-ncp-to-go-it-alone/articleshow/49392765.cms|title=Mulayam front suffers big blow, NCP to go it alone|date=2015-10-16|work=The Times of India|access-date=2023-05-24|issn=0971-8257}}</ref> ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਨੇ [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਂਤਾ ਬਿਸਵਾ ਸਰਮਾ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਠਜੋੜ (NEDA) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ [[ਸਿੱਕਮ]], ਅਸਾਮ ਅਤੇ [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਇਸ ਗਠਜੋੜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। 2018 ਦੀਆਂ ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨਪੀਪੀ ਨੇ 19 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੱਤਾਧਾਰੀ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਇਕੱਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ, NEDA ਕੋਲ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-05-25 |title=Amit Shah holds meeting with northeast CMs, forms alliance |url=https://www.hindustantimes.com/india/amit-shah-holds-meeting-with-northeast-cms-forms-alliance/story-YDYLQ6YsImuzZOQ6Zev5MO.html |access-date=2023-05-24 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/hung-assembly-in-meghalaya-congress-single-largest-party/article61881143.ece|title=Hung Assembly in Meghalaya, Congress single largest party|date=2018-03-03|work=The Hindu|access-date=2023-05-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਨਰਾਡ ਸੰਗਮਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। == ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਚੋਣਾਂ !ਰਾਜ !ਜੇਤੂ ਸੀਟਾਂ !ਕੁੱਲ ਸੀਟਾਂ |- |2014 |ਲੋਕ ਸਭਾ |ਮੇਘਾਲਿਆ |1 |2 |- |2017 |ਅਸੈਂਬਲੀ |ਮਣੀਪੁਰ |4 |60<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/manipur-election-results-2017/articleshow/57576559.cms|title=Manipur elections results Live: Manipur election results 2017|date=11 March 2017|newspaper=The Economic Times}}</ref> |- |2018 |ਅਸੈਂਬਲੀ |ਮੇਘਾਲਿਆ |20 |60 |- |2018 |ਅਸੈਂਬਲੀ |ਨਾਗਾਲੈਂਡ |2 |60<ref>{{citation |title=Manipur election results 2018 |url=http://eciresults.nic.in/PartyWiseResult.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215065208/http://eciresults.nic.in/PartyWiseResult.htm |access-date=5 March 2018 |archive-date=15 December 2013 |url-status=dead}}</ref> |- |2019 |ਅਸੈਂਬਲੀ |ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ |5 |60<ref>{{citation |title=election results |url=http://results.eci.gov.in/ac/en/partywise/partywiseresult-S02.htm?st=S02}}</ref> |- |2019 |ਲੋਕ ਸਭਾ |ਮੇਘਾਲਿਆ |1 |2 |} === ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ === {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |ਚੋਣਾਂ ! rowspan="2" |ਆਗੂ ! colspan="2" |ਵੋਟਾਂ ! colspan="2" |ਸੀਟਾਂ ! rowspan="2" |ਸਥਾਨ |- !ਕੁੱਲ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ !ਕੁੱਲ !ਵਾਧਾ/ਘਾਟਾ |- !2013 |ਕਿਰੋਦੀ ਲਾਲ ਮੀਨਾ |13,12,402 |4.25 |{{Composition bar|4|200|hex=#006181}} |{{increase}} 4 |ਚੌਥਾ |} === ਮਣੀਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ === {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |ਚੋਣਾਂ ! rowspan="2" |ਆਗੂ ! colspan="2" |ਵੋਟਾਂ ! colspan="2" |ਸੀਟਾਂ ! rowspan="2" |ਸਥਾਨ |- !ਕੁੱਲ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ !ਕੁੱਲ !ਵਾਧਾ/ਘਾਟਾ |- !2017 |ਕੋਨਾਰਡ ਸੰਗਮਾ |83,744 |5.1 |{{Composition bar|4|60|hex=#006181}} |{{increase}}4 |ਚੌਥਾ |- !2022 |ਯੁਮਨਮ ਜੌਯਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ |321,224 |17.29 |{{Composition bar|7|60|hex=#006181}} |{{increase}}3 |ਦੂਜਾ |} === ਮਣੀਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ === {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |ਚੋਣਾਂ ! rowspan="2" |ਆਗੂ ! colspan="2" |ਵੋਟਾਂ ! colspan="2" |ਸੀਟਾਂ ! rowspan="2" |ਸਥਾਨ |- !ਕੁੱਲ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ !ਕੁੱਲ !ਵਾਧਾ/ਘਾਟਾ |- !2018 |ਕੋਨਾਰਡ ਸੰਗਮਾਂ |69,506 |6.92 |{{Composition bar|2|60|hex=#006181}} |{{increase}}2 |ਚੌਥਾ |- !2023 |ਐਂਡਰਿਊ ਅਹੋਤੋ |66,156 |5.78 |{{Composition bar|5|60|hex=#006181}} |{{increase}}3 |ਚੌਥਾ |} === ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ === {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |ਚੋਣਾਂ ! rowspan="2" |ਆਗੂ ! colspan="2" |ਵੋਟਾਂ ! colspan="2" |ਸੀਟਾਂ ! rowspan="2" |ਸਥਾਨ |- !ਕੁੱਲ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ !ਕੁੱਲ !ਵਾਧਾ/ਘਾਟਾ |- !2013 |ਕੋਨਾਰਡ ਸੰਗਮਾਂ |1,16,251 |8.8 |{{Composition bar|02|60|hex=#006181}} |{{increase}}2 |ਤੀਜਾ |- !2018 |ਕੋਨਾਰਡ ਸੰਗਮਾਂ |2,33,745 |20.60 |{{Composition bar|19|60|hex=#006181}} |{{increase}}17 |ਦੂਜਾ |- !2023 |ਕੋਨਾਰਡ ਸੰਗਮਾਂ |5,84,337 |31.49 |{{Composition bar|26|60|hex=#006181}} |{{increase}}7 |ਪਹਿਲਾ |} === ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ === {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |ਚੋਣਾਂ ! rowspan="2" |ਆਗੂ ! colspan="2" |ਵੋਟਾਂ ! colspan="2" |ਸੀਟਾਂ ! rowspan="2" |ਸਥਾਨ |- !ਕੁੱਲ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ !ਕੁੱਲ !ਵਾਧਾ/ਘਾਟਾ |- !2019 |ਕੋਨਾਰਡ ਸੰਗਮਾਂ |90,347 |14.56 |{{Composition bar|5|60|hex=#006181}} |{{increase}}5 |ਤੀਜਾ |} == ਹਵਾਲੇ == m24rwilpulzihg3ho6epl1oke5jpp1d 0 169807 854515 838285 2026-11-12T10:38:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854515 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਸਰੋਵਰ | other_name = | image = Yuxingshan Reservoir, picture3.jpg | caption = ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਸਰੋਵਰ | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਕਾਂਗਸ਼ੂਈਪੂ|ਕਾਂਗਸ਼ੂਈਪੂ ਟਾਊਨ]], [[ਹੇਸ਼ਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਯਿਯਾਂਗ]], [[ਹੁਨਾਨ]] | coordinates = {{coord|28|24|34.08|N|112|26|08.55|E|type:waterbody_region:CN-43|display =inline,title}} | type = [[ਸਰੋਵਰ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = China | date-built = 1960s | date-flooded = 1960s | agency = | length = | width = | area = {{convert|2800000|m2|abbr=on}} | depth = | max-depth = | volume = {{convert|2500|m3|cumi|abbr=on}} | residence_time = | shore = | elevation = | frozen = | islands = | cities = <!-- Map --> | reference = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਜਲ ਭੰਡਾਰ''' ( {{Lang-zh|s=鱼形山水库|t=魚形山水庫|p=Yúxíngshān Shuǐkù}} ) ਇੱਕ [[ਭੰਡਾਰ|ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ [[ਹੁਨਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਹੇਸ਼ਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਯਿਯਾਂਗ|, ਹੇਸ਼ਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], ਯਿਯਾਂਗ ਦੇ [[Cangshuipu|ਕਾਂਗਸ਼ੂਈਪੂ ਕਸਬੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://news.rednet.cn/c/2012/08/27/2728537.htm|last=Zeng Penghui|date=2012-08-27|work=rednet|last2=Lei Yueyi|language=zh|script-title=zh:益阳鱼形山打造全国新城样本 不挖山不砍树|last3=Shi Kesheng}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hnrb.voc.com.cn/article/201207/201207302359544895.html|last=Zhu Zhi|date=2012-07-30|work=Hunandaily|last2=Xu Duanyi|language=zh|script-title=zh:益阳东部崛新城 鱼形山"两型"示范区建设探访|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529105354/https://hnrb.voc.com.cn/article/201207/201207302359544895.html|archive-date=2023-05-29|access-date=2023-05-29|url-status=dead}}</ref> == ਜਨਤਕ ਪਹੁੰਚ == ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਵਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੈਟਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਿਸ਼ਿੰਗ, ਹਾਈਕਿੰਗ, ਅਨੰਦ ਬੋਟਿੰਗ, ਅਤੇ ਵਾਟਰ ਸਕੀਇੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://ny.rednet.cn/c/2014/12/10/3545493.htm|last=Peng Shuanglin|date=2014-12-10|work=rednet|language=zh|script-title=zh:益阳5家水利风景区简介|access-date=2023-05-29|archive-date=2017-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225132836/http://ny.rednet.cn/c/2014/12/10/3545493.htm|url-status=deviated|archivedate=2017-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170225132836/http://ny.rednet.cn/c/2014/12/10/3545493.htm}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == -{{Commons category|Yuxingshan Reservoir}}   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਿਯਾਂਗ ਦੇ ਸਰੋਵਰ]] 8b39t5y99t78jbuh0mywqj13tcgt800 0 169992 854460 851248 2026-11-12T03:56:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854460 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ | type = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ| ਵਿਭਾਗ]] | seal = | seal_width = | seal_caption = | logo = | logo_caption = | formed = {{Start date and age|df=yes|1854|10|01}} | preceding1 = | jurisdiction = | headquarters = ਡਾਕ ਭਵਨ, [[ਸੰਸਦ ਮਾਰਗ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | coordinates = <!-- {{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}} --> | motto = | employees = 416,083 (ਮਾਰਚ 2021)<ref>{{cite web |title=Annual Report 2020-21 |url=https://www.indiapost.gov.in/VAS/DOP_PDFFiles/AnnualReportEng2020-21.pdf|website=India Post |access-date=9 October 2021}}</ref> | budget = {{INRConvert|20820.02|c}} (2022–23) | minister1_name = ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ | chief1_name = ਵਿਨੀਤ ਪਾਂਡੇ | chief1_position = ਸੈਕਰੇਟਰੀ | chief2_name = ਆਲੋਕ ਸ਼ਰਮਾ | chief2_position = ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ, ਸੰਚਾਰ ਮਹਿਕਮਾ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] | child1_agency = ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ | keydocument1 = [https://www.indiapost.gov.in/VAS/DOP_RTI/TheIndianPostOfficeAct1898.pdf The Indian Post Office Act, 1898] | website = {{URL|https://www.indiapost.gov.in/}} | map = | map_size = | map_caption = A | footnotes = | embed = | parent_agency_type = | agency_id = | public_protector = | deputy = }} '''ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ''' ('''ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ''') ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਡਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। [[ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼]] ਨੇ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ 1766 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ "ਕੰਪਨੀ ਮੇਲ" ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜੀ|ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ]] ਦੁਆਰਾ 1854 ਵਿੱਚ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Das, M. N.; Das, M. M. (1958). "Dalhousie and the Reform of the Postal System". Indian History Congress. 21 (21): 488–495. JSTOR 44145245.}}</ref> ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਇਕਸਾਰ ਡਾਕ ਦਰਾਂ (ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸਰਵਿਸ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਐਕਟ 1854 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ 1837 ਦੇ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਐਕਟ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨਿਯਮਤ ਡਾਕਘਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Administration of Postal System |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/135431/9/09_chapter%204.pdf}}</ref> ਡਾਕਘਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੀ ਆਰਡਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਬੱਚਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ (ਪੀ.ਐਲ.ਆਈ.) ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ (ਆਰ.ਪੀ.ਐਲ.ਆਈ.) ਦੇ ਤਹਿਤ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਹ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਯੋਜਨਾ]] (MGNREGS) ਉਜਰਤਾਂ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 154,965 ਡਾਕਘਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ (ਮਾਰਚ 2017 ਤੱਕ), ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਾਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ 23 ਡਾਕ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਸਰਕਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਚੀਫ ਪੋਸਟਮਾਸਟਰ ਜਨਰਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸਰਕਲ ਨੂੰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖੀ ਪੋਸਟਮਾਸਟਰ ਜਨਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਯੂਨਿਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ(1858-1947) === {{Multiple image|direction=vertical|image1=Indian postal service. Educational card, late 19th or early 20th century.jpg|caption1=ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਰਡ, ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਸਟਲ ਸਰਵਿਸ, 18-19ਵੀਂ ਸਦੀ|image2=Red Scinde Dawk stamp.jpg|caption2=1850 ਦੀ ਸਿੰਧ ਡਾਕ ਮੋਹਰ}}ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1858 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਤਾਜ ਤੱਕ ਤਬਦੀਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡਾਕ ਅਤੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ<ref>{{Cite web |title=India Post: In letter and spirit |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20170821-indian-postal-services-icons-modern-india-independence-day-1028886-2017-08-11 |access-date=2023-05-30 |website=India Today |language=en}}</ref> * ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਸੇਵਿੰਗਜ਼ ਬੈਂਕ ਐਕਟ, 1873, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ 28 ਜਨਵਰੀ 1873 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ 1881 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1882 ਨੂੰ, ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਸੇਵਿੰਗਜ਼ ਬੈਂਕ (POSBs) ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ (ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)। ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੀਮਤ ਸੀ; ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ, ਕਲਕੱਤਾ ਜਾਂ ਹਾਵੜਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ POSBs ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=THE GOVERNMENT SAVINGS BANKS ACT, 1873 |url=https://dea.gov.in/sites/default/files/POSB_ACT_0.pdf}}</ref> * ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ 1 ਫਰਵਰੀ 1884 ਨੂੰ ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਭਲਾਈ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Post Office Schemes and Services |url=https://revexpo.com/review/post-office-schemes-and-services/ |access-date=2023-05-30 |website=Get true reviews for the products here |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530120712/https://revexpo.com/review/post-office-schemes-and-services/ |archive-date=2023-05-30 |url-status=dead }}</ref> * ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਐਕਟ, 1885<ref>{{Cite web |title=THE INDIAN TELEGRAPH ACT, 1885 |url=https://dot.gov.in/sites/default/files/the_indian_telegraph_act_1985_pdf.pdf}}</ref> * ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਐਕਟ, 1898, 22 ਮਾਰਚ 1898 ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ 1 ਜੁਲਾਈ 1898 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ 1882 ਦੇ ਐਕਟ III ਅਤੇ 1896 ਦੇ ਐਕਟ XVI ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=THE INDIAN POST OFFICE ACT, 1898 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2329/1/A1898-06.pdf}}</ref> * ਇੰਡੀਅਨ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਐਕਟ, 1933<ref>{{Cite web |title=THE INDIAN WIRELESS TELEGRAPHY ACT, 1933 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2396/1/A1933-17.pdf}}</ref> ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਏਅਰਮੇਲ ਫਲਾਈਟ 18 ਫਰਵਰੀ 1911 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਹੈਨਰੀ ਪੇਕੇਟ, ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਪਾਇਲਟ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਨੈਨੀ ਤੱਕ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਦੇ ਪਾਰ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (11 ਮੀਲ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ 27 ਮਿੰਟ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ 15 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (33 ਪੌਂਡ) ਡਾਕ (ਲਗਭਗ 6,000 ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਡ) ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ; ਏਅਰਮੇਲ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਨੇ ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀਨਗਰ|ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ]], [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ [[ਡਲ ਝੀਲ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲੋਟਿੰਗ ਡਾਕਘਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Srinagar Gets Floating Post Office |url=https://travel.siliconindia.com/travel-article/Srinagar-Gets-Floating-Post-Office-aid-232.html |access-date=2023-05-30 |website=siliconindia |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530120711/https://travel.siliconindia.com/travel-article/Srinagar-Gets-Floating-Post-Office-aid-232.html |archive-date=2023-05-30 |url-status=dead}}</ref> ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੋਨੀ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਭਾਗ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਬਣਾ ਲਈ। [[ਚੀਨ]] ਦੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ ਦੇ [[ਤਿੱਬਤ]] ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਲਹਾਸਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/telegramstonepal194243|title=1942-43 Karuna Ratna Tuladhar Telegrams from Lhasa to Kathmandu|date=1942}}</ref> ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਵਿਭਾਗ 1914 ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪਰ 1 ਜਨਵਰੀ 1985 ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੰਡੇ ਗਏ। === ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ === 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰੇਟ ਹੈ; ਇਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਰਕਲ ਦਫਤਰ, ਖੇਤਰੀ ਦਫਤਰ, ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਦਫਤਰ, ਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰ, ਸਬ-ਡਾਕ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾ ਦਫਤਰ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1959 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ "ਮਦਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਵਾ" ਦਾ ਮਾਟੋ ਅਪਣਾਇਆ; ਇਸਨੇ ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਗੋ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਡਾਕਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 23,344 ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। 2016 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 155,015 ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 90% ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Post Office Network |url=https://www.indiapost.gov.in/VAS/Pages/AboutUs/PostOfficeNetwork.aspx |access-date=2023-05-30 |website=www.indiapost.gov.in}}</ref> == ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == === ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਿਪਕਣਯੋਗ ਟਿਕਟ === {{multiple image|direction=horizontal|image1=Stamps issued on 01-10-1854 in India( All the stamps of four value issued in clarge form).jpg|caption1=ਪਹਿਲੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਟਿਕਟ|image2=1866 Bombay to London 28 days.jpg|caption2=ਛੇ ਆਨੇ ਦੀ ਟਿਕਟ, 1866}}ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਚਿਪਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਜੁਲਾਈ 1852 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਾਰਟਲ ਫਰੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ "ਸਿੰਧ ਡਾਕਸ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2009-10-27 |title=Scinde District Dawks |url=http://www.geocities.com/mjshah.geo/scinde/scinde.html |access-date=2023-05-30 |website=web.archive.org |archive-date=2009-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027143019/http://www.geocities.com/mjshah.geo/scinde/scinde.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ਇਹ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ, 1⁄2-ਆਨਾ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨਾਲ, ਜੂਨ 1866 ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਸਟੈਂਪਾਂ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1854 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। === ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:British-era_letter_box_in_Shimla,_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:British-era_letter_box_in_Shimla,_India.jpg|thumb|ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਦਾ ਡਾਕ ਬਕਸਾ, [[ਸ਼ਿਮਲਾ]]]] ਡਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀ ਗਈ ਡਾਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ, 1854 ਅਤੇ 1866 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1871 ਤੱਕ ਚੌਗਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਡਾਕਘਰ ਐਕਟ, 1866 (XIV) ਨੇ 1 ਮਈ 1866 ਤੱਕ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਡਾਕ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। 1863 ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪ ਨੂੰ "ਸਟੀਮਰ" ਡਾਕ ਲਈ ਘੱਟ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ (ਛੇ ਆਨਾ, ਅੱਠ ਪਾਈ)। ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਾਕ ਲਈ ਵੀ ਘੱਟ ਦਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। 1854 ਵਿਚ [[ਸਪੇਨ]] ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਟੈਂਪਾਂ ਛਾਪੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ 1866 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ 'ਤੇ "ਸੇਵਾ" ਅਤੇ ਮਾਲ ਟਿਕਟਾਂ 'ਤੇ "ਸੇਵਾ ਡਾਕ ਟਿਕਟ" ਨੂੰ ਓਵਰਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=The Design Evolution of United States Postal Stamps |url=http://chronicle.uspcs.org/pdf/Chronicle_168/6204.pdf |access-date=2023-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418140826/http://chronicle.uspcs.org/pdf/Chronicle_168/6204.pdf |archive-date=2025-04-18 |url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਡਾਕ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੁਝ "ਸੇਵਾ ਡਾਕ" ਓਵਰਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਚਾਰ-ਆਨਾ ਅਤੇ ਛੇ-ਆਨਾ-ਅੱਠ-ਪਾਈ ਸਟੈਂਪਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 1866 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਨਵੀਆਂ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟੈਂਪਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ-ਬਿੱਲ ਰੈਵੇਨਿਊ ਸਟੈਂਪ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ "ਡਾਕ" ਨੂੰ ਓਵਰਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਕੇ ਆਰਜ਼ੀ ਛੇ-ਆਨਾ ਸਟੈਂਪਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਏਅਰਮੇਲ ਸਟੈਂਪ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Provisional Stamps |url=http://www.linns.com/howto/refresher/provisional_20040621/refreshercourse.asp |access-date=2023-05-30 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625081608/http://www.linns.com/howto/refresher/provisional_20040621/refreshercourse.asp |url-status=dead }}</ref> === ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ === [[ਤਸਵੀਰ:1947_India_Flag_3½_annas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1947_India_Flag_3%C2%BD_annas.jpg|thumb|200x200px|ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੀ<ref name="SS">Souvenir sheet of the ''Independence'' series of stamps, Indian Posts, 1948</ref>]] [[ਤਸਵੀਰ:India_1947_Ashoka_Lions_1_and_half_annas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_1947_Ashoka_Lions_1_and_half_annas.jpg|thumb|197x197px|ਦੂਜੀ ਟਿਕਟ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੀ<ref name="Phil2">''India Postage Stamps 1947–1988''.(1989) Philately branch, Department of Posts, India.</ref><ref name="SS2">Souvenir sheet of the ''Independence'' series of stamps, Indian Posts, 1948</ref>]] ਭਾਰਤ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ-ਆਧਾਰਿਤ ਨੀਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 21 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਨਵੀਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਅਰੇ, ਜੈ ਹਿੰਦ ("ਭਾਰਤ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ") ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਡੇਢ ਆਨਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ 15 ਅਗਸਤ 1948 ਨੂੰ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲੜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੂ]], [[ਬੋਧੀ]], [[ਮੁਸਲਮਾਨ]], [[ਸਿੱਖ]] ਅਤੇ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਮੰਦਰ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅੰਕ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਣਰਾਜ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਰਾਜ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 1955 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ-ਅਤੇ-ਵਿਕਾਸ ਥੀਮ, 1957 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ 1965 ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਾਲ. ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ "ਭਾਰਤ ਡਾਕ" ਨੂੰ 1962 ਵਿੱਚ "''भारत INDIA''" ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਿੰਨ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ (ਦਸੰਬਰ 1962 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1963 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਟੈਂਪ ਅਤੇ ਡਾਕ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਛਾਪੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬਰਮਾ]] (ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ), [[ਨੇਪਾਲ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]], [[ਭੂਟਾਨ]], [[ਪੁਰਤਗਾਲ]] ਅਤੇ [[ਇਥੋਪੀਆ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਬਾਰੇ ਛੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਲੜੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੱਤਵੀਂ ਲੜੀ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ, 1986 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ 1983 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, 770 ਸਟੈਂਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। == ਪਿਨ ਕੋਡ == ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ (ਪਿੰਨ ਕੋਡ) ਇੱਕ ਛੇ-ਅੰਕ ਦਾ ਡਾਕ ਕੋਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਨ ਸਿਸਟਮ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਭੀਕਾਜੀ ਵੇਲੰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਇਹ 15 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਡਾਕ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਪਹਿਲੇ ਅੱਠ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਆਰਮੀ ਡਾਕ ਸੇਵਾ (APS905898) ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=What is Pin code, Pin code Definition, Pin code News |url=https://www.business-standard.com/about/what-is-pin-code |access-date=2023-05-30 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref> ਪਿੰਨ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: * ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਜ਼ੋਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅੰਕ ਸਬ-ਜ਼ੋਨ (ਜਾਂ ਪੋਸਟਲ ਸਰਕਲ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਇੱਕ ਲੜੀਬੱਧ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਅੰਕ ਸੇਵਾ ਰੂਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। * ਆਖਰੀ ਦੋ ਅੰਕ ਡਿਲੀਵਰੀ ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪਤੇ ਲਈ ਪਿੰਨ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Find Pin Code |url=https://www.indiapost.gov.in/VAS/Pages/findpincode.aspx |access-date=2023-05-30 |website=www.indiapost.gov.in}}</ref> 2014 ਤੱਕ, ਆਰਮੀ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 154,725 ਡਾਕਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ 19,101 ਪਿੰਨ ਹਨ। == ਸੇਵਾਵਾਂ == * ਡਾਕ ਦੀ ਰਸੀਦ ਲਈ ਪੋਸਟ ਬਾਕਸ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਬੈਗ * ਸਪੀਡ ਪੋਸਟ * ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਸਬੂਤ ਲਈ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ * ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਏ.ਟੀ.ਐਮ * RMS (ਰੇਲਵੇ ਮੇਲ ਸੇਵਾ) * ਪੋਸਟ ਆਫਿਸ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ (POPSK) * ਆਧਾਰ ਨਾਮਾਂਕਣ ਅਤੇ ਅੱਪਡੇਟ * ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਅਨ * ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਡਾਕ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ * ਬਚਤ ਬੈਂਕ (SB/RD/TD/MIS/SCSS/PPF/SSA) * ਬਚਤ ਨਕਦ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ. * ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਪੇਮੈਂਟਸ ਬੈਂਕ (IPPB) == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|colwidth=30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{official website|http://www.indiapost.gov.in}} * {{Commons category|Post of India|ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ}} 9h6ubledwgdcqdyinrw47b2jfv4ysca 0 170403 854477 852426 2026-11-12T06:09:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854477 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ''' ਇੱਕ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੀ SUV ਹੈ ਜੋ 2002 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਵਾਹਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਡਲ ਸੀ। ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੀ ਇਨ-ਹਾਊਸ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਪਿਤ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ ਮੋਟਰਿੰਗ'' ਤੋਂ "ਕਾਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ" ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ "ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਐਸਯੂਵੀ" ਅਤੇ "ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਤੋਂ। ਦੇ <nowiki><i id="mwFg">ਪਹੀਏ</i></nowiki> . <ref>{{Cite web |date= |title=Mahindra Scorpio Suv & Pik-up Range Launched in Brazil |url=http://www.newsgaze.com/24-mahindra_scorpio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080405064828/http://www.newsgaze.com/24-mahindra_scorpio.html |archive-date=5 April 2008 |access-date=20 October 2018}}</ref> == ਵਿਕਾਸ == 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਇੱਕ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵਿਲੀਸ ਜੀਪਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਾਮੂਲੀ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। 1996 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਨਾਲ SUV ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਕਿਉਂਕਿ M&M ਕੋਲ ਅਜਿਹੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਟੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਪਵਨ ਗੋਇਨਕਾ ਅਤੇ ਐਲਨ ਦੁਰਾਂਤੇ ਵਰਗੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ। ਨਵੀਂ ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ SUV ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਸਟਮ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਲਾਗਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਚੋਣ। ਸੋਰਸਿੰਗ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੁਰਜ਼ੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਬੈਜ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮਹਿੰਦਰਾ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਪਨੀ 600 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ($120 ਮਿਲੀਅਨ), <ref>{{Cite web |title=The Surface To Air Company |url=http://www.businessworld.in/bw/2011_01_15_The_Surface_To_Air_Company.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116215357/http://www.businessworld.in/bw/2011_01_15_The_Surface_To_Air_Company.html |archive-date=16 January 2011 |access-date=29 January 2011}}</ref> ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਕੀਕਤ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਪਲਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਅੰਤਮ ਉਤਪਾਦ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲੱਗੇ। 2002 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਲਾਗਤ 550 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=29 June 2002 |title=The Hindu Business Line : Rs 20-cr ad spend to add sting to Scorpio |url=http://www.thehindubusinessline.in/2002/06/29/stories/2002062901670400.htm |access-date=3 September 2011 |publisher=Thehindubusinessline.in}}</ref> === mHawk ਇੰਜਣ === mHawk ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ ਇੱਕ VTG-ਟਰਬੋਚਾਰਜਡ ਅਤੇ ਇੰਟਰਕੂਲਡ ਚਾਰ-ਸਿਲੰਡਰ ਹੈ ਜੋ 2.2-ਲੀਟਰ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 85 ਹੈ&nbsp;ਮਿਲੀਮੀਟਰ × 96&nbsp;mm (3.35 in x 3.78 in) ਸਿਲੰਡਰ ਬੋਰ ਅਤੇ ਪਿਸਟਨ ਸਟ੍ਰੋਕ। ਇੰਜਣ {{Convert|140|PS|bhp kW|0|abbr=on}} ਦੀ ਪਾਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ {{Convert|320|Nm|lbft|0|abbr=on}} ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦਾ ਟਾਰਕ। ਸੋਲਨੋਇਡ ਇੰਜੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੋਸ਼ ਕਾਮਨ-ਰੇਲ ਡਾਇਰੈਕਟ-ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। mHawk ਚੇਨ-ਚਾਲਿਤ ਓਵਰਹੈੱਡ ਕੈਮਸ਼ਾਫਟ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਲੈਸ਼ ਐਡਜਸਟਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ; ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਦਾ ਕੰਪਰੈਸ਼ਨ ε=16.5…18.5 ਹੈ।<gallery widths="200" heights="134"> File:Mahindra Bilbao- 08 Marzo 30.jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ ਪਿਕਅੱਪ (ਪ੍ਰੀ-ਫੇਸਲਿਫਟ) </gallery> == ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (2002) == {{Infobox automobile|name=First generation|image=[[File:Mahindra Scorpio (first generation) (front), Kuala Lumpur.jpg|300x200px|Mahindra_Scorpio_(first_generation)_(front),_Kuala_Lumpur]]|caption=|aka=Mahindra Goa|manufacturer=[[Mahindra & Mahindra Limited]]|production=June 2002 – present|assembly=[[Maharashtra]], [[India]]<ref>{{cite web |url=http://www.mahindra.com/OurBusinesses/automotive_domestic_manufacturingplant_NASIK.htm |title=Mahindra Corporate |publisher=Mahindra.com |date=8 February 1981 |accessdate=24 October 2009 |archive-date=2 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102022207/http://mahindra.com/OurBusinesses/automotive_domestic_manufacturingplant_NASIK.htm |url-status=dead }}</ref><br />[[Bavarian Auto Group|BAG]], [[Egypt]]<ref>{{cite web|url=http://www.bag-eg.com/ |title=Bavarian Auto Group |publisher=Bag-eg.com |date=9 April 2010 |accessdate=3 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100722001005/http://www.bag-eg.com/ |archivedate=22 July 2010 }}</ref><br />[[Nordex Uruguay|Nordex]], [[Montevideo]], [[Uruguay]]|engine=2.1L ''[[Sequential injection|MPI]] [[Renault]]'' [[Straight-4|I4]] [[petrol engine|petrol]]<br />2.2L ''[[Sequential injection|MPI mHawk Turbo]]'' [[Straight-4|I4]] [[petrol engine|petrol]]<ref>{{cite web |last=Chauhan |first=Yatharth |url=https://www.cartoq.com/10-things-you-dont-know-about-the-mahindra-scorpio-suv/ |title=Mahindra Scorpio curiosity |publisher=Cartoq.com |date=29 July 2018 |accessdate=20 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001182118/https://www.cartoq.com/10-things-you-dont-know-about-the-mahindra-scorpio-suv/ |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |url-status=dead }}</ref><br />2.2L ''[[mhawk|mHawk]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<br />2.5L ''[[PSA XD|XD3TE TDI]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<br />2.5L ''[[PSA XD|XD3TE CRDe]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<br />2.6L ''[[PSA XD|TDI]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<br />2.6L ''[[common rail|TDI CRDe]]'' [[Straight-4|I4]] [[diesel engine|diesel]]<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/auto/mahindra-scorpio-2-6-crde/articleshow/4284755.cms |title=New Mahindra Scorpio 2.6 CRDe common rail |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=19 March 2009 |accessdate=20 October 2018}}</ref>|transmission={{unbulleted list | 5/6-speed [[manual transmission|manual]] | 6-speed [[automatic transmission|automatic]] [[Drivetrain Systems International|DSI]] }}|wheelbase={{convert|105.5|in|mm|0|abbr=on}}|length={{convert|176.9|in|mm|0|abbr=on}}|width={{convert|71.5|in|mm|0|abbr=on}}|height={{convert|77.8|in|mm|0|abbr=on}}|weight={{convert|4012|lb|abbr=on}} (2WD)<br />{{convert|4230|lb|abbr=on}} (4WD)}} === ਪ੍ਰੀ-ਫੇਸਲਿਫਟ (2002-2006) === ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 20 ਜੂਨ 2002 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀਟਾਂ, ਰੀਅਰ ਸੈਂਟਰ ਆਰਮਰੇਸਟ, ਡੁਅਲ-ਟੋਨ ਬਾਹਰੀ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਮੂਲੀ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਅਪਡੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<gallery widths="250" heights="150"> File:Mahindra Scorpio (first generation) (rear), Kuala Lumpur.jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਪ੍ਰੀ-ਫੇਸਲਿਫਟ (ਰੀਅਰ) </gallery>ਇਹ ਵਾਹਨ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਗੋਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2003 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://breuberg-neustadt.de/mahitreff/pdf/Presse_FRA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060309/http://breuberg-neustadt.de/mahitreff/pdf/Presse_FRA.pdf |archive-date=27 February 2019 |access-date=26 February 2019}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਗਏ ਸਕਾਰਪੀਓਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਭਾਈਵਾਲ ਨਾਲ ਕਿੱਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |date=2006-03-14 |title=INDIA: Mahindra & Mahindra to make Scorpio SUV in Russia |url=https://www.just-auto.com/news/mahindra-mahindra-to-make-scorpio-suv-in-russia_id73460.aspx |access-date=2020-08-24 |website=www.just-auto.com |archive-date=2021-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509091241/https://www.just-auto.com/news/mahindra-mahindra-to-make-scorpio-suv-in-russia_id73460.aspx |url-status=dead }}</ref> === ਪਹਿਲੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (2006-2009) === <gallery widths="200" heights="134"> File:Mahindra Scorpio GLX 2.5 CRDe 4WD 2009 (13827489254).jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਪਹਿਲੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਸਾਹਮਣੇ) </gallery>ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫੇਸਲਿਫਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਆਲ-ਨਿਊ ਸਕਾਰਪੀਓ ਹੈ। [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਐਕਸਪੋ 2006 ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ ਇੱਕ CRDe ਇੰਜਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸਕਾਰਪੀਓ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਕਾਰਪੀਓ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਹਨ, [[ਫੋਰਡ ਮੋਟਰ ਕੰਪਨੀ|ਫੋਰਡ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਰੁਣ ਜੁਆਰਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸੀਨੀਅਰ, ਪਵਨ ਗੋਇਨਕਾ, ਜੀ.ਐਮ. ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੇ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਕਾਰਪੀਓ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਜੂਨ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 21 ਸਤੰਬਰ 2008 ਨੂੰ, ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੂੰ 6-ਸਪੀਡ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਦੂਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (2009-2014) === <gallery widths="230" heights="135"> File:Mahindra Goa 5door in Avellino.JPG| ਮਹਿੰਦਰਾ ਗੋਆ 5-ਦਰਵਾਜ਼ਾ (ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਮਾਡਲ; ਸਾਹਮਣੇ) </gallery>ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਦੂਜਾ ਫੇਸਲਿਫਟ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਲਾਈਟ ਹਾਊਸਿੰਗ, ਬੋਨਟ ਅਤੇ ਬੰਪਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਟਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<gallery widths="230" heights="135"> File:Mahindra Scorpio GLX in Punakha.JPG| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦੂਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਰੀਅਰ) </gallery>14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਨੂੰ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ 2008 SAE ਵਰਲਡ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕਾਰਪੀਓ SUV ਦੇ ਇੱਕ ਡੀਜ਼ਲ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |last=Wojdyla |first=Ben |date=14 April 2008 |title=Indian Mahindra Scorpio Diesel-Electric Hybrid SUV: First Pictures Of First Indian Hybrid - 2008 SAE |url=http://jalopnik.com/379332/indian-mahindra-scorpio-diesel+electric-hybrid-suv-first-pictures-of-first-indian-hybrid |access-date=24 October 2009 |publisher=Jalopnik}}</ref> ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਗੇਟਵੇ ਨੂੰ 2009 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਪਿਕ-ਅੱਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ABS ਬ੍ਰੇਕ ਅਤੇ ਏਅਰਬੈਗਸ ਮੌਜੂਦਾ 2 ਸਟਾਰ ANCAP ਰੇਟਿੰਗ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ। 2012 ਮਾਡਲ ਨੇ ਸੰਭਾਵਿਤ 16 ਵਿੱਚੋਂ 6.6 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ 3-ਸਿਤਾਰਾ ANCAP ਰੇਟਿੰਗ ਮਿਲੀ। <ref>{{Cite web |title=Crash Test Results Mahindra Pickup 2012 |url=http://www.ancap.com.au/pdf/470.PDF |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6HTRfkGrm?url=http://www.ancap.com.au/pdf/470.PDF |archive-date=18 June 2013 |access-date=18 June 2013 |publisher=Australasian New Car Assessment Program |format=PDF}}</ref><gallery widths="200" heights="134"> File:Mahindra Scorpio.jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਦੂਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਸਾਹਮਣੇ) File:PNP MAHINDRA SCORPIO POLICE CAR.jpg|ਫਿਲੀਪੀਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ (ਦੂਜਾ ਫੇਸਲਿਫਟ) </gallery> === ਤੀਜਾ ਫੇਸਲਿਫਟ (2014–2022) === ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਨੇ 25 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫੇਸਲਿਫਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਫਰੰਟ ਅਤੇ ਰੀਅਰ ਫਾਸੀਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref name="thecarwallpapers.com">{{Cite web |title=Angry Young SUV – Mahindra Scorpio 2014 Facelift |url=http://www.thecarwallpapers.com/angry-young-suv-mahindra-scorpio-2014-facelift |access-date=28 September 2014 |website=thecarwallpapers.com |publisher=theCARwallpapers.com |archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2014 |archive-url=https://archive.today/20140928151056/http://www.thecarwallpapers.com/angry-young-suv-mahindra-scorpio-2014-facelift |url-status=dead }}</ref> ਸਕਾਰਪੀਓ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਧਿਆ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਵੇਰੀਐਂਟ 2015 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕਾਰਪੀਓ S11 ਦੇ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 2018 ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<gallery widths="220" heights="147"> File:My Scorpio.jpg| ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਤੀਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਸਾਹਮਣੇ) File:Mahindra Scorpio 2014.JPG|ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਤੀਜੀ ਫੇਸਲਿਫਟ (ਰੀਅਰ) </gallery> === ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ ਕਲਾਸਿਕ (2022–ਮੌਜੂਦਾ) === ਮੌਜੂਦਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸਕਾਰਪੀਓ "ਸਕਾਰਪੀਓ ਕਲਾਸਿਕ" ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਦੋ ਵੇਰੀਐਂਟਸ ਜੋ ਕਿ S ਅਤੇ S11 ਹੈ, ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਨੇ 19 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਪੀਓ ਕਲਾਸਿਕ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ <ref name="autocarindia.com"> {{Cite web |title=Mahindra Scorpio Classic Launched at 11.99 lakh |url=https://www.autocarindia.com/car-news/mahindra-scorpio-classic-launched-at-rs-1199-lakh-425462 |access-date=21 August 2022 |website=autocarindia.com |publisher=Autocar India}}</ref> ਨਵਾਂ ਮਹਿੰਦਰਾ ਟਵਿਨ ਪੀਕਸ ਲੋਗੋ, ਸਪੋਰਟ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਲਈ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਗੋ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। === ਸੁਰੱਖਿਆ === ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਕਾਰਪੀਓ ਬਿਨਾਂ ਏਅਰਬੈਗ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ABS ਦੇ 2016 ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ NCAP ( ਲਾਤੀਨੀ NCAP 2013 ਦੇ ਸਮਾਨ) ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ 0 ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ 2 ਸਟਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। == ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (Z101; 2022) == {{Infobox automobile|name=Second generation|image=|caption=2022 Mahindra Scorpio-N|aka=|manufacturer=[[Mahindra & Mahindra Limited]]|production=June 2022 – present|assembly=[[Chakan, Maharashtra|Chakan]], [[Maharashtra]], [[India]]|engine={{ubl | '''[[Petrol engine|Petrol]]:''' | 2.0&nbsp;L ''mStallion'' [[Straight-four engine|I4]] [[Turbocharger|turbo]] | '''[[Diesel engine|Diesel]]:''' | 2.2&nbsp;L ''mHawk'' I4 [[Turbodiesel|turbo]] }}|transmission={{unbulleted list | 6-speed [[manual transmission|manual]] | 6-speed [[automatic transmission|automatic]] }}|wheelbase={{convert|108.3|in|mm|0|abbr=on}}|length={{convert|183.5|in|mm|0|abbr=on}}|width={{convert|75.4|in|mm|0|abbr=on}}|height={{convert|72.9|in|mm|0|abbr=on}} (R17)<br />{{convert|73.1|in|mm|0|abbr=on}} (R18)|weight={{ubl | '''[[Petrol engine|Petrol]]:''' |{{convert|5533.6|lb|kg|0|abbr=on}} 2WD | '''[[Diesel engine|Diesel]]:''' |{{convert|5665.8|lb|kg|0|abbr=on}} 2WD |{{convert|5886.3|lb|kg|0|abbr=on}} 4WD }}}} ਸਕਾਰਪੀਓ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰਾ ਐਂਡ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ 27 ਜੂਨ 2022 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date= |title=New Gen Mahindra Scorpio N Revealed India Launch on June 27 |url=https://www.carandbike.com/news/new-gen-mahindra-scorpio-n-revealed-india-launch-on-june-27-2994007 |access-date=21 May 2022 |publisher=car&bike}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ "N" ਬੈਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਕਾਰਪੀਓ-ਐਨ ਹੈ। ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸੁਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੀਂ SUV ਦਾ ਆਕਾਰ ਇਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅਵਤਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਲ ਮੋਟਰ ਦੇ ਦੋ ਵੇਰੀਐਂਟ 2.2 ਲੀਟਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਸਪੀਰੇਟਿਡ ਅਤੇ 2.0-ਲੀਟਰ ਟਰਬੋਚਾਰਜਡ ਹਨ। ਡੀਜ਼ਲ ਪਾਵਰਟ੍ਰੇਨ ਦੋ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ {{Convert|132|PS|hp kW|0|abbr=on}} ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਮੰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਾਵਰ ਅਤੇ {{Convert|300|Nm|lbft kgm|0|abbr=on}} ਟਾਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ {{Convert|175|PS|kW hp|0|abbr=on}} ਪਾਵਰ ਅਤੇ {{Convert|400|Nm|lbft kgm|0|abbr=on}} ਟਾਰਕ। ਪੈਟਰੋਲ ਪਾਵਰਟ੍ਰੇਨ {{Convert|203|PS|hp kW|0|abbr=on}} ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗੀ ਪਾਵਰ ਅਤੇ {{Convert|370|Nm|lbft kgm|0|abbr=on}} ਟਾਰਕ। SUV ਸ਼ਿਫਟ ਆਨ-ਫਲਾਈ 4-ਵ੍ਹੀਲ ਡਰਾਈਵ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਵੀ ਲੈਸ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Kaushik |first=Chhavi |date=2022-06-27 |title=2022 Mahindra Scorpio N Prices, Engines, Seating Options & All Details |url=https://www.indiacarnews.com/news/new-2022-mahindra-scorpio-n-prices-engines-seating-options-all-details-52768/ |access-date=2022-09-16 |website=India Car News |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170817/https://www.indiacarnews.com/news/new-2022-mahindra-scorpio-n-prices-engines-seating-options-all-details-52768/ |archive-date=2022-09-20 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mahindra Scorpio N Price - Images, Colours & Reviews |url=https://www.carwale.com/mahindra-cars/scorpio/ |access-date=2022-09-16 |website=CarWale |language=en}}</ref> ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੋਗ ਲੈਂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਡੀਆਰਐਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕਾਰਪੀਓ-ਐਨ ਨੂੰ 6- ਅਤੇ 7-ਸੀਟ ਲੇਆਉਟ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਡਿਊਲ-ਜ਼ੋਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਕੰਟਰੋਲ, 4xplor-4x4 ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਨਰੂਫ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਨੀ ਆਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ 8-ਇੰਚ ਦਾ ਇੰਫੋਟੇਨਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਹੋਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |last=Kaushik |first=Chhavi |date=2022-06-27 |title=2022 Mahindra Scorpio N Prices, Engines, Seating Options & All Details |url=https://www.indiacarnews.com/news/new-2022-mahindra-scorpio-n-prices-engines-seating-options-all-details-52768/ |access-date=2022-09-16 |website=India Car News |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170817/https://www.indiacarnews.com/news/new-2022-mahindra-scorpio-n-prices-engines-seating-options-all-details-52768/ |archive-date=2022-09-20 |url-status=dead}}</ref> === ਸੁਰੱਖਿਆ === ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ-ਐਨ H2 2022 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗਲੋਬਲ NCAP ਵਿੱਚ 5 ਸਟਾਰ ਬਾਲਗ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 3 ਸਟਾਰ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। {| class="wikitable" align="left" |+2022 ਮਹਿੰਦਰਾ ਸਕਾਰਪੀਓ-ਐਨ RHD (2 ਏਅਰਬੈਗ) | colspan="2" | '''ਗਲੋਬਲ NCAP ਸਕੋਰ''' (H2 2022) |- | ਬਾਲਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਿਤਾਰੇ |{{Rating|5|5}}</img>{{Rating|5|5}}</img>{{Rating|5|5}}</img>{{Rating|5|5}}</img>{{Rating|5|5}}</img> |- | ਬਾਲਗ ਕਿੱਤਾਕਾਰ ਸਕੋਰ | 29.25/34.00 |- | ਬਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਤਾਰੇ |{{Rating|3|5}}</img>{{Rating|3|5}}</img>{{Rating|3|5}}</img>{{Rating|3|5}}</img>{{Rating|3|5}}</img> |- | ਬੱਚੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਕੋਰ | 28.93/49.00 |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *  Cars portal == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Official website |url=https://auto.mahindra.com/suv/scorpio |access-date=5 July 2022}} * {{Cite web |title=All New Scorpiro N |url=https://stories.parkplus.io/the-new-mahindra-scorpion/ |access-date=5 March 2023 |archive-date=13 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313072334/https://stories.parkplus.io/the-new-mahindra-scorpion/ |url-status=dead }} l9iin0mddnwu8heusetesst8gp4s6pi 0 171085 854508 852543 2026-11-12T09:31:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854508 wikitext text/x-wiki '''ਮੋਰਲੋ''' ਜਾਂ '''ਮੋਥਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਨਾਮ: '''''Schoenoplectiella juncoides''''') ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ (ਸਾਈਪਰਸੀਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ) ਪੌਦਾ ਹੈ।<ref name="powo">{{Cite web |title=''Schoenoplectiella juncoides'' (Roxb.) Lye {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60432220-2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200706014613/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:60432220-2 |archive-date=2020-07-06 |access-date=2020-07-06 |website=Plants of the World Online}}</ref> ਇਹ [[ਝੋਨਾ|ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ [[ਨਦੀਨ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Catindig |first=JLA |last2=Lubigan |first2=RT |last3=Johnson |first3=D |date=15 August 2017 |title=''Schoenoplectus juncoides'' |url=http://www.knowledgebank.irri.org/training/fact-sheets/item/schoenoplectus-juncoides |access-date=18 January 2021 |website=irri.org |publisher=International Rice Research Institute |quote=The dirty dozen |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124155043/http://www.knowledgebank.irri.org/training/fact-sheets/item/schoenoplectus-juncoides |archive-date=24 ਜਨਵਰੀ 2021 |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਮੌਸਮੀ ਨਦੀਨ 10 - 60 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੱਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਭੂਕਾਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੱਕਣ ਸਮੇਂ ਪੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗ ਮੋਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਮੋਰਲੋ (ਅਰਥਾਤ: ਮੋਰ ਵਰਗਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਾਧਾ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੇਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਲੀਅਮ ਰੌਕਸਬਰਗ ਦੁਆਰਾ 1814 ਵਿੱਚ ''ਸਕਰਪਸ ਜੰਕ(ਈ)ਓਇਡਸ'' ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref name="roxb">{{Cite book|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/46014456|title=Hortus Bengalensis|last=Roxburgh, W.|date=1814|page=81}}</ref> 1888 ਵਿੱਚ, ਐਡੁਆਰਡ ਪੱਲਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ''ਸ਼ੋਏਨੋਪਲੇਕਟਸ''<ref name="Palla">{{Cite journal|last=Palla, E.|date=1889|title=Zur Kenntnis der Gattung ''Scirpus''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/198686|journal=Bot. Jahrb. Syst.|volume=10|page=299}}</ref> ਜੀਨਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਨਾਮ ''ਸ਼ੋਏਨੋਪਲੇਕਸ ਜੰਕੋਇਡਸ'' ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਅਰ ਅਰਨਸਟਾਈਨ ਲਾਇ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਜੀਨਸ ''Schoenoplectiella'' ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="lye">{{Cite journal|last=Lye, K.A.|date=2003|title=''Schoenoplectiella'' Lye, gen. nov. (Cyperaceae)|journal=Lidia|volume=6|pages=25}}</ref><gallery heights="170px" mode="packed-hover" style="margin-top:3em;"> File:Schoenoplectiella_juncoides_(5187939987).jpg File:Schoenoplectiella_juncoides_(5188542080).jpg File:Schoenoplectiella_juncoides_(5188542310).jpg </gallery> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ]] m2ljxzrk3x2a72nt42n1n0e4if2031g 0 171094 854383 690892 2026-11-11T19:35:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854383 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |'''ਪਿਆਜ਼ੀ''' |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Asphodelus_tenuifolius_002.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asphodelus_tenuifolius_002.jpg|frameless]] |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |''Asphodelus tenuifolius'' |} '''ਪਿਆਜ਼ੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Asphodelus tenuifolius''') ਪਰਿਵਾਰ ਐਸਫੋਡੇਲੇਸੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪੌਦੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]], [[ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ]], [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ]] ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Asphodelus tenuifolius Cav. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:531576-1 |access-date=13 March 2023 |website=Plants of the World Online |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607160030/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:531576-1 |archive-date=7 ਜੂਨ 2023 |url-status=dead}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਮਾਸਕੇਰੀਨ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਨਰੀ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Asphodelus tenuifolius (onionweed) |url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/7377 |access-date=2017-10-29 |website=www.cabi.org}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਰੂਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ "ਜੰਗਲੀ ਪਿਆਜ਼" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<gallery> File:Asphodelus_tenuifolius_001.jpg|ਕੁਦਰਤੀ ਉੱਗਿਆ ਪਿਆਜ਼ੀ ਦਾ ਬੂਟਾ File:Asphodelus_tenuifolius_003.jpg|ਫੁੱਲ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ]] elqradrnyvqkkk629n50et4f9q4qc28 0 171346 854442 830193 2026-11-12T01:55:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854442 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਬੇਮਲੇਕ ਲਗੂਨ | image = Beymelek lake, Demre, Antalya ©Abdullah Kiyga - panoramio.jpg | caption = ਬੇਮਲੇਕ ਲਗੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | coordinates = {{coord|36|16|N|30|03|E|region:TR_type:waterbody}} | type = [[ਲਗੂਨ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = ਤੁਰਕੀ | length = | width = | area = {{convert|225|ha|abbr=on}} | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description matches Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਬੇਮਲੇਕ ਲਗੂਨ''' ( {{Lang-tr|Beymelek Lagünü}} ) [[ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ|ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ]] ਤੱਟ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਤੱਟੀ ਝੀਲ|ਝੀਲ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਤੁਰਕੀ ਦੇ [[ਅੰਤਾਲਿਆ ਸੂਬਾ|ਅੰਤਲਯਾ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ [[ਬੇਮਲੇਕ, ਡੇਮਰੇ|ਬੇਮਲੇਕ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਲਘਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਲਯਾ ਸੂਬੇ ਦੇ [[ਡੇਮਰੇ]] [[ਇਲਸੇ]] (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ {{Convert|225|ha|abbr=on}} ਹੈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ 13 ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੇਮਰੇ ਡੈਲਟਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਬੇਮਲੇਕ ਝੀਲ, ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਬਲ ਹਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਤੱਟਵਰਤੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਬੇਮਲੇਕ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡੈਮਰੇ ਕ੍ਰੀਕ ਦੇ [[ਐਲੂਵੀਅਮ|ਆਲਵੀ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ]] ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। [[ਕਾਰਸਟ|ਕਾਰਸਟਿਕ]] ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਝੀਲ, ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਡੈਲਟਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਤੱਟਰੇਖਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਡੇਮਰੇ ਕ੍ਰੀਕ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਝੀਲ ਨੂੰ ਕਾਇਨਕ ਝੀਲ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ {{Convert|6|ha|abbr=on}} ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਝੀਲ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੰਗ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em|refs=<ref name="h1">{{cite news |url=http://www.hurriyet.com.tr/beymelek-dalyani-baliklarin-dogal-yasam-alani-40390546 |newspaper=[[Hürriyet]] |title=Beymelek Dalyanı balıkların doğal yaşam alanı |author=Acar, Ahmet |date=2017-03-10 |language=Turkish |accessdate=2017-04-19 }}</ref> <ref name="gbd">{{cite web |url=http://www.gelbalder.org/haberler/3061-beymelek-dalyani-dogal-yasam-alani.html |publisher=GelBalDer |title=Beymelek dalyanı doğal yaşam alanı |date=2013-03-18 |language=Turkish |access-date=2017-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419195642/http://www.gelbalder.org/haberler/3061-beymelek-dalyani-dogal-yasam-alani.html |archive-date=2017-04-19 |url-status=dead }}</ref> <ref name="domu">{{cite journal |url=http://dergi.omu.edu.tr/omuanajas/article/view/1009001979 |publisher=Ondokuz Mayıs Üniversitesi |journal=Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi |title=Beymelek Lagün Gölü (Antalya) Av Komisyonu ve Av Verimi |author=Süner, Çetin |volume=28 |issue=1 |date=2013 |language=Turkish |accessdate=2017-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420045943/http://dergi.omu.edu.tr/omuanajas/article/view/1009001979 |archive-date=2017-04-20 |url-status=dead }}</ref> <ref name="dau">{{cite journal |url=http://e-dergi.atauni.edu.tr/ataunidcd/article/view/1021008410 |publisher=Atatürk Üniversitesi |journal=Doğu Coğrafya Dergisi |title=Demre Çayının Paleografi Dönem Vadi Değişiklikleri ve Beymelek Lagünü'nün Jeomorfolojik Evrimi - Demre Creek Paleogeography Period Valley Changes and Geomorphic Evolution of Beymelek Lagoon |author=Keser, Nurdan |volume=17 |issue=28 |date=2012 |language=Turkish |accessdate=2017-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420045852/http://e-dergi.atauni.edu.tr/ataunidcd/article/view/1021008410 |archive-date=2017-04-20 |url-status=dead }}</ref> <ref name="trjfas">{{cite journal |url=http://www.trjfas.org/uploads/pdf_299.pdf |publisher=Central Fisheries Research Institute |journal=Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences |issue=6 |pages=137–147 |date=2006 |title=The Macrobenthic Algae of Beymelek Lagoon (Antalya-Turkey |author=Apaydın Yağcı, Meral |accessdate=2017-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420045520/http://www.trjfas.org/uploads/pdf_299.pdf |archive-date=2017-04-20 |url-status=dead }}</ref>}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] tnw9dgmhx9ab81a56l1s6mn88i3mpyb 0 172852 854375 840693 2026-11-11T18:23:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854375 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | name = ਨੋ ਨੇਮ | type = ep | artist = [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] | cover = No Name Sidhu Moose Wala.jpg | alt = | released = {{start date|df=yes|2022|4|25}} | recorded = 2021–2022 | studio = | genre = * [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿਪ ਹੌਪ]] * [[ਸਮਕਾਲੀ ਆਰਐਂਡਬੀ|ਆਰਐਂਡਬੀ]] * [[ਗੈਂਗਸਟਾ ਰੈਪ]] * [[ਹਾਰਡਕੋਰ ਹਿਪ ਹੌਪ]] | length = 14:16 | label = ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ | producer = {{hlist|ਐੱਸਓਈ|ਸਨੈਪੀ|ਜੇਬੀ|ਮਰਸੀ}} | prev_title = [[ਮੂਸਟੇਪ]] | prev_year = 2021 }} '''''ਨੋ ਨੇਮ''''' ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਈਪੀ,<ref>{{Cite web|url=https://www.pagalvvorld.com/|title=Sidhu Moosewala Released His First EP No Name. Listen All Songs Here|date=April 25, 2022|website=Kiddaan|access-date=ਜੁਲਾਈ 31, 2023|archive-date=ਜੂਨ 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610074451/https://www.pagalvvorld.com/|url-status=dead}}</ref> 25 ਅਪਰੈਲ, 2022 ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਸਵੈ-ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਨੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਰੈਕ ਐੱਸਓਈ, ਸਨੈਪੀ, ਜੇਬੀ ਅਤੇ ਮਰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। == ਪਿਛੋਕੜ == ਸਿੱਧੂ ਨੇ 24 ਅਪਰੈਲ, 2022 ਨੂੰ ਆਪਣੇ [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ|ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] 'ਤੇ ਈਪੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 25 ਅਪਰੈਲ, 2022 ਨੂੰ ਸਾਰੇ [[ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ|ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ]] 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਈਪੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Sidhu Moose Wala Drops Surprise EP 'No Name' f/ Sunny Malton, AR Paisley |url=https://www.pagalvvorld.com/ |access-date=2022-04-26 |website=[[Complex Networks|Complex]] |language=en |archive-date=2022-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220612101824/https://www.pagalvvorld.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/entertainment/sidhu-moose-wala-s-gift-to-fans-5-songs-released-in-no-name-ep-rup-as-336296.html|title=Sidhu Moosewala: ਸਿੱਧੂ ਮੁਸੇਵਾਲਾ ਦਾ ਫੈਨਜ਼ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਾ, "NO NAME" EP 'ਚ 5 ਗੀਤ ਕੀਤੇ ਰਿਲੀਜ਼|date=April 26, 2022|website=News18 Punjab|access-date=ਜੁਲਾਈ 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408173814/https://punjab.news18.com/news/entertainment/sidhu-moose-wala-s-gift-to-fans-5-songs-released-in-no-name-ep-rup-as-336296.html|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 8, 2023|url-status=dead}}</ref> == ਵਪਾਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ''ਬਿਲਬੋਰਡ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਲਬਮਾਂ'' 'ਤੇ ਈਪੀ ਨੇ 73ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਬਿਲਬੋਰਡ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹਾਟ 100'' 'ਤੇ "ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ" ਨੰਬਰ 97 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Sidhu Moosewala |url=https://www.billboard.com/artist/sidhu-moosewala/ |access-date=2022-05-03 |website=Billboard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-01-02 |title=Billboard Canadian Hot 100 |url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100/ |access-date=2022-05-03 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> "ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ" ਅਤੇ "0 ਤੋਂ 100" ਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਚਾਰਟ (ਓ.ਸੀ.ਸੀ.) 'ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 9 ਅਤੇ 20 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":0" /> == ਟ੍ਰੈਕ ਲਿਸਟ == {{Track listing | headline = ''ਨੋ ਨੇਮ'' ਟ੍ਰੈਕ ਲਿਸਟ | extra_column = ਗਾਇਕ | total_length = 14:16 | all_lyrics = [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] | title1 = ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ | note1 = ਸਨੀ ਮਾਲਟਨ | music1 = ਐੱਸਓਈ | length1 = 3:03 | title2 = ਲਵ ਸਿਕ | note2 = ਏਆਰ ਪੈਸਲੇ | music2 = ਮਰਸੀ | length2 = 3:52 | title3 = ਐਵਰੀਬਡੀ ਹਰਟਜ | music3 = ਜੇਬੀ | length3 = 2:53 | title4 = 0 ਤੋਂ 100 | music4 = ਮਰਸੀ | length4 = 1:48 | title5 = ਬਲੱਡਲਸਟ | note5 = ਮਿਸਟਰ ਕੈਪੋਨੀ | music5 = ਸਨੈਪੀ | length5 = 2:39 }} == ਸਾਥੀ == * [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] – ਵੋਕਲ, ਗੀਤਕਾਰ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ * ਮਿਸਟਰ ਕੈਪੋਨੀ – ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਲਾਕਾਰ * ਏਆਰ ਪੈਸਲੇ – ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਲਾਕਾਰ * ਸਨੀ ਮਾਲਟਨ – ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਲਾਕਾਰ === ਟੈਕਨੀਕਲ ਸਾਥੀ === * ਮਰਸੀ – ਨਿਰਮਾਤਾ * ਪਿਕਸਲਪਕਸਲ – ਇੰਜੀਨੀਅਰ * ਮਿਊਜ਼ਕ ਬਾਏ ਰਸ – ਇੰਜੀਨੀਅਰ * ਐੱਸਓਈ – ਨਿਰਮਾਤਾ * ਜੇਬੀ – ਨਿਰਮਾਤਾ * ਸਨੈਪੀ – ਨਿਰਮਾਤਾ ===ਆਰਟਵਰਕ=== *ਨਵ ਧੀਮਾਨ - ਵਿਜ਼ੂਅਲ == ਚਾਰਟ == === ਈਪੀ === {| class="wikitable plainrowheaders" |+ ''ਨੋ ਨੇਮ'' ਲਈ ਚਾਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ !ਚਾਰਟ (2022) !ਸਿਖਰ<br />ਸਥਿਤੀ |- {{album chart|BillboardCanada|50|M|url=https://www.fyimusicnews.ca/fyi-charts/billboard-canadian-albums|title=Billboard Canadian Albums|work=FYIMusicNews|artist=Sidhu Moosewala|rowheader=true|access-date=14 June 2022}} |} === ਸਿੰਗਲ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |+ ''ਨੋ ਨੇਮ'' ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ ਲਈ ਚਾਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ !ਸਿਰਲੇਖ !ਚਾਰਟ (2022) !ਸਿਖਰ<br />ਸਥਿਤੀ |- !scope="row"|"ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ" | rowspan="4" |ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ (ਓਸੀਸੀ)<ref name=":0">{{Cite web |title=Asian Music Chart Top 40 {{!}} Official Charts Company |url=https://www.officialcharts.com/charts/asian-music-chart/20220429/ASIAN |access-date=2022-04-30 |website=www.officialcharts.com |language=en}}</ref> |3 |- !scope="row"|"0–100" |12 |- !scope="row"|"ਐਵਰੀਬਡੀ ਹਰਟਜ" |13 |- !scope="row"|"ਲਵ ਸਿਕ" |25 |- !scope="row"|"ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ" | rowspan="5" |ਯੂਕੇ ਪੰਜਾਬੀ (ਓਸੀਸੀ)<ref>{{Cite web |title=Official Punjabi Music Chart Top 20 {{!}} Official Charts Company |url=https://www.officialcharts.com/charts/punjabi-chart/20220508/punjabi/ |access-date=2022-05-18 |website=www.officialcharts.com |language=en}}</ref> |4 |- !scope="row"|"0–100" |9 |- !scope="row"|"ਐਵਰੀਬਡੀ ਹਰਟਜ" |10 |- ! scope="row" |"ਬਲੱਡਲਸਟ" |16 |- !scope="row"|"ਲਵ ਸਿਕ" |11 |- !scope="row"|"ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ" | rowspan="3" |[[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੌਟ ਸਿੰਗਲਜ਼|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੌਟ]]<ref>{{Cite web |title=NZ Hot Singles Chart |url=https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5325 |access-date=3 May 2022 |publisher=[[Recorded Music NZ]] |language=en |archive-date=31 ਮਈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531140158/https://nztop40.co.nz/chart/hotsingles?chart=5325 |url-status=dead }}</ref> |19 |- !scope="row"|"0 ਤੋਂ 100" |34 |- !scope="row"|"ਲਵ ਸਿਕ" |39 |- !scope="row"|"ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ" |[[ਬਿਲਬੋਰਡ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤ|''ਬਿਲਬੋਰਡ'' ਭਾਰਤੀ ਗੀਤ]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-02-15 |title=India Songs |url=https://www.billboard.com/charts/india-songs-hotw/2022-06-18/ |access-date=2023-01-09 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> |22 |- !scope="row"|"ਨੇਵਰ ਫੋਲਡ" |[[ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹੌਟ 100]]<ref>{{Cite web |url=https://www.billboard.com/artist/sidhu-moosewala/chart-history/can/ |title=Sidhu Moosewala Chart History: Canadian Hot 100 |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=3 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-01-02 |title=Billboard Canadian Hot 100 |url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100/2022-06-18/ |access-date=2023-01-09 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> |92 |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *{{musicbrainz release group|8b293a97-c138-4509-97c1-cab4bab1cc97}} {{Sidhu Moose Wala}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਐਲਬਮ]] o31to3ybxzud2gaeolrzj3wdaal10hg 4 173980 854434 853713 2026-11-12T00:32:47Z ListeriaBot 61041 Wikidata list updated [V2] 854434 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5; # all humans wdt:P106 wd:Q36180. # Writers [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikipedia.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in Punjabi Wikipedia } |columns=number:#,item:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ,label:ਨਾਂ,p21,P214,p18 |sort=label }} {| class='wikitable sortable' ! # ! ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ ! ਨਾਂ ! ਲਿੰਗ ! ਵੀਆਈਏਐੱਫ ਆਈਡੀ ! ਤਸਵੀਰ |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q1743572|Q1743572]] | [[ਸੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ|auto biography of kirpal singh]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61632540 61632540] | [[ਤਸਵੀਰ:Kirpal Singh 1974.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q5653028|Q5653028]] | [[ਹੈਪੀ ਸਲਮਾ|Happy Salma]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/193038625 193038625] | [[ਤਸਵੀਰ:Happy Salma - They Call Me Nyai Ontosoroh (8056092808).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q30101192|Q30101192]] | [[ਨੇਵੋ ਜ਼ਿਸਿਨ|Nevo Zisin]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Nevozisin.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q28113198|Q28113198]] | [[ਟਾਇਲਰ ਫ਼ੋਰਡ|Tyler Ford]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]]<br/>''[[:d:Q505371|agender]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2005157226592885410007 2005157226592885410007] | |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q3595820|Q3595820]] | [[ਅਕਬਰ ਇਲਾਹਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34698614 34698614] | [[ਤਸਵੀਰ:Akbar Allahabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q3694751|Q3694751]] | [[ਅਕਬਰ ਐਸ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32016677 32016677] | [[ਤਸਵੀਰ:Akbar Ahmed 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q59419829|Q59419829]] | [[ਅਕਸ਼ੈ ਰਮਨਲਾਲ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61593266 61593266] | |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q4701384|Q4701384]] | [[ਅਕਿਤਮ ਅਚੂਤਨ ਨਮਬੂਦਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60480749 60480749] | [[ਤਸਵੀਰ:Akkitham Achuthan Namboothiri .jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q464104|Q464104]] | [[ਅਕੀਕੋ ਯੋਸਾਨੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9966123 9966123] | [[ਤਸਵੀਰ:Akiko Yosano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8006|Q8006]] | [[ਅਕੀਰਾ ਕੁਰੋਸਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66476464 66476464] | [[ਤਸਵੀਰ:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q3595359|Q3595359]] | [[ਅਖ਼ਲਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਹਰਯਾਰ|ਅਖ਼ਲਾਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33459953 33459953] | |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q31787847|Q31787847]] | [[ਅਗਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q7724|Q7724]] | [[ਅਗਸਤ ਸਟਰਿੰਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54154627 54154627] | [[ਤਸਵੀਰ:August Strindberg (Björkman 1912).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q21041825|Q21041825]] | [[ਅਚਲਾ ਨਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102960242 102960242] | |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q4673524|Q4673524]] | [[ਅਚਾਰੀਆ ਚਤੁਰਸੇਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5069925 5069925] | |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q3918479|Q3918479]] | [[ਅਜਮਲ ਖਟਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29119236 29119236] | [[ਤਸਵੀਰ:Ajmal Khattak (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q3877840|Q3877840]] | [[ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8694478 8694478] | [[ਤਸਵੀਰ:Rode.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q117317422|Q117317422]] | [[ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q20604953|Q20604953]] | [[ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52984530 52984530] | [[ਤਸਵੀਰ:Ajmer aulakh.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q20604964|Q20604964]] | [[ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63635699 63635699] | |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q258753|Q258753]] | [[ਅਜ਼ਰ ਨਫੀਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305136376 305136376] | [[ਤਸਵੀਰ:Azar Nafisi 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q17492706|Q17492706]] | [[ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਹਿਮਦ (ਲੇਖਕ)|ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4952470 4952470] | [[ਤਸਵੀਰ:Aziz Ahmad 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q369482|Q369482]] | [[ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅੰਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107428157 107428157] | [[ਤਸਵੀਰ:Aziz Ansari 2012 Shankbone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q20604975|Q20604975]] | [[ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ੇਖਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q4699509|Q4699509]] | [[ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72723199 72723199] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31782397|Q31782397]] | [[ਅਜਾਇਬ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/553151171024839092667 553151171024839092667]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/70525051 70525051] | |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q20604986|Q20604986]] | [[ਅਜਾਇਬ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q2995789|Q2995789]] | [[ਅਜੀਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13113807 13113807] | [[ਤਸਵੀਰ:Ajeet Caur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q61059021|Q61059021]] | [[ਅਜੀਤ ਪਿਆਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ajit Piasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q4699801|Q4699801]] | [[ਅਜੀਤ ਸੈਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43428878 43428878] | |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q20604999|Q20604999]] | [[ਅਜੇ ਤਨਵੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q233289|Q233289]] | [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14782323 14782323] | [[ਤਸਵੀਰ:Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q20605028|Q20605028]] | [[ਅਤਰਜੀਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਅਤਰਜੀਤ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q3695139|Q3695139]] | [[ਅਤਾ ਉਲ ਹੱਕ ਕਾਸਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119128566 119128566] | [[ਤਸਵੀਰ:Attaulhaq.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q16194345|Q16194345]] | [[ਅਤਿਮਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85383408 85383408] | |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q320150|Q320150]] | [[ਅਤਿਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36928173 36928173] | [[ਤਸਵੀਰ:Atisha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q28018906|Q28018906]] | [[ਅਤੀਆ ਫੈਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9367630 9367630] | [[ਤਸਵੀਰ:AtiyaFyzeeRahamin1921.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q6896292|Q6896292]] | [[ਅਤੁਕੁਰੀ ਮੋਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50638242 50638242] | [[ਤਸਵੀਰ:Atukuri Molla 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q4818791|Q4818791]] | [[ਅਤੁਲ ਕੁਲਕਰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2236551 2236551] | [[ਤਸਵੀਰ:Atul Kulkarni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q4818810|Q4818810]] | [[ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11309554 11309554] | [[ਤਸਵੀਰ:অতুলপ্রসাদ সেন.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q13056811|Q13056811]] | [[ਅਤੁਲ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/283400943 283400943] | [[ਤਸਵੀਰ:Atul Bose Royal Academy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q4818801|Q4818801]] | [[ਅਤੁਲਿਆ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40701405 40701405] | |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q31787556|Q31787556]] | [[ਅਤੈ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Atai Singh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q31790001|Q31790001]] | [[ਅਦਹੱਮਾਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q17070404|Q17070404]] | [[ਅਦਾਨੀਆ ਸ਼ਿਬਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63730447 63730447] | [[ਤਸਵੀਰ:Adania Shibli, Festiwal Góry Literatury 2024 67a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q28421819|Q28421819]] | [[ਅਦਿਤੀ ਗੁਪਤਾ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q16734477|Q16734477]] | [[ਅਦਿਤੀ ਫਡਨੀਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88436630 88436630] | |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q16732696|Q16732696]] | [[ਅਦਿਤੀ ਮਿੱਤਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q380787|Q380787]] | [[ਅਡੋਨਿਸ|ਅਦੋਨਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27059798 27059798] | [[ਤਸਵੀਰ:Adonis 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q297448|Q297448]] | [[ਅਨਤੋਨ ਮਕਾਰੈਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44302134 44302134] | [[ਤਸਵੀਰ:Makarenko.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q2722240|Q2722240]] | [[ਅਨਵਰ ਅਗਵਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70274817 70274817] | |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q20605054|Q20605054]] | [[ਅਨਵਰ ਜਲਾਲਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q3695024|Q3695024]] | [[ਅਨਵਰ ਮਕਸੂਦ ਹਮੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29122134 29122134] | [[ਤਸਵੀਰ:Anwar Maqsood, ca. 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q3631146|Q3631146]] | [[ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ|ਅਨਵਰ ਮਸਊਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9172738 9172738] | [[ਤਸਵੀਰ:Anwrmasoodn.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q109324392|Q109324392]] | [[ਅਨਵਰ ਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q23583895|Q23583895]] | [[ਅਨਵਾਰਾ ਬਹਾਰ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60670524 60670524] | |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q28332688|Q28332688]] | [[ਅਨਸਰਟੇਨ ਲਿਆਜ਼ੋਨਜ਼|ਅਨਸਰਟੇਨ ਲਿਆਜ਼ੋਨਜ੍]] | | | |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q79859234|Q79859234]] | [[ਅਨਸੂਯਾ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39042420 39042420] | |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q28649065|Q28649065]] | [[ਅਨਸੂਯਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63415334 63415334] | [[ਤਸਵੀਰ:Anasuya Sengupta 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q22893964|Q22893964]] | [[ਅਨਾ ਇਰਮਾ ਰਿਵੇਰਾ ਲਾਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21493687 21493687] | [[ਤਸਵੀਰ:Ana Irma Rivera Lassén 2021.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q18809|Q18809]] | [[ਅਨਾਤੋਲੀ ਲੂਨਾਚਾਰਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74003029 74003029] | [[ਤਸਵੀਰ:Anatoliy Lunacharskiy 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q42443|Q42443]] | [[ਅਨਾਤੋਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸ|ਅਨਾਤੋਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4925052 4925052] | [[ਤਸਵੀਰ:Anatole France young years.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q12413513|Q12413513]] | [[ਅਨਾਮਿਕਾ (ਕਵਿਤਰੀ)|ਅਨਾਮਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5149161211584240070001 5149161211584240070001] | [[ਤਸਵੀਰ:Anamika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q113458469|Q113458469]] | [[ਅਨਾਹਿਦ ਦੈਸ਼ਗਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13154620883144592693 13154620883144592693] | |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q4765261|Q4765261]] | [[ਅਨਿਰੁੱਧ ਬਹਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16366354 16366354] | |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q15429496|Q15429496]] | [[ਅਨਿਲ ਆਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q21074354|Q21074354]] | [[ਅਨੀਤਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165701795 165701795] | [[ਤਸਵੀਰ:The Secretary, Ministry of Social Justice and Empowerment, Ms. Anita Agnihotri and the MD-NSKFDC (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q4172136|Q4172136]] | [[ਅਨੀਤਾ ਦੁਬੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5804673 5804673] | |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q268495|Q268495]] | [[ਅਨੀਤਾ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54161277 54161277] | |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q2850189|Q2850189]] | [[ਅਨੀਤਾ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79181142 79181142] | [[ਤਸਵੀਰ:Anitha Nair atKollam 1 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q16195903|Q16195903]] | [[ਅਨੀਤਾ ਭਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/302290939 302290939] | [[ਤਸਵੀਰ:Anita bharti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q4761585|Q4761585]] | [[ਅਨੀਸ ਜੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59261294 59261294] | |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q4765278|Q4765278]] | [[ਅਨੀਸ ਨਾਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67796155 67796155] | |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q3250173|Q3250173]] | [[ਅਨੀਸੁਲ ਹੱਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107298338 107298338] | [[ਤਸਵੀਰ:Anisul Hoque at Borno Mela.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q104803313|Q104803313]] | [[ਅਨੁਕੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AnukiPR.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q56875853|Q56875853]] | [[ਅਨੁਜਾ ਚੰਦਰਮੌਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314899445 314899445] | [[ਤਸਵੀਰ:Anuja Chandramouli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q526008|Q526008]] | [[ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57817037 57817037] | [[ਤਸਵੀਰ:Anupama chopra book launch.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q4777842|Q4777842]] | [[ਅਨੁਪਮਾ ਨਿਰੰਜਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23482719 23482719] | [[ਤਸਵੀਰ:Anupama Niranjana photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q4777888|Q4777888]] | [[ਅਨੁਰਾਗ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315990255 315990255] | |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q106595679|Q106595679]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਬੇਨੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anuradha Beniwal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q29764394|Q29764394]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317106486 317106486] | [[ਤਸਵੀਰ:Anuradha Bhattacharyya, 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q4777882|Q4777882]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਏ (ਨਾਵਲਕਾਰ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26548825 26548825] | |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q12973484|Q12973484]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50823082 50823082] | |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q4777884|Q4777884]] | [[ਅਨੁਰਾਧਾ ਸ਼ਰਮਾ ਪੁਜਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73489378 73489378] | |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q13056819|Q13056819]] | [[ਅਨੁਰੂਪਾ ਦੇਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1603980 1603980] | [[ਤਸਵੀਰ:Anurupa Devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q38013923|Q38013923]] | [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਜਸਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q20744650|Q20744650]] | [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਰਵੀਸ਼ੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7603263 7603263] | |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q259379|Q259379]] | [[ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76513723 76513723] | [[ਤਸਵੀਰ:Anoushka Shankar -3578.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q14949627|Q14949627]] | [[ਅਨੁਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anusree Roy Profile Picture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q110118498|Q110118498]] | [[ਅਨੂਜਾ ਅਕਾਥੂੱਟੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anuja Akathoottu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q31786385|Q31786385]] | [[ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anoop Virk Punjabi Language poet 22.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q4777823|Q4777823]] | [[ਅਨੂਪਮ ਮਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102630401 102630401] | [[ਤਸਵੀਰ:Anupam Mishra.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q20605063|Q20605063]] | [[ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Aneman Singh 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q60256889|Q60256889]] | [[ਅਨੌਸ਼ਕਾ ਸਬਨੀਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:JLF3 - Anoushka Sabnis (2020; cropped 2024).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q2722235|Q2722235]] | [[ਅਨੰਤਰਾਏ ਰਾਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50577224 50577224] | |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q4751448|Q4751448]] | [[ਅਨੰਤਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q4751265|Q4751265]] | [[ਅਨੰਦ ਨਰਾਇਣ ਮੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118842167 118842167] | |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q369952|Q369952]] | [[ਅੰਨਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਰੇ|ਅਨੰਦਾ ਸ਼ੰਕਰ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39391009 39391009] | |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q216134|Q216134]] | [[ਅਪਟਨ ਸਿੰਕਲੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32002923 32002923] | [[ਤਸਵੀਰ:Upton Sinclair Portrait 1934.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q96581847|Q96581847]] | [[ਅਪਰਨਾ ਵੈਦਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102936420 102936420] | [[ਤਸਵੀਰ:Aparna Vaidik 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q4690870|Q4690870]] | [[ਅਫਜ਼ਲ ਅਹਿਮਦ ਸਈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14320079 14320079] | |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q110692325|Q110692325]] | [[ਅਫਰਾ ਬੁਖਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q4690369|Q4690369]] | [[ਅਫਸਰ ਮੌਦੂਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q4690871|Q4690871]] | [[ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9018833 9018833] | |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q91101658|Q91101658]] | [[ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਤੌਸੀਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11103488 11103488] | |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q20605093|Q20605093]] | [[ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਸਾਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Afzal Sahir (poet).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q382141|Q382141]] | [[ਅਫ਼ਧੇਰੇ ਜਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103683909 103683909] | |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q31790761|Q31790761]] | [[ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤ|ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਅਮ੍ਰਿਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q48624|Q48624]] | [[ਅਫਾਨਾਸਈ ਨਿਕਿਤੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25399800 25399800] | [[ਤਸਵੀਰ:RR5110-0019R 525 лет путешествию Афанасия Никитина в Индию.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q4664629|Q4664629]] | [[ਅਬਦਾਲ ਬੇਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q106516733|Q106516733]] | [[ਅਬਦੁਰ ਰੌਫ ਉਰੂਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q4665603|Q4665603]] | [[ਅਬਦੁਲ ਕਵੀ ਦੇਸਨਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118548376 118548376] | [[ਤਸਵੀਰ:Abdul Qavi Desnavi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q15643837|Q15643837]] | [[ਅਬਦੁਲ ਬਿਸਮਿੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114227862 114227862] | |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q2511004|Q2511004]] | [[ਅਬਦੁਲ ਰੱਜਾਕ ਸਮਰਕੰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52112138 52112138] | |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q3371565|Q3371565]] | [[ਅਬਦੁਲ ਸ਼ਕੂਰ ਰਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29122989 29122989] | |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q4665362|Q4665362]] | [[ਅਬਦੁਲ ਹਫੀਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਬਰਕਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311087170 311087170] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohammed Barkatullah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q3595833|Q3595833]] | [[ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਸ਼ਰਰ|ਅਬਦੁਲ ਹਲੀਮ ਸ਼ਰਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/291882933 291882933] | |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q4665415|Q4665415]] | [[ਅਬਦੁੱਲ ਹਏ ਸਿਕਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58204582 58204582] | |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q4217805|Q4217805]] | [[ਅਬਦੁੱਲਾ ਕਾਹੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8249829 8249829] | [[ਤਸਵੀਰ:Stamps of Uzbekistan, 2007-06.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q21866995|Q21866995]] | [[ਅਬਦੁੱਲਾ ਹੁਸੈਨ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49383088 49383088] | [[ਤਸਵੀਰ:Abdullah Hussain, Novelist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q91|Q91]] | [[ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76349832 76349832] | [[ਤਸਵੀਰ:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q330179|Q330179]] | [[ਅਬਰਾਹਿਮ ਕਾਵੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35855525 35855525] | [[ਤਸਵੀਰ:Abraham Kovoor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q101409185|Q101409185]] | [[ਅਬੀਗੈਲ ਡਲੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Abigail Dillen por Rachel Teixeira.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q369907|Q369907]] | [[ਅਬੁਲ ਅਲਾ ਮੌਦੂਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71401109 71401109] | |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q196617|Q196617]] | [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ|ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71439924 71439924] | [[ਤਸਵੀਰ:Abul Kalam Azad 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q334752|Q334752]] | [[ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5150639 5150639] | [[ਤਸਵੀਰ:Abul Fazl cropped.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q3346027|Q3346027]] | [[ਅਬੁਲ ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8773572 8773572] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q5670|Q5670]] | [[ਅਬੂ ਨੁਵਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100164196 100164196] | [[ਤਸਵੀਰ:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q12990475|Q12990475]] | [[ਅਬੂਰੀ ਛਾਇਆਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13909124 13909124] | |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q320619|Q320619]] | [[ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14765205 14765205] | |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q19361202|Q19361202]] | [[ਅਭੀਜੀਤ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q4667334|Q4667334]] | [[ਅਭੈ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22148812803345212528 22148812803345212528] | [[ਤਸਵੀਰ:Abhay Kumar in October 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q4667336|Q4667336]] | [[ਅਭੈ ਕੁਮਾਰ ਦੂਬੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118538425 118538425] | [[ਤਸਵੀਰ:अभय कुमार दुबे bharat-s-tiwari-photography-IMG 6944 December 27, 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q511589|Q511589]] | [[ਅਭੈ ਦਿਓਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95556903 95556903] | [[ਤਸਵੀਰ:Abhay Deol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q4747036|Q4747036]] | [[ਅਮਜਦ ਪਰਵੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41454694 41454694] | [[ਤਸਵੀਰ:Pride of Performance Award by President of Pakistan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q4747022|Q4747022]] | [[ਅਮਜਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q74670345|Q74670345]] | [[ਅਮਨਦੀਪ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amandeep Sandhu - B&W.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q20605106|Q20605106]] | [[ਅਮਨਪਾਲ ਸਾਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q31789994|Q31789994]] | [[ਅਮਰ ਗਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q4740022|Q4740022]] | [[ਅਮਰ ਜਲੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11250164 11250164] | [[ਤਸਵੀਰ:AmarJaleel1.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q31785995|Q31785995]] | [[ਅਮਰ ਜਿਉਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amar Jyoti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q3348637|Q3348637]] | [[ਅਮਰ ਸਿੰਘ (ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾ)|ਅਮਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267624311 267624311] | [[ਤਸਵੀਰ:Amar Singh at the India Economic Summit 2008 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q4740050|Q4740050]] | [[ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q20605118|Q20605118]] | [[ਅਮਰ ਸਿੰਘ ‘ਕਬਰ ਪੁੱਟ’]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q3595181|Q3595181]] | [[ਅਮਰਕਾਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116593687 116593687] | |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q20605133|Q20605133]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Amarjit Kaunke.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q125148401|Q125148401]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪਨੂੰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q20605145|Q20605145]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Grewal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q31789407|Q31789407]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਘੁੰਮਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q31787364|Q31787364]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਚਾਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q20605178|Q20605178]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q129652400|Q129652400]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q125148546|Q125148546]] | [[ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q132489|Q132489]] | [[ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108397636 108397636] | [[ਤਸਵੀਰ:Amartya Sen 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q36321370|Q36321370]] | [[ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q22666243|Q22666243]] | [[ਅਮਰਦੀਪ ਟਿਵਾਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q113318710|Q113318710]] | [[ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q20747897|Q20747897]] | [[ਅਮਰਨਾ ਮਿਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/162162902792277782364 162162902792277782364]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8477148753710841320009 8477148753710841320009] | [[ਤਸਵੀਰ:Amarna Miller, 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q125148589|Q125148589]] | [[ਅਮਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਝੀਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q19575539|Q19575539]] | [[ਅਮਰੀਕ ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q61059673|Q61059673]] | [[ਅਮਰੀਕ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q61059335|Q61059335]] | [[ਅਮਰੀਕ ਡੋਗਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q31789145|Q31789145]] | [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q19902071|Q19902071]] | [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q61059289|Q61059289]] | [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q20605220|Q20605220]] | [[ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q4739185|Q4739185]] | [[ਅਮਲ ਐਦਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/209240612 209240612] | [[ਤਸਵੀਰ:Amal-aden-norwegian-author (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q58020605|Q58020605]] | [[ਅਮਲ ਮਨਸੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300100277 300100277] | |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q16769592|Q16769592]] | [[ਅਮਾਲ ਕਲੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309561442 309561442] | [[ਤਸਵੀਰ:Amal Clooney.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q4739210|Q4739210]] | [[ਅਮਾਲਾ ਸ਼ੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6912157527409227300003 6912157527409227300003] | [[ਤਸਵੀਰ:Amala Shankar - Kolkata 2011-05-09 2810.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q29564500|Q29564500]] | [[ਅਮਿਤ ਕਾਨਪੁਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q472352|Q472352]] | [[ਅਮਿਤ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/277666574 277666574] | [[ਤਸਵੀਰ:Amit Chaudhuri - Kolkata 2014-01-31 8218.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q4746901|Q4746901]] | [[ਅਮਿਤਾ ਕਾਨੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20003605 20003605] | [[ਤਸਵੀਰ:AmitaKanekar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q4746905|Q4746905]] | [[ਅਮਿਤਾ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63643092 63643092] | [[ਤਸਵੀਰ:Amita Malik BITS 1983.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q9570|Q9570]] | [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79192435 79192435] | [[ਤਸਵੀਰ:Indian actor Amitabh Bachchan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q4746925|Q4746925]] | [[ਅਮਿਤਾਵ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115778900 115778900] | [[ਤਸਵੀਰ:Amitava Kumar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q336125|Q336125]] | [[ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/261269554 261269554] | [[ਤਸਵੀਰ:Amitav Ghosh (33426517822).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q20605232|Q20605232]] | [[ਅਮਿਤੋਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q3351367|Q3351367]] | [[ਅਮਿਯਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64105513 64105513] | |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q4746994|Q4746994]] | [[ਅਮਿਯਾ ਭੂਸ਼ਣ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40233194 40233194] | [[ਤਸਵੀਰ:Novelist Amiya Bhushan Majumdar at his home in the Coochbehar district of the Indian state of West Bengal 2014-07-07 16-45.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q4746315|Q4746315]] | [[ਅਮੀਨ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mohammad amin kamil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q97260793|Q97260793]] | [[ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q4064302|Q4064302]] | [[ਅਮੀਨਾ ਅਲ-ਸਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/155536028 155536028]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/297040524 297040524] | |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q4746352|Q4746352]] | [[ਅਮੀਨਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45613630 45613630] | [[ਤਸਵੀਰ:Amina Shah (writer and storyteller).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q42593285|Q42593285]] | [[ਅਮੀਨਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6932426 6932426] | |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q207817|Q207817]] | [[ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ|ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76503034 76503034] | [[ਤਸਵੀਰ:Amir Khusraw (portrait) presents a book of poetry to Ala'uddin Khalji. Khamsa (Quintet) by Amir Khusraw Dihlavi. Balkh, Afghanistan, 1503-1504 (Smithsonian, S1986.213).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q4746598|Q4746598]] | [[ਅਮੀਰ ਮੀਨਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/277149106279168492487 277149106279168492487]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/432151170882739091382 432151170882739091382] | [[ਤਸਵੀਰ:AmeerMinai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q20895137|Q20895137]] | [[ਅਮੀਰ ਰਜ਼ਾ ਕੋਹਸਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95357345 95357345] | [[ਤਸਵੀਰ:WKV -- Rauschen -- Amir Reza Koohestani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q3981632|Q3981632]] | [[ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48086080 48086080] | [[ਤਸਵੀਰ:Amir Hamzah portrait edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q3696217|Q3696217]] | [[ਹਮਜ਼ਾ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ|ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ ਸ਼ਿਨਵਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21733040 21733040] | |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q712544|Q712544]] | [[ਅਮੀਰਾ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51175082 51175082] | |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q66361224|Q66361224]] | [[ਅਮੀਰਾ ਨੂਰ ਅਲ-ਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q3661856|Q3661856]] | [[ਅਮੀਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/191542866 191542866] | [[ਤਸਵੀਰ:Amish Tripathi Author.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q21285537|Q21285537]] | [[ਅਮੀਸ਼ਾ ਸੇਠੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Amisha Sethi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q4742253|Q4742253]] | [[ਅਮੇਲੀਆ ਐਲਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35602972 35602972] | |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q2721505|Q2721505]] | [[ਅਮੋਲ ਪਾਲੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4519641 4519641] | [[ਤਸਵੀਰ:Amol Palekar - Panel Discussion - Badal Sircar and His Theater - 40th International Kolkata Book Fair - Milan Mela Complex - Kolkata 2016-02-04 0876.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q4748694|Q4748694]] | [[ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਵੇਗੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88261648 88261648] | [[ਤਸਵੀਰ:Amritlal Vegad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q30330391|Q30330391]] | [[ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪਾਟਿਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29864607 29864607] | [[ਤਸਵੀਰ:Amruta Patil - Kolkata 2013-02-03 4382.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q214475|Q214475]] | [[ਅਯਾਨ ਹਿਰਸੀ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100329178 100329178] | [[ਤਸਵੀਰ:Ayaan Hirsi Ali by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q4831772|Q4831772]] | [[ਅਯੂਬ ਸਾਬਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q11651122|Q11651122]] | [[ਅਯੋਧਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ ਉਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50626600 50626600] | |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q4831900|Q4831900]] | [[ਅਯੱਪ ਪਨੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17248518 17248518] | [[ਤਸਵੀਰ:Ayyapapanicker323.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q105957093|Q105957093]] | [[ਅਰਚਨਾ ਸਾਰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3168173487912147560000 3168173487912147560000] | [[ਤਸਵੀਰ:VoW Award.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q4791561|Q4791561]] | [[ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਚਾਰਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40674259 40674259] | [[ਤਸਵੀਰ:ImageArjundeocharan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q56810286|Q56810286]] | [[ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q56133394|Q56133394]] | [[ਅਰਥਨਾਰੀਸਾ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Arthanareesa-Varma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q48246|Q48246]] | [[ਅਰਨਸਟ ਹੈੱਕਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73923565 73923565] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernst Haeckel 1860.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q5393914|Q5393914]] | [[ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੁੰਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77124784 77124784] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernst-trumpp-ex-schimmel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q938094|Q938094]] | [[ਅਰਨੈਸਟ ਬੈਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3268229 3268229] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernest Becker LCCN2014701399.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97006051 97006051] | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q107608889|Q107608889]] | [[ਅਰਨੈਸਟਾਈਨ ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestineLFriedmann1907.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q276510|Q276510]] | [[ਅਰਨੈਸਟੋ ਕਾਰਦੇਨਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110900632 110900632] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernesto Cardenal 2010.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q12086|Q12086]] | [[ਅਰਨੈਸਟੋ ਟੇਓਡੋਰੋ ਮੋਨੇਟਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25409694 25409694] | [[ਤਸਵੀਰ:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q15783980|Q15783980]] | [[ਅਰਮਿਨ ਸ਼ਟਾਇਗਨਬਰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57760754 57760754] | [[ਤਸਵੀਰ:Armin Steigenberger 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q22684197|Q22684197]] | [[ਅਰਵਾ ਓਥਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21905612 21905612] | |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q296299|Q296299]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਅਡਿਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85852158 85852158] | |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q4802485|Q4802485]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਹਿਰੋਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49357264 49357264] | [[ਤਸਵੀਰ:Arvind Krishna Mehrotra at his Dehradun home - 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q31790607|Q31790607]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੇਹਰੋਤਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q20090138|Q20090138]] | [[ਅਰਵਿੰਦ ਮਾਲਾਗੱਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25795003 25795003] | [[ਤਸਵੀਰ:Aravinda Malagatti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q125148545|Q125148545]] | [[ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q4796495|Q4796495]] | [[ਅਰਸ਼ ਮਲਸੀਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68472374 68472374] | |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q704867|Q704867]] | [[ਅਰਸ਼ਮ ਪਾਰਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314806511 314806511] | [[ਤਸਵੀਰ:Arshamparsi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q4796530|Q4796530]] | [[ਅਰਸ਼ਿਆ ਸੱਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13137853 13137853] | |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q43353|Q43353]] | [[ਅਰਿਸਤੋਫਾਨੇਸ|ਅਰਿਸਟੋਫੇਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105651548 105651548]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/12145857037922921331 12145857037922921331]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/20962036 20962036]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/263701016 263701016]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/276159474179827661389 276159474179827661389]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/297250376 297250376]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3169159477779127990001 3169159477779127990001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/61540995 61540995]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6638170250858411550001 6638170250858411550001] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Aristophanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q3630679|Q3630679]] | [[ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Arun Kamble 3.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q4802107|Q4802107]] | [[ਅਰੁਣ ਕੋਲਟਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7669106 7669106] | |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q12414207|Q12414207]] | [[ਅਰੁਣ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q4802120|Q4802120]] | [[ਅਰੁਣ ਮਿੱਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/139134262 139134262] | |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q3518399|Q3518399]] | [[ਅਰੁਣ ਸ਼ੌਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51709836 51709836] | [[ਤਸਵੀਰ:Arun Shourie cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q574504|Q574504]] | [[ਅਰੁਣਾ ਵਾਸੂਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14865097 14865097] | [[ਤਸਵੀਰ:Aruna Vasudev01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q212801|Q212801]] | [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76457869 76457869] | [[ਤਸਵੀਰ:Arundhati Roy W.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q853201|Q853201]] | [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75997310 75997310] | [[ਤਸਵੀਰ:Arundhathi Subramaniam bharat-s-tiwari-photography-IMG 4208 January 27, 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q27881189|Q27881189]] | [[ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Arur Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q4795599|Q4795599]] | [[ਅਰੋਤੀ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61045968 61045968] | |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q41163|Q41163]] | [[ਅਲ ਪਚੀਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85098059 85098059] | [[ਤਸਵੀਰ:ALPACINO 0234e (30401875260) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q18808573|Q18808573]] | [[ਅਲਕਾ ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24815784 24815784] | [[ਤਸਵੀਰ:Alka Pande bharat-s-tiwari-photography-IMG 5652 February 01, 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q2837350|Q2837350]] | [[ਅਲਕਾ ਸਰਾਵਗੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87446052 87446052] | [[ਤਸਵੀਰ:Alka Saraogi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q3635028|Q3635028]] | [[ਅਲਤਾਫ਼ ਟਾਇਰਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12613648 12613648] | |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q4736028|Q4736028]] | [[ਅਲਤਾਫ਼ ਫ਼ਾਤਿਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3816973 3816973] | |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q1066898|Q1066898]] | [[ਅਲਤਾਫ਼ ਹੁਸੈਨ ਹਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12480239 12480239] | [[ਤਸਵੀਰ:AltafHussainhali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q310076|Q310076]] | [[ਅਲਪੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100210035 100210035]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1117147270451135700000 1117147270451135700000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/120701489 120701489]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2169151965448000470005 2169151965448000470005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5860158792820839040000 5860158792820839040000] | [[ਤਸਵੀਰ:Statue dedans le Palais de justice.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q183372|Q183372]] | [[ਅਲਫਰਿਡ ਨਾਰਥ ਵਾਈਟਹੈੱਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17265242 17265242]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/453145857108522922670 453145857108522922670] | [[ਤਸਵੀਰ:ANWhitehead.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q7374|Q7374]] | [[ਐਲਫ਼ਰੈੱਡ ਹਿਚਕੌਕ|ਅਲਫਰੇਡ ਹਿਚਕੌਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49226917 49226917] | [[ਤਸਵੀਰ:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q4722720|Q4722720]] | [[ਅਲਫਰੈਡ ਜਾਰਜ ਗਾਰਡੀਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66837736 66837736] | [[ਤਸਵੀਰ:Press and Propaganda in Britain, 1914-1918 Q30083.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q173869|Q173869]] | [[ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਟੈਨੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61540536 61540536] | [[ਤਸਵੀਰ:Alfred, Lord Tennyson by Julia Margaret Cameron.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[ਅਲਬਰੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100174240 100174240] | [[ਤਸਵੀਰ:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q34670|Q34670]] | [[ਅਲਬੇਰ ਕਾਮੂ|ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97000332 97000332] | [[ਤਸਵੀਰ:Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q4733535|Q4733535]] | [[ਅਲਮਾ ਦੇ ਗਰੋਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84254967 84254967] | |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q277073|Q277073]] | [[ਅਲਮਾ ਮਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68941158 68941158] | [[ਤਸਵੀਰ:Al-Maʿarri by Khalil Gibran (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q1333006|Q1333006]] | [[ਅਲਮੇਰ ਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12388721 12388721] | [[ਤਸਵੀਰ:Elmer Rice2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q87723531|Q87723531]] | [[ਅਲਾ ਅਲ-ਏਰੀਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q215868|Q215868]] | [[ਅਲਾਇਸ ਵਾਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108495772 108495772] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice Walker 2009 (facecrop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q541622|Q541622]] | [[ਅਲਿਫ਼ ਰਿਫ਼ਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54157893 54157893] | [[ਤਸਵੀਰ:Alifa Rifaat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q16018216|Q16018216]] | [[ਅਲੀ ਅਰਸ਼ਦ ਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9356610 9356610] | [[ਤਸਵੀਰ:Professor Ali Arshad Mir.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q125148402|Q125148402]] | [[ਅਲੀ ਉਸਮਾਨ ਬਾਜਵਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q57336|Q57336]] | [[ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ|ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/289128629 289128629]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/303285140 303285140]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5151159248493004870003 5151159248493004870003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79181869 79181869] | [[ਤਸਵੀਰ:Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q4724751|Q4724751]] | [[ਅਲੀ ਦੇਹਬਾਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70509351 70509351] | [[ਤਸਵੀਰ:Ali Dehbashi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q13179094|Q13179094]] | [[ਅਲੀ ਮੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q3595881|Q3595881]] | [[ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫ਼ਰੀ|ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59194564 59194564] | |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q20979380|Q20979380]] | [[ਅਲੀ ਸੇਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78866314 78866314] | [[ਤਸਵੀਰ:Ali Sethi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q2733487|Q2733487]] | [[ਅਲੀ ਹਜਵੇਰੀ|ਅਲੀ ਹਜਵੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166217879 166217879] | |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q20605263|Q20605263]] | [[ਅਲੀ ਹੈਦਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q183848|Q183848]] | [[ਅਲੀਜਾ ਇੱਜ਼ਤਬੇਗੋਵਿੱਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27154434 27154434] | [[ਤਸਵੀਰ:Alija Izetbegovic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q4727367|Q4727367]] | [[ਅਲੀਤੇਤ ਨੇਮਤੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1671151778205918130000 1671151778205918130000] | |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q339581|Q339581]] | [[ਅਲੇਕਸੀ ਬਾਤਾਲੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79197551 79197551] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexey Batalov (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q140694|Q140694]] | [[ਅਲੈਕਸੀ ਦ ਤੋਕੂਵੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66474207 66474207] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexis de Tocqueville (Théodore Chassériau - Versailles).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q192279|Q192279]] | [[ਅਲੈਕਸੀ ਨਿਕੋਲਾਏਵਿਚ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98681641 98681641] | [[ਤਸਵੀਰ:ANTolstoy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q1248105|Q1248105]] | [[ਅਲੈਕਸੇਈ ਲੋਸੇਵ|ਅਲੈਕਸੇਈ ਫਿਓਦੋਰੋਵਿਚ ਲੋਸੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19795609 19795609] | |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q179558|Q179558]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰਾ ਕੋਲੋਨਤਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13029 13029] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexandra Kollontai 1946.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q171976|Q171976]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12359459 12359459] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Ostrovsky by Vasily Perov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q271457|Q271457]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕੂਪਰਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44330008 44330008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/712158790511138850196 712158790511138850196]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/99391682 99391682] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuprin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q16190630|Q16190630]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਜੁਹਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32303867 32303867] | |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q38337|Q38337]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡਿਊਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51688902 51688902] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Dumas père par Nadar - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66477450 66477450] | [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q164765|Q164765]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬਲੋਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72187352 72187352] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Blok.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q518070|Q518070]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਰੌਂਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32181066 32181066] | [[ਤਸਵੀਰ:Voronski.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q6694|Q6694]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95193235 95193235] | [[ਤਸਵੀਰ:Stieler, Joseph Karl - Alexander von Humboldt - 1843.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q734901|Q734901]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਰਾਫ਼ੀਮੋਵਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27071548 27071548] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Serafimovich.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q34474|Q34474]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ੇਨਿਤਸਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95215697 95215697] | [[ਤਸਵੀਰ:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q201221|Q201221]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295141994 295141994] | [[ਤਸਵੀਰ:Personnalités des arts et des lettres - Alexandre Herzen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q2650553|Q2650553]] | [[ਅਲੋਕਰੰਜਨ ਦਾਸਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66476924 66476924] | |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q20605277|Q20605277]] | [[ਅਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q20605295|Q20605295]] | [[ਅਵਤਾਰ ਜੌੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q136702427|Q136702427]] | [[ਅਵਤਾਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q31790282|Q31790282]] | [[ਅਵਤਾਰ ਰੋਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q20605309|Q20605309]] | [[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q20605320|Q20605320]] | [[ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q691796|Q691796]] | [[ਅਵਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7401708 7401708] | [[ਤਸਵੀਰ:Abanindranath Tagore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q20054119|Q20054119]] | [[ਅਵਾਬਾਈ ਬੋਮਨਜੀ ਵਾਡੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55706011 55706011] | |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q4804289|Q4804289]] | [[ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44312709 44312709] | [[ਤਸਵੀਰ:Asghar Ali Engineer, 2010 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q4804302|Q4804302]] | [[ਅਸਗ਼ਰ ਵਜਾਹਤ|ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76728732 76728732] | [[ਤਸਵੀਰ:Asghar Wajahat bharat-s-tiwari-photography-IMG 3158 June 21, 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q6677167|Q6677167]] | [[ਅਸਗਰ ​​ਗੋਂਦਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57771164 57771164] | |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q45321853|Q45321853]] | [[ਅਸਮਾ ਅਲ-ਜ਼ਾਰੋਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44262168 44262168] | |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q65658640|Q65658640]] | [[ਅਸਮਾ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10144782938476607465 10144782938476607465] | [[ਤਸਵੀਰ:Asma Khan about to open traditional Calcutta-style dum biryani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q56036418|Q56036418]] | [[ਅਸਮਾ ਤੁਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/247887930 247887930] | [[ਤਸਵੀਰ:Asma Tubi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q102281974|Q102281974]] | [[ਅਸਮਾ ਨਬੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q16729533|Q16729533]] | [[ਅਸਮਾ ਬਿੰਤ ਸਾਕਰ ਅਲ ਕਾਸੀਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q289706|Q289706]] | [[ਅਸਮਾ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2926157100619872740003 2926157100619872740003] | [[ਤਸਵੀਰ:Asmaa Mahfouz at the European Parliament (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q105760887|Q105760887]] | [[ਅਸਮਾ ਰਸ਼ੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91023445 91023445] | |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q4807270|Q4807270]] | [[ਅਸਲਮ ਫਾਰੂਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93383715 93383715] | |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q106690854|Q106690854]] | [[ਅਸਲੂਬ ਅਹਿਮਦ ਅੰਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q4811997|Q4811997]] | [[ਅਸਵਥ ਦਾਮੋਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56766585 56766585] | [[ਤਸਵੀਰ:Aswath Damodaran keynote at ICAI SG Chapter's Mega Event 2023 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q16011701|Q16011701]] | [[ਅਸਵਥੀ ਥਿਰੂਨਲ ਗੌਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72991843 72991843] | [[ਤਸਵੀਰ:Princess Aswathy Thirunal Gowri Lakshmi Bayi DS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q3246402|Q3246402]] | [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14954295 14954295] | |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q4804943|Q4804943]] | [[ਅਸ਼ਫਾਕ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265944614 265944614] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashfaq Hussain - 2010 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q2419984|Q2419984]] | [[ਅਸ਼ਰਫ ਪਹਿਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57045736 57045736] | [[ਤਸਵੀਰ:Young Ashraf Pahlavi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q21531915|Q21531915]] | [[ਅਸ਼ਰਫ ਫਾਇਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42146825591707632722 42146825591707632722] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q172388|Q172388]] | [[ਅਸ਼ਰਫ਼ ਗਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120073575 120073575] | [[ਤਸਵੀਰ:Aschraf Ghani MSC 2017 2 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q312552|Q312552]] | [[ਅਸ਼ਵਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166385470 166385470] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashvaghosha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q16154346|Q16154346]] | [[ਅਸ਼ੀਥਾ (ਲੇਖਿਕਾ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70532352 70532352] | |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q31788993|Q31788993]] | [[ਅਸ਼ੋਕ ਚਰਨ ਆਲਮਗੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q4805727|Q4805727]] | [[ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰਧਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116822469 116822469] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashok Chakradhar (50).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4805794|Q4805794]] | [[ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55151776824118012490 55151776824118012490] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashok Vajpeyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q31320501|Q31320501]] | [[ਅਸ਼ੋਕਪੁਰੀ ਗੋਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50817437 50817437] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashokpuri Goswami.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q16057916|Q16057916]] | [[ਅਸੀਮ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Aseem bhai.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q7450|Q7450]] | [[ਅਸੀਮਾ ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62850719 62850719] | [[ਤਸਵੀਰ:Asima Chatterjee - Calcutta 1993-03-29 35.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q4805803|Q4805803]] | [[ਅਸੋਕਾਮਿਤ੍ਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/885314 885314] | [[ਤਸਵੀਰ:Asokamitran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q108510420|Q108510420]] | [[ਅਹਲਮ ਬਸ਼ਾਰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297272000 297272000] | |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q4695257|Q4695257]] | [[ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ (ਲੇਖਕ)|ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120719051 120719051] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahmed Ali (Pakistani writer), 1974.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q1919866|Q1919866]] | [[ਅਹਿਮਦ ਇਬਨ ਮਾਜਿਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/99771492 99771492] | [[ਤਸਵੀਰ:Négociant musulman de Mascate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q320324|Q320324]] | [[ਅਹਿਮਦ ਗ਼ਜ਼ਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42230786 42230786] | [[ਤਸਵੀਰ:Ахмад Газали, беседующий с учеником.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q195522|Q195522]] | [[ਅਹਿਮਦ ਜ਼ਾਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/245512533 245512533] | |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q332566|Q332566]] | [[ਅਹਿਮਦ ਦੀਦਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97025480 97025480] | |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q3694899|Q3694899]] | [[ਅਹਿਮਦ ਨਦੀਮ ਕਾਸਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109136202 109136202] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahmad Nadeem Qasmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q107092624|Q107092624]] | [[ਅਹਿਮਦ ਨੂਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q379507|Q379507]] | [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼|ਅਹਿਮਦ ਫਰਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118832675 118832675] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahmadfaraz1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q2827555|Q2827555]] | [[ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਵਾਦ ਨਜਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61958 61958] | |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q4695280|Q4695280]] | [[ਅਹਿਮਦ ਬਸ਼ੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100523355 100523355]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/43717320 43717320] | |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q4695443|Q4695443]] | [[ਅਹਿਮਦ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/204073215 204073215] | |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q4695461|Q4695461]] | [[ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119912954 119912954] | |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q366521|Q366521]] | [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਮਲੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2567622 2567622] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahmad Shamlou - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q4695481|Q4695481]] | [[ਅਹਿਮਦ ਸੋਹਰਾਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297576536 297576536] | |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q3694606|Q3694606]] | [[ਅਹਿਸਾਨ ਦਾਨਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117930298 117930298] | [[ਤਸਵੀਰ:Ehsan Danish.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q4696347|Q4696347]] | [[ਅਹਿਸਾਨ ਹਬੀਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28502168 28502168] | |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q3521629|Q3521629]] | [[ਅੰਕਿਤ ਫਾਦਿਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31651883 31651883] | |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q4765757|Q4765757]] | [[ਅੰਜਨਾ ਅਪਾਚਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79214048 79214048] | |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q111079545|Q111079545]] | [[ਅੰਜਲੀ ਕਿਸਕੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anjani Kisku speaking at the Awardees' Meet of Sahitya Academy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q56065161|Q56065161]] | [[ਅੰਜਲੀ ਖੰਡਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1145151246511044130253 1145151246511044130253] | |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q27716324|Q27716324]] | [[ਅੰਜੁਮ ਰਹਿਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Anjum Rehbar.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q4765887|Q4765887]] | [[ਅੰਜੁਮ ਹਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46204147 46204147] | [[ਤਸਵੀਰ:Anjum Hasan DSC 5757.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q16204616|Q16204616]] | [[ਅੰਜੂ ਮਖੀਜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47086286 47086286] | |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q4770971|Q4770971]] | [[ਅੰਤਰਾ ਦੇਵ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21841412 21841412] | [[ਤਸਵੀਰ:Antara Dev Sen - Kolkata 2013-02-03 4349 Cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q1009719|Q1009719]] | [[ਅੰਦਰਾਸ਼ ਗੇਰੇਵਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84736560 84736560] | [[ਤਸਵੀਰ:Andras Gerevich in 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q24898346|Q24898346]] | [[ਅੰਦਾਲੀਬ ਵਾਜਿਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120477101 120477101] | [[ਤਸਵੀਰ:Andaleeb Wajid.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q4768001|Q4768001]] | [[ਅੰਨਪੂਰਣਾ ਮਹਾਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72981674 72981674] | |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q3399561|Q3399561]] | [[ਅੰਨਾ ਕਾਮੀਏਂਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61572156 61572156] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Kamienska.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q78485|Q78485]] | [[ਅੰਨਾ ਫ਼ਰਾਇਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4930067 4930067] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Freud 1957.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q2418536|Q2418536]] | [[ਅੰਨਾ ਬਗਰੀਆਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/198119405 198119405] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Bagryana 2021 (facecrop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q4254535|Q4254535]] | [[ਅੰਨਾ ਲਾਰੀਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32034892 32034892] | |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q446574|Q446574]] | [[ਅੰਨਾ ਸਕਵਾਟਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54208234 54208234] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Schwartz by David Shankbone (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q532873|Q532873]] | [[ਅੰਨਾ ਹਾਵਰਡ ਸ਼ਾਅ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64807754 64807754] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Howard Shaw 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q4741458|Q4741458]] | [[ਅੰਬਿਕਾ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ambika Anand Europe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q16019529|Q16019529]] | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24635042 24635042] | |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q4748691|Q4748691]] | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109933444 109933444] | [[ਤਸਵੀਰ:Amrit Lal Nagar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q1705018|Q1705018]] | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19688344 19688344] | [[ਤਸਵੀਰ:Amrita Pritam (1919 – 2005) , in 1948.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q18352703|Q18352703]] | [[ਅੰਵਿਤਾ ਅੱਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39391499 39391499] | [[ਤਸਵੀਰ:Anvita Abbi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q52274461|Q52274461]] | [[ਅੱਕਈ ਪਦਮਾਸ਼ਾਲੀ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q3518406|Q3518406]] | [[ਅੱਕਾ ਮਹਾਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10682416 10682416]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1952159474220827661972 1952159474220827661972]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/279981429 279981429] | [[ਤਸਵੀਰ:Akkamahadevi Udathadi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q20605351|Q20605351]] | [[ਅੱਛਰੂ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q41187368|Q41187368]] | [[ਅੱਤਿਆ ਦਾਊਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9479696 9479696] | [[ਤਸਵੀਰ:Attiya Dawood.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q4818312|Q4818312]] | [[ਅੱਤੀਆ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79185891 79185891] | [[ਤਸਵੀਰ:Attia Hosain in the 1930s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q80440|Q80440]] | [[ਅੰਨਾ ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ|ਅੱਨਾ ਅਖਮਾਤੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49220707 49220707] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuzma Petrov-Vodkin. Portrait of Anna Akhmatova. 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q55210|Q55210]] | [[ਅੱਬਾਸ ਕਿਆਰੋਸਤਮੀ|ਅੱਬਾਸ ਕਿਆਰੋਸਤਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114753296 114753296] | [[ਤਸਵੀਰ:Abbas Kiarostami-Murcia (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q20605367|Q20605367]] | [[ਅੱਬਾਸ ਮਿਰਜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q31788781|Q31788781]] | [[ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q465030|Q465030]] | [[ਆਂਡਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54143647 54143647] | [[ਤਸਵੀਰ:The Saint Andal LACMA M.86.94.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q161955|Q161955]] | [[ਆਂਦਰੇ ਬਰੇਤੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2232158915919250000000 2232158915919250000000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/49222341 49222341] | [[ਤਸਵੀਰ:André Breton - photo Henri Manuel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q380664|Q380664]] | [[ਆਂਦਰੇ ਬ੍ਰਿੰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109375844 109375844] | [[ਤਸਵੀਰ:André Brink Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q151164|Q151164]] | [[ਆਂਦਰੇ ਮਾਲਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51692748 51692748] | [[ਤਸਵੀਰ:André Malraux, Pic, 22.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q47484|Q47484]] | [[ਆਂਦਰੇ ਯੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96973963 96973963] | [[ਤਸਵੀਰ:Gide 1920 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q102423557|Q102423557]] | [[ਆਇਦਾ ਨਜੱਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9289839 9289839] | |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q132524|Q132524]] | [[ਆਇਨ ਰੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98139134 98139134] | [[ਤਸਵੀਰ:Ayn Rand (1943 Talbot portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q4699129|Q4699129]] | [[ਆਇਸ਼ਾ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q100258834|Q100258834]] | [[ਆਇਸ਼ਾ ਅਲ-ਘਾਇਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q17174888|Q17174888]] | [[ਆਇਸ਼ਾ ਦੁਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96870511 96870511] | [[ਤਸਵੀਰ:Collected Poems of Aisha Durrani WDL11309.pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q718585|Q718585]] | [[ਆਈ ਏ ਰਿਚਰਡਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73896199 73896199] | [[ਤਸਵੀਰ:IAR alps c1930.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q75612|Q75612]] | [[ਆਈਜ਼ਕ ਬਸ਼ੇਵਸ ਸਿੰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95207392 95207392] | [[ਤਸਵੀਰ:Dan Hadani collection (990044399930205171) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q28197854|Q28197854]] | [[ਆਈਡੇਲ ਮੇਕੇਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:IdaelMakeever1902.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q131326|Q131326]] | [[ਆਈਵਿੰਡ ਜੌਹਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112706501 112706501] | [[ਤਸਵੀਰ:Eyvind.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q483512|Q483512]] | [[ਆਈਸਾਡੋਰਾ ਡੰਕਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309810889 309810889]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/59124789 59124789] | [[ਤਸਵੀਰ:1923. duncan (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q34981|Q34981]] | [[ਆਈਜ਼ੈਕ ਐਸੀਮੋਵ|ਆਏਜ਼ੈਕ ਐਸੀਮੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24597135 24597135] | [[ਤਸਵੀਰ:Isaac.Asimov01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q29644722|Q29644722]] | [[ਆਖ਼ਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਥਾ (ਨਾਵਲ)|ਆਖ਼ਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਥਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q4692325|Q4692325]] | [[ਆਗਾ ਸ਼ੋਰਿਸ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34713648 34713648] | |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q4116228|Q4116228]] | [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69187375 69187375] | |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q125148512|Q125148512]] | [[ਆਗਾਜ਼ਬੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q6965778|Q6965778]] | [[ਆਚਾਰੀਆ ਨਰੇਂਦਰ ਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8195667 8195667] | [[ਤਸਵੀਰ:Narendra Deva 1971 stamp of India (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q12445409|Q12445409]] | [[ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12654246 12654246] | [[ਤਸਵੀਰ:Kv20181127 224709.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q7936667|Q7936667]] | [[ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27223125 27223125] | |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q18207508|Q18207508]] | [[ਆਟਮਨ ਸੈਂਡੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q7109772|Q7109772]] | [[ਆਟੋ ਪਲਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40288663 40288663] | |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q31789151|Q31789151]] | [[ਆਤਮ ਹਮਰਾਹੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/75244778 75244778] | |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q20605381|Q20605381]] | [[ਆਤਮਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q61059285|Q61059285]] | [[ਆਤਮਜੀਤ ਹੰਸਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q4662784|Q4662784]] | [[ਆਤਿਸ਼ ਤਾਸੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/83517573 83517573] | [[ਤਸਵੀਰ:Aatish Taseer bharat-s-tiwari-photography-IMG 5114 August 03, 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q4818596|Q4818596]] | [[ਆਤੂਰ ਰਵੀ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21016214 21016214] | [[ਤਸਵੀਰ:ആറ്റൂർ രവിവർമ്മ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q180967|Q180967]] | [[ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54116823 54116823] | [[ਤਸਵੀਰ:Raja Ravi Varma - Sankaracharya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q2724090|Q2724090]] | [[ਆਦਿਲ ਮਨਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31130713 31130713] | [[ਤਸਵੀਰ:Adil Mansuri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q42156|Q42156]] | [[ਆਨਰੀ ਬਰਗਸਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61541730 61541730] | [[ਤਸਵੀਰ:Henri Bergson 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q4751235|Q4751235]] | [[ਆਨੰਦ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54470613 54470613] | [[ਤਸਵੀਰ:Anand p sachidanandan-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q3532582|Q3532582]] | [[ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4456147665823160670001 4456147665823160670001] | [[ਤਸਵੀਰ:AnandKumarJI1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q379589|Q379589]] | [[ਆਨੰਦ ਕੁਮਾਰ ਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9231 9231] | [[ਤਸਵੀਰ:Coomaraswamy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q2723734|Q2723734]] | [[ਆਨੰਦ ਬਖਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122756454 122756454]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/63144302 63144302] | [[ਤਸਵੀਰ:Anand Bakshi.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q75837379|Q75837379]] | [[ਆਫਸਾਰ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q4690415|Q4690415]] | [[ਆਫ਼ਤਾਬ ਹਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q320497|Q320497]] | [[ਆਭਾ ਦਵੇਸਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29839507 29839507] | |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q7273971|Q7273971]] | [[ਆਰ ਐਸ ਮੁਗਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47824622 47824622] | |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q334252|Q334252]] | [[ਆਰ. ਕੇ. ਨਰਾਇਣ|ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111543455 111543455] | [[ਤਸਵੀਰ:RK Narayan in Mysore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q7274005|Q7274005]] | [[ਆਰ ਸਿਵਾ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54457920 54457920] | [[ਤਸਵੀਰ:Art Historian R. Siva Kumar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q7324629|Q7324629]] | [[ਆਰ ਸੀ ਟੈਂਪਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118123 118123] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Carnac Temple 1850-1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q7289394|Q7289394]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਜੂਮਦਾਰ|ਆਰ ਸੀ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4951595 4951595] | [[ਤਸਵੀਰ:R C Majumdar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q16137056|Q16137056]] | [[ਆਰ. ਨਾਰਾਇਣ ਪਣੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:R. Narayana Panickar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q7273944|Q7273944]] | [[ਆਰ. ਰਾਜ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115641026 115641026] | [[ਤਸਵੀਰ:R. Raj Rao, Goa 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q1671208|Q1671208]] | [[ਆਰ. ਪੀ. ਬਲੈਕਮਰ|ਆਰ.ਪੀ.ਬਲੈਕਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76363565 76363565] | |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q53325|Q53325]] | [[ਆਰਥਰ ਏਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/242022657 242022657] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Ashe (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q78494|Q78494]] | [[ਆਰਥਰ ਕੋਇਸਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59084510 59084510] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Koestler (1969).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q80596|Q80596]] | [[ਆਰਥਰ ਮਿਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44302716 44302716] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Miller by Wolfgang Fischer-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q493|Q493]] | [[ਆਰਥਰ ਰਿੰਬੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7396281 7396281] | [[ਤਸਵੀਰ:Rimbaud.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q38193|Q38193]] | [[ਆਰਥਰ ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17229367 17229367] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Schopenhauer by J Schäfer, 1859b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q47087|Q47087]] | [[ਆਰਥਰ ਸੀ ਕਲਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27062571 27062571] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur C. Clarke 1965.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q314158|Q314158]] | [[ਆਰਨੋਲਡ ਬੈਨੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49240682 49240682] | [[ਤਸਵੀਰ:Arnold Bennett - Project Gutenberg etext 13635.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q61059646|Q61059646]] | [[ਆਰਿਫ਼ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q4662660|Q4662660]] | [[ਆਰੁਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23477460 23477460] | [[ਤਸਵੀਰ:Aarudra 2025 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q7212988|Q7212988]] | [[ਆਲ ਅਹਿਮਦ ਸਰੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116572334 116572334] | |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q4705788|Q4705788]] | [[ਆਲਮ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/374151171024339092670 374151171024339092670] | |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q22277208|Q22277208]] | [[ਆਲੀਆ ਬੁਖ਼ਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q216466|Q216466]] | [[ਆਲੇਖ਼ੋ ਕਾਰਪੈਂਤੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105310694 105310694] | [[ਤਸਵੀਰ:Alejo Carpentier c. 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q20605397|Q20605397]] | [[ਆਲੋਕ ਧਨਵਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q41596|Q41596]] | [[ਆਲੋਕ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Aalok Shrivastav Big Photo.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q20084308|Q20084308]] | [[ਆਸ਼ਾ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q3347897|Q3347897]] | [[ਆਸ਼ਾਪੂਰਣਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115356129 115356129] | |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q31725090|Q31725090]] | [[ਆਸ਼ਾਲਤਾ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q233092|Q233092]] | [[ਆਸਾ ਅਕੀਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309849652 309849652]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9164186800018200188 9164186800018200188] | [[ਤਸਵੀਰ:Asa Akira, 2013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q2723551|Q2723551]] | [[ਆਸਾਰਾਮ|ਆਸਾਰਾਮ ਬਾਪੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56333188 56333188] | |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q4806925|Q4806925]] | [[ਆਸਿਫ਼ ਨੂਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86289692 86289692] | [[ਤਸਵੀਰ:Asif speaks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q31790991|Q31790991]] | [[ਆਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q61700619|Q61700619]] | [[ਇਓਨ ਵੁੱਡ ਗਿਬਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:IoneEWoodGibbs1910.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q31784964|Q31784964]] | [[ਇਕਬਾਲ ਅਰਪਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q76756528|Q76756528]] | [[ਇਕਬਾਲ ਕੈਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q125148547|Q125148547]] | [[ਇਕਬਾਲ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q31787938|Q31787938]] | [[ਇਕਬਾਲ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q31788337|Q31788337]] | [[ਇਕਬਾਲ ਮਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q20605421|Q20605421]] | [[ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q5350563|Q5350563]] | [[ਇਕਰਾਮੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q31782978|Q31782978]] | [[ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q2394793|Q2394793]] | [[ਇਗਨਾਸੀਓ ਪਾਡਈਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117077448 117077448] | [[ਤਸਵੀਰ:Ignacio Padilla - FIL05.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q237948|Q237948]] | [[ਇਚਿਓ ਹਿਗੁਚੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95282437 95282437] | [[ਤਸਵੀਰ:Higuchi Ichiyou.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q47044502|Q47044502]] | [[ਇਡਾ ਐੱਮ. ਇਲੀਅਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2094156317454602350000 2094156317454602350000] | |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q154756|Q154756]] | [[ਇਤਾਲੋ ਕਾਲਵਿਨੋ|ਇਤਾਲੋ ਕਲਵੀਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8520 8520] | [[ਤਸਵੀਰ:Italo-Calvino.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q505466|Q505466]] | [[ਇਦਰੀਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19684387 19684387] | [[ਤਸਵੀਰ:Idries Shah.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q1664527|Q1664527]] | [[ਇਨਸ਼ਾ ਅੱਲ੍ਹਾ ਖ਼ਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19962858 19962858] | |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q120411|Q120411]] | [[ਇਨਾਯਤ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25034940 25034940] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Inayat Khan 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q333028|Q333028]] | [[ਇਨੋਕ ਪਾਵੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2527342 2527342] | [[ਤਸਵੀਰ:Enoch Powell 6 Allan Warren.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q297726|Q297726]] | [[ਇਪੋਲਾਈਤ ਤੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2477374 2477374] | [[ਤਸਵੀਰ:Hippolyte taine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q46420|Q46420]] | [[ਇਬਨ ਅਲ-ਅਰਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95223177 95223177] | [[ਤਸਵੀਰ:Ibn Arabi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q9294|Q9294]] | [[ਇਬਨ ਖ਼ਲਦੂਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41841661 41841661] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q251259|Q251259]] | [[ਇਬਨ ਤੁਫ਼ੈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314781954 314781954]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9557159248241304870007 9557159248241304870007] | [[ਤਸਵੀਰ:Ibn Ṭufail, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q7331|Q7331]] | [[ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90635782 90635782] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q39837|Q39837]] | [[ਇਬਨ ਰੁਸ਼ਦ|ਇਬਨ ਰਸ਼ਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19688718 19688718] | [[ਤਸਵੀਰ:Statue of Averroes in Córdoba, Spain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q8011|Q8011]] | [[ਇਬਨ ਸੀਨਾ|ਇਬਨ ਸਿਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6428151248003244270004 6428151248003244270004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89770781 89770781] | [[ਤਸਵੀਰ:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q3695576|Q3695576]] | [[ਇਬਨ-ਏ-ਸਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75859266 75859266] | |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q3694577|Q3694577]] | [[ਇਬਨ-ਏ-ਇੰਸ਼ਾ|ਇਬਨੇ ਇੰਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/194256 194256] | |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q3149575|Q3149575]] | [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)|ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100773095 100773095] | [[ਤਸਵੀਰ:Imtiaz Ali at Horasis Global India Business Meeting 2012 crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q31319883|Q31319883]] | [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ 'ਅਰਸ਼ੀ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64219089 64219089] | |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q7485549|Q7485549]] | [[ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਤਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51935214 51935214] | |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q47755|Q47755]] | [[ਇਮਰਾ ਕਾਰਤੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116884614 116884614] | [[ਤਸਵੀਰ:Oliver Mark - Imre Kertész, Berlin 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q5796205|Q5796205]] | [[ਇਮਾ ਦੇ ਲਾ ਬਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53164418 53164418] | [[ਤਸਵੀਰ:Emma de la Barra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q16551938|Q16551938]] | [[ਇਮਾ ਬਾਇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43515388 43515388] | |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q115206|Q115206]] | [[ਇਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172459457 172459457]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2053147312818237970003 2053147312818237970003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/311435555 311435555] | [[ਤਸਵੀਰ:Imany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q81060796|Q81060796]] | [[ਇਮਾਨ ਅਲ ਯੂਸਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2106145857095122921429 2106145857095122921429] | |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q3629485|Q3629485]] | [[ਅਹਿਮਦ ਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਨ|ਇਮਾਮ ਅਹਮਦ ਰਜਾ ਖਾਨ ਬਰੇਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72204981 72204981] | [[ਤਸਵੀਰ:Calligraphic text indicative of the Imam Ahmad Raza Khan.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q9312|Q9312]] | [[ਇਮੈਨੂਅਲ ਕਾਂਤ|ਇਮੈਨੁਅਲ ਕਾਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/82088490 82088490] | [[ਤਸਵੀਰ:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q6069430|Q6069430]] | [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਆਬਿਦੀ|ਇਰਫਾਨ ਆਬਿਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q68137|Q68137]] | [[ਇਰਮਤ੍ਰੌਦ ਮੋਰਗਨਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56614040 56614040] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-M1116-0010, Berlin, Schriftstellerkongress, Kelm, Koprowski, Fühmann, Morgner (cropped to Irmtraud Morgner).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q315380|Q315380]] | [[ਅਰਵਿਨ ਸ਼ਾਅ|ਇਰਵਿਨ ਸ਼ਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32002877 32002877] | [[ਤਸਵੀਰ:Irwin Shaw (1948).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q6073919|Q6073919]] | [[ਇਰਸ਼ਾਦ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Irshadkamildpf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q61058923|Q61058923]] | [[ਇਰਸ਼ਾਦ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q12071510|Q12071510]] | [[ਇਰਾ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/254149066396265601006 254149066396265601006] | [[ਤਸਵੀਰ:Ira Trivedi, May 2012-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q15707021|Q15707021]] | [[ਇਰਾ ਨਟਰਾਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72991623 72991623] | [[ਤਸਵੀਰ:Era natarasan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q3595180|Q3595180]] | [[ਇਰਾਵਤੀ ਕਰਵੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27162876 27162876] | [[ਤਸਵੀਰ:Irawati Karve.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q467322|Q467322]] | [[ਇਰੋਮ ਸ਼ਰਮੀਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165123225 165123225] | [[ਤਸਵੀਰ:Irom sharmila at calicut.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q26436159|Q26436159]] | [[ਇਲਹਾਨ ਉਮਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4513147967359684200000 4513147967359684200000] | [[ਤਸਵੀਰ:Ilhan Omar, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q3032538|Q3032538]] | [[ਇਲਾਂਗੋ ਐਡੀਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51729611 51729611] | [[ਤਸਵੀਰ:MarinaBeach IlangoAdigal statue 2Feb2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q712882|Q712882]] | [[ਇਲਿਆਸ ਖੌਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14792508 14792508] | [[ਤਸਵੀਰ:Europe Meets the Arab World with Elias Khoury and Jocelynne Cesari (25258026973)(Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q65278251|Q65278251]] | [[ਇਲਿਆਸ ਘੁੰਮਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2973156133209358430002 2973156133209358430002] | |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q16311103|Q16311103]] | [[ਇਲਿਨਦਲਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76736131 76736131] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Illindala Saraswati Devi from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 598 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q80064|Q80064]] | [[ਇਲੀਅਸ ਕੈਨੇਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108232742 108232742] | [[ਤਸਵੀਰ:Elias Canetti 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q348497|Q348497]] | [[ਇਲੀਆ ਅਹਿਰਨਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40169930 40169930] | [[ਤਸਵੀਰ:Ilya Ehrenburg (1959).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q72717|Q72717]] | [[ਇਲੀਆ ਕਜ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68930931 68930931] | [[ਤਸਵੀਰ:Elia Kazan.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q3792538|Q3792538]] | [[ਇਲੀਆ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95314874 95314874] | [[ਤਸਵੀਰ:Ilya Lvovich Tolstoy arriving in New York City aboard ship in December 1916 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q239411|Q239411]] | [[ਇਵਾਂਕਾ ਟਰੰਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90447706 90447706] | [[ਤਸਵੀਰ:Ivanka Trump official portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q1282198|Q1282198]] | [[ਇਵਾਨ ਇਲੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66632880 66632880] | [[ਤਸਵੀਰ:Iljin02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q189665|Q189665]] | [[ਇਵਾਨ ਗੋਂਚਾਰੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71391722 71391722] | [[ਤਸਵੀਰ:Ivan Goncharov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41847346 41847346] | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q332462|Q332462]] | [[ਇਵਾਨ ਫ਼ਰਾਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10637190 10637190] | [[ਤਸਵੀਰ:Іван Якович Франко.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q46602|Q46602]] | [[ਇਵਾਨ ਬੂਨਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7387402 7387402] | [[ਤਸਵੀਰ:Ivan Bunin (sepia).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q310630|Q310630]] | [[ਇਵਾਨ ਵਾਜ਼ਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54155268 54155268] | [[ਤਸਵੀਰ:BASA-937K-1-410-7-Ivan Vazov (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q2146201|Q2146201]] | [[ਇਵਾਨ ਵੌਲਫਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29119726 29119726] | [[ਤਸਵੀਰ:Evan Wolfson by David Shankbone.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q242351|Q242351]] | [[ਇਵਾਨਾ ਟਰੰਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36024966 36024966] | [[ਤਸਵੀਰ:Ivana Trump cropped retouched.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q3080325|Q3080325]] | [[ਇਸਮਤ ਚੁਗ਼ਤਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17274677 17274677] | [[ਤਸਵੀਰ:Ismat Chughtai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q6084668|Q6084668]] | [[ਇਸਮਾਈਲ ਅਹਿਮਦਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q179695|Q179695]] | [[ਇਸਮਾਈਲ ਕਦਾਰੇ|ਇਸਮਾਈਲ ਕਾਦਾਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97033239 97033239] | [[ਤਸਵੀਰ:Ismail Kadare (portret).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q6080672|Q6080672]] | [[ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼ ਅਹਿਮਦ|ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2491693 2491693] | [[ਤਸਵੀਰ:Ishtiaq Ahmed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q15982505|Q15982505]] | [[ਇਸ਼ਤਿਆਕ ਅਹਿਮਦ (ਗਲਪ ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305278389 305278389] | |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q27927398|Q27927398]] | [[ਇਸ਼ਤੇਆਕ ਅਹਿਮਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q6080602|Q6080602]] | [[ਇਸ਼ਰਤ ਆਫ਼ਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96831297 96831297] | |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q121307904|Q121307904]] | [[ਇਸ਼ਿਤਾ ਅਰੁਣ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ishitta Arun (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q25346155|Q25346155]] | [[ਇਸ਼ਿਤਾ ਕਾਤਿਆਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ishita Katyal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q6078021|Q6078021]] | [[ਇਸਾਬੇਲਾ ਕੈਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42784388 42784388] | |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q3155124|Q3155124]] | [[ਇਸਾਮੂ ਯੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58063108 58063108] | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshii Isamu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q138173642|Q138173642]] | [[ਇਹਸਾਨ ਬਾਜਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ehsan Bajwa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q7546|Q7546]] | [[ਇੰਗਮਾਰ ਬਰਗਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110097018 110097018] | [[ਤਸਵੀਰ:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q83229|Q83229]] | [[ਇੰਗਲੈੰਡ ਦਾ ਰਾਜਾ ਏਡਵਰ੍ਡ (ਛੇਵਾਂ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/352159474193627662002 352159474193627662002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/67259838 67259838] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward VI of England c. 1546.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q455266|Q455266]] | [[ਇੰਗ੍ਰਿਡ ਯੋਂਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24643894 24643894] | [[ਤਸਵੀਰ:Ingrid Jonker 1956.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q6057750|Q6057750]] | [[ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37025682 37025682] | |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q11271703|Q11271703]] | [[ਇੰਦਰ ਬਹਾਦੁਰ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72985065 72985065] | [[ਤਸਵੀਰ:Indra BahadurRai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q31789117|Q31789117]] | [[ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਮੋਸ਼|ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q31789125|Q31789125]] | [[ਸੰਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਕਰਵਰਤੀ|ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72737129 72737129]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/83618853 83618853] | |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q21152451|Q21152451]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਬਰਥਾਕੁਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50826730 50826730] | |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q31788261|Q31788261]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q20605449|Q20605449]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q125148548|Q125148548]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q6017700|Q6017700]] | [[ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Inderjit hasnpuri ji.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q1149|Q1149]] | [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86791938 86791938] | [[ਤਸਵੀਰ:Indira Gandhi official portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q28045045|Q28045045]] | [[ਇੰਦਰਾ ਦਾਂਗੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314900106 314900106] | [[ਤਸਵੀਰ:IndiraDangi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q26702799|Q26702799]] | [[ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33324056 33324056] | [[ਤਸਵੀਰ:Indira Devi Chaudhurani-ইন্দিরা দেবী চৌধুরানী.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q6026919|Q6026919]] | [[ਇੰਦਰਾਣੀ ਏਕਥ ਗਾਇਲਟਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94170531 94170531] | |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q55765|Q55765]] | [[ਇੰਦਰਾ ਸੰਤ|ਇੰਦਿਰਾ ਸੰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15183098 15183098] | |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q6027187|Q6027187]] | [[ਇੰਦੂ ਮੇਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68349292 68349292] | [[ਤਸਵੀਰ:Indu Menon (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q6027188|Q6027188]] | [[ਇੰਦੂ ਸੁਦਰੇਸ਼ਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37864261 37864261] | |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q13834877|Q13834877]] | [[ਇੰਨਾ ਸ਼ੇਵਚੈਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311801889 311801889] | [[ਤਸਵੀਰ:Inna-schewtschenko-dokfest25.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q189119|Q189119]] | [[ਈ ਐਮ ਫੋਰਸਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31996364 31996364] | [[ਤਸਵੀਰ:E. M. Forster von Dora Carrington, 1924-25.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q434160|Q434160]] | [[ਈ ਪੀ ਥਾਮਪਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18196 18196] | [[ਤਸਵੀਰ:E P Thompson at 1980 protest rally (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q274764|Q274764]] | [[ਈ. ਐਚ. ਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24418 24418] | |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q5322146|Q5322146]] | [[ਈ. ਸਾਨ ਜੁਆਨ ਜੂਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q4236740|Q4236740]] | [[ਈਗਰ ਕੋਚੇਤਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121053199 121053199] | [[ਤਸਵੀਰ:Igor Kochetkov - 32° Lovers Film Festival (2017).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q484615|Q484615]] | [[ਈਥਨ ਹਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85473576 85473576] | [[ਤਸਵੀਰ:Ethan Hawke at the 2025 Berlin International Film Festival-67055.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q6003239|Q6003239]] | [[ਈਮਾਨ ਮਰਸਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120213787 120213787] | [[ਤਸਵੀਰ:Photo © Roger Anis - Portrait of Iman Mersal 007 copy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q983413|Q983413]] | [[ਈਰਜ ਮਿਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31261674 31261674] | [[ਤਸਵੀਰ:Iraj Mirza.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q28053166|Q28053166]] | [[ਈਲਾ ਅਰਬ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50633525 50633525] | [[ਤਸਵੀਰ:Ila Arab Mehta (1995).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q13637604|Q13637604]] | [[ਈਲਾ ਮਿਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6391401 6391401] | [[ਤਸਵੀਰ:Ila Mitra (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q97783201|Q97783201]] | [[ਈਲੇਨ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41371504 41371504] | |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q3061364|Q3061364]] | [[ਈਵ ਅਣਸੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29088829 29088829] | [[ਤਸਵੀਰ:Eve Unsell.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q5415028|Q5415028]] | [[ਈਵਾ ਕੌਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73127786 73127786] | |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q5331464|Q5331464]] | [[ਈਵੈਨ ਬੋਲੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22253909 22253909] | [[ਤਸਵੀਰ:Eavan Boland in 1996.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q47561|Q47561]] | [[ਈਵੋ ਆਂਦਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97177322 97177322] | [[ਤਸਵੀਰ:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100165533 100165533]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/100165546 100165546]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/12145857061922921707 12145857061922921707]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/217145542717396642205 217145542717396642205]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/248167803564117772612 248167803564117772612]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/269167803564417772623 269167803564417772623]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2704168049031938410007 2704168049031938410007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/294159474317527662609 294159474317527662609]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3543154260822524480009 3543154260822524480009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/596144647707005091731 596144647707005091731]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/64013451 64013451]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/642159477999227990003 642159477999227990003] | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q6080032|Q6080032]] | [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਈਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48172826 48172826] | [[ਤਸਵੀਰ:Isharsinghbhaiyasitting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q61059741|Q61059741]] | [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਤਾਂਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q31789237|Q31789237]] | [[ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਭਾਈਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q20605465|Q20605465]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q6080707|Q6080707]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1289870 1289870] | [[ਤਸਵੀਰ:IshwarChandraGupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77235706 77235706] | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q964111|Q964111]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9855806 9855806] | [[ਤਸਵੀਰ:Ishwarchandra Vidyasagar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q20605478|Q20605478]] | [[ਈਸ਼ਵਰ ਦਿਆਲ ਗੌੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q6079874|Q6079874]] | [[ਈਸ਼ਾ ਜੁਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16699498 16699498] | [[ਤਸਵੀਰ:Isha Judd - jul19.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q23817543|Q23817543]] | [[ਈਸ਼ਾ ਡਡਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88437162 88437162] | |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q6079862|Q6079862]] | [[ਈਸ਼ਾ ਬਸੰਤ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q1279865|Q1279865]] | [[ਈਸੀਡੋਰਾ ਸੇਕੂਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4943681 4943681] | [[ਤਸਵੀਰ:Isidora Sekulić (1900, 3x4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q3552818|Q3552818]] | [[ਉਜ਼ਮਾ ਅਸਲਮ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66704428 66704428] | [[ਤਸਵੀਰ:Uzma Aslam Khan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q31790488|Q31790488]] | [[ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q27907199|Q27907199]] | [[ਉਤਕਰਸ਼ਿਨੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Utkarshini Vashishtha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q2723876|Q2723876]] | [[ਉਤਪਲ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6272853 6272853] | [[ਤਸਵੀਰ:Utpal Dutt 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q16212077|Q16212077]] | [[ਉਦਾਇਨ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30159818554813810332 30159818554813810332] | |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q786046|Q786046]] | [[ਉਦੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116585775 116585775] | [[ਤਸਵੀਰ:Uday Prakash.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q7876961|Q7876961]] | [[ਉਦੈ ਭੇਂਬਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shubhankar Shah - Uday Bhembre - 18 Dec. 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q525760|Q525760]] | [[ਉਪਮੰਨਿਊ ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66532217 66532217] | |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q2804726|Q2804726]] | [[ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਅਸ਼ਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8200092 8200092] | |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12807|Q12807]] | [[ਉਮਬੇਰਤੋ ਈਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108299403 108299403] | [[ਤਸਵੀਰ:Italiaanse schrijver Umberto Eco , kop, Bestanddeelnr 932-9758.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100210377 100210377] | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q7881124|Q7881124]] | [[ਉਮਰ ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਝਾਵੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q7881017|Q7881017]] | [[ਉਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106721143 106721143] | [[ਤਸਵੀਰ:Uma krishnaswami 1986.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q17285647|Q17285647]] | [[ਉਮਾ ਨਹਿਰੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q26465560|Q26465560]] | [[ਉਮਾ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q1777897|Q1777897]] | [[ਉਮਾਸਵਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24640925 24640925] | [[ਤਸਵੀਰ:उमास्वामी आचार्यजी.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q1226230|Q1226230]] | [[ਉਮਾਸ਼ੰਕਰ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118052957 118052957] | [[ਤਸਵੀਰ:Umashankar Joshi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q7900748|Q7900748]] | [[ਉਰਮਿਲਾ ਪਵਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26196093 26196093]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/326148933775854302784 326148933775854302784] | [[ਤਸਵੀਰ:Urmila pawar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q27859536|Q27859536]] | [[ਉਰਮਿਲੇਸ਼ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Urmilesh ( Journalist).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q2119956|Q2119956]] | [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਤਾਲੀਆ|ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਟਾਲੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24783244 24783244] | [[ਤਸਵੀਰ:Urvabu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q2502233|Q2502233]] | [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9091941 9091941] | [[ਤਸਵੀਰ:Urvashi Vaid The Laura Flanders Show 2014.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q7899648|Q7899648]] | [[ਉਰਾਨੀ ਰੰਬੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55690222 55690222] | [[ਤਸਵੀਰ:Urani Rumbo (portret).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q20605495|Q20605495]] | [[ਉਲਫ਼ਤ ਬਾਜਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q3694846|Q3694846]] | [[ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36223625 36223625] | |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q31789268|Q31789268]] | [[ਉਸਤਾਦ ਮੁਹਮੰਦ ਰਮਜ਼ਾਨ ਹਮਦਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q7107085|Q7107085]] | [[ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਲਿਦ ਬੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90469545 90469545] | [[ਤਸਵੀਰ:Osman Khalid Butt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q34836|Q34836]] | [[ਉੱਲੀਸੱਸ ਐਸ. ਗਰਾਂਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66505625 66505625] | [[ਤਸਵੀਰ:Ulysses S. Grant 1870-1880.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q2725771|Q2725771]] | [[ਊਸ਼ਾ ਉਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36048679 36048679] | [[ਤਸਵੀਰ:Usha upadhyay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q16258501|Q16258501]] | [[ਊਸ਼ਾ ਕਿਰਨ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116650335 116650335] | [[ਤਸਵੀਰ:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Smt. Ushakirna Khan, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 30, 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q12416531|Q12416531]] | [[ਊਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16850800 16850800]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/88145542377996640270 88145542377996640270] | |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q113644491|Q113644491]] | [[ਊਸ਼ਾ ਰਾਓ-ਮੋਨਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Usha Rao-Monari Davos 2017.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q4647502|Q4647502]] | [[ਏ ਅਬਦੁੱਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q16147263|Q16147263]] | [[ਏ ਆਰ ਅਕੇਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AR Akela.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q4648291|Q4648291]] | [[ਏ ਆਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21097175 21097175] | |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q19673|Q19673]] | [[ਅਲ ਗੋਰ|ਏ ਐੱਲ ਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98777888 98777888] | [[ਤਸਵੀਰ:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q3519662|Q3519662]] | [[ਏ. ਕੇ. ਰਾਮਾਨੁਜਨ|ਏ ਕੇ ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76344110 76344110] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q4656899|Q4656899]] | [[ਏ ਜੀ ਨੂਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84447900 84447900] | |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q4647984|Q4647984]] | [[ਏ ਜੇ ਥਾਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38912143 38912143] | |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q4647538|Q4647538]] | [[ਏ. ਅਯੱਪਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65609789 65609789] | [[ਤਸਵੀਰ:A ayyappan.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q116193869|Q116193869]] | [[ਏ. ਐਵਲਿਨ ਨਿਊਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AEvelynNewman1920.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q204078|Q204078]] | [[ਏਂਗਸ ਡੀਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85162145 85162145] | [[ਤਸਵੀਰ:Angus Deaton 0244.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q160456|Q160456]] | [[ਐਂਜਲਾ ਡੇਵਿਸ|ਏਂਜੇਲਾ ਡੇਵਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108895419 108895419] | [[ਤਸਵੀਰ:Angela Davis (15852241216) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q360079|Q360079]] | [[ਏਈਨੋ ਲੇਈਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4946087 4946087] | [[ਤਸਵੀਰ:Eino Leino 1905c.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q1151|Q1151]] | [[ਹੇਕਤੋਰ ਬੇਰਲੀਓਸ|ਏਕਤੋਰ ਬੈਰਲੀਓਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71577105 71577105] | [[ਤਸਵੀਰ:Berlioz Petit BNF Gallica-crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q60137|Q60137]] | [[ਏਕਹਾਰਟ ਟੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87035036 87035036] | [[ਤਸਵੀਰ:Eckhart Tolle front.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q35064|Q35064]] | [[ਏਗਥਾ ਕਰਿਸਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71388952 71388952] | [[ਤਸਵੀਰ:Agatha Christie in Nederland (detectiveschrijfster), bij aankomst op Schiphol me, Bestanddeelnr 916-8898 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q624017|Q624017]] | [[ਏਜੇ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6147422898744880142 6147422898744880142] | [[ਤਸਵੀਰ:AJ Lee at San Diego Comic Con 2026-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q378882|Q378882]] | [[ਏਟਗਾਰ ਕਿਰੇਟ|ਏਟਗਰ ਕੇਰੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98877457 98877457] | [[ਤਸਵੀਰ:Etgar Keret (2022).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q276032|Q276032]] | [[ਏਡਿਥ ਵਾਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17230986 17230986] | [[ਤਸਵੀਰ:Edith Newbold Jones Wharton (cropped 03).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q3047235|Q3047235]] | [[ਏਦਾਸਰੀ ਗੋਵਿੰਦਨ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13897086 13897086] | [[ਤਸਵੀਰ:Edasseri Govindan Nair.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q44575|Q44575]] | [[ਏਦੋਆਰਦੋ ਗਾਲੇਆਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108462641 108462641] | [[ਤਸਵੀਰ:Eduardo Galeano (2858983926).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q55767430|Q55767430]] | [[ਏਬੋਨੀ ਫਲਾਵਰਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14155189888482130748 14155189888482130748]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6159335316112962071 6159335316112962071]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7870159477559327990007 7870159477559327990007] | [[ਤਸਵੀਰ:EbonyFlowers2019SPX.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q504|Q504]] | [[ਐਮਿਲ ਜ਼ੋਲਾ|ਏਮੀਲ ਜ਼ੋਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32004502 32004502] | [[ਤਸਵੀਰ:Emile Zola 1902.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q134641|Q134641]] | [[ਏਰਿਕ ਐਕਸਲ ਕਾਰਲਫੈਲਡਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34499076 34499076] | [[ਤਸਵੀਰ:Anders Zorn - Erik Axel Karlfeldt i Zorngårdens matsal (1906).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q61171|Q61171]] | [[ਏਰਿਕ ਨਿਊਮੈਨ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ)|ਏਰਿਕ ਨਿਊਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32115134 32115134] | [[ਤਸਵੀਰ:Erich Neumann, psychologist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q352708|Q352708]] | [[ਏਰਿਕ ਬੋਗੋਸੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81488940 81488940] | [[ਤਸਵੀਰ:Eric Bogosian at San Diego Comic Con 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q34933|Q34933]] | [[ਏਰਿਕ ਹਾਬਸਬਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108402188 108402188]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9847789 9847789] | [[ਤਸਵੀਰ:Eminent Historian Professor Eric Hobsbawm at the interactive session with the students of Delhi University, Jawaharlal Nehru University and Jamia Millia in New Delhi on December 21, 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q236950|Q236950]] | [[ਏਰਿਕਾ ਜੋਂਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108237346 108237346] | [[ਤਸਵੀਰ:Erica Jong08.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q2559665|Q2559665]] | [[ਏਰਿਨ ਮੈਕਕੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95277701 95277701] | [[ਤਸਵੀਰ:Erin McKean.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q47293|Q47293]] | [[ਏਰਿਸ਼ ਮਰੀਆ ਰਿਮਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61551298 61551298] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-R04034, Erich Maria Remarque (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q483325|Q483325]] | [[ਏਲਨ ਡੀਜੇਨਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118902220 118902220] | [[ਤਸਵੀਰ:Ellen DeGeneres 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q5364966|Q5364966]] | [[ਏਲਨ ਪਾਮਰ ਐਲਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73456275 73456275] | [[ਤਸਵੀਰ:Ellen Palmer Allerton 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q336519|Q336519]] | [[ਏਲਮੋਰ ਲਿਓਨਾਰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19680365 19680365] | [[ਤਸਵੀਰ:Elmore Leonard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q96181297|Q96181297]] | [[ਏਲਵਾ ਅੰਬੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87146936597613780065 87146936597613780065] | |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q34851|Q34851]] | [[ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਟੇਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24624716 24624716] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Taylor with Kennedy award.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q241966|Q241966]] | [[ਏਲਿਨ ਟੈਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47558240 47558240] | [[ਤਸਵੀਰ:Hayman Seleg Mendelssohn, Ellen Terry 1886.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q4738706|Q4738706]] | [[ਏਲਿਸ ਫ਼ੈਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23729813 23729813] | |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q132157|Q132157]] | [[ਏਲੀਆ ਦਾ ਜ਼ੇਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1098168453527866300007 1098168453527866300007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/16003086 16003086]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/283986134 283986134]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/291159474193127661990 291159474193127661990]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/293613068 293613068]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315086543 315086543]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/32151776763718011843 32151776763718011843]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4560176021904601500004 4560176021904601500004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/48007880 48007880]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/528158790628638851623 528158790628638851623]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/54116783 54116783]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/62150323673309971796 62150323673309971796]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7229175780231017010002 7229175780231017010002] | [[ਤਸਵੀਰ:Portretbuste van Zeno van Elea Paradigmata graphices variorum artificum (serietitel), RP-P-1907-4495.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q3050522|Q3050522]] | [[ਏਲੀਨੋਰ ਕੈਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100695642 100695642] | [[ਤਸਵੀਰ:Eleanor Catton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q61412|Q61412]] | [[ਏਲੀਨੋਰ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/252974120 252974120] | [[ਤਸਵੀਰ:Mrs Eleanor Marx Aveling, daughter of Karl Marx.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q83396|Q83396]] | [[ਐਲੀਨੌਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ|ਏਲੀਨੋਰ ਰੂਜਵੈਲਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76325766 76325766] | [[ਤਸਵੀਰ:Eleanor Roosevelt at the United Nations, circa 1946-1947 (3x4 cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q13426980|Q13426980]] | [[ਏਲੀਸ ਐਵਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23351936 23351936] | [[ਤਸਵੀਰ:Ellis Avery 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q41552668|Q41552668]] | [[ਏਲੇ ਹਾਰਨਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Elle Hearns on Telesum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q107002|Q107002]] | [[ਏਵਲਿਨ ਵਾਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68937142 68937142] | [[ਤਸਵੀਰ:Evelynwaugh.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q240959|Q240959]] | [[ਐਂਮਾ ਲਾਜ਼ਰ|ਏੰਮਾ ਲਾਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51916813 51916813] | [[ਤਸਵੀਰ:Emmalazarusengraving.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q234519|Q234519]] | [[ਐਂਜੇਲਾ ਕਾਰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/220530177 220530177]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/34454299 34454299] | [[ਤਸਵੀਰ:Angela Carter 1940-1992 Writer lived here from 1976.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q525235|Q525235]] | [[ਐਂਡੀ ਐਡਮਸ (ਲੇਖਕ)|ਐਂਡੀ ਐਡਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91730393 91730393] | [[ਤਸਵੀਰ:Andy Adams.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q4761115|Q4761115]] | [[ਐਂਡੀ ਓਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q484265|Q484265]] | [[ਐਂਡ੍ਰਿਊ ਕਾਰਨੇਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94625754 94625754] | [[ਤਸਵੀਰ:Andrew Carnegie, three-quarter length portrait, seated, facing slightly left, 1913-crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95216565 95216565] | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q355444|Q355444]] | [[ਐਂਬ੍ਰੋਜ਼ ਬਰਨਸਾਈਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8986952 8986952] | [[ਤਸਵੀਰ:Ambrose Everett Burnside.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q290581|Q290581]] | [[ਐਕਸਵੀਏਰਾ ਹਾਲੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32532617 32532617] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Xaviera Hollander looking naughty.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q60400632|Q60400632]] | [[ਐਗਨੇਸ ਥਾਮਸ ਮੌਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AliceThomasMorris1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q20605527|Q20605527]] | [[ਐਚ ਈ ਬੇਟਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q5628399|Q5628399]] | [[ਐਚ ਐਮ ਨਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/255346685 255346685] | |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q16185371|Q16185371]] | [[ਐਚ ਐਲ ਦੁਸਾਧ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q21932027|Q21932027]] | [[ਐਚ ਐਲ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115639418 115639418] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof. H.L. Verma, Vice Chancellor, Jagan Nath University, Bahadurgarh, Haryana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q42511|Q42511]] | [[ਐੱਚ ਜੀ ਵੈੱਲਜ਼|ਐਚ ਜੀ ਵੈਲਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97006424 97006424] | [[ਤਸਵੀਰ:H.G. Wells by Beresford.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q430718|Q430718]] | [[ਐਚ.ਏ. ਰੇਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37038222 37038222] | [[ਤਸਵੀਰ:H.a. rey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q163366|Q163366]] | [[ਐਜ਼ਰਾ ਪਾਊਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24606774 24606774] | [[ਤਸਵੀਰ:Ezra Pound by Alvin Langdon Coburn, 1913, collotype photograph, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 78 14Pound-000001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q766913|Q766913]] | [[ਐਡ ਬ੍ਰੈਡਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36522409 36522409] | [[ਤਸਵੀਰ:Ed Bradley 1978.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60351476 60351476] | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q27122089|Q27122089]] | [[ਐਡਨਹ ਰੌਬਿਨਸਨ ਆਈਕਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/141134715 141134715] | [[ਤਸਵੀਰ:EdnahRobinsonAiken.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q3719501|Q3719501]] | [[ਐਡਨਾ ਗੁਡਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Edna Goodrich 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q283496|Q283496]] | [[ਐਡਨਾ ਫਰਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32079532 32079532] | [[ਤਸਵੀਰ:Edna-Ferber-1928.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q9381|Q9381]] | [[ਐਡਮ ਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49231791 49231791] | [[ਤਸਵੀਰ:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q165792|Q165792]] | [[ਐਡਮੰਡ ਬਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100173535 100173535] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Joshua Reynolds - Edmund Burke, 1729 - 1797. Statesman, orator and author - PG 2362 - National Galleries of Scotland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q1229512|Q1229512]] | [[ਐਡਮੰਡ ਮਲੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36991115 36991115] | [[ਤਸਵੀਰ:Malone.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q977759|Q977759]] | [[ਐਡਮੰਡ ਲੋਕਾਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250389322 250389322] | [[ਤਸਵੀਰ:Kriminalisten Locard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q270705|Q270705]] | [[ਐਡਰੀਨ ਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16565 16565] | [[ਤਸਵੀਰ:Adrienne Rich 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q6314493|Q6314493]] | [[ਐਡਲਮਾਟਸ ਸਰਨਸ ਜੁਓਜ਼ਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59975452 59975452] | |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q4681970|Q4681970]] | [[ਐਡਲਾਈਨ ਪੋਂਡ ਐਡਮਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76229584 76229584] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Adeline Pond Adams by Herbert Adams in 1889.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q161841|Q161841]] | [[ਐਡਵਰਡ ਗਿਬਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24601933 24601933] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Emily Gibbon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q942627|Q942627]] | [[ਐਡਵਰਡ ਪੀ ਜੋਨਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87444362 87444362] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Edward P. Jones NBF LOC (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q532457|Q532457]] | [[ਐਡਵਰਡ ਫਿਟਜ਼ਜਰਾਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59091022 59091022] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward FitzGerald.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q141037|Q141037]] | [[ਐਡਵਰਡ ਬਰਨੈੱਟ ਟਾਇਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24663573 24663573]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/706148390821110830009 706148390821110830009] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Burnett Tylor.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q309759|Q309759]] | [[ਐਡਵਰਡ ਲਿਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36920855 36920855] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Lear 1866.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q2657585|Q2657585]] | [[ਐਡਵਰਡ ਲੁੱਟਵਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29509801 29509801] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Luttwak in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q1292826|Q1292826]] | [[ਐਡਵਰਡ ਲੈਟੀਮਰ ਬੀਚ ਜੂਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110424962 110424962] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward L.Beach 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q201538|Q201538]] | [[ਐਡਵਰਡ ਸਈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/82539804 82539804] | [[ਤਸਵੀਰ:Edward Said and Daniel Barenboim in Sevilla, 2002 (Said).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q115371|Q115371]] | [[ਐਡਵਿਨ ਅਰਨੋਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49263967 49263967] | [[ਤਸਵੀਰ:EdwinArnold.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q7259|Q7259]] | [[ਐਡਾ ਲਵਲੇਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61632881 61632881] | [[ਤਸਵੀਰ:Ada Byron daguerreotype by Antoine Claudet 1843 or 1850 - cropped.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q987662|Q987662]] | [[ਐਡੀਥ ਰੋਸੇਨਬੌਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:EdithRussell-WithPig-1957.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q76749|Q76749]] | [[ਐਡੀਥ ਸਟੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44294144 44294144] | [[ਤਸਵੀਰ:Edith Stein (ca. 1938-1939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q5338675|Q5338675]] | [[ਐਡੀਥ ਸਿਮਕੋਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49402606 49402606] | |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q18066|Q18066]] | [[ਐਦੂਆਰਦ ਉਸਪੇਂਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33085904 33085904] | [[ਤਸਵੀਰ:Eduard Uspensky 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q3764705|Q3764705]] | [[ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263656623 263656623]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6179967 6179967] | [[ਤਸਵੀਰ:NG Ranga 2001 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q6951737|Q6951737]] | [[ਐਨ ਪੀ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117350150 117350150] | |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q16728951|Q16728951]] | [[ਐਨ ਫਰਗੂਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39223688 39223688] | |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q184785|Q184785]] | [[ਐਨ ਰਾਈਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111989334 111989334] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q3536474|Q3536474]] | [[ਐਨ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਰੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q4768826|Q4768826]] | [[ਐਨ ਸਮਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28421396 28421396] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Summers presenting Griffith Lecture 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q12992109|Q12992109]] | [[ਐਨ. ਗੋਪੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53051589 53051589] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof.N Gopi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q2646553|Q2646553]] | [[ਐਨ.ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67298278 67298278] | [[ਤਸਵੀਰ:N. T. Rama Rao, 1952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q83003|Q83003]] | [[ਆਂਤੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ|ਐਨਟੋਨੀਓ ਗਰਾਮਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44299576 44299576] | [[ਤਸਵੀਰ:Gramsci.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q187166|Q187166]] | [[ਆਂਤੋਨਾਂ ਆਖ਼ਤੋ|ਐਨਤੋਨਿਨ ਆਰਤੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71386527 71386527] | [[ਤਸਵੀਰ:Antonin Artaud 1926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q232505|Q232505]] | [[ਐਨਹਦੂਆਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10094476 10094476] | [[ਤਸਵੀਰ:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q264269|Q264269]] | [[ਐਨਾ ਐਟਕਿੰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25669621 25669621] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Atkins 1861.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q4767020|Q4767020]] | [[ਐਨਾ ਜੀ. ਜੋਨਾਸਡੋਟਿਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72965389 72965389] | |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q4766889|Q4766889]] | [[ਐਨਾ ਬਰਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85321496 85321496] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Burns (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q2850561|Q2850561]] | [[ਐਨਾ ਮਾਰੀਆ ਪੋਰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39730902 39730902] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Maria Porter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q4767321|Q4767321]] | [[ਐਨਾ ਮੈਰੀ ਹੌਵਿਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77242527 77242527] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Maria Howitt by Rosetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q2850611|Q2850611]] | [[ਐਨਾ ਸਵਾਨਵਿਕ|ਐਨਾ ਸਵਾਸਵਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74628498 74628498] | [[ਤਸਵੀਰ:Anna Swanwick.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q4981409|Q4981409]] | [[ਐਨਾਕਾਰਿਨ ਸਵੇਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10372960 10372960] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q192069|Q192069]] | [[ਐਨਿਡ ਬਿਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97186739 97186739] | [[ਤਸਵੀਰ:Enid Blyton c. 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q1153825|Q1153825]] | [[ਐਨੀ ਅਰਨੌ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51677529 51677529] | [[ਤਸਵੀਰ:Annie Ernaux in 2022 (5 av 11).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q56192249|Q56192249]] | [[ਐਨੀ ਅਲੀ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q2633699|Q2633699]] | [[ਐਨੀ ਕਾਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110404294 110404294] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q17155799|Q17155799]] | [[ਐਨੀ ਜ਼ੈਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/152680230 152680230] | |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q44520|Q44520]] | [[ਐਨੀ ਬਰੌਂਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14766877 14766877] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Brontë by Patrick Branwell Brontë restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q4769239|Q4769239]] | [[ਐਨੀ ਬੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108066255 108066255] | [[ਤਸਵੀਰ:9.21.14AnnieBakerByLuigiNovi1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q464318|Q464318]] | [[ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68925562 68925562] | [[ਤਸਵੀਰ:Annie Besant, LoC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q23855457|Q23855457]] | [[ਐਨੀ ਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q4768883|Q4768883]] | [[ਐਨੀ ਵਾਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12452919 12452919] | [[ਤਸਵੀਰ:Ann Lee - Peter Lely (page 286 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q64485868|Q64485868]] | [[ਐਨੀ ਵਾਲ ਬਰਨੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ANNIE WALL A woman of the century (page 751 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q11608|Q11608]] | [[ਐਨੀ ਹਚਿਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52493768 52493768] | [[ਤਸਵੀਰ:Anne Hutchinson on Trial.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q57307|Q57307]] | [[ਐਨੇਟ ਵਾਨ ਡਰੋਸਟ-ਹੁਲਸ਼ੌਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56618775 56618775] | [[ਤਸਵੀਰ:Annette von Droste-Huelshoff - 1845.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q43216|Q43216]] | [[ਐਪੀਕਿਉਰਸ|ਐਪੀਕਿਊਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1763151778254618130009 1763151778254618130009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/306159474328327662862 306159474328327662862]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/540144647707488902684 540144647707488902684]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/556144647703875543964 556144647703875543964]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/64141756 64141756]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7112161211540840070008 7112161211540840070008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/792154380977930291600 792154380977930291600] | [[ਤਸਵੀਰ:Epikouros BM 1843.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q1974868|Q1974868]] | [[ਏਬਟ ਓਲੀਬਾ|ਐਬਟ ਓਲੀਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266600232 266600232] | [[ਤਸਵੀਰ:Vic- Oliba, bishop of Vic and abbot of Ripoll and Cuixà (2002). Domènec Fita, sculptor (15489632759).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q106249681|Q106249681]] | [[ਐਬੇ ਕਾਰਟਰ ਗੁਡਲੋਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:AbbeCarterGoodloe1897.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q313313|Q313313]] | [[ਐੱਮ ਐੱਨ ਰਾਏ|ਐਮ ਐਨ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34499216 34499216] | [[ਤਸਵੀਰ:Mn roy2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q6712866|Q6712866]] | [[ਐਮ ਐਮ ਕਲਬੁਰਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70264050 70264050] | [[ਤਸਵੀਰ:Protest against kalburgi murder at Kollam 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q6712768|Q6712768]] | [[ਐਮ ਕੇ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65338485 65338485] | |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q3532812|Q3532812]] | [[ਐਮ ਟੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59908756 59908756] | [[ਤਸਵੀਰ:MT VASUDEVAN NAIR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q6712837|Q6712837]] | [[ਐਮ ਲੀਲਾਵਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35789054 35789054] | [[ਤਸਵੀਰ:Leelavathi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q3877603|Q3877603]] | [[ਐਮ. ਵੀ. ਕਾਮਾਥ|ਐਮ ਵੀ. ਕਾਮਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59129170 59129170] | |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q470875|Q470875]] | [[ਐਮ. ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/80705248 80705248] | [[ਤਸਵੀਰ:Karunanidhi1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q6712749|Q6712749]] | [[ਐਮ. ਕੇ. ਇੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19786899 19786899] | [[ਤਸਵੀਰ:M K Indira in 1987 2013-08-11 16-35.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q6712738|Q6712738]] | [[ਐਮ. ਕੇ. ਬਿਨੋਦਿਨੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7076158 7076158] | |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q10976045|Q10976045]] | [[ਐਮ. ਚਿਦਾਨੰਦ ਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48091408 48091408] | |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q13564441|Q13564441]] | [[ਐਮ. ਸੁਕੁਮਾਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75194838 75194838] | |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q6712926|Q6712926]] | [[ਐਮ.ਐਨ.ਸਿੰਗਾਰਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72951356 72951356] | [[ਤਸਵੀਰ:Singaramma facepic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q2982419|Q2982419]] | [[ਮਾਧਵ ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ ਗੋਲ਼ਵਲਕਰ|ਐਮ.ਐਸ. ਗੋਲਵਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27877546 27877546] | [[ਤਸਵੀਰ:M S Golwalkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q6712982|Q6712982]] | [[ਐਮ.ਪੀ. ਵਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:M. P. Veerendra Kumar DS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q35946629|Q35946629]] | [[ਐਮਏ ਰਾਹਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q47674|Q47674]] | [[ਐਮਰੀਗੋ ਵੇਸਪੁਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8183531 8183531] | [[ਤਸਵੀਰ:Amerigo Vespucci - Project Gutenberg etext 19997.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q79969|Q79969]] | [[ਐਮਾ ਗੋਲਡਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39377930 39377930] | [[ਤਸਵੀਰ:Emma Goldman seated.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q5372941|Q5372941]] | [[ਐਮਾ ਰੌਬਰਟਸ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32176810 32176810] | |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q16238764|Q16238764]] | [[ਐਮਿਲਿਆ ਮੈਕਕਾਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Emilia McCathy 2022 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q5372152|Q5372152]] | [[ਐਮਿਲੀ ਈਡਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33321675 33321675] | [[ਤਸਵੀਰ:Emily Eden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q215139|Q215139]] | [[ਐਮਿਲੀ ਗ੍ਰੀਨ ਬਾਲਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37155664 37155664] | [[ਤਸਵੀਰ:EmilyGreeneBalch.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q4441|Q4441]] | [[ਐਮਿਲੀ ਡਿਕਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31995584 31995584] | [[ਤਸਵੀਰ:Emily Dickinson daguerreotype (Restored, cropped, blown up, sepia).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q63183633|Q63183633]] | [[ਐਮਿਲੀ ਡੇਵਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305445138 305445138] | |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q80137|Q80137]] | [[ਐਮਿਲੀ ਬਰੌਂਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97097302 97097302] | [[ਤਸਵੀਰ:Emily Brontë cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q5372335|Q5372335]] | [[ਐਮਿਲੀ ਰਤਾਜਕੋਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/316745546 316745546] | [[ਤਸਵੀਰ:Emily Ratajkowski at Emmy Awards 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q234989|Q234989]] | [[ਐਮੀ ਟੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110768273 110768273] | [[ਤਸਵੀਰ:Amy Tan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q83493863|Q83493863]] | [[ਐਮੀ ਪਾਰਕਿੰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104465241 104465241] | [[ਤਸਵੀਰ:Page108 CanadianSingersAndTheirSongs ParkinsonAmy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q230203|Q230203]] | [[ਐਮੀ ਪੋਹਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24324981 24324981] | [[ਤਸਵੀਰ:Amy Poehler (53671989427) cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q109591888|Q109591888]] | [[ਐਮੀ ਮਲੇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/210187727 210187727] | |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q302817|Q302817]] | [[ਐਰਨ ਸਵਾਰਟਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/296671122 296671122] | [[ਤਸਵੀਰ:Aaron Swartz 2 at Boston Wikipedia Meetup, 2009-08-18.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q551426|Q551426]] | [[ਐਰਿਕ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36934216 36934216] | [[ਤਸਵੀਰ:Eric Gill - self portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q57085|Q57085]] | [[ਐਰਿਕ ਫਰੌਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66467430 66467430] | [[ਤਸਵੀਰ:Erich Fromm 1974 (cropped)2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q81447|Q81447]] | [[ਐਲਡਸ ਹਕਸਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71392434 71392434] | [[ਤਸਵੀਰ:Aldous Huxley 1947.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q6711|Q6711]] | [[ਐਲਨ ਗਿਨਜ਼ਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108417923 108417923]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/91549989 91549989] | [[ਤਸਵੀਰ:Allen Ginsberg 1979 - cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q975706|Q975706]] | [[ਐਲਨ ਟੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44325423 44325423] | |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q268522|Q268522]] | [[ਐਲਨ ਮਬਾਂਸਕੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85850827 85850827] | [[ਤਸਵੀਰ:Alain Mabanckou-1050121.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q205739|Q205739]] | [[ਐਲਨ ਮੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34481281 34481281] | [[ਤਸਵੀਰ:Alan Moore (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q106481|Q106481]] | [[ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5131493 5131493] | [[ਤਸਵੀਰ:Alan Rickman at BAM -17.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q5364909|Q5364909]] | [[ਐਲਨ ਲਾ ਮੋਟੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10754192 10754192] | [[ਤਸਵੀਰ:Ellen Newbold LaMotte.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q354867|Q354867]] | [[ਐਲਨ ਵਿਲਸਨ ਵਾਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2478279 2478279] | [[ਤਸਵੀਰ:Alan Watts UVM 15 June 1958 Hon. D.D (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q467333|Q467333]] | [[ਐਲਨ ਸ਼ਾਲਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108717003 108717003] | [[ਤਸਵੀਰ:Elaine Showalter on the British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q519064|Q519064]] | [[ਐਲਨੋਰ ਹੈਲੋਵੇਲ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91650185 91650185] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Eleanor Hallowell Abbott.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q243757|Q243757]] | [[ਐਲਫਰਡ ਜੂਲਸ ਏਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64001100 64001100] | [[ਤਸਵੀਰ:Alfred Jules Ayer.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q47243|Q47243]] | [[ਐਲਫਰੀਡ ਜੇਲੀਨੇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7404147 7404147] | [[ਤਸਵੀਰ:Elfriede jelinek 2004 small.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q270739|Q270739]] | [[ਐਲਿਫ਼ ਸ਼ਫ਼ਾਕ|ਐਲਫ਼ ਸ਼ਫ਼ਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64320935 64320935] | [[ਤਸਵੀਰ:Elif Şafak at Ed Book Fest 26 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q937|Q937]] | [[ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ|ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75121530 75121530] | [[ਤਸਵੀਰ:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q152437|Q152437]] | [[ਅਲਵਾ ਮਿਰਦਲ|ਐਲਵਾ ਮਿਰਡਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108336676 108336676] | [[ਤਸਵੀਰ:Alva Myrdal 1966.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q3359192|Q3359192]] | [[ਐਲਸਾ ਬੀਟਾ ਬੁੰਗੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56593924 56593924] | |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q4245675|Q4245675]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾ ਕੁੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63109226 63109226] | [[ਤਸਵੀਰ:Eliza Cook by William Etty.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q5362284|Q5362284]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43023427 43023427] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Alexander 5037688.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q4216193|Q4216193]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕਾਰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68950689 68950689] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Carter ('Elizabeth Carter as Minerva').png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q17353272|Q17353272]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕੂਪਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117805353 117805353] | |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q231424|Q231424]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਗਿਲਬਰਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7713013 7713013] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Gilbert at TED.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q60813319|Q60813319]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਗੋਰਡਨ ਫੌਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth G. Fox - LOC (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q517349|Q517349]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਥਾਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/213988041 213988041] | [[ਤਸਵੀਰ:Lady Elizabeth Southerden Butler (née Thompson) by Lady Elizabeth Southerden Butler (née Thompson).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q235946|Q235946]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬਿਸ਼ਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71405503 71405503] | [[ਤਸਵੀਰ:Elizabeth Bishop, 1934 yearbook portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q443320|Q443320]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਮੋਂਟੇਗੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45200405 45200405] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Elizabeth Montagu (1718-1800) by Allan Ramsay (1713-1784) in 1762.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q83190683|Q83190683]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਰੌਬਰਟਸ ਮੈਕਡੋਨਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104481487 104481487] | [[ਤਸਵੀਰ:Page086 CanadianSingersAndTheirSongs MacDonaldElizabeth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q45680347|Q45680347]] | [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਵਿੰਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/301721977 301721977] | |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q606543|Q606543]] | [[ਐਲਿਸ ਕੈਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103691260 103691260] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice cary portrait in cary cottage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q2836687|Q2836687]] | [[ਐਲਿਸ ਜ਼ਿਮਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59248772 59248772] | |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q3611679|Q3611679]] | [[ਐਲਿਸ ਡਨਬਰ ਨੈਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39396487 39396487] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice Dunbar-Nelson.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q234819|Q234819]] | [[ਐਲਿਸ ਮੁਨਰੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68944521 68944521] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice Munro 2006 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q2836657|Q2836657]] | [[ਐਲਿਸ ਰਾਬਰਟਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51215735 51215735] | [[ਤਸਵੀਰ:12 01 2016 Alice headshot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q123332|Q123332]] | [[ਐਲਿਸ ਰਿਵਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17228785 17228785] | |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q16030213|Q16030213]] | [[ਐਲਿਸ ਵਿਕਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/185003782 185003782] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice Vickery cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q2646853|Q2646853]] | [[ਐਲਿਸ ਸਟੋਨ ਬਲੈਕਵੈਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120776789 120776789] | [[ਤਸਵੀਰ:Alice-stone-blackwell1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q21642360|Q21642360]] | [[ਐਲੀ ਕੈਚੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ellie Cachette.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q62393961|Q62393961]] | [[ਐਲੀ ਬਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116381065 116381065] | |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q18391|Q18391]] | [[ਐਲੀ ਵੀਜ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108176447 108176447] | [[ਤਸਵੀਰ:Elie Wiesel 2012 Shankbone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q4727043|Q4727043]] | [[ਐਲੀਸਨ ਕੈਲਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119989345 119989345] | |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q44980|Q44980]] | [[ਐਲੇਕਸ ਫਰਗੂਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116984290 116984290] | [[ਤਸਵੀਰ:Alex Ferguson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q178903|Q178903]] | [[ਐਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੈਮਿਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66496514 66496514] | [[ਤਸਵੀਰ:Google Arts Project - Alexander Hamilton (1792 portrait) by John Trumbull.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q43179|Q43179]] | [[ਐਲੇਨ ਜਾਨਸਨ ਸਿਰਲੀਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84242323 84242323] | [[ਤਸਵੀਰ:12 6 2022 Breaking the Barriers of Entry for Women Leaders in Africa (52577486307) (Ellen Johnson-Sirleaf).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q311005|Q311005]] | [[ਐਲੇਨ ਬਾਦੀਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64001185 64001185] | [[ਤਸਵੀਰ:Alain Badiou-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q172684|Q172684]] | [[ਐਲੇਸਟਰ ਕ੍ਰੌਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41838530 41838530]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/68455853 68455853] | [[ਤਸਵੀਰ:Aleister Crowley, thinker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q296069|Q296069]] | [[ਐਲੈਕਸ ਹੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/80007399 80007399] | [[ਤਸਵੀਰ:Alex Haley speaker at University of Texas at Arlington's Texas Hall (10011730).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q164047|Q164047]] | [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੋਪ|ਐਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੋਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61551003 61551003] | [[ਤਸਵੀਰ:Alexander Pope by Michael Dahl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q83947179|Q83947179]] | [[ਐਵੇਟ ਡਿਓਨੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/625158790785938852917 625158790785938852917] | |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q457933|Q457933]] | [[ਐਸ. ਆਰ. ਰੰਗਾਨਾਥਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49268668 49268668] | [[ਤਸਵੀਰ:PORTRAIT OF SR RANGANATHAN.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q5246375|Q5246375]] | [[ਐਸ. ਐਲ. ਭੈਰੱਪ|ਐਸ. ਐਲ. ਭੈਰੱਪਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9958487 9958487] | [[ਤਸਵੀਰ:S.L.Bhyrappa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q63089605|Q63089605]] | [[ਐਸ. ਕੇ. ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4148874424049621120 4148874424049621120] | [[ਤਸਵੀਰ:S. K. Ali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q20605559|Q20605559]] | [[ਐਸ. ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q7395358|Q7395358]] | [[ਐਸ.ਐਮ. ਸਾਦਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:S M Saddiq.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q40939|Q40939]] | [[ਐਸਕਲੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104143945 104143945]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2061159477868527990001 2061159477868527990001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2522159477570027990008 2522159477570027990008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/261472932 261472932]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/26163567566516380806 26163567566516380806]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262861946 262861946]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/266321497 266321497]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268159474328927662894 268159474328927662894]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268526195 268526195]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3145857035722921320 3145857035722921320]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/375144647701289307784 375144647701289307784]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4372168048993038410008 4372168048993038410008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/48164536609632021795 48164536609632021795]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5226159477830027990009 5226159477830027990009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5901159477601127990007 5901159477601127990007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7386159477742827990004 7386159477742827990004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/750154380930930290321 750154380930930290321]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/78769732 78769732]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/805144647705408955770 805144647705408955770]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9204159478063327990003 9204159478063327990003] | [[ਤਸਵੀਰ:Aeschylusathens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q55767|Q55767]] | [[ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਲਿੰਗ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97119817 97119817] | [[ਤਸਵੀਰ:Astrid Lindgren (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q16383|Q16383]] | [[ਏਸਥਰ ਡੇਵਿਡ|ਐਸਥਰ ਡੇਵਿਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76461302 76461302] | [[ਤਸਵੀਰ:Esther David.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q56073633|Q56073633]] | [[ਐਸ਼ਲੇ ਸੀ. ਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18159335237412960864 18159335237412960864] | [[ਤਸਵੀਰ:Ashley C. Ford.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q20605573|Q20605573]] | [[ਐੱਸ ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q7387783|Q7387783]] | [[ਐੱਸ ਆਰ ਏਕੁੰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11261649 11261649] | |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q20605588|Q20605588]] | [[ਐੱਸ ਤਰਸੇਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q31787360|Q31787360]] | [[ਐੱਸ ਬਲਵੰਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q3595313|Q3595313]] | [[ਐਸ ਕੇ ਪੋਟੇਕੱਟ|ਐੱਸ. ਕੇ. ਪੋਤਾਕਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43172630 43172630] | [[ਤਸਵੀਰ:S. K. Pottekkatt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q7387587|Q7387587]] | [[ਐੱਸ. ਕੇ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65596644 65596644] | [[ਤਸਵੀਰ:S K Ramachandra Rao.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46770914 46770914] | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q7072179|Q7072179]] | [[ਓ. ਵੀ. ਵਿਜਯਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84084043 84084043] | [[ਤਸਵੀਰ:Vijayan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q3521624|Q3521624]] | [[ਓ ਐਨ ਵੀ ਕੁਰੁਪ|ਓ.ਐੱਨ.ਵੀ. ਕੁਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11195968 11195968] | [[ਤਸਵੀਰ:Onv.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q16136139|Q16136139]] | [[ਓ.ਵੀ. ਊਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51326039 51326039] | [[ਤਸਵੀਰ:Ov usha kollam 2019 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q65333279|Q65333279]] | [[ਓਂਕਾਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q46739|Q46739]] | [[ਓਕਤਾਵੀਓ ਪਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41844743 41844743] | [[ਤਸਵੀਰ:Paz0.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q43936|Q43936]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਔਕਮ|ਓਕੈਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41835567 41835567] | [[ਤਸਵੀਰ:William of Ockham.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q46706|Q46706]] | [[ਓਜ਼ੈਨ ਇਓਨੈਸਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17224288 17224288] | [[ਤਸਵੀਰ:Eugene Ionesco 04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q23870|Q23870]] | [[ਓਟੋ ਜੈਸਪਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73913282 73913282] | [[ਤਸਵੀਰ:Otto Jespersen 1919 21.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q160478|Q160478]] | [[ਓਡੀਸੀਆਸ ਏਲੀਟਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1262153063161219320000 1262153063161219320000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/24601064 24601064] | [[ਤਸਵੀਰ:Odysseas Elytis 1974.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q386308|Q386308]] | [[ਓਤੋਮੋ ਨੋ ਯਾਕਾਮੋਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/260149066365365600787 260149066365365600787] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanjūrokkasen-gaku - 5 - Kanō Tan’yū - Chūnagon Yakamochi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q198984|Q198984]] | [[ਓਨੋ ਨੋ ਕੋਮਾਚੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79259186 79259186] | [[ਤਸਵੀਰ:Suzuki Harunobu - The Poetess Ono no Komachi - 1925.2046 - Art Institute of Chicago.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q9711|Q9711]] | [[ਬਾਲਜ਼ਾਕ|ਓਨੋਰੇ ਦ ਬਾਲਜ਼ਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29529595 29529595] | [[ਤਸਵੀਰ:Honoré de Balzac (1842) detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q55800|Q55800]] | [[ਓਪਰਾ ਵਿਨਫਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27226716 27226716] | [[ਤਸਵੀਰ:Oprah Winfrey 1997.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q3695568|Q3695568]] | [[ਓਬੈਦੁੱਲਾ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q25991080|Q25991080]] | [[ਓਮ ਪੀ ਬਹਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q20605603|Q20605603]] | [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Om Parkash Gaaso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q31789250|Q31789250]] | [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q125148469|Q125148469]] | [[ਓਮਕਾਰ ਸੂਦ ਬਹੋਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q24829|Q24829]] | [[ਓਰਸਨ ਵੇਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110467783 110467783] | [[ਤਸਵੀਰ:Orson Welles 1937 cr3-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q241248|Q241248]] | [[ਓਰਹਾਨ ਪਾਮੁਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107501225 107501225] | [[ਤਸਵੀਰ:Orhan Pamuk 2009 Shankbone.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q254032|Q254032]] | [[ਓਲਗਾ ਤੋਕਾਰਚੁਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49338782 49338782] | [[ਤਸਵੀਰ:Olga Tokarczuk-9739.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q2007001|Q2007001]] | [[ਓਲਗਾ ਬਰੌਮਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93050453 93050453] | |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q337373|Q337373]] | [[ਓਲਾਫ਼ ਸਟੇਪਲਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59089526 59089526] | |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q236236|Q236236]] | [[ਓਲੀਵਰ ਗੋਲਡਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100167171 100167171] | [[ਤਸਵੀਰ:Oliver Goldsmith by Sir Joshua Reynolds.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q1518861|Q1518861]] | [[ਓਵਨ ਜੋਨਸ (ਲੇਖਕ)|ਓਵਨ ਜੋਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172922677 172922677] | [[ਤਸਵੀਰ:Owen Jones April 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q18640003|Q18640003]] | [[ਓਵੀਡੀਆ ਯੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103525689 103525689] | |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q7111346|Q7111346]] | [[ਓਸ਼ਾ ਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/299798876 299798876] | |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q148285|Q148285]] | [[ਰਜਨੀਸ਼|ਓਸ਼ੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122190992 122190992]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/87830290 87830290] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagwan beweging gekwetst door reclame-affiche van het NRC met de tekst profeet, Bestanddeelnr 933-0734-cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q36740|Q36740]] | [[ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112144921 112144921] | [[ਤਸਵੀਰ:Aung San Suu Kyi at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q39607|Q39607]] | [[ਔਂਤੁਆਨ ਲੈਵੁਆਜ਼ੀਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2495579 2495579] | [[ਤਸਵੀਰ:David - Portrait of Monsieur Lavoisier (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q12718|Q12718]] | [[ਔਗਿਸਟ ਕੌਂਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100176623 100176623] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait dAuguste Comte (maison dA. Comte, Paris) (2424895050).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q65395838|Q65395838]] | [[ਔਜ਼ੀ-ਕੀਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ|ਔਜ਼ੀ-ਕੀਵੀ ਲੇਖਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q463319|Q463319]] | [[ਔਡਰੇ ਲੋਰਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61565157 61565157] | [[ਤਸਵੀਰ:Audre Lorde.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34464414 34464414] | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q189950|Q189950]] | [[ਔਸਿਪ ਮਾਂਦਲਸਤਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102337271 102337271] | [[ਤਸਵੀਰ:Osip Mandelstam Russian writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q3243478|Q3243478]] | [[ਕਤੀਲ ਸ਼ਫ਼ਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/199149106259568492113 199149106259568492113] | |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q6360343|Q6360343]] | [[ਕਨਕ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38315097 38315097] | [[ਤਸਵੀਰ:Kanak Mukherjee (Dasgupta).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q109802010|Q109802010]] | [[ਕਨਕ ਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kanaka Murthy 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q4604|Q4604]] | [[ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ|ਕਨਫ਼ੂਸ਼ੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108389263 108389263]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/73158790619838851517 73158790619838851517]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89664672 89664672] | [[ਤਸਵੀਰ:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q2721812|Q2721812]] | [[ਕੇ ਐਮ ਮੁਨਸ਼ੀ|ਕਨਹੀਆਲਾਲ ਮਾਣਿਕਲਾਲ ਮੁਨਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46774725 46774725] | [[ਤਸਵੀਰ:K M Munshi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q13640814|Q13640814]] | [[ਕਨਹੋਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kanhopatra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q467231|Q467231]] | [[ਕਨੀਮੋਝੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63315162 63315162] | [[ਤਸਵੀਰ:Kanimozhi Karunanidhi 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q6367369|Q6367369]] | [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53025555 53025555] | |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q2365511|Q2365511]] | [[ਕਬਾਕੋਵ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਅਬਰਾਮੋਵਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97111741 97111741] | [[ਤਸਵੀਰ:Aleksandr Kabakov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q6344264|Q6344264]] | [[ਕਬਿਤਾ ਸਿਨਹਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25953267 25953267] | |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q6344203|Q6344203]] | [[ਕਬੀਰ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67795806 67795806] | |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q6344252|Q6344252]] | [[ਕਬੀਰੁੱਦੀਨ ਕਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q13057402|Q13057402]] | [[ਕਮਲ ਕੁਮਾਰ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77618788 77618788] | |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q20065070|Q20065070]] | [[ਕਮਲ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56247708 56247708] | |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q20605632|Q20605632]] | [[ਕਮਲਜੀਤ ਨੀਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q125148514|Q125148514]] | [[ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨਵੈਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38153833139064330657 38153833139064330657] | |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q12917834|Q12917834]] | [[ਕਮਲਾ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q6355575|Q6355575]] | [[ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sri Kamala Dasgupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q16107221|Q16107221]] | [[ਕਮਲਾ ਭਸੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60490771 60490771] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamla Bhasin in Dhaka Lit Fest 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q6355573|Q6355573]] | [[ਕਮਲਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q60059434|Q60059434]] | [[ਕਮਲਾ ਮਨਕੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/152025201 152025201] | |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q542118|Q542118]] | [[ਕਮਲਾ ਮਾਰਕੰਡਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111616118 111616118] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamala Markandaya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q594565|Q594565]] | [[ਕਮਲਾ ਸੁਰੇਈਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87817256 87817256] | |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q10853588|Q10853588]] | [[ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91053810 91053810] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamala Harris Vice Presidential Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q13158686|Q13158686]] | [[ਕਮਲਾ ਹੰਪਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45714105 45714105] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamala Hampana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q3630389|Q3630389]] | [[ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262641482 262641482] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamleshwar (1932 - 2007).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q255463|Q255463]] | [[ਕਮੀਆ ਪਾਲੀਆ|ਕਮੀ-ਏ-ਪਾਲੀਆ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/27119934 27119934] | [[ਤਸਵੀਰ:Camille Paglia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q49074|Q49074]] | [[ਕਰਟ ਵੋਨੇਗਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71398958 71398958] | [[ਤਸਵੀਰ:Kurt Vonnegut by Bernard Gotfryd (1965).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q111232053|Q111232053]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q20605661|Q20605661]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਲਾਸਵਾਲੀਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75197586 75197586] | |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q31789172|Q31789172]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q125148407|Q125148407]] | [[ਆਚਾਰੀਆ ਪੰਡਿਤ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q6373506|Q6373506]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4955635 4955635] | |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q20605695|Q20605695]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਲੱਗਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q120388838|Q120388838]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q20605715|Q20605715]] | [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40786876 40786876] | |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q20605731|Q20605731]] | [[ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q20605743|Q20605743]] | [[ਕਰਨਲ ਨਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q6372805|Q6372805]] | [[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29080627 29080627] | |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q6372804|Q6372804]] | [[ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੋਮਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40819928 40819928] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q31796290|Q31796290]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਸਾਹਿਤਕਾਰ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q59678110|Q59678110]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ (ਕਿੱਸਾਕਾਰ)|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55588049 55588049] | |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q20605811|Q20605811]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q125148503|Q125148503]] | [[ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q20605828|Q20605828]] | [[ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q20605863|Q20605863]] | [[ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q94640541|Q94640541]] | [[ਕਰਾਮਤ ਅਲੀ ਕਰਾਮਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60680715 60680715] | |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q49081|Q49081]] | [[ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਹਿਚਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98819926 98819926] | [[ਤਸਵੀਰ:Christopher Hitchens crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q107145200|Q107145200]] | [[ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Karishma Mehta, Ordinary People Extraordinary Stories launch, standing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q103939906|Q103939906]] | [[ਕਰੁਤਿਕਾ ਸੁਸਾਰਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q15723844|Q15723844]] | [[ਕਲਪਨਾਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86288738 86288738] | |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q3295771|Q3295771]] | [[ਕਲਪੇਰਨੀਆ ਏਡਮਜ਼]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/106843117 106843117] | [[ਤਸਵੀਰ:Calpernia Addams.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q1397476|Q1397476]] | [[ਕਲਹਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262659175 262659175] | |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q28943181|Q28943181]] | [[ਕਲਾਉਡੀਆ ਐਲਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4133894 4133894] | [[ਤਸਵੀਰ:Claudia Allen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q75823|Q75823]] | [[ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੈਟਕਿਨ|ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੇਤਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46861505 46861505] | [[ਤਸਵੀਰ:C Zetkin 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q236835|Q236835]] | [[ਕਲਾਰਾ ਮੋਰਗਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309805944 309805944]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/39582113 39582113] | [[ਤਸਵੀਰ:Clara morgan france bleu champagne 1008361.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q31724875|Q31724875]] | [[ਕਲਿਆਣੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sri Kalyani Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q43203|Q43203]] | [[ਕਲਿੰਟ ਈਸਟਵੁੱਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84033457 84033457] | [[ਤਸਵੀਰ:Clint Eastwood at 2010 New York Film Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q56433871|Q56433871]] | [[ਕਲੇਅਰ ਕਹਾਨੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/163553649 163553649] | |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q185860|Q185860]] | [[ਕਲੇਅਰ ਮੈਕਨਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10488815 10488815] | |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q5126164|Q5126164]] | [[ਕਲੇਰ ਫਰਾਂਸਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42708256 42708256] | [[ਤਸਵੀਰ:Clare Francis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q34943|Q34943]] | [[ਕਲੌਡੀਅਸ ਟੋਲੇਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54152998 54152998] | [[ਤਸਵੀਰ:PSM V78 D326 Ptolemy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q131549|Q131549]] | [[ਕਲੌਦ ਸੀਮੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88954280 88954280] | [[ਤਸਵੀਰ:Claude Simon ca 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q20687324|Q20687324]] | [[ਕਲੰਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਜੁਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45219057 45219057] | |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q8620|Q8620]] | [[ਕਵਾਮੇ ਇੰਕਰੂਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36922592 36922592] | [[ਤਸਵੀਰ:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q24883116|Q24883116]] | [[ਕਵਿਤਾ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kavita Choudhry.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q28606506|Q28606506]] | [[ਕਵਿਤਾ ਮਹਾਜਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101271557 101271557] | |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q6379303|Q6379303]] | [[ਕਵਿਤਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48777858 48777858] | |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q20605879|Q20605879]] | [[ਕਵਿੰਦਰ ਚਾਂਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q6379210|Q6379210]] | [[ਕਵੀ ਕਾਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30916643 30916643] | [[ਤਸਵੀਰ:Manishankar Ratnji Bhatt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q85950818|Q85950818]] | [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q125148554|Q125148554]] | [[ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਸਿੰਘ ਚਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q3817868|Q3817868]] | [[ਕਸ਼ੇਮੇਂਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69734075 69734075] | |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q31789220|Q31789220]] | [[ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਮਲਿਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q3521353|Q3521353]] | [[ਕਾਂਚਾ ਇਲਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59871657 59871657] | [[ਤਸਵੀਰ:Kancha Ilaiah klf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q918326|Q918326]] | [[ਕਾਓਲੀ ਸਿੱਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51763613 51763613] | [[ਤਸਵੀਰ:Colley Cibber.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q531814|Q531814]] | [[ਕਾਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31471460 31471460] | [[ਤਸਵੀਰ:Ricardo Izecson dos Santos Leite (Kaká) 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q2723347|Q2723347]] | [[ਕਾਕਾ ਕਾਲੇਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117177547 117177547] | [[ਤਸਵੀਰ:Kaka Kalelkar 1985 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q3633440|Q3633440]] | [[ਕਾਕਾ ਹਾਥਰਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64809672 64809672] | |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q380818|Q380818]] | [[ਕਾਕੀਨੋਮੋਤੋ ਨੋ ਹਿਤੋਮਾਰੋ|ਕਾਕੀ ਨੋ ਮੋਤੋ ਨੋ ਹਿਤੋਮਾਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266605466 266605466] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanjūrokkasen-gaku - 1 - Kanō Tan’yū - Hitomaru.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q459087|Q459087]] | [[ਕਾਜਲ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43706027 43706027] | [[ਤਸਵੀਰ:Kajal Ahmad, NET TV - Dec 4, 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q2727692|Q2727692]] | [[ਕਾਜਲ ਓਜ਼ਾ ਵੈਦਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63696772 63696772] | [[ਤਸਵੀਰ:Kajal Oza Vaidya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q6381112|Q6381112]] | [[ਕਾਜ਼ਿਮ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38781007 38781007] | [[ਤਸਵੀਰ:Kazim Ali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q6381082|Q6381082]] | [[ਕਾਜ਼ੀ ਅਬਦੁਲ ਵਦੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70715284 70715284] | |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q334818|Q334818]] | [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19845309 19845309] | [[ਤਸਵੀਰ:Nazrul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q272855|Q272855]] | [[ਕਾਜ਼ੂਓ ਇਸ਼ੀਗੁਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108702574 108702574]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/109337598 109337598] | [[ਤਸਵੀਰ:MKr377543 Kazuo Ishiguro (A Pale View of Hills, Cannes 2025).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75252074 75252074] | |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q31788262|Q31788262]] | [[ਕਾਨਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਕਾਨਾ ਸਿੰਘ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66643146 66643146] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q44219395|Q44219395]] | [[ਕਾਮਿਨ ਮੁਹੰਮਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''<br/>''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47021139 47021139] | |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q3347319|Q3347319]] | [[ਕਾਮਿਨੀ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31135598 31135598] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamini Roy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q3087962|Q3087962]] | [[ਕਾਮਿਲਾ ਸ਼ਮਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102271932 102271932] | [[ਤਸਵੀਰ:Hayfestival-2016-Kamila-Shamsie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q166092|Q166092]] | [[ਕਾਮੀਲੋ ਬੈਨਸੋ, ਕਾਵੂਰ ਦਾ ਕਾਊਂਟ|ਕਾਮੀਲੋ ਬੈਨਸੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68923739 68923739] | [[ਤਸਵੀਰ:11 Meyer-Pierson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q131487|Q131487]] | [[ਕਾਰਲ ਐਡੌਲਫ ਗੇਲੇਰੋਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59326059 59326059] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Gjellerup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q155855|Q155855]] | [[ਕਾਰਲ ਚਪੇਕ|ਕਾਰਲ ਚਾਪੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2043158915863250000008 2043158915863250000008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/34454129 34454129] | [[ਤਸਵੀਰ:Karel Čapek podepisuje první výtisky Povětroně, Pestrý týden 27.1.1934.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q76509|Q76509]] | [[ਕਾਰਲ ਯਾਸਪਰਸ|ਕਾਰਲ ਜੈਸਪਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31998030 31998030] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Jaspers 1910.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q81244|Q81244]] | [[ਕਾਰਲ ਪੌਪਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88801921 88801921] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Popper.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49228757 49228757] | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q226525|Q226525]] | [[ਕਾਰਲ ਸਪਿੱਟਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120696319 120696319] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Spitteler 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q164979|Q164979]] | [[ਕਾਰਲ ਸ਼ਪਿਟਸਵੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59091392 59091392] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Spitzweg - Selbstbildnis (ca. 1842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q410|Q410]] | [[ਕਾਰਲ ਐਡਵਰਡ ਸੇਗਨ|ਕਾਰਲ ਸੇਗਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36997809 36997809] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Sagan Planetary Society.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q193608|Q193608]] | [[ਕਾਰਲ ਸੈਂਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61588662 61588662] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Sandburg NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q567354|Q567354]] | [[ਕਾਰਲੇ ਕ੍ਰੋਹਨ|ਕਾਰਲੇ ਕਰੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29525733 29525733] | [[ਤਸਵੀਰ:Kaarle Krohn 1910s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q154691|Q154691]] | [[ਕਾਰਲੋਸ ਫਿਊਨਤੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43057803 43057803] | [[ਤਸਵੀਰ:Carlos Fuentes 1987.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q295855|Q295855]] | [[ਕਾਰਲੋਸ ਸੌਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98182130 98182130] | [[ਤਸਵੀਰ:Premios Goya 2018 - Carlos Saura.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q3192216|Q3192216]] | [[ਕਲਕੀ ਕੇਕਲਾਂ|ਕਾਲਕੀ ਕਕਲਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/169851815 169851815] | [[ਤਸਵੀਰ:Kalki Koechlin launches beautifulhomes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q1380058|Q1380058]] | [[ਕਾਲਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66803206 66803206] | [[ਤਸਵੀਰ:Kalki Krishnamurthy 1999 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q85950586|Q85950586]] | [[ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q31725690|Q31725690]] | [[ਕਾਲੀ ਨਾਥ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kali Nath Roy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q7011|Q7011]] | [[ਕਾਲੀਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100903230 100903230]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262533730 262533730] | [[ਤਸਵੀਰ:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q78238542|Q78238542]] | [[ਕਾਵੇਰੀ ਮਾਧਵਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Cauvery Madhavan at Irish Writers' Weekend 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q17198721|Q17198721]] | [[ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਥ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2779133 2779133] | [[ਤਸਵੀਰ:Kashinath Singh bharat-s-tiwari-photography-IMG 2652 July 28, 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q3525190|Q3525190]] | [[ਕਾੱਕਨਾਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6276163 6276163] | [[ਤਸਵੀਰ:Kakkanadan3 -kakka-.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q233383|Q233383]] | [[ਕਿਮ ਫੁੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19908184 19908184] | [[ਤਸਵੀਰ:Kim Phuc interview with Lifestyle.org (2023) 03 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q6409275|Q6409275]] | [[ਕਿਮ ਰਾਬਰਟਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43525641 43525641] | [[ਤਸਵੀਰ:Kim-roberts11.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q228589|Q228589]] | [[ਕਿਰਨ ਦੇਸਾਈ|ਕਿਰਣ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34618623 34618623] | [[ਤਸਵੀਰ:Kiran Desai 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q327181|Q327181]] | [[ਕਿਰਨ ਨਗਰਕਰ|ਕਿਰਣ ਨਗਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32022057 32022057] | [[ਤਸਵੀਰ:Kiran Nagarkar - Leipziger Buchmesse 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q2722085|Q2722085]] | [[ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119210879 119210879] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Kiran Bedi - 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q27679413|Q27679413]] | [[ਕਿਰਨ ਮਨਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/294565099 294565099] | |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q6437097|Q6437097]] | [[ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4552937 4552937] | [[ਤਸਵੀਰ:Lala Kirpa Sagar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q20605907|Q20605907]] | [[ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kirpal Kazak 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q105735762|Q105735762]] | [[ਕਿਰਪਾਲ ਕੌਰ ਜ਼ੀਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q20605927|Q20605927]] | [[ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q20605944|Q20605944]] | [[ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q15924573|Q15924573]] | [[ਕਿਸ਼ਨ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q20605962|Q20605962]] | [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28502856 28502856] | |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45856298 45856298] | |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q6416667|Q6416667]] | [[ਕਿਸ਼ਵਰ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38859467 38859467] | |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q6416670|Q6416670]] | [[ਕਿਸ਼ਵਰ ਨਾਹਿਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7669467 7669467] | |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q6403553|Q6403553]] | [[ਕੀ. ਰਾਜਾਨਾਰਾਇਣਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62878318 62878318] | [[ਤਸਵੀਰ:Kirajanarayanan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q43416|Q43416]] | [[ਕੀਆਨੂ ਰੀਵਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85367902 85367902] | [[ਤਸਵੀਰ:Keanu Reeves – Dogstar – Tons of Rock 2026-3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q171303|Q171303]] | [[ਕੀਟੀਅਨ ਦਾ ਜ਼ੇਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1015159234271303371205 1015159234271303371205]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1157154381143230292836 1157154381143230292836]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/203781319 203781319]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/261896996 261896996]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268448029 268448029]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316749259 316749259]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/475159474181327661464 475159474181327661464]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7177408836203191153 7177408836203191153] | [[ਤਸਵੀਰ:Paolo Monti - Servizio fotografico (Napoli, 1969) - BEIC 6353768.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q10964400|Q10964400]] | [[ਕੀਰਤੀਨਾਥ ਕੁਰਤਾਕੋਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57991369 57991369] | |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q3772|Q3772]] | [[ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੇਨਟੀਨੋ|ਕੁਐਂਟਿਨ ਟੈਰੈਂਟੀਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37054403 37054403] | [[ਤਸਵੀਰ:Quentin Tarantino by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q6448598|Q6448598]] | [[ਕੁਟੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਰਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28453957 28453957] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuttikrishnamarar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q310375|Q310375]] | [[ਕੁਨਾਲ ਨਾਇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91193332 91193332] | [[ਤਸਵੀਰ:Kunal Nayyar 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q335293|Q335293]] | [[ਕੁਮਾਰਜੀਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106964949 106964949] | [[ਤਸਵੀਰ:Kumarajiva at Kizil Caves, Kuqa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q1914777|Q1914777]] | [[ਕੁਮਾਰੀ ਰਾਧਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kumari Radha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q48622814|Q48622814]] | [[ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95157098478872552002 95157098478872552002] | [[ਤਸਵੀਰ:Kumudini Bose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q20606028|Q20606028]] | [[ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q108560990|Q108560990]] | [[ਕੁਲਥਮ ਬਿਨ ਮਸੂਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q1791448|Q1791448]] | [[ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110091539 110091539] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuldip Nayar-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q20606044|Q20606044]] | [[ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kuldeep Singh Deep.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q20606060|Q20606060]] | [[ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q6442803|Q6442803]] | [[ਕੁਲਪ ਸਾਈਪ੍ਰਦਿਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62878581 62878581]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/65635818 65635818] | [[ਤਸਵੀਰ:Kulap Saipradit (02).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q125148544|Q125148544]] | [[ਕੁਲਬੀਰ ਬਡੇਸਰੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q6442857|Q6442857]] | [[ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38034308 38034308] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q20606079|Q20606079]] | [[ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q61059142|Q61059142]] | [[ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਖਹਿਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q6443321|Q6443321]] | [[ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13645870 13645870] | |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q101088407|Q101088407]] | [[ਕੁਲੀ ਕੋਹਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/298149066718765602391 298149066718765602391] | |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q3351108|Q3351108]] | [[ਕੁਵੇਂਪੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97980455 97980455] | [[ਤਸਵੀਰ:Kuvempu1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q6448209|Q6448209]] | [[ਕੁਸੁਮ ਨਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166024872 166024872] | |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q13156010|Q13156010]] | [[ਕੁੰਦਨਿਕਾ ਕਪਾਡੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68061177 68061177] | [[ਤਸਵੀਰ:Kundanika Kapadia (July 2018).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q3366457|Q3366457]] | [[ਕੁੰਵਰ ਨਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116648627 116648627] | |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q29938866|Q29938866]] | [[ਕੁੰਵਰ ਵਿਯੋਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4484150470094004330001 4484150470094004330001] | [[ਤਸਵੀਰ:Kunwar Viyogi Poet.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q48731565|Q48731565]] | [[ਕੁੱਪਮਬਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q61555|Q61555]] | [[ਕੁਰੱਤੁਲਐਨ ਹੈਦਰ|ਕੁੱਰਤੁਲਏਨ ਹੈਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12416915 12416915] | |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q6323854|Q6323854]] | [[ਕੇ ਆਰ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਆਇੰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232524134 232524134] | [[ਤਸਵੀਰ:KRSrinivasaiyengar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q12065225|Q12065225]] | [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24614322 24614322] | [[ਤਸਵੀਰ:K N Panikkar-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q6323946|Q6323946]] | [[ਕੇ ਐਸ ਨਰਸਿੰਘਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8981360 8981360] | [[ਤਸਵੀਰ:K S Narasimha Swamy photo of portrait from his home .jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q16199188|Q16199188]] | [[ਕੇ ਐਸ ਭਗਵਾਨ|ਕੇ ਐਸ ਭਗਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prof K S Bhagavan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q1743716|Q1743716]] | [[ਕੇ ਐਸ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97984421 97984421] | |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q6323484|Q6323484]] | [[ਕੇ ਕਲਿਆਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kalyank.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q24809972|Q24809972]] | [[ਕੇ ਕੇ ਤਲਵਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Kewal Kishan Talwar (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q11160442|Q11160442]] | [[ਕੇ ਪੀ ਰਾਮਾਨੁੰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6533869 6533869] | [[ਤਸਵੀਰ:Kp ramanunni 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q14540191|Q14540191]] | [[ਕੇ ਰੇਖਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:K Rekha at Kollam3.resized.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q18386489|Q18386489]] | [[ਕੇ ਵਾਈ ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63656864 63656864] | [[ਤਸਵੀਰ:K Y Narayanaswamy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q21170757|Q21170757]] | [[ਕੇ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:K V Narayana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q878523|Q878523]] | [[ਕੇ ਸਚਿਦਾਨੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59249671 59249671] | [[ਤਸਵੀਰ:K sachidanandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q6323655|Q6323655]] | [[ਕੇ. ਐਨ. ਪ੍ਰਭੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q20606096|Q20606096]] | [[ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q3536870|Q3536870]] | [[ਕੇ. ਵੀ. ਸੁਬੰਨਾ|ਕੇ. ਵੀ. ਸੁੱਬਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28416600 28416600] | |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q3536450|Q3536450]] | [[ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਕਾਰੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51767202 51767202] | [[ਤਸਵੀਰ:ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q20558845|Q20558845]] | [[ਕੇ. ਸਿਵਾ ਰੈਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58214378 58214378] | [[ਤਸਵੀਰ:K Shiva Reddy at KNY Patanjali complete works volumes book release program 29 Dec 2012 Hyderabad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q58157|Q58157]] | [[ਕੇ.ਆਰ. ਮੀਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19352048 19352048] | [[ਤਸਵੀਰ:KLF-2016 09315.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q11182956|Q11182956]] | [[ਕੇ.ਐਨ.ਏਲ਼ੂਤਚਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30689028 30689028] | [[ਤਸਵੀਰ:के एन् एषुत्तच्छन्.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q80095|Q80095]] | [[ਕੇਂਜ਼ਾਬੂਰੋ ਓਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97169275 97169275] | [[ਤਸਵੀਰ:Paris - Salon du livre 2012 - Kenzaburō Ōe - 003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q6385369|Q6385369]] | [[ਕੇਕੀ ਐਨ ਦਾਰੂਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112607713 112607713] | [[ਤਸਵੀਰ:Keki Daruwalla 2016.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q1735680|Q1735680]] | [[ਕੇਟ ਕਲਿੰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92084797 92084797] | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Clinton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q292268|Q292268]] | [[ਕੇਟ ਮਿਲੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51693468 51693468] | [[ਤਸਵੀਰ:Kate millet 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q16700680|Q16700680]] | [[ਕੇਟਰਇਨਾ ਕਲੇਤਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/310638602 310638602] | [[ਤਸਵੀਰ:Kateryna Kalytko 2019 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q12420576|Q12420576]] | [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118843471 118843471]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22368072 22368072] | [[ਤਸਵੀਰ:Kedarnath Singh photo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q244390|Q244390]] | [[ਕੇਨ ਕੇਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108853111 108853111] | [[ਤਸਵੀਰ:Ken Kesey in Pasadena in 1974 from The Big T 1974 (page 45 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q4953123|Q4953123]] | [[ਕੇਰਕਿਨ ਯਰੀਅਨ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | | |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q29644727|Q29644727]] | [[ਕੇਵਲ ਕਲੋਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q20606128|Q20606128]] | [[ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Kewal Dhaliwal 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q6397919|Q6397919]] | [[ਕੇਵਲ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/293785044 293785044] | [[ਤਸਵੀਰ:Kewal Dheer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q125148447|Q125148447]] | [[ਕੇਵਲ ਸੂਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q61119470|Q61119470]] | [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q20606142|Q20606142]] | [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q20606156|Q20606156]] | [[ਕੇਸਰਾ ਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q6395011|Q6395011]] | [[ਕੇਸ਼ਵ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64807731 64807731] | [[ਤਸਵੀਰ:Self Portrait of Keshav Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1036 | [[:d:Q6394976|Q6394976]] | [[ਕੇਸ਼ਵ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28408257 28408257] | [[ਤਸਵੀਰ:Keshav Malik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1037 | [[:d:Q125148665|Q125148665]] | [[ਕੇਹਰ ਸ਼ਰੀਫ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 1038 | [[:d:Q444001|Q444001]] | [[ਕੈਂਡੀ ਬਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92948653 92948653] | [[ਤਸਵੀਰ:Candy Barr (1960) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1039 | [[:d:Q2364774|Q2364774]] | [[ਕੈਖੁਸ੍ਰਾਊ ਜਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295848349 295848349] | [[ਤਸਵੀਰ:Sultan Kaikhusrau Jahan, Begum of Bhopal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1040 | [[:d:Q12080013|Q12080013]] | [[ਕੈਟਰੀਨਾ ਬਾਬਕਿਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/306415301 306415301] | [[ਤਸਵੀਰ:Kateryna Babkina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1041 | [[:d:Q65554909|Q65554909]] | [[ਕੈਟਲਿਨ ਗ੍ਰੀਨਿਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266144647691109806280 266144647691109806280] | [[ਤਸਵੀਰ:Kaitlyn Greenidge, October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1042 | [[:d:Q3398683|Q3398683]] | [[ਕੈਟਲਿਨ ਮੋਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232540006 232540006] | [[ਤਸਵੀਰ:Hayfestival-2016-Caitlin-Moran-cu-profile.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1043 | [[:d:Q292223|Q292223]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਕੁੱਕਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24599897 24599897]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315938713 315938713]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/87149514 87149514] | |- | style='text-align:right'| 1044 | [[:d:Q28739915|Q28739915]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਡੀ. ਟਿਲਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46816432 46816432] | [[ਤਸਵੀਰ:KatherineDavisTillman.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1045 | [[:d:Q16536539|Q16536539]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਡੋਰੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311456933 311456933] | [[ਤਸਵੀਰ:Catherine Dorion 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1046 | [[:d:Q104720643|Q104720643]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਬੈੱਲ ਟਿਪੇਟਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:KatherineBellTippett1922.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1047 | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41843502 41843502] | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1048 | [[:d:Q29155310|Q29155310]] | [[ਕੈਥਰੀਨ ਲੈਂਗਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1300152503040110800006 1300152503040110800006] | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Langford (2018).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1049 | [[:d:Q460183|Q460183]] | [[ਕੈਥਲੀਨ ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71396599 71396599] | [[ਤਸਵੀਰ:Kathleen Raine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1050 | [[:d:Q1476869|Q1476869]] | [[ਕੈਥੀ ਕੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45519776 45519776] | [[ਤਸਵੀਰ:Lasallian Youth 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1051 | [[:d:Q5053493|Q5053493]] | [[ਕੈਥੀ ਸਮਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44458661 44458661] | |- | style='text-align:right'| 1052 | [[:d:Q25624515|Q25624515]] | [[ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1053 | [[:d:Q6347645|Q6347645]] | [[ਕੈਫ ਭੋਪਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33598364 33598364] | [[ਤਸਵੀਰ:Mr. Kaif Bhopali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1054 | [[:d:Q132589|Q132589]] | [[ਕੈਮੀਲੋ ਖੋਸੇ ਸੇਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14767431 14767431] | [[ਤਸਵੀਰ:Camilo José Cela. Fototeca. Biblioteca Virtual del Patrimonio Bibliográfico.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1055 | [[:d:Q3812975|Q3812975]] | [[ਕੈਰਨ ਰਸਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28282483 28282483] | [[ਤਸਵੀਰ:Karen russell 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1056 | [[:d:Q71020|Q71020]] | [[ਕੈਰਨ ਹਾਰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19678992 19678992] | [[ਤਸਵੀਰ:Karen Horney 1938.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1057 | [[:d:Q5045358|Q5045358]] | [[ਕੈਰਲਿਨ ਗੇਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23869357 23869357] | [[ਤਸਵੀਰ:Gage for wikipedia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1058 | [[:d:Q270207|Q270207]] | [[ਕੈਰੀ ਚੇਪਮਨ ਕੈਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32779350 32779350] | [[ਤਸਵੀਰ:Carrie Chapman Catt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1059 | [[:d:Q108941|Q108941]] | [[ਕੈਰੀ ਫਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61593330 61593330] | [[ਤਸਵੀਰ:Carrie Fisher 2013-a straightened.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1060 | [[:d:Q2689931|Q2689931]] | [[ਕੈਰੇਨ ਆਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24661603 24661603] | |- | style='text-align:right'| 1061 | [[:d:Q4102301|Q4102301]] | [[ਕੈਲਾਸ਼ ਵਾਜਪੇਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41862455 41862455] | [[ਤਸਵੀਰ:कैलाश वाजपेयी.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1062 | [[:d:Q20606172|Q20606172]] | [[ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ|ਕੈਲਾਸ਼ਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21034880 21034880]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5727166110534786100002 5727166110534786100002] | [[ਤਸਵੀਰ:Kailash Puri-Ghana-1963 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1063 | [[:d:Q7265875|Q7265875]] | [[ਕੈਸਰਾ ਸ਼ਹਿਰਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61046254 61046254] | |- | style='text-align:right'| 1064 | [[:d:Q494036|Q494036]] | [[ਕੋ ਉਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98400788 98400788] | [[ਤਸਵੀਰ:Ko Un Cracow Poland October23 2009 Fot Mariusz Kubik 06.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1065 | [[:d:Q1778315|Q1778315]] | [[ਕੋਏਨਰਾਡ ਏਲਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19909799 19909799] | [[ਤਸਵੀਰ:Koenraad Elst at Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1066 | [[:d:Q41693534|Q41693534]] | [[ਕੋਕੁਮੋ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/30151050056133411834 30151050056133411834] | |- | style='text-align:right'| 1067 | [[:d:Q29452661|Q29452661]] | [[ਕੋਟਾ ਨੀਲਿਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107919202 107919202] | |- | style='text-align:right'| 1068 | [[:d:Q921435|Q921435]] | [[ਕੋਫ਼ੀ ਅਵੂਨੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97639024 97639024] | [[ਤਸਵੀਰ:KofiAwoonor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1069 | [[:d:Q312709|Q312709]] | [[ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ|ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਈਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14771916 14771916] | [[ਤਸਵੀਰ:Kobayashi Issa-Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1070 | [[:d:Q2979375|Q2979375]] | [[ਕੋਮਲ ਕੋਠਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55570586 55570586] | [[ਤਸਵੀਰ:Indian Folklorist Komal Kothari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1071 | [[:d:Q23761393|Q23761393]] | [[ਕੋਮਲਾ ਵਰਦਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1072 | [[:d:Q62610178|Q62610178]] | [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1073 | [[:d:Q31790414|Q31790414]] | [[ਕੌਰ ਚੰਦ ਰਾਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1074 | [[:d:Q31790504|Q31790504]] | [[ਕੌਸ਼ਲ ਪੰਵਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1075 | [[:d:Q6439347|Q6439347]] | [[ਕ੍ਰਿਪਾਬਾਈ ਸੱਤਿਆਨਾਧਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12519724 12519724] | [[ਤਸਵੀਰ:Krupabai Satthianadhan (1862–1894).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1076 | [[:d:Q2964669|Q2964669]] | [[ਕ੍ਰਿਸ ਬਟਲਰ (ਫ਼ਿਲਮਮੇਕਰ)|ਕ੍ਰਿਸ ਬਟਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/284359677 284359677] | |- | style='text-align:right'| 1077 | [[:d:Q96787258|Q96787258]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਅਰਨੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2210157226593285410003 2210157226593285410003] | [[ਤਸਵੀਰ:Kristen Arnett 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1078 | [[:d:Q56751761|Q56751761]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਰੂਪੇਨੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57152380094701761828 57152380094701761828] | [[ਤਸਵੀਰ:Kristen Roupenian 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1079 | [[:d:Q57382|Q57382]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟਾ ਵੁਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109289723 109289723] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-B0509-0010-006, Christa Wolf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1080 | [[:d:Q5113647|Q5113647]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਹੌਬੈਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7476885 7476885] | |- | style='text-align:right'| 1081 | [[:d:Q236939|Q236939]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਏਨ ਅਮਨਪੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64335887 64335887] | [[ਤਸਵੀਰ:10.02.2023 - Entrevista à CNN Internacional, em Washington (EUA) (52681050048).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1082 | [[:d:Q6438110|Q6438110]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਦਮਿਤਰੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32141617 32141617] | [[ਤਸਵੀਰ:Kristin Dimitrova.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1083 | [[:d:Q236596|Q236596]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਰੋਸੇਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44318353 44318353] | [[ਤਸਵੀਰ:Christina Rossetti 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1084 | [[:d:Q953782|Q953782]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਕਾਡਵੈੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27087227 27087227]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/45601231 45601231] | [[ਤਸਵੀਰ:C. St. John Sprigg 1938 Alt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1085 | [[:d:Q28975|Q28975]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮਾਰਲੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32000005 32000005] | [[ਤਸਵੀਰ:Christopher Marlowe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1086 | [[:d:Q25191|Q25191]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਨੋਲਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102310843 102310843] | [[ਤਸਵੀਰ:Christopher Nolan August 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1087 | [[:d:Q93620|Q93620]] | [[ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਪਾਓਲਿਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49468743 49468743] | [[ਤਸਵੀਰ:Christopher Paolini 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1088 | [[:d:Q1789103|Q1789103]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਲਦੇਵ ਵੈਦ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਬਲਰਾਮ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66574602 66574602] | |- | style='text-align:right'| 1089 | [[:d:Q3633202|Q3633202]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਜੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਖਾਡਿਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55482568 55482568] | [[ਤਸਵੀਰ:सांगली आणि सांगलीकर 226 3 नाट्याचार्य खाडिलकर.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1090 | [[:d:Q31790518|Q31790518]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1091 | [[:d:Q31787689|Q31787689]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਦੀਬ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1092 | [[:d:Q20606204|Q20606204]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਰੱਤੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1093 | [[:d:Q575066|Q575066]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27174686 27174686] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishan Chander 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1094 | [[:d:Q5575290|Q5575290]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39421707 39421707] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishna Chandra Bhattacharya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1095 | [[:d:Q121235|Q121235]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/376149196669874792901 376149196669874792901]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/45106337 45106337] | [[ਤਸਵੀਰ:Chinnadevi, Krishnadevaraya, Tirumaladevi statues at Chandragiri Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1096 | [[:d:Q20606217|Q20606217]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੇਤਾਬ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1097 | [[:d:Q28034733|Q28034733]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭਾਬੀਨੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4650408 4650408] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishnabhabini Das from the Modern Review Vol 25 (Jan.-June 1919) (page 426 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1098 | [[:d:Q26923171|Q26923171]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉਦਯਸ਼ੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295686760 295686760] | |- | style='text-align:right'| 1099 | [[:d:Q15730377|Q15730377]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35817885 35817885] | |- | style='text-align:right'| 1100 | [[:d:Q3631806|Q3631806]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੋਬਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/178158 178158] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishna sobti (6471151101).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1101 | [[:d:Q6437416|Q6437416]] | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੁਥੀਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20063364 20063364] | [[ਤਸਵੀਰ:Krishna Nehru Hutheesing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1102 | [[:d:Q982291|Q982291]] | [[ਕ੍ਰੇਗ ਹੈਰਿਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/349144782714935850319 349144782714935850319] | [[ਤਸਵੀਰ:Craig Harrison.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1103 | [[:d:Q31788523|Q31788523]] | [[ਕੰਕਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1104 | [[:d:Q31787878|Q31787878]] | [[ਕੰਕਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1105 | [[:d:Q3519797|Q3519797]] | [[ਕੰਦਾਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62749617 62749617] | [[ਤਸਵੀਰ:Kannadasan 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1106 | [[:d:Q6445137|Q6445137]] | [[ਕੰਵਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ 'ਸਹਰ'|ਕੰਵਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ 'ਸਹਰ`]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1107 | [[:d:Q125148605|Q125148605]] | [[ਕੰਵਰਜੀਤ ਭੱਠਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1108 | [[:d:Q31790873|Q31790873]] | [[ਖਲੀਲ-ਜਿਬਰਾਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਣਮੁਲਾ ਖਜ਼ਾਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1109 | [[:d:Q741031|Q741031]] | [[ਖਲੀਲੁੱਲਾਹ ਖਲੀਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94542222 94542222] | |- | style='text-align:right'| 1110 | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49416501 49416501] | |- | style='text-align:right'| 1111 | [[:d:Q23621797|Q23621797]] | [[ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਸਯਦਾਈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18468715 18468715] | |- | style='text-align:right'| 1112 | [[:d:Q6748937|Q6748937]] | [[ਖਵਾਜਾ ਦਿਲ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1113 | [[:d:Q6401046|Q6401046]] | [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਪਰਵੇਜ਼|ਖਵਾਜਾ ਪਰਵੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1114 | [[:d:Q6398891|Q6398891]] | [[ਖ਼ਦੀਜਾ ਮਸਤੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59257656 59257656] | [[ਤਸਵੀਰ:Khadija Mastoor Urdu writer.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1115 | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88896061 88896061] | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1116 | [[:d:Q293515|Q293515]] | [[ਖ਼ਲੀਲ ਬਿਨ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79188534 79188534] | [[ਤਸਵੀਰ:فراهيدي.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1117 | [[:d:Q31319896|Q31319896]] | [[ਖ਼ਲੀਲ ਮਮੂਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:The President of Sahitya Akademi, Shri Sunil Gangopadhyay presented the Sahitya Akademi Awards, 2011, at a function, in New Delhi on February 14, 2012 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1118 | [[:d:Q131318|Q131318]] | [[ਖ਼ਵਨ ਰਮਨ ਹਿਮੇਨੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59077345 59077345] | [[ਤਸਵੀਰ:JRJimenez.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1119 | [[:d:Q559774|Q559774]] | [[ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84953544 84953544] | [[ਤਸਵੀਰ:Khwaja Ahmed Abbas 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1120 | [[:d:Q6400469|Q6400469]] | [[ਖ਼ਾਕ਼ਾਨ ਹੈਦਰ ਗ਼ਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19166740 19166740] | |- | style='text-align:right'| 1121 | [[:d:Q368862|Q368862]] | [[ਖ਼ਾਕਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15161227 15161227]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/302201975 302201975] | [[ਤਸਵੀਰ:Khaqani Park3 (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1122 | [[:d:Q128797420|Q128797420]] | [[ਖ਼ਾਨ ਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1123 | [[:d:Q16730780|Q16730780]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27240202 27240202] | [[ਤਸਵੀਰ:Khalid Alvi,At Calgary,Canada.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1124 | [[:d:Q3694910|Q3694910]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਅੱਬਾਸ ਡਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1125 | [[:d:Q19899260|Q19899260]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਇਕਬਾਲ ਯਾਸਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1126 | [[:d:Q20606232|Q20606232]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਫ਼ਰਹਾਦ ਧਾਰੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1127 | [[:d:Q20046416|Q20046416]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਮਹਿਮੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8982016 8982016] | |- | style='text-align:right'| 1128 | [[:d:Q20606248|Q20606248]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Khalid Hussain Punjabi ,Urdu language story writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1129 | [[:d:Q558205|Q558205]] | [[ਖ਼ੁਆਜਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਨਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19703891 19703891] | [[ਤਸਵੀਰ:Khwaja Abdullah Ansari portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1130 | [[:d:Q29624702|Q29624702]] | [[ਖ਼ੁਆਜਾ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਜ਼ੁਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1131 | [[:d:Q6403425|Q6403425]] | [[ਖ਼ੁਆਜਾ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਆਤਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49505097 49505097] | [[ਤਸਵੀਰ:Haider Ali Aatish.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1132 | [[:d:Q6402952|Q6402952]] | [[ਖ਼ੁਮਾਰ ਬਾਰਾਬੰਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65778069 65778069] | |- | style='text-align:right'| 1133 | [[:d:Q1740716|Q1740716]] | [[ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101362078 101362078] | [[ਤਸਵੀਰ:Khushwantsingh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1134 | [[:d:Q103285|Q103285]] | [[ਖ਼ੋਸੇ ਮਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73865537 73865537] | [[ਤਸਵੀਰ:José Martí retrato hecho en México 1875.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1135 | [[:d:Q6398859|Q6398859]] | [[ਖਾਦੀਜਾ ਮੁਮਤਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr.khadeeja mumtaz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1136 | [[:d:Q193116|Q193116]] | [[ਖ਼ਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨੀ|ਖਾਲਿਦ ਹੋਸੈਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98912036 98912036] | [[ਤਸਵੀਰ:Khaled Hosseini, 2013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1137 | [[:d:Q15463147|Q15463147]] | [[ਖਾਲੀਕ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਲੀਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43995174 43995174] | |- | style='text-align:right'| 1138 | [[:d:Q83184|Q83184]] | [[ਖਾਸਿੰਤੋ ਬਿਨਾਵੇਂਤੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64015709 64015709] | [[ਤਸਵੀਰ:Jacinto Benavente.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1139 | [[:d:Q6403151|Q6403151]] | [[ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਰਿਜ਼ਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46280212 46280212] | |- | style='text-align:right'| 1140 | [[:d:Q6403180|Q6403180]] | [[ਖੁਸ਼ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63449549 63449549] | [[ਤਸਵੀਰ:Khushbirsinghshaad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1141 | [[:d:Q31787446|Q31787446]] | [[ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1142 | [[:d:Q83794|Q83794]] | [[ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਖੱਟਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69921853 69921853] | |- | style='text-align:right'| 1143 | [[:d:Q125148555|Q125148555]] | [[ਖੋਜੀ ਕਾਫ਼ਿਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1144 | [[:d:Q59837|Q59837]] | [[ਖੋਰਛੇ ਗੀਯੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91629318 91629318] | [[ਤਸਵੀਰ:1929-01-23, La Libertad, Jorge Guillén (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1145 | [[:d:Q127349|Q127349]] | [[ਖੋਸੇ ਏਚੇਗਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79077383 79077383] | [[ਤਸਵੀਰ:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1146 | [[:d:Q20606260|Q20606260]] | [[ਗਗਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1147 | [[:d:Q64626577|Q64626577]] | [[ਗਜ਼ਲ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/33154739800352990990 33154739800352990990] | |- | style='text-align:right'| 1148 | [[:d:Q5520829|Q5520829]] | [[ਗਣੇਸ਼ ਦਾਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23515906 23515906] | [[ਤਸਵੀਰ:Ganesh Damodar Savarkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1149 | [[:d:Q2254118|Q2254118]] | [[ਗਣੇਸ਼ ਨਾਰਾਇਣਦਾਸ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116242505 116242505] | [[ਤਸਵੀਰ:G. N. Devy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1150 | [[:d:Q21666171|Q21666171]] | [[ਗਦੂਲ ਸਿੰਘ ਲਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1151 | [[:d:Q67516498|Q67516498]] | [[ਗਰਟਰੂਡ ਗੋਗਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:GertrudeGogin1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1152 | [[:d:Q7728|Q7728]] | [[ਗਰਾਸੀਆ ਦੇਲੇਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34455396 34455396] | [[ਤਸਵੀਰ:Grazia Deledda 1926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1153 | [[:d:Q370235|Q370235]] | [[ਗਰਾਹਮ ਹੈਂਕੋਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110640834 110640834] | [[ਤਸਵੀਰ:Graham-Hancock (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1154 | [[:d:Q24263588|Q24263588]] | [[ਗਰਿਮਾ ਸੰਜੈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309831634 309831634] | [[ਤਸਵੀਰ:Author Garima Sanjay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1155 | [[:d:Q35171|Q35171]] | [[ਗਰੋਵਰ ਕਲੀਵਲੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30330745 30330745] | [[ਤਸਵੀਰ:Grover Cleveland - NARA - 518139 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1156 | [[:d:Q231178|Q231178]] | [[ਗਲੋਰੀਆ ਸਟੀਨਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79036189 79036189] | [[ਤਸਵੀਰ:Gloria Steinem 1977 ©Lynn Gilbert (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1157 | [[:d:Q270275|Q270275]] | [[ਗਵਰੀਲਾ ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61647764 61647764] | [[ਤਸਵੀਰ:Derzhavin by Borovikovsky (1811, Pushkin museum).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1158 | [[:d:Q438686|Q438686]] | [[ਗ਼ਜ਼ਾਲਾ ਅਲੀਜ਼ਾਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/189728484 189728484] | [[ਤਸਵੀਰ:Ghazaleh Alizadeh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1159 | [[:d:Q2895310|Q2895310]] | [[ਗ਼ਾਦਹ ਕਰਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63259096 63259096] | [[ਤਸਵੀਰ:Ghada Karmi 2008 (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1160 | [[:d:Q2283548|Q2283548]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅੱਬਾਸ (ਲੇਖਕ)|ਗ਼ੁਲਾਮ ਅੱਬਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28492720 28492720] | |- | style='text-align:right'| 1161 | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1162 | [[:d:Q31320299|Q31320299]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਬੀ ਫ਼ਿਰਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19130422 19130422] | [[ਤਸਵੀਰ:Ghulam Nabi Firaq.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1163 | [[:d:Q20606292|Q20606292]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1164 | [[:d:Q3694924|Q3694924]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤੁਫ਼ਾ ਤਬੱਸੁਮ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਸਤੁਫ਼ਾ ਤਬੱਸਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55426770 55426770] | |- | style='text-align:right'| 1165 | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1468494 1468494] | |- | style='text-align:right'| 1166 | [[:d:Q20037040|Q20037040]] | [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਰੱਬਾਨੀ ਤਾਬਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/210149106000568490179 210149106000568490179] | |- | style='text-align:right'| 1167 | [[:d:Q464914|Q464914]] | [[ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32833418 32833418] | [[ਤਸਵੀਰ:Maharani-gayatri-devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1168 | [[:d:Q240851|Q240851]] | [[ਗਾਇਤਰੀ ਸਪੀਵਾਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109346071 109346071] | [[ਤਸਵੀਰ:Gayatri Spivak on Subversive Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1169 | [[:d:Q18143|Q18143]] | [[ਗਾਓ ਜ਼ਿੰਗਜੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102266649 102266649] | [[ਤਸਵੀਰ:Gao Xingjian (2012, cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1170 | [[:d:Q154145|Q154145]] | [[ਗਾਬਰੀਏਲ ਮਾਰਸੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14773302 14773302] | [[ਤਸਵੀਰ:Gabriel Marcel en 1969.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1171 | [[:d:Q80871|Q80871]] | [[ਗਾਬਰੀਏਲਾ ਮਿਸਤਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315943435 315943435]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/44311414 44311414] | [[ਤਸਵੀਰ:Gabriela Mistral 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1172 | [[:d:Q25160365|Q25160365]] | [[ਗਾਯਤਰੀਬਾਲਾ ਪਾਂਡਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16149912595606212517 16149912595606212517] | [[ਤਸਵੀਰ:Gayatribala Panda.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1173 | [[:d:Q2731767|Q2731767]] | [[ਗਾਰਗੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1174 | [[:d:Q1377923|Q1377923]] | [[ਗਾਰਸਨ ਕਾਰਿੰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111110545 111110545] | [[ਤਸਵੀਰ:Garson Kanin 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1175 | [[:d:Q34137314|Q34137314]] | [[ਗਿਆਨੀ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ|ਗਿਅਾਨੀ ਅਾਤਮਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1176 | [[:d:Q12429578|Q12429578]] | [[ਗਿਆਨ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14919789 14919789] | |- | style='text-align:right'| 1177 | [[:d:Q18926918|Q18926918]] | [[ਗਿਆਨਚੰਦ ਜੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71635949 71635949] | |- | style='text-align:right'| 1178 | [[:d:Q20739715|Q20739715]] | [[ਗਿਆਨਦਾਨੰਦਿਨੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jnanadanandini Devi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1179 | [[:d:Q4673522|Q4673522]] | [[ਗਿਆਨਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45460825 45460825] | [[ਤਸਵੀਰ:Gyansagar 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1180 | [[:d:Q61059657|Q61059657]] | [[ਗਿਆਨੀ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦਰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1181 | [[:d:Q20606309|Q20606309]] | [[ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨਾਵਲਿਸਟ (ਗਿਆਨੀ)|ਗਿਆਨੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1182 | [[:d:Q20606322|Q20606322]] | [[ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Depiction of Giani Gian Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1183 | [[:d:Q5558127|Q5558127]] | [[ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1184 | [[:d:Q5558123|Q5558123]] | [[ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65209266 65209266] | [[ਤਸਵੀਰ:Giani Gurmukh Singh Musafir 2001 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1185 | [[:d:Q65395910|Q65395910]] | [[ਗਿਆਨੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1186 | [[:d:Q5558118|Q5558118]] | [[ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Giani Ditt Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1187 | [[:d:Q21069855|Q21069855]] | [[ਗਿਆਨੀ ਧਨਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1188 | [[:d:Q20606334|Q20606334]] | [[ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੀਆ|ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1189 | [[:d:Q31795490|Q31795490]] | [[ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਦੌਧਰ)|ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1190 | [[:d:Q31790525|Q31790525]] | [[ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਆਜੜੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1191 | [[:d:Q5558124|Q5558124]] | [[ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਮਸਕੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2016155 2016155] | [[ਤਸਵੀਰ:Sant Giani Maskeen Singh ji.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1192 | [[:d:Q125148601|Q125148601]] | [[ਗਿਆਨੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1193 | [[:d:Q31787011|Q31787011]] | [[ਗਿਆਨੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1194 | [[:d:Q151523|Q151523]] | [[ਜੌਰਜ ਲੂਕਾਚ|ਗਿਉਰਗੀ ਲੂਕਾਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46764285 46764285] | [[ਤਸਵੀਰ:Lukács György.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1195 | [[:d:Q5565947|Q5565947]] | [[ਗਿਜ਼ੀ ਅਰਸਕੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gizzi Erskine at the Glamour Awards 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1196 | [[:d:Q5565084|Q5565084]] | [[ਗਿਥਾ ਸੋਵਰਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60777490 60777490] | [[ਤਸਵੀਰ:GeorgeJacombHood-1912-GithaSowerby.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1197 | [[:d:Q5549097|Q5549097]] | [[ਗਿਰਾਲਡ ਅਰਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/236854770 236854770] | [[ਤਸਵੀਰ:Gerald Early (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1198 | [[:d:Q1368995|Q1368995]] | [[ਗਿਰਾਲਡੋ ਰਿਵੇਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70175379 70175379] | [[ਤਸਵੀਰ:GeraldoRiveraSept2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1199 | [[:d:Q5564273|Q5564273]] | [[ਗਿਰਿਜਾ ਵਿਆਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54564749 54564749] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Girija Vyas takes over the charge of Union Minister for Housing & Urban Poverty Alleviation, in New Delhi on June 18, 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1200 | [[:d:Q5564274|Q5564274]] | [[ਗਿਰਿਜਾਬਾਈ ਕੇਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55706069 55706069] | |- | style='text-align:right'| 1201 | [[:d:Q15647135|Q15647135]] | [[ਗਿਰੀਜਾ ਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115351202 115351202] | |- | style='text-align:right'| 1202 | [[:d:Q12423645|Q12423645]] | [[ਗਿਰੀਧਰ ਕਵੀਰਾਇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1203 | [[:d:Q56253813|Q56253813]] | [[ਗਿਰੀਰਾਜ ਕਿਸ਼ੋਰ (ਲੇਖਕ)|ਗਿਰੀਰਾਜ ਕਿਸ਼ੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66613652 66613652] | [[ਤਸਵੀਰ:Giriraj Kishore (2016).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1204 | [[:d:Q3518444|Q3518444]] | [[ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112524950 112524950] | [[ਤਸਵੀਰ:Girish Karnad Screening Cornell.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1205 | [[:d:Q17916944|Q17916944]] | [[ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94518221 94518221] | |- | style='text-align:right'| 1206 | [[:d:Q5560455|Q5560455]] | [[ਗਿਲ ਐਡਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32731774 32731774] | |- | style='text-align:right'| 1207 | [[:d:Q2395069|Q2395069]] | [[ਗਿਲਿਅਨ ਵਿਗਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/252544078 252544078] | [[ਤਸਵੀਰ:Gillian Vigman Dragon Con September 4 2026 2546.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1208 | [[:d:Q20606377|Q20606377]] | [[ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1209 | [[:d:Q5529930|Q5529930]] | [[ਗੀਤ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/247006729 247006729] | [[ਤਸਵੀਰ:Geet Chaturvedi-Orkut.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1210 | [[:d:Q59522663|Q59522663]] | [[ਗੀਤਾ ਪਾਰੇਖ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33556737 33556737] | |- | style='text-align:right'| 1211 | [[:d:Q538719|Q538719]] | [[ਗੀਤਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36952356 36952356] | |- | style='text-align:right'| 1212 | [[:d:Q97479026|Q97479026]] | [[ਗੀਤਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16646136 16646136] | [[ਤਸਵੀਰ:Geeta Ramaswamy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1213 | [[:d:Q62566472|Q62566472]] | [[ਗੀਤਾ ਵੁਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2690550 2690550] | |- | style='text-align:right'| 1214 | [[:d:Q5565082|Q5565082]] | [[ਗੀਤਾ ਹਰੀਹਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91588363 91588363] | [[ਤਸਵੀਰ:Keralaliteraturefestival 08775.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1215 | [[:d:Q539835|Q539835]] | [[ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਸ਼੍ਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50427905 50427905] | [[ਤਸਵੀਰ:Geetanjali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1216 | [[:d:Q133855|Q133855]] | [[ਗੁਇਲਾਉਮ ਅਪੋਲਿਨੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66462795 66462795] | [[ਤਸਵੀਰ:Guillaume Apollinaire - Septembre 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1217 | [[:d:Q13116911|Q13116911]] | [[ਗੁਣਾਕਰ ਮੁਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117123936 117123936] | |- | style='text-align:right'| 1218 | [[:d:Q109923832|Q109923832]] | [[ਗੁਣਾਬਾਈ ਗਾਡੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1219 | [[:d:Q15570578|Q15570578]] | [[ਗੁਣਾਭੱਦਰਾ (ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/234027479 234027479] | |- | style='text-align:right'| 1220 | [[:d:Q134369444|Q134369444]] | [[ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1221 | [[:d:Q85950469|Q85950469]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਥਿੰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1222 | [[:d:Q12423932|Q12423932]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54328127 54328127] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurcharan Das (as on 26-Sep-2012).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1223 | [[:d:Q13635552|Q13635552]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4063876 4063876] | |- | style='text-align:right'| 1224 | [[:d:Q20606405|Q20606405]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1225 | [[:d:Q16012047|Q16012047]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurcharan Singh Bhikhi(Sidki) Book releasing ceremony 13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1226 | [[:d:Q31782772|Q31782772]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਹਿੰਸਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1227 | [[:d:Q125148468|Q125148468]] | [[ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੋਖੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1228 | [[:d:Q20606435|Q20606435]] | [[ਗੁਰਤੇਜ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurtej Koharwala.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1229 | [[:d:Q125148556|Q125148556]] | [[ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1230 | [[:d:Q20606448|Q20606448]] | [[ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1231 | [[:d:Q3694931|Q3694931]] | [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19283985 19283985] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurdas Maan1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1232 | [[:d:Q65551934|Q65551934]] | [[ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1233 | [[:d:Q20606494|Q20606494]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurdial Dlal.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1234 | [[:d:Q131161094|Q131161094]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:11112024katak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1235 | [[:d:Q5619923|Q5619923]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117890463 117890463] | |- | style='text-align:right'| 1236 | [[:d:Q125148557|Q125148557]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1237 | [[:d:Q31785832|Q31785832]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਖੋਸਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1238 | [[:d:Q5619928|Q5619928]] | [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6274037 6274037] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurdial Singh Phul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1239 | [[:d:Q20606523|Q20606523]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1240 | [[:d:Q20606533|Q20606533]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਨਿਰਧਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1241 | [[:d:Q27899358|Q27899358]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਾਉਂਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jathedaar saab.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1242 | [[:d:Q20606562|Q20606562]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਣਗਸ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1243 | [[:d:Q125148660|Q125148660]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1244 | [[:d:Q31790467|Q31790467]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰਾਏ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1245 | [[:d:Q125761028|Q125761028]] | [[ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurdev Rupana.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1246 | [[:d:Q31790736|Q31790736]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ|ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1247 | [[:d:Q20606590|Q20606590]] | [[ਗੁਰਨਾਮ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75162266 75162266] | |- | style='text-align:right'| 1248 | [[:d:Q20606605|Q20606605]] | [[ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੀਦਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1249 | [[:d:Q20606619|Q20606619]] | [[ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1250 | [[:d:Q12423953|Q12423953]] | [[ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਿੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurpal Litt Punjabi Language Story writer 30.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1251 | [[:d:Q20606630|Q20606630]] | [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ (ਕਵੀ)|ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurpreet , Punjabi Language Poet, district Mansa, Punjab, India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1252 | [[:d:Q62765052|Q62765052]] | [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਹਿਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317105563 317105563] | |- | style='text-align:right'| 1253 | [[:d:Q20606645|Q20606645]] | [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1254 | [[:d:Q11651735|Q11651735]] | [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ|ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43174957 43174957] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbakhash Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1255 | [[:d:Q31790440|Q31790440]] | [[ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਬੰਨੂਆਣਾ|ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਬੰਨੋਆਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1256 | [[:d:Q31789432|Q31789432]] | [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbaksh Singh Kesri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1257 | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1258 | [[:d:Q125148459|Q125148459]] | [[ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1259 | [[:d:Q31789841|Q31789841]] | [[ਗੁਰਬਚਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbachan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1260 | [[:d:Q5619876|Q5619876]] | [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਤਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112893498 112893498] | |- | style='text-align:right'| 1261 | [[:d:Q19610139|Q19610139]] | [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23575512 23575512] | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbachan Bhullar, Punjabi language writer.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1262 | [[:d:Q31790605|Q31790605]] | [[ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1263 | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1264 | [[:d:Q125148592|Q125148592]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਆਰਿਫ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 1265 | [[:d:Q113001897|Q113001897]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ (ਲੇਖਕ)|ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Kaur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1266 | [[:d:Q61058936|Q61058936]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1267 | [[:d:Q15731651|Q15731651]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Karyalvi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1268 | [[:d:Q20606688|Q20606688]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਕੱਲਰਮਾਜਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Kallarmajri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1269 | [[:d:Q125148417|Q125148417]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1270 | [[:d:Q61059178|Q61059178]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਪਲਾਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1271 | [[:d:Q125148558|Q125148558]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਟਿਵਾਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1272 | [[:d:Q125148600|Q125148600]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਲਾਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1273 | [[:d:Q31786340|Q31786340]] | [[ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1274 | [[:d:Q31789100|Q31789100]] | [[ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਸਹਿਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gurmukhi Singh Sehgal.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1275 | [[:d:Q125148502|Q125148502]] | [[ਗੁਰਮੇਲ ਬੀਰੋਕੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1276 | [[:d:Q20606713|Q20606713]] | [[ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1277 | [[:d:Q125148559|Q125148559]] | [[ਗੁਰਮੇਲ ਰਾਏ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1278 | [[:d:Q18508908|Q18508908]] | [[ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1279 | [[:d:Q130266160|Q130266160]] | [[ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਰੰਗਕਰਮੀ)|ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1280 | [[:d:Q20606727|Q20606727]] | [[ਗੁਰਵੇਲ ਪੰਨੂੰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1281 | [[:d:Q5620296|Q5620296]] | [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/313286918 313286918] | [[ਤਸਵੀਰ:New Delhi on November 06, 2012. Smt. Gursharan Kaur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1282 | [[:d:Q20606743|Q20606743]] | [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45195332 45195332] | [[ਤਸਵੀਰ:Gursharan Singh in Amritsar in 1986 by Amarjit Chandan (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1283 | [[:d:Q120759175|Q120759175]] | [[ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1284 | [[:d:Q20606757|Q20606757]] | [[ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gursewak-02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1285 | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11165917 11165917] | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1286 | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59320006 59320006] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1287 | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21024361 21024361] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1288 | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27877132 27877132] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1289 | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34502973 34502973] | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1290 | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42640192 42640192] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1291 | [[:d:Q630106|Q630106]] | [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37721818 37721818] | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Har Rai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1292 | [[:d:Q20606772|Q20606772]] | [[ਗੁਲ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gul Chauhan 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1293 | [[:d:Q468339|Q468339]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15852201 15852201] | [[ਤਸਵੀਰ:Gulzar 2008 - still 38227.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1294 | [[:d:Q125148467|Q125148467]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Gpandher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1295 | [[:d:Q5617964|Q5617964]] | [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Gulzar Singh Sandhu in Delhi in 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1296 | [[:d:Q20606784|Q20606784]] | [[ਗੁਲਜਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਗੋਰੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1297 | [[:d:Q2041521|Q2041521]] | [[ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48090575 48090575] | [[ਤਸਵੀਰ:Gg8u382h.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1298 | [[:d:Q29052637|Q29052637]] | [[ਗੁਲਵੰਤ ਫ਼ਾਰਗ|ਗੁਲਵੰਤ ਫਾਰਿਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1299 | [[:d:Q20606798|Q20606798]] | [[ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1300 | [[:d:Q118345364|Q118345364]] | [[ਗੁਲਸ਼ਨ ਦਿਆਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1301 | [[:d:Q5617884|Q5617884]] | [[ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41329674 41329674] | |- | style='text-align:right'| 1302 | [[:d:Q5557646|Q5557646]] | [[ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38508322 38508322] | |- | style='text-align:right'| 1303 | [[:d:Q5617908|Q5617908]] | [[ਗੁਲੂ ਏਜ਼ਕੀਏਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1304 | [[:d:Q43444|Q43444]] | [[ਗੁਸਤਾਵ ਫਲੌਬੈਰ|ਗੁਸਤਾਵ ਫਲਾਬੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9846192 9846192] | [[ਤਸਵੀਰ:Gustave Flaubert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1305 | [[:d:Q203715|Q203715]] | [[ਗੁਸਤਾਵੋ ਆਦੋਲਫੋ ਬੈਕੈਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39390815 39390815] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Gustavo Adolfo Bécquer, by his brother Valeriano (1862).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1306 | [[:d:Q5614611|Q5614611]] | [[ਗੁੜੀਬੰਦੇ ਪੂਰਨਿਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1307 | [[:d:Q6538|Q6538]] | [[ਗੁੰਟਰ ਗਰਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102319859 102319859] | [[ਤਸਵੀਰ:Günter Grass auf dem Blauen Sofa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1308 | [[:d:Q5619502|Q5619502]] | [[ਗੁੰਟੂਰੂ ਸ਼ੇਸ਼ੇਂਦਰ ਸਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116933045 116933045] | [[ਤਸਵੀਰ:Seshendras.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1309 | [[:d:Q5588433|Q5588433]] | [[ਗੂਰਿਸ਼ ਕੈਕਿਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21014643 21014643] | |- | style='text-align:right'| 1310 | [[:d:Q28530820|Q28530820]] | [[ਗੇਨਾਡੀ ਏਰਮਾਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1311 | [[:d:Q448150|Q448150]] | [[ਗੇਰਡ ਬਰਾਂਟਨਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117038683 117038683] | [[ਤਸਵੀਰ:Gerd Brantenberg.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1312 | [[:d:Q43523|Q43523]] | [[ਗੇਰਹਾਰਟ ਹੌਪਟਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71404832 71404832] | [[ਤਸਵੀਰ:Gerhart Hauptmann nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1313 | [[:d:Q5878|Q5878]] | [[ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼|ਗੈਬਰੀਅਲ ਗਾਰਸ਼ੀਆ ਮਾਰਕੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54147956 54147956] | [[ਤਸਵੀਰ:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1314 | [[:d:Q1393295|Q1393295]] | [[ਗੈਰਾਲਡ ਅਬਰਾਹਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108928048 108928048] | |- | style='text-align:right'| 1315 | [[:d:Q3098578|Q3098578]] | [[ਗੈਰੀ ਕਲੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56734287 56734287] | |- | style='text-align:right'| 1316 | [[:d:Q28614|Q28614]] | [[ਗੈਰੀ ਕੀਮੋਵਿਚ ਕਾਸਪਰੋਵ|ਗੈਰੀ ਕਾਸਪਰੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/99874643 99874643] | [[ਤਸਵੀਰ:Garry Kasparov European Union 2023 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1317 | [[:d:Q93957|Q93957]] | [[ਗੈਰੀ ਕੂਪਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64191304 64191304] | [[ਤਸਵੀਰ:Gary cooper promo image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1318 | [[:d:Q289904|Q289904]] | [[ਗੈਰੀ ਚੈਪਮੈਨ (ਲੇਖਕ)|ਗੈਰੀ ਚੈਪਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/482149196489574791743 482149196489574791743] | [[ਤਸਵੀਰ:Gary Chapman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1319 | [[:d:Q108292180|Q108292180]] | [[ਗੈਰੇਟਾ ਬਿਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53863506 53863506] | [[ਤਸਵੀਰ:GarretaBusey1915.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1320 | [[:d:Q13116977|Q13116977]] | [[ਗੋਦਾਵਰੀ ਪਰੂਲੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/659145857029222920941 659145857029222920941] | [[ਤਸਵੀਰ:Godavari Parulekar at a protest, c. 1940s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1321 | [[:d:Q1391312|Q1391312]] | [[ਗੋਪਰਾਜੂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20931562 20931562] | [[ਤਸਵੀਰ:Goparaju Ramachandra Rao (crop from the stamp).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1322 | [[:d:Q313299|Q313299]] | [[ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24650817 24650817] | [[ਤਸਵੀਰ:GKGokhale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1323 | [[:d:Q2384063|Q2384063]] | [[ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਨੀਰਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54294328 54294328] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Gopaldas Neeraj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1324 | [[:d:Q5584187|Q5584187]] | [[ਗੋਪਾਲ ਮਿੱਤਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118562633 118562633] | |- | style='text-align:right'| 1325 | [[:d:Q5584201|Q5584201]] | [[ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇਪਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21057606 21057606] | [[ਤਸਵੀਰ:Gopal Singh Nepali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1326 | [[:d:Q5584216|Q5584216]] | [[ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਿਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35800036 35800036] | |- | style='text-align:right'| 1327 | [[:d:Q5584279|Q5584279]] | [[ਗੋਪੀ ਕੋਟੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16364823 16364823] | [[ਤਸਵੀਰ:Achan pic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1328 | [[:d:Q5584278|Q5584278]] | [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਨਾਰੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116580792 116580792] | [[ਤਸਵੀਰ:Fellowship-Photograph.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1329 | [[:d:Q3630297|Q3630297]] | [[ਗੋਪੀਨਾਥ ਕਵੀਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46893185 46893185] | [[ਤਸਵੀਰ:Gopinath Kaviraj 1988 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1330 | [[:d:Q5314070|Q5314070]] | [[ਗੋਪੀਨਾਥ ਮੋਹੰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114932685 114932685]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/38817704 38817704] | [[ਤਸਵੀਰ:Gopinath Mohanty 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1331 | [[:d:Q16002950|Q16002950]] | [[ਗੋਪੇਸ਼ਵਰ ਬੈਨਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1257157282921203640004 1257157282921203640004] | [[ਤਸਵੀਰ:Gopeshwar Bandopadhyay 2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1332 | [[:d:Q31782988|Q31782988]] | [[ਗੋਬਿੰਦ ਠੁਕਰਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1333 | [[:d:Q31787421|Q31787421]] | [[ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1334 | [[:d:Q167821|Q167821]] | [[ਗੋਰ ਵਿਡਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98281411 98281411] | [[ਤਸਵੀਰ:Gore Vidal (c. 1976-1983).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1335 | [[:d:Q5586977|Q5586977]] | [[ਗੋਰੂਰ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਆਇੰਗਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1348327 1348327] | |- | style='text-align:right'| 1336 | [[:d:Q16152158|Q16152158]] | [[ਗੋਲਬਰਗ ਬਾਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Golbarg Bashi on Indiana Center for Middle East Peace.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1337 | [[:d:Q29002773|Q29002773]] | [[ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1338 | [[:d:Q3633979|Q3633979]] | [[ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23013207 23013207] | [[ਤਸਵੀਰ:Govardhanram Tripathi 2013-11-14 23-12.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1339 | [[:d:Q5589838|Q5589838]] | [[ਗੋਵਿੰਦ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/360149106043868490984 360149106043868490984] | [[ਤਸਵੀਰ:Govind Mishra in 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1340 | [[:d:Q2979882|Q2979882]] | [[ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਕੁਰੁਪ|ਗੋਵਿੰਦ ਸ਼ੰਕਰ ਕੁਰਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72805550 72805550] | [[ਤਸਵੀਰ:G.shankarakurup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1341 | [[:d:Q5589918|Q5589918]] | [[ਗੋਵਿੰਦਿਨੀ ਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107394634 107394634] | |- | style='text-align:right'| 1342 | [[:d:Q9047|Q9047]] | [[ਗੌਟਫ਼ਰੀਡ ਲਾਇਬਨਿਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9849392 9849392] | [[ਤਸਵੀਰ:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1343 | [[:d:Q34628|Q34628]] | [[ਗੌਟਹੋਲਡ ਲੈਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9849550 9849550] | [[ਤਸਵੀਰ:Gotthold Ephraim Lessing Kunstsammlung Uni Leipzig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1344 | [[:d:Q16012038|Q16012038]] | [[ਗੌਰੀ ਆਯੂਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21811614 21811614] | |- | style='text-align:right'| 1345 | [[:d:Q3595501|Q3595501]] | [[ਗੌਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49320638 49320638] | |- | style='text-align:right'| 1346 | [[:d:Q38711433|Q38711433]] | [[ਗੌਰੀ ਲੰਕੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/155008172 155008172] | [[ਤਸਵੀਰ:Gauri Lankesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1347 | [[:d:Q5527799|Q5527799]] | [[ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਹੀਰਾਨੰਦ ਓਝਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29709773 29709773] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Gaurishankar Hirachand Ojha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1348 | [[:d:Q5527643|Q5527643]] | [[ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31303541 31303541] | [[ਤਸਵੀਰ:Gauhar Raza.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1349 | [[:d:Q128560|Q128560]] | [[ਗ੍ਰਾਹਮ ਗ੍ਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083415 59083415] | [[ਤਸਵੀਰ:Graham Greene angol író, 1975 Fortepan 84697.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1350 | [[:d:Q3108719|Q3108719]] | [[ਗ੍ਰਿਸੇਲਡਾ ਪੋਲੋਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56679283 56679283] | [[ਤਸਵੀਰ:Pollock 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1351 | [[:d:Q5607638|Q5607638]] | [[ਗ੍ਰੇਟਾ ਗਾਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17393961 17393961] | |- | style='text-align:right'| 1352 | [[:d:Q298152|Q298152]] | [[ਗ੍ਰੇਸ ਅਗੁਇਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7628015 7628015] | [[ਤਸਵੀਰ:Grace Aguilar engraved portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1353 | [[:d:Q19975198|Q19975198]] | [[ਗ੍ਰੇਸ ਗੈਲੈਟਿਨ ਸੇਟਨ ਥੌਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75341292 75341292] | [[ਤਸਵੀਰ:GraceGallatinThompsonSeton1907.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1354 | [[:d:Q24062789|Q24062789]] | [[ਗ੍ਰੇਸ ਜੂਲੀਅਨ ਕਲਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43442355 43442355] | [[ਤਸਵੀਰ:Beauty for ashes (1914) (14761047026) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1355 | [[:d:Q5521015|Q5521015]] | [[ਗੰਗਾਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263141073 263141073]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/57151776778318011574 57151776778318011574]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/875160668378603560004 875160668378603560004] | |- | style='text-align:right'| 1356 | [[:d:Q5521019|Q5521019]] | [[ਗੰਗਾਧਰ ਗੋਪਾਲ ਗਾਡਗਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13113830 13113830] | |- | style='text-align:right'| 1357 | [[:d:Q56159928|Q56159928]] | [[ਗੰਗਾਬਾਈ ਯਾਗਨਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1358 | [[:d:Q31790228|Q31790228]] | [[ਗੰਧਰਵ ਸੇਨ ਕੋਛੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1359 | [[:d:Q369696|Q369696]] | [[ਘਸਾਨ ਕਨਫਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39379118 39379118] | [[ਤਸਵੀਰ:Ghassan Kanafani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1360 | [[:d:Q548323|Q548323]] | [[ਚਜਿਅਮ ਜੂੰਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95161934 95161934] | [[ਤਸਵੀਰ:Trungpa from Khenpo gangshar2 cropped image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1361 | [[:d:Q21666156|Q21666156]] | [[ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੇਹਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1362 | [[:d:Q16591805|Q16591805]] | [[ਚਮਨ ਨਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66480887 66480887] | |- | style='text-align:right'| 1363 | [[:d:Q5069438|Q5069438]] | [[ਚਮਨ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118338057 118338057] | |- | style='text-align:right'| 1364 | [[:d:Q94248|Q94248]] | [[ਚਮਨ ਲਾਲ ਚਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Chaman Lal Chaman (b1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1365 | [[:d:Q20606813|Q20606813]] | [[ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29758239 29758239] | |- | style='text-align:right'| 1366 | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1367 | [[:d:Q125148670|Q125148670]] | [[ਚਰਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1368 | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60474856 60474856] | |- | style='text-align:right'| 1369 | [[:d:Q85950433|Q85950433]] | [[ਚਰਨਜੀਤ ਪੰਨੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1370 | [[:d:Q85951053|Q85951053]] | [[ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1371 | [[:d:Q61058917|Q61058917]] | [[ਚਰਾਗਦੀਨ ਦਾਮਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1372 | [[:d:Q9045|Q9045]] | [[ਚਾਣਕਿਆ|ਚਾਣਕਯ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/280385592 280385592] | [[ਤਸਵੀਰ:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1373 | [[:d:Q61058852|Q61058852]] | [[ਚਾਦਰ ਹੇਠਲਾ ਬੰਦਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1374 | [[:d:Q61059189|Q61059189]] | [[ਚਾਨਣ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1375 | [[:d:Q31790014|Q31790014]] | [[ਚਾਯਾਨਿਕਾ ਸ਼ਾਹ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1376 | [[:d:Q278748|Q278748]] | [[ਚਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19918347 19918347] | [[ਤਸਵੀਰ:Charak (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1377 | [[:d:Q85952503|Q85952503]] | [[ਚਾਰਮਾ ਚਿਤਰਾਵਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Carma Citrawati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1378 | [[:d:Q5686|Q5686]] | [[ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼|ਚਾਰਲਜ਼ ਡਿਕਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88666393 88666393]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/91912703 91912703] | [[ਤਸਵੀਰ:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1379 | [[:d:Q181707|Q181707]] | [[ਚਾਰਲਜ਼ ਫੂਰੀਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9846308 9846308] | [[ਤਸਵੀਰ:Françoise Foliot - Jean Gigoux - Portrait de Charles Fourrier (cropped) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1380 | [[:d:Q46633|Q46633]] | [[ਚਾਰਲਸ ਬੈਬੇਜ|ਚਾਰਲਜ਼ ਬੈਬੇਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4963723 4963723] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Babbage - 1860.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1381 | [[:d:Q1035|Q1035]] | [[ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27063124 27063124] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1382 | [[:d:Q43274|Q43274]] | [[ਚਾਰਲਸ ਤੀਜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84034215 84034215] | [[ਤਸਵੀਰ:King Charles III (July 2023).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1383 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[ਚਾਰਲਸ ਨਿਕੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49331804 49331804] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1384 | [[:d:Q76409|Q76409]] | [[ਚਾਰਲਸ ਬੂਕੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64002815 64002815] | [[ਤਸਵੀਰ:CharlesBukowski-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1385 | [[:d:Q501|Q501]] | [[ਸ਼ਾਰਲ ਬੌਦੇਲੈਰ|ਚਾਰਲਸ ਬੌਡੇਲੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17218730 17218730] | [[ਤਸਵੀਰ:Baudelaire crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1386 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[ਚਾਰਲਸ ਰਿਚੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56615517 56615517] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1387 | [[:d:Q372984|Q372984]] | [[ਚਾਰਲਸ ਲੈਂਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64007908 64007908] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Lamb by Henry Hoppner Meyer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1388 | [[:d:Q722555|Q722555]] | [[ਚਾਰਲਸ ਸਿਮਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22044 22044] | [[ਤਸਵੀਰ:Charles Simić (2015).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1389 | [[:d:Q30121972|Q30121972]] | [[ਚਾਰਲੀ ਕਿਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10158306970506401544 10158306970506401544] | [[ਤਸਵੀਰ:Charlie Kirk (53952923573) (headshot cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1390 | [[:d:Q882|Q882]] | [[ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14767533 14767533] | [[ਤਸਵੀਰ:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1391 | [[:d:Q5084448|Q5084448]] | [[ਚਾਰਲੀ ਜੇਨ ਐਂਡਰਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]]<br/>''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26466367 26466367] | [[ਤਸਵੀਰ:Charlie Jane Anders at Hugo Awards (LAcon V; 84th Worldcon) 2026 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1392 | [[:d:Q2627089|Q2627089]] | [[ਚਿਤਰਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦਿਵਾਕਰੂਣੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/249264469 249264469] | [[ਤਸਵੀਰ:ChitraBanerjeeDivakaruni.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1393 | [[:d:Q5102299|Q5102299]] | [[ਚਿਤਰਾ ਮੁਦਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39635649 39635649] | [[ਤਸਵੀਰ:Chitra Mudgal bharat-s-tiwari-photography-chitra-mudgal April 01, 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1394 | [[:d:Q560182|Q560182]] | [[ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10654890 10654890] | [[ਤਸਵੀਰ:Chittaranjan Das 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1395 | [[:d:Q155845|Q155845]] | [[ਚਿਨੁਆ ਅਚੇਬੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24596756 24596756] | [[ਤਸਵੀਰ:Chinua Achebe, 1966 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1396 | [[:d:Q5101325|Q5101325]] | [[ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਖਾਨੋਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72723110 72723110] | [[ਤਸਵੀਰ:C.T.Khanolkar-Konkani Vishwakosh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1397 | [[:d:Q230141|Q230141]] | [[ਚੀਮਾਮਾਂਡਾ ਆਦੀਚੀਏ|ਚੀਮਾਮਾਨਡਾ ਆਦੀਚੀਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87194517 87194517] | [[ਤਸਵੀਰ:2025-06-16 Chimamanda Ngozi Adichie no Fronteiras do Pensamento 2025 em São Paulo, 013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1398 | [[:d:Q106514904|Q106514904]] | [[ਚੇਜ਼ ਸੁਈ ਵੰਡਰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21167760173713571938 21167760173713571938] | [[ਤਸਵੀਰ:Chase Sui Wonders at BAFTAs 2026 05 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1399 | [[:d:Q46926|Q46926]] | [[ਚੇਤਨ ਭਗਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120693187 120693187] | [[ਤਸਵੀਰ:Chetan Bhagat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1400 | [[:d:Q25624192|Q25624192]] | [[ਚੈਂਚਲ ਸਿੰਘ ਬਾਬਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1401 | [[:d:Q45970|Q45970]] | [[ਚੈਸਲਾ ਮਿਲੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110389400 110389400] | [[ਤਸਵੀਰ:Czeslaw Milosz 3 ap.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1402 | [[:d:Q5683|Q5683]] | [[ਚੌਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100185203 100185203] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1403 | [[:d:Q484292|Q484292]] | [[ਚੰਗੇਜ਼ ਆਇਤਮਾਤੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101796346 101796346] | [[ਤਸਵੀਰ:Chinghiz Aitmatov (2006-02-21).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1404 | [[:d:Q2659595|Q2659595]] | [[ਚੰਡੀਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262674274 262674274] | |- | style='text-align:right'| 1405 | [[:d:Q3633648|Q3633648]] | [[ਚੰਦ ਬਰਦਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prithviraj Raso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1406 | [[:d:Q20606899|Q20606899]] | [[ਚੰਦਨ ਨੇਗੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Chandan Negi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1407 | [[:d:Q24572238|Q24572238]] | [[ਚੰਦਰ ਪਰਕਾਸ਼ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Chander parkash rahi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1408 | [[:d:Q5071305|Q5071305]] | [[ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2620070 2620070] | |- | style='text-align:right'| 1409 | [[:d:Q5071264|Q5071264]] | [[ਚੰਦਰ ਭਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74961321 74961321] | [[ਤਸਵੀਰ:Chandra Bhan Prasad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1410 | [[:d:Q6835571|Q6835571]] | [[ਚੰਦਰ ਭਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1411 | [[:d:Q5071358|Q5071358]] | [[ਚੰਦਰਕਲਾ ਏ. ਹੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311167946 311167946] | |- | style='text-align:right'| 1412 | [[:d:Q12425519|Q12425519]] | [[ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਦੇਵਤਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12711571 12711571] | |- | style='text-align:right'| 1413 | [[:d:Q2733254|Q2733254]] | [[ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸੇਠ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13666002 13666002] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Chandrakant Sheth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1414 | [[:d:Q1059581|Q1059581]] | [[ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ (ਲਿਖਾਰੀ)|ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12715054 12715054] | [[ਤਸਵੀਰ:Chandrakanta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1415 | [[:d:Q5071329|Q5071329]] | [[ਚੰਦਰਧਰ ਸ਼ਰਮਾ ਗੁਲੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17404049 17404049] | |- | style='text-align:right'| 1416 | [[:d:Q3595865|Q3595865]] | [[ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਕੰਬਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12417350 12417350] | [[ਤਸਵੀਰ:CHANDRASEKHAR-B KAMBARA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1417 | [[:d:Q109942548|Q109942548]] | [[ਚੰਦਰਾ ਨਾਇਡੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1418 | [[:d:Q31786312|Q31786312]] | [[ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ 'ਜੇਠੂਵਾਲੀਆ']] | | | |- | style='text-align:right'| 1419 | [[:d:Q61059705|Q61059705]] | [[ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1420 | [[:d:Q31320654|Q31320654]] | [[ਚੰਪਾ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43248838 43248838] | |- | style='text-align:right'| 1421 | [[:d:Q2673|Q2673]] | [[ਚੱਕ ਨੌਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84036229 84036229] | [[ਤਸਵੀਰ:Chuck Norris, The Delta Force 1986 (slight cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1422 | [[:d:Q378404|Q378404]] | [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57485 57485] | [[ਤਸਵੀਰ:C Rajagopalachari 1944.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1423 | [[:d:Q55937302|Q55937302]] | [[ਛਾਇਆ ਦਾਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113846970 113846970] | |- | style='text-align:right'| 1424 | [[:d:Q128460|Q128460]] | [[ਛਾਰਲ ਪੇਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34461426 34461426] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait de Charles Perrault par Charles Le Brun (détail).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1425 | [[:d:Q8065117|Q8065117]] | [[ਜਕਿਰੁੱਦੀਨ ਜਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1426 | [[:d:Q31787358|Q31787358]] | [[ਜਗਜੀਤ ਬਰਾੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1427 | [[:d:Q20165819|Q20165819]] | [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91232115 91232115] | [[ਤਸਵੀਰ:Jagjit Singh Anand-Sohan Singh Bhakna Funeral-21 Dec 1968-Pic by Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1428 | [[:d:Q20606945|Q20606945]] | [[ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1429 | [[:d:Q13156646|Q13156646]] | [[ਜਗਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4995150518487603650006 4995150518487603650006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6274063 6274063] | [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi language writers Dr. Jagtar , (middle), Harvinder (left) and Surjit Judge ( right).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1430 | [[:d:Q65395932|Q65395932]] | [[ਜਗਤਾਰ ਸਾਲਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1431 | [[:d:Q31787018|Q31787018]] | [[ਜਗਤਾਰ ਸੇਖਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1432 | [[:d:Q31791052|Q31791052]] | [[ਜਗਤਾਰ ਸੋਖੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1433 | [[:d:Q20606957|Q20606957]] | [[ਜਗਤਾਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jagtarjeet Singh at Bhai Vir Singh Sahitya Sadan - 17 Feb 2018 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1434 | [[:d:Q3351811|Q3351811]] | [[ਜਗਦਾਨੰਦ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65437579 65437579] | [[ਤਸਵੀਰ:Jagadananda Roy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1435 | [[:d:Q20606971|Q20606971]] | [[ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1436 | [[:d:Q119959326|Q119959326]] | [[ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ|ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Jagdish Kaur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1437 | [[:d:Q6122319|Q6122319]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਗੁਪਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114277873 114277873] | |- | style='text-align:right'| 1438 | [[:d:Q6122090|Q6122090]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50294626 50294626] | |- | style='text-align:right'| 1439 | [[:d:Q314267|Q314267]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/135762266 135762266]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/30320858 30320858] | [[ਤਸਵੀਰ:1920 Jagadish Chandra Bose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1440 | [[:d:Q6122318|Q6122318]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਾਥੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32994445 32994445] | |- | style='text-align:right'| 1441 | [[:d:Q2757406|Q2757406]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ (ਕਵੀ)|ਜਗਦੀਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23676720 23676720] | |- | style='text-align:right'| 1442 | [[:d:Q125148474|Q125148474]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਪਾਪੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1443 | [[:d:Q31789341|Q31789341]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਫਰਿਆਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1444 | [[:d:Q12430724|Q12430724]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਵਿਓਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1445 | [[:d:Q31786316|Q31786316]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਸਚਦੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jagdish Sachdeva.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1446 | [[:d:Q125148614|Q125148614]] | [[ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਵਰਿਆਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1447 | [[:d:Q31785984|Q31785984]] | [[ਜਗਦੇਵ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1448 | [[:d:Q6122122|Q6122122]] | [[ਜਗੰਨਾਥ ਆਜ਼ਾਦ|ਜਗਨਨਾਥ ਆਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116574071 116574071] | [[ਤਸਵੀਰ:Jagan Nath Azad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1449 | [[:d:Q5312450|Q5312450]] | [[ਜਗਨਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305127076 305127076]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4955688 4955688] | [[ਤਸਵੀਰ:Jagannath Prasad Das.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1450 | [[:d:Q6122156|Q6122156]] | [[ਜਗਨਨਾਥ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1451 | [[:d:Q125148501|Q125148501]] | [[ਜਗਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1452 | [[:d:Q61059085|Q61059085]] | [[ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1453 | [[:d:Q29651352|Q29651352]] | [[ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jagwinder Jodha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1454 | [[:d:Q125148461|Q125148461]] | [[ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਤਾਰ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1455 | [[:d:Q20607026|Q20607026]] | [[ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1456 | [[:d:Q6164508|Q6164508]] | [[ਜਟਾਸਿਮਹਾਨੰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1457 | [[:d:Q18110101|Q18110101]] | [[ਜਤਿਨ ਬਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56303530 56303530] | |- | style='text-align:right'| 1458 | [[:d:Q6319456|Q6319456]] | [[ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25985071 25985071] | [[ਤਸਵੀਰ:JyotirindranathTagore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1459 | [[:d:Q26271039|Q26271039]] | [[ਜਤਿੰਦਰ ਪੰਨੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jatinder Pannu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1460 | [[:d:Q20607050|Q20607050]] | [[ਜਤਿੰਦਰ ਹਾਂਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jatinder Haans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1461 | [[:d:Q2035098|Q2035098]] | [[ਜਦੁਨਾਥ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22251438 22251438] | [[ਤਸਵੀਰ:Jadunath Sircar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1462 | [[:d:Q20607063|Q20607063]] | [[ਜਨਕ ਸ਼ਰਮੀਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1463 | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1464 | [[:d:Q4215741|Q4215741]] | [[ਜਨਾਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18574294 18574294] | |- | style='text-align:right'| 1465 | [[:d:Q8337762|Q8337762]] | [[ਜਮੀਲ ਅਹਿਮਦ (ਲੇਖਕ)|ਜਮੀਲ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/179206160 179206160] | |- | style='text-align:right'| 1466 | [[:d:Q125148674|Q125148674]] | [[ਜਮੀਲ ਅਹਿਮਦ ਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1467 | [[:d:Q6147772|Q6147772]] | [[ਜਮੀਲਾ ਗੈਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46904102 46904102] | |- | style='text-align:right'| 1468 | [[:d:Q19667894|Q19667894]] | [[ਜਮੀਲਾ ਨਿਸ਼ਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21789005 21789005] | [[ਤਸਵੀਰ:Jameela Nishat.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1469 | [[:d:Q86006862|Q86006862]] | [[ਜਮੀਲਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1470 | [[:d:Q1121650|Q1121650]] | [[ਜਮੀਲੁੱਦੀਨ ਆਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75292946 75292946] | |- | style='text-align:right'| 1471 | [[:d:Q50183872|Q50183872]] | [[ਜਯਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45652070 45652070] | |- | style='text-align:right'| 1472 | [[:d:Q6167404|Q6167404]] | [[ਜਯਾ ਮਾਧਵਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:JAYA MADHAVAN.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1473 | [[:d:Q28007390|Q28007390]] | [[ਜਯਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਨਾਰੀਵਾਦੀ)|ਜਯਾ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1474 | [[:d:Q6167693|Q6167693]] | [[ਜਯਾਤੀ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67309671 67309671] | [[ਤਸਵੀਰ:Special Event- Industrialization and Productive Employment. New Perspective on the Industrial Policy Debate. (6963522588).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1475 | [[:d:Q25189333|Q25189333]] | [[ਜਯੋਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੱਤਾ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jyotiprakash Dutta 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1476 | [[:d:Q337588|Q337588]] | [[ਜੋਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗਰਵਾਲਾ|ਜਯੋਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25402179 25402179] | [[ਤਸਵੀਰ:Jyoti Prasad Agarwala.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1477 | [[:d:Q179201|Q179201]] | [[ਜਯੰਤ ਨਾਰਲੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39397548 39397548] | [[ਤਸਵੀਰ:Jayant Vishnu Narlikar - Kolkata 2007-03-20 07341.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1478 | [[:d:Q5886890|Q5886890]] | [[ਜਯੰਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79071278 79071278] | [[ਤਸਵੀਰ:Jayanta Mahapatra.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1479 | [[:d:Q20607084|Q20607084]] | [[ਜਰਨੈਲ ਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1480 | [[:d:Q20607097|Q20607097]] | [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1481 | [[:d:Q125148561|Q125148561]] | [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਗਰਚਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1482 | [[:d:Q20607108|Q20607108]] | [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1483 | [[:d:Q103591|Q103591]] | [[ਜਰਮੇਨ ਗਰੀਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12328920 12328920] | [[ਤਸਵੀਰ:Germaine Greer, 28 October 2013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1484 | [[:d:Q6319276|Q6319276]] | [[ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ (ਕਵੀ)|ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75777116 75777116] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Jwalamukhi from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 600 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1485 | [[:d:Q1047|Q1047]] | [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49252619 49252619] | [[ਤਸਵੀਰ:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1486 | [[:d:Q3331076|Q3331076]] | [[ਜਸਟਿਨ ਨੈਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Justin Anthony Knapp (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1487 | [[:d:Q6161389|Q6161389]] | [[ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Bhushan Award to Shri Jasdev Singh at Civil Investiture-II Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 10, 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1488 | [[:d:Q20607132|Q20607132]] | [[ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaspal Mannkhera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1489 | [[:d:Q29639392|Q29639392]] | [[ਜਸਬੀਰ ਮੰਡ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1490 | [[:d:Q20607144|Q20607144]] | [[ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1491 | [[:d:Q20607155|Q20607155]] | [[ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1492 | [[:d:Q31782636|Q31782636]] | [[ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jasbir Bhullar, Punjabi language writer.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1493 | [[:d:Q20607166|Q20607166]] | [[ਜਸਮੇਰ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1494 | [[:d:Q20607174|Q20607174]] | [[ਜਸਵਿੰਦਰ (ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ)|ਜਸਵਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1495 | [[:d:Q20607497|Q20607497]] | [[ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30995395 30995395] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Jaswinder Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1496 | [[:d:Q6164340|Q6164340]] | [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਸੰਘੇੜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/162168597 162168597] | [[ਤਸਵੀਰ:Karen Bradley visits Karma Nirvana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1497 | [[:d:Q125148433|Q125148433]] | [[ਜਸਵੀਰ ਕਲਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1498 | [[:d:Q125148560|Q125148560]] | [[ਜਸਵੀਰ ਮਾਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1499 | [[:d:Q20607188|Q20607188]] | [[ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jasbir Rana, Punjabi story writer, Punjab, India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1500 | [[:d:Q137602038|Q137602038]] | [[ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1501 | [[:d:Q20607201|Q20607201]] | [[ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaswant Zafar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1502 | [[:d:Q20607211|Q20607211]] | [[ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13865967 13865967] | |- | style='text-align:right'| 1503 | [[:d:Q3518489|Q3518489]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ|ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46942918 46942918] | [[ਤਸਵੀਰ:Jaswant Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1504 | [[:d:Q21995164|Q21995164]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਖੋਜੀ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaswantsinghkhoji.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1505 | [[:d:Q4997586|Q4997586]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101162639 101162639] | [[ਤਸਵੀਰ:Jaswant Singh Kanwal at his residence in Dhudike (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1506 | [[:d:Q6164365|Q6164365]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6492837 6492837] | |- | style='text-align:right'| 1507 | [[:d:Q6164367|Q6164367]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11445065 11445065]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/413146462554427771288 413146462554427771288] | |- | style='text-align:right'| 1508 | [[:d:Q20607233|Q20607233]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/13741434 13741434] | |- | style='text-align:right'| 1509 | [[:d:Q31790483|Q31790483]] | [[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੰਤਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1510 | [[:d:Q467310|Q467310]] | [[ਜਹਾਂਆਰਾ ਬੇਗਮ|ਜਹਾਂਰਾ ਬੇਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57711033 57711033] | [[ਤਸਵੀਰ:Princess Jahanara aged 18, British Library, Add Or 3129, f.13v.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1511 | [[:d:Q8064218|Q8064218]] | [[ਜ਼ਫਰ ਅਲੀ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25996229 25996229] | |- | style='text-align:right'| 1512 | [[:d:Q35811|Q35811]] | [[ਜ਼ਰਥ਼ੁਸ਼੍ਤ੍ਰ|ਜ਼ਰਥੁਸ਼ਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/180158790736338852472 180158790736338852472]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66440309 66440309] | [[ਤਸਵੀਰ:Zartosht 30salegee.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1513 | [[:d:Q9364|Q9364]] | [[ਯਾਂ ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ|ਜ਼ਾਂ ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76322562 76322562] | [[ਤਸਵੀਰ:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1514 | [[:d:Q742|Q742]] | [[ਜੀਨ ਰਾਸੀਨ|ਜ਼ਾਂ ਰਾਸੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88809641 88809641] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean Racine - Versailles MV 2926.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1515 | [[:d:Q9397|Q9397]] | [[ਜ਼ਾਓ ਕਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46768804 46768804] | [[ਤਸਵੀਰ:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1516 | [[:d:Q24258797|Q24258797]] | [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਖਾਨ (ਕਾਮੇਡੀਅਨ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Zakir Khan Comedian India.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1517 | [[:d:Q932829|Q932829]] | [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38795411 38795411] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Zakir Naik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1518 | [[:d:Q4935510|Q4935510]] | [[ਜ਼ਾਰਗ਼ੋਨਾ ਅਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1519 | [[:d:Q106882383|Q106882383]] | [[ਜ਼ਾਹਾ ਹਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2019158792840339040004 2019158792840339040004] | [[ਤਸਵੀਰ:Zaha Hassan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1520 | [[:d:Q8064654|Q8064654]] | [[ਜ਼ਾਹਿਦ ਅਬਰੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32277174 32277174] | [[ਤਸਵੀਰ:ZahidAbrol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1521 | [[:d:Q23751013|Q23751013]] | [[ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਜ਼ੈਦੀ|ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਜੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8976639 8976639] | [[ਤਸਵੀਰ:Zahida zaidi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1522 | [[:d:Q8064671|Q8064671]] | [[ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਹਿਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300135908 300135908] | |- | style='text-align:right'| 1523 | [[:d:Q8064678|Q8064678]] | [[ਜ਼ਾਹਿਰ ਰਾਇਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13723946 13723946] | [[ਤਸਵੀਰ:Zahir Raihan (1935–1972).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1524 | [[:d:Q3634006|Q3634006]] | [[ਜ਼ਿਆ ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1525 | [[:d:Q16914140|Q16914140]] | [[ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305934493 305934493] | [[ਤਸਵੀਰ:Zia Haider Rahman 2019, Harvard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1526 | [[:d:Q373830|Q373830]] | [[ਜ਼ਿਗ ਜ਼ਿਗਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/208465037 208465037] | [[ਤਸਵੀਰ:Zig Ziglar at Get Motivated Seminar, Cow Palace 2009-3-24 3.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1527 | [[:d:Q158092|Q158092]] | [[ਜ਼ਿਗਮੁੰਤ ਬਾਓਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51744696 51744696] | [[ਤਸਵੀਰ:Zigmunt Bauman na 20 Forumi vydavciv(Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1528 | [[:d:Q8072324|Q8072324]] | [[ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70860196 70860196] | |- | style='text-align:right'| 1529 | [[:d:Q88271556|Q88271556]] | [[ਜ਼ੀਨਤ ਅਬਦੁੱਲਾ ਚੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1530 | [[:d:Q113807288|Q113807288]] | [[ਜ਼ੀਨਥ ਫੁਟਹਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51404281 51404281] | |- | style='text-align:right'| 1531 | [[:d:Q6765736|Q6765736]] | [[ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਬੁਖਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50647025 50647025] | [[ਤਸਵੀਰ:Z A Bukhari BBC Home Guard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1532 | [[:d:Q140052|Q140052]] | [[ਜ਼ੇਡੀ ਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14951645 14951645] | [[ਤਸਵੀਰ:Zadie Smith NBCC 2011 Shankbone.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1533 | [[:d:Q169346|Q169346]] | [[ਜ਼ੇਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ|ਜ਼ੇਬ-ਅਲ-ਨਿਸਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/286162399 286162399]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/31132651 31132651] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Zeb-un-Nissa Holding a Flower (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1534 | [[:d:Q96741448|Q96741448]] | [[ਜ਼ੈਤੂਨ ਬਾਨੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1535 | [[:d:Q12214935|Q12214935]] | [[ਜ਼ੈਨਬ ਸਲਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33128843 33128843] | [[ਤਸਵੀਰ:Zainab Salbi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1536 | [[:d:Q8068990|Q8068990]] | [[ਜ਼ੈਨਾ ਅਲ ਖ਼ਲੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107566135 107566135] | |- | style='text-align:right'| 1537 | [[:d:Q8073298|Q8073298]] | [[ਜ਼ੋਅ ਨਿਕੋਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Zoe Nicholson ERA Supporter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1538 | [[:d:Q27244503|Q27244503]] | [[ਜ਼ੋਏ ਪਿਲਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308768624 308768624] | |- | style='text-align:right'| 1539 | [[:d:Q61059466|Q61059466]] | [[ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1540 | [[:d:Q113012512|Q113012512]] | [[ਜ਼ੰਜਬੀਲ ਅਸੀਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1541 | [[:d:Q3498015|Q3498015]] | [[ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74920626 74920626] | |- | style='text-align:right'| 1542 | [[:d:Q83321|Q83321]] | [[ਜਾਕੋਮੋ ਕਾਸਾਨੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61543231 61543231] | [[ਤਸਵੀਰ:Casanova ritratto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1543 | [[:d:Q11806|Q11806]] | [[ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95296943 95296943] | [[ਤਸਵੀਰ:John Adams A18236.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1544 | [[:d:Q1337955|Q1337955]] | [[ਜੇ. ਸੀ. ਰੈਨਸਮ|ਜਾਨ ਕਰੋ ਰੈਨਸਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7399505 7399505] | [[ਤਸਵੀਰ:John Crowe Ransom 1941.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1545 | [[:d:Q37577|Q37577]] | [[ਜਾਨ ਕੈਲਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90631825 90631825] | [[ਤਸਵੀਰ:John Calvin Museum Catharijneconvent RMCC s84 cropped.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1546 | [[:d:Q213355|Q213355]] | [[ਜਾਨ ਡਰਾਈਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68937979 68937979] | [[ਤਸਵੀਰ:John Dryden (Richardson, c. 1730s).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1547 | [[:d:Q51114|Q51114]] | [[ਜਾਨ ਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100954749 100954749] | [[ਤਸਵੀਰ:John Ford 1946.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1548 | [[:d:Q3632356|Q3632356]] | [[ਜਾਨ ਬੋਰਥਵਿਕ ਗਿਲਕਰਿਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76306129 76306129] | [[ਤਸਵੀਰ:John Borthwick Gilchrist, cropped from UCL portrait by Blanconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1549 | [[:d:Q9353|Q9353]] | [[ਜਾਨ ਲੌਕ|ਜਾਨ ਲਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34459614 34459614] | [[ਤਸਵੀਰ:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1550 | [[:d:Q1203|Q1203]] | [[ਜਾਨ ਲੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/196844 196844] | [[ਤਸਵੀਰ:John Lennon, 1974 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1551 | [[:d:Q50020|Q50020]] | [[ਜਾਨ ਸਟੁਅਰਟ ਮਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100189299 100189299] | [[ਤਸਵੀਰ:John Stuart Mill by London Stereoscopic Company, c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1552 | [[:d:Q445392|Q445392]] | [[ਜਾਨ ਸ਼ੇਰਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3322134 3322134] | [[ਤਸਵੀਰ:John-Sherman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1553 | [[:d:Q6150706|Q6150706]] | [[ਜਾਨਕੀ ਦੇਵੀ ਬਜਾਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1554 | [[:d:Q6150860|Q6150860]] | [[ਜਾਨਬਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35848222 35848222] | |- | style='text-align:right'| 1555 | [[:d:Q234356|Q234356]] | [[ਜਾਨੈਲ ਮੋਨੇ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/31757465 31757465] | [[ਤਸਵੀਰ:Janelle Monae Paris Fashion Week Autumn Winter 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1556 | [[:d:Q316556|Q316556]] | [[ਜਾਨੋਸ ਅਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95251869 95251869] | [[ਤਸਵੀਰ:Barabas-arany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1557 | [[:d:Q12428717|Q12428717]] | [[ਜਾਬਿਰ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76732612 76732612] | |- | style='text-align:right'| 1558 | [[:d:Q312458|Q312458]] | [[ਜਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90042997 90042997] | [[ਤਸਵੀਰ:Jami, holding an astrolabe (portrait). By Behzâd, from the Romance of Alexander by Nezâmî. Manuscript of the Khamseh of the emir 'Alî Fârsî Barlas, Herat 1494-1495; British Library, Or. 6810, f 225 v.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1559 | [[:d:Q2095378|Q2095378]] | [[ਜਾਰਜ ਗਰੀਅਰਸਨ|ਜਾਰਜ ਅਬਰਾਹਮ ਗਰੀਅਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71437040 71437040] | [[ਤਸਵੀਰ:George A Grierson NPGx78693.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1560 | [[:d:Q184440|Q184440]] | [[ਜਾਰਜ ਅਮਾਡੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108732513 108732513] | [[ਤਸਵੀਰ:Jorge Amado, gtfy.00010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1561 | [[:d:Q131333|Q131333]] | [[ਜਾਰਜ ਐਲੀਅਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89000553 89000553] | [[ਤਸਵੀਰ:George Eliot, por François D'Albert Durade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1562 | [[:d:Q217771|Q217771]] | [[ਜਾਰਜ ਗੁਰਜੀਏਫ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100230711 100230711]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/122368978 122368978] | [[ਤਸਵੀਰ:Georges Gurdjieff.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1563 | [[:d:Q23844|Q23844]] | [[ਜਾਰਜ ਕਲੂਨੀ|ਜਾਰਜ ਤੀਮੋਥੀ ਕਲੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14928451 14928451] | [[ਤਸਵੀਰ:George Clooney Jay Kelly-19 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1564 | [[:d:Q310439|Q310439]] | [[ਜਾਰਜ ਫੌਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106965214 106965214] | [[ਤਸਵੀਰ:George Fox.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1565 | [[:d:Q156058|Q156058]] | [[ਜਾਰਜ ਫ੍ਰਾਸਟ ਕੇਨੰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66477608 66477608] | [[ਤਸਵੀਰ:George F. Kennan 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1566 | [[:d:Q82049|Q82049]] | [[ਜਾਰਜ ਬਰਕਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100192823 100192823] | [[ਤਸਵੀਰ:George Berkeley by Jonh Smibert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1567 | [[:d:Q181677|Q181677]] | [[ਜਾਰਜ ਰ. ਰ. ਮਾਰਟਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98636170 98636170] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photoshoot at Worldcon 75, Helsinki, before the Hugo Awards – George R. R. Martin (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1568 | [[:d:Q909|Q909]] | [[ਹੋਰਹੇ ਲੂਈਸ ਬੋਰਹੇਸ|ਜਾਰਜ ਲੁਇਸ ਬੋਰਜੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88919448 88919448] | [[ਤਸਵੀਰ:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1569 | [[:d:Q38222|Q38222]] | [[ਜਾਰਜ ਲੂਕਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16738168 16738168] | [[ਤਸਵੀਰ:George Lucas 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1570 | [[:d:Q23|Q23]] | [[ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31432428 31432428] | [[ਤਸਵੀਰ:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1571 | [[:d:Q9235|Q9235]] | [[ਗਿਓਕ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਹੇਗਲ|ਜਾਰਜ ਵਿਲਹੇਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹੀਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89774942 89774942] | [[ਤਸਵੀਰ:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1572 | [[:d:Q1251926|Q1251926]] | [[ਜੌਰਜ ਸੌਂਡਰਜ਼|ਜਾਰਜ ਸਾਂਡਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49395618 49395618] | [[ਤਸਵੀਰ:George Saunders in 2024 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1573 | [[:d:Q240575|Q240575]] | [[ਜਾਰਡਨ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106602914 106602914] | [[ਤਸਵੀਰ:Queen Noor Jordan 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1574 | [[:d:Q102483|Q102483]] | [[ਜਾਰੋਸਲਾਫ਼ ਸਾਈਫਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12317734 12317734] | [[ਤਸਵੀਰ:Jaroslav Seifert 1981 foto Hana Hamplová.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1575 | [[:d:Q2319562|Q2319562]] | [[ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65140381 65140381] | [[ਤਸਵੀਰ:Javed Akhtar at Jaipur Literature Festival 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1576 | [[:d:Q125148426|Q125148426]] | [[ਜਾਵੇਦ ਬੂਟਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1577 | [[:d:Q6165333|Q6165333]] | [[ਜਾਵੇਦ ਸਿੱਦੀਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165691212 165691212] | |- | style='text-align:right'| 1578 | [[:d:Q31788126|Q31788126]] | [[ਜਾਹਨ ਕੀਟਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1579 | [[:d:Q82248|Q82248]] | [[ਜਾਹਨ ਗਾਲਜ਼ਵਰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61561917 61561917] | [[ਤਸਵੀਰ:John Galsworthy 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1580 | [[:d:Q310800|Q310800]] | [[ਜਾਹਨ ਰੀਡ (ਪੱਤਰਕਾਰ)|ਜਾਹਨ ਰੀਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68971815 68971815] | [[ਤਸਵੀਰ:Johnreed1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1581 | [[:d:Q39212|Q39212]] | [[ਜੌਨ ਸਟਾਈਨਬੈੱਕ|ਜਾਹਨ ਸਟੇਨਬੈਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96992551 96992551] | [[ਤਸਵੀਰ:John Steinbeck 1939 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1582 | [[:d:Q15071574|Q15071574]] | [[ਜਾਹਨਵੀ ਬੜੂਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33941825 33941825] | |- | style='text-align:right'| 1583 | [[:d:Q3358688|Q3358688]] | [[ਜਾਹੋਨੋਟਿਨ ਉਵੈਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/209063271 209063271] | |- | style='text-align:right'| 1584 | [[:d:Q128027|Q128027]] | [[ਜਿਓਰਜਿਓ ਵਾਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46768219 46768219] | [[ਤਸਵੀਰ:Zucchi, Jacopo - Vasari, Giorgio - Uffizi ICCD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1585 | [[:d:Q1402|Q1402]] | [[ਜਿਓਵਾਨੀ ਬੋਕਾਸੀਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64002165 64002165] | [[ਤਸਵੀਰ:Boccaccio by Morghen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1586 | [[:d:Q81187|Q81187]] | [[ਜਿਗਰ ਮੋਰਾਦਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7633442 7633442] | [[ਤਸਵੀਰ:Jigar Moradabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1587 | [[:d:Q6202033|Q6202033]] | [[ਜਿਨਸੇਨਾ II]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89814122 89814122] | [[ਤਸਵੀਰ:Digambar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1588 | [[:d:Q161363|Q161363]] | [[ਜਿਬਗਨਿਉ ਹਰਬਰਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73863844 73863844] | [[ਤਸਵੀਰ:Zbigniew Herbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1589 | [[:d:Q468312|Q468312]] | [[ਜਿਮ ਕੋਰਬੈੱਟ|ਜਿਮ ਕਾਰਬੇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61655471 61655471] | [[ਤਸਵੀਰ:Jim Corbett, c. 1907.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1590 | [[:d:Q20607242|Q20607242]] | [[ਜਿੰਦਰ (ਲੇਖਕ)|ਜਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਜਿੰਦਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1591 | [[:d:Q23685|Q23685]] | [[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/247888433 247888433] | [[ਤਸਵੀਰ:JimmyCarterPortrait2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1592 | [[:d:Q75746|Q75746]] | [[ਜੀ ਏ ਕੁਲਕਰਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/264551947 264551947] | [[ਤਸਵੀਰ:G A Kulkarni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1593 | [[:d:Q5512449|Q5512449]] | [[ਜੀ ਐਸ ਅਮੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39389692 39389692] | |- | style='text-align:right'| 1594 | [[:d:Q5512471|Q5512471]] | [[ਜੀ ਐਸ ਸ਼ਿਵਰੁਦਰੱਪਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35787067 35787067] | |- | style='text-align:right'| 1595 | [[:d:Q5620271|Q5620271]] | [[ਜੀ ਜੋਸ਼ੁਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75190723 75190723] | |- | style='text-align:right'| 1596 | [[:d:Q5512307|Q5512307]] | [[ਜੀ. ਕਮਲੱਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38508490 38508490] | |- | style='text-align:right'| 1597 | [[:d:Q31789251|Q31789251]] | [[ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1598 | [[:d:Q6172996|Q6172996]] | [[ਜੀਤ ਤਈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33586231 33586231] | [[ਤਸਵੀਰ:Jeet Thayil performing at Goobe's Book Republic, Bangalore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1599 | [[:d:Q20607252|Q20607252]] | [[ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93808291 93808291] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Jit Singh Sital.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1600 | [[:d:Q19710069|Q19710069]] | [[ਜੀਨ ਅਰਾਸਨਾਇਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60721471 60721471] | |- | style='text-align:right'| 1601 | [[:d:Q15615106|Q15615106]] | [[ਜੀਨ ਐਡਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58029650 58029650] | |- | style='text-align:right'| 1602 | [[:d:Q83158|Q83158]] | [[ਜੀਨ ਕੌਕਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12306661 12306661] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean Cocteau b Meurisse 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1603 | [[:d:Q23842|Q23842]] | [[ਜੀਨ ਗੈਬਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59091290 59091290] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean Gabin 1958.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1604 | [[:d:Q168359|Q168359]] | [[ਜੀਨ ਮਾਰੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2473919 2473919] | [[ਤਸਵੀਰ:Flickr - …trialsanderrors - Jean Marais by Carl Van Vechten, 1949.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1605 | [[:d:Q191966|Q191966]] | [[ਜੀਨ ਵਾਇਲਡਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120670682 120670682] | [[ਤਸਵੀਰ:Gene Wilder 1970.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1606 | [[:d:Q85109580|Q85109580]] | [[ਜੀਨ ਸਈਦ ਮਕਦੀਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45864182 45864182] | |- | style='text-align:right'| 1607 | [[:d:Q12091|Q12091]] | [[ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37053483 37053483] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Dunant-young.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1608 | [[:d:Q3116411|Q3116411]] | [[ਜੀਬਨਾਨੰਦ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51773149 51773149] | [[ਤਸਵੀਰ:Jibanananda Das (1899–1954).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1609 | [[:d:Q184226|Q184226]] | [[ਜ਼ਿਲ ਦੇਲੂਜ਼|ਜੀਲ ਦੇਲਿਊਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22140703 22140703] | [[ਤਸਵੀਰ:AVT Gilles-Deleuze 6342.webp|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1610 | [[:d:Q18808520|Q18808520]] | [[ਜੀਲਾਨੀ ਬਾਨੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6375541 6375541] | [[ਤਸਵੀਰ:Jilani Bano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1611 | [[:d:Q61058974|Q61058974]] | [[ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1612 | [[:d:Q47739|Q47739]] | [[ਜੁਆਂਗਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100166339 100166339]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315943244 315943244]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9877151778245518130005 9877151778245518130005] | [[ਤਸਵੀਰ:Zhuangzi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1613 | [[:d:Q383772|Q383772]] | [[ਜੁਰਗਾ ਇਵਾਨਾਉਸਕੇਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12616035 12616035] | [[ਤਸਵੀਰ:Jurga ivanauskaitė 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1614 | [[:d:Q13371954|Q13371954]] | [[ਜੁਲ ਮਾਰੋਹ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/144783463 144783463] | |- | style='text-align:right'| 1615 | [[:d:Q17315701|Q17315701]] | [[ਜੁਲਫ਼ੀਆ ਅਤੋਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1616 | [[:d:Q228812|Q228812]] | [[ਜੁਲਫ਼ੀਆ ਖ਼ਾਨਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77735456 77735456] | |- | style='text-align:right'| 1617 | [[:d:Q539|Q539]] | [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਗਾਰੀਬਾਲਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100192194 100192194] | [[ਤਸਵੀਰ:Giuseppe Garibaldi 1861.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1618 | [[:d:Q187336|Q187336]] | [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਮਾਤਸੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2498020 2498020] | [[ਤਸਵੀਰ:Giuseppe Mazzini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1619 | [[:d:Q7317|Q7317]] | [[ਜੂਜੈਪੇ ਵੇਅਰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22329110 22329110] | [[ਤਸਵੀਰ:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1620 | [[:d:Q19757519|Q19757519]] | [[ਜੂਡਿਥ ਫਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34633492 34633492] | |- | style='text-align:right'| 1621 | [[:d:Q219368|Q219368]] | [[ਜੂਡਿਥ ਬਟਲਰ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/98486723 98486723] | [[ਤਸਵੀਰ:Judith Butler al CCCB 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1622 | [[:d:Q42846898|Q42846898]] | [[ਜੂਨ ਜੌਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38309646 38309646] | |- | style='text-align:right'| 1623 | [[:d:Q402664|Q402664]] | [[ਜੂਨੋ ਦਿਆਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79142980 79142980] | [[ਤਸਵੀਰ:Junot Díaz (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1624 | [[:d:Q42211740|Q42211740]] | [[ਜੂਪਕਾ ਸੁਭਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Joopaka Subhadra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1625 | [[:d:Q379699|Q379699]] | [[ਜੂਲ ਗੇਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/230285656 230285656] | [[ਤਸਵੀਰ:Jules Guesde.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1626 | [[:d:Q81082|Q81082]] | [[ਜੂਲਜ਼ ਔਨਰੀ ਪੋਇਨਕਰੇ|ਜੂਲਜ਼ ਅੌਨਰੀ ਪੋੲਿਨਕਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51694558 51694558] | [[ਤਸਵੀਰ:Henri Poincaré-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1627 | [[:d:Q161819|Q161819]] | [[ਜੂਲੀ ਐਂਡਰਿਊਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121850122 121850122]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/90664199 90664199] | [[ਤਸਵੀਰ:Julie Andrews Park Hyatt, Sydney, Australia 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1628 | [[:d:Q932444|Q932444]] | [[ਜੂਲੀ ਬੋਵਾਸੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/183149066342265600068 183149066342265600068] | [[ਤਸਵੀਰ:Julie Bavasso 1956.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1629 | [[:d:Q228747|Q228747]] | [[ਜੂਲੀ ਵਾਲਟਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14978046 14978046] | [[ਤਸਵੀਰ:Julie Walters at the Paddington Premiere.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1630 | [[:d:Q6308878|Q6308878]] | [[ਜੂਲੀਅਟ ਜੈਕੀਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/131145003302761301687 131145003302761301687] | [[ਤਸਵੀਰ:Juliet Jacques (May 2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1631 | [[:d:Q360|Q360]] | [[ਜੂਲੀਅਨ ਅਸਾਂਙ਼|ਜੂਲੀਅਨ ਅਸਾਂਜੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/168093721 168093721] | [[ਤਸਵੀਰ:Julian Assange at 2025 Cannes The Six Billion Dollar Man Photocall (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1632 | [[:d:Q295431|Q295431]] | [[ਜੂਲੀਅਨ ਬਾਰਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51710796 51710796] | [[ਤਸਵੀਰ:Julian Barnes in 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1633 | [[:d:Q20684295|Q20684295]] | [[ਜੂਲੀਅਸ ਕੱਗਵਾ]] | ''[[:d:Q121307094|intersex man]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Hillary Rodham Clinton with 2011 Human Rights Defender Award recipients (cropped) - Julius Kaggwa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1634 | [[:d:Q142059|Q142059]] | [[ਜੁਲੀਅਸ ਫਿਊਚਕ|ਜੂਲੀਅਸ ਫੂਚੀਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27873545 27873545] | [[ਤਸਵੀਰ:Julius Fučík 2.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1635 | [[:d:Q1048|Q1048]] | [[ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/286265178 286265178]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3886159477573127990003 3886159477573127990003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/96230682 96230682] | [[ਤਸਵੀਰ:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1636 | [[:d:Q450243|Q450243]] | [[ਜੂਲੀਆ ਅਲਵਰੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79102742 79102742] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Alvarez 3240030.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1637 | [[:d:Q432945|Q432945]] | [[ਜੂਲੀਆ ਕਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85409446 85409446] | [[ਤਸਵੀਰ:Bokmässan 2025 – 237.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1638 | [[:d:Q159876|Q159876]] | [[ਜੂਲੀਆ ਕ੍ਰਿਸਤੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108172648 108172648] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Kristeva à Paris en 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1639 | [[:d:Q214477|Q214477]] | [[ਜੂਲੀਆ ਚਾਇਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65286075 65286075] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Child portrait by ©Lynn Gilbert, 1978.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1640 | [[:d:Q520109|Q520109]] | [[ਜੂਲੀਆ ਬਟਰਫਲਾਈ ਹਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79463315 79463315] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Butterfly Hill, 2006.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1641 | [[:d:Q441786|Q441786]] | [[ਜੂਲੀਆ ਬਾਲਬਿਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34843877 34843877] | |- | style='text-align:right'| 1642 | [[:d:Q230120|Q230120]] | [[ਜੂਲੀਆ ਮਾਰਗਰੇਟ ਕੈਮਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61616074 61616074] | [[ਤਸਵੀਰ:Julia Margaret Cameron MET DP114480 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1643 | [[:d:Q3191192|Q3191192]] | [[ਜੂਲੀਆ ਲੋਪਜ਼ ਡ ਅਲਮੇਡਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50016 50016] | [[ਤਸਵੀਰ:Júlia Lopes de Almeida, sem data.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1644 | [[:d:Q105755843|Q105755843]] | [[ਜੂਲੀਆ ਸਕਾਟ ਵਰੋਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43395737 43395737] | [[ਤਸਵੀਰ:JuliaScottVrooman1924.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1645 | [[:d:Q7765045|Q7765045]] | [[ਜੂਲੀਆ ਸੇਰਾਨੋ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/73299133 73299133] | [[ਤਸਵੀਰ:SquareSerano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1646 | [[:d:Q80405|Q80405]] | [[ਜੂਲੀਆਨ ਮੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117361625 117361625] | [[ਤਸਵੀਰ:Julianne Moore 66ème Festival de Venise (Mostra) color crop.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1647 | [[:d:Q174210|Q174210]] | [[ਜੂਲੀਓ ਕੋਰਟਾਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12306822 12306822] | [[ਤਸਵੀਰ:Cortázar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1648 | [[:d:Q892|Q892]] | [[ਜੇ ਆਰ ਆਰ ਟੋਲਕੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95218067 95218067] | [[ਤਸਵੀਰ:J. R. R. Tolkien, ca. 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1649 | [[:d:Q43293|Q43293]] | [[ਜੇ ਐਮ ਕੋਇਟਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101839018 101839018] | [[ਤਸਵੀਰ:J.M. Coetzee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1650 | [[:d:Q42037|Q42037]] | [[ਜੇ ਐਮ ਜੀ ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101808164 101808164] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1651 | [[:d:Q23761378|Q23761378]] | [[ਜੇ ਐੱਸ ਗਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4990146 4990146] | [[ਤਸਵੀਰ:JS Grewal 1998 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1652 | [[:d:Q79904|Q79904]] | [[ਜੇ ਡੀ ਸੇਲਿੰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17092 17092] | [[ਤਸਵੀਰ:J. D. Salinger (Catcher in the Rye portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1653 | [[:d:Q34660|Q34660]] | [[ਜੇ. ਕੇ. ਰੋਲਿੰਗ|ਜੇ. ਕੇ. ਰਾਓਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116796842 116796842]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305102743 305102743] | [[ਤਸਵੀਰ:J. K. Rowling 2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1654 | [[:d:Q17142161|Q17142161]] | [[ਜੇ. ਵੀ. ਮਨੀਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1655 | [[:d:Q28935729|Q28935729]] | [[ਜੇ. ਡੀ. ਵੈਨਸ|ਜੇ.ਡੀ. ਵੈਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/227145970112932251004 227145970112932251004] | [[ਤਸਵੀਰ:March 2026 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1656 | [[:d:Q159577|Q159577]] | [[ਜੇਟ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85554789 85554789] | [[ਤਸਵੀਰ:Jet Li cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1657 | [[:d:Q337614|Q337614]] | [[ਜੇਟਨ ਕੈਲਮੇਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/170378838 170378838] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof dr jeton kelmendi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1658 | [[:d:Q16841387|Q16841387]] | [[ਜੇਦੀਯਾਹ ਬਿਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2152259492416980079 2152259492416980079] | [[ਤਸਵੀਰ:Jedediah Bila (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1659 | [[:d:Q4991062|Q4991062]] | [[ਜੇਨ ਅਮੁੰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/268362874 268362874] | |- | style='text-align:right'| 1660 | [[:d:Q36322|Q36322]] | [[ਜੇਨ ਆਸਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102333412 102333412] | [[ਤਸਵੀਰ:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1661 | [[:d:Q180989|Q180989]] | [[ਜੇਨ ਐਡਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12382490 12382490] | [[ਤਸਵੀਰ:ADDAMS, JANE 21664v (cropped2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1662 | [[:d:Q437675|Q437675]] | [[ਜੇਨ ਐਲਨ ਹੈਰੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61663489 61663489] | [[ਤਸਵੀਰ:Jane Ellen Harrison 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1663 | [[:d:Q272303|Q272303]] | [[ਜੇਨ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62353251 62353251]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7575152744545127850003 7575152744545127850003] | [[ਤਸਵੀਰ:Ladywilde.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1664 | [[:d:Q6152955|Q6152955]] | [[ਜੇਨ ਵਿਜ਼ਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72773816 72773816] | |- | style='text-align:right'| 1665 | [[:d:Q3161903|Q3161903]] | [[ਜੇਨ ਵੈਸਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27948680 27948680]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/308765311 308765311] | |- | style='text-align:right'| 1666 | [[:d:Q6153507|Q6153507]] | [[ਜੇਨਟ ਮੋਕ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/305445707 305445707] | [[ਤਸਵੀਰ:Janet Mock Head Shot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1667 | [[:d:Q21738166|Q21738166]] | [[ਜੇਨਾ ਓਰਟੇਗਾ|ਜੇਨਾ ਮੈਰੀ ਓਰਟੇਗਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62147663065460551851 62147663065460551851] | [[ਤਸਵੀਰ:Jenna Ortega at the 2026 Sundance Film Festival (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1668 | [[:d:Q124527|Q124527]] | [[ਜੇਮਜ ਥਰਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22149445 22149445] | [[ਤਸਵੀਰ:James Thurber NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1669 | [[:d:Q273210|Q273210]] | [[ਜੇਮਜ ਬਾਲਡਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97644708 97644708] | [[ਤਸਵੀਰ:James Baldwin 37 Allan Warren (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1670 | [[:d:Q11813|Q11813]] | [[ਜੇਮਸ ਮੈਡੀਸਨ|ਜੇਮਜ ਮੈਡੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59096754 59096754] | [[ਤਸਵੀਰ:James Madison.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1671 | [[:d:Q34597|Q34597]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਅਬਰਾਹਮ ਗਾਰਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76703391 76703391] | [[ਤਸਵੀਰ:James Abram Garfield, photo portrait seated.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1672 | [[:d:Q94041|Q94041]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਕੈਗਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37101190 37101190] | [[ਤਸਵੀਰ:James cagney promo photo (cropped, centered).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1673 | [[:d:Q151936|Q151936]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਜਾਰਜ ਫਰੇਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31996454 31996454] | [[ਤਸਵੀਰ:JamesGeorgeFrazer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1674 | [[:d:Q6882|Q6882]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਜੋਆਇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44300643 44300643] | [[ਤਸਵੀਰ:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1675 | [[:d:Q306403|Q306403]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਫ੍ਰੈਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85674291 85674291] | [[ਤਸਵੀਰ:James Franco 4, 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1676 | [[:d:Q271666|Q271666]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਮਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49286530 49286530] | [[ਤਸਵੀਰ:James Mill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1677 | [[:d:Q11815|Q11815]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਮੋਨਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20476583 20476583] | [[ਤਸਵੀਰ:James Monroe by Gilbert Stuart c1817.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1678 | [[:d:Q449670|Q449670]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਰਸਲ ਲੋਅਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29549920 29549920] | [[ਤਸਵੀਰ:James Russell Lowell, Brady-Handy Photograph Collection.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1679 | [[:d:Q707469|Q707469]] | [[ਜੇਮਜ਼ ਰੈਡਫ਼ੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100201236 100201236] | |- | style='text-align:right'| 1680 | [[:d:Q42574|Q42574]] | [[ਜੇਮਸ ਕੈਮਰੂਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106079065 106079065] | [[ਤਸਵੀਰ:James Cameron at 53rd Saturn Awards 2026-01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1681 | [[:d:Q83333|Q83333]] | [[ਜੇਮਸ ਵਾਟਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90069089 90069089] | [[ਤਸਵੀਰ:James D. Watson LCCN2007680359.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1682 | [[:d:Q102462|Q102462]] | [[ਜੇਮਸ ਸਟੀਵਰਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116340765 116340765] | [[ਤਸਵੀਰ:Annex - Stewart, James (Call Northside 777) 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1683 | [[:d:Q6176465|Q6176465]] | [[ਜੇਹਾਨਜ਼ੇਬ ਅਜ਼ੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1684 | [[:d:Q31789668|Q31789668]] | [[ਜੈ ਨਿੰਬਕਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1685 | [[:d:Q23304267|Q23304267]] | [[ਜੈ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaaaai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1686 | [[:d:Q41635679|Q41635679]] | [[ਜੈ ਹਲਮੇ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/4993160425272268320000 4993160425272268320000] | [[ਤਸਵੀਰ:Jay Hulme.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1687 | [[:d:Q6167564|Q6167564]] | [[ਜੈਅੰਤ ਕੈਕਿਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40975121 40975121] | [[ਤਸਵੀਰ:Jayanth Kaikini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1688 | [[:d:Q6167567|Q6167567]] | [[ਜੈਅੰਤ ਪਰਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70715170 70715170] | [[ਤਸਵੀਰ:Jayant Parmar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1689 | [[:d:Q21064533|Q21064533]] | [[ਜੈਅੰਤੀ ਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45902006 45902006] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Jayanti Naik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1690 | [[:d:Q391562|Q391562]] | [[ਜੈਕ ਗੋਲਡਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300452260 300452260] | [[ਤਸਵੀਰ:Official portrait of Lord Goldsmith of Richmond Park crop 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1691 | [[:d:Q354723|Q354723]] | [[ਜੈਕ ਨਿਕੋਲਸ (ਕਾਰਕੁੰਨ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79314874 79314874] | |- | style='text-align:right'| 1692 | [[:d:Q39792|Q39792]] | [[ਜੈਕ ਨਿਕੋਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84036201 84036201] | [[ਤਸਵੀਰ:Jack Nicholson 2001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1693 | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1878155566455313380007 1878155566455313380007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/46764200 46764200] | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1694 | [[:d:Q47542153|Q47542153]] | [[ਜੈਕਲੀਨ ਬਿਸ਼ਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36329492 36329492] | |- | style='text-align:right'| 1695 | [[:d:Q1356852|Q1356852]] | [[ਜੈਕਸ ਰੌਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49230970 49230970] | [[ਤਸਵੀਰ:Jacques Roumain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1696 | [[:d:Q106712458|Q106712458]] | [[ਜੈਕਸਨ ਬਰਡ (ਲੇਖਕ)]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/25156131057958312795 25156131057958312795] | |- | style='text-align:right'| 1697 | [[:d:Q2189323|Q2189323]] | [[ਜੈਕੀ ਮਾਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1698 | [[:d:Q13112196|Q13112196]] | [[ਜੈਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11980192 11980192] | [[ਤਸਵੀਰ:J Devika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1699 | [[:d:Q28951290|Q28951290]] | [[ਜੈਤੇਗ ਸਿੰਘ ਅਨੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jaiteg Singh Anant.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1700 | [[:d:Q4160372|Q4160372]] | [[ਜੈਨੀ ਜੋਸਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113868591 113868591] | |- | style='text-align:right'| 1701 | [[:d:Q98109306|Q98109306]] | [[ਜੈਨੀ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305080475 305080475] | [[ਤਸਵੀਰ:Jenny Bhatt Headshot 2026.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1702 | [[:d:Q17062635|Q17062635]] | [[ਜੈਨੀ ਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21550518 21550518] | [[ਤਸਵੀਰ:Jenny Han at BookCon - 2019 (26746) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1703 | [[:d:Q6178317|Q6178317]] | [[ਜੈਨੀਫਰ ਫਿੰਨਏ ਬੋਏਲਨ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/42513925 42513925] | [[ਤਸਵੀਰ:Jennifer Finney Boylan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1704 | [[:d:Q16211348|Q16211348]] | [[ਜੈਨੀਫਰ ਵੋਂਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45158306849106400136 45158306849106400136] | [[ਤਸਵੀਰ:Jennifer Wong at Ed Book Fest 26 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1705 | [[:d:Q297409|Q297409]] | [[ਜੈਨੀਸ ਰਿਤਸੋਸ|ਜੈਨੀਸ ਰਿਸਤੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116860933 116860933] | |- | style='text-align:right'| 1706 | [[:d:Q6124055|Q6124055]] | [[ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22167314 22167314] | |- | style='text-align:right'| 1707 | [[:d:Q4355531|Q4355531]] | [[ਜੈਨੇਟ ਅਫਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29675054 29675054] | |- | style='text-align:right'| 1708 | [[:d:Q6153127|Q6153127]] | [[ਜੈਨੇਟ ਆਲਫਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30770668 30770668] | |- | style='text-align:right'| 1709 | [[:d:Q131324|Q131324]] | [[ਜੈਨੇਟ ਜੈਕਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85428882 85428882] | [[ਤਸਵੀਰ:JanetJacksonUnbreakableTourSanFran2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1710 | [[:d:Q17388457|Q17388457]] | [[ਜੈਨੇਟ ਹੋਮਜ਼ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19729804 19729804] | [[ਤਸਵੀਰ:Janet Holmes ONZM (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1711 | [[:d:Q313489|Q313489]] | [[ਜੈਫਰੀ ਆਰਚਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110249804 110249804] | [[ਤਸਵੀਰ:Jeffrey Archer (2024).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1712 | [[:d:Q357108|Q357108]] | [[ਜੈਫਰੀ ਯੁਜੈਨੀਡੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37015518 37015518] | [[ਤਸਵੀਰ:Eugenides, Jeffrey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1713 | [[:d:Q20607274|Q20607274]] | [[ਜੈਮਲ ਪੱਡਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1714 | [[:d:Q6147867|Q6147867]] | [[ਜੈਮੀਸਨ ਗ੍ਰੀਨ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/78173970 78173970] | [[ਤਸਵੀਰ:Jamison Green on Institute for Sexual & Gender Health.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1715 | [[:d:Q60887|Q60887]] | [[ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59078842 59078842] | [[ਤਸਵੀਰ:Jeremy Bentham by Henry William Pickersgill detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1716 | [[:d:Q6184253|Q6184253]] | [[ਜੈਰੀ ਪਿੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56162703 56162703] | [[ਤਸਵੀਰ:Jerry Pinto at KLF-2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1717 | [[:d:Q67019082|Q67019082]] | [[ਜੈਰੀ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jarry Lee Oscar Blandi 2020.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1718 | [[:d:Q23762525|Q23762525]] | [[ਜੈਸਮੀਨ ਆਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1719 | [[:d:Q1688285|Q1688285]] | [[ਜੈਸੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60717260 60717260] | [[ਤਸਵੀਰ:Jessie Street, 1910 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1720 | [[:d:Q6279|Q6279]] | [[ਜੋ ਬਾਈਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55438660 55438660] | [[ਤਸਵੀਰ:Joe Biden presidential portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1721 | [[:d:Q12982991|Q12982991]] | [[ਜੋਅ ਡੀ ਕਰੂਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44024462 44024462] | [[ਤਸਵੀਰ:Joe DCruz at Chennai Book fair, 2014.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1722 | [[:d:Q6298382|Q6298382]] | [[ਜੋਆਓ ਸਿਲਵਰਿਓ ਟ੍ਰੇਵਿਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64025607 64025607] | [[ਤਸਵੀਰ:João Silvério Trevisan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1723 | [[:d:Q27062987|Q27062987]] | [[ਜੋਆਨ ਬ੍ਰੇਇਬਾਰਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1724 | [[:d:Q6205694|Q6205694]] | [[ਜੋਆਨੀ ਬਲੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94301000 94301000] | |- | style='text-align:right'| 1725 | [[:d:Q762223|Q762223]] | [[ਜੋਇਸ ਕਿਲਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59351965 59351965] | [[ਤਸਵੀਰ:Kilmer 1908 columbia yearbook picture.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1726 | [[:d:Q51858333|Q51858333]] | [[ਜੋਏ ਓ'ਕੋਨਲ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 1727 | [[:d:Q20607286|Q20607286]] | [[ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1728 | [[:d:Q25624537|Q25624537]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1729 | [[:d:Q20607298|Q20607298]] | [[ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ|ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1730 | [[:d:Q60503704|Q60503704]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1731 | [[:d:Q25624506|Q25624506]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1732 | [[:d:Q31789277|Q31789277]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1733 | [[:d:Q125148562|Q125148562]] | [[ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1734 | [[:d:Q82925|Q82925]] | [[ਜੋਜ਼ਿਫ ਕੋਨਰਾਡ|ਜੋਜ਼ਫ ਕੋਨਰਾਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73862853 73862853] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Conrad-remastered to black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1735 | [[:d:Q224902|Q224902]] | [[ਜੋਜ਼ਫ ਬਨਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84365499 84365499] | [[ਤਸਵੀਰ:Jozef Banáš - křest v Praze 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1736 | [[:d:Q43440|Q43440]] | [[ਜੋਸ਼ੂਏ ਕਾਰਦੂਚੀ|ਜੋਜੂਏ ਕਰਦੂਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34470601 34470601] | [[ਤਸਵੀਰ:Giosuè Carducci3 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1737 | [[:d:Q107463464|Q107463464]] | [[ਜੋਤੀ ਗੋਗਟੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3163155820301311504 3163155820301311504] | |- | style='text-align:right'| 1738 | [[:d:Q26464772|Q26464772]] | [[ਜੋਤੀਮਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jothimani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1739 | [[:d:Q313841|Q313841]] | [[ਜੌਨ ਓਸਬਰਨ|ਜੋਨ ਉਸਬ੍ਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100954367 100954367] | [[ਤਸਵੀਰ:John Osborne by Reginald Gray.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1740 | [[:d:Q316607|Q316607]] | [[ਜੋਨਾਥਨ ਫਰੈਂਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84489381 84489381] | [[ਤਸਵੀਰ:Jonathan Franzen 2011 Shankbone 2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1741 | [[:d:Q41166|Q41166]] | [[ਜੋਨਾਥਨ ਸਵਿਫ਼ਟ|ਜੋਨਾਥਨ ਸਵਿਫਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14777110 14777110]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2340148876449849740007 2340148876449849740007] | [[ਤਸਵੀਰ:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1742 | [[:d:Q15454434|Q15454434]] | [[ਜੋਨਿਸ ਪਾਰੀਅਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/132945863 132945863] | [[ਤਸਵੀਰ:Pariat booklaunch.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1743 | [[:d:Q50305527|Q50305527]] | [[ਜੋਬਾ ਮੁਰਮੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Joba murmu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1744 | [[:d:Q165823|Q165823]] | [[ਜੋਰਗੋਸ ਸੇਫ਼ੇਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39392471 39392471]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66357313 66357313] | [[ਤਸਵੀਰ:Giorgos Seferis 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1745 | [[:d:Q36330|Q36330]] | [[ਜੋਰਦਾਨੋ ਬਰੂਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68926311 68926311] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Giordano Bruno in "Opere" Wellcome L0015152 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1746 | [[:d:Q61450151|Q61450151]] | [[ਜੋਸ ਚਾਰਲਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/32146331865518691537 32146331865518691537] | |- | style='text-align:right'| 1747 | [[:d:Q18430|Q18430]] | [[ਜੋਸਫ ਸਟਿਗਲਿਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32057966 32057966] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph E. Stiglitz, 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1748 | [[:d:Q208101|Q208101]] | [[ਜੋਸਫ਼ ਹੈੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36926967 36926967] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Heller circa 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1749 | [[:d:Q1708398|Q1708398]] | [[ਜੋਸਫਿਨ ਡੋਨੋਵਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108665465 108665465] | |- | style='text-align:right'| 1750 | [[:d:Q151972|Q151972]] | [[ਜੋਸਫੀਨ ਬੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41836198 41836198] | [[ਤਸਵੀਰ:Baker Harcourt 1940 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1751 | [[:d:Q16008067|Q16008067]] | [[ਜੋਸ਼ ਮਲਸੀਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77914756 77914756] | |- | style='text-align:right'| 1752 | [[:d:Q3631671|Q3631671]] | [[ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74135563 74135563] | [[ਤਸਵੀਰ:Josh Malihabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1753 | [[:d:Q25624560|Q25624560]] | [[ਜੋਸ਼ੂਆ ਫ਼ਜ਼ਲਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31620646 31620646] | |- | style='text-align:right'| 1754 | [[:d:Q551754|Q551754]] | [[ਜੋਸੇਫ਼ ਜੂਬੇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34458489 34458489] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Joubert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1755 | [[:d:Q102585|Q102585]] | [[ਜੋਹਾਂਨ ਗੌਟਲੀਬ ਫਿਸ਼ਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29533830 29533830] | [[ਤਸਵੀਰ:Johann Gottlieb Fichte by Friedrich Bury.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1756 | [[:d:Q8963|Q8963]] | [[ਜੋਹਾਨਸ ਕੈਪਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41842150 41842150] | [[ਤਸਵੀਰ:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1757 | [[:d:Q159552|Q159552]] | [[ਜੋਹਾਨਸ ਵਿਲਹੈਲਮ ਜੇਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2484909 2484909] | [[ਤਸਵੀਰ:Johannes Vilhelm Jensen 1944.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1758 | [[:d:Q193257|Q193257]] | [[ਜੌਂ-ਫ਼ਰਾਂਸੁਆ ਲਿਓਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108393539 108393539] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean-Francois Lyotard cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1759 | [[:d:Q105756|Q105756]] | [[ਜੌਨ ਅੱਪਡਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90712179 90712179] | [[ਤਸਵੀਰ:John Updike, author at PEN Congress, cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1760 | [[:d:Q3695580|Q3695580]] | [[ਜੌਨ ਏਲੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11513637 11513637] | [[ਤਸਵੀਰ:Jaun7.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1761 | [[:d:Q9696|Q9696]] | [[ਜੌਨ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ|ਜੌਨ ਐਫ਼. ਕੈਨੇਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68910251 68910251] | [[ਤਸਵੀਰ:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1762 | [[:d:Q82083|Q82083]] | [[ਜੌਨ ਕੀਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66508882 66508882] | [[ਤਸਵੀਰ:John Keats by William Hilton circa 1822 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1763 | [[:d:Q630446|Q630446]] | [[ਜੌਨ ਗ੍ਰੀਨ (ਲੇਖਕ)|ਜੌਨ ਗ੍ਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41229323 41229323] | [[ਤਸਵੀਰ:Let's Talk about Money - Vlogbrothers YouTube at 0009 (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1764 | [[:d:Q131805|Q131805]] | [[ਜੌਨ ਡੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76314623 76314623] | [[ਤਸਵੀਰ:John Dewey, sem data.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1765 | [[:d:Q140412|Q140412]] | [[ਜੌਨ ਡਨ|ਜੌਨ ਡੰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73852666 73852666] | [[ਤਸਵੀਰ:John Donne by Isaac Oliver.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1766 | [[:d:Q108206|Q108206]] | [[ਜੌਨ ਬਨੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71388170 71388170] | [[ਤਸਵੀਰ:John Bunyan by Thomas Sadler 1684.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1767 | [[:d:Q382604|Q382604]] | [[ਜੌਨ ਬਰਜਰ|ਜੌਨ ਬਰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14766158 14766158] | [[ਤਸਵੀਰ:John Berger-2009 (6).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1768 | [[:d:Q213447|Q213447]] | [[ਜੌਨ ਮਿਲਿੰਗਟਨ ਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44305889 44305889] | [[ਤਸਵੀਰ:John Millington Synge - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1769 | [[:d:Q471413|Q471413]] | [[ਜੌਨ ਮੇਸਫ਼ੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68945598 68945598] | [[ਤਸਵੀਰ:John Edward Masefield in 1916.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1770 | [[:d:Q179126|Q179126]] | [[ਜੌਨ ਰਸਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73859585 73859585] | [[ਤਸਵੀਰ:John Ruskin 1863.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1771 | [[:d:Q2496381|Q2496381]] | [[ਜੌਨ ਰੌਬਿਸਨ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46904978 46904978] | [[ਤਸਵੀਰ:John Robison.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1772 | [[:d:Q40531|Q40531]] | [[ਜੌਨ ਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37103799 37103799] | [[ਤਸਵੀਰ:John Wayne - still portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1773 | [[:d:Q579324|Q579324]] | [[ਜੌਨ ਸਟੋਸੈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43135921 43135921] | [[ਤਸਵੀਰ:John Stossel by Gage Skidmore 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1774 | [[:d:Q51575|Q51575]] | [[ਜੌਨ ਹਿਊਸਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114480829 114480829] | [[ਤਸਵੀਰ:John Huston 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1775 | [[:d:Q310819|Q310819]] | [[ਜੌਨੀ ਕਾਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96149106249068491983 96149106249068491983] | [[ਤਸਵੀਰ:Johnny Carson 1970.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1776 | [[:d:Q3335|Q3335]] | [[ਜਾਰਜ ਆਰਵੈੱਲ|ਜੌਰਜ ਓਰਵੈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95155403 95155403] | [[ਤਸਵੀਰ:George Orwell, c. 1940 (41928180381).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1777 | [[:d:Q150651|Q150651]] | [[ਜੌਰਜ ਕਾਰਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61755718 61755718] | [[ਤਸਵੀਰ:George Carlin 1975 (Little David Records) Publicity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1778 | [[:d:Q369790|Q369790]] | [[ਜੌਰਜ ਰਾਬਰਟ ਗਿਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083174 59083174] | [[ਤਸਵੀਰ:George Gissing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1779 | [[:d:Q272706|Q272706]] | [[ਜੌਰਜੈਟ ਹਾਇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51690903 51690903] | [[ਤਸਵੀਰ:Georgette Heyer (New York Herald, 1921).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1780 | [[:d:Q11816|Q11816]] | [[ਜੌਹਨ ਕੁਵਿੰਸੀ ਐਡਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36980021 36980021] | [[ਤਸਵੀਰ:John Q. Adams-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1781 | [[:d:Q189937|Q189937]] | [[ਜੌਹਨ ਨੌਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100199622 100199622] | [[ਤਸਵੀਰ:JohnKnox.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1782 | [[:d:Q471546|Q471546]] | [[ਜੌਹਨ ਪਿਲਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37095655 37095655] | [[ਤਸਵੀਰ:John Pilger in August 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1783 | [[:d:Q20607321|Q20607321]] | [[ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jung Bahadur Goel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1784 | [[:d:Q125148529|Q125148529]] | [[ਜੱਗੀ ਬਰਾੜ ਸਮਾਲਸਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1785 | [[:d:Q20607343|Q20607343]] | [[ਜੱਲ੍ਹਣ ਜੱਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1786 | [[:d:Q24053816|Q24053816]] | [[ਜੱਸ ਕੋਹਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Jas Kohli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1787 | [[:d:Q125148444|Q125148444]] | [[ਜੱਸੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1788 | [[:d:Q3631705|Q3631705]] | [[ਝਮਕ ਘਿਮਿਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26609779 26609779] | [[ਤਸਵੀਰ:Jhamak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1789 | [[:d:Q465208|Q465208]] | [[ਝੁੰਪਾ ਲਾਹਿੜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100885199 100885199] | [[ਤਸਵੀਰ:Jhumpa Lahiri (2015).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1790 | [[:d:Q134180|Q134180]] | [[ਟਰੂਮੈਨ ਕਪੋਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51686739 51686739] | [[ਤਸਵੀਰ:Truman Capote by Jack Mitchell.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1791 | [[:d:Q13605596|Q13605596]] | [[ਟਰੈਵਿਸ ਸਕੌਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/273867482 273867482] | [[ਤਸਵੀਰ:TravisScott-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1792 | [[:d:Q2556523|Q2556523]] | [[ਟਵਿੰਕਲ ਖੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166300613 166300613] | [[ਤਸਵੀਰ:Twinkle Khanna snapped post an ad shoot in 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1793 | [[:d:Q10993|Q10993]] | [[ਟਾਈਗਰ ਵੁਡਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85369508 85369508] | [[ਤਸਵੀਰ:Tiger Woods in May 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1794 | [[:d:Q37030|Q37030]] | [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਟਾਮਸ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54151065 54151065] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Mann 1929.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1795 | [[:d:Q37079|Q37079]] | [[ਟੌਮ ਕਰੂਜ਼|ਟਾੱਮ ਕਰੂਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84032940 84032940] | [[ਤਸਵੀਰ:Tom Cruise at 53rd Saturn Awards 2026-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1796 | [[:d:Q1420273|Q1420273]] | [[ਟਿਮ ਪੀਅਰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79154587 79154587] | |- | style='text-align:right'| 1797 | [[:d:Q7809572|Q7809572]] | [[ਟਿਸ਼ਾਨੀ ਦੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4456107 4456107] | [[ਤਸਵੀਰ:Tishani Doshi profile 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1798 | [[:d:Q7668623|Q7668623]] | [[ਟੀ ਆਰ ਸੁੱਬਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18584165 18584165] | |- | style='text-align:right'| 1799 | [[:d:Q37767|Q37767]] | [[ਟੀ ਐਸ ਈਲੀਅਟ|ਟੀ ਐਸ ਐਲੀਅਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56609282 56609282] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1800 | [[:d:Q7668384|Q7668384]] | [[ਟੀ ਜੇ ਐੱਸ ਜਾਰਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60680893 60680893] | [[ਤਸਵੀਰ:TJS George.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1801 | [[:d:Q29452603|Q29452603]] | [[ਟੀ ਵਾਸੁਦੇਵਾ ਰੈਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110773486 110773486] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof T V Reddy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1802 | [[:d:Q170596|Q170596]] | [[ਟੀ. ਈ. ਲਾਅਰੈਂਸ|ਟੀ. ਈ ਲੌਰੈਂਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100164858 100164858] | [[ਤਸਵੀਰ:Te lawrence.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1803 | [[:d:Q7672679|Q7672679]] | [[ਟੀ. ਐਸ. ਸਤਿਆਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79431687 79431687] | |- | style='text-align:right'| 1804 | [[:d:Q2004931|Q2004931]] | [[ਟੀ. ਕਰਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111299931 111299931] | |- | style='text-align:right'| 1805 | [[:d:Q10088|Q10088]] | [[ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7368495 7368495] | [[ਤਸਵੀਰ:TipuSultan1790.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1806 | [[:d:Q22088086|Q22088086]] | [[ਟੂਰਮਾਲਿਨ (ਕਾਰਕੁੰਨ)]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/127147662987060551546 127147662987060551546] | [[ਤਸਵੀਰ:Reina Gossett ArtAndFeminism 2016 MoMA.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1807 | [[:d:Q25351|Q25351]] | [[ਥੀਓਡੋਆ ਮਮਸੇਨ|ਟੇਓਡੋਰ ਮੋਮਜ਼ਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3265158915894450000001 3265158915894450000001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7402506 7402506] | [[ਤਸਵੀਰ:Theodor Mommsen 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1808 | [[:d:Q433293|Q433293]] | [[ਟੇਡ ਟਿਨਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43271153 43271153] | [[ਤਸਵੀਰ:Rod Humphries and Ted Tinling 001 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1809 | [[:d:Q134262|Q134262]] | [[ਟੇਨਿਸੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51697407 51697407] | [[ਤਸਵੀਰ:Tennessee Williams NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1810 | [[:d:Q7698436|Q7698436]] | [[ਟੈਂਪਲ ਬੈਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/272176935 272176935] | [[ਤਸਵੀਰ:Good Housekeeping-Vol. 78-008-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1811 | [[:d:Q36620|Q36620]] | [[ਟੈਕੋ ਬਰਾਹੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/243557538 243557538]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/73850627 73850627] | [[ਤਸਵੀਰ:Porträtt av Tycho Brahe - Skoklosters slott - 90153.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1812 | [[:d:Q315349|Q315349]] | [[ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73874087 73874087] | [[ਤਸਵੀਰ:Culture Wars - Kulturkriege. Luxemburg Lecture mit Terry Eagleton (8720387921).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1813 | [[:d:Q25078|Q25078]] | [[ਟੈਰੀ ਗਿਲੀਅਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113977764 113977764] | [[ਤਸਵੀਰ:Terry Gilliam (32703418337) CROPPED.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1814 | [[:d:Q7704097|Q7704097]] | [[ਟੈਰੀ ਬੌਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1256159477911427990007 1256159477911427990007] | [[ਤਸਵੀਰ:Terry baum.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1815 | [[:d:Q272194|Q272194]] | [[ਟੈੱਡ ਹਿਊਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108232871 108232871] | [[ਤਸਵੀਰ:Ted Hughes by Layle Silbert (1977).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1816 | [[:d:Q704433|Q704433]] | [[ਟੋਨੀ ਕੁਸ਼ਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85608678 85608678] | [[ਤਸਵੀਰ:Tony Kushner and Angels in America's 20th Anniversary.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1817 | [[:d:Q72334|Q72334]] | [[ਟੋਨੀ ਮੌਰੀਸਨ|ਟੋਨੀ ਮੋਰੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109406177 109406177] | [[ਤਸਵੀਰ:Toni Morrison.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1818 | [[:d:Q92602|Q92602]] | [[ਟੋਨੀ ਹੋਰ|ਟੋਨੀ ਹੋਏਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108123782 108123782] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Tony Hoare IMG 5125.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1819 | [[:d:Q42122|Q42122]] | [[ਟੋਮਾਸ ਟ੍ਰਾਂਸਟ੍ਰਾਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84082847 84082847] | [[ਤਸਵੀਰ:Tomas Tranströmer 2012-05-04 001 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1820 | [[:d:Q7827237|Q7827237]] | [[ਟੋਰਸਟੀਨ ਟ੍ਰਾਨੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11774627 11774627] | |- | style='text-align:right'| 1821 | [[:d:Q919527|Q919527]] | [[ਟੌਮ ਬ੍ਰੋਕਾਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267537387 267537387] | [[ਤਸਵੀਰ:Tom Brokaw by David Shankbone.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1822 | [[:d:Q2263|Q2263]] | [[ਟੌਮ ਹੈਂਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19874894 19874894] | [[ਤਸਵੀਰ:Tom Hanks at the Elvis Premiere 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1823 | [[:d:Q7841122|Q7841122]] | [[ਟ੍ਰੀਸੀਆ ਰੋਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15020423 15020423] | [[ਤਸਵੀਰ:Tricia Rose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1824 | [[:d:Q7831700|Q7831700]] | [[ਟ੍ਰੇਸੀ ਬ੍ਰਾਊਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23986895 23986895] | |- | style='text-align:right'| 1825 | [[:d:Q125148462|Q125148462]] | [[ਠਾਕਰ ਰਾਮ ਫਰਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1826 | [[:d:Q42|Q42]] | [[ਡਗਲਸ ਐਡਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113230702 113230702] | [[ਤਸਵੀਰ:Douglas adams portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1827 | [[:d:Q178698|Q178698]] | [[ਡਬਲਿਊ ਐਚ ਆਡੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2465832 2465832] | [[ਤਸਵੀਰ:AudenVanVechten1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1828 | [[:d:Q270707|Q270707]] | [[ਡਰੌਥੀ ਪਾਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7395211 7395211] | [[ਤਸਵੀਰ:Young Dorothy Parker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1829 | [[:d:Q9916|Q9916]] | [[ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ|ਡਵਾਈਟ ਡੀ. ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100176316 100176316] | [[ਤਸਵੀਰ:Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1830 | [[:d:Q6445132|Q6445132]] | [[ਡਾ, ਕੁੰਵਰ ਬੇਚੈਨ|ਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59494067 59494067] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1831 | [[:d:Q125148515|Q125148515]] | [[ਡਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੋਹਾ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:ਦਵਿੰਦਰ ਬੋਹਾ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1832 | [[:d:Q197736|Q197736]] | [[ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਡਾ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14802549 14802549] | [[ਤਸਵੀਰ:Food Minister Rajendra Prasad during a radio broadcast in Dec 1947 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1833 | [[:d:Q31789992|Q31789992]] | [[ਡਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Sukhdev Singh Sirsa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1834 | [[:d:Q125148539|Q125148539]] | [[ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1835 | [[:d:Q125148460|Q125148460]] | [[ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1836 | [[:d:Q61059372|Q61059372]] | [[ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਟਾਂਡਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1837 | [[:d:Q125148603|Q125148603]] | [[ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1838 | [[:d:Q31788718|Q31788718]] | [[ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1839 | [[:d:Q20607403|Q20607403]] | [[ਡਾ. ਅੰਬਰੀਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ambrish - Punjabi poet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1840 | [[:d:Q125148491|Q125148491]] | [[ਡਾ. ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1841 | [[:d:Q20607412|Q20607412]] | [[ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Karamjit Singh,Punjabi language writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1842 | [[:d:Q20607425|Q20607425]] | [[ਡਾ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1843 | [[:d:Q20607438|Q20607438]] | [[ਡਾ. ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1844 | [[:d:Q125148540|Q125148540]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1845 | [[:d:Q125148541|Q125148541]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1846 | [[:d:Q31788786|Q31788786]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1847 | [[:d:Q20607449|Q20607449]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਭੰਡਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1848 | [[:d:Q20607461|Q20607461]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1849 | [[:d:Q29473485|Q29473485]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1850 | [[:d:Q20607476|Q20607476]] | [[ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1851 | [[:d:Q16011876|Q16011876]] | [[ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69366776 69366776] | |- | style='text-align:right'| 1852 | [[:d:Q125148519|Q125148519]] | [[ਡਾ. ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੁਮਟਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1853 | [[:d:Q125148480|Q125148480]] | [[ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1854 | [[:d:Q20607486|Q20607486]] | [[ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1855 | [[:d:Q20607507|Q20607507]] | [[ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1856 | [[:d:Q31788372|Q31788372]] | [[ਡਾ. ਦਰਿਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1857 | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1858 | [[:d:Q125148532|Q125148532]] | [[ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਿੰਗਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1859 | [[:d:Q12431094|Q12431094]] | [[ਡਾ. ਨਗੇਂਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109353701 109353701] | |- | style='text-align:right'| 1860 | [[:d:Q20607531|Q20607531]] | [[ਡਾ. ਨਰੇਸ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 1861 | [[:d:Q20607542|Q20607542]] | [[ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Nahar Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1862 | [[:d:Q125148448|Q125148448]] | [[ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1863 | [[:d:Q20607556|Q20607556]] | [[ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1864 | [[:d:Q20607566|Q20607566]] | [[ਡਾ. ਫ਼ਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1865 | [[:d:Q20607579|Q20607579]] | [[ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1866 | [[:d:Q31789830|Q31789830]] | [[ਡਾ. ਭੀਮ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1867 | [[:d:Q31785949|Q31785949]] | [[ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1868 | [[:d:Q65395969|Q65395969]] | [[ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1869 | [[:d:Q125148477|Q125148477]] | [[ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/60634495 60634495] | [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਮਹਿਲ ਸਿੰਘ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1870 | [[:d:Q31788887|Q31788887]] | [[ਡਾ. ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1871 | [[:d:Q61059530|Q61059530]] | [[ਡਾ. ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1872 | [[:d:Q31786545|Q31786545]] | [[ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਜਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਜਣਾ - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1873 | [[:d:Q20607606|Q20607606]] | [[ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ravinder Ravi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1874 | [[:d:Q31786894|Q31786894]] | [[ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Rajinder Pal Singh Brar in 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1875 | [[:d:Q31790692|Q31790692]] | [[ਡਾ. ਰੁਬੀਨਾ ਸ਼ਬਨਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1876 | [[:d:Q20607616|Q20607616]] | [[ਡਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ|ਡਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਆਹੂਜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1877 | [[:d:Q31787528|Q31787528]] | [[ਡਾ. ਵਨੀਤਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1878 | [[:d:Q31788055|Q31788055]] | [[ਡਾ. ਵਿਦਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1879 | [[:d:Q20607631|Q20607631]] | [[ਡਾ. ਸਈਅਦ ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਅਖ਼ਤਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1880 | [[:d:Q125148609|Q125148609]] | [[ਡਾ. ਸਰਬਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1881 | [[:d:Q38693116|Q38693116]] | [[ਡਾ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1882 | [[:d:Q125148513|Q125148513]] | [[ਡਾ. ਸਵੈਰਾਜ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1883 | [[:d:Q25624528|Q25624528]] | [[ਡਾ. ਸ਼ਹਰਯਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1884 | [[:d:Q125148454|Q125148454]] | [[ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1885 | [[:d:Q20607641|Q20607641]] | [[ਡਾ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1886 | [[:d:Q20607653|Q20607653]] | [[ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sahib Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1887 | [[:d:Q298685|Q298685]] | [[ਡਾ. ਸਿਊਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20959831 20959831] | [[ਤਸਵੀਰ:Ted Geisel NYWTS 2 crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1888 | [[:d:Q20607665|Q20607665]] | [[ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1889 | [[:d:Q125148535|Q125148535]] | [[ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1890 | [[:d:Q125148472|Q125148472]] | [[ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਲੀਅ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1891 | [[:d:Q20607677|Q20607677]] | [[ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1892 | [[:d:Q137599884|Q137599884]] | [[ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੇ.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1893 | [[:d:Q20607689|Q20607689]] | [[ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77659211 77659211] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Harcharan Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1894 | [[:d:Q125148428|Q125148428]] | [[ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1895 | [[:d:Q5654391|Q5654391]] | [[ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ|ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40221986 40221986] | [[ਤਸਵੀਰ:Harbhajan Singh in London, 1990. Picture by Amarjit Chandan 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1896 | [[:d:Q20607710|Q20607710]] | [[ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1897 | [[:d:Q20607718|Q20607718]] | [[ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi historian Harish Puri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1898 | [[:d:Q125148534|Q125148534]] | [[ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1899 | [[:d:Q31790393|Q31790393]] | [[ਡਾ. ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1900 | [[:d:Q28973752|Q28973752]] | [[ਡਾ. ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ|ਡਾ.ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੱਧੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Gurminder Sidhu Punjabi language Poetess.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1901 | [[:d:Q31790138|Q31790138]] | [[ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਸੋਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1902 | [[:d:Q125148493|Q125148493]] | [[ਡਾ.ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1903 | [[:d:Q31789990|Q31789990]] | [[ਡਾ: ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੋਹਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr.Sarabjit Kaur Sohal, the Punjabi poetess.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1904 | [[:d:Q467169|Q467169]] | [[ਡਾਇਨੇ ਏਕਰਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111103332 111103332] | [[ਤਸਵੀਰ:Diane Ackerman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1905 | [[:d:Q125148450|Q125148450]] | [[ਡਾਕਟਰ ਕੁਲਵੰਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1906 | [[:d:Q20607732|Q20607732]] | [[ਡਾਕਟਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33552702 33552702] | |- | style='text-align:right'| 1907 | [[:d:Q5271441|Q5271441]] | [[ਡਿਆਨਾ ਇਲਾਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46867014 46867014] | |- | style='text-align:right'| 1908 | [[:d:Q29056911|Q29056911]] | [[ਡਿਸਪੀਨਾ ਸਟ੍ਰਾਟਿਗਾਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44149233581776512464 44149233581776512464] | |- | style='text-align:right'| 1909 | [[:d:Q125148569|Q125148569]] | [[ਡੀ ਆਰ ਬਾਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1910 | [[:d:Q2722635|Q2722635]] | [[ਦਾਮੋਦਰ ਧਰਮਾਨੰਦ ਕੋਸਾਂਬੀ|ਡੀ ਡੀ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41886518 41886518] | [[ਤਸਵੀਰ:Kosambi-dd.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1911 | [[:d:Q5203844|Q5203844]] | [[ਡੀ. ਵੀ. ਗੁੰਡੱਪਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305409666 305409666]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/45685007 45685007] | [[ਤਸਵੀਰ:BugleRock DVG6.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1912 | [[:d:Q13159448|Q13159448]] | [[ਡੀ.ਆਰ. ਨਾਗਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60354348 60354348] | |- | style='text-align:right'| 1913 | [[:d:Q3344900|Q3344900]] | [[ਡੀ ਆਰ ਬੇਂਦਰੇ|ਡੀ.ਆਰ. ਬੰਦਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18048446 18048446] | [[ਤਸਵੀਰ:ದ. ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1914 | [[:d:Q34970|Q34970]] | [[ਡੀ.ਐਚ. ਲਾਰੰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95150359 95150359] | [[ਤਸਵੀਰ:D H Lawrence passport photograph.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1915 | [[:d:Q1965416|Q1965416]] | [[ਡੀਆਨਾ ਅਰਬੇਨੀਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311307480 311307480] | [[ਤਸਵੀਰ:Классика и Рок Диана Арбенина, Ночные снайперы, Юрий Башмет 30.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1916 | [[:d:Q16556733|Q16556733]] | [[ਡੀਏਨ ਮੈਰੀ ਰੋਡਰਿਗਜ਼ ਜ਼ੈਂਬਰਾਨੋ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Diane Rodríguez Zambrano primera asambleista o diputada al congreso nacional abiertamente transexual LGBT en Ecuador.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1917 | [[:d:Q5279357|Q5279357]] | [[ਡੀਓਨੇ ਬੁੰਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1918 | [[:d:Q215359|Q215359]] | [[ਡੀਨ ਮਾਰਟਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27252503 27252503] | [[ਤਸਵੀਰ:Dean Martin - publicity.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1919 | [[:d:Q5246478|Q5246478]] | [[ਡੀਨ ਸਪੈਡ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/282538932 282538932] | [[ਤਸਵੀਰ:Dean Spade Laura Flanders Show 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1920 | [[:d:Q5250035|Q5250035]] | [[ਡੀਨਾ ਮਿਤਜ਼ਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93330983 93330983] | [[ਤਸਵੀਰ:Deena outside by gate, smiling.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1921 | [[:d:Q40946|Q40946]] | [[ਡੈਨੀਅਲ ਡੈਫੋ|ਡੇਨਿਅਲ ਡੇਫੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2283158188232920260006 2283158188232920260006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/49145602407001360643 49145602407001360643] | [[ਤਸਵੀਰ:Daniel Defoe Kneller Style.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1922 | [[:d:Q869844|Q869844]] | [[ਡੇਨਿਸ ਗੋਲਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86378871 86378871] | [[ਤਸਵੀਰ:DenisGoldbergRJL.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1923 | [[:d:Q28816282|Q28816282]] | [[ਡੇਨੀਏਲਾ ਵੇਗਾ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/17148704096036931277 17148704096036931277] | [[ਤਸਵੀਰ:Daniela Vega A Fantastic Woman Berlinale 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1924 | [[:d:Q510119|Q510119]] | [[ਡੇਮਨ ਗੈਲਗਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87451615 87451615] | [[ਤਸਵੀਰ:Damon Galgut (2013).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1925 | [[:d:Q132701|Q132701]] | [[ਡੇਰੇਕ ਵਾਲਕੋਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39391959 39391959] | [[ਤਸਵੀਰ:Derek Walcott.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1926 | [[:d:Q230762|Q230762]] | [[ਡੇਲ ਕਾਰਨੇਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73851001 73851001] | [[ਤਸਵੀਰ:Dale Carnegie (1937).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1927 | [[:d:Q5210637|Q5210637]] | [[ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27104976 27104976] | |- | style='text-align:right'| 1928 | [[:d:Q139637|Q139637]] | [[ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ (ਜਾਦੂਗਰ)|ਡੇਵਿਡ ਕਾਪਰਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67555852 67555852] | [[ਤਸਵੀਰ:David Copperfield (by Homer Liwag; 2014) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1929 | [[:d:Q471550|Q471550]] | [[ਡੇਵਿਡ ਕ੍ਰਿਸਟਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108407988 108407988] | [[ਤਸਵੀਰ:David Crystal 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1930 | [[:d:Q313246|Q313246]] | [[ਡੇਵਿਡ ਫਾਸਟਰ ਵਾਲਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68975157 68975157] | [[ਤਸਵੀਰ:David Foster Wallace in 2006 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1931 | [[:d:Q160270|Q160270]] | [[ਡੇਵਿਡ ਰਿਕਾਰਡੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34462180 34462180] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of David Ricardo by Thomas Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1932 | [[:d:Q55260|Q55260]] | [[ਡੇਵਿਡ ਲੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112356433 112356433] | [[ਤਸਵੀਰ:DavidLean1965.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1933 | [[:d:Q51123|Q51123]] | [[ਡੇਵਿਡ ਵਾਰਕ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59091371 59091371] | [[ਤਸਵੀਰ:David Wark Griffith portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1934 | [[:d:Q37160|Q37160]] | [[ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49226972 49226972] | [[ਤਸਵੀਰ:David Hume Ramsay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1935 | [[:d:Q7345|Q7345]] | [[ਡਾਨ ਬ੍ਰਾਊਨ|ਡੈਨ ਬ੍ਰਾਊਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102403515 102403515] | [[ਤਸਵੀਰ:Návštěva Dana Browna v NK ČR 17. - 18. 2025 03 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1936 | [[:d:Q16130830|Q16130830]] | [[ਡੈਨਾ ਗੋਲਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/239704407 239704407] | [[ਤਸਵੀਰ:Dana Goldberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1937 | [[:d:Q369283|Q369283]] | [[ਡੈਨਿਅਲ ਪਾਇਪਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108507532 108507532] | [[ਤਸਵੀਰ:Daniel pipes 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1938 | [[:d:Q45575|Q45575]] | [[ਡੈਨਿਸ ਰਿਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/616522 616522] | [[ਤਸਵੀਰ:Dennis Ritchie 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1939 | [[:d:Q134867|Q134867]] | [[ਡੈਨੀ ਬੋਏਅਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64205559 64205559] | [[ਤਸਵੀਰ:Danny Boyle MFF 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1940 | [[:d:Q57402|Q57402]] | [[ਡੈਨੀਅਲ ਓਰਟੇਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165799565 165799565]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79074940 79074940] | [[ਤਸਵੀਰ:Daniel Ortega on July 20, 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1941 | [[:d:Q16210805|Q16210805]] | [[ਡੈਨੀਅਲ ਵਾਲੋਰ ਇਵਾਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107925303 107925303] | [[ਤਸਵੀਰ:Devans1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1942 | [[:d:Q191023|Q191023]] | [[ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73860698 73860698] | [[ਤਸਵੀਰ:Dylan Thomas icon Blashford 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1943 | [[:d:Q469418|Q469418]] | [[ਡੈਲਨ ਮੈਥੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114206253 114206253] | |- | style='text-align:right'| 1944 | [[:d:Q22686|Q22686]] | [[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ|ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49272447 49272447] | [[ਤਸਵੀਰ:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025) (3x4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1945 | [[:d:Q321574|Q321574]] | [[ਡੋਮ ਮੋਰੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98066623 98066623] | |- | style='text-align:right'| 1946 | [[:d:Q16063652|Q16063652]] | [[ਡੋਰਥੇ ਨੋਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61844138 61844138] | [[ਤਸਵੀਰ:Dorthe Nors Göteborg Book Fair 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1947 | [[:d:Q5297408|Q5297408]] | [[ਡੋਰਾ ਗ੍ਰੀਨਵੈਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/159149105997068490202 159149105997068490202] | [[ਤਸਵੀਰ:Dora Greenwell.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1948 | [[:d:Q2880671|Q2880671]] | [[ਡੋਰਿਸ ਡਾਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9460013 9460013] | [[ਤਸਵੀਰ:Doris Dana (1949).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1949 | [[:d:Q40874|Q40874]] | [[ਡੋਰਿਸ ਲੈਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44301766 44301766] | [[ਤਸਵੀਰ:Dorisa Lesinga (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1950 | [[:d:Q4120224|Q4120224]] | [[ਡੋਰੀਆ ਸ਼ਫ਼ੀਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23479587 23479587] | [[ਤਸਵੀਰ:Doria Shafik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1951 | [[:d:Q17090455|Q17090455]] | [[ਡੌਲੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1952 | [[:d:Q466993|Q466993]] | [[ਡੰਬਿਸਾ ਮੋਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7031526 7031526] | [[ਤਸਵੀਰ:Dambisa Moyo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1953 | [[:d:Q546044|Q546044]] | [[ਤਕਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵਸ਼ੰਕਰ ਪਿੱਲੈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98220577 98220577] | [[ਤਸਵੀਰ:Thakazhi 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1954 | [[:d:Q18089610|Q18089610]] | [[ਤਕੀ ਅਬਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31709230 31709230] | |- | style='text-align:right'| 1955 | [[:d:Q463142|Q463142]] | [[ਤਕੀਜ਼ਾਵਾ ਬਾਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17548777 17548777]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/95239570 95239570] | [[ਤਸਵੀਰ:Kyokutei Bakin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1956 | [[:d:Q20607767|Q20607767]] | [[ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1957 | [[:d:Q45108713|Q45108713]] | [[ਤਗ਼ਰੀਦ ਨਾਜੱਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/284878043 284878043] | [[ਤਸਵੀਰ:Taghreed Aref Najjar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1958 | [[:d:Q107472272|Q107472272]] | [[ਤਜੱਮੁਲ ਕਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17152501064710680328 17152501064710680328] | |- | style='text-align:right'| 1959 | [[:d:Q61059444|Q61059444]] | [[ਤਨਵੀਰ ਜ਼ਹੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1960 | [[:d:Q7683304|Q7683304]] | [[ਤਨਿਕੇਲਾ ਭਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63654274 63654274] | [[ਤਸਵੀਰ:Tanikella Bharani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1961 | [[:d:Q7684426|Q7684426]] | [[ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19165809362158972224 19165809362158972224] | [[ਤਸਵੀਰ:Tapan Kumar Pradhan (2021).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1962 | [[:d:Q31785840|Q31785840]] | [[ਤਬੱਸੁਮ ਫ਼ਾਤਿਮਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1963 | [[:d:Q262354|Q262354]] | [[ਤਾਰਾਨੇਹ ਜਾਵਨਬਖ਼ਤ|ਤਰਣਹਿ ਜਾਵਨਬਖਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/195997698 195997698] | [[ਤਸਵੀਰ:TaranehJavanbakht.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1964 | [[:d:Q31787354|Q31787354]] | [[ਤਰਲੋਕ ਮਨਸੂਰ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/53288774 53288774] | |- | style='text-align:right'| 1965 | [[:d:Q61059219|Q61059219]] | [[ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਜੱਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1966 | [[:d:Q34588618|Q34588618]] | [[ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ (ਕਵੀ)]] | | | |- | style='text-align:right'| 1967 | [[:d:Q20607776|Q20607776]] | [[ਤਰਸਪਾਲ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Tarspal Kaur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1968 | [[:d:Q61058874|Q61058874]] | [[ਤਰਸੇਮ (ਕਵੀ)|ਤਰਸੇਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1969 | [[:d:Q20607788|Q20607788]] | [[ਤਰਸੇਮ ਨੀਲਗਿਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1970 | [[:d:Q97261603|Q97261603]] | [[ਤਰਸੇਮ ਸਹਿਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1971 | [[:d:Q2453338|Q2453338]] | [[ਤਰਿਲੋਚਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17633823 17633823] | |- | style='text-align:right'| 1972 | [[:d:Q3515882|Q3515882]] | [[ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49502146 49502146] | [[ਤਸਵੀਰ:Tarun J Tejpal 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1973 | [[:d:Q7685449|Q7685449]] | [[ਤਰੰਨੁਮ ਰਿਆਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Suman Pokhrel, Tarannum Riaz and (31650416668).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1974 | [[:d:Q20607802|Q20607802]] | [[ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1975 | [[:d:Q7689144|Q7689144]] | [[ਤਵਲੀਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71566064 71566064] | [[ਤਸਵੀਰ:Tavleen Singh - India Economic Summit 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1976 | [[:d:Q443207|Q443207]] | [[ਤਵੀ ਗੇਵਿਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265521435 265521435] | [[ਤਸਵੀਰ:MAKERS event New York Feb 7, 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1977 | [[:d:Q208468|Q208468]] | [[ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5024028 5024028] | [[ਤਸਵੀਰ:Taslima Nasrin par Claude Truong-Ngoc novembre 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1978 | [[:d:Q2400398|Q2400398]] | [[ਤਹਿਮੀਨਾ ਦੁਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14856923 14856923] | [[ਤਸਵੀਰ:Tehmina Durrani in 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1979 | [[:d:Q9357655|Q9357655]] | [[ਤਾਂਜਾ ਮਲਜਰਤਸ਼ੁਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84202790 84202790] | [[ਤਸਵੀਰ:Tanja Maljartschuk - Buch Wien 2024.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1980 | [[:d:Q561434|Q561434]] | [[ਤਾਇਬ ਸਾਲੀਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68971699 68971699] | [[ਤਸਵੀਰ:Tayeb saleh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1981 | [[:d:Q743767|Q743767]] | [[ਤਾਕਾਹਾਮਾ ਕਿਓਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7506575 7506575] | [[ਤਸਵੀਰ:Kyoshi Takahama.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1982 | [[:d:Q26372|Q26372]] | [[ਤਾਕੇਸ਼ੀ ਕਿਤਾਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116804432 116804432]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/299362611 299362611] | [[ਤਸਵੀਰ:Takeshi Kitano 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1983 | [[:d:Q327275|Q327275]] | [[ਤਾਦੇਊਸ਼ ਰੋਜ਼ੇਵਿੱਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102376422 102376422] | [[ਤਸਵੀਰ:Różewicz cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1984 | [[:d:Q3515367|Q3515367]] | [[ਤਾਨਿਆ ਡੇਵਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102883605 102883605] | [[ਤਸਵੀਰ:Tanya Headshot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1985 | [[:d:Q124934|Q124934]] | [[ਤਾਨੀਆ ਏਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5266148997602859870003 5266148997602859870003] | |- | style='text-align:right'| 1986 | [[:d:Q447025|Q447025]] | [[ਤਾਨੀਆ ਹਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165592694 165592694] | [[ਤਸਵੀਰ:Tanya Huff at OVFF 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1987 | [[:d:Q7130671|Q7130671]] | [[ਤਾਬਾ ਰਾਮ ਤੁਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1988 | [[:d:Q7486879|Q7486879]] | [[ਤਾਬਿਸ਼ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1989 | [[:d:Q7672820|Q7672820]] | [[ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55748230 55748230] | [[ਤਸਵੀਰ:Tarak Mehta 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1990 | [[:d:Q3351792|Q3351792]] | [[ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44345427 44345427] | [[ਤਸਵੀਰ:Taraknath Das 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1991 | [[:d:Q31789993|Q31789993]] | [[ਤਾਰਨ ਗੁਜਰਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1992 | [[:d:Q7685042|Q7685042]] | [[ਤਾਰਾ ਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112681865 112681865] | |- | style='text-align:right'| 1993 | [[:d:Q111944455|Q111944455]] | [[ਤਾਰਾ ਜੌਹਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39031910 39031910] | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Jauhar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1994 | [[:d:Q50345244|Q50345244]] | [[ਤਾਰਾ ਵੈਸਟਓਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90150746894816300084 90150746894816300084] | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Westover receives the National Humanities Medal on March 21, 2023, in the East Room of the White House - P20230321ES-0780 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1995 | [[:d:Q7685138|Q7685138]] | [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ (ਕਵਿਤਰੀ)|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1996 | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94873272 94873272] | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1997 | [[:d:Q20607852|Q20607852]] | [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Tara Sandhu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1998 | [[:d:Q20607864|Q20607864]] | [[ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 1999 | [[:d:Q2062909|Q2062909]] | [[ਤਾਰਾਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27180067 27180067] | [[ਤਸਵੀਰ:Taranatha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2000 | [[:d:Q7685181|Q7685181]] | [[ਤਾਰਾਬਾਈ ਮੋਡਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58025232 58025232] | |- | style='text-align:right'| 2001 | [[:d:Q55750|Q55750]] | [[ਤਾਰਾਬਾਈ ਸ਼ਿੰਦੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18807861 18807861] | |- | style='text-align:right'| 2002 | [[:d:Q134958|Q134958]] | [[ਤਾਰਾਸ ਸ਼ੇਵਚੈਨਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71436235 71436235] | [[ਤਸਵੀਰ:Т. Г. Шевченко. Квітень 1859.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2003 | [[:d:Q3351726|Q3351726]] | [[ਤਾਰਾਸ਼ੰਕਰ ਬੰਧੋਪਾਧਿਆਏ|ਤਾਰਾਸੰਕਰ ਬੰਧੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71386866 71386866] | |- | style='text-align:right'| 2004 | [[:d:Q314787|Q314787]] | [[ਤਾਰਿਕ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108230214 108230214] | [[ਤਸਵੀਰ:Tariq Ali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2005 | [[:d:Q25591957|Q25591957]] | [[ਤਾਰਿਕ ਗੁੱਜਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2006 | [[:d:Q7686158|Q7686158]] | [[ਤਾਰਿਕ ਜਮੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Maulana Tariq Jamil.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2007 | [[:d:Q7685765|Q7685765]] | [[ਤਾਰਿਕ ਫ਼ਤਹ|ਤਾਰਿਕ ਫਤਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81080066 81080066] | [[ਤਸਵੀਰ:TarekFatahstanding.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2008 | [[:d:Q7686182|Q7686182]] | [[ਤਾਰਿਕ ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116570605 116570605] | |- | style='text-align:right'| 2009 | [[:d:Q76625636|Q76625636]] | [[ਤਾਲਾ ਟੂਡੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Tala Tudu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2010 | [[:d:Q13139660|Q13139660]] | [[ਤਾਲਿਬ ਜੈਤੋਈ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2011 | [[:d:Q7679487|Q7679487]] | [[ਤਾਲਿਬ ਜੌਹਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172575945 172575945]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9186414 9186414] | |- | style='text-align:right'| 2012 | [[:d:Q328765|Q328765]] | [[ਤਾਹਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/225088570 225088570] | [[ਤਸਵੀਰ:TahaHussein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2013 | [[:d:Q31786503|Q31786503]] | [[ਤਾਹਿਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2014 | [[:d:Q7675513|Q7675513]] | [[ਤਾਹਿਰ ਨਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2015 | [[:d:Q7675525|Q7675525]] | [[ਤਾਹਿਰਾ ਵਸਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21584189 21584189] | |- | style='text-align:right'| 2016 | [[:d:Q64708659|Q64708659]] | [[ਤਾਹਿਰਾ ਸਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2017 | [[:d:Q255221|Q255221]] | [[ਤਾਹਿਰੀਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65315085 65315085] | |- | style='text-align:right'| 2018 | [[:d:Q7802944|Q7802944]] | [[ਤਿਲੋਕ ਚੰਦ ਮਹਿਰੂਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64813391 64813391] | [[ਤਸਵੀਰ:Tilok Chand Mehroom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2019 | [[:d:Q18062231|Q18062231]] | [[ਤਿਲੋਤਮਾ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16880914 16880914] | [[ਤਸਵੀਰ:Tilottama Majumdar - Kolkata 2015-10-10 5367.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2020 | [[:d:Q310913|Q310913]] | [[ਤਿੱਚ ਨਹੱਤ ਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87670142 87670142] | [[ਤਸਵੀਰ:Thich Nhat Hanh 12 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2021 | [[:d:Q312976|Q312976]] | [[ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/287759640 287759640]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7379118 7379118] | [[ਤਸਵੀਰ:Goswami Tulsidas Awadhi Hindi Poet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2022 | [[:d:Q7856750|Q7856750]] | [[ਤੁਸ਼ਾਰ ਕਾਂਤੀ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:TusharKantiGhosh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2023 | [[:d:Q468361|Q468361]] | [[ਤੁਕਾ ਰਾਮ|ਤੁੱਕਾ ਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41876831 41876831] | [[ਤਸਵੀਰ:Tukaram by Raja Ravi Varma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2024 | [[:d:Q33772|Q33772]] | [[ਤੂ ਫ਼ੂ|ਤੂ ਫੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108727755 108727755] | [[ਤਸਵੀਰ:Dufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2025 | [[:d:Q106618342|Q106618342]] | [[ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਗਾਂਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71671396 71671396] | |- | style='text-align:right'| 2026 | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65344897 65344897] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Sardar Teja Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2027 | [[:d:Q31787972|Q31787972]] | [[ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2028 | [[:d:Q20607873|Q20607873]] | [[ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2029 | [[:d:Q65395988|Q65395988]] | [[ਤੇਜਿੰਦਰ ਅਦਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2030 | [[:d:Q19891629|Q19891629]] | [[ਤੇਜੀ ਗਰੋਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59255994 59255994] | [[ਤਸਵੀਰ:Teji Grover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2031 | [[:d:Q12432483|Q12432483]] | [[ਤੇਜਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ|ਤੇਜੇਂਦਰ ਸ਼ਰਮਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2032 | [[:d:Q20607898|Q20607898]] | [[ਤੇਰਾ ਸਿੰਘ ਚੰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2033 | [[:d:Q20607909|Q20607909]] | [[ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਕੁਹਾੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2034 | [[:d:Q984448|Q984448]] | [[ਤੋਮਾਂ ਪਿਕੇਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17309833 17309833] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Piketty2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2035 | [[:d:Q191850|Q191850]] | [[ਤੋਮਾਸੋ ਕੈਂਪਾਨੇਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7387920 7387920] | [[ਤਸਵੀਰ:Cozza Tommaso Campanella.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2036 | [[:d:Q7827414|Q7827414]] | [[ਤੋਰੂ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39368652 39368652] | [[ਤਸਵੀਰ:Toru Dutt portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2037 | [[:d:Q65395994|Q65395994]] | [[ਤੌਕੀਰ ਚੁਗ਼ਤਾਈ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2038 | [[:d:Q2019161|Q2019161]] | [[ਤੌਫ਼ੀਕ ਅਲ-ਹਕੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96957527 96957527] | [[ਤਸਵੀਰ:Tawfiq al-Hakim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2039 | [[:d:Q55754|Q55754]] | [[ਤ੍ਰਅੰਬਕ ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੇਜਵਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8979739 8979739] | [[ਤਸਵੀਰ:TSShejwalkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2040 | [[:d:Q7840029|Q7840029]] | [[ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Triambak Sharma at Chennai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2041 | [[:d:Q55587307|Q55587307]] | [[ਤ੍ਰਿਦੀਪ ਸੁਹਰੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43931335 43931335] | [[ਤਸਵੀਰ:Tridip Suhrud - Kolkata 2016-08-29 6432.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2042 | [[:d:Q7841413|Q7841413]] | [[ਤ੍ਰਿਦੀਬ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119991180 119991180] | |- | style='text-align:right'| 2043 | [[:d:Q31789796|Q31789796]] | [[ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਕੇ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2044 | [[:d:Q2775811|Q2775811]] | [[ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਦਾਸ ਲੁਹਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33365906 33365906] | |- | style='text-align:right'| 2045 | [[:d:Q16409|Q16409]] | [[ਤਰਿਸਤਾਂ ਜ਼ਾਰਾ|ਤ੍ਰਿਸਤਾਂ ਜ਼ਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2373153063165019320008 2373153063165019320008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/27072443 27072443] | [[ਤਸਵੀਰ:Tristan Tzara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2046 | [[:d:Q20607922|Q20607922]] | [[ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2047 | [[:d:Q117428888|Q117428888]] | [[ਥਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Thaminder Singh Anand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2048 | [[:d:Q151403|Q151403]] | [[ਥਾਮਸ ਕਾਰਲਾਈਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39390702 39390702] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Carlyle. Photograph by Elliott & Fry. Wellcome V0027634 (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2049 | [[:d:Q11812|Q11812]] | [[ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41866059 41866059] | [[ਤਸਵੀਰ:Official Presidential portrait of Thomas Jefferson (by Rembrandt Peale, 1800)(cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2050 | [[:d:Q126462|Q126462]] | [[ਥਾਮਸ ਪੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4934659 4934659] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Paine rev1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2051 | [[:d:Q315989|Q315989]] | [[ਥਾਮਸ ਬੈਬਿੰਗਟਨ ਮੈਕਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56618365 56618365] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Babington Macaulay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2052 | [[:d:Q42544|Q42544]] | [[ਥਾਮਸ ਮੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29541174 29541174] | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Holbein, the Younger - Sir Thomas More - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2053 | [[:d:Q132805|Q132805]] | [[ਥਾਮਸ ਹਾਰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54148778 54148778] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomashardy restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2054 | [[:d:Q37621|Q37621]] | [[ਥਾਮਸ ਹੋਬਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083895 59083895] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Hobbes (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2055 | [[:d:Q152388|Q152388]] | [[ਥਿਓਡੋਰ ਐਡੋਰਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95247377 95247377] | [[ਤਸਵੀਰ:Theodor W. Adorno.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2056 | [[:d:Q222134|Q222134]] | [[ਥਿਓਡੋਰ ਕਚੀਨਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90723630 90723630] | [[ਤਸਵੀਰ:Ted Kaczynski 2 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2057 | [[:d:Q33866|Q33866]] | [[ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44346731 44346731] | [[ਤਸਵੀਰ:Theodore Roosevelt by the Pach Bros.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2058 | [[:d:Q44003|Q44003]] | [[ਥਿਓਡੋਰ ਹਰਜ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76317061 76317061] | [[ਤਸਵੀਰ:Theodor Herzl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2059 | [[:d:Q763218|Q763218]] | [[ਥੀਓਡਰ ਰੋਜੈਕ (ਵਿਦਵਾਨ)|ਥੀਓਡਰ ਰੋਜੈਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98164047 98164047] | [[ਤਸਵੀਰ:ThRoszak60s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2060 | [[:d:Q183713|Q183713]] | [[ਥੋਪਫਿਲ ਗੋਤੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96428598 96428598] | [[ਤਸਵੀਰ:Théophile Gautier by Nadar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2061 | [[:d:Q2379965|Q2379965]] | [[ਥੋਮਸ ਬੀਟੀ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/53623936 53623936] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Beatie på Stockholm Pride 2011.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2062 | [[:d:Q2143720|Q2143720]] | [[ਥੋਮਸ ਸੇਬੀਓਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29528720 29528720] | [[ਤਸਵੀਰ:SebeokinTartu (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2063 | [[:d:Q9438|Q9438]] | [[ਥੌਮਸ ਐਕੂਆਈਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100910150 100910150] | [[ਤਸਵੀਰ:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2064 | [[:d:Q310950|Q310950]] | [[ਥੌਮਸ ਫਰਾਇਡਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110855387 110855387] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Friedman 2005 (5).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2065 | [[:d:Q13526|Q13526]] | [[ਥੌਮਸ ਰਾਬਰਟ ਮਾਲਥਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71154 71154] | [[ਤਸਵੀਰ:Thomas Robert Malthus Wellcome L0069037 -crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2066 | [[:d:Q12433307|Q12433307]] | [[ਦਇਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿਨਹਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17371136 17371136] | |- | style='text-align:right'| 2067 | [[:d:Q63968678|Q63968678]] | [[ਦਕਸ਼ਾ ਪਟਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57923874 57923874] | |- | style='text-align:right'| 2068 | [[:d:Q2760400|Q2760400]] | [[ਦਕਸ਼ਾ ਵਿਆਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48106338 48106338] | |- | style='text-align:right'| 2069 | [[:d:Q5208476|Q5208476]] | [[ਦਗਡੂ ਮਾਰੂਤੀ ਪਵਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32634069 32634069] | |- | style='text-align:right'| 2070 | [[:d:Q448|Q448]] | [[ਦੇਨੀ ਦਿਦਰੋ|ਦਨੀ ਦੀਦਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54146831 54146831] | [[ਤਸਵੀਰ:Denis Diderot - Alix - Vanloo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2071 | [[:d:Q17486484|Q17486484]] | [[ਦਮਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13902966 13902966] | |- | style='text-align:right'| 2072 | [[:d:Q31322404|Q31322404]] | [[ਦਮਯੰਤੀ ਬੇਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1029159474263127661858 1029159474263127661858] | [[ਤਸਵੀਰ:Damayanti Beshra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2073 | [[:d:Q712412|Q712412]] | [[ਦਮਿਤਰੀ ਲੀਖਾਚੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22156946 22156946] | [[ਤਸਵੀਰ:Dmitry Lihachev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2074 | [[:d:Q4154429|Q4154429]] | [[ਦਮੋਦਰ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77723088 77723088] | |- | style='text-align:right'| 2075 | [[:d:Q102183958|Q102183958]] | [[ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2076 | [[:d:Q2721616|Q2721616]] | [[ਦਯਾਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72289261 72289261] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Dayaram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2077 | [[:d:Q20607932|Q20607932]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Khatkar, Maoist leader E Punjab, Chandigarh Sept 1973 Pic, Amarjit Chandan (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2078 | [[:d:Q20607945|Q20607945]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2079 | [[:d:Q138758687|Q138758687]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Tripathi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2080 | [[:d:Q20607957|Q20607957]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2081 | [[:d:Q20607970|Q20607970]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2082 | [[:d:Q25513830|Q25513830]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21775538 21775538] | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Butter Punjabi Language poet 19.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2083 | [[:d:Q31787750|Q31787750]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਭਗਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2084 | [[:d:Q1166744|Q1166744]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22277546 22277546] | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2085 | [[:d:Q5225534|Q5225534]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3814202 3814202] | |- | style='text-align:right'| 2086 | [[:d:Q20607993|Q20607993]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Singh Aasht.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2087 | [[:d:Q18579088|Q18579088]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Darshan Dhir at Punjabi University.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2088 | [[:d:Q20608004|Q20608004]] | [[ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਭਾਊ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2089 | [[:d:Q130631|Q130631]] | [[ਯਾਕ ਦੇਰੀਦਾ|ਦਰਿਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88958529 88958529] | [[ਤਸਵੀਰ:Derrida EHESS (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2090 | [[:d:Q20607743|Q20607743]] | [[ਡਾਕਟਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2091 | [[:d:Q2724159|Q2724159]] | [[ਦਲਪਤਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60438795 60438795] | [[ਤਸਵੀਰ:Dalpatram old photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2092 | [[:d:Q19975693|Q19975693]] | [[ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dalbir chetan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2093 | [[:d:Q25624542|Q25624542]] | [[ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2094 | [[:d:Q3595768|Q3595768]] | [[ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15572045 15572045] | [[ਤਸਵੀਰ:DalipKaurTiwana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2095 | [[:d:Q125148574|Q125148574]] | [[ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗੁਰਾਇਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2096 | [[:d:Q125148579|Q125148579]] | [[ਦਵਿੰਦਰ ਦੀਪ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2097 | [[:d:Q115219777|Q115219777]] | [[ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Davinder Pal Singh PDL.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2098 | [[:d:Q1067|Q1067]] | [[ਦਾਂਤੇ ਆਲੀਗੀਏਰੀ|ਦਾਂਤੇ ਅਲੀਗੀਏਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97105654 97105654] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2099 | [[:d:Q16354048|Q16354048]] | [[ਦਾਗਨੀਜ਼ਾ ਜ਼ਿਗਮੋਂਤੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52103381 52103381] | |- | style='text-align:right'| 2100 | [[:d:Q31788224|Q31788224]] | [[ਦਾਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2101 | [[:d:Q604647|Q604647]] | [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27879596 27879596] | [[ਤਸਵੀਰ:Contemporary portrait of Dara Shikoh in 1628.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2102 | [[:d:Q765|Q765]] | [[ਦਾਰੀਓ ਫ਼ੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89786165 89786165] | [[ਤਸਵੀਰ:Dario Fo, Italian playwright.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2103 | [[:d:Q30527584|Q30527584]] | [[ਦਾਰੀਨ ਤਾਤੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250429161 250429161] | [[ਤਸਵੀਰ:Dareen Tatour.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2104 | [[:d:Q332651|Q332651]] | [[ਦਿਏਗੋ ਦੇ ਵਾਲੇਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64260514 64260514] | [[ਤਸਵੀਰ:Crónica de España 1499 Valera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2105 | [[:d:Q28680716|Q28680716]] | [[ਦਿਨਾਰਾ ਯੁਲਦਾਸਹੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Юлдашева Динара.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2106 | [[:d:Q15648738|Q15648738]] | [[ਦਿਨੇਸ਼ ਨੰਦਿਨੀ ਡਾਲਮੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dinesh Nandini Dalmia 2009 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2107 | [[:d:Q62858714|Q62858714]] | [[ਦਿਨੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36546909 36546909] | |- | style='text-align:right'| 2108 | [[:d:Q31786987|Q31786987]] | [[ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2109 | [[:d:Q572539|Q572539]] | [[ਦਿਲੀਪ ਚਿਤਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91648956 91648956] | |- | style='text-align:right'| 2110 | [[:d:Q105988314|Q105988314]] | [[ਦਿਵਿਆ ਐਸ. ਅਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315180464 315180464] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Divya S. Iyer IAS - incumbent Pathanamthitta district magistrate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2111 | [[:d:Q67222730|Q67222730]] | [[ਦਿਵਿਆ ਦਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315172878 315172878] | [[ਤਸਵੀਰ:Divya Dwivedi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2112 | [[:d:Q102166028|Q102166028]] | [[ਦੀਕਸ਼ਾ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27149912464806211477 27149912464806211477] | |- | style='text-align:right'| 2113 | [[:d:Q5274077|Q5274077]] | [[ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2114 | [[:d:Q16107537|Q16107537]] | [[ਦੀਨਾ ਵਕੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2115 | [[:d:Q31789510|Q31789510]] | [[ਦੀਪ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2116 | [[:d:Q5250507|Q5250507]] | [[ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2117 | [[:d:Q125148518|Q125148518]] | [[ਦੀਪਕ ਸ਼ਰਮਾ ਚਨਾਰਥਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2118 | [[:d:Q5250658|Q5250658]] | [[ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95424574 95424574] | [[ਤਸਵੀਰ:Deepti Naval.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2119 | [[:d:Q125148530|Q125148530]] | [[ਦੀਪਤੀ ਬਬੂਟਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2120 | [[:d:Q5277137|Q5277137]] | [[ਦੀਮਾ ਖ਼ਾਤੀਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nordiske Mediedager 2019 (46902893535) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2121 | [[:d:Q61059515|Q61059515]] | [[ਦੀਵਾਨ ਜਰਮਨੀ ਦਾਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2122 | [[:d:Q982653|Q982653]] | [[ਟੋਡਰ ਮੱਲ|ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39812919 39812919] | [[ਤਸਵੀਰ:Raja Todar Mall, Finance Minister of Akbar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2123 | [[:d:Q12433927|Q12433927]] | [[ਦੁਧਨਾਥ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69096100 69096100] | |- | style='text-align:right'| 2124 | [[:d:Q3716311|Q3716311]] | [[ਦੁਨੀਆ ਮੀਖ਼ਾਈਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118702390 118702390] | [[ਤਸਵੀਰ:Dunya mikhail3291781.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2125 | [[:d:Q3716503|Q3716503]] | [[ਦੁਰਗਾ ਭਗਵਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28412418 28412418] | [[ਤਸਵੀਰ:Durga Bhagwat (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2126 | [[:d:Q15648932|Q15648932]] | [[ਦੁਰਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਖਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Durga Prasad Khatri.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2127 | [[:d:Q3763917|Q3763917]] | [[ਦੁਰਗਾਬਾਈ ਦੇਸ਼ਮੁਖ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''<br/>''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43077307 43077307] | [[ਤਸਵੀਰ:Durgabai Deshmukh 1982 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2128 | [[:d:Q5316899|Q5316899]] | [[ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116593734 116593734] | [[ਤਸਵੀਰ:Dushyant Kumar 2009 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2129 | [[:d:Q5209684|Q5209684]] | [[ਦੇਜ਼ੀ ਅਲ-ਅਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5165767 5165767] | [[ਤਸਵੀਰ:Daisy Al-Amir - late 1970s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2130 | [[:d:Q20608077|Q20608077]] | [[ਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28668321 28668321] | |- | style='text-align:right'| 2131 | [[:d:Q320115|Q320115]] | [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45639499 45639499] | [[ਤਸਵੀਰ:Dev Anand still1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2132 | [[:d:Q31790187|Q31790187]] | [[ਦੇਵ ਖੁੱਡੀ ਕਲਾਂ ਵਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2133 | [[:d:Q125148411|Q125148411]] | [[ਦੇਵ ਦਰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2134 | [[:d:Q2336381|Q2336381]] | [[ਦੇਵ ਰਾਏ ੨]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64812730 64812730] | |- | style='text-align:right'| 2135 | [[:d:Q5266440|Q5266440]] | [[ਦੇਵਕੀ ਜੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111706850 111706850] | [[ਤਸਵੀਰ:Devaki Jain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2136 | [[:d:Q5266444|Q5266444]] | [[ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਖੱਤਰੀ|ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਖਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59309611 59309611] | [[ਤਸਵੀਰ:Devaki Nandan Khatri 1.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2137 | [[:d:Q5266636|Q5266636]] | [[ਦੇਵਦੱਤ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24839987 24839987] | [[ਤਸਵੀਰ:Devdutt Pattanaik 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2138 | [[:d:Q20608087|Q20608087]] | [[ਦੇਵਨੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2139 | [[:d:Q5266510|Q5266510]] | [[ਦੇਵਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308782114 308782114] | [[ਤਸਵੀਰ:Devapriya Roy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2140 | [[:d:Q5267985|Q5267985]] | [[ਦੇਵਯਾਨੀ ਚੌਬਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2141 | [[:d:Q5266532|Q5266532]] | [[ਦੇਵਰਕੁੰਡ ਬਾਲਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11405206 11405206] | |- | style='text-align:right'| 2142 | [[:d:Q125503610|Q125503610]] | [[ਦੇਵਰਧੀਗਾਨੀ ਕਸ਼ਮਾਸਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2143 | [[:d:Q12434032|Q12434032]] | [[ਦੇਵਾਨੂਰ ਮਹਾਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Devanuru Mahadeva.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2144 | [[:d:Q5267041|Q5267041]] | [[ਦੇਵਿਕਾ ਭਗਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103744495 103744495] | |- | style='text-align:right'| 2145 | [[:d:Q31789123|Q31789123]] | [[ਦੇਵਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26196283 26196283] | |- | style='text-align:right'| 2146 | [[:d:Q15124759|Q15124759]] | [[ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116584350 116584350] | [[ਤਸਵੀਰ:Devendra Satyarthi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2147 | [[:d:Q31785584|Q31785584]] | [[ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫ਼ੀ|ਦੇਵਿੰਦਰ ਸੈਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2148 | [[:d:Q1181508|Q1181508]] | [[ਦੇਵੀਪ੍ਰਸਾਦ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56621979 56621979] | [[ਤਸਵੀਰ:Debiprasad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2149 | [[:d:Q61349252|Q61349252]] | [[ਦੇਵੇਂਦਰ ਸਵਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267922490 267922490] | |- | style='text-align:right'| 2150 | [[:d:Q20608098|Q20608098]] | [[ਦੇਸ ਰਾਜ ਕਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Desraj Kali,Punjabi language writer,Punjab, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2151 | [[:d:Q18388408|Q18388408]] | [[ਦੇਸ ਰਾਜ ਗੋਇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2505117 2505117] | |- | style='text-align:right'| 2152 | [[:d:Q31787838|Q31787838]] | [[ਦੌਲਤ ਰਾਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2153 | [[:d:Q3163288|Q3163288]] | [[ਜੈਕਾਂਤਨ|ਦੰਡਪਾਨੀ ਜੈਕਾਂਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67711065 67711065] | [[ਤਸਵੀਰ:ஜெயகாந்தன்.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2154 | [[:d:Q1190757|Q1190757]] | [[ਦੰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54954822 54954822] | |- | style='text-align:right'| 2155 | [[:d:Q31787342|Q31787342]] | [[ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/118583163 118583163] | |- | style='text-align:right'| 2156 | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35766333 35766333] | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2157 | [[:d:Q20608109|Q20608109]] | [[ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dharm kameana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2158 | [[:d:Q18704472|Q18704472]] | [[ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Dharam Singh Nihang Singh Sachkhoj Academy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2159 | [[:d:Q31787777|Q31787777]] | [[ਧਰਮਦਾਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2160 | [[:d:Q20608130|Q20608130]] | [[ਧਰਮਪਾਲ ਸਿੰਗਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2161 | [[:d:Q5269267|Q5269267]] | [[ਧਰਮਾਚਾਰੀ ਗੁਰੂਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Buddhist nun Dharmachari Guruma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2162 | [[:d:Q96646782|Q96646782]] | [[ਧਰਿਸ਼ਾ ਬਾਸਟੀਅਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1292159234285303371344 1292159234285303371344] | |- | style='text-align:right'| 2163 | [[:d:Q130376213|Q130376213]] | [[ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dhian Singh Shah Sikandar In Rupantar Park.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2164 | [[:d:Q2761804|Q2761804]] | [[ਧੀਰੂਬੇਨ ਪਟੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75182171 75182171] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Dhirubahen patel (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2165 | [[:d:Q2761807|Q2761807]] | [[ਧੀਰੇਂਦਰ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35784911 35784911] | [[ਤਸਵੀਰ:Dhirendra Mehta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2166 | [[:d:Q3518496|Q3518496]] | [[ਧੋਂਡੋ ਕੇਸ਼ਵ ਕਰਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38256080 38256080] | [[ਤਸਵੀਰ:Dhondo Keshav Karve 1958 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2167 | [[:d:Q18684438|Q18684438]] | [[ਨਈਮ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2168 | [[:d:Q20567212|Q20567212]] | [[ਨਕੀ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨਕੀ ਅਲੀ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31630950 31630950] | |- | style='text-align:right'| 2169 | [[:d:Q302910|Q302910]] | [[ਨਗੂਗੀ ਵਾ ਥਿਉਂਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104717886 104717886] | [[ਤਸਵੀਰ:Ngũgĩ wa Thiong'o 2019 (48139052733).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2170 | [[:d:Q16056606|Q16056606]] | [[ਨਗੇਨ ਸਾਇਕੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49334910 49334910] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. nagen Saikia in his personal library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2171 | [[:d:Q61059122|Q61059122]] | [[ਨਛੱਤਰ (ਨਾਵਲਕਾਰ)|ਨਛੱਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2172 | [[:d:Q61059149|Q61059149]] | [[ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2173 | [[:d:Q6960024|Q6960024]] | [[ਨਜਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43270288 43270288] | [[ਤਸਵੀਰ:Najm Hosain Syed. Writer. London.. 1995. Photo by Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2174 | [[:d:Q16130152|Q16130152]] | [[ਨਜਵਾ ਕਵਾਰ ਫਰਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63208318 63208318] | |- | style='text-align:right'| 2175 | [[:d:Q3695734|Q3695734]] | [[ਨਜ਼ੀਰ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54423259 54423259] | [[ਤਸਵੀਰ:Nazir image.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2176 | [[:d:Q18204892|Q18204892]] | [[ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ (ਦਾਨਸ਼ਵਰ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118420092 118420092] | |- | style='text-align:right'| 2177 | [[:d:Q905333|Q905333]] | [[ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32867241 32867241] | [[ਤਸਵੀਰ:Nazir Ahmad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2178 | [[:d:Q61058989|Q61058989]] | [[ਨਜ਼ੀਰ ਕਹੂਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2179 | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਨਜਾਬਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2180 | [[:d:Q16122462|Q16122462]] | [[ਨਜਾਹ ਅਲ-ਮਸੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2181 | [[:d:Q7176|Q7176]] | [[ਨਜੀਬ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89803944 89803944] | [[ਤਸਵੀਰ:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2182 | [[:d:Q1396705|Q1396705]] | [[ਨਜੀਬਾ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48627266 48627266] | |- | style='text-align:right'| 2183 | [[:d:Q435503|Q435503]] | [[ਨਤਾਲਕਾ ਸਨਿਆਦਾਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84202885 84202885] | [[ਤਸਵੀਰ:Natalka Sniadanko 2014-6361.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2184 | [[:d:Q4225202|Q4225202]] | [[ਨਤਾਲੀਆ ਕੋਬਰਏਂਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40749002 40749002] | [[ਤਸਵੀਰ:Nataliya Kobrynska.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2185 | [[:d:Q232391|Q232391]] | [[ਨਤਾਲੀਆ ਗੋਂਚਾਰੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17231772 17231772]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/99832469 99832469] | [[ਤਸਵੀਰ:Natalia Sergeyevna Goncharova.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2186 | [[:d:Q110375261|Q110375261]] | [[ਨਦੀਮ ਅਲ-ਵਾਜਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2187 | [[:d:Q1963189|Q1963189]] | [[ਨਦੀਮ ਅਸਲਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32247620 32247620] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadeem Aslam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2188 | [[:d:Q31783283|Q31783283]] | [[ਨਦੀਮ ਪਰਮਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2189 | [[:d:Q6964414|Q6964414]] | [[ਨਨੂਆ ਬੈਰਾਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nanua Bairagi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2190 | [[:d:Q7721|Q7721]] | [[ਨਪੋਲੀਅਨ ਤੀਜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88934487 88934487] | [[ਤਸਵੀਰ:Napoleon III by Mayer & Pierson c1860 (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2191 | [[:d:Q5756276|Q5756276]] | [[ਨਬਕਾਂਤ ਬਰੂਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2192 | [[:d:Q6956742|Q6956742]] | [[ਨਬਨੀਤਾ ਦੇਵ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23534896 23534896] | [[ਤਸਵੀਰ:Nabaneeta Dev Sen - Kolkata 2013-02-03 4365.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2193 | [[:d:Q6961907|Q6961907]] | [[ਨਮਿਤਾ ਗੋਖਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118349107 118349107] | [[ਤਸਵੀਰ:Namita Gokhale at PubliCon 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2194 | [[:d:Q29913214|Q29913214]] | [[ਨਯੀਰਾਹ ਵਾਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14150380541513372368 14150380541513372368] | |- | style='text-align:right'| 2195 | [[:d:Q125148420|Q125148420]] | [[ਨਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2196 | [[:d:Q2723334|Q2723334]] | [[ਨਰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57450725 57450725] | [[ਤਸਵੀਰ:Narmadashankar Dave (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2197 | [[:d:Q68279|Q68279]] | [[ਨਰਹਰ ਰਘੂਨਾਥ ਫਾਟਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60436689 60436689] | |- | style='text-align:right'| 2198 | [[:d:Q6965469|Q6965469]] | [[ਨਰਾਇਣ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57437520 57437520] | [[ਤਸਵੀਰ:Narayan Desai face.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2199 | [[:d:Q20608160|Q20608160]] | [[ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਸਨੀਮ|ਨਰਿੰਜਨ ਤਸਨੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116547869 116547869] | |- | style='text-align:right'| 2200 | [[:d:Q6965776|Q6965776]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਬੋਲਕਰ|ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਭੋਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/558145857923123020085 558145857923123020085] | |- | style='text-align:right'| 2201 | [[:d:Q20608171|Q20608171]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69045403 69045403] | |- | style='text-align:right'| 2202 | [[:d:Q30637587|Q30637587]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਬਾਠ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2203 | [[:d:Q1058|Q1058]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95532763 95532763] | [[ਤਸਵੀਰ:Prime Minister Of Bharat Shri Narendra Damodardas Modi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2204 | [[:d:Q113634875|Q113634875]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ (ਕਵੀ)|ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116651105 116651105] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Narendra Mohan Sharma - Author, Poet, Playwright, Professor and a Visionary .jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2205 | [[:d:Q15435428|Q15435428]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13740652 13740652] | [[ਤਸਵੀਰ:Narinder Singh Kapoor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2206 | [[:d:Q26179548|Q26179548]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2207 | [[:d:Q125148457|Q125148457]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਚ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2208 | [[:d:Q6965785|Q6965785]] | [[ਨਰਿੰਦਰ ਕੋਹਲੀ|ਨਰੇਂਦਰ ਕੋਹਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116511798 116511798] | [[ਤਸਵੀਰ:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2209 | [[:d:Q6965832|Q6965832]] | [[ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21750661 21750661] | |- | style='text-align:right'| 2210 | [[:d:Q3595714|Q3595714]] | [[ਨਰੇਸ਼ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114846720 114846720] | [[ਤਸਵੀਰ:ShriNaresh Ji.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2211 | [[:d:Q61059542|Q61059542]] | [[ਨਰੇਸ਼ ਸਕਸੈਨਾ|ਨਰੇਸ਼ ਸਕਸੇਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2212 | [[:d:Q6960910|Q6960910]] | [[ਨਲਿਨੀ ਜਮੀਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88262528 88262528] | |- | style='text-align:right'| 2213 | [[:d:Q6960908|Q6960908]] | [[ਨਲਿਨੀ ਬਾਲਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1362348 1362348] | [[ਤਸਵੀਰ:Nalini bala devi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2214 | [[:d:Q21228323|Q21228323]] | [[ਨਲਿਨੀ ਬੇਕਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75447120 75447120] | [[ਤਸਵੀਰ:NALINI BAKEL-PHOTO.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2215 | [[:d:Q6960920|Q6960920]] | [[ਨਲਿਨੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/275663916 275663916] | |- | style='text-align:right'| 2216 | [[:d:Q55653361|Q55653361]] | [[ਨਵਤੇਜ ਪੁਆਧੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2217 | [[:d:Q6982573|Q6982573]] | [[ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21774038 21774038] | [[ਤਸਵੀਰ:NavtejBharati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2218 | [[:d:Q6982575|Q6982575]] | [[ਨਵਤੇਜ ਸਰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101161760 101161760] | [[ਤਸਵੀਰ:Navtej Sarna at US DOE 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2219 | [[:d:Q20608181|Q20608181]] | [[ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65437338 65437338] | |- | style='text-align:right'| 2220 | [[:d:Q19666139|Q19666139]] | [[ਨਵਰਾਜ ਹੰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Navraj hans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2221 | [[:d:Q6982856|Q6982856]] | [[ਨਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਧਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2222 | [[:d:Q42844801|Q42844801]] | [[ਨਵਾ ਇਬਰਾਹਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/195285867 195285867] | [[ਤਸਵੀਰ:Nava Ebrahimi auf der frankfurter Buchmesse 2025, (P1220494).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2223 | [[:d:Q15848350|Q15848350]] | [[ਨਵਾਬ ਫੈਜੁਨਨੇਸਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60483673 60483673] | [[ਤਸਵੀਰ:Faizunnesa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2224 | [[:d:Q2886598|Q2886598]] | [[ਦਾਗ਼ ਦਿਹਲਵੀ|ਨਵਾਬ ਮਿਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਂ ਦਾਗ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12489363 12489363] | [[ਤਸਵੀਰ:DaghDehlviAPoet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2225 | [[:d:Q6956765|Q6956765]] | [[ਨਵਾਰੂਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78295383 78295383] | |- | style='text-align:right'| 2226 | [[:d:Q3633404|Q3633404]] | [[ਨਵੀਨ ਚਾਵਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19759333 19759333] | [[ਤਸਵੀਰ:Election Commissioner Shri Navin. B. Chawla releasing Landmark Judgments on Election Law at a meeting with Chief Electoral Officers of all the States, in New Delhi on June 28, 2006 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2227 | [[:d:Q1190856|Q1190856]] | [[ਨਵੀਨ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1673166172265790800004 1673166172265790800004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/92644329 92644329] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Naveen Patnaik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2228 | [[:d:Q6967082|Q6967082]] | [[ਨਸੀਮ ਅਮਰੋਹਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118445981 118445981] | |- | style='text-align:right'| 2229 | [[:d:Q88071307|Q88071307]] | [[ਨਸੀਮ ਥਿਬੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305278369 305278369] | [[ਤਸਵੀਰ:Naseem Thebo2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2230 | [[:d:Q20608194|Q20608194]] | [[ਨਸੀਰ ਤੁਰਾਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2231 | [[:d:Q6967158|Q6967158]] | [[ਨਸੀਰਾ ਜ਼ੁਬੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2232 | [[:d:Q6964639|Q6964639]] | [[ਨਾਓਮੀ ਗਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91871726 91871726] | |- | style='text-align:right'| 2233 | [[:d:Q237875|Q237875]] | [[ਨਾਓਮੀ ਵੋਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79441572 79441572] | [[ਤਸਵੀਰ:Naomi Wolf speaking at a press conference in New York's Foley Square on March 28, 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2234 | [[:d:Q2896906|Q2896906]] | [[ਨਾਓਮੀ ਸ਼ਿਹਾਬ ਨਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14861586 14861586] | [[ਤਸਵੀਰ:Naomishihabnye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2235 | [[:d:Q3431100|Q3431100]] | [[ਨਾਗਾਰਜੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59120486 59120486] | [[ਤਸਵੀਰ:Library park (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2236 | [[:d:Q171195|Q171195]] | [[ਨਾਗਾਰਜੁਨ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266092044 266092044]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8711937 8711937] | [[ਤਸਵੀਰ:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2237 | [[:d:Q2762081|Q2762081]] | [[ਨਗੀਨਦਾਸ ਪਾਰੇਖ|ਨਾਗਿਨਦਾਸ ਪਾਰੀਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40724980 40724980] | |- | style='text-align:right'| 2238 | [[:d:Q446761|Q446761]] | [[ਨਾਜ਼ਿਕ ਅਲ-ਮਲਾਇਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44404989 44404989] | [[ਤਸਵੀਰ:تمثال الشاعرة نازك الملائكة 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2239 | [[:d:Q1915626|Q1915626]] | [[ਨਾਜ਼ਿਕ ਸਬਾ ਯਾਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56784400 56784400] | |- | style='text-align:right'| 2240 | [[:d:Q6983458|Q6983458]] | [[ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਨੀਪਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311116497 311116497] | |- | style='text-align:right'| 2241 | [[:d:Q184906|Q184906]] | [[ਨਾਜ਼ਿਮ ਹਿਕਮਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95267715 95267715] | [[ਤਸਵੀਰ:Nâzım Hikmet, Berlin 1956 (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2242 | [[:d:Q6983497|Q6983497]] | [[ਨਾਜ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2243 | [[:d:Q27063134|Q27063134]] | [[ਨਾਜ਼ੀ ਸਫ਼ਾਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2244 | [[:d:Q3918412|Q3918412]] | [[ਨਾਜ਼ੋ ਤੋਖੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2245 | [[:d:Q2510833|Q2510833]] | [[ਨਾਤਾਲਿਆ ਆਰ੍ਸਿਏਨੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45143030 45143030] | [[ਤਸਵੀਰ:Natalla Arsieńnieva1927.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2246 | [[:d:Q946905|Q946905]] | [[ਨਾਦਰਾ (ਕਵਿਤਰੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53716922 53716922] | [[ਤਸਵੀਰ:Painting of Heroine Nodira by Shamsroi Khasanova.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2247 | [[:d:Q40116|Q40116]] | [[ਨਾਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84808952 84808952] | [[ਤਸਵੀਰ:Autoportrait de Félix Nadar - edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2248 | [[:d:Q469319|Q469319]] | [[ਨਾਦੀਆ ਅੰਜੁਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45482692 45482692] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadia Anjuman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2249 | [[:d:Q31790922|Q31790922]] | [[ਨਾਦੀਆ ਹਾਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2250 | [[:d:Q6957702|Q6957702]] | [[ਨਾਦੀਆ ਹਿਜਾਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28598504 28598504] | |- | style='text-align:right'| 2251 | [[:d:Q47619|Q47619]] | [[ਨਦੀਨ ਗੋਰਡੀਮਰ|ਨਾਦੀਨ ਗੋਰਦੀਮੇਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86692340 86692340] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadine Gordimer 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2252 | [[:d:Q117472111|Q117472111]] | [[ਨਾਦੀਸ਼ਾ ਉਯਾਂਗੋਡਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63165746954253931745 63165746954253931745] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadeesha Uyangoda MUDEC Museo delle Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2253 | [[:d:Q215637|Q215637]] | [[ਨਾਦੇਜ਼ਦਾ ਕਰੁਪਸਕਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2600852 2600852] | [[ਤਸਵੀਰ:Nadezhda Krupskaya portrait.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2254 | [[:d:Q3696295|Q3696295]] | [[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76539643 76539643] | [[ਤਸਵੀਰ:Nanak Singh 1998 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2255 | [[:d:Q6961489|Q6961489]] | [[ਨਾਮਦੇਵ ਢਸਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52402018 52402018] | |- | style='text-align:right'| 2256 | [[:d:Q12435464|Q12435464]] | [[ਨਾਮਵਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116677345 116677345] | [[ਤਸਵੀਰ:Namvar Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2257 | [[:d:Q180962|Q180962]] | [[ਨਾਰਮਨ ਮੇਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7393743 7393743] | [[ਤਸਵੀਰ:Oliver Mark - Norman Mailer, Berlin 2002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2258 | [[:d:Q6966033|Q6966033]] | [[ਨਾਰਲਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59095709 59095709] | |- | style='text-align:right'| 2259 | [[:d:Q28868007|Q28868007]] | [[ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਏਮਾਝੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Narayan Rayamaji at Palpa Tradefare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2260 | [[:d:Q15486572|Q15486572]] | [[ਨਾਰਾਇਣ ਹੇਮਚੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23737816 23737816] | [[ਤਸਵੀਰ:Narayan Hemchandra (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2261 | [[:d:Q3595448|Q3595448]] | [[ਬਾਲਮਣੀ ਅੰਮਾ|ਨਾਲਾਪਤ ਬਾਲਮਣੀ ਅੰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8938937 8938937] | [[ਤਸਵੀਰ:Balamaniamma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2262 | [[:d:Q31734368|Q31734368]] | [[ਨਾਲਿਨੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2263 | [[:d:Q39978|Q39978]] | [[ਨਾਸਟਰਡਾਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16387613 16387613] | [[ਤਸਵੀਰ:Nostradamus 1846.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2264 | [[:d:Q98078080|Q98078080]] | [[ਨਾਸਿਰ ਅਦੀਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63494401 63494401] | |- | style='text-align:right'| 2265 | [[:d:Q372946|Q372946]] | [[ਨਾਸਿਰ ਕਾਜ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6345412 6345412] | |- | style='text-align:right'| 2266 | [[:d:Q28196192|Q28196192]] | [[ਨਾਸਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61685325 61685325] | |- | style='text-align:right'| 2267 | [[:d:Q61059107|Q61059107]] | [[ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2268 | [[:d:Q7024140|Q7024140]] | [[ਨਿਆਜ਼ ਫਤਿਹਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/275166686 275166686] | |- | style='text-align:right'| 2269 | [[:d:Q7035076|Q7035076]] | [[ਨਿਕਿਤਾ ਲਾਲਵਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37237438 37237438] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikita Lalwani author pic 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2270 | [[:d:Q15648611|Q15648611]] | [[ਨਿਕਿਤਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4924148876460849740006 4924148876460849740006] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikita Singh 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2271 | [[:d:Q55207|Q55207]] | [[ਨਿਕੀਤਾ ਮਿਖਾਲਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24796240 24796240] | [[ਤਸਵੀਰ:Mikhalkov 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2272 | [[:d:Q21066276|Q21066276]] | [[ਨਿਕੋਲ ਐਲ. ਫਰੈਂਕਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2273 | [[:d:Q619|Q619]] | [[ਨਿਕੋਲਸ ਕੋਪਰਨਿਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71389288 71389288] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2274 | [[:d:Q956441|Q956441]] | [[ਨਿਕੋਲਾ ਵਾਪਤਸਾਰੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66474540 66474540] | [[ਤਸਵੀਰ:Vapcarov Varna.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2275 | [[:d:Q1978163|Q1978163]] | [[ਨਿਕੋਲਾਇ ਨੋਸਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5936167867518823060001 5936167867518823060001] | [[ਤਸਵੀਰ:Николай Носков в 2009 (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2276 | [[:d:Q271853|Q271853]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9898692 9898692] | [[ਤਸਵੀਰ:N Ostrovskiy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2277 | [[:d:Q43718|Q43718]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54148306 54148306] | [[ਤਸਵੀਰ:N.Gogol by F.Moller (1840, Tretyakov gallery).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2278 | [[:d:Q192331|Q192331]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41847059 41847059] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikolaj G. Černyševskij 1888.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2279 | [[:d:Q311459|Q311459]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਦੋਬਰੋਲਿਉਬੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120725045 120725045] | [[ਤਸਵੀਰ:PGRS 2 032 Dobrolyubov - crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2280 | [[:d:Q208003|Q208003]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਨੇਕਰਾਸੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7503062 7503062] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikolay Nekrasov 2cr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2281 | [[:d:Q653320|Q653320]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਨੋਸੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79290115 79290115] | [[ਤਸਵੀਰ:Dunno and his friends Postal card Russia 2008 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2282 | [[:d:Q186709|Q186709]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਬੁਖਾਰਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9966991 9966991] | [[ਤਸਵੀਰ:Bucharin.bra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2283 | [[:d:Q655247|Q655247]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਰੁਬਤਸੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/160829 160829] | [[ਤਸਵੀਰ:Rubzow Memorial Emetsk (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2284 | [[:d:Q208993|Q208993]] | [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਰੋਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14852765 14852765] | [[ਤਸਵੀਰ:N Roerich.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2285 | [[:d:Q191598|Q191598]] | [[ਨਿਕੋਲੇ ਕਰਮਜ਼ੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71438262 71438262] | [[ਤਸਵੀਰ:Karamzin by Tropinin (1818, Tretyakov gallery).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2286 | [[:d:Q1399|Q1399]] | [[ਨਿਕੋਲੋ ਮੈਕਿਆਵੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95151646 95151646] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2287 | [[:d:Q214622|Q214622]] | [[ਨਿਕੋਸ ਕਜ਼ਾਨਜ਼ਾਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14771803 14771803] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikos Kazantzakis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2288 | [[:d:Q17488729|Q17488729]] | [[ਨਿਖਿਲ ਚੰਦਵਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nikhil Chandwani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2289 | [[:d:Q17037839|Q17037839]] | [[ਨਿਖਿਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2290 | [[:d:Q13118304|Q13118304]] | [[ਨਿਖਿਲ ਵਾਗਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2291 | [[:d:Q234908|Q234908]] | [[ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਗੰਜਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2474895 2474895] | [[ਤਸਵੀਰ:Nezami (detail) Addressing his Son Mohammad. Attributed to Behzad, Leyli and Majnun (Nizami Ganjavi) 1482.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2292 | [[:d:Q13574559|Q13574559]] | [[ਨਿਜ਼ੀਹ ਮੁਹਿੱਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29949076 29949076] | [[ਤਸਵੀਰ:1930 04 08 Politika Nezihe Muhiddin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2293 | [[:d:Q20056769|Q20056769]] | [[ਨਿਤਾਸ਼ਾ ਕੌਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/161744336 161744336] | [[ਤਸਵੀਰ:Nitasha Kaul speaking at the New Internationalist's 40th Anniversary.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2294 | [[:d:Q41693395|Q41693395]] | [[ਨਿਤਿਨ ਸੋਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nitin Soni.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2295 | [[:d:Q3631073|Q3631073]] | [[ਨਿਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15953416 15953416] | [[ਤਸਵੀਰ:Nida Fazli in Chandigarh-1 (28-Jan-2014) 02.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2296 | [[:d:Q125148582|Q125148582]] | [[ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਆਲਿਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2297 | [[:d:Q7030844|Q7030844]] | [[ਨਿਧੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ|ਨਿਧੀ ਰਾਜਦਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5151533681202771548 5151533681202771548] | [[ਤਸਵੀਰ:Nidhi Razdan 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2298 | [[:d:Q7039100|Q7039100]] | [[ਨਿਨੋਚਕਾ ਰੋਸਕਾ|ਨਿਨੋਛਕਾ ਰੋਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94901739 94901739] | |- | style='text-align:right'| 2299 | [[:d:Q110878958|Q110878958]] | [[ਨਿਮਰਾ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2300 | [[:d:Q20608219|Q20608219]] | [[ਨਿਰਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਤਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nirpinder Singh Rattan ,Punjabi writer and ex IAS officer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2301 | [[:d:Q31788995|Q31788995]] | [[ਨਿਰਮਲ ਅਰਪਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nirmal Arpan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2302 | [[:d:Q3342123|Q3342123]] | [[ਨਿਰਮਲ ਕੁਮਾਰ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46775551 46775551] | |- | style='text-align:right'| 2303 | [[:d:Q20608227|Q20608227]] | [[ਨਿਰਮਲ ਜਸਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2304 | [[:d:Q20608238|Q20608238]] | [[ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nirmal jaura.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2305 | [[:d:Q125148470|Q125148470]] | [[ਨਿਰਮਲ ਨਿੰਮਾ ਲੰਗਾਹ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2306 | [[:d:Q41555686|Q41555686]] | [[ਨਿਰਮਲ ਪੁਆਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71630260 71630260] | |- | style='text-align:right'| 2307 | [[:d:Q64027141|Q64027141]] | [[ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28161632222410641556 28161632222410641556] | [[ਤਸਵੀਰ:NIRMAL PURJA "NIMS".jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2308 | [[:d:Q1993428|Q1993428]] | [[ਨਿਰਮਲ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114234893 114234893] | [[ਤਸਵੀਰ:Nirmal Verma (1929 - 2005).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2309 | [[:d:Q3595745|Q3595745]] | [[ਨਿਰੁਪਮਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44012595 44012595] | [[ਤਸਵੀਰ:Nirupama Rao.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2310 | [[:d:Q15459161|Q15459161]] | [[ਨਿਰੁਪਮਾ ਦੱਤ|ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16951145 16951145] | |- | style='text-align:right'| 2311 | [[:d:Q18014938|Q18014938]] | [[ਨਿਰੂਪਮਾ ਬਾਗੋਹਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47852593 47852593] | |- | style='text-align:right'| 2312 | [[:d:Q105554883|Q105554883]] | [[ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40972985 40972985] | |- | style='text-align:right'| 2313 | [[:d:Q118343609|Q118343609]] | [[ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Niranjan Boha.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2314 | [[:d:Q20608246|Q20608246]] | [[ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2315 | [[:d:Q20676937|Q20676937]] | [[ਨਿਸਤੁਲਾ ਹੈਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/278993690 278993690] | [[ਤਸਵੀਰ:Nistual snap.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2316 | [[:d:Q110208059|Q110208059]] | [[ਨਿਸ਼ਠਾ ਜਸਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/274455481 274455481] | |- | style='text-align:right'| 2317 | [[:d:Q1260487|Q1260487]] | [[ਨਿਸਿਮ ਇਜ਼ੇਕਿਲ|ਨਿਸਿਮ ਏਜ਼ੇਕੀਅਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64083865 64083865] | |- | style='text-align:right'| 2318 | [[:d:Q2364565|Q2364565]] | [[ਨਿਸੀਆ ਫਲੋਰੇਸਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22220022 22220022] | [[ਤਸਵੀਰ:Nizia Floresta Augusta (Mulheres illustres do Brazil).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2319 | [[:d:Q13058431|Q13058431]] | [[ਨਿਹਾਰਰੰਜਨ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108556956 108556956] | |- | style='text-align:right'| 2320 | [[:d:Q20608255|Q20608255]] | [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਰਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2321 | [[:d:Q31787733|Q31787733]] | [[ਨਿਹਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2322 | [[:d:Q20608264|Q20608264]] | [[ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ninder Gill at Jandali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2323 | [[:d:Q25624054|Q25624054]] | [[ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ninder Ghugianvi 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2324 | [[:d:Q298503|Q298503]] | [[ਨਿੱਕ ਵੁਈਏਚਿਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121073625 121073625] | [[ਤਸਵੀਰ:Nick Vujicic speaking in a church in Ehringshausen, Germany - 20110401-02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2325 | [[:d:Q87409812|Q87409812]] | [[ਨਿੱਕੀ ਬੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68107481 68107481] | |- | style='text-align:right'| 2326 | [[:d:Q11668|Q11668]] | [[ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ|ਨਿੱਕੀ ਹੈਲੀ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/187223623 187223623] | [[ਤਸਵੀਰ:Nikki Haley official photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2327 | [[:d:Q7041199|Q7041199]] | [[ਨੀਤਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51613785 51613785] | |- | style='text-align:right'| 2328 | [[:d:Q50241653|Q50241653]] | [[ਨੀਤਾ ਰਮਈਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105103516 105103516] | |- | style='text-align:right'| 2329 | [[:d:Q31790292|Q31790292]] | [[ਨੀਤੂ|ਨੀਤੂ ਅਰੋੜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173463192 173463192] | [[ਤਸਵੀਰ:Neetu Arora 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2330 | [[:d:Q12087053|Q12087053]] | [[ਨੀਨਾ ਬਿਚੂਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60515690 60515690] | [[ਤਸਵੀਰ:Nina bichuya 2013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2331 | [[:d:Q38049227|Q38049227]] | [[ਨੀਨਾ ਲੈਰੀ ਦੁਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43513692 43513692] | [[ਤਸਵੀਰ:NinaLarreyDuryea1919.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2332 | [[:d:Q425731|Q425731]] | [[ਨੀਮਾ ਯੂਸ਼ਿਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263093515 263093515] | [[ਤਸਵੀਰ:Nima Yushij - Original.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2333 | [[:d:Q111203071|Q111203071]] | [[ਨੀਰਜਾ ਮਾਧਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Neerja Madhav receives Nari Shakti Puraskar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2334 | [[:d:Q982828|Q982828]] | [[ਨੀਰਦ ਚੰਦਰ ਚੌਧਰੀ|ਨੀਰਦ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27091778 27091778] | |- | style='text-align:right'| 2335 | [[:d:Q20608275|Q20608275]] | [[ਨੀਰੂ ਅਸੀਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2336 | [[:d:Q436131|Q436131]] | [[ਨੀਲ ਪੋਸਟਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36923287 36923287] | |- | style='text-align:right'| 2337 | [[:d:Q6986708|Q6986708]] | [[ਨੀਲ ਮੁਖਰਜੀ (ਲੇਖਕ)|ਨੀਲ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48710931 48710931] | [[ਤਸਵੀਰ:Neel Mukherjee.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2338 | [[:d:Q16187273|Q16187273]] | [[ਨੀਲਕਮਲ ਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21562767 21562767] | [[ਤਸਵੀਰ:Neel Kamal Puri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2339 | [[:d:Q12435955|Q12435955]] | [[ਨੀਲਕਸ਼ੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38794764 38794764] | [[ਤਸਵੀਰ:Neelakshi Singh Writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2340 | [[:d:Q25999164|Q25999164]] | [[ਨੀਲਭ ਅਸ਼ਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13629049 13629049] | |- | style='text-align:right'| 2341 | [[:d:Q16198032|Q16198032]] | [[ਨੀਲਮ ਸਕਸੈਨਾ ਚੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Neelam Chandra Saxena.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2342 | [[:d:Q7036885|Q7036885]] | [[ਨੀਲਾਂਜਨਾ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58806281 58806281] | |- | style='text-align:right'| 2343 | [[:d:Q7036999|Q7036999]] | [[ਨੀਲੀਨਾ ਅਬਰਾਹਮ|ਨੀਲੀਨਾ ਅਬ੍ਰਾਹਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2344 | [[:d:Q62764944|Q62764944]] | [[ਨੀਲੋਤਪਲ ਮ੍ਰਿਣਾਲ|ਨੀਲੋਤਪਾਲ ਮ੍ਰਿਣਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nilotpal Mrinal in a Kavi Sammelan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2345 | [[:d:Q7070412|Q7070412]] | [[ਨੂਤਨ ਠਾਕੁਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2346 | [[:d:Q7049739|Q7049739]] | [[ਨੂਨ ਮੀਮ ਦਾਨਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2347 | [[:d:Q3846082|Q3846082]] | [[ਨੂਨ ਮੀਮ ਰਾਸ਼ਿਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17465339 17465339] | |- | style='text-align:right'| 2348 | [[:d:Q110751867|Q110751867]] | [[ਨੂਰ ਅਫ਼ਰੋਜ਼ ਖੁਵਾਜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2349 | [[:d:Q464957|Q464957]] | [[ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4952882 4952882] | [[ਤਸਵੀਰ:Noor Inayat Khan.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2350 | [[:d:Q48735024|Q48735024]] | [[ਨੂਰ ਉਲ ਹੁਦਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2351 | [[:d:Q111281840|Q111281840]] | [[ਨੂਰ ਜ਼ਹੀਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2352 | [[:d:Q38003551|Q38003551]] | [[ਨੂਰਜਹਾਂ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305193667 305193667] | [[ਤਸਵੀਰ:Noorjahan Bose 296793.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2353 | [[:d:Q323344|Q323344]] | [[ਨੂਰੁਦੀਨ ਫਰਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114537064 114537064] | [[ਤਸਵੀਰ:3Nuruddin Farah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2354 | [[:d:Q107353532|Q107353532]] | [[ਨੇਜਮੇਹ ਖ਼ਲੀਲ ਹਬੀਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2355 | [[:d:Q66580063|Q66580063]] | [[ਨੇਥਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1999159279138408160004 1999159279138408160004] | [[ਤਸਵੀਰ:Netha Hussain-070A3987 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2356 | [[:d:Q311644|Q311644]] | [[ਨੇਪੋਲੀਅਨ ਹਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2471835 2471835] | [[ਤਸਵੀਰ:Napoleon Hill headshot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2357 | [[:d:Q6987736|Q6987736]] | [[ਨੇਹਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2358 | [[:d:Q236606|Q236606]] | [[ਨੈਓਮੀ ਕਲੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98653009 98653009] | [[ਤਸਵੀਰ:Naomi Klein - Brainwash Festival 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2359 | [[:d:Q85950526|Q85950526]] | [[ਨੈਣ ਸੁੱਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51947148 51947148] | |- | style='text-align:right'| 2360 | [[:d:Q69339|Q69339]] | [[ਨੈਥੇਨੀਏਲ ਹਥਾਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44435463 44435463] | [[ਤਸਵੀਰ:Nathaniel Hawthorne - NARA - 530280cr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2361 | [[:d:Q448399|Q448399]] | [[ਨੈਨਤਾਰਾ ਸਹਿਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113514914 113514914] | [[ਤਸਵੀਰ:Nayantarasahgal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2362 | [[:d:Q26242991|Q26242991]] | [[ਨੈਨਾ ਸਿੱਬਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72235293 72235293] | |- | style='text-align:right'| 2363 | [[:d:Q6959856|Q6959856]] | [[ਨੈਯਰ ਮਸੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51866361 51866361] | [[ਤਸਵੀਰ:Naiyar Masud, March 05, 2008 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2364 | [[:d:Q230299|Q230299]] | [[ਨੈਲੀ ਬਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/261493056 261493056]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/56190964 56190964]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/816475 816475] | [[ਤਸਵੀਰ:Nellie Bly 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2365 | [[:d:Q57074|Q57074]] | [[ਨੈਲੀ ਸਾਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305145857913523021395 305145857913523021395]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/71406040 71406040] | [[ਤਸਵੀਰ:Nelly Sachs 1966.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2366 | [[:d:Q7046825|Q7046825]] | [[ਨੋਏਲ ਅਲੂਮਿਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26419544 26419544] | |- | style='text-align:right'| 2367 | [[:d:Q354256|Q354256]] | [[ਨੋਰਥਰੋਪ ਫ੍ਰਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49236705 49236705] | [[ਤਸਵੀਰ:Northrop Frye statue.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2368 | [[:d:Q9049|Q9049]] | [[ਅਵਰਾਮ ਨੋਆਮ ਚਾਮਸਕੀ|ਨੌਮ ਚੌਮਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89803084 89803084] | [[ਤਸਵੀਰ:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2369 | [[:d:Q272224|Q272224]] | [[ਨਾਰਮਨ ਏਂਜਲ|ਨੌਰਮਾਨ ਏਂਜਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51708094 51708094] | [[ਤਸਵੀਰ:Norman Angell 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2370 | [[:d:Q7050226|Q7050226]] | [[ਨੌਰਾ ਰਿਚਰਡ|ਨੌਰਾ ਰਿੱਚਰਡਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1181151247978744270006 1181151247978744270006] | [[ਤਸਵੀਰ:NorahRichards1940.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2371 | [[:d:Q20608286|Q20608286]] | [[ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2372 | [[:d:Q674337|Q674337]] | [[ਨੌਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69247638 69247638] | [[ਤਸਵੀਰ:Naushadsaab1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2373 | [[:d:Q6963121|Q6963121]] | [[ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26897989 26897989] | |- | style='text-align:right'| 2374 | [[:d:Q6963112|Q6963112]] | [[ਨੰਦਕਿਸ਼ੋਰ ਆਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9954981 9954981] | |- | style='text-align:right'| 2375 | [[:d:Q3348980|Q3348980]] | [[ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13226970 13226970] | [[ਤਸਵੀਰ:Nandalal Bose 1967 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2376 | [[:d:Q94659436|Q94659436]] | [[ਨੰਦਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114311712 114311712] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Nanditha Krishna, (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2377 | [[:d:Q29541052|Q29541052]] | [[ਨੰਦਿਨੀ ਬਾਜਪੇਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18154681820547861278 18154681820547861278] | [[ਤਸਵੀਰ:Nandini Bajpai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2378 | [[:d:Q467189|Q467189]] | [[ਨੰਦਿਨੀ ਸਤਪਥੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45873573 45873573] | [[ਤਸਵੀਰ:Nandini-Satapathy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2379 | [[:d:Q6963341|Q6963341]] | [[ਨੰਦਿਨੀ ਸਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29847012 29847012] | |- | style='text-align:right'| 2380 | [[:d:Q40826|Q40826]] | [[ਨੱਟ ਹੈਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083692 59083692] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrett av Knut Hamsun (1859-1952) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2381 | [[:d:Q6969979|Q6969979]] | [[ਨੱਥੂਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nathuram Shankar Sharma 'Shankar'.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2382 | [[:d:Q10984616|Q10984616]] | [[ਪਤਰਸ ਬੁਖਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64289293 64289293] | |- | style='text-align:right'| 2383 | [[:d:Q231680|Q231680]] | [[ਪਤੰਜਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22151776730718010639 22151776730718010639] | [[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 2009 - Colnect 159916 - Maharshi Patanjali.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2384 | [[:d:Q7123830|Q7123830]] | [[ਪਦਮਾ ਗੋਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60680179 60680179] | |- | style='text-align:right'| 2385 | [[:d:Q464835|Q464835]] | [[ਪਦਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51003017 51003017] | [[ਤਸਵੀਰ:Padma Lakshmi (2017) 05.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2386 | [[:d:Q2045965|Q2045965]] | [[ਪਦਮਾ ਸਚਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116677537 116677537] | [[ਤਸਵੀਰ:Padma Sachdev bharat-s-tiwari-photography-IMG 0781 May 12, 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2387 | [[:d:Q21854932|Q21854932]] | [[ਪਯਾਮ ਫੇਇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317133346 317133346] | [[ਤਸਵੀਰ:PFMain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2388 | [[:d:Q20608298|Q20608298]] | [[ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਤੌਜ|ਪਰਗਟ ਸਤੌਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pargat Satauj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2389 | [[:d:Q31786504|Q31786504]] | [[ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2390 | [[:d:Q7135262|Q7135262]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Paramjit Kaur Sirhind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2391 | [[:d:Q30223752|Q30223752]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਸਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24154739851052991713 24154739851052991713] | |- | style='text-align:right'| 2392 | [[:d:Q65396544|Q65396544]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੱਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2393 | [[:d:Q125148435|Q125148435]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੀਂਗਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2394 | [[:d:Q20608308|Q20608308]] | [[ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Paramjit Sohal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2395 | [[:d:Q7240410|Q7240410]] | [[ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73401223 73401223] | |- | style='text-align:right'| 2396 | [[:d:Q20608318|Q20608318]] | [[ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9392937 9392937] | [[ਤਸਵੀਰ:ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2397 | [[:d:Q80900|Q80900]] | [[ਪਰਲ ਐੱਸ ਬੱਕ|ਪਰਲ ਐੱਸ. ਬੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91868694 91868694] | [[ਤਸਵੀਰ:Pearl Buck (Nobel).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2398 | [[:d:Q271254|Q271254]] | [[ਪਰਵੀਨ ਐਤਸਾਮੀ|ਪਰਵੀਨ ਈਤੇਸਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17374532 17374532] | [[ਤਸਵੀਰ:Etesami.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2399 | [[:d:Q61058846|Q61058846]] | [[ਪਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਅਸ਼ਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2400 | [[:d:Q533318|Q533318]] | [[ਪਰਵੀਨ ਪਜ਼ਵਾਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78882711 78882711] | |- | style='text-align:right'| 2401 | [[:d:Q25656917|Q25656917]] | [[ਪਰਵੀਨ ਫ਼ੈਜ਼ ਜ਼ਾਦਾਹ ਮਲਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2402 | [[:d:Q65396020|Q65396020]] | [[ਪਰਵੀਨ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/310619640 310619640] | |- | style='text-align:right'| 2403 | [[:d:Q45174|Q45174]] | [[ਪਰਵੀਨ ਸ਼ਾਕਿਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166923625 166923625] | |- | style='text-align:right'| 2404 | [[:d:Q7171254|Q7171254]] | [[ਪਰਵੇਜ਼ ਬਿਲਗਰਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pervez Bilgrami.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2405 | [[:d:Q919722|Q919722]] | [[ਪਰਵੇਜ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7209190 7209190] | [[ਤਸਵੀਰ:2008-09-07 18-35-57ParvezSharma.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2406 | [[:d:Q125148408|Q125148408]] | [[ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2407 | [[:d:Q93343|Q93343]] | [[ਪਰਸੀ ਬਿਸ਼ ਸ਼ੈਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95159449 95159449] | [[ਤਸਵੀਰ:Percy Bysshe Shelley by Alfred Clint.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2408 | [[:d:Q7137021|Q7137021]] | [[ਪਰਿਚੈ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Parichay Das at Khajuraho Dance Festival 2026 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2409 | [[:d:Q31789142|Q31789142]] | [[ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2410 | [[:d:Q3895942|Q3895942]] | [[ਪਰਿਨੂਸ਼ ਸਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305856226 305856226] | [[ਤਸਵੀਰ:Parinoush Saniee.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2411 | [[:d:Q62712112|Q62712112]] | [[ਪਰਿਸਮਿਤਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91084377 91084377] | |- | style='text-align:right'| 2412 | [[:d:Q61058964|Q61058964]] | [[ਪਲਟੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2413 | [[:d:Q41523|Q41523]] | [[ਪਲੂਟਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108156656 108156656]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/165182489 165182489]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/24145857055422921454 24145857055422921454]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262883934 262883934]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268955446 268955446]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/55159233917703370061 55159233917703370061]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7111172882324016230005 7111172882324016230005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/873144647708107114795 873144647708107114795] | [[ਤਸਵੀਰ:Plutarch of Chaeronea-03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2414 | [[:d:Q182905|Q182905]] | [[ਜੀ ਵੀ ਪਲੈਖ਼ਾਨੋਵ|ਪਲੈਖਾਨੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27208870 27208870] | [[ਤਸਵੀਰ:Georgi Plekhanov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2415 | [[:d:Q859|Q859]] | [[ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ|ਪਲੈਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108159964 108159964]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/123158790754138852978 123158790754138852978]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/192168048973138410001 192168048973138410001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/276159474047727660458 276159474047727660458]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4044156811375145390005 4044156811375145390005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9045175780349917010002 9045175780349917010002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9106168850967767620009 9106168850967767620009] | [[ਤਸਵੀਰ:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2416 | [[:d:Q28112989|Q28112989]] | [[ਪਵਨ ਕਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34000121 34000121] | [[ਤਸਵੀਰ:Pawan karan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2417 | [[:d:Q106085493|Q106085493]] | [[ਪਵਨ ਗੁਲਾਟੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2418 | [[:d:Q31786005|Q31786005]] | [[ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pavan Harchandpuri 04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2419 | [[:d:Q12437517|Q12437517]] | [[ਪਾਂਡੇ ਬੇਚਨ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2420 | [[:d:Q20608337|Q20608337]] | [[ਪਾਂਧੀ ਨਨਕਾਣਵੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/23549448 23549448] | |- | style='text-align:right'| 2421 | [[:d:Q16215477|Q16215477]] | [[ਪਾਇਲ ਕਪਾਡੀਆ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/313492518 313492518] | |- | style='text-align:right'| 2422 | [[:d:Q13140822|Q13140822]] | [[ਪਾਇਸ ਐਡੀਸਨਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9465027 9465027] | |- | style='text-align:right'| 2423 | [[:d:Q10261|Q10261]] | [[ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102862543 102862543]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/13151352051052602454 13151352051052602454]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/162237897 162237897]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/209894863 209894863]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/225158790508938850686 225158790508938850686]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/250958546 250958546]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/264085599 264085599]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/318159474331827662926 318159474331827662926]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/375157342860710100009 375157342860710100009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/498168048974538410002 498168048974538410002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/83073140 83073140]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84036666 84036666] | [[ਤਸਵੀਰ:Kapitolinischer Pythagoras.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2424 | [[:d:Q12881|Q12881]] | [[ਪਾਉਲੋ ਕੋਇਲੋ|ਪਾਉਲੋ ਕੋਲਹੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52700 52700] | [[ਤਸਵੀਰ:Paulo Coelho, June 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2425 | [[:d:Q164797|Q164797]] | [[ਪਾਓਲੋ ਫਰੇਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90070192 90070192] | [[ਤਸਵੀਰ:Paulo Freire 1977.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2426 | [[:d:Q189725|Q189725]] | [[ਪਾਣਿਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250882672 250882672] | [[ਤਸਵੀਰ:Panini 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2427 | [[:d:Q34189|Q34189]] | [[ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95126958 95126958] | [[ਤਸਵੀਰ:Pablo Neruda 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2428 | [[:d:Q5593|Q5593]] | [[ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15873 15873] | [[ਤਸਵੀਰ:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2429 | [[:d:Q93137|Q93137]] | [[ਪਾਰ ਲਾਗੇਰਕਵਿਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64007846 64007846] | [[ਤਸਵੀਰ:Lagerkvist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2430 | [[:d:Q18001529|Q18001529]] | [[ਪਾਰਕਰ ਮੋਲੋਏ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 2431 | [[:d:Q125551|Q125551]] | [[ਪਾਰਮੇਨੀਡੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100227837 100227837]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/100227844 100227844]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/104174673 104174673]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/194145858093123021850 194145858093123021850]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/228895836 228895836]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/242154380930030290536 242154380930030290536]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/263903469 263903469]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/306477808 306477808]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316903820 316903820]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/356144647703827932925 356144647703827932925]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/57151776745618011100 57151776745618011100]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6505168049002738410003 6505168049002738410003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6647168049003638410005 6647168049003638410005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/85176683 85176683] | [[ਤਸਵੀਰ:Busto di Parmenide (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2432 | [[:d:Q7137083|Q7137083]] | [[ਪਾਰੀਜਾਤ (ਲੇਖਕ)|ਪਾਰੀਜਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51836811 51836811] | [[ਤਸਵੀਰ:Parijat Nepali writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2433 | [[:d:Q152176|Q152176]] | [[ਪਾਲ ਇਲਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73848255 73848255] | [[ਤਸਵੀਰ:Eluard Harcourt 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2434 | [[:d:Q131112|Q131112]] | [[ਪਾਲ ਕਰੂਗਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108473482 108473482] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Krugman-press conference Dec 07th, 2008-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2435 | [[:d:Q20608348|Q20608348]] | [[ਪਾਲ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Kaur 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2436 | [[:d:Q353754|Q353754]] | [[ਪਾਲ ਡੀ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71401431 71401431] | |- | style='text-align:right'| 2437 | [[:d:Q125148563|Q125148563]] | [[ਪਾਲ ਢਿੱਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2438 | [[:d:Q317152|Q317152]] | [[ਪਾਲ ਲਾਫ਼ਾਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61610596 61610596] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Lafargue 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2439 | [[:d:Q96186788|Q96186788]] | [[ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2440 | [[:d:Q76487|Q76487]] | [[ਪਾਲ ਹਾਇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50765 50765] | [[ਤਸਵੀਰ:Porträt des Paul Heyse (1853) - Adolf Friedrich Erdmann von Menzel (Museum Georg Schäfer).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2441 | [[:d:Q895915|Q895915]] | [[ਪਾਲਾਗੁੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ|ਪਾਲਾਗੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72990197 72990197] | [[ਤਸਵੀਰ:P. Saynath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2442 | [[:d:Q20608362|Q20608362]] | [[ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/720145857110822921557 720145857110822921557] | [[ਤਸਵੀਰ:Pali Bhupinder Singh4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2443 | [[:d:Q18643040|Q18643040]] | [[ਪਾਵਲਾ ਰੋਵਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75428179 75428179] | |- | style='text-align:right'| 2444 | [[:d:Q368812|Q368812]] | [[ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ|ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15507 15507] | [[ਤਸਵੀਰ:Paustovsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2445 | [[:d:Q3694942|Q3694942]] | [[ਪਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59192381 59192381] | [[ਤਸਵੀਰ:Avtar singh sandhu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2446 | [[:d:Q31787210|Q31787210]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਕੁੱਦੋਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2447 | [[:d:Q20608374|Q20608374]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/62947370 62947370] | |- | style='text-align:right'| 2448 | [[:d:Q20608385|Q20608385]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/118438535 118438535]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/237151170868339091083 237151170868339091083] | |- | style='text-align:right'| 2449 | [[:d:Q20608396|Q20608396]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੋਗਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2450 | [[:d:Q20608406|Q20608406]] | [[ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2451 | [[:d:Q7262871|Q7262871]] | [[ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਨਾਇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29549977 29549977] | |- | style='text-align:right'| 2452 | [[:d:Q747|Q747]] | [[ਪੀਅਰ ਕੌਰਨੀ|ਪਿਏਰ ਕੋਰਨੇਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3060147907527679210008 3060147907527679210008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/41838293 41838293]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9665159477885227990006 9665159477885227990006] | [[ਤਸਵੀਰ:Pierre Corneille 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2453 | [[:d:Q5749|Q5749]] | [[ਪਿਏਰ ਜੋਸਿਫ਼ ਪਰੂਧੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17228286 17228286] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait Pierre-Joseph Proudhon (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2454 | [[:d:Q319816|Q319816]] | [[ਪਿਤਰੀਮ ਸੋਰੋਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79990 79990] | [[ਤਸਵੀਰ:Питирим Сорокин.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2455 | [[:d:Q125148536|Q125148536]] | [[ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2456 | [[:d:Q31788748|Q31788748]] | [[ਪਿਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਪੇਸ਼ੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2457 | [[:d:Q527384|Q527384]] | [[ਪਿੰਗਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100312293 100312293] | |- | style='text-align:right'| 2458 | [[:d:Q1392116|Q1392116]] | [[ਪਿੰਗਲੀ ਵੇਂਕੈਇਆ|ਪਿੰਗਲੀ ਵੇਂਕੈਯਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pingali Venkayya 2009 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2459 | [[:d:Q7117391|Q7117391]] | [[ਪੀ. ਕੇਸ਼ਵਦੇਵ|ਪੀ ਕੇਸਵਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119027849 119027849] | [[ਤਸਵੀਰ:Kesavadev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2460 | [[:d:Q275146|Q275146]] | [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ|ਪੀ ਵੀ ਨਰਸਿਮਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114384722 114384722] | [[ਤਸਵੀਰ:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2461 | [[:d:Q13113284|Q13113284]] | [[ਪੀ ਵੀ ਸ਼ਾਜੀਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shajikumar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2462 | [[:d:Q7117153|Q7117153]] | [[ਪੀ ਸੀ ਦੇਵਾਸੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2463 | [[:d:Q3429995|Q3429995]] | [[ਪੀ. ਭਾਨੂਮਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52625802 52625802] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhanumathi Ramakrishna 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2464 | [[:d:Q7117401|Q7117401]] | [[ਪੀ. ਲੰਕੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13897980 13897980] | |- | style='text-align:right'| 2465 | [[:d:Q7117598|Q7117598]] | [[ਪੀ. ਵਲਸਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pvalsala.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2466 | [[:d:Q434266|Q434266]] | [[ਪੀ.ਡੀ. ਓਸਪੇਂਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32001084 32001084] | [[ਤਸਵੀਰ:Ouspensky-kansi-2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2467 | [[:d:Q3523048|Q3523048]] | [[ਅਕਿਲਨ|ਪੀ.ਵੀ. ਅਕਿਲਾਨੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55495002 55495002] | [[ਤਸਵੀਰ:AKILAN.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2468 | [[:d:Q6093840|Q6093840]] | [[ਪੀਆ ਬਾਰੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45886226 45886226] | [[ਤਸਵੀਰ:Barros, Pia f06 crop.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2469 | [[:d:Q5752|Q5752]] | [[ਪੀਟਰ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66469467 66469467] | [[ਤਸਵੀਰ:Kropotkin1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2470 | [[:d:Q49760|Q49760]] | [[ਪੀਟਰ ਬਰੁਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54145090 54145090] | [[ਤਸਵੀਰ:Peter Brook.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2471 | [[:d:Q705197|Q705197]] | [[ਪੀਟਰ ਰੀਡਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46859039 46859039] | |- | style='text-align:right'| 2472 | [[:d:Q177984|Q177984]] | [[ਪੀਟਰ ਸੈਲਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49387018 49387018] | [[ਤਸਵੀਰ:Peter Sellers Allan Warren.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2473 | [[:d:Q44107|Q44107]] | [[ਪੀਟਰ ਹੈਂਡਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14771032 14771032] | [[ਤਸਵੀਰ:Peter-handke.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2474 | [[:d:Q55171|Q55171]] | [[ਪੀਡਰੋ ਆਲਮੋਦੋਵਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100280741 100280741] | [[ਤਸਵੀਰ:Pedro Almodóvar-69720 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2475 | [[:d:Q170800|Q170800]] | [[ਪੀਡਰੋ ਕਾਲਡੇਰਨ ਦੇ ਲਾ ਬਾਰਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73850932 73850932] | [[ਤਸਵੀਰ:Primera parte de comedias verdaderas portrait detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2476 | [[:d:Q20608327|Q20608327]] | [[ਪੀਤਾ ਪਰਾਗਪੁਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Peeta Paragpuria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2477 | [[:d:Q20608417|Q20608417]] | [[ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2478 | [[:d:Q44481|Q44481]] | [[ਪੀਰੇ ਸਿਮੋਨ ਲੈਪਲੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4932158 4932158] | [[ਤਸਵੀਰ:Pierre-Simon, marquis de Laplace (1745-1827) - Guérin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2479 | [[:d:Q20608428|Q20608428]] | [[ਪੀਰੋ ਪ੍ਰੇਮਣ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/922151353513452720000 922151353513452720000] | [[ਤਸਵੀਰ:Piro Preman Ik Sau Saat Kaafiyan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2480 | [[:d:Q6833572|Q6833572]] | [[ਪੀਲੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2481 | [[:d:Q7259915|Q7259915]] | [[ਪੁਨਾਤਿਲ ਕੁੰਣਾਬਦੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28406202 28406202] | [[ਤਸਵੀਰ:Punathil W.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2482 | [[:d:Q21598418|Q21598418]] | [[ਪੁਨਿਆਕਾਂਤੇ ਵਿਜੇਨਾਇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51852527 51852527] | |- | style='text-align:right'| 2483 | [[:d:Q7260760|Q7260760]] | [[ਪੁਪੂਲ ਜੈਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32030002 32030002] | |- | style='text-align:right'| 2484 | [[:d:Q855252|Q855252]] | [[ਪੁਮਿਪੋਨ ਅਦੁਲ੍ਯਦੇਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66516080 66516080] | [[ਤਸਵੀਰ:Aankomst Koning Bhumibol en Koningin Sirikit te Den Haag, Koning Bhumibol, Bestanddeelnr 911-6993 (cropped)(2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2485 | [[:d:Q7261641|Q7261641]] | [[ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39043895 39043895] | [[ਤਸਵੀਰ:Purushottam Agrawal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2486 | [[:d:Q5932306|Q5932306]] | [[ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9873136 9873136] | [[ਤਸਵੀਰ:Purushottama Lal in 2000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2487 | [[:d:Q7117564|Q7117564]] | [[ਪੁਰੋਹਿਤਾ ਤਿਰੁਨਾਰਾਇਣ ਨਰਸਿਮਹਾਚਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30876576 30876576] | |- | style='text-align:right'| 2488 | [[:d:Q124519512|Q124519512]] | [[ਪੁਸ਼ਪਾ ਭਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27291893 27291893] | |- | style='text-align:right'| 2489 | [[:d:Q29878730|Q29878730]] | [[ਪੁਸ਼ਪਾਸ਼੍ਰੀ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Puspashree Pattnaik during relicensing Srujanika's entire publication in scanned form to Odia Wikisource community during the project's 1st anniversary.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2490 | [[:d:Q3418117|Q3418117]] | [[ਪੂਮਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/261431640 261431640] | [[ਤਸਵੀਰ:Poomani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2491 | [[:d:Q7228850|Q7228850]] | [[ਪੂਰਨ ਫਰੂਖ਼ਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/211215079 211215079]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/31113832 31113832] | [[ਤਸਵੀਰ:پوران فرخزاد.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2492 | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2479184 2479184] | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2493 | [[:d:Q125148537|Q125148537]] | [[ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਂਧੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2494 | [[:d:Q137599930|Q137599930]] | [[ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯੂ.ਕੇ.]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯੂ.ਕੇ..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2495 | [[:d:Q7228864|Q7228864]] | [[ਪੂਰਨਚੰਦਰ ਤੇਜਸਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75185644 75185644] | |- | style='text-align:right'| 2496 | [[:d:Q19882258|Q19882258]] | [[ਪੂਰਬੀ ਬਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Purabi Bose 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2497 | [[:d:Q542307|Q542307]] | [[ਪੇਗਾਹ ਅਹਿਮਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73231123 73231123] | [[ਤਸਵੀਰ:Poesiefestival Berlin 2023 - Pegah Ahmadi 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2498 | [[:d:Q13221008|Q13221008]] | [[ਪੇਗੀ ਐਡਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47297027 47297027] | [[ਤਸਵੀਰ:Peggy Adler on Cape Cod.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2499 | [[:d:Q272605|Q272605]] | [[ਪੇਨੇਲੋਪੀ ਦੈਲਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46808706 46808706] | [[ਤਸਵੀਰ:Penelope Delta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2500 | [[:d:Q18009195|Q18009195]] | [[ਪੇਪਿਤਾ ਸੇਠ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18821567 18821567] | [[ਤਸਵੀਰ:Pepita Seth(1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2501 | [[:d:Q100431954|Q100431954]] | [[ਪੇਰੀਨ ਚੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91258209 91258209] | |- | style='text-align:right'| 2502 | [[:d:Q18761417|Q18761417]] | [[ਪੇਰੁਮਾਲ ਮੁਰੁਗਨ|ਪੇਰੂਮਲ ਮੁਰੂਗਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45473082 45473082] | [[ਤਸਵੀਰ:Perumal Murugan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2503 | [[:d:Q24851550|Q24851550]] | [[ਪੈਗੀ ਐਂਟਰੋਬਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4103208 4103208] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Dr Peggy Antrobus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2504 | [[:d:Q7143899|Q7143899]] | [[ਪੈਟ ਪਾਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60343325 60343325] | |- | style='text-align:right'| 2505 | [[:d:Q129187|Q129187]] | [[ਪੈਟਰਿਕ ਵਾਈਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41847966 41847966] | [[ਤਸਵੀਰ:Patrick White writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2506 | [[:d:Q4460333|Q4460333]] | [[ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਥਾਮਸਨ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/937118 937118] | [[ਤਸਵੀਰ:HPThompson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2507 | [[:d:Q2893594|Q2893594]] | [[ਪੈਟਰੋਸ ਐਡਮਿਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/322533 322533] | [[ਤਸਵੀਰ:Պետրոս Ադամյան - Petros Adamyan (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2508 | [[:d:Q1933377|Q1933377]] | [[ਪੈਟ੍ਰੋ ਡੀ' ਕਰੈਸਨਜ਼ੀ (Pietro de' Crescenzi)|ਪੈਟ੍ਰੋ ਡੀ' ਕਰੈਸਨਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24649244 24649244]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/293150178 293150178] | [[ਤਸਵੀਰ:Pietro Crescenzio. Line engraving by F. Spagnoli after A. Muzzi, cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2509 | [[:d:Q222944|Q222944]] | [[ਪੈਤਰਿਕ ਮੋਦੀਆਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7394541 7394541] | [[ਤਸਵੀਰ:Patrick Modiano 6 dec 2014 - 23.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2510 | [[:d:Q15622207|Q15622207]] | [[ਪੈਰਿਸ ਲੀਜ਼]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/21162982430686060084 21162982430686060084] | [[ਤਸਵੀਰ:Paris Lees (cropped 1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2511 | [[:d:Q557595|Q557595]] | [[ਪੈਲੇ ਹੁਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/159978702 159978702] | [[ਤਸਵੀਰ:PalleHuld.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2512 | [[:d:Q1401|Q1401]] | [[ਪੈੱਟਰਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39382430 39382430]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4668156811376945390003 4668156811376945390003] | [[ਤਸਵੀਰ:Altichiero, ritratto di Francesco Petrarca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2513 | [[:d:Q7207852|Q7207852]] | [[ਪੋਇਲ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/188312938 188312938] | [[ਤਸਵੀਰ:Poile Sengupta 2014.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2514 | [[:d:Q3595155|Q3595155]] | [[ਪੋਟੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮੁਲੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20504451 20504451] | [[ਤਸਵੀਰ:Potti Sreeramulu.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2515 | [[:d:Q7227553|Q7227553]] | [[ਪੋਨਾਕਾ ਕਾਨਕਾਮਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9912152744556727850003 9912152744556727850003] | [[ਤਸਵੀਰ:Ponaka Kanakamma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2516 | [[:d:Q450675|Q450675]] | [[ਪੋਪ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68559410 68559410] | [[ਤਸਵੀਰ:Pope Francis Korea Haemi Castle 19.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2517 | [[:d:Q2372217|Q2372217]] | [[ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਗਰਟਰੂਡ|ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਗਰਟਰੂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72325397 72325397] | [[ਤਸਵੀਰ:Yaropolk and his wife before the Apostle Peter. Gertrude falling at the feet of the apostle.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2518 | [[:d:Q31788115|Q31788115]] | [[ਪੌਲ ਆਸਟਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2519 | [[:d:Q7154531|Q7154531]] | [[ਪੌਲ ਜ਼ਕਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22252430 22252430] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul zakariaDSC 0108.resized.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2520 | [[:d:Q575856|Q575856]] | [[ਪੌਲ ਮੇਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44266703 44266703] | [[ਤਸਵੀਰ:El periodista británico Paul Mason, fotografiado en Madrid (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2521 | [[:d:Q276525|Q276525]] | [[ਪੌਲ ਰੁਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85587454 85587454] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Rudd and Kate Mara at the 2024 Toronto International Film Festival 8 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2522 | [[:d:Q102454|Q102454]] | [[ਪੌਲ ਸੈਮੂਅਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98511352 98511352] | [[ਤਸਵੀਰ:Paul Samuelson.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2523 | [[:d:Q278075|Q278075]] | [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75113751 75113751] | [[ਤਸਵੀਰ:PrakashKarat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2524 | [[:d:Q61059345|Q61059345]] | [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਥੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2525 | [[:d:Q32986435|Q32986435]] | [[ਪ੍ਰਗਯਾਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prajnasundari Bezbaroa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2526 | [[:d:Q27825307|Q27825307]] | [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115333737 115333737] | [[ਤਸਵੀਰ:Jathedar Partap Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2527 | [[:d:Q131831353|Q131831353]] | [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2528 | [[:d:Q3401401|Q3401401]] | [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਰਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12408516 12408516] | [[ਤਸਵੀਰ:PratibhaParmar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2529 | [[:d:Q1953018|Q1953018]] | [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102461931 102461931] | [[ਤਸਵੀਰ:Pratiba Ray 2010.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2530 | [[:d:Q13058632|Q13058632]] | [[ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58632599 58632599] | [[ਤਸਵੀਰ:PratimaDevi1921.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2531 | [[:d:Q125148427|Q125148427]] | [[ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Pardeep Kaura.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2532 | [[:d:Q2764967|Q2764967]] | [[ਪ੍ਰਬੋਧ ਪੰਡਿਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67801646 67801646] | |- | style='text-align:right'| 2533 | [[:d:Q25479514|Q25479514]] | [[ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60664542 60664542] | [[ਤਸਵੀਰ:Prabhjot Kaur delhi cantt 13.3.62.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2534 | [[:d:Q7237209|Q7237209]] | [[ਪ੍ਰਭਾਕਿਰਨ ਜੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prabhakiran Jain.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2535 | [[:d:Q7237237|Q7237237]] | [[ਪ੍ਰਭਾਤ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54307496 54307496] | [[ਤਸਵੀਰ:Prabhat Patnaik, 2012 December 12 (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2536 | [[:d:Q7237230|Q7237230]] | [[ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122063808 122063808] | |- | style='text-align:right'| 2537 | [[:d:Q20608448|Q20608448]] | [[ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2538 | [[:d:Q60194453|Q60194453]] | [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤੀ ਤਲਪੰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21580121 21580121]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5156495239317560138 5156495239317560138] | [[ਤਸਵੀਰ:Prashanti Talpankar in 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2539 | [[:d:Q7238560|Q7238560]] | [[ਪ੍ਰਸੂਨ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29181690 29181690] | [[ਤਸਵੀਰ:Prasoon joshi world environment day.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2540 | [[:d:Q7238452|Q7238452]] | [[ਪ੍ਰਸੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2541 | [[:d:Q15998964|Q15998964]] | [[ਪ੍ਰਾਤੁਲ ਚੰਦਰ ਗਾਂਗੁਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Revolutionary Pratul Ganguly.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2542 | [[:d:Q2765003|Q2765003]] | [[ਪ੍ਰਿਅਕਾਂਤ ਮਣਿਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63141070 63141070] | |- | style='text-align:right'| 2543 | [[:d:Q16731093|Q16731093]] | [[ਪ੍ਰਿਆ ਕੁਮਾਰ|ਪ੍ਰਿਅਾ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1017155284865387062064 1017155284865387062064] | [[ਤਸਵੀਰ:Priya Kumar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2544 | [[:d:Q13113559|Q13113559]] | [[ਪ੍ਰਿਆ ਏ. ਐਸ.]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60682164 60682164] | [[ਤਸਵੀਰ:Priya A S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2545 | [[:d:Q98690766|Q98690766]] | [[ਪ੍ਰਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2546 | [[:d:Q125148584|Q125148584]] | [[ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2547 | [[:d:Q13058663|Q13058663]] | [[ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38513914 38513914] | [[ਤਸਵੀਰ:Priyambada Debi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2548 | [[:d:Q21598196|Q21598196]] | [[ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਮੋਹੰਤੀ ਹੇਜਮਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53613690 53613690] | [[ਤਸਵੀਰ:Priyambada Mohanty Hejamdi during 22nd Odia Film Award ceremony 2014, Bhubaneswar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2549 | [[:d:Q102433321|Q102433321]] | [[ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/133941886 133941886] | [[ਤਸਵੀਰ:Priya Ramani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2550 | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2551 | [[:d:Q125148479|Q125148479]] | [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪੀ ਐਲ ਰਤਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2552 | [[:d:Q125148423|Q125148423]] | [[ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2553 | [[:d:Q7137104|Q7137104]] | [[ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਿਤ ਸਾਹਨੀ|ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਸਾਹਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/307172957 307172957] | [[ਤਸਵੀਰ:ParikshitSahni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2554 | [[:d:Q125148394|Q125148394]] | [[ਪ੍ਰੀਤ ਮਹਿੰਦਰ ਤਿਵਾੜੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2555 | [[:d:Q20608471|Q20608471]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਰਾੜ ਲੰਡੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2556 | [[:d:Q85950437|Q85950437]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੇਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2557 | [[:d:Q125148414|Q125148414]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਆਈ ਏ ਐੱਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2558 | [[:d:Q7245933|Q7245933]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਾਸਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38514237 38514237] | [[ਤਸਵੀਰ:Pritam-Kasad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2559 | [[:d:Q125148567|Q125148567]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਧੰਜਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2560 | [[:d:Q31786922|Q31786922]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2561 | [[:d:Q85950453|Q85950453]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/3902689 3902689] | |- | style='text-align:right'| 2562 | [[:d:Q15112434|Q15112434]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2563 | [[:d:Q125148533|Q125148533]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2564 | [[:d:Q7245927|Q7245927]] | [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੈਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2565 | [[:d:Q25873980|Q25873980]] | [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43391753 43391753] | [[ਤਸਵੀਰ:Priti Sengupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2566 | [[:d:Q97263482|Q97263482]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਅਵਤਾਰ ਰੈਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2567 | [[:d:Q20608483|Q20608483]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2568 | [[:d:Q7240163|Q7240163]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਨੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2569 | [[:d:Q7240162|Q7240162]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95109906 95109906] | [[ਤਸਵੀਰ:Prem Parkash. Writer. Jalandhar. January 1998.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2570 | [[:d:Q25623492|Q25623492]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48175757 48175757] | |- | style='text-align:right'| 2571 | [[:d:Q117266838|Q117266838]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2572 | [[:d:Q25624156|Q25624156]] | [[ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2573 | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95216097 95216097] | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2574 | [[:d:Q7240198|Q7240198]] | [[ਪ੍ਰੇਮਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2575 | [[:d:Q199947|Q199947]] | [[ਪ੍ਰੇਮੇਂਦਰ ਮਿੱਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67795071 67795071] | |- | style='text-align:right'| 2576 | [[:d:Q20608494|Q20608494]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2577 | [[:d:Q125148615|Q125148615]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮੁਕਤਸਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2578 | [[:d:Q136368968|Q136368968]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Prof. Jagmogan.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2579 | [[:d:Q61058966|Q61058966]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2580 | [[:d:Q20608505|Q20608505]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2581 | [[:d:Q20608517|Q20608517]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2582 | [[:d:Q20608528|Q20608528]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਮਲਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2583 | [[:d:Q20608540|Q20608540]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਰੌਣਕੀ ਰਾਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2584 | [[:d:Q31786941|Q31786941]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਹਮਦਰਦਵੀਰ ਨੌਸ਼ਹਿਰਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2585 | [[:d:Q125148606|Q125148606]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2586 | [[:d:Q7251829|Q7251829]] | [[ਪ੍ਰੋਤੀਵਾ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75160430 75160430] | |- | style='text-align:right'| 2587 | [[:d:Q136312116|Q136312116]] | [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Ram Singh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2588 | [[:d:Q277575|Q277575]] | [[ਪੰਕਜ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39598748 39598748] | [[ਤਸਵੀਰ:Pankaj Mishra - Dankesrede.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2589 | [[:d:Q7131296|Q7131296]] | [[ਪੰਕਜ ਸਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88436150 88436150] | |- | style='text-align:right'| 2590 | [[:d:Q7130254|Q7130254]] | [[ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਹੀਰੇਮਠ|ਪੰਚਕਸ਼ਾਰੀ ਹੀਰੇਮਠ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/216086963 216086963] | |- | style='text-align:right'| 2591 | [[:d:Q20608565|Q20608565]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2592 | [[:d:Q125148617|Q125148617]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2593 | [[:d:Q20608588|Q20608588]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2594 | [[:d:Q20608608|Q20608608]] | [[ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2595 | [[:d:Q20608616|Q20608616]] | [[ਪੰਡਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2596 | [[:d:Q17152175|Q17152175]] | [[ਪੰਡਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:PunditTaraSingh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2597 | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2598 | [[:d:Q31787626|Q31787626]] | [[ਪੰਡਿਤ ਮਾਂਗੇਰਾਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2599 | [[:d:Q31787791|Q31787791]] | [[ਪੰਡਿਤ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀਦਾਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2600 | [[:d:Q94889|Q94889]] | [[ਪੰਡਿਤ ਰਮਾਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50029736 50029736] | [[ਤਸਵੀਰ:Pandita Ramabai Sarasvati 1858-1922 front-page-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2601 | [[:d:Q125148473|Q125148473]] | [[ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਿਵ ਰਾਮ ਢੱਡੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2602 | [[:d:Q2763668|Q2763668]] | [[ਪੰਨਾ ਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65259412 65259412] | [[ਤਸਵੀਰ:Panna Naik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2603 | [[:d:Q557|Q557]] | [[ਪੱਟੀ ਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84037206 84037206] | [[ਤਸਵੀਰ:Patti Smith at the 81st Venice International Film Festival in 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2604 | [[:d:Q7127777|Q7127777]] | [[ਪੱਲਵੀ ਅਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31481276 31481276] | |- | style='text-align:right'| 2605 | [[:d:Q114697440|Q114697440]] | [[ਪੱਲਵੀ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2606 | [[:d:Q5439206|Q5439206]] | [[ਫਜ਼ਲ-ਏ-ਹੱਕ ਖ਼ੈਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63551610 63551610] | |- | style='text-align:right'| 2607 | [[:d:Q1068582|Q1068582]] | [[ਫਣੀਸ਼ਵਰ ਨਾਥ ਰੇਣੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34862332 34862332] | [[ਤਸਵੀਰ:Phanishwar Nath Renu 2016 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2608 | [[:d:Q5436589|Q5436589]] | [[ਫਰਜ਼ਾਨਾ ਡਾਕਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4331999 4331999] | [[ਤਸਵੀਰ:Farzana Doctor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2609 | [[:d:Q31790374|Q31790374]] | [[ਫਰਤੂਲ ਚੰਦ ਫੱਕਰ|ਫਰਤੂਲ ਚੰਦ ਫ਼ੱਕਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2610 | [[:d:Q173481|Q173481]] | [[ਫਰਨਾਂਡੋ ਪੇਸੋਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/126144814444407525004 126144814444407525004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/95155847 95155847] | [[ਤਸਵੀਰ:216 2310-Fernando-Pessoa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2611 | [[:d:Q56257535|Q56257535]] | [[ਫਰਹਾਦ ਸਾਮਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2612 | [[:d:Q131018|Q131018]] | [[ਫਰਾਂਕੋਸ ਰਾਬੇਲਿਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100209737 100209737]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/172635016 172635016] | [[ਤਸਵੀਰ:Francois Rabelais - Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2613 | [[:d:Q5478699|Q5478699]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਏਲਨ ਵਾਟਕਿੰਸ ਹਾਰਪਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68964118 68964118] | [[ਤਸਵੀਰ:Frances E.W. Harper, three-quarter length portrait, standing, facing front LCCN97513270 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2614 | [[:d:Q20639113|Q20639113]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਐਮ. ਵਿਦਰਸਪੂਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60709368 60709368] | |- | style='text-align:right'| 2615 | [[:d:Q123280|Q123280]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਕ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49223910 49223910] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Crick 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2616 | [[:d:Q15989983|Q15989983]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਫਲੈਚਰ (ਪੁਜਾਰੀ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32151533718902771001 32151533718902771001] | |- | style='text-align:right'| 2617 | [[:d:Q259530|Q259530]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਬਰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95297439 95297439] | [[ਤਸਵੀਰ:Frances d'Arblay ('Fanny Burney') by Edward Francisco Burney.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2618 | [[:d:Q670179|Q670179]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਮੇਰੀਅਨ ਕਰੋਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4958780 4958780] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Marion Crawford, 1854-1909 LCCN2002699999 (cropped).tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2619 | [[:d:Q21288866|Q21288866]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸ ਵਿਲਸਨ ਹੂਅਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7542160486092305180001 7542160486092305180001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/81756347 81756347] | [[ਤਸਵੀਰ:BaronessHuard1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2620 | [[:d:Q312384|Q312384]] | [[ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਵਿਤੋਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265993805 265993805] | [[ਤਸਵੀਰ:Francisco de Vitoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2621 | [[:d:Q164111|Q164111]] | [[ਫਰਾਹ ਪਹਿਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97805584 97805584] | [[ਤਸਵੀਰ:Shahbanu of Iran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2622 | [[:d:Q72292|Q72292]] | [[ਫਰਿਜ਼ਾਫ ਨਾਨਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24638086 24638086] | [[ਤਸਵੀਰ:Fridtjof Nansen LOC 03377u-3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2623 | [[:d:Q15296486|Q15296486]] | [[ਫ਼ਰੀਦ ਪਾਰਬਤੀ|ਫਰੀਦ ਪਾਰਬਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60685018 60685018] | |- | style='text-align:right'| 2624 | [[:d:Q194091|Q194091]] | [[ਫਰੀਦਉੱਦੀਨ ਅੱਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120724759 120724759] | [[ਤਸਵੀਰ:Miniature of Attar by Hossein Behzad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2625 | [[:d:Q5435218|Q5435218]] | [[ਫਰੀਬਾ ਨਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53982574 53982574] | [[ਤਸਵੀਰ:Fariba Nawa "An Exile Finds Home" (8660873443).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2626 | [[:d:Q3066854|Q3066854]] | [[ਫਰੀਬਾ ਹਚਟਰੌਡੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44349654 44349654] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait Fariba Hachtroudi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2627 | [[:d:Q99195311|Q99195311]] | [[ਫਰੀਹਾ ਰੋਇਸਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30157038026866861949 30157038026866861949] | |- | style='text-align:right'| 2628 | [[:d:Q60070|Q60070]] | [[ਫਰੀਦਰਿਚ ਵਿਲਹੇਲਮ ਜੋਸੇਫ ਫਾਨ ਸ਼ੇਲਿੰਗ|ਫਰੇਡਰਿਖ ਵਿਲਹੇਲਮ ਜੋਸੇਫ ਫਾਨ ਸ਼ੇਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88933257 88933257] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Wilhelm Joseph Schelling, 1848 daguerreotype - cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2629 | [[:d:Q42596|Q42596]] | [[ਫਰੇਦੇਰਿਕ ਮਿਸਤਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39381417 39381417] | [[ਤਸਵੀਰ:Frederic Mistral portrait photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2630 | [[:d:Q5952646|Q5952646]] | [[ਫਰੇਸ਼ਤੇਹ ਅਹਿਮਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1489150748994616420002 1489150748994616420002] | [[ਤਸਵੀਰ:Fereshteh Ahmadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2631 | [[:d:Q51492|Q51492]] | [[ਫਰੈਂਕ ਕਾਪਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14767184 14767184] | [[ਤਸਵੀਰ:Frank Capra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2632 | [[:d:Q5604|Q5604]] | [[ਫਰੈਂਕ ਲਾਇਡ ਰਾਈਟ|ਫਰੈਂਕ ਲਾਇਡ ਰਾਇਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27148716 27148716] | [[ਤਸਵੀਰ:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2633 | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਫ਼ਰੈਡਰਿਖ਼ ਐਂਗਲਸ|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1144157952105565600008 1144157952105565600008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/68928644 68928644] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2634 | [[:d:Q347362|Q347362]] | [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੇਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108213141 108213141] | [[ਤਸਵੀਰ:Fredric Jameson no Fronteiras Porto Alegre (5765587378) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2635 | [[:d:Q548462|Q548462]] | [[ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੈਕਸਨ ਟਰਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59201523 59201523] | [[ਤਸਵੀਰ:Frederick Jackson Turner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2636 | [[:d:Q60074|Q60074]] | [[ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ|ਫਰੈਡਰਿਕ ਮੈਕਸ ਮੂਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/300459517 300459517] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Max Müller by Bassano 1883.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2637 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[ਫਰੈਡਰਿੱਕ ਬੈਨਟਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5721883 5721883] | [[ਤਸਵੀਰ:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2638 | [[:d:Q9358|Q9358]] | [[ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਨੀਤਸ਼ੇ|ਫਰੈਦਰੀਕ ਨੀਤਜ਼ੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89798474 89798474] | [[ਤਸਵੀਰ:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2639 | [[:d:Q5431631|Q5431631]] | [[ਫਲਕ ਸ਼ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2640 | [[:d:Q63871059|Q63871059]] | [[ਫਲੋਰਾ ਐਲਡਰਿਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9401925 9401925] | [[ਤਸਵੀਰ:FLORA L. ALDRICH.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2641 | [[:d:Q254068|Q254068]] | [[ਫਲੋਰਾ ਟ੍ਰੀਸਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44306184 44306184] | [[ਤਸਵੀਰ:Flora Tristan par Jules Laure.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2642 | [[:d:Q5460344|Q5460344]] | [[ਫਲੋਰਾ ਨਵਾਪਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92301281 92301281] | [[ਤਸਵੀਰ:Flora Nwapa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2643 | [[:d:Q38100252|Q38100252]] | [[ਫਲੋਰੈਂਸ ਫੋਲੇ ਐਡਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:FLORENCE ADELAIDE FOWLE ADAMS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2644 | [[:d:Q7265768|Q7265768]] | [[ਫ਼ਕੀਰ ਕਾਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੇਦਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46101886 46101886] | |- | style='text-align:right'| 2645 | [[:d:Q20608627|Q20608627]] | [[ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਸ਼ੁਕਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2646 | [[:d:Q31783931|Q31783931]] | [[ਫ਼ਕੀਰ ਮਹੁੰਮਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2647 | [[:d:Q3635656|Q3635656]] | [[ਫ਼ਕੀਰ ਮੋਹਨ ਸੈਨਾਪਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47572880 47572880] | [[ਤਸਵੀਰ:Fakir Mohan Senapati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2648 | [[:d:Q3694592|Q3694592]] | [[ਫ਼ਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Fakhar Zaman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2649 | [[:d:Q3738509|Q3738509]] | [[ਫ਼ਖ਼ਰਾ ਯੂਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34770142 34770142] | |- | style='text-align:right'| 2650 | [[:d:Q5439163|Q5439163]] | [[ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2651 | [[:d:Q31789246|Q31789246]] | [[ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2652 | [[:d:Q441152|Q441152]] | [[ਫ਼ਦਾਵ ਤੁੁਕਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112806649 112806649] | |- | style='text-align:right'| 2653 | [[:d:Q6783508|Q6783508]] | [[ਫ਼ਰਖੰਦਾ ਲੋਧੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2654 | [[:d:Q1657025|Q1657025]] | [[ਫ਼ਰਜ਼ਾਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Farzona.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2655 | [[:d:Q20608638|Q20608638]] | [[ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਅਲ਼ੀ|ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਅਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2656 | [[:d:Q5435186|Q5435186]] | [[ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/233548175 233548175] | |- | style='text-align:right'| 2657 | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56611857 56611857] | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2658 | [[:d:Q186123|Q186123]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੁਕੋਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/128751167 128751167] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Fukuyama no Fronteiras do Pensamento São Paulo (28022453222) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2659 | [[:d:Q56094|Q56094]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਫ਼ੋਰਡ ਕੋਪੋਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112744406 112744406] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Ford Coppola on December 8, 2024 in the White House Oval Office (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2660 | [[:d:Q37388|Q37388]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਕਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31992319 31992319] | [[ਤਸਵੀਰ:Somer Francis Bacon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2661 | [[:d:Q353816|Q353816]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76402504 76402504] | [[ਤਸਵੀਰ:Francis Younghusband 1905.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2662 | [[:d:Q375438|Q375438]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸੋਆ ਬਰਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22188549 22188549] | |- | style='text-align:right'| 2663 | [[:d:Q167636|Q167636]] | [[ਫ਼ਰਾਹ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50331451 50331451] | [[ਤਸਵੀਰ:4ps-008-farah-khans.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2664 | [[:d:Q84258|Q84258]] | [[ਫ਼ਰਿਟਜੋਫ਼ ਕਾਪਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46758379 46758379] | [[ਤਸਵੀਰ:Fritjof Capra.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2665 | [[:d:Q22670|Q22670]] | [[ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਸ਼ਿੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96994450 96994450] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Schiller by Ludovike Simanowiz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2666 | [[:d:Q333425|Q333425]] | [[ਫ਼ਰੀਦ ਜ਼ਕਰੀਆ|ਫ਼ਰੀਦ ਜ਼ਕਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79186052 79186052] | [[ਤਸਵੀਰ:Fareed Zakaria World Economic Forum 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2667 | [[:d:Q31787909|Q31787909]] | [[ਫ਼ਰੀਦ ਸਾਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2668 | [[:d:Q132723|Q132723]] | [[ਫ਼ਰੰਸ ਏਮੀਲ ਸਿਲੰਪਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/147277 147277] | [[ਤਸਵੀਰ:FransEemilSillanpää.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2669 | [[:d:Q234579|Q234579]] | [[ਫ਼ਲੈਨਰੀ ਓਕਾਨਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17227472 17227472] | [[ਤਸਵੀਰ:Flannery-O'Connor 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2670 | [[:d:Q37103|Q37103]] | [[ਫ਼ਲੋਰੈਂਸ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54172695 54172695] | [[ਤਸਵੀਰ:Florence Nightingale (H Hering NPG x82368).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2671 | [[:d:Q5429572|Q5429572]] | [[ਫ਼ਹਿਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18632621 18632621] | [[ਤਸਵੀਰ:Fehmida Riaz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2672 | [[:d:Q464947|Q464947]] | [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਜਿੰਨਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52877425 52877425] | [[ਤਸਵੀਰ:Muhammad Ali Jinnah with sister Fatima Jinnah (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2673 | [[:d:Q4115693|Q4115693]] | [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36229833 36229833] | [[ਤਸਵੀਰ:Fatima Bhutto 9296410.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2674 | [[:d:Q5433865|Q5433865]] | [[ਫ਼ਾਨੀ ਬਦਾਯੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2675 | [[:d:Q464394|Q464394]] | [[ਫ਼ਰੂਗ਼ ਫ਼ਰੁਖ਼ਜ਼ਾਦ|ਫ਼ਾਰੂਕ ਫ਼ਰੂਖ਼ਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39427379 39427379] | [[ਤਸਵੀਰ:فروغ فرخزاد - مجموعه شعر اسیر، نشر امیرکبیر، ۱۳۳۴.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2676 | [[:d:Q37217|Q37217]] | [[ਫ਼ਿਓਦਰ ਤਿਊਤਚੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95260021 95260021] | [[ਤਸਵੀਰ:Tiutchev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2677 | [[:d:Q5448230|Q5448230]] | [[ਫ਼ਿਕਰ ਤੌਂਸਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2678 | [[:d:Q4204163|Q4204163]] | [[ਫ਼ਿਰਾਨਾਜ਼ ਅਸਫ਼ਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172147602577757641433 172147602577757641433] | [[ਤਸਵੀਰ:Farahnaz Ispahani in 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2679 | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1351221 1351221] | |- | style='text-align:right'| 2680 | [[:d:Q1406203|Q1406203]] | [[ਫ਼ੇਰੇਦੂਨ ਮੋਸ਼ੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/163072002 163072002] | |- | style='text-align:right'| 2681 | [[:d:Q13423853|Q13423853]] | [[ਫ਼ੇਲਿਕਸ ਅਰਵਿਡ ਉਲਫ ਕੇਜਲਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/377144783114296879814 377144783114296879814] | [[ਤਸਵੀਰ:Pewdiepie head shot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2682 | [[:d:Q7371|Q7371]] | [[ਫ਼ੈਡੇਰੀਕੋ ਫ਼ੈਲੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76315386 76315386] | [[ਤਸਵੀਰ:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2683 | [[:d:Q1031|Q1031]] | [[ਫ਼ਰਾਂਸੇ ਪਰੇਸੇਰਨ|ਫ਼੍ਰਾਂਤਸੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ੇਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36935785 36935785] | [[ਤਸਵੀਰ:Prešern-Goldenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2684 | [[:d:Q191016|Q191016]] | [[ਫ਼੍ਰੈਡ੍ਰਿਕ ਬਾਜਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107637271 107637271] | [[ਤਸਵੀਰ:Frederik Bajer by E. Møller.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2685 | [[:d:Q105619837|Q105619837]] | [[ਫਾਇਜ਼ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2686 | [[:d:Q332035|Q332035]] | [[ਫਾਕੂੰਦੋ ਕਾਬਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38392611 38392611] | [[ਤਸਵੀਰ:Facundo Cabral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2687 | [[:d:Q5437867|Q5437867]] | [[ਫਾਤਿਮਾ ਸੁਰੱਈਆ ਬਾਜੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46205066 46205066] | |- | style='text-align:right'| 2688 | [[:d:Q5436359|Q5436359]] | [[ਫਾਰੂਖ ਸਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2689 | [[:d:Q312978|Q312978]] | [[ਫਾਹਿਯਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/240145856860522920292 240145856860522920292]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/72200719 72200719] | [[ਤਸਵੀਰ:Fa Hsien at the ruins of Asoka's palace.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2690 | [[:d:Q991|Q991]] | [[ਫ਼ਿਓਦਰ ਦਾਸਤੋਵਸਕੀ|ਫਿਉਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104023256 104023256] | [[ਤਸਵੀਰ:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2691 | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/260234035 260234035]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/44305652 44305652] | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2692 | [[:d:Q43459|Q43459]] | [[ਫ਼ਿਰਦੌਸੀ|ਫਿਰਦੌਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101359236 101359236] | [[ਤਸਵੀਰ:Imaginary depiction of the poet Firdausi. Folio from a Khavarannama (The Book of the East) of ibn Husam al-Din, 1476-1486.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2693 | [[:d:Q82071|Q82071]] | [[ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ|ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7615735 7615735] | [[ਤਸਵੀਰ:Firaq Gorakhpuri 1997 stamp of India bw.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2694 | [[:d:Q4493827|Q4493827]] | [[ਫਿਰੋਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92245470 92245470] | [[ਤਸਵੀਰ:Ferron2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2695 | [[:d:Q187019|Q187019]] | [[ਫਿਲਪ ਰੋਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100235370 100235370] | [[ਤਸਵੀਰ:Philip Roth - 1973.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2696 | [[:d:Q171091|Q171091]] | [[ਫਿਲਿਪ ਕੇ ਡਿੱਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27063583 27063583] | [[ਤਸਵੀਰ:Philip K Dick in early 1960s (photo by Arthur Knight) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2697 | [[:d:Q25936278|Q25936278]] | [[ਫੂਲਚੰਦ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78085673 78085673] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Phoolchand Gupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2698 | [[:d:Q31790462|Q31790462]] | [[ਫੂਲ ਚੰਦ ਮਾਨਵ|ਫੂਲਚੰਦ ਮਾਨਵ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2699 | [[:d:Q31782982|Q31782982]] | [[ਫੂਲਾਂ ਰਾਣੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2700 | [[:d:Q41408|Q41408]] | [[ਫੇਦੇਰੀਕੋ ਗਾਰਸੀਆ ਲੋਰਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34456883 34456883] | [[ਤਸਵੀਰ:Federico García Lorca. Huerta de San Vicente, Granada.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2701 | [[:d:Q28555401|Q28555401]] | [[ਫੇਰ੍ਰਿਸ ਓਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1476617 1476617] | [[ਤਸਵੀਰ:2012 03 13 Brooklyn Museum Transnationalism and Woman Artist in Diaspora Panel Discussion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2702 | [[:d:Q275139|Q275139]] | [[ਫੈਂਗ ਫਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113996737 113996737] | [[ਤਸਵੀਰ:Fang Fang (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2703 | [[:d:Q381296|Q381296]] | [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113944154 113944154] | [[ਤਸਵੀਰ:Ahfaz with Faiz Ahmad Faiz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2704 | [[:d:Q19891523|Q19891523]] | [[ਫੋਜ਼ੀਆ ਭੱਟੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Fouzia Bhatti.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2705 | [[:d:Q193670|Q193670]] | [[ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਫੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22490 22490] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Frantz Fanon from Black Skin White Masks (1967) dust jacket.webp|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2706 | [[:d:Q463883|Q463883]] | [[ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੈਰੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17367442 17367442] | [[ਤਸਵੀਰ:Frances Marion 1918.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2707 | [[:d:Q81685|Q81685]] | [[ਫ੍ਰਾਂਸੋਆ ਮੌਰਿਆਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9850407 9850407] | [[ਤਸਵੀਰ:Mauriac Harcourt 1945 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2708 | [[:d:Q76892|Q76892]] | [[ਫ੍ਰੇਡਰਿਕ ਕਾਰਲ ਵੋਨ ਸਵੀਗਨੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76377829 76377829] | [[ਤਸਵੀਰ:Von Savigny, Friedrich Carl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2709 | [[:d:Q3086427|Q3086427]] | [[ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਕੈਡੋਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/221464616 221464616] | |- | style='text-align:right'| 2710 | [[:d:Q76679|Q76679]] | [[ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ ਫਰੈਬਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45094018 45094018] | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Fröbel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2711 | [[:d:Q31790905|Q31790905]] | [[ਬਖਤਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦਿਉਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2712 | [[:d:Q65396053|Q65396053]] | [[ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2713 | [[:d:Q20608695|Q20608695]] | [[ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Bachit Kaur in Delhi in 2023 - 02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2714 | [[:d:Q560371|Q560371]] | [[ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78771628 78771628] | [[ਤਸਵੀਰ:Bozorg Alavi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2715 | [[:d:Q15662417|Q15662417]] | [[ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30892953 30892953] | |- | style='text-align:right'| 2716 | [[:d:Q4853935|Q4853935]] | [[ਬਨਾਰਸੀਦਾਸ (ਕਵੀ)|ਬਨਾਰਸੀਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107078257 107078257] | |- | style='text-align:right'| 2717 | [[:d:Q7634619|Q7634619]] | [[ਬਰਕਤ ਅਲੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41682212 41682212] | |- | style='text-align:right'| 2718 | [[:d:Q97262310|Q97262310]] | [[ਬਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2719 | [[:d:Q20608706|Q20608706]] | [[ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Barjinder Chohan Punjabi Language poet 21.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2720 | [[:d:Q4860846|Q4860846]] | [[ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2721 | [[:d:Q33760|Q33760]] | [[ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3155178795820914280009 3155178795820914280009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/36924137 36924137]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4510175780354917010005 4510175780354917010005] | [[ਤਸਵੀਰ:Bertrand Russell photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2722 | [[:d:Q38757|Q38757]] | [[ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ|ਬਰਤੋਲਤ ਬ੍ਰੈਖਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2467372 2467372] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-W0409-300, Bertolt Brecht.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2723 | [[:d:Q18456|Q18456]] | [[ਬਰਥਾ ਵੌਨ ਸੁੱਟਨਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95160848 95160848] | [[ਤਸਵੀਰ:Bertha von Suttner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2724 | [[:d:Q351547|Q351547]] | [[ਬਰਨਾਡ ਮਾਲਾਮੁਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34459928 34459928] | [[ਤਸਵੀਰ:Bernard Malamud 1967.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2725 | [[:d:Q231391|Q231391]] | [[ਬਰਨਾਡੈੱਟ ਪੀਟਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71582658 71582658] | [[ਤਸਵੀਰ:BernadettePeters-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2726 | [[:d:Q1101521|Q1101521]] | [[ਬਰਨਾਰ ਪੀਵੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110457668 110457668] | [[ਤਸਵੀਰ:Bernard Pivot.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2727 | [[:d:Q822315|Q822315]] | [[ਬਰਨਾਰਡ ਦੱਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113128346 113128346] | [[ਤਸਵੀਰ:Bernard Dadié.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2728 | [[:d:Q53009|Q53009]] | [[ਬਰਨਾਰਡੋ ਬਰਤੋਲੂਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109921450 109921450] | [[ਤਸਵੀਰ:Bernardo Bertolucci.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2729 | [[:d:Q4860678|Q4860678]] | [[ਬਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2730 | [[:d:Q64503|Q64503]] | [[ਬਰੂਨੋ ਆਪਿਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/129620 129620] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-F1019-0039-001, Berlin, Bruno Apitz (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2731 | [[:d:Q355237|Q355237]] | [[ਬਰੂਨੋ ਲਾਟੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109228530 109228530] | [[ਤਸਵੀਰ:Bruno Latour in Taiwan P1250394 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2732 | [[:d:Q16397|Q16397]] | [[ਬਰੂਸ-ਲੀ|ਬਰੂਸ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51692172 51692172] | [[ਤਸਵੀਰ:Bruce Lee 1973 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2733 | [[:d:Q2680|Q2680]] | [[ਬਰੂਸ ਵਿਲਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85362156 85362156] | [[ਤਸਵੀਰ:Bruce Willis by Gage Skidmore 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2734 | [[:d:Q20608714|Q20608714]] | [[ਬਲਜਿੰਦਰ ਨਸਰਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Baljinder Nasrali at Punjabi Department, University of Delhi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2735 | [[:d:Q120457184|Q120457184]] | [[ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਟਭਾਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2736 | [[:d:Q61059408|Q61059408]] | [[ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਤੁਲਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2737 | [[:d:Q31787142|Q31787142]] | [[ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਬੱਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2738 | [[:d:Q120702682|Q120702682]] | [[ਬਲਜੀਤ ਰੈਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2739 | [[:d:Q31784831|Q31784831]] | [[ਬਲਦੇਵ ਦੂਹੜੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2740 | [[:d:Q15649889|Q15649889]] | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ|ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18680386 18680386] | [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi Poet Baldev Singh Sadaknama.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2741 | [[:d:Q125148672|Q125148672]] | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ (ਡਾ.)|ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2742 | [[:d:Q33930105|Q33930105]] | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤੇਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2743 | [[:d:Q20608721|Q20608721]] | [[ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60512277 60512277] | [[ਤਸਵੀਰ:Baldev Dhaliwal, Punjabi language story writer and critic, Punjab, India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2744 | [[:d:Q125148599|Q125148599]] | [[ਬਲਦੇਵ ‌ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2745 | [[:d:Q20608729|Q20608729]] | [[ਬਲਬੀਰ ਆਤਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balbir Aatish.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2746 | [[:d:Q31785970|Q31785970]] | [[ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਸੰਘੇੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2747 | [[:d:Q20608739|Q20608739]] | [[ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Balvir Parwana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2748 | [[:d:Q20608749|Q20608749]] | [[ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166133133 166133133] | [[ਤਸਵੀਰ:Balbir Madhopuri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2749 | [[:d:Q31783049|Q31783049]] | [[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਮੀ|ਬਲਬੀਰ ਮੋਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2750 | [[:d:Q125148481|Q125148481]] | [[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2751 | [[:d:Q17372974|Q17372974]] | [[ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਵਿਦਵਾਨ)|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਡਾ.]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75266049 75266049] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Vir Singh with his spouse and his brother Dr Balbir Singh standing at back.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2752 | [[:d:Q13113719|Q13113719]] | [[ਬਲਰਾਜ ਕੋਮਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117890127 117890127] | |- | style='text-align:right'| 2753 | [[:d:Q15726351|Q15726351]] | [[ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balraj Pandit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2754 | [[:d:Q805511|Q805511]] | [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100963558 100963558] | [[ਤਸਵੀਰ:Balraj Sahni in 1941.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2755 | [[:d:Q20608758|Q20608758]] | [[ਬਲਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2756 | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਬਲਰਾਮ (ਲੇਖਕ)|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2757 | [[:d:Q20608781|Q20608781]] | [[ਬਲਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balwinder Singh Grewal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2758 | [[:d:Q20608790|Q20608790]] | [[ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ|ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2759 | [[:d:Q125148578|Q125148578]] | [[ਬਲਵੀਰ ਕੌਰ ਰੀਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2760 | [[:d:Q117610743|Q117610743]] | [[ਬਲਵੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Balvir Langowal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2761 | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2762 | [[:d:Q4853130|Q4853130]] | [[ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112262713 112262713] | [[ਤਸਵੀਰ:Balwant Gargi 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2763 | [[:d:Q21867004|Q21867004]] | [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)|ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116560942 116560942] | |- | style='text-align:right'| 2764 | [[:d:Q31788384|Q31788384]] | [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2765 | [[:d:Q125148657|Q125148657]] | [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਗਲਪਕਾਰ)|ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2766 | [[:d:Q87346384|Q87346384]] | [[ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਚਤਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2767 | [[:d:Q125148531|Q125148531]] | [[ਬਲੀਜੀਤ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:ਬਲੀਜੀਤ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2768 | [[:d:Q29474453|Q29474453]] | [[ਬਲੇਅਰ ਇਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q15145779|cisgender woman]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/127152138561910981480 127152138561910981480] | [[ਤਸਵੀਰ:Blair Imani at LoveLoud 2018 (42462971960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2769 | [[:d:Q1290|Q1290]] | [[ਬਲੇਸ ਪਾਸਕਾਲ|ਬਲੇਜ਼ ਪਾਸਕਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29538862 29538862] | [[ਤਸਵੀਰ:Blaise Pascal Versailles.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2770 | [[:d:Q103949|Q103949]] | [[ਬਸਟਰ ਕੀਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66477478 66477478] | [[ਤਸਵੀਰ:Busterkeaton edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2771 | [[:d:Q4866781|Q4866781]] | [[ਬਸ਼ਰਤ ਪੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/83521342 83521342] | [[ਤਸਵੀਰ:Basharat Peer bharat-s-tiwari-photography-IMG 9738 July 28, 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2772 | [[:d:Q196547|Q196547]] | [[ਬਸ਼ੀਰ ਬਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116614895 116614895] | [[ਤਸਵੀਰ:Bashir Badr (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2773 | [[:d:Q61059710|Q61059710]] | [[ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਰਤਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2774 | [[:d:Q15724760|Q15724760]] | [[ਬਸੰਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਪਟਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66111215 66111215] | |- | style='text-align:right'| 2775 | [[:d:Q803646|Q803646]] | [[ਬਹਿਰਾਮ ਬੇਜ਼ਾਈ|ਬਹਰਾਮ ਬੇਜ਼ਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72820592 72820592] | [[ਤਸਵੀਰ:Bahram Bayzai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2776 | [[:d:Q125148471|Q125148471]] | [[ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2777 | [[:d:Q127369|Q127369]] | [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64248022 64248022] | [[ਤਸਵੀਰ:Bahadur Shah II.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2778 | [[:d:Q12195799|Q12195799]] | [[ਬਾਕਜ਼ਾ ਅਮੀਨ ਖ਼ਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2779 | [[:d:Q171202|Q171202]] | [[ਬਾਣਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12339967 12339967] | |- | style='text-align:right'| 2780 | [[:d:Q4855667|Q4855667]] | [[ਬਾਣੀ ਬਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86172139 86172139] | [[ਤਸਵੀਰ:Bani Basu - Kolkata 2015-10-10 5194.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2781 | [[:d:Q380234|Q380234]] | [[ਵਾਤਸਾਇਨ|ਬਾਤਸਾਇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/531159474177827661213 531159474177827661213]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/86598733 86598733] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamasutra vatsyayana Wellcome L0045293.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2782 | [[:d:Q4840539|Q4840539]] | [[ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8194479 8194479] | [[ਤਸਵੀਰ:Badal sarkar 044.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2783 | [[:d:Q1253|Q1253]] | [[ਬਾਨ ਕੀ-ਮੂਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/99155774 99155774] | [[ਤਸਵੀਰ:Ban Ki-moon 1-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2784 | [[:d:Q4857023|Q4857023]] | [[ਬਾਨੋ ਕੁਦਸੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118853491 118853491] | |- | style='text-align:right'| 2785 | [[:d:Q2020488|Q2020488]] | [[ਬਾਪਸੀ ਸਿਧਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44960819 44960819] | [[ਤਸਵੀਰ:Bapsi sidhwa 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2786 | [[:d:Q104273|Q104273]] | [[ਬਾਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9878408 9878408] | [[ਤਸਵੀਰ:Siyyid Mírzá 'Alí-Muhammad Shirazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2787 | [[:d:Q392|Q392]] | [[ਬਾਬ ਡਿਲਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111894442 111894442] | [[ਤਸਵੀਰ:DylanYoungKilkenny140719v2 (50 of 52) (52246124397) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2788 | [[:d:Q797848|Q797848]] | [[ਬਾਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97090468 97090468] | [[ਤਸਵੀਰ:Humayun and Babur (Late Shah Jahan Album) Babur detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2789 | [[:d:Q4837325|Q4837325]] | [[ਬਾਬਾ ਕਾਂਸ਼ੀਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13723979 13723979] | [[ਤਸਵੀਰ:DSLR-2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2790 | [[:d:Q558486|Q558486]] | [[ਬਾਬਾ ਤਾਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/161878826 161878826] | [[ਤਸਵੀਰ:Babatahr.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2791 | [[:d:Q31787747|Q31787747]] | [[ਬਾਬਾ ਦਿਆਲ ਦਾਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2792 | [[:d:Q15411237|Q15411237]] | [[ਬਾਬਾ ਨਜਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Baba Najmi-1.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2793 | [[:d:Q133801021|Q133801021]] | [[ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਹੋਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2794 | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/212332446 212332446] | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2795 | [[:d:Q20608830|Q20608830]] | [[ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2796 | [[:d:Q4838049|Q4838049]] | [[ਬਾਬੂ ਗੁਲਾਬ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54439156 54439156] | [[ਤਸਵੀਰ:Babu Gulabrai 2002 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2797 | [[:d:Q4838060|Q4838060]] | [[ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Babu Rajab Ali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2798 | [[:d:Q4838108|Q4838108]] | [[ਬਾਬੂ ਰਾਓ ਬਾਗੁਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21021881 21021881] | |- | style='text-align:right'| 2799 | [[:d:Q4838061|Q4838061]] | [[ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Babu Singh Mann, Punjabi lyricist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2800 | [[:d:Q57816|Q57816]] | [[ਬਾਬੂਰਾਮ ਭੱਟਾਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56245054 56245054] | [[ਤਸਵੀਰ:Baburam bhattarai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2801 | [[:d:Q3537660|Q3537660]] | [[ਬਾਮਾ (ਲੇਖਕ)|ਬਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/268711755 268711755] | |- | style='text-align:right'| 2802 | [[:d:Q1264643|Q1264643]] | [[ਬਾਰਬਰਾ ਕਿੰਗਸੌਲਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79097759 79097759] | [[ਤਸਵੀਰ:Barbara Kingsolver speaking at BookExpo 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2803 | [[:d:Q4636|Q4636]] | [[ਬਾਰਬਰਾ ਸਟਰੀਸੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44486523 44486523] | [[ਤਸਵੀਰ:Barbra Streisand with Francis Collins and Anthony Fauci (27806589237) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2804 | [[:d:Q94002|Q94002]] | [[ਬਾਰਬਰਾ ਸਟੈਨਵਿੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69121865 69121865] | [[ਤਸਵੀਰ:Actrice Barbara Stanwyck (1907-1990) speelde mee in ongeveer honderd films waaronder Titanic (, SFA001017811.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2805 | [[:d:Q125148612|Q125148612]] | [[ਬਾਰੂ ਸਤਵਰਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2806 | [[:d:Q12441578|Q12441578]] | [[ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19828389 19828389] | |- | style='text-align:right'| 2807 | [[:d:Q312555|Q312555]] | [[ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95217156 95217156] | [[ਤਸਵੀਰ:Young India; an interpretation and a history of the nationalist movement from within (1916) (14781987942).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2808 | [[:d:Q4849643|Q4849643]] | [[ਬਾਲ ਰਾਮ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118818123 118818123] | |- | style='text-align:right'| 2809 | [[:d:Q3694955|Q3694955]] | [[ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3814218 3814218] | [[ਤਸਵੀਰ:Bawa Balwant in 1950s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2810 | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16150802 16150802] | |- | style='text-align:right'| 2811 | [[:d:Q46405|Q46405]] | [[ਬਿਓਰਨਸਟਰਨ ਬਿਓਰਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295290572 295290572] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrett av Bjørnstjerne Bjørnson, 1909 - no-nb digifoto 20150129 00043 bldsa BB0791 - Restoration.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2812 | [[:d:Q4914503|Q4914503]] | [[ਬਿਨੈ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18553479 18553479] | |- | style='text-align:right'| 2813 | [[:d:Q11165065|Q11165065]] | [[ਬਿਨੋਦ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311773739 311773739] | [[ਤਸਵੀਰ:Binod Chaudhary (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2814 | [[:d:Q3634286|Q3634286]] | [[ਬਿਨੋਦ ਬਿਹਾਰੀ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8983702 8983702] | [[ਤਸਵੀਰ:BinodBihariVermainMay2000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2815 | [[:d:Q684198|Q684198]] | [[ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰ ਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71460066 71460066] | [[ਤਸਵੀਰ:Bipin Chandra Pal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2816 | [[:d:Q2900953|Q2900953]] | [[ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ ਬੰਧੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107026612 107026612] | [[ਤਸਵੀਰ:Bibhutibhushan Bandopadhyay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2817 | [[:d:Q4913683|Q4913683]] | [[ਬਿਮਲ ਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30861276 30861276] | |- | style='text-align:right'| 2818 | [[:d:Q3348845|Q3348845]] | [[ਬਿਮਲ ਮਿੱਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59958312 59958312] | |- | style='text-align:right'| 2819 | [[:d:Q4913691|Q4913691]] | [[ਬਿਮਲ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2820 | [[:d:Q1124|Q1124]] | [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102338519 102338519] | [[ਤਸਵੀਰ:Bill Clinton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2821 | [[:d:Q106233922|Q106233922]] | [[ਬਿਲਾਲ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q12964198|genderqueer]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2822 | [[:d:Q54527|Q54527]] | [[ਬਿਲੀ ਜੀਨ ਕਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91963648 91963648] | [[ਤਸਵੀਰ:Billie Jean King at the 2026 Sundance Film Festival 02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2823 | [[:d:Q51547|Q51547]] | [[ਬਿਲੀ ਵਾਈਲਡਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112274535 112274535] | [[ਤਸਵੀਰ:BW1989 crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2824 | [[:d:Q8442|Q8442]] | [[ਬਿਸਮਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46772111 46772111] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2825 | [[:d:Q26998186|Q26998186]] | [[ਬਿਸਮਿਲ ਅਜ਼ੀਮਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55777252 55777252] | |- | style='text-align:right'| 2826 | [[:d:Q31788719|Q31788719]] | [[ਬਿਸਮਿਲ ਫਰੀਦਕੋਟੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2827 | [[:d:Q25592001|Q25592001]] | [[ਬਿਸਮਿਲ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2828 | [[:d:Q3351362|Q3351362]] | [[ਬਿਸ਼ਨੂ ਦੇ|ਬਿਸ਼ਨੂ ਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6174197 6174197] | |- | style='text-align:right'| 2829 | [[:d:Q4917317|Q4917317]] | [[ਬਿਸ਼ਾਖਾ ਦੱਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38998753 38998753] | [[ਤਸਵੀਰ:Bishakha Dutta.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2830 | [[:d:Q12442024|Q12442024]] | [[ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/286656718 286656718] | |- | style='text-align:right'| 2831 | [[:d:Q72984|Q72984]] | [[ਬਿੰਗ ਕਰੌਸਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12394764 12394764] | [[ਤਸਵੀਰ:Bing Crosby Paramount Pictures.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2832 | [[:d:Q23304385|Q23304385]] | [[ਬਿੰਦੂ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2639764 2639764] | [[ਤਸਵੀਰ:Bindu bhatt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2833 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[ਬੀ ਐਫ ਸਕਿਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92601840 92601840] | [[ਤਸਵੀਰ:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2834 | [[:d:Q20608870|Q20608870]] | [[ਬੀ ਐਸ ਬੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2835 | [[:d:Q4833999|Q4833999]] | [[ਬੀ ਜੀ ਐਲ ਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5146285544415372696 5146285544415372696] | |- | style='text-align:right'| 2836 | [[:d:Q107142067|Q107142067]] | [[ਬੀ. ਕਲਿਆਣੀ ਅੰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55749970 55749970] | [[ਤਸਵੀਰ:Kalyani Amma.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2837 | [[:d:Q25624188|Q25624188]] | [[ਬੀ. ਵੀ. ਕਾਰੰਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2838 | [[:d:Q4834205|Q4834205]] | [[ਬੀ. ਸੰਧਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9287889 9287889] | |- | style='text-align:right'| 2839 | [[:d:Q85950487|Q85950487]] | [[ਬੀ.ਐੱਸ. ਬੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2840 | [[:d:Q15719746|Q15719746]] | [[ਬੀ.ਟੀ. ਲਲਿਤਾ ਨਾਇਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2841 | [[:d:Q485365|Q485365]] | [[ਬੀਅਰ ਗ੍ਰਿਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85522308 85522308] | [[ਤਸਵੀਰ:Coventry Scouts groups have a visit from Bear Grylls.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2842 | [[:d:Q459925|Q459925]] | [[ਬੀਜੇ ਨੋਵਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/293498507 293498507] | [[ਤਸਵੀਰ:BJNovak-byPhilipRomano.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2843 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[ਬੀਟ੍ਰਿਕਸ ਪੋਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59088051 59088051] | [[ਤਸਵੀਰ:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2844 | [[:d:Q4913805|Q4913805]] | [[ਬੀਨਾ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/290967459 290967459] | [[ਤਸਵੀਰ:Bina Das (1911 – 1986) , Indian revolutionary and nationalist, Victorial memorial, Kolkata.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2845 | [[:d:Q124044957|Q124044957]] | [[ਬੀਨਾ ਮਸਰੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2846 | [[:d:Q4913808|Q4913808]] | [[ਬੀਨਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56055487 56055487] | [[ਤਸਵੀਰ:Binablue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2847 | [[:d:Q125148572|Q125148572]] | [[ਬੀਬਾ ਕੁਲਵੰਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2848 | [[:d:Q31787969|Q31787969]] | [[ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2849 | [[:d:Q61059232|Q61059232]] | [[ਬੀਬੀ ਜੌਹਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2850 | [[:d:Q20013339|Q20013339]] | [[ਬੀਬੀ ਬੇਕਰੇ-ਯੂਸਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/283155455 283155455] | |- | style='text-align:right'| 2851 | [[:d:Q125148476|Q125148476]] | [[ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਵੈਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2852 | [[:d:Q20561565|Q20561565]] | [[ਬੀਰੂਦੁਰਾਜੂ ਰਾਮਾਰਾਜੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94381655 94381655] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Biruduraju Ramaraju by A. Prabhakar from తెలంగాణ తేజోమూర్తులు (page 586 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2853 | [[:d:Q3595897|Q3595897]] | [[ਬੀਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ|ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17300689 17300689] | |- | style='text-align:right'| 2854 | [[:d:Q16658137|Q16658137]] | [[ਬੁਲਬੁਲ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46921452 46921452] | |- | style='text-align:right'| 2855 | [[:d:Q85017704|Q85017704]] | [[ਬੁਲਬੋਨ ਓਸਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9154074370511740119 9154074370511740119] | |- | style='text-align:right'| 2856 | [[:d:Q23020569|Q23020569]] | [[ਬੁਲੂ ਇਮਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305365925 305365925] | [[ਤਸਵੀਰ:Bulu Imam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2857 | [[:d:Q5001558|Q5001558]] | [[ਬੁਸ਼ਰਾ ਫਾਰੂਖ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2858 | [[:d:Q85950472|Q85950472]] | [[ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੀਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2859 | [[:d:Q155114|Q155114]] | [[ਬੁੱਧਦੇਵ ਬਸੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71440093 71440093] | [[ਤਸਵੀਰ:Buddhadeb Bosu 2008 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2860 | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64805763 64805763] | |- | style='text-align:right'| 2861 | [[:d:Q31796463|Q31796463]] | [[ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)|ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2862 | [[:d:Q20608896|Q20608896]] | [[ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2863 | [[:d:Q20730883|Q20730883]] | [[ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2864 | [[:d:Q61059784|Q61059784]] | [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2865 | [[:d:Q558744|Q558744]] | [[ਬੇਈ ਦਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76284311 76284311] | [[ਤਸਵੀਰ:Bei Dao.IMG 3385.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2866 | [[:d:Q20608908|Q20608908]] | [[ਬੇਕਲ ਉਤਸਾਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2867 | [[:d:Q6712960|Q6712960]] | [[ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਰਿਆਜ਼ਉੱਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2868 | [[:d:Q467083|Q467083]] | [[ਬੇਗਮ ਰੁਕਯਾ|ਬੇਗਮ ਰੋਕੈਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62347747 62347747] | [[ਤਸਵੀਰ:Begum Rokeya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2869 | [[:d:Q49380549|Q49380549]] | [[ਬੇਟੀਓਲਾ ਹੈਲੋਇਜ਼ ਫੋਰਟਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16150202204203111665 16150202204203111665] | [[ਤਸਵੀਰ:Bettiola Heloise Fortson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2870 | [[:d:Q22004198|Q22004198]] | [[ਬੇਥ ਇਲੀਅਟ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Retrato ilustrado de Beth Elliott.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2871 | [[:d:Q315362|Q315362]] | [[ਬੇਨ ਓਕਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76380613 76380613] | [[ਤਸਵੀਰ:Ben Okri in Tallinn.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2872 | [[:d:Q64736715|Q64736715]] | [[ਬੇਨ ਹੰਟੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2873 | [[:d:Q192348|Q192348]] | [[ਬੇਨੇਦਿਤੋ ਕਰੋਚੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61544292 61544292] | [[ਤਸਵੀਰ:Benedetto Croce 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2874 | [[:d:Q145346|Q145346]] | [[ਬੇਬੀ ਹਲਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/287953005 287953005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/44608781 44608781] | |- | style='text-align:right'| 2875 | [[:d:Q4884979|Q4884979]] | [[ਬੇਮ ਲੇ ਹੂੰਤੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58437466 58437466] | |- | style='text-align:right'| 2876 | [[:d:Q31789603|Q31789603]] | [[ਬੇਲੀ ਬਲਕਰਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2877 | [[:d:Q557185|Q557185]] | [[ਬੇਲੂਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਰ ਸੁੰਦਰਰਾਜਾ ਆਇੰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46762653 46762653] | [[ਤਸਵੀਰ:BKS Iyengar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2878 | [[:d:Q34969|Q34969]] | [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56609913 56609913] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Siffrein Duplessis - Benjamin Franklin - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2879 | [[:d:Q35678|Q35678]] | [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਹੈਰੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102441725 102441725] | [[ਤਸਵੀਰ:Benjamin Harrison, head and shoulders bw photo, 1896.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2880 | [[:d:Q234604|Q234604]] | [[ਬੈਟੀ ਫ੍ਰਾਈਡਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49225729 49225729] | [[ਤਸਵੀਰ:Betty Friedan 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2881 | [[:d:Q483118|Q483118]] | [[ਬੈਨ ਐਫ਼ਲੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69128595 69128595] | [[ਤਸਵੀਰ:Ben Affleck at 83rd Venice International Film Festival-1 (cropped 3x4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2882 | [[:d:Q193857|Q193857]] | [[ਬੈਨ ਜਾਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/292789691 292789691] | [[ਤਸਵੀਰ:Benjamin Jonson by Abraham van Blyenberch.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2883 | [[:d:Q259507|Q259507]] | [[ਬੈਲ ਹੁਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79115934 79115934] | [[ਤਸਵੀਰ:Bellhooks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2884 | [[:d:Q29866249|Q29866249]] | [[ਬੈਲੇ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ ਵਿਟਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113288301 113288301] | [[ਤਸਵੀਰ:BelleArmstrongWhitney1918.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2885 | [[:d:Q2910955|Q2910955]] | [[ਬੋਰਿਸ ਗੋਲੋਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2886 | [[:d:Q378747|Q378747]] | [[ਬੋਰਿਸ ਪਾਖ਼ੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22163352 22163352] | [[ਤਸਵੀਰ:Boris Pahor par Claude Truong-Ngoc juin 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2887 | [[:d:Q41223|Q41223]] | [[ਬੋਰਿਸ ਪਾਸਤਰਨਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68933968 68933968] | [[ਤਸਵੀਰ:Boris Pasternak 1958 photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2888 | [[:d:Q580048|Q580048]] | [[ਬੋਰਿਸ ਪੋਲੇਵੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9962290 9962290] | [[ਤਸਵੀਰ:БОРИС ПОЛЕВОЙ.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2889 | [[:d:Q1361147|Q1361147]] | [[ਬੋਰਿਸ ਲਵਰੇਨਿਓਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61604729 61604729] | [[ਤਸਵੀਰ:Boris Lavrenev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2890 | [[:d:Q41488|Q41488]] | [[ਵੋਲੇ ਸੋਇੰਕਾ|ਬੋਲੇ ਸੋਇੰਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105939176 105939176] | [[ਤਸਵੀਰ:WoleSoyinka2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2891 | [[:d:Q16342170|Q16342170]] | [[ਬੋੱਜਾ ਤਾਰਕਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48364657 48364657] | |- | style='text-align:right'| 2892 | [[:d:Q312782|Q312782]] | [[ਬੌਬ ਵੁਡਵਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2478438 2478438] | [[ਤਸਵੀਰ:DIG13846-061.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2893 | [[:d:Q295492|Q295492]] | [[ਬੌਬੀ ਜਿੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103249368 103249368] | [[ਤਸਵੀਰ:Bobby Jindal, official 109th Congressional photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2894 | [[:d:Q41314|Q41314]] | [[ਬੌਬੀ ਫਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46772260 46772260] | [[ਤਸਵੀਰ:Bobby Fischer 1972 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2895 | [[:d:Q31321357|Q31321357]] | [[ਬ੍ਰਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2896 | [[:d:Q189526|Q189526]] | [[ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੇ ਪਾਲਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84974866 84974866] | [[ਤਸਵੀਰ:Brian De Palma (Venice 2007).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2897 | [[:d:Q19202335|Q19202335]] | [[ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2898 | [[:d:Q29028404|Q29028404]] | [[ਬ੍ਰੇਂਡਾ ਫਾਇਗਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21694230 21694230] | |- | style='text-align:right'| 2899 | [[:d:Q4960761|Q4960761]] | [[ਬ੍ਰੇਂਡਾ ਸ਼ੌਗਨੈੱਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60865268 60865268] | [[ਤਸਵੀਰ:Benda-shaughnessy3.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2900 | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46770296 46770296] | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2901 | [[:d:Q4855067|Q4855067]] | [[ਬੰਗਲੌਰ ਨਾਗਰਤਨੰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78255810 78255810] | [[ਤਸਵੀਰ:Bangalore Nagarathnamma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2902 | [[:d:Q125148412|Q125148412]] | [[ਬੰਤ ਸਿੰਘ ਚੱਠਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2903 | [[:d:Q31894684|Q31894684]] | [[ਬੰਤ ਸਿੰਘ ਫੂਲਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2904 | [[:d:Q3764289|Q3764289]] | [[ਬੰਦਾ ਨਵਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2905 | [[:d:Q127691041|Q127691041]] | [[ਬੱਪਭੱਤੀਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2906 | [[:d:Q61059513|Q61059513]] | [[ਬੱਬੂ ਤੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2907 | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262355054 262355054] | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2908 | [[:d:Q28519519|Q28519519]] | [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2909 | [[:d:Q4900602|Q4900602]] | [[ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47929708 47929708] | [[ਤਸਵੀਰ:GER-100-Reichsbanknote-200000 Mark (1923).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2910 | [[:d:Q4900606|Q4900606]] | [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96883786 96883786] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagatsinghthind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2911 | [[:d:Q1325652|Q1325652]] | [[ਸੂਰਦਾਸ|ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/218763000 218763000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/281431871 281431871] | [[ਤਸਵੀਰ:Surdas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2912 | [[:d:Q4900700|Q4900700]] | [[ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114227725 114227725] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagwati charan verma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2913 | [[:d:Q31789083|Q31789083]] | [[ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2914 | [[:d:Q15450751|Q15450751]] | [[ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਗਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15071023 15071023] | |- | style='text-align:right'| 2915 | [[:d:Q31787859|Q31787859]] | [[ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2916 | [[:d:Q16143533|Q16143533]] | [[ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27175157 27175157] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagwan Josh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2917 | [[:d:Q31788710|Q31788710]] | [[ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾਮਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2918 | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2919 | [[:d:Q4900831|Q4900831]] | [[ਭਜਨ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4022151353528352720006 4022151353528352720006] | |- | style='text-align:right'| 2920 | [[:d:Q5575294|Q5575294]] | [[ਭਬਾਨੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41954938 41954938] | |- | style='text-align:right'| 2921 | [[:d:Q2501700|Q2501700]] | [[ਭਰਤਚੰਦਰ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16144429 16144429] | |- | style='text-align:right'| 2922 | [[:d:Q196831|Q196831]] | [[ਭਰਤਮੁਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38006392 38006392] | |- | style='text-align:right'| 2923 | [[:d:Q335161|Q335161]] | [[ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265079553 265079553]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/39416459 39416459] | |- | style='text-align:right'| 2924 | [[:d:Q3630368|Q3630368]] | [[ਭਾਲਚੰਦਰ ਨੇਮਾਡੇ|ਭਲਾਚੰਦਰ ਨੇਮਦੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5041472 5041472] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhalachandra Nemade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2925 | [[:d:Q29057|Q29057]] | [[ਭਵਭੂਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42189406 42189406]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/92145304396778571640 92145304396778571640] | |- | style='text-align:right'| 2926 | [[:d:Q4901592|Q4901592]] | [[ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54286396 54286396] | |- | style='text-align:right'| 2927 | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/257162664559355002507 257162664559355002507]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/267309460 267309460]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/438159474201427661393 438159474201427661393]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/816937 816937] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2928 | [[:d:Q31787745|Q31787745]] | [[ਭਾਈ ਗੁਲਾਬ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2929 | [[:d:Q127574683|Q127574683]] | [[ਭਾਈ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖੰਨੇ ਵਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਭਾਈ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖੰਨੇ ਵਾਲੇ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2930 | [[:d:Q4900752|Q4900752]] | [[ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100277698 100277698] | |- | style='text-align:right'| 2931 | [[:d:Q4900761|Q4900761]] | [[ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309629202 309629202]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/50730122 50730122] | [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2932 | [[:d:Q20608922|Q20608922]] | [[ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2933 | [[:d:Q7291680|Q7291680]] | [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122272711 122272711] | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Bhai Randhir Singh performing kirtan with followers 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2934 | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266979474 266979474] | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2935 | [[:d:Q12443630|Q12443630]] | [[ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2936 | [[:d:Q19667597|Q19667597]] | [[ਭਾਨੂ ਕਪਿਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29085938 29085938] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhanu Kapil Reading (29346702754).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2937 | [[:d:Q2223219|Q2223219]] | [[ਭਾਬੇਂਦਰ ਨਾਥ ਸਾਇਕੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59956487 59956487] | |- | style='text-align:right'| 2938 | [[:d:Q3595864|Q3595864]] | [[ਭਾਮਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Christian prayers in tamil on palm leaves.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2939 | [[:d:Q50649843|Q50649843]] | [[ਭਾਰਗਵੀ ਨਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308758794 308758794] | |- | style='text-align:right'| 2940 | [[:d:Q16773355|Q16773355]] | [[ਭਾਰਗਵੀ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16365281 16365281]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315524008 315524008] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhargavi Rao1 (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2941 | [[:d:Q4357833|Q4357833]] | [[ਭਾਰਤੀ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76348204 76348204] | [[ਤਸਵੀਰ:MukherjeeL3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2942 | [[:d:Q2628981|Q2628981]] | [[ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ|ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12294608 12294608] | [[ਤਸਵੀਰ:Bharatendu Harishchandra 1976 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2943 | [[:d:Q16205384|Q16205384]] | [[ਭਾਵਨਾ ਸੋਮਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24829295 24829295] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhawana Somaaya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2944 | [[:d:Q231690|Q231690]] | [[ਭੀਮਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ|ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਦਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44331988 44331988] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Bhimrao Ambedkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2945 | [[:d:Q20608978|Q20608978]] | [[ਭੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਪ੍ਰੀਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Bhupinder Kaur Preet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2946 | [[:d:Q3347045|Q3347045]] | [[ਭੁਪੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2947 | [[:d:Q3348925|Q3348925]] | [[ਭੁਪਿੰਦਰਨਾਥ ਦੱਤ|ਭੁਪੇਂਦਰਨਾਥ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79442677 79442677] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhupendranath Datta (brother of Swami Vivekananda).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2948 | [[:d:Q855128|Q855128]] | [[ਭੂਪੇਨ ਹਾਜ਼ਰਿਕਾ|ਭੁਪੇਨ ਹਜਾਰਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/164303990 164303990] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Bhupen Hazarika, Assam, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2949 | [[:d:Q20608999|Q20608999]] | [[ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2950 | [[:d:Q4902180|Q4902180]] | [[ਭੂਪੇਂਦਰ ਨਾਥ ਕੌਸ਼ਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2951 | [[:d:Q125148389|Q125148389]] | [[ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2952 | [[:d:Q6379208|Q6379208]] | [[ਕਵੀ ਭੂਸ਼ਣ|ਭੂਸ਼ਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Bhushan kavi Birla mandir 6 dec 2009 (39).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2953 | [[:d:Q20609009|Q20609009]] | [[ਭੂਸ਼ਨ ਧਿਆਨਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2954 | [[:d:Q31785952|Q31785952]] | [[ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਵਾਰਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2955 | [[:d:Q125148576|Q125148576]] | [[ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2956 | [[:d:Q12444513|Q12444513]] | [[ਭੋਲਾਨਾਥ ਤਿਵਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95327374 95327374] | |- | style='text-align:right'| 2957 | [[:d:Q2767647|Q2767647]] | [[ਭੋਲਾਭਾਈ ਪਟੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57032887 57032887] | |- | style='text-align:right'| 2958 | [[:d:Q108301286|Q108301286]] | [[ਭੰਵਰ ਸਿੰਘ ਸਮੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2959 | [[:d:Q12443344|Q12443344]] | [[ਭੱਟ ਨਾਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100973967 100973967] | |- | style='text-align:right'| 2960 | [[:d:Q202878|Q202878]] | [[ਮਾਏ ਵੈਸਟ|ਮਈ ਵੈਸਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7521525 7521525] | [[ਤਸਵੀਰ:Mae West - 1936.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2961 | [[:d:Q6895244|Q6895244]] | [[ਮਕਬੂਲਾ ਮੰਜ਼ੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Makbula Manzoor .jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2962 | [[:d:Q6738763|Q6738763]] | [[ਮਕਰੰਦ ਪਰਾਂਜਪੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114995174 114995174] | |- | style='text-align:right'| 2963 | [[:d:Q20609019|Q20609019]] | [[ਮਕਸੂਦ ਸਾਕਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6836055 6836055] | |- | style='text-align:right'| 2964 | [[:d:Q6740002|Q6740002]] | [[ਮਕੋਤੋ ਊਏਦਾ (ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108860897 108860897] | |- | style='text-align:right'| 2965 | [[:d:Q3764772|Q3764772]] | [[ਮਖ਼ਦੂਮ ਮੁਹੀਉੱਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47845297 47845297] | |- | style='text-align:right'| 2966 | [[:d:Q31319912|Q31319912]] | [[ਮਖ਼ਮੂਰ ਸਈਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2967 | [[:d:Q16838512|Q16838512]] | [[ਮਗਨਲਾਲ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9051165271951110690005 9051165271951110690005] | [[ਤਸਵੀਰ:MGandhi (1917) 10 pg 41 (2) Mr Maganlal K Gandhi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2968 | [[:d:Q6730421|Q6730421]] | [[ਮਗਫੂਰ ਅਹਿਮਦ ਅਜਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Maghfoor Ajazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2969 | [[:d:Q1715105|Q1715105]] | [[ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/205916808 205916808] | [[ਤਸਵੀਰ:Majrooh Sultanpuri & Ubaid Azam Azmi(cropped on Majrooh Sultanpuri).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2970 | [[:d:Q16019475|Q16019475]] | [[ਮਜ਼ਹਰ ਇਮਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45475314 45475314] | |- | style='text-align:right'| 2971 | [[:d:Q15942048|Q15942048]] | [[ਮਜ਼ਹਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16220068 16220068] | |- | style='text-align:right'| 2972 | [[:d:Q3694668|Q3694668]] | [[ਮਜ਼ਹਰ ਕਲੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2973 | [[:d:Q20609030|Q20609030]] | [[ਮਜ਼ਹਰ ਤਿਰਮਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mazhar Tirmazi in Toba Tek Singh. London.. 1999. Photo by Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2974 | [[:d:Q15132657|Q15132657]] | [[ਮਜਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38328655 38328655] | [[ਤਸਵੀਰ:Majaz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2975 | [[:d:Q1395441|Q1395441]] | [[ਮਣੀ ਮਾਧਵ ਚਾਕਿਆਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55915630 55915630] | [[ਤਸਵੀਰ:Mani Madhava Chakyar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2976 | [[:d:Q20609042|Q20609042]] | [[ਮਦਨ ਲਾਲ ਦੀਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2977 | [[:d:Q20609051|Q20609051]] | [[ਮਦਨ ਵੀਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2978 | [[:d:Q6141615|Q6141615]] | [[ਮਦਨਜੀਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95159676 95159676] | [[ਤਸਵੀਰ:The UNESCO Goodwill Ambassador, Dr. Madanjeet Singh presenting a book to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in Marseille, France on September 28, 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2979 | [[:d:Q6727772|Q6727772]] | [[ਮਦੀਨਾ ਗੁਲਗਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48785296 48785296] | [[ਤਸਵੀਰ:Mədinə Gülgün gənclik illərində.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2980 | [[:d:Q2766821|Q2766821]] | [[ਮਦੀਹਾ ਗੌਹਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46205045 46205045] | |- | style='text-align:right'| 2981 | [[:d:Q2556603|Q2556603]] | [[ਮਧੁਰ ਜਾਫਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119620635 119620635] | [[ਤਸਵੀਰ:Madhur Jaffrey crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2982 | [[:d:Q6727432|Q6727432]] | [[ਮਧੂ ਤ੍ਰੇਹਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/83517876 83517876] | |- | style='text-align:right'| 2983 | [[:d:Q3632530|Q3632530]] | [[ਮਧੂ ਲਿਮਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36931782 36931782] | [[ਤਸਵੀਰ:Madhu Limaye 1997 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2984 | [[:d:Q13139839|Q13139839]] | [[ਮਨਜ਼ੂਰ ਏਜਾਜ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 2985 | [[:d:Q27944860|Q27944860]] | [[ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2986 | [[:d:Q120075971|Q120075971]] | [[ਮਨਜਿੰਦਰ ਮਾਖਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2987 | [[:d:Q25624012|Q25624012]] | [[ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Manjit Indra , Punjabi Poetess, Chandigarh, India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2988 | [[:d:Q6750406|Q6750406]] | [[ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53288227 53288227] | |- | style='text-align:right'| 2989 | [[:d:Q125148564|Q125148564]] | [[ਮਨਜੀਤ ਮੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2990 | [[:d:Q25624060|Q25624060]] | [[ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93864695 93864695] | |- | style='text-align:right'| 2991 | [[:d:Q20609069|Q20609069]] | [[ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2992 | [[:d:Q6751500|Q6751500]] | [[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਟਿਵਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/306396585 306396585] | |- | style='text-align:right'| 2993 | [[:d:Q6750641|Q6750641]] | [[ਮਨਮਥਨਾਥ ਗੁਪਤ|ਮਨਮਥਨਾਥ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2484997 2484997] | |- | style='text-align:right'| 2994 | [[:d:Q20049733|Q20049733]] | [[ਮਨਮੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65604638 65604638] | [[ਤਸਵੀਰ:Manmohan ,Punjabi writer and an IPS officer,Punjab,India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2995 | [[:d:Q7255999|Q7255999]] | [[ਮਨਮੋਹਨ ਆਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30147266844535482227 30147266844535482227] | [[ਤਸਵੀਰ:Vanikavi Manmohan Acharya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2996 | [[:d:Q20609079|Q20609079]] | [[ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85896087 85896087] | [[ਤਸਵੀਰ:Manmohan Bawa at People's Literary Festival 2018 (02) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2997 | [[:d:Q25624516|Q25624516]] | [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2998 | [[:d:Q125148500|Q125148500]] | [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਸਰਕੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 2999 | [[:d:Q6750649|Q6750649]] | [[ਮਨਮੋਹਿਨੀ ਜ਼ੁਤਸ਼ੀ ਸਹਿਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64812898 64812898] | |- | style='text-align:right'| 3000 | [[:d:Q172862|Q172862]] | [[ਮਨਸੂਰ ਅਲ-ਹੱਲਾਜ|ਮਨਸੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44299887 44299887] | [[ਤਸਵੀਰ:Hallaj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3001 | [[:d:Q123474555|Q123474555]] | [[ਮਨਾਰ ਅਲ-ਸ਼ਰੀਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3002 | [[:d:Q1890404|Q1890404]] | [[ਮਨਿਲ ਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79179907 79179907] | [[ਤਸਵੀਰ:Manil Suri, author photo by Jose Villarrubia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3003 | [[:d:Q20609088|Q20609088]] | [[ਮਨਿੰਦਰ ਕਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3004 | [[:d:Q6749409|Q6749409]] | [[ਮਨੀ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16146522472332392811 16146522472332392811] | |- | style='text-align:right'| 3005 | [[:d:Q6749641|Q6749641]] | [[ਮਨੀਕੁੰਤਲਾ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70080432 70080432] | |- | style='text-align:right'| 3006 | [[:d:Q111395654|Q111395654]] | [[ਮਨੀਜ਼ਾ ਨਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41468453 41468453] | |- | style='text-align:right'| 3007 | [[:d:Q6749456|Q6749456]] | [[ਮਨੀਬੇਨ ਪਟੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112976772 112976772] | [[ਤਸਵੀਰ:Maniben Patel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3008 | [[:d:Q6749728|Q6749728]] | [[ਮਨੀਲਾਲ ਦਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25446635 25446635] | [[ਤਸਵੀਰ:Manilal Nabhubhai Dwivedi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3009 | [[:d:Q47492912|Q47492912]] | [[ਮਨੀਸ਼ਾ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31647089 31647089] | [[ਤਸਵੀਰ:Gujarati poet Manisha Joshi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3010 | [[:d:Q984127|Q984127]] | [[ਮਨੂ ਸਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39612499 39612499] | [[ਤਸਵੀਰ:Manu Sareen (2012).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3011 | [[:d:Q2767900|Q2767900]] | [[ਮਨੂਭਾਈ ਪੰਚੋਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28465408 28465408] | |- | style='text-align:right'| 3012 | [[:d:Q3635724|Q3635724]] | [[ਮਨੋਜ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64048334 64048334] | [[ਤਸਵੀਰ:Manoj Das Writer 003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3013 | [[:d:Q18044224|Q18044224]] | [[ਮਨੋਰਮਾ ਜਾਫਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53161360 53161360] | |- | style='text-align:right'| 3014 | [[:d:Q6751421|Q6751421]] | [[ਮਨੋਰਮਾ ਥਾਮਪੁਰਾਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3015 | [[:d:Q29907163|Q29907163]] | [[ਮਨੋਰਮਾ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/228383934 228383934] | [[ਤਸਵੀਰ:Manorama Mohapatra with Bibhuti Patnaik at Bhubaneswar Odisha 02-19 12.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3016 | [[:d:Q26703423|Q26703423]] | [[ਮਨੋਰੰਜਨ ਬਿਆਪਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17155103998476202504 17155103998476202504] | [[ਤਸਵੀਰ:Monoranjan Bapari, a Bengali writer 04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3017 | [[:d:Q30945130|Q30945130]] | [[ਮਨੋਹਰ ਮੌਲੀ ਵਿਸਵਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/247146216690409092053 247146216690409092053] | [[ਤਸਵੀਰ:Manohar Mouli Biswas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3018 | [[:d:Q31320464|Q31320464]] | [[ਮਨੋਹਰ ਰਾਏ ਸਰਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5569168453548466300007 5569168453548466300007] | [[ਤਸਵੀਰ:Manohar Rai Sardesai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3019 | [[:d:Q6751136|Q6751136]] | [[ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਿਆਮ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116517832 116517832] | |- | style='text-align:right'| 3020 | [[:d:Q12937452|Q12937452]] | [[ਮਮਤਾ ਕਾਲੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116508884 116508884] | [[ਤਸਵੀਰ:ममता कालिया bharat-s-tiwari-photography-IMG 1382-2 May 25, 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3021 | [[:d:Q18953489|Q18953489]] | [[ਮਮਤਾ ਦਾਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13896545 13896545] | |- | style='text-align:right'| 3022 | [[:d:Q6745991|Q6745991]] | [[ਮਮਤਾ ਸਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43432764 43432764] | [[ਤਸਵੀਰ:MamtaSagar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3023 | [[:d:Q982809|Q982809]] | [[ਮਰਣਾਲ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79407433 79407433] | [[ਤਸਵੀਰ:Mrinal-sen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3024 | [[:d:Q23419099|Q23419099]] | [[ਮਰੀਅਮ ਗੁਰਬਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73301016 73301016] | [[ਤਸਵੀਰ:MyriamGurba.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3025 | [[:d:Q5959090|Q5959090]] | [[ਮਰੀਅਮ ਜਾਫ਼ਰੀ ਅਜ਼ਰਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MJAzarmani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3026 | [[:d:Q464924|Q464924]] | [[ਮਰੀਅਮ ਨਮਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305800354 305800354] | [[ਤਸਵੀਰ:Maryam Balie 2021 c.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3027 | [[:d:Q18227987|Q18227987]] | [[ਮਰੀਅਮ ਮਹਿਬੂਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58702771 58702771] | |- | style='text-align:right'| 3028 | [[:d:Q2767928|Q2767928]] | [[ਮਰੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40975828 40975828] | [[ਤਸਵੀਰ:Gujarati poet Mareez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3029 | [[:d:Q469066|Q469066]] | [[ਮਰੀਨਾ ਨੇਮਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85714123 85714123] | |- | style='text-align:right'| 3030 | [[:d:Q542184|Q542184]] | [[ਮਲਕ ਹਿਫਨੀ ਨਸੀਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39654048 39654048] | [[ਤਸਵੀਰ:Malak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3031 | [[:d:Q2743495|Q2743495]] | [[ਮਲਾ ਰਾਏ ਚੌਧੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55667422 55667422]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8982572 8982572] | [[ਤਸਵੀਰ:Malay Roychoudhury in Holland.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3032 | [[:d:Q32732|Q32732]] | [[ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ|ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305307972 305307972] | [[ਤਸਵੀਰ:Malala Yousafzai at the 2024 Toronto International Film Festival 5.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3033 | [[:d:Q1070772|Q1070772]] | [[ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ|ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114235065 114235065]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22280146 22280146]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3932159477550127990005 3932159477550127990005] | |- | style='text-align:right'| 3034 | [[:d:Q29961024|Q29961024]] | [[ਮਲਿਕਾ ਬੁਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309792400 309792400] | |- | style='text-align:right'| 3035 | [[:d:Q70749328|Q70749328]] | [[ਮਸਰੂਰ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16382629 16382629] | |- | style='text-align:right'| 3036 | [[:d:Q31313959|Q31313959]] | [[ਮਸੂਦ ਅਹਿਮਦ ਬਰਕਾਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MasoodAhmedBarkati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3037 | [[:d:Q16018811|Q16018811]] | [[ਮਸੂਦ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5768608 5768608] | |- | style='text-align:right'| 3038 | [[:d:Q6784838|Q6784838]] | [[ਮਸੌਦ ਨਵਾਬੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MassoudNAWABI.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3039 | [[:d:Q12445871|Q12445871]] | [[ਮਹਮੁਦ ਗਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72991344 72991344] | |- | style='text-align:right'| 3040 | [[:d:Q3277903|Q3277903]] | [[ਮਹਸ਼ੀਦ ਮੋਸ਼ੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95343807 95343807] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahshid Moshiri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3041 | [[:d:Q982481|Q982481]] | [[ਮਹਾਂਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72200215 72200215] | [[ਤਸਵੀਰ:Ranade Statue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3042 | [[:d:Q772969|Q772969]] | [[ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14817771 14817771] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahadev Desai 1983 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3043 | [[:d:Q9441|Q9441]] | [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77109647 77109647] | [[ਤਸਵੀਰ:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3044 | [[:d:Q466337|Q466337]] | [[ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ|ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27130898 27130898] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahadevi Verma (group photo) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3045 | [[:d:Q6733578|Q6733578]] | [[ਮਹਾਵੀਰ ਤਿਆਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3046 | [[:d:Q3536510|Q3536510]] | [[ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ|ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/242151170873339091239 242151170873339091239]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/73999586 73999586] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahavir Prasad Dwivedi 1966 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3047 | [[:d:Q144391|Q144391]] | [[ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ|ਮਹਾਸਵੇਤਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112234825 112234825] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahasweta Devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3048 | [[:d:Q66901863|Q66901863]] | [[ਮਹਿਨਾਜ਼ ਫਤਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3049 | [[:d:Q107355501|Q107355501]] | [[ਮਹਿਨਾਜ਼ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mahnaz Malik, Public Domain, Free use Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3050 | [[:d:Q6733625|Q6733625]] | [[ਮਹਿਬੂਬ ਆਲਮ (ਪੱਤਰਕਾਰ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43815500 43815500] | |- | style='text-align:right'| 3051 | [[:d:Q6733996|Q6733996]] | [[ਮਹਿਮ ਬੋਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50785355 50785355] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahim bora.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3052 | [[:d:Q45969055|Q45969055]] | [[ਮਹਿਮਦੁੱਲ ਹੱਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33341156 33341156] | |- | style='text-align:right'| 3053 | [[:d:Q207720|Q207720]] | [[ਮਹਿਮੂਦ ਦਰਵੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113381455 113381455] | [[ਤਸਵੀਰ:MahmoudDarwish.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3054 | [[:d:Q2738287|Q2738287]] | [[ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਬਿਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107030610 107030610] | |- | style='text-align:right'| 3055 | [[:d:Q6734917|Q6734917]] | [[ਮਹਿਸ਼ੀਦ ਅਮੀਰਸ਼ਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21398477 21398477] | |- | style='text-align:right'| 3056 | [[:d:Q20609107|Q20609107]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mahinder Gill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3057 | [[:d:Q6894173|Q6894173]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50815647 50815647] | [[ਤਸਵੀਰ:MPCHAND.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3058 | [[:d:Q125148410|Q125148410]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਬੇਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3059 | [[:d:Q31787082|Q31787082]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3060 | [[:d:Q1188802|Q1188802]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2514153 2514153] | [[ਤਸਵੀਰ:Chandigarh, India rose garden bust of Dr Randhawa 5.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3061 | [[:d:Q25876107|Q25876107]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72721521 72721521] | |- | style='text-align:right'| 3062 | [[:d:Q125148451|Q125148451]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3063 | [[:d:Q125148565|Q125148565]] | [[ਮਹਿੰਦਰ ਸੂਮਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3064 | [[:d:Q61059213|Q61059213]] | [[ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ|ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3065 | [[:d:Q31787944|Q31787944]] | [[ਮਹੀਪ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3066 | [[:d:Q110812178|Q110812178]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਤਿਆਜ਼|ਮਹੁੰਮਦ ਇਮਤਿਆਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3067 | [[:d:Q6733856|Q6733856]] | [[ਮਹੇਸ਼ ਦੱਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45897889 45897889] | |- | style='text-align:right'| 3068 | [[:d:Q181451|Q181451]] | [[ਮਹੰਮਦ ਅਲੀ ਫ਼ਰੂਗ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118421600 118421600] | [[ਤਸਵੀਰ:1928 Foroughi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3069 | [[:d:Q79350969|Q79350969]] | [[ਮਾਇਆ ਅਲ-ਹਯਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26862465 26862465] | |- | style='text-align:right'| 3070 | [[:d:Q19526|Q19526]] | [[ਮਾਇਆ ਐਂਜਲੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7386077 7386077] | [[ਤਸਵੀਰ:Angelou at Clinton inauguration (cropped 2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3071 | [[:d:Q12446486|Q12446486]] | [[ਮਾਇਆ ਗੋਵਿੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3072 | [[:d:Q44011622|Q44011622]] | [[ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਚੇਤੱਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19313921 19313921] | |- | style='text-align:right'| 3073 | [[:d:Q666864|Q666864]] | [[ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66512048 66512048] | [[ਤਸਵੀਰ:Michael Madhusudan Dutta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3074 | [[:d:Q132964|Q132964]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ|ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24611716 24611716] | [[ਤਸਵੀਰ:Majakovszkij.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3075 | [[:d:Q43476863|Q43476863]] | [[ਮਾਇਰਾ ਪੇਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109438211 109438211] | |- | style='text-align:right'| 3076 | [[:d:Q325487|Q325487]] | [[ਮਾਈਕ ਵਾਲੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112779580 112779580] | [[ਤਸਵੀਰ:Mike Wallace National Press Club.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3077 | [[:d:Q76498|Q76498]] | [[ਮਾਈਕਲ ਐਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34456245 34456245] | |- | style='text-align:right'| 3078 | [[:d:Q2754488|Q2754488]] | [[ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100202661 100202661]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/32392365 32392365] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Michael Francis O'Dwyer (died 1940).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3079 | [[:d:Q172140|Q172140]] | [[ਮਾਈਕਲ ਕਰਾਈਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55734037 55734037]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/87773632 87773632]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89578936 89578936] | [[ਤਸਵੀਰ:MichaelCrichton 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3080 | [[:d:Q559198|Q559198]] | [[ਮਾਈਕਲ ਨਬੀਲ ਸਨਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Tom Gross and Maikel Nabil 2012 Geneva Summit.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3081 | [[:d:Q8750|Q8750]] | [[ਮਾਈਕਲ ਫ਼ੈਰਾਡੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38158158 38158158] | [[ਤਸਵੀਰ:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3082 | [[:d:Q1929737|Q1929737]] | [[ਮਾਈਕਲ ਵਾਰਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24656458 24656458] | [[ਤਸਵੀਰ:Michael Warner, Writers on Writing about Technology roundtable, 2009-09-30.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3083 | [[:d:Q5592|Q5592]] | [[ਮੀਕੇਲਾਂਜਲੋ|ਮਾਈਕਲਏਂਜਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24585191 24585191] | [[ਤਸਵੀਰ:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3084 | [[:d:Q6736888|Q6736888]] | [[ਮਾਈਰਾ ਕਲਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32133820 32133820] | [[ਤਸਵੀਰ:Maira kalman 2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3085 | [[:d:Q105032322|Q105032322]] | [[ਮਾਈਰਾ ਡਗਲਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Myra Douglas (1892).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3086 | [[:d:Q984|Q984]] | [[ਮਾਈਲਸ ਫਰੈਂਕਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41947058 41947058] | [[ਤਸਵੀਰ:Miles franklin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3087 | [[:d:Q5816|Q5816]] | [[ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ|ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51699962 51699962] | [[ਤਸਵੀਰ:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3088 | [[:d:Q6739370|Q6739370]] | [[ਮਾਖਨਲਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/15836870 15836870] | [[ਤਸਵੀਰ:Makhanlal Chaturvedi 1977 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3089 | [[:d:Q1240077|Q1240077]] | [[ਮਾਚੀ ਤਵਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109004085 109004085] | [[ਤਸਵੀਰ:Machi Tawara 20220821 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3090 | [[:d:Q15428883|Q15428883]] | [[ਮਾਟਿਲਡਾ ਹੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93717947 93717947] | [[ਤਸਵੀਰ:Matilda Hays (1858).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3091 | [[:d:Q6727315|Q6727315]] | [[ਮਾਧਵੀ ਸਰਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308298130 308298130]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4566158070784808780004 4566158070784808780004] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Madhavi Sardesai, Goa University..JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3092 | [[:d:Q11766987|Q11766987]] | [[ਮਾਨਵ ਕੌਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2988149198366274940001 2988149198366274940001] | [[ਤਸਵੀਰ:Manav Kaul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3093 | [[:d:Q16191043|Q16191043]] | [[ਮਾਨਸੀ ਪ੍ਰਧਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Manasi Pradhan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3094 | [[:d:Q4934317|Q4934317]] | [[ਮਾਨਾ ਆਗ਼ਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14144435 14144435] | |- | style='text-align:right'| 3095 | [[:d:Q728169|Q728169]] | [[ਮਾਨੋਲੀਸ ਗਲੇਜ਼ੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39579980 39579980] | [[ਤਸਵੀਰ:Manolis Glezos with LAE 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3096 | [[:d:Q1882348|Q1882348]] | [[ਮਾਬਲ ਡਵ ਡਾਨਕ਼ੁਆਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/286431466 286431466] | |- | style='text-align:right'| 3097 | [[:d:Q357510|Q357510]] | [[ਮਾਰਕ ਕੈਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/170116466 170116466] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Kelly Official Portrait 119th.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3098 | [[:d:Q1009220|Q1009220]] | [[ਮਾਰਕ ਟਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25325499 25325499] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Tully.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3099 | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16444837 16444837]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305239133 305239133]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/50566653 50566653]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/53367783 53367783] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3100 | [[:d:Q41422|Q41422]] | [[ਮਾਰਕ ਰੂਫ਼ਾਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85826181 85826181] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Ruffalo (36201774756) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3101 | [[:d:Q210447|Q210447]] | [[ਮਾਰਕ ਹੈਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44495036 44495036] | [[ਤਸਵੀਰ:Mark Hamill at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3102 | [[:d:Q1430|Q1430]] | [[ਮਾਰਕਸ ਔਰੇਲੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102895066 102895066] | [[ਤਸਵੀਰ:Marcus Aurelius Louvre MR561 n02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3103 | [[:d:Q6101|Q6101]] | [[ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173430120 173430120] | [[ਤਸਵੀਰ:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3104 | [[:d:Q65161956|Q65161956]] | [[ਮਾਰਗਰੀ ਵੁਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/264578796 264578796]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/35870000 35870000] | |- | style='text-align:right'| 3105 | [[:d:Q183492|Q183492]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਟਵੁੱਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109322990 109322990] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Atwood (52161564186) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3106 | [[:d:Q6759152|Q6759152]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਵੀਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79128508 79128508] | |- | style='text-align:right'| 3107 | [[:d:Q1894814|Q1894814]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਡੇਲੈਂਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13333630 13333630] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Deland portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3108 | [[:d:Q257953|Q257953]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਫੂਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9866789 9866789] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Fuller by Chappel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3109 | [[:d:Q238364|Q238364]] | [[ਮਾਰਗਰੈੱਟ ਬਰਕ ਵਾਈਟ|ਮਾਰਗਰੇਟ ਬਰਕ ਵ੍ਹਾਈਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12383513 12383513] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Bourke-White 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3110 | [[:d:Q173540|Q173540]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਮਿਚਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27068921 27068921] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Mitchell NYWTS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3111 | [[:d:Q6759905|Q6759905]] | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਸਮਿਥ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1655380 1655380] | |- | style='text-align:right'| 3112 | [[:d:Q180099|Q180099]] | [[ਮਾਰਗਰਿਟ ਮੀਡ|ਮਾਰਗਰੈੱਟ ਮੀਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44302511 44302511] | [[ਤਸਵੀਰ:Margaret Mead (1901-1978).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3113 | [[:d:Q4967899|Q4967899]] | [[ਮਾਰਗ੍ਰੇਟਾ ਮੋਮਾ|ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਮੋਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3114 | [[:d:Q2448438|Q2448438]] | [[ਮਾਰਜਾ-ਸਿਸਕੋ ਆਲਟੋ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Sateenkaarimessu kallion kirkossa (4757703107).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3115 | [[:d:Q84423|Q84423]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਬੂਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68926330 68926330] | [[ਤਸਵੀਰ:Martin Buber portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3116 | [[:d:Q9554|Q9554]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14773105 14773105] | [[ਤਸਵੀਰ:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3117 | [[:d:Q8027|Q8027]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100170140 100170140] | [[ਤਸਵੀਰ:The Rev. Dr. Martin Luther King Jr. Color Portrait (high quality).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3118 | [[:d:Q11820|Q11820]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69725811 69725811] | [[ਤਸਵੀਰ:Martin Van Buren by Mathew Brady c1855-58 sepia original restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3119 | [[:d:Q41148|Q41148]] | [[ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੀਜ਼ੇ|ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੇਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111716145 111716145] | [[ਤਸਵੀਰ:Martin Scorsese MFF 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3120 | [[:d:Q54545|Q54545]] | [[ਮਾਰਟੀਨਾ ਨਵਰਾਤੀਲੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108608022 108608022] | [[ਤਸਵੀਰ:Tennis Nederland tegen Verenigde Staten in Den Haag Navratilova in aktie, Bestanddeelnr 930-9118 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3121 | [[:d:Q89052941|Q89052941]] | [[ਮਾਰਥਾ ਐਕਲਜ਼ਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48294839 48294839] | |- | style='text-align:right'| 3122 | [[:d:Q22094106|Q22094106]] | [[ਮਾਰਥਾ ਬੋਸਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16044403 16044403] | |- | style='text-align:right'| 3123 | [[:d:Q3850004|Q3850004]] | [[ਮਾਰਥਾ ਮੇਦੇਈਰੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317496 317496] | [[ਤਸਵੀਰ:Martha medeiros tv brasil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3124 | [[:d:Q34012|Q34012]] | [[ਮਾਰਲਨ ਬ੍ਰੈਂਡੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41907301 41907301] | [[ਤਸਵੀਰ:Marlon Brando publicity for One-Eyed Jacks.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3125 | [[:d:Q5999641|Q5999641]] | [[ਮਾਰਲੇਨ ਵਾਯਰ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]]<br/>''[[:d:Q17148251|travesti]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16159761526007882102 16159761526007882102] | [[ਤਸਵੀਰ:Marlene Wayar 2021.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3126 | [[:d:Q6778229|Q6778229]] | [[ਮਾਰਵੈਲਾ ਬੇਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55455833 55455833] | [[ਤਸਵੀਰ:Marvella Bayh (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3127 | [[:d:Q7199|Q7199]] | [[ਮਾਰਸੈੱਲ ਪਰੂਸਤ|ਮਾਰਸੇਲ ਪਰੁਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32001793 32001793] | [[ਤਸਵੀਰ:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3128 | [[:d:Q236630|Q236630]] | [[ਮਾਰਸੈੱਲ ਪਾਨੀਓਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9851452 9851452] | [[ਤਸਵੀਰ:Pagnol Harcourt 1948.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3129 | [[:d:Q515651|Q515651]] | [[ਮਾਰੀ ਮੋਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29757898 29757898] | [[ਤਸਵੀਰ:MoriMari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3130 | [[:d:Q9048194|Q9048194]] | [[ਮਾਰੀਅਮ ਮਾਰਟਿਨਹੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29260552 29260552] | |- | style='text-align:right'| 3131 | [[:d:Q4068646|Q4068646]] | [[ਮਾਰੀਆ ਅਰਬਾਤੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23014145 23014145] | [[ਤਸਵੀਰ:Arbatova m i.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3132 | [[:d:Q6761029|Q6761029]] | [[ਮਾਰੀਆ ਅਰੋਰਾ ਕੂਓਟੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91538400 91538400] | [[ਤਸਵੀਰ:Maria Aurora Couto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3133 | [[:d:Q6609465|Q6609465]] | [[ਮਾਰੀਆ ਬੇਨੇਦਿਤਾ ਬੋਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27105221 27105221] | [[ਤਸਵੀਰ:Mulheres Ilustres do Brasil - Délia (Maria Benedicta de Borghman) (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3134 | [[:d:Q182870|Q182870]] | [[ਮਾਰੀਓ ਪੁਝੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/131948 131948] | [[ਤਸਵੀਰ:Mario Puzo 1972 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3135 | [[:d:Q39803|Q39803]] | [[ਮਾਰੀਓ ਵਾਰਗਾਸ ਯੋਸਾ|ਮਾਰੀਓ ਬਰਗਾਸ ਲੋਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32003942 32003942] | [[ਤਸਵੀਰ:Mario Vargas Llosa LCCN2020733847 (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3136 | [[:d:Q26211981|Q26211981]] | [[ਮਾਰੀਕਾ ਲੂਕਾਸ ਰਿਜਨੇਵਲਦ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/316505125 316505125] | [[ਤਸਵੀਰ:Lucas Rijneveld.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3137 | [[:d:Q188526|Q188526]] | [[ਮਾਰੀਨਾ ਤਸਵਾਤਾਏਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27072381 27072381] | [[ਤਸਵੀਰ:Марина Цветаева (1925) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3138 | [[:d:Q361642|Q361642]] | [[ਮਾਰੇਕ ਗਰੇਹੂਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6137445 6137445] | [[ਤਸਵੀਰ:Marek Grechuta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3139 | [[:d:Q16343472|Q16343472]] | [[ਮਾਲਤੀ ਚੰਦੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/80703612 80703612] | [[ਤਸਵੀਰ:Malati Chandoor.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3140 | [[:d:Q102060173|Q102060173]] | [[ਮਾਲਤੀ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42249684 42249684] | |- | style='text-align:right'| 3141 | [[:d:Q6741393|Q6741393]] | [[ਮਾਲਤੀ ਬੇਡੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69253213 69253213] | |- | style='text-align:right'| 3142 | [[:d:Q6741390|Q6741390]] | [[ਮਾਲਤੀ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3143 | [[:d:Q16320284|Q16320284]] | [[ਮਾਲਾ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19774813 19774813] | |- | style='text-align:right'| 3144 | [[:d:Q253378|Q253378]] | [[ਮਲਾਲਈ ਜੋਇਆ|ਮਾਲਾਲਾਈ ਜੋਯਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41644362 41644362] | [[ਤਸਵੀਰ:Malalai Joya, Afghan MP (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3145 | [[:d:Q15287483|Q15287483]] | [[ਮਾਲਿਨੀ ਚਿਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/160929942 160929942] | |- | style='text-align:right'| 3146 | [[:d:Q12244275|Q12244275]] | [[ਮਾਲੂਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42145971588832332764 42145971588832332764] | [[ਤਸਵੀਰ:Malouma 2004-crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3147 | [[:d:Q125148424|Q125148424]] | [[ਮਾਸਟਰ ਅਭੈ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3148 | [[:d:Q3595269|Q3595269]] | [[ਮਾਸਤੀ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ ਅਇੰਗਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3791238 3791238] | [[ਤਸਵੀਰ:Masti Venkatesh Iyengar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3149 | [[:d:Q315152|Q315152]] | [[ਮਾਸਾਓਕਾ ਸ਼ਿਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76319806 76319806] | [[ਤਸਵੀਰ:Shiki Masaoka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3150 | [[:d:Q334997|Q334997]] | [[ਮਾਸਾਨੋਬੂ ਫੁਕੂਓਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108413562 108413562] | [[ਤਸਵੀਰ:Masanobu Fukuoka, 2002 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3151 | [[:d:Q6732616|Q6732616]] | [[ਮਾਹ ਲਕ਼ਾ ਬਾਈ|ਮਾਹ ਲਾਕ਼ਾ ਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58751393 58751393] | [[ਤਸਵੀਰ:Hyderabad Mah Laqa Bhai 17710 600w.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3152 | [[:d:Q5835747|Q5835747]] | [[ਮਾਹਰ ਸਾਬਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/238837549 238837549] | |- | style='text-align:right'| 3153 | [[:d:Q735177|Q735177]] | [[ਮਿਊਰੀਅਲ ਰੂਕਾਇਜ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/137544 137544] | |- | style='text-align:right'| 3154 | [[:d:Q442801|Q442801]] | [[ਮਿਕਲੋਸ਼ ਰੋਡਨੋਤੀ|ਮਿਕਲੋਸ ਰਾਦਨੋਤੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4935555 4935555] | [[ਤਸਵੀਰ:Radnóti Miklós (1930).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3155 | [[:d:Q2311487|Q2311487]] | [[ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਨਈਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67266110 67266110] | [[ਤਸਵੀਰ:Mausolée de MIkhail Naïmy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3156 | [[:d:Q700323|Q700323]] | [[ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਪ੍ਰਿਸ਼ਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71555530 71555530] | [[ਤਸਵੀਰ:1973 CPA 4215.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3157 | [[:d:Q42398|Q42398]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ|ਮਿਖ਼ਾਈਲ ਸ਼ੋਲੋਖ਼ੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94750009 94750009] | [[ਤਸਵੀਰ:Михаил Александрович Шолохов.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3158 | [[:d:Q27645|Q27645]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਕੂਨਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27878824 27878824] | [[ਤਸਵੀਰ:Bakunin Nadar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3159 | [[:d:Q185375|Q185375]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਖ਼ਤਿਨ|ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਖਤਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88958796 88958796] | [[ਤਸਵੀਰ:Mikhail bakhtin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3160 | [[:d:Q835|Q835]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/99836700 99836700] | [[ਤਸਵੀਰ:Михаил-Булгаков.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3161 | [[:d:Q46599|Q46599]] | [[ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ|ਮਿਖਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14772733 14772733] | [[ਤਸਵੀਰ:Mikhail lermontov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3162 | [[:d:Q58720|Q58720]] | [[ਮਿਖਾਇਲ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46896023 46896023] | [[ਤਸਵੀਰ:M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3163 | [[:d:Q211785|Q211785]] | [[ਮਿਖੇਲ ਸਲਤੀਕੋਵ-ਸ਼ਚੇਦਰਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41849162 41849162] | [[ਤਸਵੀਰ:Kramskoj - saltykov-schedrin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3164 | [[:d:Q75603|Q75603]] | [[ਮਿਗੂਏਲ ਐਂਜਲ ਅਸਤੂਰੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46756659 46756659] | [[ਤਸਵੀਰ:Miguel Angel Asturias.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3165 | [[:d:Q185085|Q185085]] | [[ਮਿਗੇਲ ਦੇ ਉਨਾਮੁਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88844103 88844103] | [[ਤਸਵੀਰ:Miguel de Unamuno Meurisse 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3166 | [[:d:Q5682|Q5682]] | [[ਮੀਗੇਲ ਦੇ ਸਿਰਵਾਂਤਿਸ|ਮਿਗੈਲ ਦੇ ਸਰਵਾਂਤੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17220427 17220427] | [[ਤਸਵੀਰ:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3167 | [[:d:Q107404522|Q107404522]] | [[ਮਿਤਾਲੀ ਮੁਖਰਜੀ (ਪੱਤਰਕਾਰ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mitali Mukherjee (Business Journalist).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3168 | [[:d:Q3314605|Q3314605]] | [[ਮਿਮੀ ਹਾਫ਼ਿਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3169 | [[:d:Q6874811|Q6874811]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਥਰ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16688386 16688386] | [[ਤਸਵੀਰ:MirzaAtharBaig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3170 | [[:d:Q6800374|Q6800374]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਦੀਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਦੀਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72738195 72738195] | |- | style='text-align:right'| 3171 | [[:d:Q6874847|Q6874847]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਬੇਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Mirza Ghazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3172 | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7429542 7429542] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3173 | [[:d:Q312952|Q312952]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100160685 100160685]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/184324467 184324467] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghulam Ahmad Qadiani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3174 | [[:d:Q2605267|Q2605267]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ਾਦਾ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੁਰਸਨਜ਼ੋਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118500116 118500116] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirzo Tursunzoda portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3175 | [[:d:Q3631204|Q3631204]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102396540 102396540] | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Muhammad Rafi Sauda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3176 | [[:d:Q3765171|Q3765171]] | [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56718719 56718719] | |- | style='text-align:right'| 3177 | [[:d:Q256671|Q256671]] | [[ਮਿਰਾਂਡਾ ਜੁਲਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96584792 96584792] | [[ਤਸਵੀਰ:Miranda July, author, at the 2024 National Book Awards finalist reading 3 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3178 | [[:d:Q93166|Q93166]] | [[ਮਿਲਾਨ ਕੁੰਦੇਰਾ|ਮਿਲਾਨ ਕੁੰਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51691735 51691735] | [[ਤਸਵੀਰ:Milan Kundera redux.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3179 | [[:d:Q432473|Q432473]] | [[ਮਿਲਾਨਿਆ ਟਰੰਪ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/139145067461366630849 139145067461366630849] | [[ਤਸਵੀਰ:Melania Trump’s Official White House Portrait (2025) (much further cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3180 | [[:d:Q25936414|Q25936414]] | [[ਮਿਲੀ ਬੌਬੀ ਬਰਾਊਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53151050090433412004 53151050090433412004] | [[ਤਸਵੀਰ:Millie Bobby Brown - MBB - 4 - SFM5 - July 10, 2022 at Stranger Fan Meet 5 People Convention (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3181 | [[:d:Q526473|Q526473]] | [[ਮਿਲੋਸ਼ ਮਾਤਸੋਉਰੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107600220 107600220] | [[ਤਸਵੀਰ:Miloš Macourek v roce 1990.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3182 | [[:d:Q18001222|Q18001222]] | [[ਮਿਸ ਮੇਜਰ ਗ੍ਰੀਫਨ ਗ੍ਰੇਸੀ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/86146094205600330894 86146094205600330894] | [[ਤਸਵੀਰ:Miss Major in Pride 2014 SF.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3183 | [[:d:Q13133|Q13133]] | [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਓਬਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81404344 81404344] | [[ਤਸਵੀਰ:First Lady Michelle Obama and Dr. Jill Biden greet Scott Kelly, First Lady's State of the Union box guest, in the Blue Room of the White House, Jan. 20, 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3184 | [[:d:Q41568|Q41568]] | [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੇ ਮੌਂਤੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95153547 95153547] | [[ਤਸਵੀਰ:Montaigne-Dumonstier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3185 | [[:d:Q6837299|Q6837299]] | [[ਮਿਸ਼ੇਲ ਵਾਈ. ਗ੍ਰੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3186 | [[:d:Q6013021|Q6013021]] | [[ਮਿਸ਼ੇਲੇ ਸੁਰੇਜ਼ ਬਰਤੋਰਾ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]]<br/>''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308247935 308247935] | |- | style='text-align:right'| 3187 | [[:d:Q1931006|Q1931006]] | [[ਮਿਸ਼ੈਲੇਂਗਲੋ ਸਾਇਨੋਰਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118219508 118219508] | [[ਤਸਵੀਰ:Michelangelo Signorile Musto Party 2011 Shankbone 11.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3188 | [[:d:Q61059182|Q61059182]] | [[ਮਿੰਟੂ ਗੁਰੂਸਰੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3189 | [[:d:Q20609161|Q20609161]] | [[ਮਿੰਦਰਪਾਲ ਭੱਠਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3190 | [[:d:Q20609167|Q20609167]] | [[ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3191 | [[:d:Q20609174|Q20609174]] | [[ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77913880 77913880] | [[ਤਸਵੀਰ:Mitter Sain Meet ,Punjabi Language writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3192 | [[:d:Q17984071|Q17984071]] | [[ਮਿੱਤਰਾ ਜਸ਼ਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:میترا جشنی.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3193 | [[:d:Q6881941|Q6881941]] | [[ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39660146 39660146] | |- | style='text-align:right'| 3194 | [[:d:Q85011114|Q85011114]] | [[ਮੀਆ ਮਿੰਗਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3195 | [[:d:Q6814654|Q6814654]] | [[ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/304244070 304244070] | |- | style='text-align:right'| 3196 | [[:d:Q6807571|Q6807571]] | [[ਮੀਨਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9926793 9926793] | [[ਤਸਵੀਰ:Meenaalexander.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3197 | [[:d:Q384979|Q384979]] | [[ਮੀਨਾ ਅਸਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54058494 54058494] | |- | style='text-align:right'| 3198 | [[:d:Q465872|Q465872]] | [[ਮੀਨਾ ਕੇਸ਼ਵਰ ਕਮਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/125924570 125924570] | [[ਤਸਵੀਰ:Meena founder of RAWA speaking in 1982.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3199 | [[:d:Q298027|Q298027]] | [[ਮੀਨਾ ਕੰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76434180 76434180] | [[ਤਸਵੀਰ:Minna Canth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3200 | [[:d:Q6807585|Q6807585]] | [[ਮੀਨਾ ਕੰਦਾਸਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/296825710 296825710] | [[ਤਸਵੀਰ:MEENA KANDASAMY.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3201 | [[:d:Q470063|Q470063]] | [[ਮੀਨਾ ਲੋਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37055642 37055642] | [[ਤਸਵੀਰ:Mina Loy - 1917.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3202 | [[:d:Q6807612|Q6807612]] | [[ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਰੈਡੀ ਮਾਧਵਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24151715625613782352 24151715625613782352] | [[ਤਸਵੀਰ:Meenakshi Reddy Madhavan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3203 | [[:d:Q905320|Q905320]] | [[ਮੀਰ ਅਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250154696 250154696]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/27483765 27483765] | |- | style='text-align:right'| 3204 | [[:d:Q1771132|Q1771132]] | [[ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12393504 12393504] | [[ਤਸਵੀਰ:Mir Taqi Mir 1786.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3205 | [[:d:Q6872160|Q6872160]] | [[ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫ਼ੀ|ਮੀਰ ਤਨਹਾ ਯੂਸਫੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61008106 61008106] | [[ਤਸਵੀਰ:Mir tanha yousafi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3206 | [[:d:Q33110531|Q33110531]] | [[ਮੀਰ ਹਸਨ ਦਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96149106298168492576 96149106298168492576] | |- | style='text-align:right'| 3207 | [[:d:Q217154|Q217154]] | [[ਮੀਰ-ਹੋਸੈਨ ਮੋਸਾਵੀ|ਮੀਰ-ਹੋਸੇਨ ਮੁਸਾਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23954338 23954338]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4927150172718100180002 4927150172718100180002] | [[ਤਸਵੀਰ:Zahra Rahnavard, Mir Hossein Mousavi and Hamed Saber (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3208 | [[:d:Q464879|Q464879]] | [[ਮੀਰਾ ਅਲਫਾਸਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95154296 95154296] | [[ਤਸਵੀਰ:Divine-mother (mirra alfassa).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3209 | [[:d:Q113383225|Q113383225]] | [[ਮੀਰਾ ਖੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/225116215 225116215] | [[ਤਸਵੀਰ:Meera Khanna.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3210 | [[:d:Q466330|Q466330]] | [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/163955988 163955988] | [[ਤਸਵੀਰ:Meerabai painting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3211 | [[:d:Q21191102|Q21191102]] | [[ਮੀਰਾ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91915152 91915152] | |- | style='text-align:right'| 3212 | [[:d:Q6872244|Q6872244]] | [[ਮੀਰਾ ਸ਼ੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/309815037 309815037]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/69184894 69184894] | [[ਤਸਵੀਰ:Mira Schor 1973.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3213 | [[:d:Q261981|Q261981]] | [[ਮੀਰਾ ਸਿਆਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79154876 79154876] | [[ਤਸਵੀਰ:Meera Syal 2017.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3214 | [[:d:Q27451727|Q27451727]] | [[ਮੀਰਾ ਸੇਠ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3215 | [[:d:Q20609188|Q20609188]] | [[ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3216 | [[:d:Q6807679|Q6807679]] | [[ਮੀਰਾਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10064814 10064814] | |- | style='text-align:right'| 3217 | [[:d:Q103114|Q103114]] | [[ਮੀਸ਼ੇਲ ਵੇਲਬੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66522427 66522427] | [[ਤਸਵੀਰ:Michel Houellebecq no Fronteiras do Pensamento Porto Alegre 2016 (30895029365) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3218 | [[:d:Q526518|Q526518]] | [[ਮੀਹਾਇਲ ਸਾਦੋਵਿਆਨੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98174045 98174045] | [[ਤਸਵੀਰ:Mihail Sadoveanu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3219 | [[:d:Q19878|Q19878]] | [[ਮੁਆਮਰ ਗੱਦਾਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22147434 22147434] | [[ਤਸਵੀਰ:Muammar al-Gaddafi in 2010 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3220 | [[:d:Q6933590|Q6933590]] | [[ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਦਿਕਸ਼ਿਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50825282 50825282] | |- | style='text-align:right'| 3221 | [[:d:Q5517551|Q5517551]] | [[ਮੁਕਤੀਬੋਧ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39516707 39516707] | [[ਤਸਵੀਰ:Gajanan Madhav Muktibodh with his wife.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3222 | [[:d:Q21402357|Q21402357]] | [[ਮੁਕਬਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3223 | [[:d:Q6933643|Q6933643]] | [[ਮੁਕੁਲ ਕੇਸਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49203706 49203706] | |- | style='text-align:right'| 3224 | [[:d:Q3595718|Q3595718]] | [[ਮੁਖਤਾਰ ਅਹਿਮਦ ਅਨਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69727651 69727651] | |- | style='text-align:right'| 3225 | [[:d:Q31787357|Q31787357]] | [[ਮੁਖਤਾਰ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3226 | [[:d:Q125148496|Q125148496]] | [[ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3227 | [[:d:Q6933503|Q6933503]] | [[ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਮਸੂਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6326896 6326896] | |- | style='text-align:right'| 3228 | [[:d:Q464910|Q464910]] | [[ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਮਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81473322 81473322] | [[ਤਸਵੀਰ:Mukhtaran Mai2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3229 | [[:d:Q6932182|Q6932182]] | [[ਮੁਘਨੀ ਅੱਬਾਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3230 | [[:d:Q6944472|Q6944472]] | [[ਮੁਜ਼ਤਰ ਖ਼ੈਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25937713 25937713] | [[ਤਸਵੀਰ:Muztar Khairabadi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3231 | [[:d:Q3348064|Q3348064]] | [[ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਹਿਮਦ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਮੁਜ਼ਫਰ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Muzaffar Ahmed Communist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3232 | [[:d:Q6931621|Q6931621]] | [[ਮੁਡੁਪਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107356177 107356177] | |- | style='text-align:right'| 3233 | [[:d:Q16137113|Q16137113]] | [[ਮੁਥੁਕੁਲਮ ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77149366257185601325 77149366257185601325] | |- | style='text-align:right'| 3234 | [[:d:Q42470279|Q42470279]] | [[ਮੁਦਨਾਕੁਡੂ ਚਿੰਨਾਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/171038968 171038968] | [[ਤਸਵੀਰ:Mudnakudu Chinnaswamy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3235 | [[:d:Q85950489|Q85950489]] | [[ਮੁਦੱਸਰ ਬਸ਼ੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3236 | [[:d:Q110625302|Q110625302]] | [[ਮੁਨਵਰ ਸ਼ਕੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3237 | [[:d:Q18698917|Q18698917]] | [[ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63097707 63097707] | [[ਤਸਵੀਰ:Munsha Singh Dukhi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3238 | [[:d:Q55419377|Q55419377]] | [[ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਇਸੁਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62973851 62973851] | |- | style='text-align:right'| 3239 | [[:d:Q6935932|Q6935932]] | [[ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਸ਼ਮਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47593560 47593560] | |- | style='text-align:right'| 3240 | [[:d:Q6935927|Q6935927]] | [[ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਬਾਦੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Munir ahmed badini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3241 | [[:d:Q3694921|Q3694921]] | [[ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21022445 21022445] | |- | style='text-align:right'| 3242 | [[:d:Q16927225|Q16927225]] | [[ਮੁਨੀਰਾ ਅਲ-ਫੈਦੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3243 | [[:d:Q107289506|Q107289506]] | [[ਮੁਨੀਰਾ ਸਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297986758 297986758] | |- | style='text-align:right'| 3244 | [[:d:Q6935624|Q6935624]] | [[ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72474690 72474690] | [[ਤਸਵੀਰ:Munawwar Rana.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3245 | [[:d:Q3694703|Q3694703]] | [[ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁਫ਼ਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72550403 72550403] | |- | style='text-align:right'| 3246 | [[:d:Q88388179|Q88388179]] | [[ਮੁਮਤਾਜ਼ ਰਸ਼ੀਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3247 | [[:d:Q85968941|Q85968941]] | [[ਮੁਮਤਾਜ਼ੁਦੀਨ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3248 | [[:d:Q31787833|Q31787833]] | [[ਮੁਰਜਿਮ ਦਸੂਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3249 | [[:d:Q732434|Q732434]] | [[ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109309949 109309949] | [[ਤਸਵੀਰ:Mulk Raj Anand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3250 | [[:d:Q154211|Q154211]] | [[ਮੁਲਤਾਤੁਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/258758641 258758641]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89204476 89204476] | [[ਤਸਵੀਰ:Portret van de schrijver Multatuli (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3251 | [[:d:Q3695589|Q3695589]] | [[ਮਸਤਾਨਸਿਰ ਹੁਸੈਨ ਤਾਰੜ|ਮੁਸਤਨਸਰ ਹੁਸੈਨ ਤਾਰੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67884996 67884996] | |- | style='text-align:right'| 3252 | [[:d:Q5152|Q5152]] | [[ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਕਮਾਲ ਅਤਾਤੁਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87758727 87758727] | [[ਤਸਵੀਰ:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3253 | [[:d:Q21063008|Q21063008]] | [[ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਨੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31135109 31135109] | |- | style='text-align:right'| 3254 | [[:d:Q3630394|Q3630394]] | [[ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਹਿਮਦ ਯੂਸਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50824157 50824157] | [[ਤਸਵੀਰ:Mushtaq Ahmed Yusufi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3255 | [[:d:Q84005033|Q84005033]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਕਰੀਮ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3256 | [[:d:Q98930871|Q98930871]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3257 | [[:d:Q11106479|Q11106479]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਸੀਮ ਬੱਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:New asim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3258 | [[:d:Q61059479|Q61059479]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਆਰਿਫ ਇਕਬਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3259 | [[:d:Q20609199|Q20609199]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/313515129 313515129] | |- | style='text-align:right'| 3260 | [[:d:Q484141|Q484141]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ|ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100267743 100267743] | [[ਤਸਵੀਰ:Iqbal 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3261 | [[:d:Q113450228|Q113450228]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਸਲਾਹੁਦੀਨ|ਮੁਹੰਮਦ ਇਕ਼ਬਾਲ ਸਲਾਹੁਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70249045 70249045] | |- | style='text-align:right'| 3262 | [[:d:Q107035|Q107035]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਜ਼ੌਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51909898 51909898] | [[ਤਸਵੀਰ:Muhammad Ibrahim Zauq.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3263 | [[:d:Q1942663|Q1942663]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹੀਮ ਖਵਾਖੁਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24082496 24082496] | |- | style='text-align:right'| 3264 | [[:d:Q27839125|Q27839125]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਰਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Imran pratapgarhi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3265 | [[:d:Q6932517|Q6932517]] | [[ਇਲਿਆਸ ਕਾਦਰੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਇਲਿਆਸ ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73526242 73526242] | |- | style='text-align:right'| 3266 | [[:d:Q3696225|Q3696225]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਿਮ ਨਨੌਤਵੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਿਮ ਨਨੋਤਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263296557 263296557] | |- | style='text-align:right'| 3267 | [[:d:Q3319050|Q3319050]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਿਮ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95224795 95224795] | |- | style='text-align:right'| 3268 | [[:d:Q2467539|Q2467539]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਕੁੱਲੀ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8193934 8193934] | [[ਤਸਵੀਰ:Muhammad 'Alî 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3269 | [[:d:Q6713288|Q6713288]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਕਿਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Major General Mohammed Zaman Kiani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3270 | [[:d:Q732388|Q732388]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਤਾਹਿਰ ਉਲ-ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12418633 12418633] | [[ਤਸਵੀਰ:Shaykh-ul-Islam-Dr-Muhammad-Tahir-ul-Qadri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3271 | [[:d:Q178379|Q178379]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਫ਼ਜ਼ੂਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/124239930 124239930] | [[ਤਸਵੀਰ:Fuzûlî.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3272 | [[:d:Q6932594|Q6932594]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਮਨਸ਼ਾ ਯਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95111800 95111800] | |- | style='text-align:right'| 3273 | [[:d:Q123037|Q123037]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸੱਦਕ਼|ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸੱਦਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79091738 79091738] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Mohammad Mosaddeq.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3274 | [[:d:Q31320344|Q31320344]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਟੈਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21015795 21015795] | |- | style='text-align:right'| 3275 | [[:d:Q20570045|Q20570045]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੀਉੱਲਾ ਵਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3276 | [[:d:Q31787970|Q31787970]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3277 | [[:d:Q535932|Q535932]] | [[ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਤਬਰੀਜ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165027293 165027293] | [[ਤਸਵੀਰ:Shahriar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3278 | [[:d:Q23256496|Q23256496]] | [[ਮੁੱਲਾ ਵਾਹਿਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3279 | [[:d:Q3311465|Q3311465]] | [[ਮੂਈਨ ਅਖ਼ਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7276066 7276066] | |- | style='text-align:right'| 3280 | [[:d:Q81731|Q81731]] | [[ਮੂਰਾਸਾਕੀ ਸ਼ੀਕੀਬੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95154208 95154208] | [[ਤਸਵੀਰ:Murasaki-Shikibu-composing-Genji-Monogatari.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3281 | [[:d:Q233956|Q233956]] | [[ਮੂਰੀਅਲ ਸਪਾਰਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108218531 108218531] | |- | style='text-align:right'| 3282 | [[:d:Q31787021|Q31787021]] | [[ਮੇਘ ਰਾਜ ਮਿੱਤਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3283 | [[:d:Q17081677|Q17081677]] | [[ਮੇਘਨਾ ਪੰਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295135299 295135299] | [[ਤਸਵੀਰ:Meghna Pant (3).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3284 | [[:d:Q96361191|Q96361191]] | [[ਮੇਘਾ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18157038011966861649 18157038011966861649] | [[ਤਸਵੀਰ:Megha Majumdar 2022 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3285 | [[:d:Q20609205|Q20609205]] | [[ਮੇਜਰ ਮਾਂਗਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3286 | [[:d:Q16014482|Q16014482]] | [[ਮੇਜਰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3287 | [[:d:Q120971633|Q120971633]] | [[ਮੇਜਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3288 | [[:d:Q1744|Q1744]] | [[ਮੇਡੋਨਾ (ਗਾਇਕਾ)|ਮੇਡੋਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59270244 59270244] | [[ਤਸਵੀਰ:Madonna Rebel Heart Tour 2015 - Stockholm (23051472299) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3289 | [[:d:Q127398|Q127398]] | [[ਮੇਮੋਨੀਡਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100185495 100185495] | [[ਤਸਵੀਰ:Maimònides.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3290 | [[:d:Q71958944|Q71958944]] | [[ਮੇਯ ਮੁਜ਼ੱਫਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41495921 41495921] | |- | style='text-align:right'| 3291 | [[:d:Q101638|Q101638]] | [[ਮੇਰੀ ਵੁਲਸਟਨਕਰਾਫ਼ਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51697482 51697482] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Wollstonecraft by John Opie (c. 1797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3292 | [[:d:Q47152|Q47152]] | [[ਮੇਰੀ ਸ਼ੈਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6293 6293] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Rothwell (1800-1868) - Mary Wollstonecraft Shelley - NPG 1235 - National Portrait Gallery.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3293 | [[:d:Q42229|Q42229]] | [[ਮੇਲ ਗਿਬਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71565714 71565714] | [[ਤਸਵੀਰ:Mel Gibson Cannes 2016 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3294 | [[:d:Q99774687|Q99774687]] | [[ਮੇਲਾਨੀ ਸਿਲਗਾਰਡੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63891849 63891849] | |- | style='text-align:right'| 3295 | [[:d:Q228611|Q228611]] | [[ਮੇਲਿਨਾ ਮਰਕਾਉਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11062300 11062300] | [[ਤਸਵੀਰ:Melina Mercouri.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3296 | [[:d:Q229048|Q229048]] | [[ਮੇਲਿਸਾ ਮੈਕਕਾਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/302514248 302514248] | [[ਤਸਵੀਰ:Melissa McCarthy in 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3297 | [[:d:Q125148482|Q125148482]] | [[ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3298 | [[:d:Q1917235|Q1917235]] | [[ਮੇਹਰ ਪੈਸਟਨਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78418831 78418831] | |- | style='text-align:right'| 3299 | [[:d:Q22007328|Q22007328]] | [[ਮੇਹਰੁੰਨੀਸਾ ਪਰਵੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116502311 116502311] | |- | style='text-align:right'| 3300 | [[:d:Q6735636|Q6735636]] | [[ਮੈਕਸ਼ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7025899 7025899] | [[ਤਸਵੀਰ:Maikash.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3301 | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96998392 96998392] | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3302 | [[:d:Q57592|Q57592]] | [[ਮੈਗਨਸ ਹਿਰਸ਼ਫੇਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24616710 24616710] | [[ਤਸਵੀਰ:Magnus Hirschfeld (1928).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3303 | [[:d:Q312548|Q312548]] | [[ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1208159474217627662005 1208159474217627662005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/132649401 132649401]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/177244600 177244600]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262846250 262846250]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/302530700 302530700]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/331159474184527661618 331159474184527661618] | |- | style='text-align:right'| 3304 | [[:d:Q6730176|Q6730176]] | [[ਮੈਗੀ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46782051 46782051] | |- | style='text-align:right'| 3305 | [[:d:Q175535|Q175535]] | [[ਮੈਟ ਡੈਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85370363 85370363] | [[ਤਸਵੀਰ:MattDamon-byPhilipRomano2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3306 | [[:d:Q26621|Q26621]] | [[ਮੈਟ ਹਾਰਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33825695 33825695] | [[ਤਸਵੀਰ:Matt Hardy GalaxyCon Des Moines September,11,20262108.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3307 | [[:d:Q4986009|Q4986009]] | [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51952332 51952332]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66470583 66470583] | |- | style='text-align:right'| 3308 | [[:d:Q3579618|Q3579618]] | [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114253557 114253557] | |- | style='text-align:right'| 3309 | [[:d:Q99979974|Q99979974]] | [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪਾਤਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Maitrayee Patar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3310 | [[:d:Q6737201|Q6737201]] | [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29670438 29670438] | |- | style='text-align:right'| 3311 | [[:d:Q271032|Q271032]] | [[ਮੈਥਿਊ ਅਰਨੋਲਡ|ਮੈਥਯੂ ਆਰਨਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73868557 73868557] | [[ਤਸਵੀਰ:Matthew Arnold - Project Gutenberg eText 16745.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3312 | [[:d:Q1190782|Q1190782]] | [[ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ|ਮੈਥਿਲੀ ਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61609384 61609384] | [[ਤਸਵੀਰ:Maithili Sharan Gupt 1974 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3313 | [[:d:Q171758|Q171758]] | [[ਮੈਥੀਊ ਪੈਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46958013 46958013] | [[ਤਸਵੀਰ:Matthew Perry in support of Awareness on Drug Courts and Reduced Substance Abuse.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3314 | [[:d:Q188903|Q188903]] | [[ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11230866 11230866]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/14146522325732390478 14146522325732390478]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/22145766 22145766] | [[ਤਸਵੀਰ:Half Portraits of the Great Sage and Virtuous Men of Old - Meng Ke (孟軻).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3315 | [[:d:Q62765085|Q62765085]] | [[ਮੈਨਾ ਟੁਡੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Maina Tudu Receiving YUVA PURASKAR 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3316 | [[:d:Q21074357|Q21074357]] | [[ਮੈਬਲ ਪੋਟਰ ਡੈਗੇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43927002 43927002] | [[ਤਸਵੀਰ:DaggettMabelPotter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3317 | [[:d:Q58824536|Q58824536]] | [[ਮੈਮੀ ਗਾਰਵਿਨ ਫ਼ੀਲਡਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3850557 3850557] | |- | style='text-align:right'| 3318 | [[:d:Q268510|Q268510]] | [[ਮੈਰਿਲਿਨ ਵਾਰਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77594658 77594658] | [[ਤਸਵੀਰ:Marilyn Waring 2020 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3319 | [[:d:Q6779396|Q6779396]] | [[ਮੈਰੀ ਐਲਿਜ਼ਾ ਫੁਲਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5847042 5847042] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Eliza Fullerton.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3320 | [[:d:Q235525|Q235525]] | [[ਮੈਰੀ ਕਿੰਗਸਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9889559 9889559] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary H Kingsley Wellcome L0046617.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3321 | [[:d:Q11638963|Q11638963]] | [[ਮੈਰੀ ਕੋਂਡੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/252504981 252504981] | [[ਤਸਵੀਰ:Marie Kondō, 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3322 | [[:d:Q241392|Q241392]] | [[ਮੈਰੀ ਡੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116050857 116050857] | |- | style='text-align:right'| 3323 | [[:d:Q6779332|Q6779332]] | [[ਮੈਰੀ ਡੋਰਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117947535 117947535] | |- | style='text-align:right'| 3324 | [[:d:Q104109|Q104109]] | [[ਮੈਰੀ ਪਿਕਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122296698 122296698] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Pickford cph.3c17995u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3325 | [[:d:Q6780491|Q6780491]] | [[ਮੈਰੀ ਪੈਟ ਫਿਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17532038 17532038] | |- | style='text-align:right'| 3326 | [[:d:Q6780552|Q6780552]] | [[ਮੈਰੀ ਪ੍ਰਾਈਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35912161 35912161] | |- | style='text-align:right'| 3327 | [[:d:Q15459062|Q15459062]] | [[ਮੈਰੀ ਬਾਰਬਰ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/288059512 288059512] | |- | style='text-align:right'| 3328 | [[:d:Q34088931|Q34088931]] | [[ਮੈਰੀ ਬੋਇਲ ਓ 'ਰੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/301441509 301441509] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Boyle O'Reilly (Official Reg. & Dir. of Women's Clubs in America, 1922).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3329 | [[:d:Q2747263|Q2747263]] | [[ਮੈਰੀ ਬੋਰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30445202 30445202] | [[ਤਸਵੀਰ:May Borden in the Lebanon (1942).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3330 | [[:d:Q460366|Q460366]] | [[ਮੈਰੀ ਰਾਬਰਟਸ ਰਾਇਨਹਾਰਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19683443 19683443] | [[ਤਸਵੀਰ:Mary Roberts Rinehart 1920.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3331 | [[:d:Q18593358|Q18593358]] | [[ਮੈਰੀ ਰੋਲਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315632324 315632324] | |- | style='text-align:right'| 3332 | [[:d:Q64446460|Q64446460]] | [[ਮੈਰੀ ਵਾਰੇ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MARY WARE A woman of the century (page 759 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3333 | [[:d:Q38132850|Q38132850]] | [[ਮੈਰੀ ਵੈਨ ਵਰਸਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8850070 8850070] | [[ਤਸਵੀਰ:Marie Van Vorst 1915.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3334 | [[:d:Q6780949|Q6780949]] | [[ਮੈਰੀ ਵੈਸਟਨ ਫੋਰਡਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22038061 22038061] | |- | style='text-align:right'| 3335 | [[:d:Q101214|Q101214]] | [[ਮੈਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/244211175 244211175] | [[ਤਸਵੀਰ:Marie Stritt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3336 | [[:d:Q445239|Q445239]] | [[ਮੈਰੀ ਹਾਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49262960 49262960] | |- | style='text-align:right'| 3337 | [[:d:Q20715522|Q20715522]] | [[ਮੈਰੀਅਨ ਕੋਥਰੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7325633 7325633] | [[ਤਸਵੀਰ:Marion Benedict Cothren 1918.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3338 | [[:d:Q464371|Q464371]] | [[ਮੈਰੀਜ਼ ਕੌਂਡੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51687663 51687663] | [[ਤਸਵੀਰ:Maryse Condé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3339 | [[:d:Q974539|Q974539]] | [[ਮੈਲਕਮ ਬ੍ਰੈਡਬਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27078588 27078588] | |- | style='text-align:right'| 3340 | [[:d:Q711288|Q711288]] | [[ਮੈਲਵਿਲ ਜੇ ਹਰਸਕੋਵਿਤਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24663277 24663277] | |- | style='text-align:right'| 3341 | [[:d:Q8998|Q8998]] | [[ਮੋ ਯਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86448126 86448126] | [[ਤਸਵੀਰ:MoYan Hamburg 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3342 | [[:d:Q16013979|Q16013979]] | [[ਮੋਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਪਾਸਿਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8725112 8725112] | [[ਤਸਵੀਰ:Moti laxmi upasika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3343 | [[:d:Q107378737|Q107378737]] | [[ਮੋਨਾ ਅਲ-ਤਮੀਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3344 | [[:d:Q464960|Q464960]] | [[ਮੋਨਿਕਾ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87388685 87388685] | [[ਤਸਵੀਰ:Monica Ali Frankfurter Buchmesse 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3345 | [[:d:Q28054067|Q28054067]] | [[ਮੋਨਿਕਾ ਰੌਬਰਟਸ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 3346 | [[:d:Q263201|Q263201]] | [[ਮੋਨੀਕ ਵਿਤਿਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14778267 14778267] | [[ਤਸਵੀਰ:Monique Wittig (ph. Colette Geoffrey) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3347 | [[:d:Q1812805|Q1812805]] | [[ਮੋਨੀਜ਼ਾ ਅਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27402841 27402841] | |- | style='text-align:right'| 3348 | [[:d:Q6900418|Q6900418]] | [[ਮੋਨੀਰੋ ਰਾਵਨੀਪੁਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63177522 63177522] | |- | style='text-align:right'| 3349 | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29537765 29537765] | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3350 | [[:d:Q106805039|Q106805039]] | [[ਮੋਬੀਨ ਅਜ਼ਹਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3351 | [[:d:Q3635814|Q3635814]] | [[ਮੋਮਿਨ ਖ਼ਾਨ ਮੋਮਿਨ|ਮੋਮਿਨ ਖਾਨ ਮੋਮਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30829313 30829313] | [[ਤਸਵੀਰ:Momin Khan Momin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3352 | [[:d:Q687|Q687]] | [[ਮੋਲੀਅਰ|ਮੋਲੀਏਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2474502 2474502] | [[ਤਸਵੀਰ:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3353 | [[:d:Q20609220|Q20609220]] | [[ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਕੁੱਕੜਪਿੰਡੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3354 | [[:d:Q6894509|Q6894509]] | [[ਮੋਹਤਰਾਮ ਐਸਕੰਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3355 | [[:d:Q20609235|Q20609235]] | [[ਮੋਹਨ ਕਾਹਲੋਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3356 | [[:d:Q31788136|Q31788136]] | [[ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3357 | [[:d:Q6893524|Q6893524]] | [[ਮੋਹਨ ਚੋਪੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16867912 16867912] | |- | style='text-align:right'| 3358 | [[:d:Q3520790|Q3520790]] | [[ਮੋਹਨ ਭਾਗਵਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. mohan rao Bhagwat1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3359 | [[:d:Q20609242|Q20609242]] | [[ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60683614 60683614] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Bhandari ,Punjabi language story writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3360 | [[:d:Q3631800|Q3631800]] | [[ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39516070 39516070] | |- | style='text-align:right'| 3361 | [[:d:Q6893577|Q6893577]] | [[ਮੋਹਨ ਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/136290725 136290725] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Rana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3362 | [[:d:Q20609246|Q20609246]] | [[ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਫਿਲੌਰੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3363 | [[:d:Q6893597|Q6893597]] | [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60404736 60404736] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Singh Sant Singh Sekhon - Jalandhar, India - December, 1969 - Photo by Ravinder Ravi (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3364 | [[:d:Q15056415|Q15056415]] | [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42269948 42269948] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Singh Diwana.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3365 | [[:d:Q25624575|Q25624575]] | [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3366 | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77726034 77726034] | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3367 | [[:d:Q20607592|Q20607592]] | [[ਮੋਹਨਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Mohanjit,Punjabi Poet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3368 | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71391324 71391324] | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3369 | [[:d:Q12448019|Q12448019]] | [[ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੈਮਿਸ਼ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3370 | [[:d:Q104854330|Q104854330]] | [[ਮੋਹਸਿਨ ਜ਼ੈਦੀ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114153409751841581691 114153409751841581691] | |- | style='text-align:right'| 3371 | [[:d:Q6894496|Q6894496]] | [[ਮੋਹਸਿਨ ਨਕਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70348931 70348931] | |- | style='text-align:right'| 3372 | [[:d:Q368641|Q368641]] | [[ਮੋਹਸਿਨ ਮਘਿਆਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70521797 70521797] | |- | style='text-align:right'| 3373 | [[:d:Q49747|Q49747]] | [[ਮੋਹਿਜ਼ ਮੈਤਿਆਲਿੰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2473791 2473791] | [[ਤਸਵੀਰ:Picture of Maurice Maeterlinck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3374 | [[:d:Q17580409|Q17580409]] | [[ਮੋਹਿਤ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/140968508 140968508] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohit Kumar Ray - Kolkata 2012-05-19 3139.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3375 | [[:d:Q6799121|Q6799121]] | [[ਮੋਹੀਉੱਦੀਨ ਨਵਾਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3376 | [[:d:Q15975|Q15975]] | [[ਮੋਨਤੈਸਕੀਉ|ਮੋੰਟੇਸਕੁਈਏਊ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27069096 27069096] | [[ਤਸਵੀਰ:Montesquieu 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3377 | [[:d:Q3425068|Q3425068]] | [[ਮੌਰਿਸ ਕਾਰਨਫੋਰਥ|ਮੌਰਿਸ ਕੌਰਨਫੋਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9841286 9841286] | |- | style='text-align:right'| 3378 | [[:d:Q30042713|Q30042713]] | [[ਮੌਰੀਨ ਸੀਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9012809 9012809] | |- | style='text-align:right'| 3379 | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3380 | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3381 | [[:d:Q31788228|Q31788228]] | [[ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3382 | [[:d:Q6929594|Q6929594]] | [[ਮ੍ਰਿਣਾਲ ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59915162 59915162] | [[ਤਸਵੀਰ:Mrinal Pande.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3383 | [[:d:Q3595821|Q3595821]] | [[ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸਾਰਾਭਾਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305232973 305232973]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/45111228 45111228] | [[ਤਸਵੀਰ:Mrinalini Sarabhai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3384 | [[:d:Q29994878|Q29994878]] | [[ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mrinalini Sen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3385 | [[:d:Q6929566|Q6929566]] | [[ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਕੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6873152331613703260009 6873152331613703260009] | [[ਤਸਵੀਰ:Mridula A1 (30)b - Copy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3386 | [[:d:Q6929565|Q6929565]] | [[ਮਰਿਦੁਲਾ ਗਰਗ|ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਗਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315713366 315713366] | [[ਤਸਵੀਰ:Mridula Garg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3387 | [[:d:Q12447464|Q12447464]] | [[ਮ੍ਰਿਦੁਲਾ ਸਿਨਹਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34490828 34490828] | [[ਤਸਵੀਰ:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3388 | [[:d:Q20609269|Q20609269]] | [[ਮੰਗਾ ਬਾਸੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3389 | [[:d:Q6748998|Q6748998]] | [[ਮੰਗੇਸ਼ ਪਾਡਗਾਂਵਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50561462 50561462] | [[ਤਸਵੀਰ:Padgaonkar2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3390 | [[:d:Q19281555|Q19281555]] | [[ਮੰਜ਼ੂਰ ਇਹਤੇਸ਼ਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62912502 62912502] | |- | style='text-align:right'| 3391 | [[:d:Q16185512|Q16185512]] | [[ਮੰਜੁਲਾ ਪਦਮਨਾਭਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1440349 1440349] | |- | style='text-align:right'| 3392 | [[:d:Q6750424|Q6750424]] | [[ਮੰਜੂ ਕਪੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/192537520 192537520] | |- | style='text-align:right'| 3393 | [[:d:Q1116597|Q1116597]] | [[ਮੰਦਾਕ੍ਰਾਂਤਾ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10995531 10995531] | |- | style='text-align:right'| 3394 | [[:d:Q3632745|Q3632745]] | [[ਮੰਨੂ ਭੰਡਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114235012 114235012] | [[ਤਸਵੀਰ:Manu Bhandari bharat-s-tiwari-photography-IMG 7163 December 27, 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3395 | [[:d:Q13005770|Q13005770]] | [[ਮੱਲਾਦੀ ਸੁਬਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111898638 111898638] | [[ਤਸਵੀਰ:Malladi Subbamma.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3396 | [[:d:Q52160097|Q52160097]] | [[ਮੱਲਿਕਾ ਬਦਰੀਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3397 | [[:d:Q6744188|Q6744188]] | [[ਮੱਲਿਕਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11441603 11441603] | |- | style='text-align:right'| 3398 | [[:d:Q1423663|Q1423663]] | [[ਯਜਨਾਵਾਲਕਿਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89818257 89818257] | [[ਤਸਵੀਰ:Yajnavalkya and Janaka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3399 | [[:d:Q123421500|Q123421500]] | [[ਯਮੁਨਾ ਸੰਗਾਰਾਸਿਵਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3400 | [[:d:Q1148472|Q1148472]] | [[ਯਸ਼ਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262298469 262298469] | [[ਤਸਵੀਰ:Yashpal 2003 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3401 | [[:d:Q61059392|Q61059392]] | [[ਯਸ਼ਪਾਲ ਨਿਰਮਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3402 | [[:d:Q125148594|Q125148594]] | [[ਯਸ਼ਪਾਲ ਮਾਨਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3403 | [[:d:Q8049771|Q8049771]] | [[ਯਸ਼ਵੰਤ ਵਿਠੋਬਾ ਚਿਤਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6260007 6260007] | [[ਤਸਵੀਰ:Yashwantchittal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3404 | [[:d:Q22959038|Q22959038]] | [[ਯਸ਼ਿਕਾ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3405 | [[:d:Q26144275|Q26144275]] | [[ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66877846 66877846] | [[ਤਸਵੀਰ:Yashodhara Mishra.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3406 | [[:d:Q20609277|Q20609277]] | [[ਯਹੀਆ ਲਬਾਬਿਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3407 | [[:d:Q58612|Q58612]] | [[ਯੇਹੂਦਾ ਅਮੀਖ਼ਾਈ|ਯਹੂਦਾ ਅਮੀਖ਼ਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29529096 29529096] | [[ਤਸਵੀਰ:עמיחי קורא בתמול.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3408 | [[:d:Q3172558|Q3172558]] | [[ਯਾਂ ਊਗਰੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34458055 34458055] | |- | style='text-align:right'| 3409 | [[:d:Q309974|Q309974]] | [[ਯਾਂ ਜਿਰਾਦੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2470938 2470938] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean Giraudoux 1927.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3410 | [[:d:Q49496|Q49496]] | [[ਯਾਂ ਦ ਲਾ ਫੋਂਤੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31998552 31998552] | [[ਤਸਵੀਰ:Henri Millot - Jean de La Fontaine - A II 792 - Finnish National Gallery.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3411 | [[:d:Q165274|Q165274]] | [[ਯਾਕ ਪਰੇਵੈਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76321578 76321578] | [[ਤਸਵੀਰ:Jacques Prévert en 1961 dans le film Mon frère Jacques par Pierre Prévert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3412 | [[:d:Q56240081|Q56240081]] | [[ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Yaadwinder Singh Sandhu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3413 | [[:d:Q559957|Q559957]] | [[ਯਾਨ ਫੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47560532 47560532] | [[ਤਸਵੀਰ:Yan fu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3414 | [[:d:Q180929|Q180929]] | [[ਯਾਮਾਬੇ ਨੋ ਆਕਾਹੀਤੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114167330 114167330] | [[ਤਸਵੀਰ:Yamabe no Akahito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3415 | [[:d:Q8049360|Q8049360]] | [[ਯਾਰਲਾਗੱਡਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50638022 50638022] | [[ਤਸਵੀਰ:Yarlagadda Lakshmi Prasad at 2nd world telugu writers' conference 324.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3416 | [[:d:Q93754166|Q93754166]] | [[ਯਾਸਮੀਨ (ਲੇਖਿਕਾ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60765647 60765647] | |- | style='text-align:right'| 3417 | [[:d:Q42560921|Q42560921]] | [[ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨੇਰਤਨੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73867840 73867840] | |- | style='text-align:right'| 3418 | [[:d:Q8049815|Q8049815]] | [[ਯਾਸਮੀਨ ਲਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33446338 33446338] | [[ਤਸਵੀਰ:Yasmeen Lari on BBC News.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3419 | [[:d:Q8049813|Q8049813]] | [[ਯਾਸਮੀਨ ਹਮੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38557025 38557025] | |- | style='text-align:right'| 3420 | [[:d:Q43736|Q43736]] | [[ਯਾਸੂਨਾਰੀ ਕਾਵਾਬਾਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97450170 97450170] | [[ਤਸਵੀਰ:Yasunari Kawabata 1938.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3421 | [[:d:Q147220|Q147220]] | [[ਯੁਆਨ ਮੇਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27240362 27240362] | [[ਤਸਵੀਰ:YuanMeiLuoPingI (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3422 | [[:d:Q48305|Q48305]] | [[ਯੁਰੀਪਿਡੀਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/253748852 253748852]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/265326651 265326651]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/281871871 281871871]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/548159474048627660952 548159474048627660952]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/564154380988830291221 564154380988830291221]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9553153063127619320004 9553153063127619320004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9804168049018038410000 9804168049018038410000] | [[ਤਸਵੀਰ:Euripides Pio-Clementino Inv302.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3423 | [[:d:Q8062173|Q8062173]] | [[ਯੁਵਰਾਜ ਹੰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Yuvraj and Hans Raj Hans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3424 | [[:d:Q724089|Q724089]] | [[ਯੂ ਆਰ ਅਨੰਤਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111906023 111906023] | [[ਤਸਵੀਰ:യു.ആർ. അനന്തമൂർത്തി.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3425 | [[:d:Q7863510|Q7863510]] | [[ਯੂ ਏ ਖਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31090588 31090588] | [[ਤਸਵੀਰ:U a khader.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3426 | [[:d:Q8747|Q8747]] | [[ਯੂਕਲਿਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113145857115322922311 113145857115322922311]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/173181669 173181669]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/176184097 176184097]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/222960141 222960141]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/266578192 266578192]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/301159474047527660202 301159474047527660202]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305411082 305411082]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/667144647685769784378 667144647685769784378]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7963168049009338410008 7963168049009338410008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/982154380949230291090 982154380949230291090] | [[ਤਸਵੀਰ:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3427 | [[:d:Q134456|Q134456]] | [[ਯੂਕੀਓ ਮਿਸ਼ੀਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122035954 122035954]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/27068909 27068909] | [[ਤਸਵੀਰ:Yukio Mishima, 1955 (cropped 850×950 px).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3428 | [[:d:Q93157|Q93157]] | [[ਯੂਜੀਨ ਓਨੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24615441 24615441] | [[ਤਸਵੀਰ:Eugene O'Neill 1936.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3429 | [[:d:Q334993|Q334993]] | [[ਯੂਜੀਨ ਵੀ ਡੈਬਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46769189 46769189] | [[ਤਸਵੀਰ:Eugene V Debs 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3430 | [[:d:Q26761769|Q26761769]] | [[ਯੂਨਸ ਜਾਫਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115358543 115358543] | |- | style='text-align:right'| 3431 | [[:d:Q229124|Q229124]] | [[ਯੂਨਾ ਕਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103553913 103553913] | [[ਤਸਵੀਰ:Yuna Kim 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3432 | [[:d:Q5409778|Q5409778]] | [[ਯੂਨੀਸ ਟੀਟਜੈਂਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98260634 98260634] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Eunice Tietjens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3433 | [[:d:Q5409784|Q5409784]] | [[ਯੂਨੀਸ ਡੀਸੂਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10013847 10013847] | |- | style='text-align:right'| 3434 | [[:d:Q380000|Q380000]] | [[ਯੂਰੀ ਓਲੇਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54152190 54152190] | [[ਤਸਵੀਰ:Yury Olesha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3435 | [[:d:Q934073|Q934073]] | [[ਯੂਰੀ ਕਜ਼ਾਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110470766 110470766] | |- | style='text-align:right'| 3436 | [[:d:Q700555|Q700555]] | [[ਯੂਰੀ ਬੋਂਦਾਰੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90663087 90663087] | [[ਤਸਵੀਰ:Yury Bondarev 2014.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3437 | [[:d:Q33977|Q33977]] | [[ਯੂਲ ਵਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76323989 76323989] | [[ਤਸਵੀਰ:Félix Nadar 1820-1910 portraits Jules Verne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3438 | [[:d:Q21129519|Q21129519]] | [[ਯੂਲੀ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96585667 96585667] | [[ਤਸਵੀਰ:Urmila Eulie Chowdhury.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3439 | [[:d:Q532033|Q532033]] | [[ਯੂਸਫ ਅਲ-ਖ਼ਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25942679 25942679] | [[ਤਸਵੀਰ:Yusuf al-Khal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3440 | [[:d:Q2601393|Q2601393]] | [[ਯੂਸਫ਼ ਕੋਹਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12154921224063590874 12154921224063590874] | |- | style='text-align:right'| 3441 | [[:d:Q20609283|Q20609283]] | [[ਯੂਸਫ਼ ਮੌਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3442 | [[:d:Q2758670|Q2758670]] | [[ਯੂਸੁਫ਼ ਮੇਕਵਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305409744 305409744] | |- | style='text-align:right'| 3443 | [[:d:Q204868|Q204868]] | [[ਯੇਵਗਿਨੀ ਜ਼ਾਮਿਆਤਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7398660 7398660] | [[ਤਸਵੀਰ:Zamjatin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3444 | [[:d:Q297736|Q297736]] | [[ਯੇਵਗੇਨੀ ਯੇਵਤੁਸ਼ੇਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79846190 79846190] | [[ਤਸਵੀਰ:Sobyanin meeting Evtushenko 05.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3445 | [[:d:Q65932|Q65932]] | [[ਐਂਥੋਨੀ ਹੌਪਕਿੰਸ|ਯੋਂਗਨੀ ਸੂਚਕ ਪਕਿੰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2662788 2662788] | [[ਤਸਵੀਰ:Anthony Hopkins Red Sea Festival 2025 Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3446 | [[:d:Q125801565|Q125801565]] | [[ਯੋਗਰਾਜ ਅੰਗਰੀਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Yog Raj Angrish,Punjabi language critic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3447 | [[:d:Q19665839|Q19665839]] | [[ਯੋਗਿਨੀ ਜੋਗਲੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67801959 67801959] | |- | style='text-align:right'| 3448 | [[:d:Q1899252|Q1899252]] | [[ਯੋਨ ਨੋਗੂਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68993658 68993658] | [[ਤਸਵੀਰ:Yone Noguchi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3449 | [[:d:Q6960622|Q6960622]] | [[ਯੋਲਾਂਡਾ ਬਲਾਂਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12620603 12620603] | [[ਤਸਵੀਰ:YolandaBlanco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3450 | [[:d:Q31523|Q31523]] | [[ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120725614 120725614] | [[ਤਸਵੀਰ:Yosa Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3451 | [[:d:Q862|Q862]] | [[ਯੋਸਿਫ਼ ਬਰੋਡਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31993687 31993687] | [[ਤਸਵੀਰ:Joseph Brodsky 1988.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3452 | [[:d:Q5879|Q5879]] | [[ਯੋਹਾਨ ਵੁਲਫਗੰਗ ਫਾਨ ਗੇਟੇ|ਯੋਹਾਨ ਵੁਲਫਗੈਂਗ ਵਾਨ ਗੇਟੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24602065 24602065] | [[ਤਸਵੀਰ:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3453 | [[:d:Q17198463|Q17198463]] | [[ਰਖਸ਼ੰਦਾ ਜਲੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71061979 71061979] | [[ਤਸਵੀਰ:Rakhshanda Jalil bharat-s-tiwari-photography-IMG 8260 July 19, 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3454 | [[:d:Q20609291|Q20609291]] | [[ਰਘੁਬੀਰ ਢੰਡ|ਰਘਬੀਰ ਢੰਡ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3455 | [[:d:Q13360015|Q13360015]] | [[ਰਘੁਨਾਥ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਫਡਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:R. K. Phadke.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3456 | [[:d:Q2769853|Q2769853]] | [[ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22304542 22304542] | [[ਤਸਵੀਰ:Raghuvir Chaudhari 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3457 | [[:d:Q3631816|Q3631816]] | [[ਰਘੁਵੀਰ ਸਹਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17399844 17399844]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/204620957 204620957] | [[ਤਸਵੀਰ:रघुवीर सहाय.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3458 | [[:d:Q7285873|Q7285873]] | [[ਰਜਤ ਕਪੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76084919 76084919] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajat Kapoor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3459 | [[:d:Q15688750|Q15688750]] | [[ਰਜਨੀ ਕੋਠਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2514971 2514971] | |- | style='text-align:right'| 3460 | [[:d:Q50591797|Q50591797]] | [[ਰਜਨੀ ਤਿਲਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rajni Tilak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3461 | [[:d:Q60068|Q60068]] | [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95080136 95080136] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajinikanth Felicitates Writer Kalaignanam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3462 | [[:d:Q12015668|Q12015668]] | [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਬੋਰਦੋਲੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10704772 10704772] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajani Kanta Bordoloi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3463 | [[:d:Q20609296|Q20609296]] | [[ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਾਦੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rajneesh Bahadur.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3464 | [[:d:Q7367062|Q7367062]] | [[ਰਜ਼ਾ ਜਮਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21518289 21518289] | [[ਤਸਵੀਰ:Rosa Jamali.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3465 | [[:d:Q20610367|Q20610367]] | [[ਰਜ਼ੀਆ ਅਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2347160122840840630002 2347160122840840630002] | |- | style='text-align:right'| 3466 | [[:d:Q7299554|Q7299554]] | [[ਰਜ਼ੀਆ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68060607 68060607] | |- | style='text-align:right'| 3467 | [[:d:Q7299552|Q7299552]] | [[ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265068907 265068907] | |- | style='text-align:right'| 3468 | [[:d:Q96363661|Q96363661]] | [[ਰਜ਼ੀਆ ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3469 | [[:d:Q31790175|Q31790175]] | [[ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3470 | [[:d:Q27950395|Q27950395]] | [[ਰਣਜੀਤ ਸਰਾਂਵਾਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3471 | [[:d:Q2131028|Q2131028]] | [[ਰਣਜੀਤ ਹੋਸਕੋਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17330763 17330763] | [[ਤਸਵੀਰ:Ranjit Hoskote at the 2025 Jaipur Literature Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3472 | [[:d:Q20609303|Q20609303]] | [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3473 | [[:d:Q26110000|Q26110000]] | [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਰਤਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40547638 40547638] | |- | style='text-align:right'| 3474 | [[:d:Q31796284|Q31796284]] | [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ (ਸਾਹਿਤਕਾਰ)|ਰਤਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3475 | [[:d:Q20609312|Q20609312]] | [[ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3476 | [[:d:Q47121035|Q47121035]] | [[ਰਬਾਬ ਅਲ-ਕਾਜ਼ਿਮੀ|ਰਬਾਬ ਅਲ-ਕਾਦਿਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69213538 69213538] | [[ਤਸਵੀਰ:Rabab al-Kazimi - 1940s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3477 | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24608356 24608356] | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3478 | [[:d:Q7278741|Q7278741]] | [[ਰਬੀਨਾ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56140338 56140338] | |- | style='text-align:right'| 3479 | [[:d:Q12448810|Q12448810]] | [[ਰਮਈ ਕਾਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ramai Kaka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3480 | [[:d:Q19957977|Q19957977]] | [[ਰਮਣਿਕਾ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71627025 71627025] | [[ਤਸਵੀਰ:Image ramnikagupta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3481 | [[:d:Q31790320|Q31790320]] | [[ਰਮਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3482 | [[:d:Q16346438|Q16346438]] | [[ਰਮਾ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3483 | [[:d:Q20609325|Q20609325]] | [[ਰਮਾ ਰਤਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3484 | [[:d:Q47671034|Q47671034]] | [[ਰਮਾਪਦ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16099667 16099667] | [[ਤਸਵੀਰ:রমাপদ চৌধুরী.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3485 | [[:d:Q12448839|Q12448839]] | [[ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਰੋਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:151209062204 ramashankar vidrohi 624x351 hareprakashfbpage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3486 | [[:d:Q20609331|Q20609331]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3487 | [[:d:Q61059124|Q61059124]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਕੁੰਤਲ ਮੇਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3488 | [[:d:Q16013229|Q16013229]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਝਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/500157704198144440006 500157704198144440006] | [[ਤਸਵੀਰ:Freedom Fighter & Poet - Ramesh Chandra Jha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3489 | [[:d:Q16734928|Q16734928]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਪਰੀਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3490 | [[:d:Q105392028|Q105392028]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4802162669649155500007 4802162669649155500007] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Ramesh Singh Pal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3491 | [[:d:Q130754625|Q130754625]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਸੇਠੀ ਬਾਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3492 | [[:d:Q3348870|Q3348870]] | [[ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੱਤ|ਰਮੇਸ਼ਚੰਦਰ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2518935 2518935] | [[ਤਸਵੀਰ:Romesh Chunder Dutt photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3493 | [[:d:Q20609336|Q20609336]] | [[ਰਮੇਸ਼ਚੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3494 | [[:d:Q1388929|Q1388929]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਕੇਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50561895 50561895] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravindra Kelekar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3495 | [[:d:Q4170763|Q4170763]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/174362490 174362490] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravindra prabhat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3496 | [[:d:Q27950396|Q27950396]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3497 | [[:d:Q20609344|Q20609344]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3498 | [[:d:Q18393599|Q18393599]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਰੰਧਾਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/270677972 270677972] | |- | style='text-align:right'| 3499 | [[:d:Q31787523|Q31787523]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Ravinder Sahra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3500 | [[:d:Q7296721|Q7296721]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ)|ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/303020035 303020035] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravinder Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3501 | [[:d:Q125148488|Q125148488]] | [[ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3502 | [[:d:Q7296776|Q7296776]] | [[ਰਵੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/152692708 152692708] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravish-Kumar-journalist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3503 | [[:d:Q23304463|Q23304463]] | [[ਪ੍ਰੋ. ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ|ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16779452 16779452] | |- | style='text-align:right'| 3504 | [[:d:Q1380092|Q1380092]] | [[ਰਸਕਿਨ ਬਾਂਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85321477 85321477] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruskin Bond 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3505 | [[:d:Q2770091|Q2770091]] | [[ਰਸਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Raskhan (रसखान) 2014-01-08 21-42.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3506 | [[:d:Q31787361|Q31787361]] | [[ਰਸ਼ਪਿੰਦਰ ਰਸ਼ਿਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3507 | [[:d:Q90929210|Q90929210]] | [[ਰਸ਼ਮੀ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rashmi Anand (Delhi), at the presentation of Stree Shakti Puraskar 2014 on the occasion of International Women’s Day, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3508 | [[:d:Q104533844|Q104533844]] | [[ਰਸ਼ਮੀ ਨਰਜ਼ਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3509 | [[:d:Q110497469|Q110497469]] | [[ਰਸ਼ਮੀ ਪਾਰੇਖ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12166001113475020130 12166001113475020130] | |- | style='text-align:right'| 3510 | [[:d:Q122415583|Q122415583]] | [[ਰਸ਼ਮੀ ਸਿਰਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33159234079703370633 33159234079703370633] | |- | style='text-align:right'| 3511 | [[:d:Q31788110|Q31788110]] | [[ਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3512 | [[:d:Q7294839|Q7294839]] | [[ਰਸ਼ੀਦ ਅਮਜਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67799372 67799372] | |- | style='text-align:right'| 3513 | [[:d:Q7294838|Q7294838]] | [[ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69799210 69799210] | |- | style='text-align:right'| 3514 | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38513560 38513560] | |- | style='text-align:right'| 3515 | [[:d:Q124959578|Q124959578]] | [[ਰਸ਼ੀਦ-ਉਨ-ਨੀਸਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3516 | [[:d:Q2770099|Q2770099]] | [[ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਰੀਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/243049066 243049066] | |- | style='text-align:right'| 3517 | [[:d:Q36878|Q36878]] | [[ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100395050 100395050]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/83984728 83984728] | [[ਤਸਵੀਰ:Gamzatov 1989 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3518 | [[:d:Q7283300|Q7283300]] | [[ਰਹਿਮਤ ਤਾਰਿਕੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58218029 58218029] | [[ਤਸਵੀਰ:Rahamath Tarikere.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3519 | [[:d:Q15430889|Q15430889]] | [[ਰਹਿਮਾਨ ਅੱਬਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41282498 41282498] | |- | style='text-align:right'| 3520 | [[:d:Q317408|Q317408]] | [[ਰਹਿਮਾਨ ਬਾਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/197210946 197210946]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/262253822 262253822] | |- | style='text-align:right'| 3521 | [[:d:Q3595741|Q3595741]] | [[ਰਹਿਮਾਨ ਰਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39061203 39061203] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Rahman Rahi (profile).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3522 | [[:d:Q317364|Q317364]] | [[ਰਹੀਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39554043 39554043] | [[ਤਸਵੀਰ:Young Abdul Rahim Khan-I-Khana being received by Akbar, Akbarnama.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3523 | [[:d:Q3694588|Q3694588]] | [[ਰਹੀਮਾ ਨਾਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3524 | [[:d:Q3635522|Q3635522]] | [[ਰਾਂਗੇ ਰਾਘਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40179415 40179415] | |- | style='text-align:right'| 3525 | [[:d:Q4568372|Q4568372]] | [[ਰਾਂਡਾ ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90783621 90783621] | [[ਤਸਵੀਰ:Randa Abdel-Fattah (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3526 | [[:d:Q23881698|Q23881698]] | [[ਰਈਸ਼ ਮਨੀਆਰ|ਰਾਈਸ਼ ਮਨੀਆਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51320147 51320147] | [[ਤਸਵੀਰ:Raeesh Maniar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3527 | [[:d:Q40369420|Q40369420]] | [[ਰਾਕੁਏਲ ਵਿਲਜ਼]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/35167621775603340484 35167621775603340484] | [[ਤਸਵੀਰ:Raquel Willis at Trans March San Francisco 20170623-6535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3528 | [[:d:Q125148384|Q125148384]] | [[ਰਾਕੇਸ਼ ਰਮਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3529 | [[:d:Q42907429|Q42907429]] | [[ਰਾਖੀ ਸੈਂਡਿਲਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3530 | [[:d:Q12974134|Q12974134]] | [[ਰਾਘਵਾਨ ਛੁਦਾਮਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38197183 38197183] | |- | style='text-align:right'| 3531 | [[:d:Q19664047|Q19664047]] | [[ਰਾਚੇਲ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305422738 305422738] | [[ਤਸਵੀਰ:Rachel Abbott 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3532 | [[:d:Q100948|Q100948]] | [[ਰਾਚੇਲ ਕਾਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4927694 4927694] | [[ਤਸਵੀਰ:Rachel-Carson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3533 | [[:d:Q7279252|Q7279252]] | [[ਰਾਚੇਲ ਗੋਲਡ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/295747501 295747501] | |- | style='text-align:right'| 3534 | [[:d:Q7285302|Q7285302]] | [[ਰਾਜ ਕਮਲ ਝਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54326504 54326504] | |- | style='text-align:right'| 3535 | [[:d:Q7286258|Q7286258]] | [[ਰਾਜਕਮਲ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59231573 59231573] | [[ਤਸਵੀਰ:Rcnew2014.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3536 | [[:d:Q19594750|Q19594750]] | [[ਰਾਜਕਵੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3537 | [[:d:Q7273910|Q7273910]] | [[ਰਾਜਗੋਪਾਲ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113477395 113477395] | |- | style='text-align:right'| 3538 | [[:d:Q7285691|Q7285691]] | [[ਰਾਜਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102629293 102629293] | |- | style='text-align:right'| 3539 | [[:d:Q734521|Q734521]] | [[ਰਾਜਮੋਹਨ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91512952 91512952] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajmohan Gandhi (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3540 | [[:d:Q7285677|Q7285677]] | [[ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68069840 68069840] | |- | style='text-align:right'| 3541 | [[:d:Q16201599|Q16201599]] | [[ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਬੀ ਭੱਟਾਚਾਰਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49404329 49404329] | |- | style='text-align:right'| 3542 | [[:d:Q3595125|Q3595125]] | [[ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262929296 262929296] | |- | style='text-align:right'| 3543 | [[:d:Q7286435|Q7286435]] | [[ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਬਸੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13645495 13645495] | |- | style='text-align:right'| 3544 | [[:d:Q116278702|Q116278702]] | [[ਰਾਜਾ ਭਸੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Raaja Bhasin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3545 | [[:d:Q65397553|Q65397553]] | [[ਰਾਜਾ ਮੱਖਣ ਲਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3546 | [[:d:Q1975074|Q1975074]] | [[ਰਾਜਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39383044 39383044] | |- | style='text-align:right'| 3547 | [[:d:Q335269|Q335269]] | [[ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਯੇ|ਰਾਜਾ ਰਾਮਮੋਹਨ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14841412 14841412] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Raja Ram Mohun Roy, 1833.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3548 | [[:d:Q7285806|Q7285806]] | [[ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ (ਨਾਵਲਕਾਰ)|ਰਾਜਾਸ਼੍ਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3549 | [[:d:Q2723011|Q2723011]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ|ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੇਸ਼ਵਲਾਲ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40754761 40754761] | |- | style='text-align:right'| 3550 | [[:d:Q17318696|Q17318696]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਪੱਤਰਕਾਰ)|ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21686497 21686497] | |- | style='text-align:right'| 3551 | [[:d:Q61058821|Q61058821]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3552 | [[:d:Q7511179|Q7511179]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2580318 2580318] | |- | style='text-align:right'| 3553 | [[:d:Q31789072|Q31789072]] | [[ਰਾਜਿੰਦਰਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Punjabi poet Rajinder Jeet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3554 | [[:d:Q29036348|Q29036348]] | [[ਰਾਜੀ ਨਰੀਨਸਿੰਘ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | | |- | style='text-align:right'| 3555 | [[:d:Q7286238|Q7286238]] | [[ਰਾਜੀਵ ਮਲਹੋਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173961113 173961113] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajiv Malhotra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3556 | [[:d:Q3635832|Q3635832]] | [[ਰਾਜੇਂਦਰ ਯਾਦਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85433854 85433854] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajendra Yadav.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3557 | [[:d:Q7286058|Q7286058]] | [[ਰਾਜੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39786522 39786522] | [[ਤਸਵੀਰ:Poet Rajesh Joshi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3558 | [[:d:Q15146747|Q15146747]] | [[ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4122164721396902340000 4122164721396902340000] | [[ਤਸਵੀਰ:Rajeshwari Chatterjee - oil painting by Rajasekharan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3559 | [[:d:Q20630532|Q20630532]] | [[ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/154146634364041931333 154146634364041931333] | [[ਤਸਵੀਰ:RANA AYYUB.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3560 | [[:d:Q6443727|Q6443727]] | [[ਰਾਣਾ ਕੁੰਭ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18623505 18623505] | [[ਤਸਵੀਰ:Maharana Kumbhakarna of Mewar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3561 | [[:d:Q7290651|Q7290651]] | [[ਰਾਣਾ ਨਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43439945 43439945] | [[ਤਸਵੀਰ:Rana Nayyar,a literary critic,Punjab ,India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3562 | [[:d:Q61059323|Q61059323]] | [[ਰਾਣਾ ਸਫ਼ਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3563 | [[:d:Q16346482|Q16346482]] | [[ਰਾਣੀ ਚੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67835198 67835198] | |- | style='text-align:right'| 3564 | [[:d:Q31790365|Q31790365]] | [[ਰਾਣੀ ਨਗਿੰਦਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3565 | [[:d:Q62765084|Q62765084]] | [[ਰਾਣੀ ਮੁਰਮੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rani Murmu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3566 | [[:d:Q7281686|Q7281686]] | [[ਰਾਦੋਈ ਰਾਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49369071 49369071] | [[ਤਸਵੀਰ:20140615 Sofia 150.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3567 | [[:d:Q12449467|Q12449467]] | [[ਰਾਧਾ ਕਮਲ ਮੁਖਰਜੀ|ਰਾਧਾਕਮਲ ਮੁਕੇਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71440334 71440334] | |- | style='text-align:right'| 3568 | [[:d:Q96755330|Q96755330]] | [[ਰਾਧਿਕਾ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19150868282322072422 19150868282322072422] | |- | style='text-align:right'| 3569 | [[:d:Q3416439|Q3416439]] | [[ਰਾਧਿਕਾ ਝਾਅ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61082449 61082449] | |- | style='text-align:right'| 3570 | [[:d:Q18393080|Q18393080]] | [[ਰਾਧਿਕਾ ਹਰਜ਼ਬਰਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24623780 24623780] | |- | style='text-align:right'| 3571 | [[:d:Q233265|Q233265]] | [[ਰਾਬਟ ਬ੍ਰਾਉਨਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24598774 24598774] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Browning by Herbert Rose Barraud, circa 1888.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3572 | [[:d:Q179374|Q179374]] | [[ਰਾਬਰਟ ਓਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29613293 29613293] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Owen by William Henry Brooke.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3573 | [[:d:Q311147|Q311147]] | [[ਰਾਬਰਟ ਕਿਓਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117195725 117195725] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Kiyosaki (53864555330) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3574 | [[:d:Q201732|Q201732]] | [[ਰਾਬਰਟ ਗਰਾਵੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68929835 68929835] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Graves 1929 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3575 | [[:d:Q338151|Q338151]] | [[ਰਾਬਰਟ ਜੇ. ਸ਼ਿਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41900524 41900524] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3576 | [[:d:Q310900|Q310900]] | [[ਰਾਬਰਟ ਫਿਸਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84206273 84206273] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Fisk, Christchurch, 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3577 | [[:d:Q259132|Q259132]] | [[ਰਾਬਰਟ ਬਰਟਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24641986 24641986] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Burton by Gilbert Jackson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3578 | [[:d:Q12665|Q12665]] | [[ਰਾਬਰਟ ਬੇਡਿਨ ਪਾਵਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122004815 122004815]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2479236 2479236] | [[ਤਸਵੀਰ:Baden-Powell USZ62-96893 (retouched and cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3579 | [[:d:Q1512|Q1512]] | [[ਰਾਬਰਟ ਲੂਈ ਸਟੀਵਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95207986 95207986] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Louis Stevenson by Henry Walter Barnett bw.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3580 | [[:d:Q7351|Q7351]] | [[ਰਾਬਰਟ ਸ਼ੂਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7575259 7575259] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert-schumann.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3581 | [[:d:Q1349930|Q1349930]] | [[ਰਾਬਰਟ ਹੰਟਰ (ਪੱਤਰਕਾਰ)|ਰਾਬਰਟ ਹੰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112930131 112930131] | |- | style='text-align:right'| 3582 | [[:d:Q256506|Q256506]] | [[ਰਾਬਿਆ ਬਸਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79062790 79062790] | [[ਤਸਵੀਰ:Rabia al-Adawiyya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3583 | [[:d:Q469377|Q469377]] | [[ਰਾਬੀਆ ਬਲਖ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8492299 8492299] | |- | style='text-align:right'| 3584 | [[:d:Q7288493|Q7288493]] | [[ਰਾਮ ਕਰਨ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111570843 111570843] | |- | style='text-align:right'| 3585 | [[:d:Q7289700|Q7289700]] | [[ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100978606 100978606] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramkumar-verma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3586 | [[:d:Q13008045|Q13008045]] | [[ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਮੌਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Raama Chandramouli Poetry Reading in Ugadi Kavi Sammelanam in Ravindra Bharathi (08.04.2016) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3587 | [[:d:Q31790186|Q31790186]] | [[ਰਾਮ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3588 | [[:d:Q3525300|Q3525300]] | [[ਰਾਮ ਪੁਨਿਆਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267403189 267403189] | [[ਤਸਵੀਰ:Ram Puniyani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3589 | [[:d:Q2724248|Q2724248]] | [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51849551 51849551] | [[ਤਸਵੀਰ:Accused of Cacori Conspiracy1271.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3590 | [[:d:Q15452341|Q15452341]] | [[ਰਾਮ ਰਤਨ ਭਟਨਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116545520 116545520] | |- | style='text-align:right'| 3591 | [[:d:Q29239175|Q29239175]] | [[ਰਾਮ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3592 | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118970 118970] | |- | style='text-align:right'| 3593 | [[:d:Q3595294|Q3595294]] | [[ਰਾਮ ਸ਼ਰਣ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49275270 49275270] | |- | style='text-align:right'| 3594 | [[:d:Q20609350|Q20609350]] | [[ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3595 | [[:d:Q1595192|Q1595192]] | [[ਰਾਮਚੰਦਰ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44339066 44339066] | |- | style='text-align:right'| 3596 | [[:d:Q3521662|Q3521662]] | [[ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85142354 85142354] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramachandra Guha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3597 | [[:d:Q3631811|Q3631811]] | [[ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46899730 46899730] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramchandra Shukla.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3598 | [[:d:Q2992962|Q2992962]] | [[ਰਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਨਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76463647 76463647] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramdhari Singh Dinkar 1999 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3599 | [[:d:Q288441|Q288441]] | [[ਰਾਮਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49230480 49230480] | [[ਤਸਵੀਰ:Sri Ramana Maharshi - Portrait - G. G Welling - 1948.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3600 | [[:d:Q2770510|Q2770510]] | [[ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5737451 5737451] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramnarayan Pathak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3601 | [[:d:Q7288737|Q7288737]] | [[ਰਾਮਾਦੇਵੀ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8289811 8289811] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramadebi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3602 | [[:d:Q55779|Q55779]] | [[ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11432520 11432520] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramabai-ranade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3603 | [[:d:Q126811020|Q126811020]] | [[ਰਾਮਿਆ ਜਿਰਾਸਿੰਘੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3604 | [[:d:Q460083|Q460083]] | [[ਰਾਮੋਨ ਸਾਮਪੇਦਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9669149198353574940004 9669149198353574940004] | [[ਤਸਵੀਰ:Placa homenaje a Sampedro en As Furnas 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3605 | [[:d:Q48226|Q48226]] | [[ਰਾਲਫ ਵਾਲਡੋ ਐਮਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27079964 27079964] | [[ਤਸਵੀਰ:Ralph Waldo Emerson ca1857 retouched.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3606 | [[:d:Q2688163|Q2688163]] | [[ਰਾਵਜ਼ੀਮਾਇਰੀ ਸਈਦ ਜਹਲਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12344272 12344272] | [[ਤਸਵੀਰ:Rosemarie Said Zahlan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3607 | [[:d:Q7296834|Q7296834]] | [[ਰਾਵੁਰੀ ਭਾਰਦਵਾਜ|ਰਾਵੜੀ ਭਾਰਦਵਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26010678 26010678] | [[ਤਸਵੀਰ:Ravuri Bharadhwaja bharat-s-tiwari-photography-IMG 8916 October 11, 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3608 | [[:d:Q7283319|Q7283319]] | [[ਰਾਹਤ ਇੰਦੌਰੀ|ਰਾਹਤ ਇੰਦੋਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3609 | [[:d:Q3631305|Q3631305]] | [[ਰਾਹੀ ਮਾਸੂਮ ਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49332591 49332591] | |- | style='text-align:right'| 3610 | [[:d:Q15259407|Q15259407]] | [[ਰਾਹੁਲ ਪੰਡਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/169142299 169142299] | |- | style='text-align:right'| 3611 | [[:d:Q64746832|Q64746832]] | [[ਰਾਹੁਲ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/159902424 159902424] | |- | style='text-align:right'| 3612 | [[:d:Q3351937|Q3351937]] | [[ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯਾਯਨ|ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਆਇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39432384 39432384] | [[ਤਸਵੀਰ:Rahul Sankrityayan bust Darjeeling.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3613 | [[:d:Q312745|Q312745]] | [[ਰਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਗੌਹਰ ਸ਼ਾਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305307827 305307827] | [[ਤਸਵੀਰ:Riaz Ahmed Gohar Shahi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3614 | [[:d:Q5338269|Q5338269]] | [[ਰਿਓਕਾਨ (ਸ਼ਾਇਰ)|ਰਿਓਕਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262474709 262474709] | [[ਤਸਵੀਰ:RYOKAN PORTRAITE.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3615 | [[:d:Q546490|Q546490]] | [[ਰਿਕੀ ਵਿਲਸਿਨ]] | [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]] | [https://viaf.org/en/viaf/79555075 79555075] | |- | style='text-align:right'| 3616 | [[:d:Q188620|Q188620]] | [[ਰਿਗੋਬੇਰਤਾ ਮੇਂਚੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90599516 90599516] | [[ਤਸਵੀਰ:20240620 NP PRESIDENTE BERNARDO AREVALO Y KARIN HERRERA PARTICIPAN EN DIALOGO PREMIO NOBEL DE LA PAZ 054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3617 | [[:d:Q7324821|Q7324821]] | [[ਰਿਚਰਡ ਕੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/162888259 162888259] | |- | style='text-align:right'| 3618 | [[:d:Q44461|Q44461]] | [[ਰਿਚਰਡ ਡੋਕਿਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12307054 12307054] | [[ਤਸਵੀਰ:Dinner with Richard Dawkins and CFI... like a candle in the dark.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3619 | [[:d:Q3352534|Q3352534]] | [[ਰਿਚਰਡ ਡੌਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68991377 68991377] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard M. D.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3620 | [[:d:Q638179|Q638179]] | [[ਰਿਚਰਡ ਪਾਵਰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113865419 113865419] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Powers (author).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3621 | [[:d:Q547794|Q547794]] | [[ਰਿਚਰਡ ਫ਼ੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109503268 109503268] | [[ਤਸਵੀਰ:Oliver Mark - Richard Ford, Berlin 2002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3622 | [[:d:Q352725|Q352725]] | [[ਰਿਚਰਡ ਬ੍ਰਿਨਸਲੇ ਸ਼ੇਰੀਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9922178 9922178] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Sheridan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3623 | [[:d:Q215258|Q215258]] | [[ਰਿਚਰਡ ਰੋਰਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89085824 89085824] | [[ਤਸਵੀਰ:Richard Rorty in 1959.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3624 | [[:d:Q1511|Q1511]] | [[ਰਿਚਰਡ ਵੈਗਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29732107 29732107] | [[ਤਸਵੀਰ:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3625 | [[:d:Q124302987|Q124302987]] | [[ਰਿਚਾ ਹਿੰਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3626 | [[:d:Q7339139|Q7339139]] | [[ਰਿਜ਼ਵਾਨਾ ਸਈਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3627 | [[:d:Q55404|Q55404]] | [[ਰਿਤਵਿਕ ਘਟਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12549245 12549245] | [[ਤਸਵੀਰ:Ritwik Ghatak (Young age photo).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3628 | [[:d:Q32923|Q32923]] | [[ਰਿਤੁਪਰਣੋ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/170415999 170415999]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/95589599 95589599] | [[ਤਸਵੀਰ:Rituparno.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3629 | [[:d:Q2798314|Q2798314]] | [[ਰਿਤੂ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69111545 69111545] | |- | style='text-align:right'| 3630 | [[:d:Q29563202|Q29563202]] | [[ਰਿਤੂ ਲਲਿਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6734167025412253390005 6734167025412253390005] | [[ਤਸਵੀਰ:Ritu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3631 | [[:d:Q125148597|Q125148597]] | [[ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3632 | [[:d:Q29512082|Q29512082]] | [[ਰਿਬਕਾਹ ਬੈਟਲਹੇਮ ਕੋਹੁਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54953545 54953545] | [[ਤਸਵੀਰ:Rebekah Bettelheim Kohut (1927).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3633 | [[:d:Q68631381|Q68631381]] | [[ਰਿਵਰ ਗਾਲੋ]] | ''[[:d:Q1097630|intersex]]''<br/>[[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ]]<br/>''[[:d:Q27679684|transfeminine]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:River Gallo 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3634 | [[:d:Q292071|Q292071]] | [[ਰਿਸ਼ੈਲ ਮੀਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96947977 96947977] | [[ਤਸਵੀਰ:Richelle Mead 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3635 | [[:d:Q7335055|Q7335055]] | [[ਰਿੰਕੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/206687050 206687050] | |- | style='text-align:right'| 3636 | [[:d:Q298205|Q298205]] | [[ਰੀਟਾ (ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਗਾਇਕਾ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40167760461013572168 40167760461013572168] | [[ਤਸਵੀਰ:Rita Yahan Farouz 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3637 | [[:d:Q265179|Q265179]] | [[ਰੀਟਾ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54348256 54348256] | [[ਤਸਵੀਰ:Rita Lee - Credicard Hall - 03-2010 (cropped 2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3638 | [[:d:Q7307031|Q7307031]] | [[ਰੀਤਿਕਾ ਵਜ਼ੀਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41093850 41093850] | |- | style='text-align:right'| 3639 | [[:d:Q59440215|Q59440215]] | [[ਰੀਮ ਕਾਸਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9042153126248524750000 9042153126248524750000] | [[ਤਸਵੀਰ:Reem Kassis Jerusalem.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3640 | [[:d:Q107296050|Q107296050]] | [[ਰੀਮ ਸਾਲੇਹ ਅਲ ਗੁਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6410153411888941700000 6410153411888941700000] | |- | style='text-align:right'| 3641 | [[:d:Q4529898|Q4529898]] | [[ਰੁਕਸਾਂਦਰਾ ਸਕਾਰਲਾਤੋਵਨਾ ਐਡਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34288569 34288569] | [[ਤਸਵੀਰ:Roksandra Sturdza.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3642 | [[:d:Q7378859|Q7378859]] | [[ਰੁਖਸਾਨਾ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92978535 92978535] | |- | style='text-align:right'| 3643 | [[:d:Q47230034|Q47230034]] | [[ਰੁਖਸਾਨਾ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3644 | [[:d:Q7376598|Q7376598]] | [[ਰੁਚਿਰ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232108464 232108464] | [[ਤਸਵੀਰ:RuchirSharma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3645 | [[:d:Q7376601|Q7376601]] | [[ਰੁਚਿਰਾ ਕੰਬੋਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Profile Ruchira SA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3646 | [[:d:Q7376581|Q7376581]] | [[ਰੁਚੀ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102711957 102711957] | |- | style='text-align:right'| 3647 | [[:d:Q12758418|Q12758418]] | [[ਰੁਜ਼ਿਕਾ ਸੋਕਿਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/162757312 162757312] | [[ਤਸਵੀਰ:Ružica Sokić 2017 stamp of Serbia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3648 | [[:d:Q47695|Q47695]] | [[ਰੁਡੋਲਫ਼ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ ਯੂਕੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46845944 46845944] | [[ਤਸਵੀਰ:Eucken-im-Alter.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3649 | [[:d:Q312954|Q312954]] | [[ਰੁਦਕੀ|ਰੁਦਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17367564 17367564] | [[ਤਸਵੀਰ:Miniature of Rudaki by Hossein Behzad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3650 | [[:d:Q15917427|Q15917427]] | [[ਰੁਪਿੰਦਰ ਇੰਦਰਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rupinder Inderjit.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3651 | [[:d:Q7380408|Q7380408]] | [[ਰੁਪਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rupinderpal Singh Dhillon 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3652 | [[:d:Q102378247|Q102378247]] | [[ਰੁਮਾਨਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56076050 56076050] | |- | style='text-align:right'| 3653 | [[:d:Q25161|Q25161]] | [[ਰਵਾਲਡ ਡਾਹਲ|ਰੂਆਲ ਡਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108159131 108159131] | [[ਤਸਵੀਰ:Roald Dahl (1982).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3654 | [[:d:Q34743|Q34743]] | [[ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ|ਰੂਡਿਆਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7524679 7524679] | [[ਤਸਵੀਰ:Kipling nd.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3655 | [[:d:Q7382851|Q7382851]] | [[ਰੂਥ ਐਡਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67708942 67708942] | |- | style='text-align:right'| 3656 | [[:d:Q113964|Q113964]] | [[ਰੂਥ ਐਸਪੋਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24885202 24885202] | |- | style='text-align:right'| 3657 | [[:d:Q7383058|Q7383058]] | [[ਰੂਥ ਜੋਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262019800 262019800] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruth Jones Little Britain Gavin and Stacey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3658 | [[:d:Q235759|Q235759]] | [[ਰੂਥ ਪ੍ਰਾਵਰ ਝਾਬਵਾਲਾ|ਰੂਥ ਪ੍ਰਵਰ ਝੱਬਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54149447 54149447] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruth Prawer Jhabvala 1987.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3659 | [[:d:Q1776019|Q1776019]] | [[ਰੂਥ ਬ੍ਰਾਇਨ ਓਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/158405079 158405079] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruth Bryan Owen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3660 | [[:d:Q2177794|Q2177794]] | [[ਰੂਥ ਵਨੀਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/92573320 92573320] | |- | style='text-align:right'| 3661 | [[:d:Q27950777|Q27950777]] | [[ਰੂਥ ਸਟੈਨਲੀ ਫਰਨਾਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86157098352972550854 86157098352972550854] | [[ਤਸਵੀਰ:RuthFarnam1919.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3662 | [[:d:Q20609357|Q20609357]] | [[ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਚੰਦੇਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3663 | [[:d:Q11998414|Q11998414]] | [[ਰੂਪਾ ਫਾਰੂਕੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67661433 67661433] | |- | style='text-align:right'| 3664 | [[:d:Q7380187|Q7380187]] | [[ਰੂਪਾ ਬਾਜਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66149196474774791600 66149196474774791600] | [[ਤਸਵੀਰ:Rupa Bajwa, Author.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3665 | [[:d:Q7380181|Q7380181]] | [[ਰੂਪਾ ਭਵਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263324153 263324153] | |- | style='text-align:right'| 3666 | [[:d:Q19662918|Q19662918]] | [[ਰੂਪੀ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2577147786752668220001 2577147786752668220001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/57160307507557742778 57160307507557742778] | [[ਤਸਵੀਰ:Rupi Kaur by Baljit Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3667 | [[:d:Q113401870|Q113401870]] | [[ਰੂਬੀ ਢੱਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20149233351376510866 20149233351376510866] | |- | style='text-align:right'| 3668 | [[:d:Q516843|Q516843]] | [[ਰੂਬੈੱਨ ਗਾਲੇਗੋ|ਰੂਬੈੱਨ ਗਾਯੇਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102172673 102172673] | [[ਤਸਵੀਰ:Рубен Гальего.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3669 | [[:d:Q526324|Q526324]] | [[ਰੂਮਾ ਮਹਿਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rooma Mehra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3670 | [[:d:Q43347|Q43347]] | [[ਰੂਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98930150 98930150] | [[ਤਸਵੀਰ:Mevlana-celaleddin-i-rumi-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3671 | [[:d:Q560145|Q560145]] | [[ਰੂਸੀ ਕਰੰਜੀਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9926423 9926423] | |- | style='text-align:right'| 3672 | [[:d:Q6527|Q6527]] | [[ਰੂਸੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100184045 100184045] | [[ਤਸਵੀਰ:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3673 | [[:d:Q7378659|Q7378659]] | [[ਰੂਹੀ ਖਾਲਿਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52840497 52840497] | [[ਤਸਵੀਰ:Ruhi el-Halidi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3674 | [[:d:Q319648|Q319648]] | [[ਰੇ ਕ੍ਰੌਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116764895 116764895] | [[ਤਸਵੀਰ:Ray Kroc 1976.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3675 | [[:d:Q40640|Q40640]] | [[ਰੇ ਬਰੈਡਬਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106652108 106652108]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/12305881 12305881] | [[ਤਸਵੀਰ:Ray Bradbury (1975) -cropped-.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3676 | [[:d:Q97302909|Q97302909]] | [[ਰੇਖਾ ਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rekharaj1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3677 | [[:d:Q83688633|Q83688633]] | [[ਰੇਚਲ ਗੋਇਨਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Rachel Goenka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3678 | [[:d:Q52818666|Q52818666]] | [[ਰੇਚਲ ਹਿਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3679 | [[:d:Q7313587|Q7313587]] | [[ਰੇਣੁਕਾ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/208217948 208217948] | |- | style='text-align:right'| 3680 | [[:d:Q17388667|Q17388667]] | [[ਰੇਣੂ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11169571 11169571] | |- | style='text-align:right'| 3681 | [[:d:Q76483|Q76483]] | [[ਰੇਨਰ ਮਾਰਿਆ ਰਿਲਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46897170 46897170] | [[ਤਸਵੀਰ:Rainer Maria Rilke 1900.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3682 | [[:d:Q44426|Q44426]] | [[ਰੇਨਰ ਵਰਨਰ ਫ਼ਾਸਬੀਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1634149108439668780001 1634149108439668780001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66467014 66467014] | [[ਤਸਵੀਰ:PER51895 061.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3683 | [[:d:Q9191|Q9191]] | [[ਰਨੇ ਦੇਕਾਰਤ|ਰੇਨੇ ਦੇਕਾਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41838958 41838958] | [[ਤਸਵੀਰ:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3684 | [[:d:Q7301619|Q7301619]] | [[ਰੇਬਤੀ ਮੋਹਨ ਦੱਤਾ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262029949 262029949] | |- | style='text-align:right'| 3685 | [[:d:Q15725149|Q15725149]] | [[ਰੇਬਾ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3686 | [[:d:Q41694207|Q41694207]] | [[ਰੇਬੇਕਾ ਚਾਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45762231 45762231] | |- | style='text-align:right'| 3687 | [[:d:Q2134968|Q2134968]] | [[ਰੇਬੈਕਾ ਸੋਲਨਿਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41972193 41972193] | [[ਤਸਵੀਰ:Rebecca Solnit cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3688 | [[:d:Q160640|Q160640]] | [[ਰੇਮੋਂ ਆਰੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51685009 51685009] | [[ਤਸਵੀਰ:RaymondAron-StudioHarcourt-1956.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3689 | [[:d:Q180377|Q180377]] | [[ਰੇਮੰਡ ਚੈੰਨਡਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39374901 39374901] | [[ਤਸਵੀਰ:Raymond Chandler (Lady in the Lake portrait, 1943).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3690 | [[:d:Q394628|Q394628]] | [[ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87380498 87380498] | [[ਤਸਵੀਰ:Raymond Williams At Saffron Walden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3691 | [[:d:Q13000000|Q13000000]] | [[ਰੇਹਾਨਾ ਜੱਬਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6015167764310113890007 6015167764310113890007] | [[ਤਸਵੀਰ:2014-10-05 International Committee Against Executions I.C.A.E, save Reyhaneh Jabbari, 021 Hannover Bahnhofstraße Ernst-August-Platz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3692 | [[:d:Q16225960|Q16225960]] | [[ਰੇਹਾਮ ਖਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9202155286604787180001 9202155286604787180001] | |- | style='text-align:right'| 3693 | [[:d:Q378116|Q378116]] | [[ਰੈਗਿਸ ਡੈਬਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68927790 68927790] | [[ਤਸਵੀਰ:Régis Debray.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3694 | [[:d:Q195154|Q195154]] | [[ਰੈਚਲ ਕੋਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/170936520 170936520] | [[ਤਸਵੀਰ:2003 Rachel Corrie 16 March.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3695 | [[:d:Q7375302|Q7375302]] | [[ਰੋਜ਼ ਕਾਵੇਨੇ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/15056409 15056409] | [[ਤਸਵੀਰ:Roz Kaveney April 14 2007 by Patrick Nielsen Hayden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3696 | [[:d:Q3442515|Q3442515]] | [[ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਰੋਜਰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111623724 111623724] | |- | style='text-align:right'| 3697 | [[:d:Q171677|Q171677]] | [[ਰੋਜ਼ਰ ਬੇਕਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120688673 120688673]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315690965 315690965] | [[ਤਸਵੀਰ:Roger-bacon-statue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3698 | [[:d:Q260862|Q260862]] | [[ਰੋਜ਼ਾਰੀਓ ਕਾਸਟੇਲਾਨੋਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97344364 97344364] | [[ਤਸਵੀਰ:Busto de Rosario Castellanos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3699 | [[:d:Q160619|Q160619]] | [[ਰੋਜ਼ੇ ਗਾਰੋਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81966173 81966173] | |- | style='text-align:right'| 3700 | [[:d:Q129155|Q129155]] | [[ਰੋਜ਼ੇ ਮਾਰਟਿਨ ਡੂ ਗਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51692954 51692954] | [[ਤਸਵੀਰ:Roger Martin du Gard 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3701 | [[:d:Q1136106|Q1136106]] | [[ਰੋਬਰਟ ਮੋਰੀਸਨ ਮੈਕਾੲੀਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14833236 14833236] | |- | style='text-align:right'| 3702 | [[:d:Q168728|Q168728]] | [[ਰੌਬਰਟ ਫ਼ਰੌਸਟ|ਰੋਬੇਰਟ ਫਰੋਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32010055 32010055] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Frost NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3703 | [[:d:Q56605720|Q56605720]] | [[ਰੋਬੇਰਟਾ ਪਰਕਿਨਜ਼]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/41024617 41024617] | |- | style='text-align:right'| 3704 | [[:d:Q297532|Q297532]] | [[ਰੋਬੇਰਤੋ ਬੋਲਾਨੀਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41992611 41992611] | [[ਤਸਵੀਰ:Roberto Bolaño Ávalos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3705 | [[:d:Q156201|Q156201]] | [[ਰੋਮਨ ਜੈਕਬਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59084146 59084146] | [[ਤਸਵੀਰ:Roman Jakobson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3706 | [[:d:Q51552|Q51552]] | [[ਰੋਮਨ ਪੋਲਾਂਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112552900 112552900] | [[ਤਸਵੀਰ:Roman Polanski Cannes 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3707 | [[:d:Q47162|Q47162]] | [[ਰੋਮਾਂ ਰੋਲਾਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6211158915874750000008 6211158915874750000008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/71397100 71397100] | [[ਤਸਵੀਰ:Romain Rolland 1915.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3708 | [[:d:Q60642606|Q60642606]] | [[ਰੋਮਿਤਾ ਰੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/190873323 190873323] | |- | style='text-align:right'| 3709 | [[:d:Q2744161|Q2744161]] | [[ਰੋਮਿਲਾ ਥਾਪਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108370620 108370620] | [[ਤਸਵੀਰ:Thapr2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3710 | [[:d:Q926|Q926]] | [[ਰੁਆਲ ਆਮੁੰਸਨ|ਰੋਲਡ ਅਮੁੰਡਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71419820 71419820] | [[ਤਸਵੀਰ:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3711 | [[:d:Q179109|Q179109]] | [[ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44295060 44295060] | [[ਤਸਵੀਰ:Roland Barthes 1969.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3712 | [[:d:Q19877226|Q19877226]] | [[ਰੋਵਨ ਕ੍ਰੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3713 | [[:d:Q18645802|Q18645802]] | [[ਰੋਸਾਰੀਓ ਮੋਰਾਲੇਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/81853671 81853671] | |- | style='text-align:right'| 3714 | [[:d:Q732338|Q732338]] | [[ਰੋਹਿਂਟਨ ਮਿਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29581388 29581388] | |- | style='text-align:right'| 3715 | [[:d:Q7359760|Q7359760]] | [[ਰੋਹਿਤ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232264970 232264970] | |- | style='text-align:right'| 3716 | [[:d:Q55163|Q55163]] | [[ਰੌਬਰਟ ਆਲਟਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76394475 76394475] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Altman - 1983.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3717 | [[:d:Q187364|Q187364]] | [[ਰੌਬਰਟ ਜ਼ਮੈਕਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110566393 110566393] | [[ਤਸਵੀਰ:Robert Zemeckis "The Walk" at Opening Ceremony of the 28th Tokyo International Film Festival (21835891403) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3718 | [[:d:Q7352248|Q7352248]] | [[ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44336798 44336798] | [[ਤਸਵੀਰ:Robin Becker at 2026 Tucson Festival of Books 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3719 | [[:d:Q2604952|Q2604952]] | [[ਰੌਬਿਨ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119240640 119240640] | [[ਤਸਵੀਰ:Robin Sharma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3720 | [[:d:Q16013433|Q16013433]] | [[ਰੌਬਿਨ ਹਾਰਡੀ (ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38702437 38702437] | |- | style='text-align:right'| 3721 | [[:d:Q7368827|Q7368827]] | [[ਰੌਸ਼ਨਾਰਾ ਬੇਗ਼ਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9146153289899432770006 9146153289899432770006] | [[ਤਸਵੀਰ:Raushanara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3722 | [[:d:Q108107510|Q108107510]] | [[ਰੰਗੀਨਾ ਹਮੀਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:RANGINA HAMIDI.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3723 | [[:d:Q104530169|Q104530169]] | [[ਰੰਜਨਾ ਐਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3724 | [[:d:Q109593414|Q109593414]] | [[ਰੰਜਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93064741 93064741] | [[ਤਸਵੀਰ:Ranjana Kumari Paris Iran Freedom Rally.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3725 | [[:d:Q7293111|Q7293111]] | [[ਰੰਜਨਾ ਖੰਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61775709 61775709] | |- | style='text-align:right'| 3726 | [[:d:Q68275707|Q68275707]] | [[ਰੰਭਾ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35808757 35808757] | |- | style='text-align:right'| 3727 | [[:d:Q4724|Q4724]] | [[ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56612471 56612471] | [[ਤਸਵੀਰ:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3728 | [[:d:Q63219332|Q63219332]] | [[ਲਇਰਾ ਮੈਕੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5331155769094727880003 5331155769094727880003] | [[ਤਸਵੀਰ:Lyra McKee (33207175144) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3729 | [[:d:Q13120779|Q13120779]] | [[ਲਕਸ਼ਮਣ ਗਾਇਕਵਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/263347149 263347149] | |- | style='text-align:right'| 3730 | [[:d:Q18345531|Q18345531]] | [[ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Laxman Rao 2014.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3731 | [[:d:Q6505199|Q6505199]] | [[ਲਕਸ਼ਮਣਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਾਲਾਜੀ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44512557 44512557] | |- | style='text-align:right'| 3732 | [[:d:Q6479874|Q6479874]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੁਮਾਰੀ ਚੂੜਾਵਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52101345 52101345] | [[ਤਸਵੀਰ:Lakshmi Kumari Chudaawat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3733 | [[:d:Q6479872|Q6479872]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3734 | [[:d:Q3826232|Q3826232]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੰਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37121314 37121314] | |- | style='text-align:right'| 3735 | [[:d:Q41672616|Q41672616]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੋਪੀਨਾਥਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3736 | [[:d:Q6479863|Q6479863]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਲਮਸਟ੍ਰੋਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14954670 14954670] | |- | style='text-align:right'| 3737 | [[:d:Q5756306|Q5756306]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਥ ਬੇਜ਼ਬਰੂਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54948966 54948966] | [[ਤਸਵੀਰ:Laksminath Bezbaruah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3738 | [[:d:Q12450873|Q12450873]] | [[ਲਕਸ਼ਮੀਨੰਦਨ ਬੋਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Lakshmi Nandan Bora.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3739 | [[:d:Q20609365|Q20609365]] | [[ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Lakhwinder Johal , Punjabi language Poet.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3740 | [[:d:Q12237454|Q12237454]] | [[ਲਮੀਆ ਅੱਬਾਸ ਅਮਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297693943 297693943] | [[ਤਸਵੀਰ:Jawad Saleem - Lamea 1949.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3741 | [[:d:Q12173764|Q12173764]] | [[ਲਯੁਬੋਵ ਯਾਨੋਵਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/302563470 302563470] | [[ਤਸਵੀਰ:Яновська Любов.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3742 | [[:d:Q9333|Q9333]] | [[ਲਾਓਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100199963 100199963]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/101089774 101089774]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/173612133 173612133]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/241509867 241509867]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/294097641 294097641]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3234168048987738410009 3234168048987738410009] | [[ਤਸਵੀਰ:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3743 | [[:d:Q118220954|Q118220954]] | [[ਲਾਜ ਨੀਲਮ ਸੈਣੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3744 | [[:d:Q20609372|Q20609372]] | [[ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Labh Singh Kheeva.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3745 | [[:d:Q20394464|Q20394464]] | [[ਲਾਮਾ ਖਾਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3746 | [[:d:Q5679|Q5679]] | [[ਲਾਰਡ ਬਾਇਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95230688 95230688] | [[ਤਸਵੀਰ:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3747 | [[:d:Q6489422|Q6489422]] | [[ਲਾਰਿਸਾ ਐਲੇਕਸੈਂਡਰੋਵਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3748 | [[:d:Q55245|Q55245]] | [[ਲਾਰੈਂਸ ਓਲੀਵੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34467436 34467436] | [[ਤਸਵੀਰ:Lord Olivier 6 Allan Warren.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3749 | [[:d:Q20609384|Q20609384]] | [[ਲਾਲ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਲਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3750 | [[:d:Q20609389|Q20609389]] | [[ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3751 | [[:d:Q15222444|Q15222444]] | [[ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53474583 53474583] | [[ਤਸਵੀਰ:Lal-singh-dil-photo-by-amarjit-chandan 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3752 | [[:d:Q20609404|Q20609404]] | [[ਲਾਲਟੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3753 | [[:d:Q3347988|Q3347988]] | [[ਲਾਲਨ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ|ਲਾਲਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1416099 1416099] | [[ਤਸਵੀਰ:Fakir Lalon Shah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3754 | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਪੁਰੀ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3755 | [[:d:Q1395763|Q1395763]] | [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41910129 41910129] | [[ਤਸਵੀਰ:Lala Lajpat Rai photo in Young India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3756 | [[:d:Q6480418|Q6480418]] | [[ਲਲਿਤਾਮਬਿਕਾ ਅੰਤਰਜਨਮ|ਲਾਲਿਤਾਂਬਿਕਾ ਅੰਤਰਜਨਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88241269 88241269] | |- | style='text-align:right'| 3757 | [[:d:Q512062|Q512062]] | [[ਲਾਸਲੋ ਕ੍ਰਾਸਜ਼ਨਾਹੋਰਕਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87286403 87286403] | [[ਤਸਵੀਰ:Krasznahorkai László portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3758 | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3759 | [[:d:Q6539910|Q6539910]] | [[ਲਿਆਨਾ ਬਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36993851 36993851] | |- | style='text-align:right'| 3760 | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96987389 96987389] | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3761 | [[:d:Q313458|Q313458]] | [[ਲਿਊਸ ਐਚ ਮਾਰਗਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19740087 19740087] | [[ਤਸਵੀਰ:PSM V72 D574 Lewis Henry Morgan.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3762 | [[:d:Q41617|Q41617]] | [[ਲਿਓ ਸ਼ਿਆਓਬੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91029317 91029317] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017, cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3763 | [[:d:Q33391|Q33391]] | [[ਲਿਓਨ ਤ੍ਰੋਤਸਕੀ|ਲਿਓਨ ਟਰਾਟਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19685134 19685134] | [[ਤਸਵੀਰ:Leon Trotsky (3x4 cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3764 | [[:d:Q7604|Q7604]] | [[ਲਿਓਨਹਾਰਡ ਇਓਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24639786 24639786] | [[ਤਸਵੀਰ:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3765 | [[:d:Q762|Q762]] | [[ਲਿਓਨਾਰਦੋ ਦਾ ਵਿੰਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24604287 24604287] | [[ਤਸਵੀਰ:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3766 | [[:d:Q1394078|Q1394078]] | [[ਲਿਓਨਿਦ ਸੋਲੋਵਿਓਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32404985 32404985]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84001273 84001273] | |- | style='text-align:right'| 3767 | [[:d:Q67189034|Q67189034]] | [[ਲਿਓਨੋਰਾ ਸਕਾਟ ਕਰਟਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/270154215 270154215] | |- | style='text-align:right'| 3768 | [[:d:Q3398852|Q3398852]] | [[ਲਿਦਿਜਾ ਦਿਮ੍ਕੋਵ੍ਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166699195 166699195] | [[ਤਸਵੀਰ:Lidija Dimkovska.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3769 | [[:d:Q6708945|Q6708945]] | [[ਲਿਨ ਬ੍ਰੀਡਲਵ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/30714197 30714197] | [[ਤਸਵੀਰ:Lynn Breedlove 20191119-7944 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3770 | [[:d:Q229184|Q229184]] | [[ਲਿਲੀ ਕੋਲਿਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/231837878 231837878] | [[ਤਸਵੀਰ:Tolkien (33926801908) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3771 | [[:d:Q6547616|Q6547616]] | [[ਲਿਲੀ ਗੋਲਸਤਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56148120916294791606 56148120916294791606] | [[ਤਸਵੀਰ:L Golestan Age 5.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3772 | [[:d:Q71372|Q71372]] | [[ਲਿਲੀ ਬ੍ਰਾਉਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61554081 61554081] | [[ਤਸਵੀਰ:Lily Braun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3773 | [[:d:Q515387|Q515387]] | [[ਲਿਲੀਅਨ ਵਾਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35255008 35255008] | [[ਤਸਵੀਰ:Lillian Wald - William Valentine Schevill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3774 | [[:d:Q17166615|Q17166615]] | [[ਲਿਲੀਅਨ ਹਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/182145541808796601064 182145541808796601064] | [[ਤਸਵੀਰ:Lillian Harman.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3775 | [[:d:Q10068|Q10068]] | [[ਲਿੰਡਸੇ ਵੋਨ|ਲਿੰਡਸੀ ਵੌਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120428271 120428271] | [[ਤਸਵੀਰ:2017 Audi FIS Ski Weltcup Garmisch-Partenkirchen Damen - Lindsey Vonn - by 2eight - 8SC8048.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3776 | [[:d:Q4137138|Q4137138]] | [[ਲੀ ਗੁਰਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3777 | [[:d:Q7071|Q7071]] | [[ਲੀ ਬਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108726426 108726426] | [[ਤਸਵੀਰ:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3778 | [[:d:Q203782|Q203782]] | [[ਲੀ ਸ਼ੈਂਗਯਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73666 73666] | [[ਤਸਵੀਰ:Li Shangyin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3779 | [[:d:Q107110677|Q107110677]] | [[ਲੀਆ ਜੌਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1634169639265196580003 1634169639265196580003] | [[ਤਸਵੀਰ:Leah Johnson at National Book Festival, 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3780 | [[:d:Q154545|Q154545]] | [[ਲੀਓਪੋਲਡ ਸੈਨਘੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110151491 110151491] | [[ਤਸਵੀਰ:Léopold Sédar Senghor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3781 | [[:d:Q44231620|Q44231620]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਅਲਵਾਰਾਡੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73267064 73267064] | [[ਤਸਵੀਰ:Lisa-alvardo DSC08172.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3782 | [[:d:Q64211932|Q64211932]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਐਨੀ ਫਲੇਚਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:LISA ANNE FLETCHER.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3783 | [[:d:Q4354877|Q4354877]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22451038 22451038] | [[ਤਸਵੀਰ:Lisa Jewell 2010 05 05 crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3784 | [[:d:Q45921753|Q45921753]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਟੈਡਿਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4153953176905561293 4153953176905561293] | [[ਤਸਵੀਰ:Lisa Taddeo (48672799606).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3785 | [[:d:Q58918543|Q58918543]] | [[ਲੀਜ਼ਾ ਬੰਕਰ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/21148207774400341135 21148207774400341135] | |- | style='text-align:right'| 3786 | [[:d:Q55979206|Q55979206]] | [[ਲੀਡੀਆ ਐਲਨ ਡੇਵਿਲਬਿਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70975848 70975848] | [[ਤਸਵੀਰ:LydiaAllenDeVilbiss1922b.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3787 | [[:d:Q34253|Q34253]] | [[ਲੀਨਸ ਤੂਰਵਲਦਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85515270 85515270] | [[ਤਸਵੀਰ:Lc3 2018 (263682303) (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3788 | [[:d:Q6522106|Q6522106]] | [[ਲੀਨਾ ਗਿਲਬਰਟ ਫੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66134463 66134463] | |- | style='text-align:right'| 3789 | [[:d:Q24449949|Q24449949]] | [[ਲੀਮਾ ਧਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Author Leema Dhar (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3790 | [[:d:Q6519887|Q6519887]] | [[ਲੀਲਾ ਕਸਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3791 | [[:d:Q6516264|Q6516264]] | [[ਲੀਲਾ ਨੰਬੂਦਰੀਪਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61172405 61172405] | [[ਤਸਵੀਰ:Sumangala (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3792 | [[:d:Q432714|Q432714]] | [[ਲੀਲਾ ਮਜੂਮਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/240649076 240649076] | |- | style='text-align:right'| 3793 | [[:d:Q47016048|Q47016048]] | [[ਲੀਲਾ ਰੋਅ ਦਿਆਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43153624 43153624] | |- | style='text-align:right'| 3794 | [[:d:Q3530342|Q3530342]] | [[ਲੀਲਾ ਸੈਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/671387 671387] | [[ਤਸਵੀਰ:Leelasamson2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3795 | [[:d:Q12451475|Q12451475]] | [[ਲੀਲਾਧਰ ਜਾਗੁਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107280360 107280360] | |- | style='text-align:right'| 3796 | [[:d:Q28541068|Q28541068]] | [[ਲੀਸਾ ਈ ਬਲੂਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3797 | [[:d:Q179041|Q179041]] | [[ਲੀਸਾ ਕੂਡਰੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7587712 7587712] | [[ਤਸਵੀਰ:Lisa Kudrow 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3798 | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੂਈਜੀ ਪਿਰਾਂਦੈਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64010465 64010465] | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3799 | [[:d:Q172346|Q172346]] | [[ਲੁਈਗੀ ਬਾਰਤੋਲੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87470344 87470344] | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Bartolini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3800 | [[:d:Q1779|Q1779]] | [[ਲੁਈਸ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/195226 195226] | [[ਤਸਵੀਰ:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3801 | [[:d:Q590|Q590]] | [[ਲੁਈਸ ਦੇ ਕੈਮੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34454091 34454091] | [[ਤਸਵੀਰ:Camões, por Fernão Gomes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3802 | [[:d:Q267107|Q267107]] | [[ਲੁਕਰੇਟੀਆ ਮੋਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32004830 32004830] | [[ਤਸਵੀਰ:Lucretia Mott, signed photo, by F. Gutekunst - Original (cropped).tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3803 | [[:d:Q76422|Q76422]] | [[ਲੁਡਵਿਗ ਫ਼ਿਊਰਬਾਖ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36918169 36918169] | [[ਤਸਵੀਰ:Ludwig Feuerbach (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3804 | [[:d:Q28715445|Q28715445]] | [[ਲੁਲਵਾ ਅਲ ਮਨਸੂਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3805 | [[:d:Q38873|Q38873]] | [[ਲੂ ਐਂਡਰੇਅਸ ਸਾਲੋਮੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39372916 39372916] | [[ਤਸਵੀਰ:Lou Andreas-Salomé - Foto Atelier Elvira.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3806 | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29537230 29537230]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/29542122 29542122] | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3807 | [[:d:Q4128|Q4128]] | [[ਲੂਈ ਆਰਾਗੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173144928807154440703 173144928807154440703]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/24607590 24607590]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/307460870 307460870]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316400455 316400455]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8178518 8178518] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait Aragon (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3808 | [[:d:Q6688596|Q6688596]] | [[ਲੂਈਸ ਅਬੇਟਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121207701 121207701] | |- | style='text-align:right'| 3809 | [[:d:Q38082|Q38082]] | [[ਲੂਈਸ ਕੈਰਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32144928665654441241 32144928665654441241]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4759158915898550000007 4759158915898550000007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66462036 66462036] | [[ਤਸਵੀਰ:LewisCarrollSelfPhoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3810 | [[:d:Q2344210|Q2344210]] | [[ਲੂਈਸ ਗਲਿੱਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/84538845 84538845] | [[ਤਸਵੀਰ:Louise Glück circa 1977.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3811 | [[:d:Q541929|Q541929]] | [[ਲੂਈਸਾ ਲੌਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6230149108478568780008 6230149108478568780008] | [[ਤਸਵੀਰ:Louisa Lawson V1-FL3303627.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3812 | [[:d:Q188646|Q188646]] | [[ਲੂਕਾਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100902938 100902938] | [[ਤਸਵੀਰ:Busto de Lucano, Cordoba.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3813 | [[:d:Q6698268|Q6698268]] | [[ਲੂਸੀ ਡੇਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43879636 43879636] | [[ਤਸਵੀਰ:LucyDelaney.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3814 | [[:d:Q6698403|Q6698403]] | [[ਲੂਸੀ ਲਾਰਕਾਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50025848 50025848] | [[ਤਸਵੀਰ:Lucy Larcom seated with book.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3815 | [[:d:Q553128|Q553128]] | [[ਲੂਸੀਲੀਓ ਵਾਨੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36967006 36967006] | [[ਤਸਵੀਰ:6655 - Roma - Ettore Ferrari, Giulio Cesare Vanini (1889) - Foto Giovanni Dall'Orto, 6-Apr-2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3816 | [[:d:Q239540|Q239540]] | [[ਲੇਡੀ ਗਰੈਗਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73885426 73885426] | [[ਤਸਵੀਰ:Lady gregory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3817 | [[:d:Q983312|Q983312]] | [[ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52609813 52609813] | [[ਤਸਵੀਰ:Lyman Abbott - (Purdy).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3818 | [[:d:Q128126|Q128126]] | [[ਲੇਵੀ ਸਤਰੋਸ|ਲੇਵੀ ਸਟ੍ਰਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102346347 102346347] | [[ਤਸਵੀਰ:Levi-strauss 260 (cropped2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3819 | [[:d:Q188093|Q188093]] | [[ਲੈਂਗਸਟਨ ਹਿਊਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44315795 44315795] | [[ਤਸਵੀਰ:Langston Hughes by Carl Van Vechten (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3820 | [[:d:Q23728|Q23728]] | [[ਲੈਰੀ ਡੇਵਿਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46967336 46967336] | [[ਤਸਵੀਰ:Larry David at the 2009 Tribeca Film Festival 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3821 | [[:d:Q6473907|Q6473907]] | [[ਲੈਲਾ ਅਲ-ਹਦਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71037168 71037168] | [[ਤਸਵੀਰ:Laila El Haddad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3822 | [[:d:Q438645|Q438645]] | [[ਲੈਲਾ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61590867 61590867] | [[ਤਸਵੀਰ:Leila Ahmed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3823 | [[:d:Q4963456|Q4963456]] | [[ਲੈਸਲੇ ਲੋਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79549029 79549029] | [[ਤਸਵੀਰ:Lesley Lokko.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3824 | [[:d:Q744540|Q744540]] | [[ਲੋਂਜਾਈਨਸ|ਲੋਂਜੀਨਸ (ਸਾਹਿਤ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/135154739833452991275 135154739833452991275]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/281851250 281851250] | |- | style='text-align:right'| 3825 | [[:d:Q20609418|Q20609418]] | [[ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਲੱਛਣ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3826 | [[:d:Q20609425|Q20609425]] | [[ਲੋਕਨਾਥ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3827 | [[:d:Q165257|Q165257]] | [[ਲੋਪੇ ਦੇ ਵੇਗਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89773778 89773778] | [[ਤਸਵੀਰ:LopedeVega.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3828 | [[:d:Q177854|Q177854]] | [[ਲੋਰੈਂਸੋ ਦੇ ਮੇਦੀਚੀ|ਲੋਰੈਂਜ਼ੋ ਦੇ ਮੇਦੀਚੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54169908 54169908] | [[ਤਸਵੀਰ:Bottega di Agnolo di Cosimo, detto il Bronzino (Firenze 1503-1572) - Ritratto di Lorenzo il Magnifico - 865 - Uffizi Gallery (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3829 | [[:d:Q28822989|Q28822989]] | [[ਲੌਰਾ ਪੇਰਿੰਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3830 | [[:d:Q152019|Q152019]] | [[ਲੌਰਾ ਬੁਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28875616 28875616] | [[ਤਸਵੀਰ:Laura Bush portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3831 | [[:d:Q259334|Q259334]] | [[ਲੌਰਾ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32099309 32099309] | [[ਤਸਵੀਰ:Laura Lafargue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3832 | [[:d:Q64261849|Q64261849]] | [[ਲੌਰਾ ਰੋਸਮੰਡ ਵਾਇਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:LAURA ROSAMOND WHITE A woman of the century (page 776 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3833 | [[:d:Q235066|Q235066]] | [[ਲੌਰੀ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39646022 39646022] | [[ਤਸਵੀਰ:LaurieAnderson-StudioHarcourt-1987.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3834 | [[:d:Q104000|Q104000]] | [[ਲੌਰੇਨ ਬੈਕਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6818 6818] | [[ਤਸਵੀਰ:Lauren Bacall 1945 press photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3835 | [[:d:Q6504064|Q6504064]] | [[ਲੌਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਜ਼ਰ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70499584 70499584] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Lawrence Fraser Abbott.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3836 | [[:d:Q125148566|Q125148566]] | [[ਲੱਖ ਕਰਨਾਲਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3837 | [[:d:Q1664504|Q1664504]] | [[ਲੱਲੂ ਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27987512 27987512]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/42018522 42018522] | |- | style='text-align:right'| 3838 | [[:d:Q2667861|Q2667861]] | [[ਲੱਲੇਸ਼ਵਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113685320 113685320] | |- | style='text-align:right'| 3839 | [[:d:Q7976928|Q7976928]] | [[ਵਜ਼ੀਰ ਆਗ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116570423 116570423] | |- | style='text-align:right'| 3840 | [[:d:Q542268|Q542268]] | [[ਵਜੇਹਾ ਅਲ-ਹੁਵੈਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3841 | [[:d:Q1398|Q1398]] | [[ਵਰਜਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2158158792840839040009 2158158792840839040009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/227161272251847442444 227161272251847442444]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8194433 8194433] | [[ਤਸਵੀਰ:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3842 | [[:d:Q3319412|Q3319412]] | [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਈ. ਜੋਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19679415 19679415] | [[ਤਸਵੀਰ:Virginia E. Johnson (press photo, 1965) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3843 | [[:d:Q2527774|Q2527774]] | [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਫੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35640255 35640255] | [[ਤਸਵੀਰ:Virginia Phiri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3844 | [[:d:Q40909|Q40909]] | [[ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੁਲਫ਼|ਵਰਜੀਨੀਆ ਵੁਲਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39385478 39385478] | [[ਤਸਵੀਰ:Virginia Woolf 1927.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3845 | [[:d:Q129173|Q129173]] | [[ਵਰਨਰ ਫ਼ਾਨ ਹਾਈਡੇਨਸਟੈਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73975276 73975276] | [[ਤਸਵੀਰ:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3846 | [[:d:Q25907342|Q25907342]] | [[ਵਰਨਾ ਕਿਰਕਨੇਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94375385 94375385] | |- | style='text-align:right'| 3847 | [[:d:Q5405753|Q5405753]] | [[ਵਰਮਾ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311116454 311116454] | |- | style='text-align:right'| 3848 | [[:d:Q2724731|Q2724731]] | [[ਵਰਸ਼ਾ ਅਦਾਲਜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119777772 119777772] | [[ਤਸਵੀਰ:Varsha Adalaja 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3849 | [[:d:Q61059378|Q61059378]] | [[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਢੋਟੀਆਂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3850 | [[:d:Q7971258|Q7971258]] | [[ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30966987 30966987] | [[ਤਸਵੀਰ:Wariyam Sandhu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3851 | [[:d:Q7918211|Q7918211]] | [[ਵਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3852 | [[:d:Q20609438|Q20609438]] | [[ਵਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3853 | [[:d:Q105977981|Q105977981]] | [[ਵਰਿੰਦਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vrinda Singh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3854 | [[:d:Q157176|Q157176]] | [[ਵਲਾਡਾਇਲਸਲਾ ਸਪੀਲਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27248526 27248526]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3108159248344604870003 3108159248344604870003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5865159248355304870006 5865159248355304870006] | [[ਤਸਵੀਰ:Władysław Szpilman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3855 | [[:d:Q2355413|Q2355413]] | [[ਵਲਾਥੋਲ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72326866 72326866] | [[ਤਸਵੀਰ:Vallathol Narayana Menon 1978 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3856 | [[:d:Q2718475|Q2718475]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਚੇਰਤਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54315468 54315468] | [[ਤਸਵੀਰ:Chertkov by Kramskoy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3857 | [[:d:Q36591|Q36591]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਨਾਬੋਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27069388 27069388]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6769151304671149460001 6769151304671149460001] | [[ਤਸਵੀਰ:Vladimir Nabokov 1973.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3858 | [[:d:Q313455|Q313455]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰਾਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2480786 2480786] | [[ਤਸਵੀਰ:Vladimir Propp (1928 year) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3859 | [[:d:Q512|Q512]] | [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਵਾਈਸੋਤਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6283836 6283836] | [[ਤਸਵੀਰ:Владимир Высоцкий - портрет (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3860 | [[:d:Q121180|Q121180]] | [[ਵਲਾਦੀਸਲਾਵ ਰੇਮੌਂਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4935777 4935777] | [[ਤਸਵੀਰ:Wladyslaw Reymont 1897 (71364799) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3861 | [[:d:Q905327|Q905327]] | [[ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਵਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250687891 250687891] | [[ਤਸਵੀਰ:Wali Mohammed Wali New.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3862 | [[:d:Q5376037|Q5376037]] | [[ਵਲੀਦ ਅਲ-ਫੁਸਸੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/313532254 313532254] | [[ਤਸਵੀਰ:Waleed al-Husseini ICFEC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3863 | [[:d:Q241900|Q241900]] | [[ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100592682 100592682]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/11277361 11277361]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/16402230 16402230]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/21164419163920232874 21164419163920232874]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/213206356 213206356]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/289360658 289360658]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/44162664205055001176 44162664205055001176] | [[ਤਸਵੀਰ:Vasistha summons Sabala, the cow of abundance, to provide for a feast.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3864 | [[:d:Q7972659|Q7972659]] | [[ਵਸੀਮ ਬਰੇਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24248680 24248680] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof. Wasim Barelvi (1).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3865 | [[:d:Q61064|Q61064]] | [[ਵਸੀਲੀ ਕੈਂਡਿੰਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22143802 22143802] | [[ਤਸਵੀਰ:Wassily kandinsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3866 | [[:d:Q26412|Q26412]] | [[ਵਸੀਲੀ ਬੇਲੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109315473 109315473] | |- | style='text-align:right'| 3867 | [[:d:Q109371853|Q109371853]] | [[ਵਸੁਧਾ ਧਗਮਵਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58046477 58046477] | |- | style='text-align:right'| 3868 | [[:d:Q16207507|Q16207507]] | [[ਵਸੁਧੇਂਦਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73490217 73490217] | [[ਤਸਵੀਰ:Vasudhendra 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3869 | [[:d:Q7959754|Q7959754]] | [[ਵਹੀਦ ਅਖਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27114990 27114990] | |- | style='text-align:right'| 3870 | [[:d:Q28545026|Q28545026]] | [[ਵਹੀਦਾ ਨਸੀਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3871 | [[:d:Q343932|Q343932]] | [[ਵਾਂਗ ਤਾਓ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/168149841917502841275 168149841917502841275] | [[ਤਸਵੀਰ:Wang Tao.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3872 | [[:d:Q7967576|Q7967576]] | [[ਵਾਂਗ ਪਿੰਗ (ਲੇਖਕ)|ਵਾਂਗ ਪਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Wang ping3291843.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3873 | [[:d:Q256327|Q256327]] | [[ਵਾਂਦਾ ਵਾਸਿਲਿਊਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45098571 45098571] | [[ਤਸਵੀਰ:Wanda Wasilewska 2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3874 | [[:d:Q63386251|Q63386251]] | [[ਵਾਇਲੇਟ ਊਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8245778 8245778] | |- | style='text-align:right'| 3875 | [[:d:Q3635804|Q3635804]] | [[ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305855167 305855167]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/57987497 57987497] | [[ਤਸਵੀਰ:Vajid Ali Shah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3876 | [[:d:Q125230887|Q125230887]] | [[ਵਾਨਹਲੂਪੁਈ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vanhlupuii.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3877 | [[:d:Q220816|Q220816]] | [[ਵਾਰਲਾਮ ਸ਼ਾਲਾਮੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97145969 97145969] | [[ਤਸਵੀਰ:Varlam Shalamov-NKVD crooped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3878 | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/317144724 317144724] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3879 | [[:d:Q8704|Q8704]] | [[ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36927108 36927108] | [[ਤਸਵੀਰ:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3880 | [[:d:Q81438|Q81438]] | [[ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2478331 2478331] | [[ਤਸਵੀਰ:Walt Whitman - George Collins Cox.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3881 | [[:d:Q872245|Q872245]] | [[ਵਾਲਟਰ ਕੌਫਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4900693 4900693] | |- | style='text-align:right'| 3882 | [[:d:Q62977|Q62977]] | [[ਵਾਲਟਰ ਕੌਫ਼ਮੈਨ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ)|ਵਾਲਟਰ ਕੌਫ਼ਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/230545509 230545509] | |- | style='text-align:right'| 3883 | [[:d:Q61078|Q61078]] | [[ਵਾਲਤਰ ਬੇਨਿਆਮਿਨ|ਵਾਲਟਰ ਬੈਂਜਾਮਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46757196 46757196] | [[ਤਸਵੀਰ:Walter Benjamin vers 1928.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3884 | [[:d:Q79025|Q79025]] | [[ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95207079 95207079] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Henry Raeburn - Portrait of Sir Walter Scott.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3885 | [[:d:Q9068|Q9068]] | [[ਵੋਲਟੇਅਰ|ਵਾਲਟੇਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36925746 36925746] | [[ਤਸਵੀਰ:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - musée Carnavalet - 5 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3886 | [[:d:Q715607|Q715607]] | [[ਵਾਲਮੀਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/288016626 288016626] | [[ਤਸਵੀਰ:Valmiki Ramayana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3887 | [[:d:Q61059303|Q61059303]] | [[ਵਾਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਪਰਹਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3888 | [[:d:Q3694595|Q3694595]] | [[ਵਾਸਫ਼ ਅਲੀ ਵਾਸਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57905905 57905905] | [[ਤਸਵੀਰ:Wasif Ali Wasif 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3889 | [[:d:Q2550328|Q2550328]] | [[ਵਾਸਫ਼ ਬਖ਼ਤਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68639560 68639560] | [[ਤਸਵੀਰ:Bakhtari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3890 | [[:d:Q36233|Q36233]] | [[ਵਾਸਲਾਵ ਹਾਵੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109312616 109312616]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/121301263 121301263] | [[ਤਸਵੀਰ:Václav Havel cut out.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3891 | [[:d:Q313767|Q313767]] | [[ਵਾਸਲੀ ਗਰੋਸਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100237427 100237427] | [[ਤਸਵੀਰ:Grossman V.S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3892 | [[:d:Q181667|Q181667]] | [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਇਰਵਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295999941 295999941] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Washington Irving attr. to Charles Robert Leslie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3893 | [[:d:Q2390339|Q2390339]] | [[ਵਾਸੀਲੀ ਸੁਖੋਮਲਿੰਸਕੀ|ਵਾਸਿਲ ਸੁਖੋਮਲਿੰਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10641542 10641542]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305669323 305669323] | [[ਤਸਵੀਰ:Coin of Ukraine Sukhomlin R.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3894 | [[:d:Q12452521|Q12452521]] | [[ਵਾਸੂਦੇਵਾ ਸ਼ਰਨ ਆਗਰਾਵਾਲਾ|ਵਾਸੁਦੇਵ ਸ਼ਰਨ ਅੱਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/220278364 220278364] | |- | style='text-align:right'| 3895 | [[:d:Q29379389|Q29379389]] | [[ਵਾਸੂਬਾਹੇਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23472718 23472718] | |- | style='text-align:right'| 3896 | [[:d:Q13161127|Q13161127]] | [[ਵਿਆਸਰਾਇਆ ਬੱਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40965873 40965873] | |- | style='text-align:right'| 3897 | [[:d:Q28938599|Q28938599]] | [[ਵਿਕਟਰ ਡੇਰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/82150470108104330000 82150470108104330000] | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Derek.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3898 | [[:d:Q312467|Q312467]] | [[ਵਿਕਟਰ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108303033 108303033] | [[ਤਸਵੀਰ:Viktor Shklovsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3899 | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਵਿਕਤੋਰ ਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9847974 9847974] | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3900 | [[:d:Q21683191|Q21683191]] | [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਮੇਲੀਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315991058 315991058] | [[ਤਸਵੀਰ:Victoria Amelina 1022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3901 | [[:d:Q280730|Q280730]] | [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85859178 85859178] | |- | style='text-align:right'| 3902 | [[:d:Q260378|Q260378]] | [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵੂਡਹਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40187572 40187572] | [[ਤਸਵੀਰ:Victoria Claflin Woodhull by Mathew Brady - Oval Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3903 | [[:d:Q125133|Q125133]] | [[ਵਿਕਤੋਰ ਖਾਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87749966 87749966] | [[ਤਸਵੀਰ:Victor-Jara-in-Helsinki-1969 (cropped)2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3904 | [[:d:Q379762|Q379762]] | [[ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109238969 109238969] | [[ਤਸਵੀਰ:Vikram Seth, in Oxfordshire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3905 | [[:d:Q43373901|Q43373901]] | [[ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vikas Gupta at Ekta Kapoor’s son Ravie Kapoor birthday party.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3906 | [[:d:Q111448387|Q111448387]] | [[ਵਿਕਾਸ ਦਿਵਿਆਕੀਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vikas divyakirti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3907 | [[:d:Q16886346|Q16886346]] | [[ਵਿਜਨੇਸ਼ਵਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3908 | [[:d:Q20609445|Q20609445]] | [[ਵਿਜੇ ਵਿਵੇਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3909 | [[:d:Q13114680|Q13114680]] | [[ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ (ਕਵੀ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Viyajalakshmi chullikkadu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3910 | [[:d:Q55744|Q55744]] | [[ਵਿਜੈ ਤੇਂਦੂਲਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/223107336 223107336] | [[ਤਸਵੀਰ:Vijay Tendulkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3911 | [[:d:Q125148455|Q125148455]] | [[ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3912 | [[:d:Q7929205|Q7929205]] | [[ਵਿਜੈ ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1733248 1733248] | [[ਤਸਵੀਰ:Vuay seshadri 4803.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3913 | [[:d:Q3558247|Q3558247]] | [[ਵਿਜੈਦਾਨ ਦੇਥਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116593159 116593159] | [[ਤਸਵੀਰ:Vijaydandetha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3914 | [[:d:Q53004|Q53004]] | [[ਵਿਤੋਰੀਓ ਦੇ ਸੀਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90151800 90151800] | [[ਤਸਵੀਰ:Vittorio De Sica - portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3915 | [[:d:Q37420933|Q37420933]] | [[ਵਿਦਯੁਤ ਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vidyut-old.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3916 | [[:d:Q106241893|Q106241893]] | [[ਵਿਦਾ ਨਿਊਜ਼ਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:VidaNewsom1919.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3917 | [[:d:Q7928164|Q7928164]] | [[ਵਿਦਿਆ ਬਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53290715 53290715] | [[ਤਸਵੀਰ:Vidya Bal Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3918 | [[:d:Q20609451|Q20609451]] | [[ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3919 | [[:d:Q780102|Q780102]] | [[ਵਿਨਧਾਮ ਲੇਵਿਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41843119 41843119] | [[ਤਸਵੀਰ:Wyndham Lewis photo by George Charles Beresford 1913.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3920 | [[:d:Q3595870|Q3595870]] | [[ਵਿਨਾਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੋਕਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/97852223 97852223] | [[ਤਸਵੀਰ:VinayakaKrishnaGokakBW.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3921 | [[:d:Q471040|Q471040]] | [[ਵਿਨਾਇਕ ਦਾਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ|ਵਿਨਾਇਕ ਦਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7477018 7477018] | [[ਤਸਵੀਰ:VD Savarkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3922 | [[:d:Q125179621|Q125179621]] | [[ਵਿਨੀਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/122256665 122256665] | [[ਤਸਵੀਰ:Vinitha.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3923 | [[:d:Q7932737|Q7932737]] | [[ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲ|ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34676139 34676139] | [[ਤਸਵੀਰ:Vinod-kumar-shukla-aankh-band-kar-lene-se 1650620989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3924 | [[:d:Q20609458|Q20609458]] | [[ਵਿਨੋਦ ਭਾਰਦਵਾਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3925 | [[:d:Q2773195|Q2773195]] | [[ਵਿਨੋਦਿਨੀ ਨੀਲਕੰਠ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40730174 40730174] | [[ਤਸਵੀਰ:Vinodini Nilkanth.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3926 | [[:d:Q13021|Q13021]] | [[ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54194781 54194781] | [[ਤਸਵੀਰ:Vinoba Bhave 1983 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3927 | [[:d:Q140066055|Q140066055]] | [[ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3928 | [[:d:Q4279645|Q4279645]] | [[ਵਿਭਾਵਰੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vibhavari Deshpande.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3929 | [[:d:Q3633985|Q3633985]] | [[ਵਿਭੂਤੀ ਨਰਾਇਣ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20086724 20086724] | [[ਤਸਵੀਰ:Vibhuti Narain Rai an English language Indian writer and retd.IPS officer,India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3930 | [[:d:Q7931264|Q7931264]] | [[ਵਿਮਲਾ ਠਾਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40521598 40521598] | |- | style='text-align:right'| 3931 | [[:d:Q3291572|Q3291572]] | [[ਵਿਮਲਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27113135 27113135] | [[ਤਸਵੀਰ:Vimala Devi Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3932 | [[:d:Q125148616|Q125148616]] | [[ਵਿਰਕ ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3933 | [[:d:Q41242352|Q41242352]] | [[ਵਿਰਾਲੀ ਮੋਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Virali Modi portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3934 | [[:d:Q333911|Q333911]] | [[ਵਿਲ ਡੁਰਾਂਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41839540 41839540] | [[ਤਸਵੀਰ:Ariel and Will Durant.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3935 | [[:d:Q40096|Q40096]] | [[ਵਿਲ ਸਮਿਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118073838 118073838] | [[ਤਸਵੀਰ:TechCrunch Disrupt 2019 (48834434641) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3936 | [[:d:Q10396894|Q10396894]] | [[ਵਿਲਗਾ ਰਿਵਰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79321009 79321009] | |- | style='text-align:right'| 3937 | [[:d:Q31788209|Q31788209]] | [[ਵਿਲਫਰੇਡ ਓਵਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3938 | [[:d:Q18395060|Q18395060]] | [[ਵਿਲੀ ਵਿਲਕਿਨਸਨ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | | [[ਤਸਵੀਰ:Willy Wilkinson at San Francisco Trans March 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3939 | [[:d:Q552617|Q552617]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਅਰਨੈਸਟ ਹੇਨਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9863730 9863730] | [[ਤਸਵੀਰ:William Ernest Henley`s Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3940 | [[:d:Q8004247|Q8004247]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172017363 172017363] | |- | style='text-align:right'| 3941 | [[:d:Q966870|Q966870]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਐਂਪਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34474006 34474006] | [[ਤਸਵੀਰ:William Empson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3942 | [[:d:Q178106|Q178106]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਰਲੋਸ ਵਿਲੀਅਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29542054 29542054] | [[ਤਸਵੀਰ:William Carlos Williams passport photograph 1921.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3943 | [[:d:Q312948|Q312948]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ (ਮਿਸ਼ਨਰੀ)|ਵਿਲੀਅਮ ਕੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108930 108930] | [[ਤਸਵੀਰ:William Carey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3944 | [[:d:Q44183|Q44183]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਗੋਲਡਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89500102 89500102] | [[ਤਸਵੀਰ:William Golding 1983.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3945 | [[:d:Q1356390|Q1356390]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਗ੍ਰਾਹਮ ਸਮਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14843241 14843241] | [[ਤਸਵੀਰ:William Graham Sumner.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3946 | [[:d:Q6208763|Q6208763]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੇ ਥੋਮਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308769437 308769437]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/74635028 74635028] | [[ਤਸਵੀਰ:William thoms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3947 | [[:d:Q8013243|Q8013243]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੇ ਹਿਗਿਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110245015 110245015] | |- | style='text-align:right'| 3948 | [[:d:Q125249|Q125249]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56625773 56625773] | [[ਤਸਵੀਰ:William James by Alice M. Boughton, c. 1907, platinum print, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 87 37James-000001 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3949 | [[:d:Q273969|Q273969]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼ (ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ)|ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102326800 102326800] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir William Jones.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3950 | [[:d:Q209152|Q209152]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਪੈੱਨ|ਵਿਲੀਅਮ ਪੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24621346 24621346] | [[ਤਸਵੀਰ:William Penn at 22 1666.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3951 | [[:d:Q38392|Q38392]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਫ਼ਾਕਨਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਫਾਕਨਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39376770 39376770] | [[ਤਸਵੀਰ:Carl Van Vechten - William Faulkner (greyscale and cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3952 | [[:d:Q40213|Q40213]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਬਟਲਰ ਯੇਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46768718 46768718] | [[ਤਸਵੀਰ:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3953 | [[:d:Q722103|Q722103]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਬੋਇਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111500719 111500719] | [[ਤਸਵੀਰ:William Boyd.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3954 | [[:d:Q167768|Q167768]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਮੇਕਪੀਸ ਥੈਕਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95208604 95208604] | [[ਤਸਵੀਰ:William Makepeace Thackeray by Jesse Harrison Whitehurst-crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3955 | [[:d:Q719428|Q719428]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਰੋਜੇੱਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68944986 68944986] | [[ਤਸਵੀਰ:William Michael Rossetti.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3956 | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96994048 96994048] | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3957 | [[:d:Q297308|Q297308]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਸੇਵਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42616145 42616145] | [[ਤਸਵੀਰ:William Seward, Secretary of State, bw photo portrait circa 1860-1865.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3958 | [[:d:Q1359140|Q1359140]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਹਡਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7391698 7391698] | [[ਤਸਵੀਰ:William Henry Hudson.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3959 | [[:d:Q3635988|Q3635988]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਕਰ|ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਭਾਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49332429 49332429] | |- | style='text-align:right'| 3960 | [[:d:Q19892738|Q19892738]] | [[ਵਿਸ਼ਣੂ ਖਰੇ|ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਖਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262520739 262520739] | [[ਤਸਵੀਰ:Vishnu Khare bharat-s-tiwari-photography-IMG 8830 January 13, 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3961 | [[:d:Q20609471|Q20609471]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਡੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3962 | [[:d:Q3595577|Q3595577]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਸ਼ਿਰਵਾਡਕਰ ਕੁਸੁਮਾਗਰਜ|ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਨਮਾਨ ਸਿਰਵਾਦਕਰ ਕੁਸੁਮਗਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116941410 116941410] | [[ਤਸਵੀਰ:Stamp of India - 2003 - Colnect 158296 - Kusumagraj 1912-1999.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3963 | [[:d:Q3519978|Q3519978]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਖਾਰਾਮ ਖਾਂਡੇਕਰ|ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਖਰਾਮ ਖਾਂਡੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52898516 52898516] | [[ਤਸਵੀਰ:Vishnu Sakharam Khandekar 1998 stamp of India bw.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3964 | [[:d:Q13121237|Q13121237]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰਦਾਸ ਭਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26795363 26795363] | [[ਤਸਵੀਰ:Vishnudas Bhave.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3965 | [[:d:Q2773355|Q2773355]] | [[ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਸਾਦ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25960963 25960963] | |- | style='text-align:right'| 3966 | [[:d:Q125148445|Q125148445]] | [[ਵਿਸ਼ਵਜੋਤੀ ਧੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 3967 | [[:d:Q15695824|Q15695824]] | [[ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54382543 54382543] | [[ਤਸਵੀਰ:विश्वनाथ त्रिपाठी bharat-s-tiwari-photography-IMG 1701 December 06, 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3968 | [[:d:Q3595575|Q3595575]] | [[ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸੱਤਿਆਨਰਾਇਣ|ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸਤਿਅਨਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67795636 67795636] | [[ਤਸਵੀਰ:Viswanatha Satyanarayana 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3969 | [[:d:Q45747|Q45747]] | [[ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73442525 73442525] | [[ਤਸਵੀਰ:Viswanathan Anand (2016).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3970 | [[:d:Q192885|Q192885]] | [[ਵਿਸਾਰੀਓਨ ਬੇਲਿੰਸਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76451346 76451346] | [[ਤਸਵੀਰ:Kirill Gorbunov, Vissarion Belinsky, 1843, Tretyakov Gallery 3270.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3971 | [[:d:Q58288292|Q58288292]] | [[ਵਿੱਕੀ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vicky Dhaliwal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3972 | [[:d:Q7937284|Q7937284]] | [[ਵਿੱਠਲ ਰਾਮਜੀ ਸ਼ਿੰਦੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67796164 67796164] | [[ਤਸਵੀਰ:V R Shinde.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3973 | [[:d:Q2429461|Q2429461]] | [[ਵਿੱਦਿਆਪਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4919076 4919076] | [[ਤਸਵੀਰ:Statue of Maha Kavi Kokil Vidyapati.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3974 | [[:d:Q41513|Q41513]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੇਕ|ਵਿੱਲੀਅਮ ਬਲੇਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54144439 54144439] | [[ਤਸਵੀਰ:William Blake by Thomas Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3975 | [[:d:Q45546|Q45546]] | [[ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ|ਵਿੱਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/35723133 35723133] | [[ਤਸਵੀਰ:Wordsworth on Helvellyn by Benjamin Robert Haydon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3976 | [[:d:Q16011040|Q16011040]] | [[ਵੀ ਐਨ ਤਿਵਾੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4946278 4946278] | |- | style='text-align:right'| 3977 | [[:d:Q44593|Q44593]] | [[ਵਿੱਦਿਆਧਰ ਸੂਰਜਪ੍ਰਸਾਦ ਨੈਪਾਲ|ਵੀ ਐਸ ਨੈਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/98079644 98079644] | [[ਤਸਵੀਰ:VS Naipaul 2016 Dhaka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3978 | [[:d:Q13564578|Q13564578]] | [[ਵੀ. ਕੇ. ਐਨ.]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63086688 63086688] | |- | style='text-align:right'| 3979 | [[:d:Q16008775|Q16008775]] | [[ਵੀ. ਰਾਘਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73865397 73865397] | |- | style='text-align:right'| 3980 | [[:d:Q12453172|Q12453172]] | [[ਵੀ.ਮੋਹਿਨੀ ਗਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Bhushan to Dr. (Smt.) V. Mohini Giri (Social Activist), at an Investiture Ceremony at Rashtrapati Bhavan in New Delhi on March 23, 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3981 | [[:d:Q11578|Q11578]] | [[ਵੀਨਸ ਵਿਲੀਅਮਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165099100 165099100] | [[ਤਸਵੀਰ:Venus Williams (14948553428).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3982 | [[:d:Q7918082|Q7918082]] | [[ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3983 | [[:d:Q7933534|Q7933534]] | [[ਵੀਰ ਸੰਘਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29246196 29246196] | |- | style='text-align:right'| 3984 | [[:d:Q42552|Q42552]] | [[ਵਿਸਵਾਵਾ ਸ਼ਿੰਬੋਰਸਕਾ|ਵੀਸਵਾਵਾ ਸ਼ਿੰਬੋਰਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88346011 88346011] | [[ਤਸਵੀਰ:Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3985 | [[:d:Q34296|Q34296]] | [[ਵੁੱਡਰੋਅ ਵਿਲਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89457467 89457467] | [[ਤਸਵੀਰ:President Woodrow Wilson Harris & Ewing (3x4 cropped b).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3986 | [[:d:Q25089|Q25089]] | [[ਵੂਡੀ ਐਲਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59077912 59077912] | [[ਤਸਵੀਰ:Woody Allen Cannes 2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3987 | [[:d:Q49001|Q49001]] | [[ਵੂਪੀ ਗੋਲਡਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29726138 29726138] | [[ਤਸਵੀਰ:Whoopi Goldberg Springsteen-71 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3988 | [[:d:Q1058154|Q1058154]] | [[ਵੇਂਡੀ ਡਾਨੀਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7403324 7403324] | [[ਤਸਵੀਰ:Wendy Doniger.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3989 | [[:d:Q7917880|Q7917880]] | [[ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਲਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48941963 48941963] | [[ਤਸਵੀਰ:Gen vp malik1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3990 | [[:d:Q7917875|Q7917875]] | [[ਵੇਦ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95152705 95152705] | |- | style='text-align:right'| 3991 | [[:d:Q7920153|Q7920153]] | [[ਵੇਨੀਕੁਲਮ ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3992 | [[:d:Q113202416|Q113202416]] | [[ਵੇਨੂ ਚਿਤਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53729905 53729905] | [[ਤਸਵੀਰ:Venu Chitale at the BBC 18 July 1944.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3993 | [[:d:Q7922542|Q7922542]] | [[ਵੇਰਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/241659001 241659001] | [[ਤਸਵੀਰ:Verpal Singh.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3994 | [[:d:Q262850|Q262850]] | [[ਵੇਰਾ ਪਨੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12432960 12432960] | |- | style='text-align:right'| 3995 | [[:d:Q4341581|Q4341581]] | [[ਵੇਰਾ ਪਾਵਲੋਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49475357 49475357] | [[ਤਸਵੀਰ:Вера Павлова 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3996 | [[:d:Q2737220|Q2737220]] | [[ਵੈਕਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51767013 51767013] | [[ਤਸਵੀਰ:Vaikom Muhammad Basheer 2009 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3997 | [[:d:Q7908736|Q7908736]] | [[ਵੈਕੋਮ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰਨ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:MALAYALAM WRITER Vaikom chandrasekaran nair.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3998 | [[:d:Q7908699|Q7908699]] | [[ਵੈਦੇਹੀ (ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62882182 62882182] | [[ਤਸਵੀਰ:Vaidehi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3999 | [[:d:Q3522642|Q3522642]] | [[ਵੈਰਾਮੁਤੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23498635 23498635] | [[ਤਸਵੀਰ:Vairamuthu alaigal book shop.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4000 | [[:d:Q3553654|Q3553654]] | [[ਵੈਲਨਟਾਈਨ ਪੇਨਰੋਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100256676 100256676] | |- | style='text-align:right'| 4001 | [[:d:Q2587165|Q2587165]] | [[ਵੈਲੋਪਿੱਲੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Vyloppilli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4002 | [[:d:Q235451|Q235451]] | [[ਵੰਦਨਾ ਸ਼ਿਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95159514 95159514] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Vandana Shiva DS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4003 | [[:d:Q7914353|Q7914353]] | [[ਵੰਦਨਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14483022 14483022] | [[ਤਸਵੀਰ:Vandana Singh for The British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4004 | [[:d:Q82778|Q82778]] | [[ਵੱਡਾ ਪਲੀਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100219162 100219162]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/108225831 108225831]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/337149294135680521037 337149294135680521037]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/354144647696882257015 354144647696882257015]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/68150323819909972588 68150323819909972588]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/69159234278503371333 69159234278503371333] | [[ਤਸਵੀਰ:Grande Illustrazione del Lombardo Veneto Vol 3 Plinio Secondo 300dpi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4005 | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71500079 71500079] | [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4006 | [[:d:Q12455087|Q12455087]] | [[ਸਈ ਪਰਾਂਜਪੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9683323 9683323] | [[ਤਸਵੀਰ:Sai Paranjpye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4007 | [[:d:Q18387047|Q18387047]] | [[ਸਈਅਦ ਜਮੀਲ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Syed Jamil Ahmed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4008 | [[:d:Q19666480|Q19666480]] | [[ਸਈਅਦ ਭੁੱਟਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18887114 18887114] | |- | style='text-align:right'| 4009 | [[:d:Q7660370|Q7660370]] | [[ਸਈਦ ਮਨਜ਼ੂਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104576046 104576046] | [[ਤਸਵੀਰ:Syed Manzoorul Islam in Dhaka 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4010 | [[:d:Q3348013|Q3348013]] | [[ਸਈਦ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਸਿਰਾਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88173419 88173419] | [[ਤਸਵੀਰ:Syed mustafa siraj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4011 | [[:d:Q61445641|Q61445641]] | [[ਸਈਦ ਸਾਹਿਲ ਆਗ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dastangoi Oral storytelling india.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4012 | [[:d:Q349095|Q349095]] | [[ਸਈਦ ਹੱਜਾਰੀਅਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/219145542782196642118 219145542782196642118] | [[ਤਸਵੀਰ:Saeed Hajjarian 1394.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4013 | [[:d:Q7402892|Q7402892]] | [[ਸਕੀਨਾ ਯਾਕੂਬੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18154590193643081982 18154590193643081982] | [[ਤਸਵੀਰ:Sakena Yacoobi Profile.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4014 | [[:d:Q123339068|Q123339068]] | [[ਸਕੁੰਤਲਾ ਸਚਿਤਾਨੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/173026981 173026981] | |- | style='text-align:right'| 4015 | [[:d:Q93354|Q93354]] | [[ਸਕੌਟ ਫ਼ਿਟਜ਼ਜੇਰਾਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100254195 100254195]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3407158982596956190008 3407158982596956190008] | [[ਤਸਵੀਰ:F. Scott Fitzgerald (1929 photo portrait by Nickolas Muray) Cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4016 | [[:d:Q5320436|Q5320436]] | [[ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਰਾਉਤਰਾਏ|ਸਚਚਿਦਾਨਨੰਦ ਰਾਟਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107786978 107786978] | [[ਤਸਵੀਰ:Sachidananda Routray Portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4017 | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51877896 51877896] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4018 | [[:d:Q2420084|Q2420084]] | [[ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਵਾਤਸਾਇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41979666 41979666]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/85413310 85413310] | |- | style='text-align:right'| 4019 | [[:d:Q2723913|Q2723913]] | [[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66653498 66653498] | [[ਤਸਵੀਰ:Sachin Dev Burman 2007 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4020 | [[:d:Q7600820|Q7600820]] | [[ਸਟਾਰ ਪਾਰਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73453575 73453575] | [[ਤਸਵੀਰ:Parker-star-vv2008-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4021 | [[:d:Q352159|Q352159]] | [[ਸਟੀਫਨ ਕਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/308698264 308698264] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen Curry Shooting (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4022 | [[:d:Q39829|Q39829]] | [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਕਿੰਗ|ਸਟੀਫਨ ਕਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14790462 14790462]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/97113511 97113511] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen King at the 2024 Toronto International Film Festival 2 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4023 | [[:d:Q508029|Q508029]] | [[ਸਟੀਫਨ ਲੀਕਾੱਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7392923 7392923] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen Leacock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4024 | [[:d:Q7610846|Q7610846]] | [[ਸਟੀਫ਼ਨ ਵੀਟਲ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਪੁਰਸ਼]] | [https://viaf.org/en/viaf/31315213 31315213] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen Whittle (OBE) at Buckingham Palace (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4025 | [[:d:Q206|Q206]] | [[ਸਟੀਵਨ ਹਾਰਪਰ|ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਰਪਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54470012 54470012] | [[ਤਸਵੀਰ:Stephen Harper by Remy Steinegger Infobox.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4026 | [[:d:Q2347009|Q2347009]] | [[ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102562771 102562771] | [[ਤਸਵੀਰ:Steve Harvey Miss Universe 2016(cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4027 | [[:d:Q8877|Q8877]] | [[ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111553324 111553324] | [[ਤਸਵੀਰ:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4028 | [[:d:Q17714|Q17714]] | [[ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ|ਸਟੀਵਨ ਹਾਕਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102304634 102304634] | [[ਤਸਵੀਰ:Relative time (2886233692) (Stephen Hawking cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4029 | [[:d:Q214473|Q214473]] | [[ਸਟੇਵ ਬੀਕੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66481133 66481133] | [[ਤਸਵੀਰ:Steve Biko on Flyer for Steve Biko Memorial at the Carver Cultural Center.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4030 | [[:d:Q7543|Q7543]] | [[ਸਟੇਸੀ ਹਾਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60825809 60825809] | |- | style='text-align:right'| 4031 | [[:d:Q181900|Q181900]] | [[ਸਟੈਨ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71393805 71393805] | [[ਤਸਵੀਰ:Stan Lee December 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4032 | [[:d:Q2001|Q2001]] | [[ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ|ਸਟੈਨਲੀ ਕੂਬਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14772018 14772018] | [[ਤਸਵੀਰ:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4033 | [[:d:Q6530|Q6530]] | [[ਸਤਾਨੀਸਲਾਵ ਲੈੱਮ|ਸਟੈਨਿਸਲਾਵ ਲੇਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56612733 56612733] | [[ਤਸਵੀਰ:St Lem resize.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4034 | [[:d:Q22095423|Q22095423]] | [[ਸਟੈਫ਼ ਚਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3631158005997902100003 3631158005997902100003] | [[ਤਸਵੀਰ:Steph Cha 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4035 | [[:d:Q15450236|Q15450236]] | [[ਸਟੈਲਾ ਬਲੋਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Stella Bloch by Ananda Coomaraswamy 1919 or 1920.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4036 | [[:d:Q20609496|Q20609496]] | [[ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4037 | [[:d:Q20609502|Q20609502]] | [[ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਣਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4038 | [[:d:Q7426160|Q7426160]] | [[ਸਤਨਾਮ ਸੰਘੇੜਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75799420 75799420] | [[ਤਸਵੀਰ:Sathnam Sanghera for the British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4039 | [[:d:Q31748307|Q31748307]] | [[ਸੱਤਪਾਲ ਭੀਖੀ|ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Satpal Bhikhi 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4040 | [[:d:Q2663106|Q2663106]] | [[ਸਤਿਆ ਵ੍ਰਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79040291 79040291] | [[ਤਸਵੀਰ:Ramashish Acharya with Padma Bhushan Satya Vrat Shastri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4041 | [[:d:Q15223745|Q15223745]] | [[ਡਾ. ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ|ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51935137 51935137] | [[ਤਸਵੀਰ:Sutindersinghnoor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4042 | [[:d:Q20609510|Q20609510]] | [[ਸਤੀ ਕੁਮਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4043 | [[:d:Q1105898|Q1105898]] | [[ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107587166 107587166] | [[ਤਸਵੀਰ:Satish Kumar, 2009 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4044 | [[:d:Q20609516|Q20609516]] | [[ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Satish Kumar Verma Punjabi language Playwright.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4045 | [[:d:Q20609523|Q20609523]] | [[ਸਤੀਸ਼ ਗੁਲਾਟੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Satish Gulati.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4046 | [[:d:Q502|Q502]] | [[ਸਤੇਂਦਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17823 17823] | [[ਤਸਵੀਰ:Stendhal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4047 | [[:d:Q3545427|Q3545427]] | [[ਸਤੇਫਾਨੋ ਬਾਕੋਨਯੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1115713 1115713] | |- | style='text-align:right'| 4048 | [[:d:Q558794|Q558794]] | [[ਸਦਰਿੱਦੀਨ ਆਇਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/285735530 285735530] | [[ਤਸਵੀਰ:AyniSadriddin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4049 | [[:d:Q26724330|Q26724330]] | [[ਸਦੀਕ ਲਾਲੀ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/268146997182218890543 268146997182218890543] | |- | style='text-align:right'| 4050 | [[:d:Q315017|Q315017]] | [[ਸਾਦਿਕ ਹਦਾਇਤ|ਸਦੀਕ ਹਦਾਇਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56631825 56631825] | [[ਤਸਵੀਰ:Sadeq-Hedayat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4051 | [[:d:Q103901918|Q103901918]] | [[ਸਨਮ ਮਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4052 | [[:d:Q708679|Q708679]] | [[ਸਨਮਾਓ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37759978 37759978] | |- | style='text-align:right'| 4053 | [[:d:Q1383365|Q1383365]] | [[ਸਨਲ ਏਡਾਮਾਰਕੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77723144 77723144] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanal Edamaruku.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4054 | [[:d:Q25584859|Q25584859]] | [[ਸਨੇਹਲਤਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4055 | [[:d:Q3347977|Q3347977]] | [[ਸਫ਼ਦਰ ਹਾਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/310508398 310508398] | |- | style='text-align:right'| 4056 | [[:d:Q30450738|Q30450738]] | [[ਸਫ਼ੀਆ ਹਯਾਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Safia Hayat Punjabi and Urdu language poetess 04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4057 | [[:d:Q7395784|Q7395784]] | [[ਸਬਾ ਮਹਿਮੂਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51973089 51973089] | [[ਤਸਵੀਰ:Səba Mahmud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4058 | [[:d:Q96701786|Q96701786]] | [[ਸਬੀਨਾ ਸਈਦ|ਸਬੀਨਾ ਸੱਯਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4059 | [[:d:Q340074|Q340074]] | [[ਸਮਦ ਬਹਿਰੰਗੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9987953 9987953] | [[ਤਸਵੀਰ:Samad Behrangi.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4060 | [[:d:Q7409054|Q7409054]] | [[ਸਮਬਿਤ ਬਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4061 | [[:d:Q134942|Q134942]] | [[ਸਮਰਸੈੱਟ ਮਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66470937 66470937] | [[ਤਸਵੀਰ:Maugham retouched.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4062 | [[:d:Q84716727|Q84716727]] | [[ਸਮਰਾ ਹਬੀਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14154257870124151788 14154257870124151788] | |- | style='text-align:right'| 4063 | [[:d:Q7408821|Q7408821]] | [[ਸਮਰੇਸ਼ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70265424 70265424] | |- | style='text-align:right'| 4064 | [[:d:Q47035332|Q47035332]] | [[ਸਮਾਹ ਜਾਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295522748 295522748] | [[ਤਸਵੀਰ:Samah Jabr.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4065 | [[:d:Q7544822|Q7544822]] | [[ਸਮਿਤਾ ਅਗਰਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262528821 262528821] | [[ਤਸਵੀਰ:Smita Agarwal.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4066 | [[:d:Q6796287|Q6796287]] | [[ਸਮੀਨਾ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/87452758 87452758] | [[ਤਸਵੀਰ:Samina Ali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4067 | [[:d:Q7409466|Q7409466]] | [[ਸਮੀਨਾ ਰਾਜਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4068 | [[:d:Q3470753|Q3470753]] | [[ਸਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/161148574 161148574] | [[ਤਸਵੀਰ:Lyricist Sameer (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4069 | [[:d:Q15430527|Q15430527]] | [[ਸਮੀਰਾ ਫ਼ੈਜ਼ਲ|ਸਮੀਰਾ ਫ਼ਜ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172811872 172811872] | |- | style='text-align:right'| 4070 | [[:d:Q2734197|Q2734197]] | [[ਸਮੀਹ ਅਲ-ਕਾਸਿਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7419294 7419294] | [[ਤਸਵੀਰ:Samih al-qasim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4071 | [[:d:Q22004740|Q22004740]] | [[ਸਈਦਾ ਹਮੀਦ|ਸਯੈਦਾ ਸਯਿਦੈਣ ਹਾਮਿਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79274999 79274999] | [[ਤਸਵੀਰ:Syeda Saiyidain Hameed.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4072 | [[:d:Q7660422|Q7660422]] | [[ਸਯੱਦ ਨੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95111150 95111150] | |- | style='text-align:right'| 4073 | [[:d:Q35610|Q35610]] | [[ਸਰ ਆਰਥਰ ਕਾਨਨ ਡੌਇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65283845 65283845] | [[ਤਸਵੀਰ:Arthur Conan Doyle by Walter Benington, 1914.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4074 | [[:d:Q315188|Q315188]] | [[ਸਰਗੇਈ ਅਕਸਾਕੋਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69079571 69079571] | [[ਤਸਵੀਰ:Perov Axakov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4075 | [[:d:Q4518126|Q4518126]] | [[ਸਰਗੇਈ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਚੁਪ੍ਰੀਨਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76353663 76353663] | [[ਤਸਵੀਰ:Сергей Чупринин.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4076 | [[:d:Q112939596|Q112939596]] | [[ਸਰਘੀ ਜੰਮੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sarghi Jammu at Punjabi University on 5 April 2022 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4077 | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68938788 68938788] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4078 | [[:d:Q7423679|Q7423679]] | [[ਸਰਦਾਰ ਅੰਜੁਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4079 | [[:d:Q20609545|Q20609545]] | [[ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sardar Panch , Punjabi language Poet,Punjab ,India.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4080 | [[:d:Q7423703|Q7423703]] | [[ਸਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1250159248275504870005 1250159248275504870005] | |- | style='text-align:right'| 4081 | [[:d:Q20609549|Q20609549]] | [[ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7964604 7964604] | [[ਤਸਵੀਰ:Sardara Singh Johl - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4082 | [[:d:Q7423877|Q7423877]] | [[ਸਰਫਰਾਜ਼ ਮੰਜ਼ੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53937375 53937375] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarfraz Manzoor at the Chiswick Book Festival (51473852262) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4083 | [[:d:Q31790762|Q31790762]] | [[ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਜੱਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4084 | [[:d:Q29108530|Q29108530]] | [[ਸਰਬਜੀਤ ਸੋਹੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sarbjeet Sohi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4085 | [[:d:Q2916030|Q2916030]] | [[ਸਰਮਦ ਕਾਸ਼ਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297150869791122190002 297150869791122190002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4058295 4058295] | |- | style='text-align:right'| 4086 | [[:d:Q20605542|Q20605542]] | [[ਐਸ. ਐਸ. ਅਮੋਲ|ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਅਮੋਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/62938404 62938404] | |- | style='text-align:right'| 4087 | [[:d:Q20872926|Q20872926]] | [[ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36646124 36646124] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarala Devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4088 | [[:d:Q7423026|Q7423026]] | [[ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਣੀ|ਸਰਲਾ ਦੇਵੀ ਚੋਧਰਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57552350 57552350] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarala Devi Chaudhurani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4089 | [[:d:Q20609555|Q20609555]] | [[ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4090 | [[:d:Q31790386|Q31790386]] | [[ਸਰਵਨ ਸਿੰਘ ਪਰਵਾਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4091 | [[:d:Q20609560|Q20609560]] | [[ਸਰਵਰ ਸਾਹਿਬ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Sarvar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4092 | [[:d:Q56254738|Q56254738]] | [[ਸਰਵਾਨੰਦ ਕੌਲ ਪ੍ਰੇਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sarwanand Koul Premi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4093 | [[:d:Q7424792|Q7424792]] | [[ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਿਆਲ ਸਕਸੇਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/301174975 301174975] | |- | style='text-align:right'| 4094 | [[:d:Q7423208|Q7423208]] | [[ਸਰਸੀਬਾਲਾ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7098204 7098204] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarasibala Basu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4095 | [[:d:Q11892509|Q11892509]] | [[ਸਰਿਤਾ ਸਕੇਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73332983 73332983] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarita Skagnes 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4096 | [[:d:Q31789213|Q31789213]] | [[ਸਰਿੰਦਰ ਅਤੈ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4097 | [[:d:Q65397003|Q65397003]] | [[ਸਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋਦਕਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4098 | [[:d:Q19519994|Q19519994]] | [[ਸਰੂਪ ਧਰੁਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305777263 305777263] | [[ਤਸਵੀਰ:Saroop Dhruv.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4099 | [[:d:Q65396140|Q65396140]] | [[ਸਰੂਪ ਸਿਆਲਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4100 | [[:d:Q112669542|Q112669542]] | [[ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਅਲੱਗ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4101 | [[:d:Q7424438|Q7424438]] | [[ਸਰੋਜ ਨਾਲਿਨੀ ਦੱਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Saroj Nalini Dutt photo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4102 | [[:d:Q2774815|Q2774815]] | [[ਸਰੋਜ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40715316 40715316] | |- | style='text-align:right'| 4103 | [[:d:Q250165|Q250165]] | [[ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20485679 20485679] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarojini Naidu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4104 | [[:d:Q61941544|Q61941544]] | [[ਸਰੋਜਨੀ ਮੇਹਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60680421 60680421] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarojini Mehta circa 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4105 | [[:d:Q12455996|Q12455996]] | [[ਸਰੋਜਿਨੀ ਕਾਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4106 | [[:d:Q7424447|Q7424447]] | [[ਸਰੋਜਿਨੀ ਬਾਬਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18557971 18557971] | |- | style='text-align:right'| 4107 | [[:d:Q3182884|Q3182884]] | [[ਸਰੋਜਿਨੀ ਸਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18606073 18606073] | [[ਤਸਵੀਰ:Sarojini sahu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4108 | [[:d:Q31787974|Q31787974]] | [[ਸਰੋਦ ਸੁਦੀਪ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4109 | [[:d:Q10841404|Q10841404]] | [[ਸਲਮਾ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39025059 39025059] | [[ਤਸਵੀਰ:SalmaDSC 0099.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4110 | [[:d:Q3470006|Q3470006]] | [[ਸਲਮਾ ਖਦਰਾ ਜਯੂਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68976529 68976529] | [[ਤਸਵੀਰ:Salma Jayyusi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4111 | [[:d:Q48876981|Q48876981]] | [[ਸਲਮਾ ਖਲੀਲ ਅਲੀਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30155767328427761476 30155767328427761476] | [[ਤਸਵੀਰ:Salma Khalil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4112 | [[:d:Q94705370|Q94705370]] | [[ਸਲਮਾ ਸ਼ਾਹੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4113 | [[:d:Q314774|Q314774]] | [[ਸਲਮਾਨ ਤਾਸੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94765411 94765411] | [[ਤਸਵੀਰ:Salmaan Taseer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4114 | [[:d:Q108602003|Q108602003]] | [[ਸਲਮਾਨ ਤੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19162842387273042482 19162842387273042482] | |- | style='text-align:right'| 4115 | [[:d:Q44306|Q44306]] | [[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ|ਸਲਮਾਨ ਰੁਸ਼ਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29540187 29540187] | [[ਤਸਵੀਰ:Salman Rushdie, 2024.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4116 | [[:d:Q101099078|Q101099078]] | [[ਸਲਹਾ ਓਬੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/212162664567955002971 212162664567955002971] | [[ਤਸਵੀਰ:Salha Obeaid (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4117 | [[:d:Q101244263|Q101244263]] | [[ਸਲਹਾ ਘਾਬਿਸ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4118 | [[:d:Q4120372|Q4120372]] | [[ਸਲਾਮ ਆਦਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24278248 24278248] | |- | style='text-align:right'| 4119 | [[:d:Q7403516|Q7403516]] | [[ਸਲਾਮ ਬਿਨ ਰਜ਼ਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25911983 25911983] | |- | style='text-align:right'| 4120 | [[:d:Q6809382|Q6809382]] | [[ਸਲਾਹ ਅਹਿਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36969327 36969327] | |- | style='text-align:right'| 4121 | [[:d:Q3349404|Q3349404]] | [[ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68067667 68067667] | [[ਤਸਵੀਰ:SalilChowdhury1002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4122 | [[:d:Q31789147|Q31789147]] | [[ਸਲੀਮ ਕਾਸ਼ਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4123 | [[:d:Q2214092|Q2214092]] | [[ਸਲੀਮ ਕਿਦਵਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117977744 117977744] | [[ਤਸਵੀਰ:Saleem Kidwai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4124 | [[:d:Q15983275|Q15983275]] | [[ਸਲੀਮ ਕੌਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4125 | [[:d:Q125148396|Q125148396]] | [[ਸਲੀਮ ਖ਼ਾਨ ਗਿੱਮੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4126 | [[:d:Q15983106|Q15983106]] | [[ਸਲੀਮ ਸਾਫ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31440759 31440759] | |- | style='text-align:right'| 4127 | [[:d:Q24287409|Q24287409]] | [[ਸਲੀਮ ਹੱਦਾਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/305200867 305200867] | [[ਤਸਵੀਰ:Saleem Haddad selfie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4128 | [[:d:Q7404598|Q7404598]] | [[ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/52003639 52003639] | [[ਤਸਵੀਰ:Salima2-1-.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4129 | [[:d:Q20684196|Q20684196]] | [[ਸਲੀਹਾ ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37136561 37136561] | |- | style='text-align:right'| 4130 | [[:d:Q7653801|Q7653801]] | [[ਸਵਪਨਾ (ਪੱਤਰਕਾਰ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4131 | [[:d:Q20609576|Q20609576]] | [[ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4132 | [[:d:Q61059042|Q61059042]] | [[ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਟਹਿਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4133 | [[:d:Q20609581|Q20609581]] | [[ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Swarnjeet Savi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4134 | [[:d:Q7585343|Q7585343]] | [[ਸਵਰਨਾਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵੀ|ਸਵਰਨਾਦੇਵੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90882303 90882303] | [[ਤਸਵੀਰ:Swarnakumari Devi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4135 | [[:d:Q20609593|Q20609593]] | [[ਸਵਰਾਜਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/290146997265618891482 290146997265618891482] | |- | style='text-align:right'| 4136 | [[:d:Q7654039|Q7654039]] | [[ਸਵਾਤੀ ਕੌਸ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79558582 79558582] | |- | style='text-align:right'| 4137 | [[:d:Q19874857|Q19874857]] | [[ਸਵਾਤੀ ਖੁਰਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4138 | [[:d:Q3595734|Q3595734]] | [[ਸਵਾਮੀ ਅਗਨੀਵੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/166820949 166820949] | [[ਤਸਵੀਰ:Swami Agnivesh (2019).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4139 | [[:d:Q7653154|Q7653154]] | [[ਸਵਾਮੀ ਆਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/285570612 285570612] | |- | style='text-align:right'| 4140 | [[:d:Q47478|Q47478]] | [[ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1394159248037104870004 1394159248037104870004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2824166959206947160009 2824166959206947160009]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4055153063143519320007 4055153063143519320007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89471868 89471868] | [[ਤਸਵੀਰ:Swami Vivekananda-1893-09-signed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4141 | [[:d:Q2645692|Q2645692]] | [[ਸਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੂਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53067009 53067009] | [[ਤਸਵੀਰ:Savitribai Phule statue, Maharashtra sadan, New Delhi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4142 | [[:d:Q48645361|Q48645361]] | [[ਸਵਿਤਾ ਅੰਬੇਡਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Savita Ambedkar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4143 | [[:d:Q20609599|Q20609599]] | [[ਸਵਿਤੋਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4144 | [[:d:Q20609606|Q20609606]] | [[ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4145 | [[:d:Q228584|Q228584]] | [[ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲਿਲੁਯੇਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27237508 27237508] | [[ਤਸਵੀਰ:Svetlana Alliluyeva 1970.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4146 | [[:d:Q274334|Q274334]] | [[ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਅਲੈਕਸੇਵਿਚ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24646187 24646187] | [[ਤਸਵੀਰ:Svetlana Alexievich asv2024-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4147 | [[:d:Q152318|Q152318]] | [[ਸਵੇਤਲਾਨਾ ਸਾਵਿਤਸਕਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70090332 70090332] | [[ਤਸਵੀਰ:Svetlana Savitskaya, 7 December 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4148 | [[:d:Q7399457|Q7399457]] | [[ਸਹਾਨਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13774531 13774531] | |- | style='text-align:right'| 4149 | [[:d:Q7446501|Q7446501]] | [[ਸਹਿਬਾ ਸਰਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sehba Sarwar 2019 Texas Book Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4150 | [[:d:Q441194|Q441194]] | [[ਸਹਿਰ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14801041 14801041] | |- | style='text-align:right'| 4151 | [[:d:Q16202366|Q16202366]] | [[ਸਹਿਰ ਡੇਲੀਜਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/295508908 295508908] | [[ਤਸਵੀਰ:Sahar Delijani in 2013 Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4152 | [[:d:Q3346436|Q3346436]] | [[ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/78778151 78778151] | |- | style='text-align:right'| 4153 | [[:d:Q2552960|Q2552960]] | [[ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31593010 31593010] | [[ਤਸਵੀਰ:Shakeel Badayuni 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4154 | [[:d:Q7462701|Q7462701]] | [[ਸ਼ਕੀਲ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4155 | [[:d:Q47524672|Q47524672]] | [[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕਰੰਦੀਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2163155599801310011 2163155599801310011] | |- | style='text-align:right'| 4156 | [[:d:Q7487100|Q7487100]] | [[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਪਰਾਂਜਪੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shakuntala Paranjpye in film, Duniya Na Mane (1937).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4157 | [[:d:Q62570942|Q62570942]] | [[ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਭਰਨੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shakuntala Bharne in 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4158 | [[:d:Q3481198|Q3481198]] | [[ਸ਼ਗਾਯੇਘ ਦੇਹਗਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shaghayegh Dehghan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4159 | [[:d:Q16196256|Q16196256]] | [[ਸ਼ਗੁਫਤਾ ਰਫ਼ੀਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/165438881 165438881] | |- | style='text-align:right'| 4160 | [[:d:Q78491|Q78491]] | [[ਸ਼ਟੇਫ਼ਾਨ ਸਵਾਈਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19685936 19685936] | [[ਤਸਵੀਰ:Zweig Setzer 1927.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4161 | [[:d:Q7490629|Q7490629]] | [[ਸ਼ਤਾਵਧਾਨੀ ਗਣੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58386623 58386623] | [[ਤਸਵੀਰ:R Ganesh, Shathavadhani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4162 | [[:d:Q14475797|Q14475797]] | [[ਸ਼ਫ਼ਕਤ ਤਨਵੀਰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11258837 11258837] | |- | style='text-align:right'| 4163 | [[:d:Q52669606|Q52669606]] | [[ਸ਼ਫੀ ਅਕੀਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6023852 6023852] | |- | style='text-align:right'| 4164 | [[:d:Q7461048|Q7461048]] | [[ਸ਼ਫੀਕ਼-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ|ਸ਼ਫੀਕ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/273212643 273212643] | |- | style='text-align:right'| 4165 | [[:d:Q136678461|Q136678461]] | [[ਸ਼ਬਦੀਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4166 | [[:d:Q7460124|Q7460124]] | [[ਸ਼ਬਨਮ ਸ਼ਕੀਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7095045 7095045] | |- | style='text-align:right'| 4167 | [[:d:Q61059191|Q61059191]] | [[ਸ਼ਬੀਨਾ ਅਦੀਬ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4168 | [[:d:Q796587|Q796587]] | [[ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53270365 53270365] | [[ਤਸਵੀਰ:Miniature of Shams Tabrizi by Hossein Behzad, dated 1957.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4169 | [[:d:Q12453805|Q12453805]] | [[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਬਹਾਦੁਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27222955 27222955] | |- | style='text-align:right'| 4170 | [[:d:Q31790448|Q31790448]] | [[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4171 | [[:d:Q7487763|Q7487763]] | [[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4172 | [[:d:Q6771327|Q6771327]] | [[ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫ਼ਾਰੂਕੀ|ਸ਼ਮਸੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਫਾਰੂਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79040355 79040355] | [[ਤਸਵੀਰ:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4173 | [[:d:Q5299406|Q5299406]] | [[ਸ਼ਮੀਮ ਆਜ਼ਾਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63493434 63493434] | [[ਤਸਵੀਰ:S. azad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4174 | [[:d:Q7487563|Q7487563]] | [[ਸ਼ਮੀਮ ਕਰਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119036222 119036222] | [[ਤਸਵੀਰ:Shamim Karhani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4175 | [[:d:Q31319954|Q31319954]] | [[ਸ਼ਮੀਮ ਤਾਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50818122 50818122] | |- | style='text-align:right'| 4176 | [[:d:Q20609612|Q20609612]] | [[ਸ਼ਮੀਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4177 | [[:d:Q133042|Q133042]] | [[ਸ਼ਮੂਏਲ ਯੋਸਫ਼ ਅਗਨੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14765267 14765267] | [[ਤਸਵੀਰ:פורטרט ש"י עגנון (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4178 | [[:d:Q55755|Q55755]] | [[ਸ਼ਰਣਕੁਮਾਰ ਲਿੰਬਾਲੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7621652 7621652] | |- | style='text-align:right'| 4179 | [[:d:Q20609618|Q20609618]] | [[ਸ਼ਰਦ ਅਲੋਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4180 | [[:d:Q1190887|Q1190887]] | [[ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ|ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫੁਲੌਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72944090 72944090] | |- | style='text-align:right'| 4181 | [[:d:Q31787353|Q31787353]] | [[ਸ਼ਰਨ ਮੱਕੜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4182 | [[:d:Q7489926|Q7489926]] | [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਰੇਗੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42551844 42551844] | [[ਤਸਵੀਰ:Sharmila Rege.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4183 | [[:d:Q239910|Q239910]] | [[ਸ਼ਰਲੀ ਜੈਕਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91864979 91864979] | [[ਤਸਵੀਰ:Shirley Jackson 1940s.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4184 | [[:d:Q47112264|Q47112264]] | [[ਸ਼ਰਾਬਾਨੀ ਬਾਸੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33152380123701762193 33152380123701762193] | [[ਤਸਵੀਰ:Shrabani Basu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4185 | [[:d:Q3595194|Q3595194]] | [[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30345335 30345335] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv Bild 183-57000-0274, Berlin, V. SED-Parteitag, 3.Tag.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4186 | [[:d:Q61337059|Q61337059]] | [[ਸ਼ਰੀਫਾ ਵਿਜਲੀਵਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70931194 70931194] | [[ਤਸਵੀਰ:Shri Sharifa Vijliwala.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4187 | [[:d:Q195616|Q195616]] | [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54161830 54161830] | [[ਤਸਵੀਰ:Shashi Tharoor 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4188 | [[:d:Q1568679|Q1568679]] | [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54173427 54173427] | [[ਤਸਵੀਰ:Shashi Deshpande1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4189 | [[:d:Q20609626|Q20609626]] | [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਪਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾ|ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4190 | [[:d:Q282883|Q282883]] | [[ਸ਼ਹਾਬ ਉੱਦ ਦੀਨ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/86440217 86440217] | [[ਤਸਵੀਰ:Shahab al-Din Suhrawardi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4191 | [[:d:Q125148425|Q125148425]] | [[ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਅਸਲਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4192 | [[:d:Q6772027|Q6772027]] | [[ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਅਹਿਮਦ (ਕਵੀ)|ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60715086 60715086] | |- | style='text-align:right'| 4193 | [[:d:Q68224589|Q68224589]] | [[ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਫ਼ਾਤਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4194 | [[:d:Q13140148|Q13140148]] | [[ਡਾਕਟਰ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਮਲਕ|ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਮਲਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119389148 119389148] | [[ਤਸਵੀਰ:Shahbaz Malik.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4195 | [[:d:Q31786563|Q31786563]] | [[ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4196 | [[:d:Q468956|Q468956]] | [[ਸ਼ਾਂਟਲ ਚਵਾਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/90715327 90715327] | [[ਤਸਵੀਰ:Chantal Chawaf 20100329 Salon du livre de Paris 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4197 | [[:d:Q7489023|Q7489023]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28667890 28667890] | |- | style='text-align:right'| 4198 | [[:d:Q7489024|Q7489024]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਗੋਖਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/95064926 95064926] | [[ਤਸਵੀਰ:Shanta Gokhale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4199 | [[:d:Q125966727|Q125966727]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਮੋਹਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/233638004 233638004] | |- | style='text-align:right'| 4200 | [[:d:Q55753|Q55753]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾ ਸ਼ੇਲਕੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25937072 25937072] | |- | style='text-align:right'| 4201 | [[:d:Q3632568|Q3632568]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਕਾਂਬਲੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41902643 41902643] | |- | style='text-align:right'| 4202 | [[:d:Q25584819|Q25584819]] | [[ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਧਨਾਜੀ ਦਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4203 | [[:d:Q31320126|Q31320126]] | [[ਸ਼ਾਂਤੀਨਾਥ ਦੇਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3260093 3260093] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Shantinath Desai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4204 | [[:d:Q118604738|Q118604738]] | [[ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਬੇਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4205 | [[:d:Q108371997|Q108371997]] | [[ਸ਼ਾਦਾ ਮੁਸਤਫ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4161935566339672912 4161935566339672912] | |- | style='text-align:right'| 4206 | [[:d:Q4573|Q4573]] | [[ਸ਼ਾਨ ਕੋਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105140510 105140510]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/315681018 315681018] | [[ਤਸਵੀਰ:Sean Connery (1983).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4207 | [[:d:Q27967443|Q27967443]] | [[ਸ਼ਾਰਦਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28485316 28485316] | [[ਤਸਵੀਰ:Sharda Sumant Mehta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4208 | [[:d:Q287752|Q287752]] | [[ਸ਼ਾਰਲਟ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਗਿਲਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59083135 59083135] | [[ਤਸਵੀਰ:Photo of Charlotte Perkins Gilman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4209 | [[:d:Q68486|Q68486]] | [[ਸ਼ਾਰਲੈਟ ਵਾਨ ਮਾਹਲਸਡਾਰਫ਼|ਸ਼ਾਰਲਟ ਵਾਨ ਮਹਲਸਡੋਰਫ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/90678679 90678679] | [[ਤਸਵੀਰ:Charlotte von Mahlsdorf 19940625.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4210 | [[:d:Q5085819|Q5085819]] | [[ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਏਜਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/91811442 91811442] | |- | style='text-align:right'| 4211 | [[:d:Q110132814|Q110132814]] | [[ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਕਾਰਮਾਈਕਲ ਸਟੋਪਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30319769 30319769] | |- | style='text-align:right'| 4212 | [[:d:Q127332|Q127332]] | [[ਸ਼ਾਰਲਟ ਬਰੌਂਟੇ|ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਬਰਾਂਟੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71388025 71388025]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/95119255 95119255] | [[ਤਸਵੀਰ:CBRichmond.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4213 | [[:d:Q5086061|Q5086061]] | [[ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਮੈਰੀ ਸੈਨਫੋਰਡ ਬਾਰਨਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48112415 48112415] | [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of Charlotte Mary Sanford Barnes Conner.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4214 | [[:d:Q3632913|Q3632913]] | [[ਸ਼ਾਰੰਗਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266308538 266308538] | |- | style='text-align:right'| 4215 | [[:d:Q107863951|Q107863951]] | [[ਸ਼ਾਲੂ ਨਿਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4216 | [[:d:Q20609639|Q20609639]] | [[ਸ਼ਾਹ ਚਮਨ ਗੁਲਾਟੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4217 | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4218 | [[:d:Q7461359|Q7461359]] | [[ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4219 | [[:d:Q3626436|Q3626436]] | [[ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74754412 74754412] | |- | style='text-align:right'| 4220 | [[:d:Q125148505|Q125148505]] | [[ਸ਼ਾਹਦੀਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4221 | [[:d:Q7461469|Q7461469]] | [[ਸ਼ਾਹਬਾਨੋ ਬਿਲਗਰਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4222 | [[:d:Q7462176|Q7462176]] | [[ਸ਼ਾਹਰਾਜ਼ਾਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/261871999 261871999] | |- | style='text-align:right'| 4223 | [[:d:Q7461810|Q7461810]] | [[ਸ਼ਾਹਲਾ ਲਾਹੀਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/250060079 250060079] | |- | style='text-align:right'| 4224 | [[:d:Q3481223|Q3481223]] | [[ਸ਼ਾਹਲਾ ਸ਼ੇਰਕਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88147165 88147165] | |- | style='text-align:right'| 4225 | [[:d:Q23680319|Q23680319]] | [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਹਿਮਦ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70369382 70369382] | |- | style='text-align:right'| 4226 | [[:d:Q125148586|Q125148586]] | [[ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਦਿਲਾਵਰ ਸ਼ਾਹ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4227 | [[:d:Q18808580|Q18808580]] | [[ਸ਼ਾਹਿਨਾ ਈ.ਕੇ.]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shahina EK, writer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4228 | [[:d:Q7461516|Q7461516]] | [[ਸ਼ਾਹੇਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118797553 118797553] | |- | style='text-align:right'| 4229 | [[:d:Q107749856|Q107749856]] | [[ਸ਼ਿਖਾ ਹੇਲਾਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/319144782709485856100 319144782709485856100] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheika Helawy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4230 | [[:d:Q773259|Q773259]] | [[ਸ਼ਿਬਲੀ ਨਾਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/152197 152197] | |- | style='text-align:right'| 4231 | [[:d:Q7498978|Q7498978]] | [[ਸ਼ਿਰਸ਼ੇਂਦੁ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107194142 107194142] | [[ਤਸਵੀਰ:Sirshendu Mukhopadhyay - Kolkata 2011-05-09 2808.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4232 | [[:d:Q3629539|Q3629539]] | [[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67788176 67788176] | [[ਤਸਵੀਰ:Shiv Kumar Batalvi, 1970.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4233 | [[:d:Q7499192|Q7499192]] | [[ਸ਼ਿਵ ਕੇ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/111192515 111192515] | |- | style='text-align:right'| 4234 | [[:d:Q12454198|Q12454198]] | [[ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116574670 116574670] | |- | style='text-align:right'| 4235 | [[:d:Q31781672|Q31781672]] | [[ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਗਿੱਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4236 | [[:d:Q20609645|Q20609645]] | [[ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4237 | [[:d:Q61059715|Q61059715]] | [[ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4238 | [[:d:Q12454245|Q12454245]] | [[ਸ਼ਿਵਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਸੁਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22308043 22308043] | |- | style='text-align:right'| 4239 | [[:d:Q7499334|Q7499334]] | [[ਸ਼ਿਵਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/268380777 268380777] | |- | style='text-align:right'| 4240 | [[:d:Q7499340|Q7499340]] | [[ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਭਟਨਾਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4241 | [[:d:Q15118235|Q15118235]] | [[ਸ਼ਿਸ਼ੀਰ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65387224 65387224] | [[ਤਸਵੀਰ:Shishir Kumar Ghosh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4242 | [[:d:Q957997|Q957997]] | [[ਸ਼ੀਗਾ ਨਾਓਯਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54173830 54173830] | [[ਤਸਵੀਰ:Naoya Shiga cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4243 | [[:d:Q29752|Q29752]] | [[ਸ਼ੀਨਾ ਅਯੰਨਗਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63957615 63957615] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheena Iyengar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4244 | [[:d:Q7496207|Q7496207]] | [[ਸ਼ਿਫਾ ਗਵਾਲੀਅਰ|ਸ਼ੀਫਾ ਗਵਾਲੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4245 | [[:d:Q4994679|Q4994679]] | [[ਸ਼ੀਮਾ ਕਲਬਾਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16681806 16681806] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheema Kalbasi.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4246 | [[:d:Q131152|Q131152]] | [[ਸ਼ੀਰੀਨ ਏਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119834922 119834922] | [[ਤਸਵੀਰ:Mairead Maguire, Shirin Ebadi and Tawakkol Karman talk about rohingya issues during Bangadesh on March 2018 (2) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4247 | [[:d:Q17308934|Q17308934]] | [[ਸ਼ੀਰੀਨ ਦਰਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/125755164 125755164] | |- | style='text-align:right'| 4248 | [[:d:Q64364615|Q64364615]] | [[ਸ਼ੀਲਾ ਗੁਜਰਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sheila Gujral (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4249 | [[:d:Q7493033|Q7493033]] | [[ਸ਼ੀਲਾ ਧਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66657481 66657481] | |- | style='text-align:right'| 4250 | [[:d:Q20065157|Q20065157]] | [[ਸ਼ੀਲਾ ਭਾਟੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sheila bhatia pandit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4251 | [[:d:Q735112|Q735112]] | [[ਸ਼ੁਕੁਮਾਰ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64818572 64818572] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukumar Ray.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4252 | [[:d:Q3181898|Q3181898]] | [[ਸ਼ੁਕੰਤਲਾ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66635820 66635820] | [[ਤਸਵੀਰ:19681016狄威.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4253 | [[:d:Q7504818|Q7504818]] | [[ਸ਼ੁਖਲਤਾ ਰਾਓ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11944116 11944116] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhalata Rao, Indian social worker, artist and children's book author.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4254 | [[:d:Q31786198|Q31786198]] | [[ਸ਼ੁਭਦਾ ਗੋਗਟੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4255 | [[:d:Q2724342|Q2724342]] | [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34668535 34668535] | [[ਤਸਵੀਰ:Shubha Mudgal.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4256 | [[:d:Q3503592|Q3503592]] | [[ਸ਼ੁਮੋਨਾ ਸਿਨਹਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/180760788 180760788] | [[ਤਸਵੀਰ:Shumona SINHA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4257 | [[:d:Q432851|Q432851]] | [[ਸ਼ੇਇਲਾ ਰੋਅਬੋਥਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71397267 71397267] | |- | style='text-align:right'| 4258 | [[:d:Q983328|Q983328]] | [[ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/60324552 60324552] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheikh Abdullah 1988 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4259 | [[:d:Q52183|Q52183]] | [[ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19843607 19843607] | [[ਤਸਵੀਰ:Prime Minister Sheikh Hasina Attends Business Advisory Committee Meeting 2024-05-02 (PID-0008829) (portrait cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4260 | [[:d:Q7493262|Q7493262]] | [[ਸ਼ੇਖਰ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116738829 116738829] | [[ਤਸਵੀਰ:Shekhar Phatak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4261 | [[:d:Q191375|Q191375]] | [[ਸ਼ੇਖ਼ ਮੁਜੀਬੁਰ ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45097605 45097605] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheikh Mujibur Rahman portrait (PID-h0066).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4262 | [[:d:Q170302|Q170302]] | [[ਸ਼ੇਖ਼ ਸਆਦੀ|ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100206721 100206721] | [[ਤਸਵੀਰ:The poet Sa`di (detail) with his friends in the orchard at night, from Prince Baysunghur's Rose Garden (Gulistan) by Sa`di.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4263 | [[:d:Q107277451|Q107277451]] | [[ਸ਼ੇਖਾ ਅਲ-ਨਖੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4264 | [[:d:Q270085|Q270085]] | [[ਸ਼ੇਨ ਕੂਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13108538 13108538]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/169312184 169312184] | [[ਤਸਵੀਰ:Beijing Ancient Observatory 20090715-19 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4265 | [[:d:Q16727990|Q16727990]] | [[ਸ਼ੇਬਾ ਛਾਛੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96586385 96586385] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheba Chhachhi 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4266 | [[:d:Q380169|Q380169]] | [[ਸ਼ੇਰ ਜ਼ਮਾਨ ਤਾਇਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72985388 72985388] | |- | style='text-align:right'| 4267 | [[:d:Q20609665|Q20609665]] | [[ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4268 | [[:d:Q20609673|Q20609673]] | [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4269 | [[:d:Q125148463|Q125148463]] | [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4270 | [[:d:Q5092780|Q5092780]] | [[ਸ਼ੇਰਿਲ ਸਟ੍ਰੇਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48632220 48632220] | [[ਤਸਵੀਰ:Cheryl Strayed 2012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4271 | [[:d:Q7462449|Q7462449]] | [[ਸ਼ੈਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4272 | [[:d:Q27887309|Q27887309]] | [[ਸ਼ੈਲਜ਼ ਮਹਾਜਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''<br/>''[[:d:Q12964198|genderqueer]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116145003309761300622 116145003309761300622] | |- | style='text-align:right'| 4273 | [[:d:Q2276478|Q2276478]] | [[ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ (ਗੀਤਕਾਰ)|ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66368730 66368730] | [[ਤਸਵੀਰ:Shailendra 2013 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4274 | [[:d:Q20609679|Q20609679]] | [[ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਮਟਿਆਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4275 | [[:d:Q3695153|Q3695153]] | [[ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73297520 73297520] | |- | style='text-align:right'| 4276 | [[:d:Q132984|Q132984]] | [[ਸ਼ੋਥਾ ਰੁਸਥਾਵੇਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100218337 100218337]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/267123512 267123512]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/40158790631138852057 40158790631138852057]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84158790507138850622 84158790507138850622]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/86882458 86882458] | [[ਤਸਵੀਰ:Shota Rustaveli fresco in the Monastery of the Cross in Jerusalem.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4277 | [[:d:Q13563040|Q13563040]] | [[ਸ਼ੋਬਾ ਨਾਰਾਇਣ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33814018 33814018] | |- | style='text-align:right'| 4278 | [[:d:Q40528040|Q40528040]] | [[ਸ਼ੋਭਨਾਸੁੰਦਰੀ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shovona Devi Tagore.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4279 | [[:d:Q539776|Q539776]] | [[ਸ਼ੋਭਾ ਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107626023 107626023] | [[ਤਸਵੀਰ:Shobhaa Rajadhyaksha De - Kolkata 2015-02-06 5713.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4280 | [[:d:Q106699250|Q106699250]] | [[ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਰੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28669715 28669715] | |- | style='text-align:right'| 4281 | [[:d:Q17402983|Q17402983]] | [[ਸ਼ੋਮਸ਼ੁਕਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Shomshuklla.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4282 | [[:d:Q102254273|Q102254273]] | [[ਸ਼ੋਮਾ ਏ. ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50655857 50655857] | |- | style='text-align:right'| 4283 | [[:d:Q7491268|Q7491268]] | [[ਸ਼ੌਕਤ ਓਸਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6346432 6346432] | |- | style='text-align:right'| 4284 | [[:d:Q7490768|Q7490768]] | [[ਸ਼ੌਕਤ ਸਿਦੀਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/94039058 94039058] | |- | style='text-align:right'| 4285 | [[:d:Q192207|Q192207]] | [[ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ|ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/66462996 66462996] | [[ਤਸਵੀਰ:Sri aurobindo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4286 | [[:d:Q31790624|Q31790624]] | [[ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਖੰਨਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਾਂਦਿੱਤਾ ਖੰਨਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4287 | [[:d:Q12454644|Q12454644]] | [[ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73894522 73894522] | [[ਤਸਵੀਰ:Shrikant Verma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4288 | [[:d:Q17522346|Q17522346]] | [[ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sreekumari Ramachandran DS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4289 | [[:d:Q3764823|Q3764823]] | [[ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਓ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22975337 22975337] | [[ਤਸਵੀਰ:Srirangam Srinivasa Rao.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4290 | [[:d:Q3595873|Q3595873]] | [[ਸ੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ|ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116594362 116594362] | [[ਤਸਵੀਰ:Shrilal Shukla 2017 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4291 | [[:d:Q7488719|Q7488719]] | [[ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਮਨ ਦਾਂਡੇਕਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48221452 48221452] | |- | style='text-align:right'| 4292 | [[:d:Q18187174|Q18187174]] | [[ਸ਼ੰਕਰ ਵੈਦਿਆ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4293 | [[:d:Q7488743|Q7488743]] | [[ਸ਼ੰਖਾ ਘੋਸ਼|ਸ਼ੰਖ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32176187 32176187] | [[ਤਸਵੀਰ:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4294 | [[:d:Q2299630|Q2299630]] | [[ਸ਼ੰਭੂ ਮਿਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14655208 14655208]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/77909047 77909047] | |- | style='text-align:right'| 4295 | [[:d:Q20609685|Q20609685]] | [[ਸਾਂਵਲ ਧਾਮੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4296 | [[:d:Q25624529|Q25624529]] | [[ਸਾਈਂ ਅਖ਼ਤਰ ਲਹੌਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4297 | [[:d:Q111269832|Q111269832]] | [[ਸਾਈਂ ਮੁਹੰਮਦ ਹਯਾਤ ਪਸਰੂਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4298 | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7396805 7396805] | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4299 | [[:d:Q16346779|Q16346779]] | [[ਸਾਜਨਿਕਾਂਤਾ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50826036 50826036] | |- | style='text-align:right'| 4300 | [[:d:Q23750995|Q23750995]] | [[ਸਾਜਿਦਾ ਜ਼ੈਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8709636 8709636] | |- | style='text-align:right'| 4301 | [[:d:Q20609693|Q20609693]] | [[ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4302 | [[:d:Q7397899|Q7397899]] | [[ਸਾਦੀਆ ਦੇਹਲਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33940499 33940499] | [[ਤਸਵੀਰ:Sadia Dehlvi bharat-s-tiwari-photography-IMG 8301 July 19, 2017.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4303 | [[:d:Q793985|Q793985]] | [[ਸਾਧਗੁਰੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/63519651 63519651] | [[ਤਸਵੀਰ:Sadhguru-Jaggi-Vasudev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4304 | [[:d:Q20609699|Q20609699]] | [[ਸਾਧੂ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 4305 | [[:d:Q20609705|Q20609705]] | [[ਸਾਧੂ ਬਿਨਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104979577 104979577] | |- | style='text-align:right'| 4306 | [[:d:Q125148527|Q125148527]] | [[ਸਾਧੂ ਰਾਮ, ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4307 | [[:d:Q20609710|Q20609710]] | [[ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4308 | [[:d:Q7397880|Q7397880]] | [[ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1439691 1439691] | |- | style='text-align:right'| 4309 | [[:d:Q115188865|Q115188865]] | [[ਸਾਨੂ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14477575 14477575] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanu Sharma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4310 | [[:d:Q9333085|Q9333085]] | [[ਸਾਮੰਤਭਦਰ (ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18652391 18652391] | [[ਤਸਵੀਰ:Digambar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4311 | [[:d:Q13161431|Q13161431]] | [[ਸਾਰਾ ਅਬੂਬਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33594759 33594759] | |- | style='text-align:right'| 4312 | [[:d:Q15437208|Q15437208]] | [[ਸਾਰਾ ਅਹਿਮਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59251158 59251158] | [[ਤਸਵੀਰ:Sara Ahmed-IMG 6457.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4313 | [[:d:Q7422467|Q7422467]] | [[ਸਾਰਾ ਜੋਜ਼ਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19977056 19977056] | [[ਤਸਵੀਰ:Sara Joseph - Malayalam Writer and Activist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4314 | [[:d:Q22279371|Q22279371]] | [[ਸਾਰਾ ਨਵੀਦ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25155767330127760007 25155767330127760007] | |- | style='text-align:right'| 4315 | [[:d:Q42013551|Q42013551]] | [[ਸਾਰਾ ਫਰੀਜ਼ਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/310502397 310502397] | [[ਤਸਵੀਰ:Sara Farizan 2023.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4316 | [[:d:Q4605|Q4605]] | [[ਸਾਰਾ ਬਰਨਹਾਰਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68925417 68925417] | [[ਤਸਵੀਰ:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4317 | [[:d:Q7421557|Q7421557]] | [[ਸਾਰਾ ਬੈਨਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85386924 85386924] | |- | style='text-align:right'| 4318 | [[:d:Q21069526|Q21069526]] | [[ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/345149294242880521186 345149294242880521186] | |- | style='text-align:right'| 4319 | [[:d:Q7421784|Q7421784]] | [[ਸਾਰਾ ਸੁਲੇਰੀ ਗੁੱਡਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79410399 79410399] | |- | style='text-align:right'| 4320 | [[:d:Q17355025|Q17355025]] | [[ਸਾਰਾਹ ਚੇਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Mrs Gardner actress and playwright.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4321 | [[:d:Q18576992|Q18576992]] | [[ਸਾਰਾਹ ਡਿਕਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43804764 43804764] | |- | style='text-align:right'| 4322 | [[:d:Q50146529|Q50146529]] | [[ਸਾਰਾਹ ਫਾਰੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4323 | [[:d:Q64481780|Q64481780]] | [[ਸਾਰਾਹ ਸਟੋਕਸ ਵਾਲਟਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:SARAH STOKES WALTON A woman of the century (page 755 crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4324 | [[:d:Q83038|Q83038]] | [[ਸਾਲਵਾਤੋਰੇ ਕੁਆਸੀਮੋਦੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59097336 59097336] | [[ਤਸਵੀਰ:Salvatore Quasimodo 1959.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4325 | [[:d:Q113437069|Q113437069]] | [[ਸਾਲਹਾ ਹਮਾਦੀਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4326 | [[:d:Q23415588|Q23415588]] | [[ਸਾਹਿਬ ਰਾਮਰਾਓ ਖੰਡਾਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Saheb Ramrao Khandare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4327 | [[:d:Q7399607|Q7399607]] | [[ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74028680 74028680] | [[ਤਸਵੀਰ:Sahib Singh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4328 | [[:d:Q31795469|Q31795469]] | [[ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ (ਨਾਟਕਕਾਰ)|ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4329 | [[:d:Q1102757|Q1102757]] | [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74127910 74127910] | [[ਤਸਵੀਰ:Sahir Ludhianvi Stamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4330 | [[:d:Q7399650|Q7399650]] | [[ਸਾਹਿਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4331 | [[:d:Q7399652|Q7399652]] | [[ਸਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰੀਫ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4332 | [[:d:Q80889|Q80889]] | [[ਸਿਗਰੀਡ ਅੰਡਸਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/73860916 73860916] | [[ਤਸਵੀਰ:Sigrid Undset 1928.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4333 | [[:d:Q7508934|Q7508934]] | [[ਸਿਡਨੀ ਐਬਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38365875 38365875] | |- | style='text-align:right'| 4334 | [[:d:Q7509062|Q7509062]] | [[ਸਿਡਨੀ ਫਰਾਂਸਿਸ ਬੇਟਮੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48114187 48114187] | |- | style='text-align:right'| 4335 | [[:d:Q51559|Q51559]] | [[ਸਿਡਨੀ ਲੂੁਮੈਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112355762 112355762] | [[ਤਸਵੀਰ:SidneyLumet07TIFF.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4336 | [[:d:Q123469|Q123469]] | [[ਸਿਨਕਲੇਅਰ ਲੁਈਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39380311 39380311] | [[ਤਸਵੀਰ:Sinclair Lewis by Oscar Whiite, Pach Brothers Studio, c. 1945, gelatin silver print, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 93 388 23 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4337 | [[:d:Q7507288|Q7507288]] | [[ਸਿਬਤ ਹਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/110454969 110454969] | |- | style='text-align:right'| 4338 | [[:d:Q7902167|Q7902167]] | [[ਸਿਬਤ-ਏ-ਜਾਫਰ ਜ਼ੈਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Text ustad sibte jafar shaheed.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4339 | [[:d:Q2280920|Q2280920]] | [[ਸਿਬਨਾਰਾਇਣ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29576206 29576206] | [[ਤਸਵੀਰ:Sibnarayan Ray 2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4340 | [[:d:Q31787529|Q31787529]] | [[ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ|ਸਿਮਰਨ ਧਾਰੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Simran Dhaliwal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4341 | [[:d:Q122789388|Q122789388]] | [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4342 | [[:d:Q263807|Q263807]] | [[ਸਿਮੀਨ ਦਾਨਸ਼ਵਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19835979 19835979] | [[ਤਸਵੀਰ:Simin Daneshvar Cc0be0e4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4343 | [[:d:Q466672|Q466672]] | [[ਸਿਮੀਨ ਬੇਹਬਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45880268 45880268] | [[ਤਸਵੀਰ:سیمین بهبهانی - Simin Behbahani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4344 | [[:d:Q7197|Q7197]] | [[ਸਿਮੋਨ ਦ ਬੋਵੁਆਰ|ਸਿਮੋਨ ਦਾ ਬੋਵੁਆਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2466221 2466221] | [[ਤਸਵੀਰ:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4345 | [[:d:Q6367371|Q6367371]] | [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਆਈ. ਸੀ. ਐਸ|ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47196002 47196002] | [[ਤਸਵੀਰ:Kapoor Singh ICS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4346 | [[:d:Q20609723|Q20609723]] | [[ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sri Ram Arsh, Punjabi language poet 02.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4347 | [[:d:Q133054|Q133054]] | [[ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ|ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14775269 14775269]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/310516796 310516796]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6794153063150219320005 6794153063150219320005] | [[ਤਸਵੀਰ:Sylvia Plath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4348 | [[:d:Q7532436|Q7532436]] | [[ਸਿਵਾਸੰਕਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265841535 265841535] | |- | style='text-align:right'| 4349 | [[:d:Q2353846|Q2353846]] | [[ਸਿਸਟਰ ਨਿਵੇਦਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39446912 39446912] | [[ਤਸਵੀਰ:Sœur Nivedita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4350 | [[:d:Q1541|Q1541]] | [[ਸਿਸਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100196617 100196617]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/126144814493626773404 126144814493626773404]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/370158790731438852347 370158790731438852347]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/78769600 78769600] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust of Cicero (1st-cent. BC) - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4351 | [[:d:Q4939864|Q4939864]] | [[ਸਿਸੇਲਾ ਬੋਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108740769 108740769] | |- | style='text-align:right'| 4352 | [[:d:Q47030922|Q47030922]] | [[ਸਿੰਡੀ ਕਰੈਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/258932409 258932409] | [[ਤਸਵੀਰ:Cindy Crabb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4353 | [[:d:Q13115102|Q13115102]] | [[ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sindhu Joy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4354 | [[:d:Q61111912|Q61111912]] | [[ਸਿੱਕਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4355 | [[:d:Q31785878|Q31785878]] | [[ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਸਿੱਧੂ ਦਮਦਮੀ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4356 | [[:d:Q5006416|Q5006416]] | [[ਸੀ ਈ ਐਮ ਜੋਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41895717 41895717] | [[ਤਸਵੀਰ:C. E. M. Joad in 1944.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4357 | [[:d:Q138765|Q138765]] | [[ਸੀ ਐਨ ਅੰਨਾਦੁਰੈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54158221 54158221] | [[ਤਸਵੀਰ:CN Annadurai.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4358 | [[:d:Q3535964|Q3535964]] | [[ਸੀ ਐਸ ਲਕਸ਼ਮੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/155524047 155524047]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/19603500 19603500] | [[ਤਸਵੀਰ:CS Lakshmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4359 | [[:d:Q9204|Q9204]] | [[ਸੀ ਐਸ ਲੂਇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22144877 22144877] | [[ਤਸਵੀਰ:CS Lewis photo on dust jacket.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4360 | [[:d:Q20609739|Q20609739]] | [[ਸੀ.ਪੀ. ਕੰਬੋਜ|ਸੀ ਪੀ ਕੰਬੋਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:CP Kamboj.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4361 | [[:d:Q5006755|Q5006755]] | [[ਸੀ ਪੀ ਸੁਰੇਂਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41076320 41076320] | |- | style='text-align:right'| 4362 | [[:d:Q13115080|Q13115080]] | [[ਸੀ ਵੀ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:C.V. Balakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4363 | [[:d:Q3595541|Q3595541]] | [[ਸੀ. ਨਾਰਾਇਣ ਰੈਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/115348968 115348968] | [[ਤਸਵੀਰ:CNREDDY.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4364 | [[:d:Q20609735|Q20609735]] | [[ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Panjabi writer C .Markanda.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4365 | [[:d:Q5006798|Q5006798]] | [[ਸੀ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32426741 32426741] | [[ਤਸਵੀਰ:C radhakrishnan 009.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4366 | [[:d:Q109472785|Q109472785]] | [[ਸੀਅਰਾ ਕੈਟੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4367 | [[:d:Q215447|Q215447]] | [[ਸੀਐਮ ਪੰਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101518616 101518616] | [[ਤਸਵੀਰ:CM Punk at San Diego Comic Con 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4368 | [[:d:Q1368427|Q1368427]] | [[ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਗੋਇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/74686550 74686550] | |- | style='text-align:right'| 4369 | [[:d:Q3595809|Q3595809]] | [[ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/179890550 179890550]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/269014170 269014170] | [[ਤਸਵੀਰ:Sitakant Mahapatra, India poet, born 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4370 | [[:d:Q29234181|Q29234181]] | [[ਸੀਤਾਦੇਵੀ ਖਡੰਗਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8152501144310682417 8152501144310682417] | |- | style='text-align:right'| 4371 | [[:d:Q959020|Q959020]] | [[ਸੀਪ੍ਰੀਅਨ ਏਕਵੇਂਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64005146 64005146] | |- | style='text-align:right'| 4372 | [[:d:Q9372|Q9372]] | [[ਸੀਮਾ ਕਿਆਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9817411 9817411] | [[ਤਸਵੀਰ:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4373 | [[:d:Q3634003|Q3634003]] | [[ਸੀਮਾਬ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21115471 21115471] | |- | style='text-align:right'| 4374 | [[:d:Q52247378|Q52247378]] | [[ਸੀਰਤਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4375 | [[:d:Q2417449|Q2417449]] | [[ਸੀਲਵਾ ਕਾਪੂਤੀਕਿਆਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/102212384 102212384] | [[ਤਸਵੀਰ:Silva Kaputikyan.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4376 | [[:d:Q4166600|Q4166600]] | [[ਸੁਆਦ ਅਲ-ਸਾਬਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/96963942 96963942] | |- | style='text-align:right'| 4377 | [[:d:Q22279849|Q22279849]] | [[ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69980298 69980298] | |- | style='text-align:right'| 4378 | [[:d:Q913|Q913]] | [[ਸੁਕਰਾਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/104718395 104718395]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/111650452 111650452]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/153147905262479092118 153147905262479092118]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/207796077 207796077]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/260147905253679092124 260147905253679092124]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/312147905271179092140 312147905271179092140]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3160791822702860002 3160791822702860002]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/330159474047327660519 330159474047327660519]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3342153063168319320003 3342153063168319320003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3674153063110919320005 3674153063110919320005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/410152138657010982092 410152138657010982092]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/775144647714039525785 775144647714039525785]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/781144647701334922457 781144647701334922457]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79151776831518012952 79151776831518012952]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84043798 84043798]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/88039167 88039167] | [[ਤਸਵੀਰ:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4379 | [[:d:Q20609750|Q20609750]] | [[ਸੁਕੀਰਤ ਆਨੰਦ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4380 | [[:d:Q27859345|Q27859345]] | [[ਸੁਕੀਰਥਾਰਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232510803 232510803] | |- | style='text-align:right'| 4381 | [[:d:Q7635917|Q7635917]] | [[ਸੁਕੁਮਾਰ ਸੇਨ (ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ)|ਸੁਕੁਮਾਰ ਸੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114785625 114785625] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukumar Sen linguist 2020 cover of India cr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4382 | [[:d:Q55754115|Q55754115]] | [[ਸੁਕੰਨਿਆ ਦੱਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/265001030 265001030] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukanya Datta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4383 | [[:d:Q85950786|Q85950786]] | [[ਸੁਖਚੈਨ ਮਿਸਤਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4384 | [[:d:Q20609756|Q20609756]] | [[ਸੁਖਜੀਤ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ)|ਸੁਖਜੀਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhjit Kahanikar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4385 | [[:d:Q7635788|Q7635788]] | [[ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4386 | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65348016 65348016] | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4387 | [[:d:Q20609766|Q20609766]] | [[ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4388 | [[:d:Q125148568|Q125148568]] | [[ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੱਧੂ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4389 | [[:d:Q125148549|Q125148549]] | [[ਸੁਖਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4390 | [[:d:Q31785805|Q31785805]] | [[ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ]] | | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhpal Singh Thind.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4391 | [[:d:Q61059296|Q61059296]] | [[ਸੁਖਪਾਲ ਸੰਘੇੜਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4392 | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16110300 16110300]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/259151170880339091378 259151170880339091378] | |- | style='text-align:right'| 4393 | [[:d:Q7635783|Q7635783]] | [[ਸੁਖਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhbir 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4394 | [[:d:Q125148446|Q125148446]] | [[ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4395 | [[:d:Q20609779|Q20609779]] | [[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhvinder Amrit, Punjabi language poetess.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4396 | [[:d:Q20609786|Q20609786]] | [[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhwinder Kamboj at Punjabi language Poets' Meet organised on occasion of Republic Day (India) 2020 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4397 | [[:d:Q54806825|Q54806825]] | [[ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4398 | [[:d:Q20609792|Q20609792]] | [[ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Smt. Sukhwant Kaur Maan, prominant Punjabi Story Writer.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4399 | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4400 | [[:d:Q20609803|Q20609803]] | [[ਸੁਖਿੰਦਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4401 | [[:d:Q7635072|Q7635072]] | [[ਸੁਗਤਕੁਮਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/11255874 11255874] | [[ਤਸਵੀਰ:Sugathakumari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4402 | [[:d:Q131822783|Q131822783]] | [[ਸੁਘਰਾ ਹੁਮਾਯੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4403 | [[:d:Q7632914|Q7632914]] | [[ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75445400 75445400] | [[ਤਸਵੀਰ:Suchitra Bhattacharya photo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4404 | [[:d:Q42669715|Q42669715]] | [[ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਫੂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4405 | [[:d:Q467412|Q467412]] | [[ਸੁਜਾਤਾ ਨਾਹਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36936304 36936304] | [[ਤਸਵੀਰ:Sujata Nahar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4406 | [[:d:Q7635626|Q7635626]] | [[ਸੁਜਾਤਾ ਭੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10668968 10668968] | |- | style='text-align:right'| 4407 | [[:d:Q3595802|Q3595802]] | [[ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17175691 17175691] | [[ਤਸਵੀਰ:Sujata Mohapatra 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4408 | [[:d:Q47518774|Q47518774]] | [[ਸੁਜਾਤਾ ਸ਼ਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sujata Sharma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4409 | [[:d:Q3696297|Q3696297]] | [[ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40491619 40491619] | [[ਤਸਵੀਰ:Singh111.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4410 | [[:d:Q3595315|Q3595315]] | [[ਸੁਦਾਮਾ ਪਾਂਡੇ "ਧੂਮਿਲ"]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44467223 44467223] | |- | style='text-align:right'| 4411 | [[:d:Q7633856|Q7633856]] | [[ਸੁਦੀਪਤਾ ਸੇਨਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44456899 44456899] | |- | style='text-align:right'| 4412 | [[:d:Q15145166|Q15145166]] | [[ਸੁਧਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4413 | [[:d:Q3520225|Q3520225]] | [[ਸੁਧਾ ਮੂਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75967273 75967273] | [[ਤਸਵੀਰ:Sudha Murty at Jaipur Literature Festival 2026 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4414 | [[:d:Q649789|Q649789]] | [[ਸੁਧੀਰ ਕੱਕੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2480218 2480218] | |- | style='text-align:right'| 4415 | [[:d:Q31321320|Q31321320]] | [[ਸੁਧੀਰ ਚੱਕਰਾਵਰਤੀ|ਸੁਧੀਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6346387 6346387] | [[ਤਸਵੀਰ:Sudhir Chakraborty 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4416 | [[:d:Q22005601|Q22005601]] | [[ਸੁਨੀਤਾ ਜੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112045869 112045869] | [[ਤਸਵੀਰ:SunitaJainBW.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4417 | [[:d:Q7640370|Q7640370]] | [[ਸੁਨੀਤਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4418 | [[:d:Q2802318|Q2802318]] | [[ਸੁਨੀਤੀ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/57046414 57046414] | [[ਤਸਵੀਰ:Maharani Suniti Devi of Koch Bihar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4419 | [[:d:Q7640392|Q7640392]] | [[ਸੁਨੀਤੀ ਨਾਮਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116930122 116930122] | |- | style='text-align:right'| 4420 | [[:d:Q1392093|Q1392093]] | [[ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79145782 79145782] | [[ਤਸਵੀਰ:Sunil Gangopadhyay 4191.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4421 | [[:d:Q13115129|Q13115129]] | [[ਸੁਨੀਲ ਜਨਾਹ (ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ)|ਸੁਨੀਲ ਜਨਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77674969 77674969] | |- | style='text-align:right'| 4422 | [[:d:Q13115120|Q13115120]] | [[ਸੁਨੀਲ ਪੀ ਇਲਿਆਦੋਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Dr. Sunil P Ilayidam.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4423 | [[:d:Q2366381|Q2366381]] | [[ਸੁਨੇਤ੍ਰਾ ਗੁਪਤਾ|ਸੁਨੇਤਰਾ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79157077 79157077] | [[ਤਸਵੀਰ:Kulldorff gupta bhattacharya (Sunetra Gupta cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4424 | [[:d:Q7638826|Q7638826]] | [[ਸੁਨੰਦਾ ਸਿਕਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14253850 14253850] | |- | style='text-align:right'| 4425 | [[:d:Q256286|Q256286]] | [[ਸੁਬਰਾਮਨੀਆ ਭਾਰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49233815 49233815] | [[ਤਸਵੀਰ:Subramanya Bharathi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4426 | [[:d:Q7631749|Q7631749]] | [[ਸੁਬੋਧ ਘੋਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/42943440 42943440] | [[ਤਸਵੀਰ:সুবোধ ঘোষ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4427 | [[:d:Q7631762|Q7631762]] | [[ਸੁਬੋਧ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6963150567629206370000 6963150567629206370000] | [[ਤਸਵੀਰ:Subodh Sarkar - Kolkata 2014-02-07 8633.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4428 | [[:d:Q20609816|Q20609816]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4429 | [[:d:Q92830|Q92830]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਕਾਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/5661242 5661242] | [[ਤਸਵੀਰ:Subhash Kak at Single Photon Workshop, Geneva, July 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4430 | [[:d:Q2153|Q2153]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29572002 29572002] | [[ਤਸਵੀਰ:Subhas Chandra Bose NRB.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4431 | [[:d:Q13564587|Q13564587]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48893392 48893392] | [[ਤਸਵੀਰ:SubhashChandranPrd.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4432 | [[:d:Q20609824|Q20609824]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4433 | [[:d:Q31787252|Q31787252]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4434 | [[:d:Q3347955|Q3347955]] | [[ਸੁਭਾਸ਼ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79265036 79265036] | |- | style='text-align:right'| 4435 | [[:d:Q31201089|Q31201089]] | [[ਸੁਭਦਰਾ ਸੇਨ ਗੁਪਤਾ|ਸੁਭੱਦਰ ਸੇਨ ਗੁਪਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40430950 40430950]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/47156251806407992146 47156251806407992146] | |- | style='text-align:right'| 4436 | [[:d:Q3635834|Q3635834]] | [[ਸੁਭੱਦਰਾ ਕੁਮਾਰੀ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/291650998 291650998] | [[ਤਸਵੀਰ:Subhadra Kumari Chauhan 1976 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4437 | [[:d:Q27664293|Q27664293]] | [[ਸੁਮਈਆ ਉਸਮਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4438 | [[:d:Q17150957|Q17150957]] | [[ਸੁਮਨ ਪੋਖਰੇਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31535672 31535672] | [[ਤਸਵੀਰ:Suman Pokhrel 00543.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4439 | [[:d:Q107504126|Q107504126]] | [[ਸੁਮਨਾ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12153361265737391014 12153361265737391014] | |- | style='text-align:right'| 4440 | [[:d:Q12458039|Q12458039]] | [[ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36962085 36962085] | |- | style='text-align:right'| 4441 | [[:d:Q172634|Q172634]] | [[ਸੁਮਿਤਰਾਨੰਦਨ ਪੰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9958494 9958494] | [[ਤਸਵੀਰ:Sumitranandan Pant 2015 stamp of India (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4442 | [[:d:Q20609830|Q20609830]] | [[ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4443 | [[:d:Q7646394|Q7646394]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12415263 12415263] | |- | style='text-align:right'| 4444 | [[:d:Q29000743|Q29000743]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4445 | [[:d:Q31789150|Q31789150]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਖੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4446 | [[:d:Q20609836|Q20609836]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4447 | [[:d:Q29856376|Q29856376]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਗੱਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Surjit Gag at People's Literary Festival 2018 (02).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4448 | [[:d:Q20609844|Q20609844]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Surjeet Judge.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4449 | [[:d:Q7646413|Q7646413]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70373089 70373089] | [[ਤਸਵੀਰ:Surjit Patar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4450 | [[:d:Q20609849|Q20609849]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4451 | [[:d:Q85950475|Q85950475]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਵਿਰਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4452 | [[:d:Q31786119|Q31786119]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4453 | [[:d:Q7646411|Q7646411]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇੇਠੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117114804 117114804] | |- | style='text-align:right'| 4454 | [[:d:Q20609862|Q20609862]] | [[ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਂਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/30892042 30892042] | [[ਤਸਵੀਰ:Surjit Hans (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4455 | [[:d:Q7645475|Q7645475]] | [[ਸੁਰਾਵਰਮ ਪ੍ਰਤਾਪ ਰੈਡੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38331212 38331212] | [[ਤਸਵੀਰ:Suravaram Pratapa Reddi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4456 | [[:d:Q61059157|Q61059157]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਲੇ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4457 | [[:d:Q20609870|Q20609870]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Surindergill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4458 | [[:d:Q125148516|Q125148516]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਜੈਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4459 | [[:d:Q20609878|Q20609878]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4460 | [[:d:Q20609884|Q20609884]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4461 | [[:d:Q7645644|Q7645644]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/182170499 182170499] | [[ਤਸਵੀਰ:Surender M Pathak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4462 | [[:d:Q20609897|Q20609897]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4463 | [[:d:Q65396163|Q65396163]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4464 | [[:d:Q31790323|Q31790323]] | [[ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4465 | [[:d:Q7646491|Q7646491]] | [[ਸੁਰੂਪਾ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/58770135 58770135] | |- | style='text-align:right'| 4466 | [[:d:Q7645691|Q7645691]] | [[ਸਰੇਂਦਰ ਵਰਮਾ|ਸੁਰੇਂਦਦਰ ਵਰਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89991535 89991535] | [[ਤਸਵੀਰ:Surendra Verma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4467 | [[:d:Q3635649|Q3635649]] | [[ਸੁਰੇਂਦਰ ਮੋਹੰਤੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19690800 19690800] | |- | style='text-align:right'| 4468 | [[:d:Q2775930|Q2775930]] | [[ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71548270 71548270] | [[ਤਸਵੀਰ:Suresh Joshi in 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4469 | [[:d:Q2724041|Q2724041]] | [[ਸੁਰੇਸ਼ ਦਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/118447702 118447702] | [[ਤਸਵੀਰ:Suresh Dalal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4470 | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54328693 54328693] | |- | style='text-align:right'| 4471 | [[:d:Q125148421|Q125148421]] | [[ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੇਗਮ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4472 | [[:d:Q28465204|Q28465204]] | [[ਸੁਲਤਾਨਾ ਮੇਹਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108149106349468492756 108149106349468492756] | |- | style='text-align:right'| 4473 | [[:d:Q7636143|Q7636143]] | [[ਸੁਲੇਖਾ ਸਾਨਿਆਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/26723697 26723697] | |- | style='text-align:right'| 4474 | [[:d:Q7635957|Q7635957]] | [[ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਰੀਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4475 | [[:d:Q20609901|Q20609901]] | [[ਸੁਲੱਖਣ ਮੀਤ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4476 | [[:d:Q20609909|Q20609909]] | [[ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4477 | [[:d:Q15734075|Q15734075]] | [[ਸੁਵਰਾ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:The Prime Minister, Shri Narendra Modi paying homage at the mortal remains of Smt. Suvra Mukherjee, First Lady, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 18, 2015 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4478 | [[:d:Q28554691|Q28554691]] | [[ਸੁਸਮਿਤਾ ਬਗਚੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6525348 6525348] | |- | style='text-align:right'| 4479 | [[:d:Q7648887|Q7648887]] | [[ਸੁਸ਼ਮ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19824828 19824828] | |- | style='text-align:right'| 4480 | [[:d:Q14832675|Q14832675]] | [[ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/264778747 264778747] | |- | style='text-align:right'| 4481 | [[:d:Q125148669|Q125148669]] | [[ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੌਰ (ਲੇਖਕ)|ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4482 | [[:d:Q20609915|Q20609915]] | [[ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sushil Dosanjh Punjabi Language poet 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4483 | [[:d:Q4969032|Q4969032]] | [[ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨਾਇਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/113121132 113121132] | [[ਤਸਵੀਰ:Dr Sushila Nayyar, 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4484 | [[:d:Q7649150|Q7649150]] | [[ਸੁਸੋਭਨ ਸਰਕਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/258618168 258618168] | |- | style='text-align:right'| 4485 | [[:d:Q25927078|Q25927078]] | [[ਸੁਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/47970536 47970536] | |- | style='text-align:right'| 4486 | [[:d:Q20609922|Q20609922]] | [[ਸੁਹੇਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਸੁਹੇਲ ਸਿੰਘ .jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4487 | [[:d:Q16863783|Q16863783]] | [[ਸੁੰਦਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sunderdas 1997 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4488 | [[:d:Q31790200|Q31790200]] | [[ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4489 | [[:d:Q42247|Q42247]] | [[ਸੁੱਲੀ ਪਰੁਧੋਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/89565335 89565335] | [[ਤਸਵੀਰ:Sully Prudhomme, René-François-Armand, BNF Gallica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4490 | [[:d:Q7524|Q7524]] | [[ਸੂ ਗਾਰਡਨਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Jay-dixit jay-dixit-photos wikimedia-2024 7709.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4491 | [[:d:Q4865481|Q4865481]] | [[ਸੂਜ਼ਨ ਫੇਨਿਮੋਰ ਕੂਪਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103659229 103659229] | [[ਤਸਵੀਰ:Susan Fenimore Cooper.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4492 | [[:d:Q7648484|Q7648484]] | [[ਸੂਜ਼ਨ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4068183 4068183] | |- | style='text-align:right'| 4493 | [[:d:Q152824|Q152824]] | [[ਸੂਜ਼ਨ ਸਾਨਟੈਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108171730 108171730] | [[ਤਸਵੀਰ:Susan Sontag 1979 ©Lynn Gilbert (headshot).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4494 | [[:d:Q3031309|Q3031309]] | [[ਸੂਫੀਆ ਕਾਮਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23495296 23495296] | [[ਤਸਵੀਰ:Kamaluddin Ahmed Sufia Kamal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4495 | [[:d:Q21002267|Q21002267]] | [[ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4496 | [[:d:Q125148397|Q125148397]] | [[ਸੂਬਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਖਰਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4497 | [[:d:Q20609928|Q20609928]] | [[ਸੂਰਜ ਪਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4498 | [[:d:Q3522878|Q3522878]] | [[ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਤਰਿਪਾਠੀ 'ਨਿਰਾਲਾ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39515586 39515586]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/9102153063255519320002 9102153063255519320002] | [[ਤਸਵੀਰ:Suryakant Tripathi 1976 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4499 | [[:d:Q2915288|Q2915288]] | [[ਸੂਸਨ ਮੂਲਰ ਓਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/201478679 201478679] | |- | style='text-align:right'| 4500 | [[:d:Q82934|Q82934]] | [[ਸੇਂਟ ਸਾਈਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19683998 19683998] | [[ਤਸਵੀਰ:Claude Henri de Rouvroy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4501 | [[:d:Q132684|Q132684]] | [[ਸੇਂਟ-ਜੌਹਨ ਪਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88804613 88804613] | [[ਤਸਵੀਰ:Saint-John Perse 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4502 | [[:d:Q7456483|Q7456483]] | [[ਸੇਠ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4503 | [[:d:Q7456663|Q7456663]] | [[ਸੇਤੂ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36007483 36007483] | [[ਤਸਵੀਰ:Malayalam writer Sethu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4504 | [[:d:Q2054|Q2054]] | [[ਛੋਟਾ ਸੇਨੇਕਾ|ਸੇਨੇਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108566706 108566706]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3786150033036611180005 3786150033036611180005]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/61159234009903370471 61159234009903370471] | [[ਤਸਵੀਰ:Duble herma of Socrates and Seneca Antikensammlung Berlin 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4505 | [[:d:Q93356|Q93356]] | [[ਸੇਮਸ ਹੇਨੀ|ਸੇਮਸ ਜਸਟਿਨ ਹੇਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109557338 109557338] | [[ਤਸਵੀਰ:Seamus Heaney (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4506 | [[:d:Q11459|Q11459]] | [[ਸੇਰੇਨਾ ਵਿਲੀਅਮਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12581465 12581465] | [[ਤਸਵੀਰ:Serena Williams at 2013 US Open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4507 | [[:d:Q19757640|Q19757640]] | [[ਸੇਲਮਾ ਦੱਬਾਘ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/232738026 232738026] | [[ਤਸਵੀਰ:Selma Dabbagh at the 2025 Jaipur Literature Festival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4508 | [[:d:Q44519|Q44519]] | [[ਸੇਲਮਾ ਲਾਗੇਰਲੋਫ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1505149368828785980006 1505149368828785980006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7392519 7392519] | [[ਤਸਵੀਰ:Selma Lagerlöf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4509 | [[:d:Q5577|Q5577]] | [[ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਦਾਲੀ|ਸੇਲਵਾਡੋਰ ਦਾਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/64004109 64004109] | [[ਤਸਵੀਰ:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4510 | [[:d:Q42725236|Q42725236]] | [[ਸੇਲਿਨ ਕਿਆਜ਼ਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4511 | [[:d:Q20609933|Q20609933]] | [[ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sewa Singh Bhasho 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4512 | [[:d:Q222744|Q222744]] | [[ਸੇਸਾਰ ਵਾਈਏਖੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46768177 46768177] | [[ਤਸਵੀਰ:Cesar Vallejo (1930) - Restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4513 | [[:d:Q7416530|Q7416530]] | [[ਸੈਂਡਰਾ ਅਲਕੋਸਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/3909667 3909667] | |- | style='text-align:right'| 4514 | [[:d:Q220308|Q220308]] | [[ਸੈਥ ਰੋਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/338810 338810] | [[ਤਸਵੀਰ:Seth Rogen - Good Fortune LA Premiere.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4515 | [[:d:Q75698|Q75698]] | [[ਸੈਮੁਏਲ ਮੋਰਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2530161 2530161] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Morse portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4516 | [[:d:Q82409|Q82409]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ|ਸੈਮੁਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24599809 24599809] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Taylor Coleridge at age 42.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4517 | [[:d:Q72579|Q72579]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਗੋਲਡਵਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46813321 46813321] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Goldwyn (SAYRE 2218).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4518 | [[:d:Q183266|Q183266]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਜਾਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7406725 7406725] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Johnson by Joshua Reynolds.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4519 | [[:d:Q15985266|Q15985266]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:SamuelJohn.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4520 | [[:d:Q37327|Q37327]] | [[ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7386737 7386737] | [[ਤਸਵੀਰ:Samuel Beckett, Pic, 1 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4521 | [[:d:Q304636|Q304636]] | [[ਸੈਲੀ ਨਿਕੋਲਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/46226985 46226985] | [[ਤਸਵੀਰ:SallyNicholls.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4522 | [[:d:Q1035285|Q1035285]] | [[ਹੇਨਜੋ|ਸੋਜ਼ੋ ਹੇਨਜੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114290824 114290824] | [[ਤਸਵੀਰ:Hyakuninisshu 012.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4523 | [[:d:Q7560753|Q7560753]] | [[ਸੋਨਲ ਅੰਬਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4524 | [[:d:Q110257471|Q110257471]] | [[ਸੋਨਲ ਸ਼ੁਕਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56248131 56248131] | |- | style='text-align:right'| 4525 | [[:d:Q7255900|Q7255900]] | [[ਸੋਨਾ ਮੋਹਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33940717 33940717] | [[ਤਸਵੀਰ:Sona Mohapatra snapped at a store launch in Khar (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4526 | [[:d:Q15999811|Q15999811]] | [[ਸੋਨਾਲੀ ਡੇਰਾਨੀਆਗਾਲਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/312567826 312567826] | |- | style='text-align:right'| 4527 | [[:d:Q101468590|Q101468590]] | [[ਸੋਨਾਲੀ ਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311776893 311776893] | |- | style='text-align:right'| 4528 | [[:d:Q983273|Q983273]] | [[ਸੋਨੀ ਲਵਾਉ ਤਾਂਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100267988 100267988] | |- | style='text-align:right'| 4529 | [[:d:Q7561738|Q7561738]] | [[ਸੋਨੀਆ ਨਾਸਰੀ ਕੋਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/299921179 299921179] | |- | style='text-align:right'| 4530 | [[:d:Q3307926|Q3307926]] | [[ਸੋਨੀਆ ਸਨਚੇਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9863912 9863912] | [[ਤਸਵੀਰ:Sonia Sanchez braids (46604500534).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4531 | [[:d:Q3509860|Q3509860]] | [[ਸੋਫ਼ੀ ਪੋਦਲਿਪਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23253388 23253388] | [[ਤਸਵੀਰ:Jan Vilímek - Sofie Podlipská HL.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4532 | [[:d:Q7562843|Q7562843]] | [[ਸੋਫੀਆ ਅਲ ਮਾਰੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/282417520 282417520] | |- | style='text-align:right'| 4533 | [[:d:Q184535|Q184535]] | [[ਸੋਫੀਆ ਕੋਵਾਲਸਕਾਇਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34495126 34495126] | [[ਤਸਵੀਰ:Sofja Wassiljewna Kowalewskaja 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4534 | [[:d:Q19899436|Q19899436]] | [[ਸੋਫੀਆ ਵਾਦੀਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93641903 93641903] | [[ਤਸਵੀਰ:Sophia Wadia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4535 | [[:d:Q7235|Q7235]] | [[ਸੋਫੋਕਲੀਜ਼|ਸੋਫੋਕਲਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101760867 101760867]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/102325149 102325149]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/185159474316127662561 185159474316127662561]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/261955383 261955383]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/297820975 297820975]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/303168048973538410007 303168048973538410007]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/341145857924823020329 341145857924823020329]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/346144647695737368853 346144647695737368853]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5131159477829827990003 5131159477829827990003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/59163208688807232977 59163208688807232977]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/593145858094523022222 593145858094523022222]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/640144647699971262821 640144647699971262821]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8275170868732222930001 8275170868732222930001] | [[ਤਸਵੀਰ:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4536 | [[:d:Q7549989|Q7549989]] | [[ਸੋਭੋ ਗਿਆਨਚੰਦਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4537 | [[:d:Q16200795|Q16200795]] | [[ਸੋਮਨ ਚੈਨਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/302185813 302185813] | [[ਤਸਵੀਰ:Soman Chainani 2018.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4538 | [[:d:Q16011024|Q16011024]] | [[ਸੋਮਨਾਥ ਲਾਹਿਰੀ|ਸੋਮਨਾਥ ਲਹਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Somnath Lahiri 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4539 | [[:d:Q20609946|Q20609946]] | [[ਸੋਮਪਾਲ ਹੀਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4540 | [[:d:Q133337|Q133337]] | [[ਸੋਲੋਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/10160667497703560006 10160667497703560006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/12286461 12286461]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/14908273 14908273]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/165545503 165545503]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/221682200 221682200]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2307159248659004870004 2307159248659004870004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/380159474194227662033 380159474194227662033]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4493168048993538410001 4493168048993538410001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/79138898 79138898]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/81144814374407675870 81144814374407675870]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/829144647671468179720 829144647671468179720]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/84037247 84037247]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8845160667712103560005 8845160667712103560005] | [[ਤਸਵੀਰ:Ignoto, c.d. solone, replica del 90 dc ca da orig. greco del 110 ac. ca, 6143.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4541 | [[:d:Q7554660|Q7554660]] | [[ਸੋਹਣ ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/75446685 75446685] | [[ਤਸਵੀਰ:Sohan Qadari.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4542 | [[:d:Q19060839|Q19060839]] | [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/45890024 45890024] | [[ਤਸਵੀਰ:SS Misha. BBC Asian Prog. Birmingham. 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4543 | [[:d:Q20609954|Q20609954]] | [[ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29552478 29552478] | |- | style='text-align:right'| 4544 | [[:d:Q31790227|Q31790227]] | [[ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4545 | [[:d:Q55653698|Q55653698]] | [[ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਹੰਸ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4546 | [[:d:Q20609959|Q20609959]] | [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4547 | [[:d:Q7571942|Q7571942]] | [[ਸੌਮਿਆ ਰਾਜੇਂਦਰਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/121104669 121104669] | |- | style='text-align:right'| 4548 | [[:d:Q1968297|Q1968297]] | [[ਸੌਮਿਤਰ ਚੈਟਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44499815 44499815] | [[ਤਸਵੀਰ:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4549 | [[:d:Q7427513|Q7427513]] | [[ਸੌਰਭ ਕੁਮਾਰ ਚਲੀਹਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55920719 55920719] | |- | style='text-align:right'| 4550 | [[:d:Q83059|Q83059]] | [[ਸੌਲ ਬੇੱਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27060791 27060791] | [[ਤਸਵੀਰ:Saul Bellow (Herzog portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4551 | [[:d:Q31315734|Q31315734]] | [[ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4552 | [[:d:Q117355906|Q117355906]] | [[ਸ੍ਵੰਨ ਲੋੱਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/277286533 277286533] | |- | style='text-align:right'| 4553 | [[:d:Q7418142|Q7418142]] | [[ਸੰਗਤਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68059853 68059853] | |- | style='text-align:right'| 4554 | [[:d:Q160726|Q160726]] | [[ਐਂਗ ਲੀ|ਸੰਗਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/69129224 69129224] | [[ਤਸਵੀਰ:Ang Lee - 66ème Festival de Venise (Mostra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4555 | [[:d:Q24705411|Q24705411]] | [[ਸੰਗੀਤਾ ਅਈਅਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6169314388924530608 6169314388924530608] | [[ਤਸਵੀਰ:LowerRez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4556 | [[:d:Q7640403|Q7640403]] | [[ਸੰਜੀਵ ਸਹੋਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/169626341 169626341] | |- | style='text-align:right'| 4557 | [[:d:Q7418466|Q7418466]] | [[ਸੰਜੇ ਰਾਜੌਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:SanjayRajoura.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4558 | [[:d:Q8018|Q8018]] | [[ਸੰਤ ਅਗਸਤੀਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4975167807364318130000 4975167807364318130000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/5507167807391018130006 5507167807391018130006]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/66806872 66806872]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/6909159478265027990005 6909159478265027990005] | [[ਤਸਵੀਰ:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4559 | [[:d:Q9200|Q9200]] | [[ਸੰਤ ਪੌਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100178816 100178816]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/100178828 100178828]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/101799727 101799727]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1547167504509793090008 1547167504509793090008]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/268879132 268879132]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/305069717 305069717]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/4224168049039038410000 4224168049039038410000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/56160483787104992131 56160483787104992131]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/666144647702949521545 666144647702949521545]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/68937692 68937692]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/72147118118426340361 72147118118426340361]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/775154381057130292520 775154381057130292520]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8145857075922922066 8145857075922922066]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8323159477652327990003 8323159477652327990003]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/99616928 99616928] | [[ਤਸਵੀਰ:Giovanni Francesco Barbieri - Saint Paul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4560 | [[:d:Q15730188|Q15730188]] | [[ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14095187 14095187] | |- | style='text-align:right'| 4561 | [[:d:Q20609984|Q20609984]] | [[ਗਦਰੀ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ|ਸੰਤ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4562 | [[:d:Q7419119|Q7419119]] | [[ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32008543 32008543] | [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Singh Sant Singh Sekhon - Jalandhar, India - December, 1969 - Photo by Ravinder Ravi (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4563 | [[:d:Q20609990|Q20609990]] | [[ਸੰਤ ਸੰਧੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4564 | [[:d:Q54544213|Q54544213]] | [[ਸੰਤਾ ਦਾਸ ਕਾਠੀਆਬਾਬਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8193025 8193025] | [[ਤਸਵੀਰ:Santadas Kathiababa Maharaj India Vrindavan at Kathiababa Temple 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4565 | [[:d:Q2790907|Q2790907]] | [[ਸੰਤਾ ਰਾਮ ਰਾਉ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/85933195 85933195] | |- | style='text-align:right'| 4566 | [[:d:Q20609997|Q20609997]] | [[ਸੰਤੋਖ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4567 | [[:d:Q117354614|Q117354614]] | [[ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ|ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Painting of Kavi Santokh Singh seated whilst holding mala prayer-beads.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4568 | [[:d:Q3725034|Q3725034]] | [[ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25937086 25937086] | [[ਤਸਵੀਰ:Santokh Singh Dhir in Ludhiana in 1944.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4569 | [[:d:Q7420159|Q7420159]] | [[ਸੰਥਿਨੀ ਗੋਵਿੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4570 | [[:d:Q20610004|Q20610004]] | [[ਸੰਦੀਪ ਚੌਹਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4571 | [[:d:Q12054649|Q12054649]] | [[ਸੰਦੀਪਨ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/33594839 33594839] | |- | style='text-align:right'| 4572 | [[:d:Q25999427|Q25999427]] | [[ਸੰਧਿਆ ਮੇਂਡੋਨਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/16156760542940851855 16156760542940851855] | [[ਤਸਵੀਰ:Sandhya Mendonca 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4573 | [[:d:Q54264427|Q54264427]] | [[ਸੰਧਿਆ ਮੈਨਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4590147907531079210005 4590147907531079210005] | [[ਤਸਵੀਰ:Sandhya Menon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4574 | [[:d:Q15990510|Q15990510]] | [[ਸੰਪਤ ਪਾਲ ਦੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/172342225 172342225] | |- | style='text-align:right'| 4575 | [[:d:Q2737041|Q2737041]] | [[ਸੰਭਾਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/281543772 281543772] | [[ਤਸਵੀਰ:Sambhaji painting late 17th century.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4576 | [[:d:Q7402689|Q7402689]] | [[ਸੱਜਾਦ ਜ਼ਹੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117788757 117788757] | [[ਤਸਵੀਰ:Sajjad Zaheer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4577 | [[:d:Q8873|Q8873]] | [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ|ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/22147583 22147583] | [[ਤਸਵੀਰ:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4578 | [[:d:Q1316|Q1316]] | [[ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ|ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105135603 105135603]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1914153363082937520007 1914153363082937520007] | [[ਤਸਵੀਰ:Saddam Hussein at trial, July 2004.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4579 | [[:d:Q17892|Q17892]] | [[ਸਾਫ਼ੋ|ਸੱਪੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100172612 100172612]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/101765701 101765701]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/259641020 259641020]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/266066864 266066864]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/266249734 266249734]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2855156811371545390004 2855156811371545390004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/288699863 288699863]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/309816328 309816328]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/3164959943924022849 3164959943924022849]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/389159474048627660296 389159474048627660296]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/471144647722259873943 471144647722259873943]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/58145856997522921107 58145856997522921107]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/7411159248206604870001 7411159248206604870001]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/76159999802030112212 76159999802030112212]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/775154380921930290380 775154380921930290380]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/78770488 78770488]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/8079147270527935700000 8079147270527935700000]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/83986675 83986675]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/93160307239957740360 93160307239957740360] | [[ਤਸਵੀਰ:Bust Sappho Musei Capitolini MC1164.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4580 | [[:d:Q16011344|Q16011344]] | [[ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦੁੱਲਾ ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Sayyid AhmedullahQadri.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4581 | [[:d:Q4667575|Q4667575]] | [[ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਆਬਿਦ|ਸੱਯਦ ਆਬਿਦ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8734517 8734517] | |- | style='text-align:right'| 4582 | [[:d:Q20739097|Q20739097]] | [[ਸੱਯਦ ਸੱਜਾਦ ਹੈਦਰ ਯਲਦਰਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Syed Sajjad Haider.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4583 | [[:d:Q31789148|Q31789148]] | [[ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸ਼ਤਾਕ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4584 | [[:d:Q2723584|Q2723584]] | [[ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦ੍ਵਿਵੇਦੀ|ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32164636 32164636] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazari Prasad Dwivedi 1997 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4585 | [[:d:Q24228740|Q24228740]] | [[ਹਜ਼ੀਨ ਕਾਦਰੀ|ਹਜ਼ੀਂ ਕਾਦਿਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4586 | [[:d:Q4153655|Q4153655]] | [[ਹਦੀਆ ਡੇਵਲੇਤਸ਼ਿਨਾ|ਹਦੀਆ ਡੇਵਲੇਟ੍ਸ਼ਿਨਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/23568335 23568335] | [[ਤਸਵੀਰ:Памятник Хадие Давлетшиной на территории Бирского филиала Башкирского государственного университета.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4587 | [[:d:Q12250095|Q12250095]] | [[ਹਨਾ ਅਲ-ਰਮਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Hanaa Al-Ramli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4588 | [[:d:Q12208954|Q12208954]] | [[ਹਨਾਨ ਅਲ-ਆਗ਼ਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4589 | [[:d:Q764803|Q764803]] | [[ਹਨੀ ਇਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/169968634 169968634] | [[ਤਸਵੀਰ:Honey Irani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4590 | [[:d:Q1593557|Q1593557]] | [[ਹਫ਼ੀਜ਼ ਜਲੰਧਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72831727 72831727] | |- | style='text-align:right'| 4591 | [[:d:Q55080951|Q55080951]] | [[ਹਫੀਜ਼ ਤਾਹਿਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4592 | [[:d:Q3535567|Q3535567]] | [[ਹਬੀਬ ਤਨਵੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76728946 76728946] | [[ਤਸਵੀਰ:Indian Writer Habib Tanvir.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4593 | [[:d:Q45124|Q45124]] | [[ਹਮਜ਼ਾ ਹਕੀਮਜ਼ਾਦਾ ਨਿਆਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/77674205 77674205] | [[ਤਸਵੀਰ:Hamza Niyazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4594 | [[:d:Q20880363|Q20880363]] | [[ਹਮੀਦਾ ਸਾਲਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31131601 31131601] | |- | style='text-align:right'| 4595 | [[:d:Q16104460|Q16104460]] | [[ਹਮੀਦਾ ਹੁਸੈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/48320421 48320421] | |- | style='text-align:right'| 4596 | [[:d:Q19665940|Q19665940]] | [[ਹਮੀਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93510557 93510557] | |- | style='text-align:right'| 4597 | [[:d:Q5951290|Q5951290]] | [[ਹਮੀਰਾ ਕਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/120478786 120478786] | [[ਤਸਵੀਰ:Homeyra qaderi (Homeira Qaderi).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4598 | [[:d:Q65396174|Q65396174]] | [[ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਚਾਹਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/20151050119333412528 20151050119333412528] | |- | style='text-align:right'| 4599 | [[:d:Q125148538|Q125148538]] | [[ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਹਿਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4600 | [[:d:Q125148550|Q125148550]] | [[ਹਰਕੰਵਲਜੀਤ ਸਾਹਿਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4601 | [[:d:Q61059226|Q61059226]] | [[ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਾਗੜੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4602 | [[:d:Q107184391|Q107184391]] | [[ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4603 | [[:d:Q5658074|Q5658074]] | [[ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/119451564 119451564] | |- | style='text-align:right'| 4604 | [[:d:Q31789316|Q31789316]] | [[ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4605 | [[:d:Q20610037|Q20610037]] | [[ਹਰਜਿੰਦਰ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4606 | [[:d:Q5658062|Q5658062]] | [[ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31129726 31129726] | |- | style='text-align:right'| 4607 | [[:d:Q20610043|Q20610043]] | [[ਹਰਜੀਤ ਦੌਧਰੀਆ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4608 | [[:d:Q85950427|Q85950427]] | [[ਹਰਦਿਆਲ ਥੂਹੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4609 | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4610 | [[:d:Q31790807|Q31790807]] | [[ਹਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4611 | [[:d:Q5655942|Q5655942]] | [[ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4612 | [[:d:Q20610061|Q20610061]] | [[ਹਰਨਾਮ ਦਾਸ ਸਹਿਰਾਈ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4613 | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4614 | [[:d:Q20610086|Q20610086]] | [[ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4615 | [[:d:Q120709576|Q120709576]] | [[ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕੋਮਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4616 | [[:d:Q5663103|Q5663103]] | [[ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6876420 6876420] | |- | style='text-align:right'| 4617 | [[:d:Q31789184|Q31789184]] | [[ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ|ਹਰਪਾਲ ਪੰਨੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4618 | [[:d:Q1519064|Q1519064]] | [[ਹਰਪਾਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267686714 267686714] | [[ਤਸਵੀਰ:Harpal Brar da un discurso en 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4619 | [[:d:Q31788010|Q31788010]] | [[ਹਰਪਿੰਦਰ ਰਾਣਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4620 | [[:d:Q20610093|Q20610093]] | [[ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4621 | [[:d:Q20610099|Q20610099]] | [[ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸੇਖਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4622 | [[:d:Q106936043|Q106936043]] | [[ਹਰਬਖਸ਼ ਮਕਸੂਦਪੁਰੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4623 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27074806 27074806] | [[ਤਸਵੀਰ:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4624 | [[:d:Q35236|Q35236]] | [[ਹਰਬਰਟ ਹੂਵਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14778660 14778660] | [[ਤਸਵੀਰ:President Hoover portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4625 | [[:d:Q125148429|Q125148429]] | [[ਹਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4626 | [[:d:Q15296949|Q15296949]] | [[ਹਰਬੰਸ ਭੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4627 | [[:d:Q61059066|Q61059066]] | [[ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4628 | [[:d:Q20610105|Q20610105]] | [[ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harbhajn Bajva.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4629 | [[:d:Q20610111|Q20610111]] | [[ਹਰਭਜਨ ਮਾਂਗਟ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4630 | [[:d:Q25624121|Q25624121]] | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਰਤਨ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4631 | [[:d:Q31786966|Q31786966]] | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਵਕਤਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4632 | [[:d:Q20610117|Q20610117]] | [[ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/268146997329018892015 268146997329018892015]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/75264132 75264132] | |- | style='text-align:right'| 4633 | [[:d:Q20610125|Q20610125]] | [[ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/8976057 8976057] | |- | style='text-align:right'| 4634 | [[:d:Q31789488|Q31789488]] | [[ਹਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਹਰਮਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4635 | [[:d:Q4985|Q4985]] | [[ਹਰਮਨ ਮੈਲਵਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/27068555 27068555] | [[ਤਸਵੀਰ:Herman Melville by Joseph O Eaton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4636 | [[:d:Q65397067|Q65397067]] | [[ਹਰਮਨ ਸੂਫ਼ੀ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4637 | [[:d:Q25973|Q25973]] | [[ਹਰਮਨ ਹੈੱਸ|ਹਰਮਨ ਹੈਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/41841418 41841418] | [[ਤਸਵੀਰ:Hermann Hesse 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4638 | [[:d:Q20610129|Q20610129]] | [[ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਚਹਿਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4639 | [[:d:Q20610136|Q20610136]] | [[ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4640 | [[:d:Q20610145|Q20610145]] | [[ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4641 | [[:d:Q31789918|Q31789918]] | [[ਹਰਮੀਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harmeet Vidiarthy 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4642 | [[:d:Q42665728|Q42665728]] | [[ਹਰਲੀਨਾ ਸੋਢੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harlina Sodhi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4643 | [[:d:Q20610151|Q20610151]] | [[ਹਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4644 | [[:d:Q20610158|Q20610158]] | [[ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harwinder Bhandal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4645 | [[:d:Q50112021|Q50112021]] | [[ਮਾਂ ਬੋਲੀ (ਗੀਤ)|ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4646 | [[:d:Q31790774|Q31790774]] | [[ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ]] | | [https://viaf.org/en/viaf/231370722 231370722] | |- | style='text-align:right'| 4647 | [[:d:Q20610165|Q20610165]] | [[ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4648 | [[:d:Q33744459|Q33744459]] | [[ਹਰਸਾ ਸਿੰਘ ਚਾਤਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4649 | [[:d:Q4207831|Q4207831]] | [[ਹਰਿਭਦਰਾ (ਜੈਨ ਫਿਲਾਸਫਰ)|ਹਰਿਭਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/285088520 285088520] | |- | style='text-align:right'| 4650 | [[:d:Q18145333|Q18145333]] | [[ਹਰਿਵੱਲਭ ਚੁਨੀਲਾਲ ਭਾਯਾਣੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37078794 37078794] | |- | style='text-align:right'| 4651 | [[:d:Q347118|Q347118]] | [[ਹਰਿਸਤੋ ਬੋਤੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88042671 88042671] | [[ਤਸਵੀਰ:BASA-1271K-1-161-2-Hristo Botev, 1875.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4652 | [[:d:Q5657585|Q5657585]] | [[ਹਰਿੰਦਰ ਦੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/219475321 219475321] | [[ਤਸਵੀਰ:Harindra Dave.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4653 | [[:d:Q125148671|Q125148671]] | [[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਜਾਜ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4654 | [[:d:Q25931173|Q25931173]] | [[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਬੂਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9384852 9384852] | |- | style='text-align:right'| 4655 | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4656 | [[:d:Q125148522|Q125148522]] | [[ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4657 | [[:d:Q19665738|Q19665738]] | [[ਹਰੀ ਨੇਫ]] | [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] | [https://viaf.org/en/viaf/9679154923726663780008 9679154923726663780008] | [[ਤਸਵੀਰ:MJK30527 Hari Nef (Berlinale 2017).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4658 | [[:d:Q93939001|Q93939001]] | [[ਹਰੀ ਵਾਸੂਦੇਵਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18335979 18335979] | |- | style='text-align:right'| 4659 | [[:d:Q125148551|Q125148551]] | [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਤਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4660 | [[:d:Q5657220|Q5657220]] | [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ (ਕਵੀ)|ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Hari Singh Dilbar, Punjabi language comedy poet.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4661 | [[:d:Q125148553|Q125148553]] | [[ਹਰੀਪਾਲ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4662 | [[:d:Q19745309|Q19745309]] | [[ਹਰੀਪ੍ਰਭਾ ਟੇਕੇਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9736160310473258300000 9736160310473258300000] | [[ਤਸਵੀਰ:Uemon and Hariprabha Takeda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4663 | [[:d:Q9575|Q9575]] | [[ਹਰੀਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24748240 24748240] | [[ਤਸਵੀਰ:Harivansh Rai Bachchan 2003 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4664 | [[:d:Q5657885|Q5657885]] | [[ਹਰੀਸ਼ ਖਰੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Harish Khre Chief editor English Tribune.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4665 | [[:d:Q3635837|Q3635837]] | [[ਹਰੀਸ਼ੰਕਰ ਪਰਸਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37861232 37861232] | |- | style='text-align:right'| 4666 | [[:d:Q5657816|Q5657816]] | [[ਹਰੀਸੇਨਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4667 | [[:d:Q134798|Q134798]] | [[ਹਾਰੂਕੀ ਮੁਰਾਕਾਮੀ|ਹਰੂਕੀ ਮੁਰਾਕਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108238901 108238901] | [[ਤਸਵੀਰ:Conversatorio Haruki Murakami (12 de 12) (45747009452) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4668 | [[:d:Q80321|Q80321]] | [[ਹਲਡੋਰ ਲੈਕਸਨਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17225412 17225412] | [[ਤਸਵੀਰ:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4669 | [[:d:Q2787402|Q2787402]] | [[ਹਲਧਰ ਨਾਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56097545 56097545] | [[ਤਸਵੀਰ:Haladhar Nag (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4670 | [[:d:Q85446982|Q85446982]] | [[ਹਲੀਥਾ ਸ਼ਮੀਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4671 | [[:d:Q5642344|Q5642344]] | [[ਹਲੀਮਾ ਖੁਦੋਏਬੇਰਦੀਏਵਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4672 | [[:d:Q5678118|Q5678118]] | [[ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/21060982 21060982]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/62914322 62914322] | |- | style='text-align:right'| 4673 | [[:d:Q23303261|Q23303261]] | [[ਹਸਨ ਨਮੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/315983428 315983428] | [[ਤਸਵੀਰ:Hasan Namir.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4674 | [[:d:Q348144|Q348144]] | [[ਹਸਨ ਰੂਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/53599715 53599715] | [[ਤਸਵੀਰ:Hassan Rouhani 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4675 | [[:d:Q40232921|Q40232921]] | [[ਹਸਨਾ ਬੇਗਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/80148995963059751838 80148995963059751838] | [[ਤਸਵੀਰ:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4676 | [[:d:Q5679443|Q5679443]] | [[ਹਸਰਤ ਜੈਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/311574112 311574112] | |- | style='text-align:right'| 4677 | [[:d:Q3764778|Q3764778]] | [[ਹਸਰਤ ਮੋਹਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32886190 32886190] | [[ਤਸਵੀਰ:Hasrat Mohani 2014 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4678 | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4925902 4925902] | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4679 | [[:d:Q42747|Q42747]] | [[ਹਾਈਨਰਿਸ਼ ਬਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88858559 88858559] | [[ਤਸਵੀਰ:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4680 | [[:d:Q44403|Q44403]] | [[ਹਾਈਨਰਿਸ਼ ਹਾਈਨੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34457918 34457918] | [[ਤਸਵੀਰ:Heinrich Heine.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4681 | [[:d:Q11903|Q11903]] | [[ਹਾਈਪੇਸ਼ਿਆ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267848499 267848499]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316731617 316731617]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/421159474313327662467 421159474313327662467]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/503149196560674792574 503149196560674792574]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/87160307492657742254 87160307492657742254] | [[ਤਸਵੀਰ:Hipatia67.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4682 | [[:d:Q5640267|Q5640267]] | [[ਹਾਜਰਾ ਮਸਰੂਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7096148122908395200007 7096148122908395200007] | [[ਤਸਵੀਰ:Hajra Masroor.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4683 | [[:d:Q31788226|Q31788226]] | [[ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਭੂਰੇ ਵਾਲਾ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4684 | [[:d:Q5646626|Q5646626]] | [[ਹਨ ਕੰਗ|ਹਾਨ ਕਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/7231097 7231097] | [[ਤਸਵੀਰ:Han Kang, 2024 Nobel Prize Laureate in Literature (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4685 | [[:d:Q290143|Q290143]] | [[ਹਾਨਾਨ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ|ਹਾਨਾਨ ਅਲ-ਸ਼ੇਖ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24636311 24636311] | [[ਤਸਵੀਰ:Hanan al-Shaykh 11.18.08 (7004474343) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4686 | [[:d:Q31787736|Q31787736]] | [[ਹਾਫ਼ਜ਼ ਮੀਆਂ ਅਲਾਹ ਬਖ਼ਸ਼]] | | | |- | style='text-align:right'| 4687 | [[:d:Q12858417|Q12858417]] | [[ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/51975454 51975454] | |- | style='text-align:right'| 4688 | [[:d:Q20049392|Q20049392]] | [[ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਮਹਿਮੂਦ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਿਰਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/31585607 31585607] | [[ਤਸਵੀਰ:Prof. Hafiz Mahmood Shirani.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4689 | [[:d:Q6240|Q6240]] | [[ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ|ਹਾਫਿਜ਼ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56731778 56731778]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/92145857106822922504 92145857106822922504] | [[ਤਸਵੀਰ:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4690 | [[:d:Q5644664|Q5644664]] | [[ਹਾਮਿਦ ਜ਼ਾਹੇਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4691 | [[:d:Q5644583|Q5644583]] | [[ਹਾਮਿਦ ਦਲਵਾਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24139479 24139479] | |- | style='text-align:right'| 4692 | [[:d:Q1573382|Q1573382]] | [[ਹਾਮਿਦ ਸਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79207424 79207424] | |- | style='text-align:right'| 4693 | [[:d:Q445839|Q445839]] | [[ਹਾਯਾਸ਼ੀ ਫੂਮੀਕੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49372649 49372649] | [[ਤਸਵੀਰ:Fumiko-Hayashi-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4694 | [[:d:Q182658|Q182658]] | [[ਹਾਰਪਰ ਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12431460 12431460] | [[ਤਸਵੀਰ:Harper Lee Medal (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4695 | [[:d:Q84947170|Q84947170]] | [[ਹਾਲੀ ਈ. ਕੁਈਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:HallieEQueen1918.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4696 | [[:d:Q445719|Q445719]] | [[ਹਾਲੀਨਾ ਪੋਸਵਿਆਤੋਵਸਕਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32026044 32026044] | [[ਤਸਵੀਰ:5889e56231d81 o large.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4697 | [[:d:Q119546|Q119546]] | [[ਹਾਵਰਡ ਜਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/106986472 106986472] | [[ਤਸਵੀਰ:Howard Zinn, 2009 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4698 | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/314845355 314845355] | |- | style='text-align:right'| 4699 | [[:d:Q186111|Q186111]] | [[ਹਾਸ਼ਮੀ ਰਫਸੰਜਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70131516 70131516] | [[ਤਸਵੀਰ:Akbar Hashemi Rafsanjani by Fars 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4700 | [[:d:Q16014389|Q16014389]] | [[ਹਯਾਤਉੱਲਾ ਅੰਸਾਰੀ|ਹਿਆਤੁੱਲਾਹ ਅੰਸਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/117868348 117868348] | |- | style='text-align:right'| 4701 | [[:d:Q154959|Q154959]] | [[ਹਿਊਗੋ ਗਰੋਸ਼ੀਅਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32005141 32005141] | [[ਤਸਵੀਰ:Portret van Hugo de Groot (1583-1645) Rijksmuseum SK-A-581.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4702 | [[:d:Q42063|Q42063]] | [[ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/281925267 281925267]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/42634407 42634407] | [[ਤਸਵੀਰ:Xuanzang w.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4703 | [[:d:Q7499795|Q7499795]] | [[ਹਿਜਾਬ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/1644085 1644085] | [[ਤਸਵੀਰ:Imtiaz Ali 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4704 | [[:d:Q109806691|Q109806691]] | [[ਹਿਤੇਂਦਰ ਵਧਵਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Hitendra Wadhwa speaking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4705 | [[:d:Q123139628|Q123139628]] | [[ਹਿਬਾ ਅਬੂ ਨਾਦਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/56154981838967741779 56154981838967741779] | |- | style='text-align:right'| 4706 | [[:d:Q2777388|Q2777388]] | [[ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਸ਼ੇਲਤ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/65600598 65600598] | [[ਤਸਵੀਰ:Himanshi Shelat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4707 | [[:d:Q16138018|Q16138018]] | [[ਹਿਰਦਿਆਕੁਮਾਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4708 | [[:d:Q31789420|Q31789420]] | [[ਹਿਰਦੇ ਪਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/13740702 13740702] | |- | style='text-align:right'| 4709 | [[:d:Q41752636|Q41752636]] | [[ਹਿਰਨਮਈ ਮਿਸ਼ਰਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9520790 9520790] | |- | style='text-align:right'| 4710 | [[:d:Q5769765|Q5769765]] | [[ਹਿਰੇਨ ਮੁਖਰਜੀ|ਹਿਰੇਂਦਰਨਾਥ ਮੁਖਰਜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/107115473 107115473] | [[ਤਸਵੀਰ:The Vice President, Shri Mohd. Hamid Ansari unveiled the portrait of Prof. Hiren Mukerjee, at a function in Parliament House, New Delhi on August 11, 2008.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4711 | [[:d:Q18936096|Q18936096]] | [[ਹਿਲਡਾ ਮੈਥੇਸਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4430831 4430831] | |- | style='text-align:right'| 4712 | [[:d:Q465700|Q465700]] | [[ਹਿਲੇਰੀ ਮਾਂਟੇਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44415775 44415775] | |- | style='text-align:right'| 4713 | [[:d:Q123509617|Q123509617]] | [[ਹਿੰਦ ਖ਼ੌਦਰੀ|ਹਿੰਦ ਖੌਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4714 | [[:d:Q12250127|Q12250127]] | [[ਹਿੰਦ ਨਾਵਫ਼ਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/34273845 34273845] | |- | style='text-align:right'| 4715 | [[:d:Q16190553|Q16190553]] | [[ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/297758326 297758326] | |- | style='text-align:right'| 4716 | [[:d:Q59684604|Q59684604]] | [[ਹੀਦਰ ਰੋਜ਼ ਜੋਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/38920398 38920398] | [[ਤਸਵੀਰ:Heather Rose Jones at San Jose Book Festival 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4717 | [[:d:Q446518|Q446518]] | [[ਹੀਦਰ ਹੰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28975810 28975810] | [[ਤਸਵੀਰ:Heather Hunter 2001 AVN.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4718 | [[:d:Q2777480|Q2777480]] | [[ਹੀਰਾ ਪਾਠਕ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/55559466 55559466] | |- | style='text-align:right'| 4719 | [[:d:Q740758|Q740758]] | [[ਹੀਰੋਕਾਜ਼ੂ ਕੁੜੇਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/44174038 44174038] | [[ਤਸਵੀਰ:Hirokazu Kore-eda - The Egyptian Theatre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4720 | [[:d:Q109057143|Q109057143]] | [[ਹੁਮਾਯੂੰ ਇਕਬਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Humayun Iqbal Urdu writer and poet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4721 | [[:d:Q23664426|Q23664426]] | [[ਹੁਮਿਰਾ ਸਾਕਿਬ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4722 | [[:d:Q123034|Q123034]] | [[ਹੁਲਦਰਿਚ ਜ਼ਵਿੰਗਲੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71399367 71399367] | [[ਤਸਵੀਰ:Zwingli Hans Asper.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4723 | [[:d:Q117212022|Q117212022]] | [[ਹੁਸਨੇ ਆਰਾ ਕਮਲ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Husneara Kamal & Sufia Ahmed 1956.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4724 | [[:d:Q5909132|Q5909132]] | [[ਹੁਸੈਨ ਸਨਾਪੁਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/212231635 212231635] | [[ਤਸਵੀਰ:Sanapour210886.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4725 | [[:d:Q5687852|Q5687852]] | [[ਹੇਜ਼ਲ ਕਾਰਟਰ (ਲੇਖਕ)]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:HazelCarter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4726 | [[:d:Q15497931|Q15497931]] | [[ਹੇਜ਼ਲ ਬਾਰਨਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/79096846 79096846] | [[ਤਸਵੀਰ:Hazel BarnesPicture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4727 | [[:d:Q15432965|Q15432965]] | [[ਹੇਤੂਕਰ ਝਾਅ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/267553120 267553120] | |- | style='text-align:right'| 4728 | [[:d:Q125148456|Q125148456]] | [[ਹੇਮ ਰਾਜ ਸਟੈਨੋ]] | | | |- | style='text-align:right'| 4729 | [[:d:Q2723463|Q2723463]] | [[ਹੇਮਚੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/262581533 262581533] | [[ਤਸਵੀਰ:Hemachandra.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4730 | [[:d:Q12827664|Q12827664]] | [[ਹੇਮਚੰਦਰ ਗੋਸਵਾਮੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/67277158 67277158] | [[ਤਸਵੀਰ:Hemchandra Goswami.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4731 | [[:d:Q19891706|Q19891706]] | [[ਹੇਮਲਤਾ ਲਾਵਾਨਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4732 | [[:d:Q3349381|Q3349381]] | [[ਹੇਮੰਗਾ ਬਿਸਵਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/18545139 18545139] | [[ਤਸਵੀਰ:Hemango Biswas in the 1980s.TIF|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4733 | [[:d:Q2732205|Q2732205]] | [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/143834280 143834280] | [[ਤਸਵੀਰ:Hemant Kumar 2016 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4734 | [[:d:Q5711026|Q5711026]] | [[ਹੇਮੰਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4735 | [[:d:Q5711042|Q5711042]] | [[ਹੇਮੰਤ ਸ਼ੇਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4736 | [[:d:Q38049|Q38049]] | [[ਹੈਰਤਾ ਮਿਊਲਰ|ਹੇਰਤਾ ਮੁਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/12324250 12324250] | [[ਤਸਵੀਰ:Herta Müller Brucknerhaus Linz 2025 BHO-4188.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4737 | [[:d:Q7326|Q7326]] | [[ਹੇਰਨਾਨ ਕੋਰਤੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49223767 49223767] | [[ਤਸਵੀਰ:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4738 | [[:d:Q41155|Q41155]] | [[ਹੇਰਾਕਲਿਟਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/101906635 101906635]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/104815994 104815994]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/107545508 107545508]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/1200160667942403560004 1200160667942403560004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/14167760373013572528 14167760373013572528]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/167145856839322920047 167145856839322920047]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/18146217797209142275 18146217797209142275]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/285165132 285165132]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/309812836 309812836]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/316786950 316786950]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/419144647697825920539 419144647697825920539]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89050190 89050190]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89314880 89314880]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89803370 89803370]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/89803406 89803406] | [[ਤਸਵੀਰ:Ca' Rezzonico - Eraclito 1705 - Giuseppe Torretti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4739 | [[:d:Q4728570|Q4728570]] | [[ਹੇਰਾਨ ਖ਼ਾਨਿਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | [[ਤਸਵੀਰ:Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin binasının pəncərəsində Heyran xanım Dünbüli rəsmi (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4740 | [[:d:Q54543|Q54543]] | [[ਹੇਲੇਨ ਵਿਲਸ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54955472 54955472] | [[ਤਸਵੀਰ:Helen Wills Moody 1932.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4741 | [[:d:Q116055|Q116055]] | [[ਹੇਲੇਨਾ ਆਰੌਖੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/19731811 19731811] | [[ਤਸਵੀਰ:H. Araujo.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4742 | [[:d:Q77161|Q77161]] | [[ਹੈਂਜ ਮੌਰਗਨਥੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/49145857783823020431 49145857783823020431] | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Morgenthau in 1965.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4743 | [[:d:Q13563270|Q13563270]] | [[ਹੈਟੀ ਗੋਸੈੱਟ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70455231 70455231] | |- | style='text-align:right'| 4744 | [[:d:Q5639020|Q5639020]] | [[ਹੈਦਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116573081 116573081]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/31672138 31672138] | |- | style='text-align:right'| 4745 | [[:d:Q5953817|Q5953817]] | [[ਹੈਦਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਜਤੋਈ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/40617842 40617842] | |- | style='text-align:right'| 4746 | [[:d:Q4120010|Q4120010]] | [[ਹੈਦਰ ਹੈਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/88062304 88062304] | |- | style='text-align:right'| 4747 | [[:d:Q36661|Q36661]] | [[ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/71378383 71378383] | [[ਤਸਵੀਰ:Henrik Ibsen by Gustav Borgen NFB-19778.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4748 | [[:d:Q225554|Q225554]] | [[ਹੈਨਰਿਕ ਪੋਂਟੋਪਿਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32009973 32009973] | [[ਤਸਵੀਰ:Henrik Pontoppidan 1917.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4749 | [[:d:Q41502|Q41502]] | [[ਹੈਨਰਿਕ ਸੈਂਕੀਏਵਿੱਚ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/24608122 24608122] | [[ਤਸਵੀਰ:Henryk Sienkiewicz ca 1885 (45871548) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4750 | [[:d:Q734339|Q734339]] | [[ਹੈਨਰੀ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/93817761 93817761] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Armstrong 1937.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4751 | [[:d:Q66107|Q66107]] | [[ਹੈਨਰੀ ਕਿਸਿੰਜਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/108958811 108958811] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry A. Kissinger, U.S. Secretary of State, 1973-1977.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4752 | [[:d:Q170509|Q170509]] | [[ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36920030 36920030] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry James by John Singer Sargent cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4753 | [[:d:Q131149|Q131149]] | [[ਹੈਨਰੀ ਡੇਵਿਡ ਥੋਰੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68936476 68936476] | [[ਤਸਵੀਰ:Benjamin D. Maxham - Henry David Thoreau - Restored - greyscale - straightened.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4754 | [[:d:Q34190|Q34190]] | [[ਹੈਨਰੀ ਫ਼ੀਲਡਿੰਗ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61545697 61545697] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Fielding MET DP825191.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4755 | [[:d:Q8768|Q8768]] | [[ਹੈਨਰੀ ਫ਼ੋਰਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/76370475 76370475] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4756 | [[:d:Q19155|Q19155]] | [[ਹੈਨਰੀ ਫੋਂਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/112378001 112378001] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Fonda in Warlock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4757 | [[:d:Q187765|Q187765]] | [[ਹੈਨਰੀ ਮਿੱਲਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/59086729 59086729] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Miller 1940.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4758 | [[:d:Q1285419|Q1285419]] | [[ਹੈਨਰੀ ਰੋਥ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17238035 17238035] | |- | style='text-align:right'| 4759 | [[:d:Q152513|Q152513]] | [[ਹੈਨਰੀ ਵਾਡਸਵਰਥ ਲਾਂਗਫੈਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/54150826 54150826] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry Wadsworth Longfellow - Project Gutenberg eText 16786.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4760 | [[:d:Q123916|Q123916]] | [[ਹੈਨਰੀ-ਫ੍ਰੈਡੇਰਿਕ ਐਮੀਅਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/39372874 39372874] | [[ਤਸਵੀਰ:Henry-Frederic Amiel by François Artus.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4761 | [[:d:Q2312807|Q2312807]] | [[ਹੈਮਨੇਟ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/220533736 220533736] | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare's family circle (Hamnet).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4762 | [[:d:Q104340|Q104340]] | [[ਹੈਰਲਡ ਲੌਇਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/17347452 17347452] | [[ਤਸਵੀਰ:Harold Lloyd - A Pictorial History of the Silent Screen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4763 | [[:d:Q132695|Q132695]] | [[ਹੈਰੀ ਮਾਰਟਿਨਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/14773510 14773510] | [[ਤਸਵੀਰ:Harry Martinson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4764 | [[:d:Q102513|Q102513]] | [[ਹੈਰੀਅਟ ਬੀਚਰ ਸਟੋ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/32003151 32003151] | [[ਤਸਵੀਰ:Beecher-Stowe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4765 | [[:d:Q25270906|Q25270906]] | [[ਹੈਰੀਅਟ ਮੋਰਹੈੱਡ ਬੇਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/9475375 9475375] | [[ਤਸਵੀਰ:Harriet morehead Barry presume before 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4766 | [[:d:Q102870|Q102870]] | [[ਹੈਰੀਟ ਤੁਬਮਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/43120064 43120064] | [[ਤਸਵੀਰ:Harriet Tubman (circa 1885).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4767 | [[:d:Q41042|Q41042]] | [[ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/83076151 83076151] | [[ਤਸਵੀਰ:Harold Pinter 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4768 | [[:d:Q345612|Q345612]] | [[ਹੈਰੋਲਡ ਬਲੂਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/191378696 191378696] | [[ਤਸਵੀਰ:Harold Bloom, literary critic, author, teacher at Yale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4769 | [[:d:Q250080|Q250080]] | [[ਹੈਲਨ ਐਡਮ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70219271 70219271] | |- | style='text-align:right'| 4770 | [[:d:Q38203|Q38203]] | [[ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/36920292 36920292] | [[ਤਸਵੀਰ:Helen Keller circa 1920 - restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4771 | [[:d:Q13563104|Q13563104]] | [[ਹੈਲਨ ਗ੍ਰੇ ਕੋਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/4534738 4534738] | |- | style='text-align:right'| 4772 | [[:d:Q458686|Q458686]] | [[ਹੈਲਨ ਚਰਚਿਲ ਕੈਂਡੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/2864803 2864803] | [[ਤਸਵੀਰ:Helen candee 1901.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4773 | [[:d:Q5701816|Q5701816]] | [[ਹੈਲੇਨ ਐਂਡੇਲਿਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/25930528 25930528] | |- | style='text-align:right'| 4774 | [[:d:Q5628629|Q5628629]] | [[ਹੋ ਵੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾਦਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6344739 6344739] | [[ਤਸਵੀਰ:Sheshadriji 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4775 | [[:d:Q37060|Q37060]] | [[ਹੋਜ਼ੇ ਸਾਰਾਮਾਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/114473675 114473675] | [[ਤਸਵੀਰ:JSJoseSaramago.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4776 | [[:d:Q11012539|Q11012539]] | [[ਹੋਮਨ ਬੋਰਗੋਹੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/72224660 72224660] | [[ਤਸਵੀਰ:Homen-bgn.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4777 | [[:d:Q6197|Q6197]] | [[ਹੋਰਸ|ਹੋਰੇਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/100227522 100227522]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/14337116 14337116]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/2130151778256418130004 2130151778256418130004]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/939164191732318740002 939164191732318740002] | [[ਤਸਵੀਰ:Quintus Horatius Flaccus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4778 | [[:d:Q5901474|Q5901474]] | [[ਹੋਰੇਸ ਆੱਰਥਰ ਰੋਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/37058975 37058975] | |- | style='text-align:right'| 4779 | [[:d:Q380202|Q380202]] | [[ਹੋਵਾਰਡ ਫਾਸਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/103213416 103213416]<br/>[https://viaf.org/en/viaf/108416567 108416567] | [[ਤਸਵੀਰ:Howard Fast age 29.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4780 | [[:d:Q219780|Q219780]] | [[ਹੰਟਰ ਸਟਾਕਟਨ ਥੌਮਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/109030443 109030443] | [[ਤਸਵੀਰ:Hunter S. Thompson, Las Vegas 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4781 | [[:d:Q60025|Q60025]] | [[ਹੰਨਾਹ ਆਰੰਜ਼]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/105151053 105151053] | [[ਤਸਵੀਰ:Hannah Arendt auf dem 1. Kulturkritikerkongress, Barbara Niggl Radloff, FM-2019-1-5-9-16 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4782 | [[:d:Q131761|Q131761]] | [[ਹੰਫ਼ਰੀ ਡੇਵੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/29630108 29630108] | [[ਤਸਵੀਰ:Sir Humphry Davy, Bt by Thomas Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4783 | [[:d:Q16390|Q16390]] | [[ਹੰਫਰੀ ਬੋਗਾਰਟ|ਹੰਫ਼ਰੀ ਬੋਗਾਰਟ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/68937671 68937671] | [[ਤਸਵੀਰ:Humphrey Bogart 1940.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4784 | [[:d:Q5650929|Q5650929]] | [[ਹੰਸਾ ਜੀਵਰਾਜ ਮਹਿਤਾ|ਹੰਸਾ ਮਹਿਤਾ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/70272800 70272800] | [[ਤਸਵੀਰ:Hansa Jivraj Mehta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4785 | [[:d:Q20984457|Q20984457]] | [[ਹੰਸਾ ਵਾਡਕਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/61090262 61090262] | [[ਤਸਵੀਰ:HansaWadkarNavjeevan (1939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4786 | [[:d:Q20610205|Q20610205]] | [[ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4787 | [[:d:Q3631506|Q3631506]] | [[ਹੱਬਾ ਖਾਤੂਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 4788 | [[:d:Q13211492|Q13211492]] | [[ਅਦਾ ਜਾਫ਼ਰੀ|ਅਦਾ ਜਾਫ਼ਰੀ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/266350875 266350875] | [[ਤਸਵੀਰ:Ada Jafarey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4789 | [[:d:Q3694820|Q3694820]] | [[ਅਮਜਦ ਇਸਲਾਮ ਅਮਜਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/116572458 116572458] | [[ਤਸਵੀਰ:Amjad Islam Amjad (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4790 | [[:d:Q8068539|Q8068539]] | [[ਜ਼ੇਹਰਾ ਨਿਗਾਹ|ਜ਼ਹਰਾ ਨਿਗਾਹ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/50621329 50621329] | |- | style='text-align:right'| 4791 | [[:d:Q6273527|Q6273527]] | [[ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/28702108 28702108] | [[ਤਸਵੀਰ:Naseem hijazi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4792 | [[:d:Q7399029|Q7399029]] | [[ਸਾਗ਼ਰ ਸਿੱਦੀਕੀ|ਸਾਗ਼ਰ ਸਦੀਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [https://viaf.org/en/viaf/6550366 6550366] | [[ਤਸਵੀਰ:Saghar Siddiqui Urdu Poet.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} 3hnsmbsyu67zui8ykcr7t5eqdkw00fo 0 175365 854305 847932 2026-11-11T12:07:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854305 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਡੈਨ ਕਵੈਲ | image = Dan Quayle crop.jpg | caption = ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, 1989 | order = 44ਵਾਂ | office = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | president = [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼]] | term_start = ਜਨਵਰੀ 20, 1989 | term_end = ਜਨਵਰੀ 20, 1993 | predecessor = ਜਾਰਜ ਹਰਬਰਟ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼ | successor = [[ਅਲ ਗੋਰ]] | jr/sr1 = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟਰ | state1 = [[ਇੰਡੀਆਨਾ]] | termstart1 = ਜਨਵਰੀ 3, 1981 | termend1 = ਜਨਵਰੀ 3, 1989 | predecessor1 = ਬਿਰਚ ਬੇਹ | successor1 = ਡੈਨ ਕੋਟਸ | state2 = ਇੰਡੀਆਨਾ | district2 = ਚੌਥੇ | termstart2 = ਜਨਵਰੀ 3, 1977 | termend2 = ਜਨਵਰੀ 3, 1981 | predecessor2 = ਐਡਵਰਡ ਰੌਸ਼ | successor2 = ਡੈਨ ਕੋਟਸ | birth_name = ਜੇਮਸ ਡੈਨਫੋਰਥ ਕਵੇਲ | birth_date = {{birth date and age|1947|2|4}} | birth_place = ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ, [[ਇੰਡੀਆਨਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] | party = [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] | spouse = {{marriage|ਮਾਰਲਿਨ ਟੱਕਰ|1972}} | children = 3 | parents = ਜੇਮਜ਼ ਸੀ. ਕਵੇਲ<br/>ਮਾਰਥਾ ਪੁਲਿਅਮ | education = ਡੀਪਾਉ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ([[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ]])<br/>ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ (ਜੇ.ਡੀ.) | signature = Dan Quayle Signature 2.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | allegiance = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | branch = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ | serviceyears = 1969–1975 | rank = ਸਾਰਜੈਂਟ | unit = ਇੰਡੀਆਨਾ ਆਰਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਾਰਡ }} '''ਜੇਮਸ ਡੈਨਫੋਰਥ ਕਵੇਲ''' (ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ, 1947) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਐਚ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼]] ਦੇ ਅਧੀਨ 1989 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 44ਵੇਂ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਕਵੇਲ ਨੇ 1977 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ|ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1981 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ]] ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਆਨਾਪੋਲਿਸ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਸਨੀਕ ਹਨ, ਕਵੇਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਵੈਲੀ, [[ਫ਼ੀਨਿਕਸ|ਫੀਨਿਕਸ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ]] ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਮਾਰਲਿਨ ਟਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਾਬਰਟ ਐਚ. ਮੈਕਕਿਨੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਜੇਡੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਮਾਰਲਿਨ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੰਟਿੰਗਟਨ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। 1980 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ]] ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਏ ਸਨ। 1988 ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ]] ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਾਰਜ ਐਚ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼ ਨੇ ਕਵੇਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਲੋਇਡ ਬੈਂਟਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਬਹਿਸ ਬੈਂਟਸਨ ਦੇ " ਸੈਨੇਟਰ, ਤੁਸੀਂ ਜੈਕ ਕੈਨੇਡੀ ਨਹੀਂ ਹੋ " ਦੇ ਚੁਟਕਲੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ। ਬੁਸ਼-ਕਵੇਲ ਟਿਕਟ ਨੇ [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ]] ਮਾਈਕਲ ਡੂਕਾਕਿਸ ਅਤੇ ਬੈਂਟਸਨ ਦੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਕਵੇਲ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1989 ਵਿੱਚ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਕਵੇਲ ਨੇ 47 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੱਫੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। <ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.utsandiego.com/uniontrib/20040721/news_lz1e21deerlin.html|title=The value and vitality of V.P.s|last=Lionel Van Deerlin|date=July 21, 2004|work=San Diego Union-Tribune|access-date=April 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505041437/http://www.utsandiego.com/uniontrib/20040721/news_lz1e21deerlin.html|archive-date=May 5, 2015|author-link=Lionel Van Deerlin}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=March 18, 2015 |title=Quayle Hunting turned up some real turkeys |url=http://www.watertowndailytimes.com/ogd/quayle-hunting-turned-up-some-real-turkeys-20150318& |access-date=September 22, 2018 |website=Watertown Daily Times }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web |last=Dan Kenny |date=May 30, 2014 |title=10 things politicians definitely wish they had not said&nbsp;... |url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/10-things-politicians-definitely-wish-they-had-not-said--270345.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922103220/https://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/10-things-politicians-definitely-wish-they-had-not-said--270345.html |archive-date=September 22, 2018 |access-date=September 22, 2018 |website=Irish Examiner}}</ref> <ref>Borowitz, Andy, ''[https://link.newyorker.com/view/5be9ee5d24c17c6adf0abc2chb9it.4oot/7aa93238 Complete Knowledge of Dan Quayle]'', ''Profiles in Ignorance: How America’s Politicians Got Dumb and Dumber'', Avid Reader Press, Simon and Schuster, 2022</ref> ਉਹਨਾਂ 1992 ਵਿੱਚ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]] ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਾਥੀ [[ਅਲ ਗੋਰ]] ਨੇ ਬੁਸ਼-ਕਵੇਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1994 ਵਿੱਚ, ਕਵੇਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਂ, ''ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਫਰਮ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਲੇਬਿਟਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ 1996 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ 2000 ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਨਾਮਜ਼ਦ, [[ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਕੁਇਟੀ ਫਰਮ, ਸੇਰਬੇਰਸ ਕੈਪੀਟਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਵੇਲ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2000, 2012, ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Sister project links|n=No|b=No|v=No}} {{CongLinks | congbio=Q000007 | votesmart= | fec= | congress= }}<!-- Links formerly displayed via the CongLinks template: * [http://www.ontheissues.org/Dan_Quayle.htm Issue positions and quotes] at [[On the Issues]] * [http://www.c-spanvideo.org/jquayle Appearances] on [[C-SPAN]] programs * [http://www.charlierose.com/guest/view/4593 Appearances] on [[Charlie Rose (TV show)|''Charlie Rose'']] * [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/q/dan_quayle/index.html Collected news and commentary] at ''[[The New York Times]]'' * --> * {{C-SPAN|333}} * {{IMDb name|703034}} * [https://web.archive.org/web/20130816094904/http://newsmeat.com/washington_political_donations/Dan_Quayle.php Campaign contributions made by Dan Quayle] * "Reflections on Urban America" speech to the [[Commonwealth Club of California]] ("Murphy Brown speech"): [https://web.archive.org/web/20100729053033/http://www.mfc.org/pfn/95-12/quayle.html Transcript], [https://web.archive.org/web/20190928013909/https://digitalcollections.hoover.org/objects/60435 Audio] * [http://www.quotationspage.com/quotes/Dan_Quayle/ List of Quayle quotations] * [http://www.rinkworks.com/said/danquayle.shtml Another list of Quayle quotations] * [https://web.archive.org/web/20030127214354/http://www.quaylemuseum.org/ Vice Presidential Museum at the Dan Quayle Center] * [https://web.archive.org/web/20100703103117/http://susanhacker@depauw.edu/news/index.asp?id=14071 VP Quayle Receives DePauw's McNaughton Medal for Public Service; October 26, 1990] * [http://www.ericjames.org/html/fam/fam44625.htm Genealogy of the family of J. Danforth Quayle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045838/http://www.ericjames.org/html/fam/fam44625.htm |date=March 4, 2016 }} * [http://www.depauw.edu/news-media/latest-news/details/31578/ Ubben Lecture at DePauw University; March 31, 2015] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] fyb97su1b95exndbi2xh5e4rpwaid3c 0 176752 854316 819675 2026-11-11T12:53:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854316 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਾਰਾ ਸ਼ਰਮਾ | image = Tara promotes '10ml Love'.jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1977|01|11}} | birth_place = [[ਲੰਡਨ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | nationality = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ | alma_mater = ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਰਲਡ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਦ ਏਡ੍ਰਿਆਟਿਕ<br/>ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ<br/>ਬੰਬੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]<br/>[[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]]<br/>[[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ]] | years_active = 2002–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{marriage|ਰੂਪਕ ਸਲੂਜਾ|2007}} | children = 2 | parents = [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸ਼ਰਮਾ]] (ਪਿਤਾ)<br/>ਸੁਜ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ (ਮਾਤਾ) }} '''ਤਾਰਾ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਜਨਮ 11 ਜਨਵਰੀ 1977) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ''ਦਿ ਤਾਰਾ ਸ਼ਰਮਾ ਸ਼ੋਅ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Tara Sharma Show |url=http://www.tarasharmashow.com/ |access-date=3 November 2022 |archive-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211140128/http://tarasharmashow.com/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਜ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ [[ਅਨੂਪਮ ਖੇਰ|ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਦੇ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ''ਓਮ ਜੈ ਜਗਦੀਸ਼'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ''ਮਸਤੀ'' (2004), ''ਪੇਜ 3'' (2005), ''ਖੋਸਲਾ ਕਾ ਘੋਸਲਾ'' (2006), ''ਮਹਾਰਥੀ'' (2008), ''ਮੁੰਬਈ ਕਟਿੰਗ'' (2009), ''ਦੁਲਹਾ ਮਿਲ ਗਿਆ'' (2010) ਅਤੇ ''ਕੜਾਖ'' ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। (2019)। [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ''ਰੈਵੇਨ: ਦਿ ਸੀਕਰੇਟ ਟੈਂਪਲ'' (2007) ਅਤੇ ''ਦ ਅਦਰ ਐਂਡ ਆਫ ਦਿ ਲਾਈਨ'' (2008) ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਤਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੂਜ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੰਬੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਰਲਡ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਦ ਏਡ੍ਰਿਆਟਿਕ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ|ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਕੀਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ [[ਉੱਦਮ|ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] ਰੂਪਕ ਸਲੂਜਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref name=":0">{{Cite web |date=8 March 2016 |title=Gene Junction: Tara Sharma Saluja |url=http://www.vervemagazine.in/people/tara-sharma-saluja-actor |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129024900/http://www.vervemagazine.in/people/tara-sharma-saluja-actor |archive-date=29 November 2019 |access-date=10 February 2020 |website=Verve Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/Glitzy-wedding-of-Tara-Sharma/articleshow/2567309.cms|title=Glitzy wedding of Tara Sharma - Times of India|work=The Times of India|access-date=10 February 2020|language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜ਼ੈਨ ਅਤੇ ਕਾਈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Tara Sharma|ਤਾਰਾ ਸ਼ਰਮਾ}} *{{IMDb name|id=1214809|name=Tara Sharma}} *[http://www.tarasharmashow.com/ The Tara Sharma Show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211140128/http://tarasharmashow.com/ |date=2019-12-11 }} *[https://web.archive.org/web/20250217165205/https://www.impactmania.com/article/the-tara-sharma-show-celebrates-your-family/ Tara Sharma interview] with ''[http://www.impactmania.com/ impactmania ]'' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] tpfckmtl7gg2qrn77qa25ovujg83pi6 0 177678 854377 835381 2026-11-11T18:43:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854377 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ | settlement_type = ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India Patna | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪਟਨਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|25|35|10|N|85|11|4|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਬਿਹਾਰ]] | subdivision_type2 = ਮੈਟਰੋ | subdivision_name2 = ਪਟਨਾ | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ | demographics1_info1 = [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] (ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰਤ), [[ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਿਕਾ]], [[ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੈਥਿਲੀ]], [[ਮਾਗਹੀ]], [[ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] (ਲਿਟੁਰਜੀਕਲ) | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 800009, 800008, 800007<ref>[http://pincode.net.in/BIHAR/PATNA/P/PATNA_CITY#.UjSwvoGDk9s Details of Post Office PATNA CITY, PATNA] pincode.net.in</ref> | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] | blank3_info_sec1 = [[ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)]] | blank4_name_sec1 = [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | blank4_info_sec1 = [[ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)]] | website = | footnotes = | official_name = }} '''ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ''' ਜਾਂ '''ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ''', ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪਟਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 6 ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ([[ਤਹਿਸੀਲ]]) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ [[ਪਟਨਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ [[ਪਾਟਲੀਪੁਤ੍ਰ|ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.thesikhencyclopedia.com/other-historical-places/india/patna Patna] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064351/http://www.thesikhencyclopedia.com/other-historical-places/india/patna |date=4 March 2016 }} thesikhencyclopedia</ref> ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ [[ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ|ਪੰਜ "ਤਖ਼ਤਾਂ"]] ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸੀਟ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰਮਿੰਦਰ ਤਖ਼ਤ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.sikhyatra.in/GurdwaraPatnaSahibTour.htm |title=GURDWARA PATNA SAHIB PACKAGE TOUR |access-date=2023-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205122511/http://www.sikhyatra.in/GurdwaraPatnaSahibTour.htm |archive-date=2023-12-05 |url-status=dead}}</ref> ''ਅਸ਼ੋਕ ਰਾਜਪਥ'' (ਸੜਕ) ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਟਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ == * [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]], ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ * [[ਦਲੇਰ ਮਹਿੰਦੀ]], ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] qke2mv2u3ob8upp1rd4znbmt87lix1y 0 178001 854336 724698 2026-11-11T15:43:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854336 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਨਥਾਲੀ ਹੈਂਡਲ | image = NathalieHandal.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = | nationality = ਫਰਾਂਸ, ਅਮਰੀਕੀ | death_date = | death_place = | occupation = {{flatlist| * [[ਕਵੀ]] * [[ਲੇਖਕ]] * [[ਸਿੱਖਿਅਕ]] }} | alma_mater = | movement = | genre = | notable_works = | awards = | website = {{URL|http://www.nathaliehandal.com/}} }} '''ਨਥਾਲੀ ਹੈਂਡਲ''' ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਅਮਰੀਕਨ [[ਕਵੀ]], [[ਲਿਖਾਰੀ|ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ|ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਸਮਕਾਲੀ ਆਰਫਿਅਸ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਊਯਾਰਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਗਰਿਕ, ਉਸ ਨੇ 10 ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਲਾਈਫ ਇਨ ਏ ਕੰਟਰੀ'' ਐਲਬਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ "ਵਿਭਿੰਨ, ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਕੰਮ ਦੇ ਸਰੀਰ" ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.poetryfoundation.org/poets/nathalie-handal Poetry Foundation - Nathalie Handal]</ref><ref>{{Cite web |title=The Question of Belonging (Handal) – the American Library in Paris |url=https://americanlibraryinparis.org/event/handal21/}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Ralph Gardner: Nathalie Handal, a Queens Poet Without Borders |url=https://www.wsj.com/articles/nathalie-handal-a-queens-poet-without-borders-1424829515 |access-date=2015-02-24 |publisher=The Wall Street Journal}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nathalie Handal: Poet and playwright |url=http://imeu.net/news/article002665.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130714071941/http://imeu.net/news/article002665.shtml |archive-date=2013-07-14 |access-date=2014-01-17 |publisher=Institute for Middle East Understanding}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nathalie Handal |url=http://www.literati-magazine.com/magazine_features/fall05/readingroom/nathalie-handal.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821103047/http://www.literati-magazine.com/magazine_features/fall05/readingroom/nathalie-handal.html |archive-date=August 21, 2008 |access-date=2014-01-17 |publisher=Internet Archive Wayback Machine}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਨਥਾਲੀ ਹੈਂਡਲ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਅਮਰੀਕਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਹੈਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਥਲਹਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>[http://www.poetryfoundation.org/poets/nathalie-handal Poetry Foundation - Nathalie Handal]</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Miracles of the Word |url=http://www.nathaliehandal.com/pdf/mediaInterviews/MailGuardian.pdf |access-date=2014-01-17 |publisher=M&G Friday |archive-date=2016-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118043855/http://www.nathaliehandal.com/pdf/mediaInterviews/MailGuardian.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=13 January 2012 |title=Nathalie Handal: Haiti |url=http://www.guernicamag.com/daily/nathalie_handal_haiti/ |access-date=2014-01-17 |publisher=Guernica: A Magazine of Art & Politics}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 April 2016 |title=Rachel Morgenstern-Clarren: Building an Architecture for the Wanderer: A Conversation with Nathalie Handal |url=http://www.worldliteraturetoday.org/2016/may/building-architecture-wanderer-conversation-nathalie-handal-rachel-morgenstern-clarren a |access-date=2016-05-24 |publisher=World Literature Today}}</ref> ਉਹ ਫਰਾਂਸ, ਇਟਲੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, [[ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ]], [[ਕੈਰੀਬੀਆ|ਕੈਰੇਬੀਅਨ]], [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬ ਜਗਤ|ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਬੇਨਿੰਗਟਨ ਕਾਲਜ, [[ਵਰਮਾਂਟ|ਵਰਮੋਂਟ]] ਤੋਂ [[ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ|ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਣ]] ਵਿੱਚ ਐਮਐਫਏ ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਅਤੇ [[ਡਰਾਮਾ]] ਵਿੱਚ ਐਮਫਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੈਂਡਲ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/20/AR2006122000095.html|title=Arab-American writer is ambassador for Middle East|last=Shalal-Esa|first=Andrea|date=2006-12-20|work=Washington Post|access-date=2011-09-13}}</ref><ref>[http://www.pifmagazine.com/2001/12/interview-with-nathalie-handal/ Interview with Nathalie Handal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823065240/http://www.pifmagazine.com/2001/12/interview-with-nathalie-handal/|date=August 23, 2010}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]], [[ਰੋਮ]] ਅਤੇ [[ਪੈਰਿਸ]]<ref name="The Wall Street Journal">{{Cite web |date= |title=Ralph Gardner: Nathalie Handal, a Queens Poet Without Borders |url=https://www.wsj.com/articles/nathalie-handal-a-queens-poet-without-borders-1424829515 |access-date=2015-02-24 |publisher=The Wall Street Journal}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.wsj.com/articles/nathalie-handal-a-queens-poet-without-borders-1424829515 "Ralph Gardner: Nathalie Handal, a Queens Poet Without Borders"]. The Wall Street Journal<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2015-02-24</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=2006-12-20 |title=Muslim Women: Past and Present - Nathalie Handal |url=http://www.wisemuslimwomen.org/muslimwomen/bio/nathalie_handal/ |access-date=2013-06-17 |publisher=Wisemuslimwomen.org |archive-date=2017-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914155239/http://www.wisemuslimwomen.org/muslimwomen/bio/nathalie_handal/ |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=New York University |date= |title=New York University |url=https://nyuad.nyu.edu/en/academics/divisions/arts-and-humanities/faculty/nathalie-handal.html#Faculty |access-date=2021-09-01 |publisher=nyu.edu}}</ref> == ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:PalFest_2008_-_Roddy_Doyle,_Andrew_O'Hagan_and_Nathalie_Handal_in_Bethlehem.jpg|thumb| ਬੈਥਲਹਮ ਵਿੱਚ ਪਾਲਫੇਸਟ 2008 ਵਿੱਚ ਰੌਡੀ ਡੋਇਲ ਅਤੇ ਐਂਡਰਿਊ ਓ'ਹੈਗਨ ਨਾਲ ਹੈਂਡਲ।]] ਹੈਂਡਲ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਾਟਕਾਂ, ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਜਾਂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਲੈਨਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋ, ਪੇਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ ਫੈਲੋ, ਸੈਂਟਰੋ ਐਂਡਲੁਜ਼ ਡੇ ਲਾਸ ਲੈਟਰਾਸ ਫੈਲੋ, ਫੋਂਡਾਜ਼ਿਓਨ ਡੀ ਵੈਨੇਜ਼ੀਆ ਫੈਲੋ, ਸਾਹਿਤ 2011 ਵਿੱਚ ਅਲੇਜੋ ਜ਼ੁਲੋਗਾ ਆਰਡਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ, ਏਈ ਵੈਂਚਰਸ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, 2009 ਗਿਫਟ ਆਫ਼ ਫਰੀਡਮ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਤ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਊ ਲੰਡਨ ਰਾਈਟਰਸ ਅਵਾਰਡਸ ਅਤੇ ਦ ਆਰਟਸ ਕਾਉਂਸਿਲ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਾਈਟਰਸ ਅਵਾਰਡਸ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ''ਵੈਨਿਟੀ ਫੇਅਰ,'' ''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼'', ''ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ'', ''ਦਿ ਆਇਰਿਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼'', ''ਵਰਲਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਟੂਡੇ'', ''ਦਿ ਵਰਜੀਨੀਆ ਕੁਆਟਰਲੀ ਰਿਵਿਊ'', ''ਪੋਇਟਰੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ'', ''ਗੁਆਰਨੀਕਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'', ਅਤੇ ''ਦ ਨੇਸ਼ਨ'' ਵਰਗੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਦ ਲਾਈਵਜ਼ ਆਫ਼ ਰੇਨ'' ਨੂੰ ਐਗਨਸ ਲਿੰਚ ਸਟਾਰਰੇਟ ਕਵਿਤਾ ਇਨਾਮ<ref>{{Cite web |title=PEN American Center - Nathalie Handal |url=http://www.pen.org/page.php/prmID/1279 |access-date=2008-03-19 |publisher=PEN American Center |archive-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019004654/http://pen.org/page.php/prmID/1279 |url-status=dead }}</ref> ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਨਾਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਲਵ ਐਂਡ ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਹਾਰਸਜ਼ ਨੇ'' 2011 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ (IPPY ਅਵਾਰਡ) ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬੁੱਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਬੁੱਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਫਲੈਸ਼ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਦ ਰਿਪਬਲਿਕਸ'' ਨੂੰ "ਅੱਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੇਖਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਵਰਜੀਨੀਆ ਫਾਕਨਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਅਰਬ ਅਮਰੀਕਨ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ''ਲਾਈਫ ਇਨ ਏ ਕੰਟਰੀ ਐਲਬਮ'' ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਫੋਰਵਰਡ ਇੰਡੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਪੋਪੁਲਾ ਲਈ ਵਰਡਜ਼ ਵਿਦਾਊਟ ਬਾਰਡਰਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ,<ref>{{Cite web |last=Handal |first=Nathalie |date=2010-09-22 |title=New Blog Series: Nathalie Handal's 'The City and the Writer' |url=http://wordswithoutborders.org/dispatches/article/new-blog-series-nathalie-handals-the-city-and-the-writer/ |access-date=2011-09-13 |website=Words Without Borders}}</ref> ਅਤੇ "ਈਟ: ਐਵਰੀਵੇਅਰ ਏ ਟੇਲ" ਲਈ ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾ ਕਾਲਮ, "ਦਿ ਸਿਟੀ ਐਂਡ ਦ ਰਾਈਟਰ" ਲਿਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Handal |first=Nathalie |date=2018-07-19 |title=Eat: Everywhere a Tale |url=https://popula.com/category/eat-everywhere-a-tale/ |access-date=2018-07-19 |website=Popula |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513093856/https://popula.com/category/eat-everywhere-a-tale/ |url-status=dead }}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ; ਕਵਿਤਾ * ''ਦ ਨੇਵਰਫੀਲਡ ਪੋਇਮ'' (1999) <ref>{{Cite web |title=Nathalie Handal |url=http://www.kennedy-center.org/programs/millennium/artist_detail.cfm?artist_id=HNDLNTHLIE |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214223940/http://kennedy-center.org/programs/millennium/artist_detail.cfm?artist_id=HNDLNTHLIE |archive-date=2009-02-14 |access-date=2009-05-15 |publisher=[[Kennedy Center]]}}</ref> * ''ਦ ਲਾਈਵਜ਼ ਆਫ਼ ਰੇਨ'' (2005) * ''ਲਵ ਐਂਡ ਸਟਰੇਂਜ ਹੋਰਸਸ'' (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 2010) * ''ਪੋਇਟ ਇਨ ਅੰਡੇਲੁਸੀਆ'' (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 2012){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2011}} * ''ਦ''<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ''ਇਨਵਿਜ਼ੀਬਲ ਸਟਾਰ/ਲਾ ਏਸਟ੍ਰੇਲਾ ਇਨਵਿਜ਼ੀਬਲ'' (ਵਾਲਪਾਰਾਈਸੋ ਐਡੀਸੀਓਨਸ, 2014) * ''ਰਿਪਬਲਿਕਸ'' (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 2015) * ''ਲਾਈਫ ਇਨ ਏ ਕੰਟਰੀ ਐਲਬਮ'' (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 2019) * ''ਵੋਲੋ'' (ਡਾਇਓਡ ਐਡੀਸ਼ਨ, ਚੈਪਬੁੱਕ 2022) ; ਪਲੇਜ਼ * ''ਬਿਟਵਿਨ ਆਵਰ ਲਿਪਿਸ''<ref>{{Cite web |title=Nathalie Handal: Theatre and Film |url=http://www.nathaliehandal.com/theatreAndFilm.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003101146/http://www.nathaliehandal.com/theatreAndFilm.htm |archive-date=2011-10-03 |access-date=2011-09-13 |publisher=Nathalie Handal}}</ref> * ''ਲਾ ਕੋਸਾ ਦੇਈ ਸੋਗਨੀ'' * ''ਦ ਸਟੋਨਕਟਰਸ'' * ''ਦ ਡਿਟੇਲਸ ਆਫ਼ ਸਾਇਲੈਂਸ''<ref>{{Cite web |title=PEN American Center - Nathalie Handal |url=http://www.pen.org/page.php/prmID/1279 |access-date=2008-03-19 |publisher=PEN American Center |archive-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019004654/http://pen.org/page.php/prmID/1279 |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.pen.org/page.php/prmID/1279 "PEN American Center - Nathalie Handal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019004654/http://pen.org/page.php/prmID/1279 |date=2012-10-19 }}. PEN American Center<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2008-03-19</span></span>.</cite></ref> * ''ਦ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਕੁਆਰਟੇਟ'' <ref>{{Cite web |last=Hill |first=Holly |year=2009 |title=Middle Eastern American Theatre: History, Playwrights and Plays |url=http://inclusioninthearts.org/projects/middle-eastern-american-theatre-history-playwrights-and-plays/ |access-date=2011-09-13 |publisher=Alliance for Inclusion in the Arts |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706022235/http://inclusioninthearts.org/projects/middle-eastern-american-theatre-history-playwrights-and-plays/ |archive-date=2018-07-06 |url-status=dead}}</ref> * ''ਹਕਾਵਤੀਏਹ'' * ''ਮੈਨ ਇਨ ਵਰਸ''<ref>{{Cite web |title=Writers |url=http://www.bushtheatre.co.uk/biography/writers/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110704090950/http://www.bushtheatre.co.uk/biography/writers/ |archive-date=2011-07-04 |access-date=2011-09-13 |publisher=The Alternative Theatre Company Ltd (The Bush Theatre)}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sixty-Six Books |url=http://www.bushtheatre.co.uk/sixtysix/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510062223/http://www.bushtheatre.co.uk/sixtysix/ |archive-date=2012-05-10 |access-date=2011-09-13 |publisher=The Alternative Theatre Company Ltd (The Bush Theatre)}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nathalie Handal: Men in Verse in response to 2 John |url=http://www.bushtheatre.co.uk/sixtysix/writers/bio/nathalie-handal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001225757/http://www.bushtheatre.co.uk/sixtysix/writers/bio/nathalie-handal |archive-date=2011-10-01 |access-date=2011-09-27 |publisher=The Alternative Theatre Company Ltd (The Bush Theatre)}}</ref> ; ਇੰਟਰਵਿਊ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ * "Mahmoud Darwish: Palestine's Poet of Exile", ''The Progressive'', May 2002<ref>{{Cite web |last=Handal |first=Nathalie |date=May 2002 |title=Mahmoud Darwish: Palestine's Poet of Exile |url=http://progressive.org/node/1575 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927212014/http://progressive.org/node/1575 |archive-date=2011-09-27 |access-date=2011-09-13 |website=[[The Progressive]]}}</ref> * "Shades of a Bridge's Breath", ''This bridge we call home: radical visions for transformation'', eds. Gloria E. Anzaldúa and Analouise Keating (Routledge, 2002). {{ISBN|0-415-93682-9}} * "Sisterhood of Hope", interview with Zainab Salbi, ''Saudi Aramco World'', September/October 2010<ref>{{Cite web |title=Sisterhood of Hope |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/201005/sisterhood.of.hope.htm |access-date=2011-09-13 |website=Saudi Aramco World |publisher=Aramco Services Company |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708141955/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/201005/sisterhood.of.hope.htm |url-status=dead }}</ref> * "We Are All Going to Die", interview with Edwidge Dandicat, Guernica Magazine, January 2011<ref>{{Cite web |date=January 2011 |title=We Are All Going to Die |url=http://www.guernicamag.com/interviews/2272/danticat_1_15_11/ |access-date=2011-09-13 |publisher=Guernica Magazine}}</ref> * "The Other Face of Silence", interview with Elia Suleiman, Guernica Magazine, May 2011<ref>{{Cite web |date=May 2011 |title=The Other Face of Silence |url=http://www.guernicamag.com/interviews/2628/suleiman_5_1_11/ |access-date=2011-09-13 |publisher=Guernica Magazine}}</ref> * "Not Quite Invisible", Nathalie Handal interviews Mark Strand, Guernica Magazine, April 2012<ref>{{Cite web |last=Virtua Design |date=15 April 2012 |title=Not Quite Invisible , Nathalie Handal Interviews Mark Strand - Guernica / A Magazine of Art & Politics |url=http://www.guernicamag.com/interviews/not-quite-invisible |access-date=2013-06-17 |publisher=Guernicamag.com}}</ref> * "Against the Line", interview with Jonathan Galassi, Guernica Magazine, June 2012<ref>{{Cite web |date=June 2012 |title=Against the Line |url=http://www.guernicamag.com/interviews/against-the-line/ |access-date=2012-06-01 |publisher=Guernica Magazine}}</ref> * “Elisa Biagini: A World Reinvented Through Poetry,” Guernica Magazine, February 7, 2014<ref>{{Cite web |date=February 2014 |title=Elisa Biagini: A World Reinvented Through Poetry |url=https://www.guernicamag.com/daily/elisa-biagini-a-world-reinvented-through-poetry/ |access-date=2014-07-02 |publisher=Guernica Magazine}}</ref> * “Kareem James Abu-Zeid: A Search for Justice and Expansive Identities," Guernica Magazine, August 2014<ref>{{Cite web |date=August 2014 |title=Kareem James Abu-Zeid: A Search for Justice and Expansive Identities |url=https://www.guernicamag.com/daily/kareem-james-abu-zeid-a-search-for-justice-and-expansive-identities/ |access-date=2014-08-21 |publisher=Guernica Magazine}}</ref> * “Isabella Hammad's The Parisian", Electric Literature, May 7, 2019<ref>{{Cite web |date=May 7, 2019 |title=The Parisian" Weaves Family Stories and Palestinian History Into a Debut Novel |url=https://electricliterature.com/the-parisian-weaves-family-stories-and-palestinian-history-into-a-debut-novel/ |access-date=2019-05-07}}</ref> * “Introduction to Edwidge Danticat", 92Y, September 2019<ref>{{Cite web |date=September 25, 2019 |title=Edwidge Danticat and Ann Patchett Reading |url=https://www.92y.org/archives/edwidge-danticat-everything-inside-ann-patchett-the-dutch-house |access-date=2019-09-25}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Nathalie Handal|ਨਥਾਲੀ ਹੈਂਡਲ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] 77bbrb8s3qhghudtx28vnl5tkpmekkk 0 179417 854514 838281 2026-11-12T10:26:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854514 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਯਸ਼ਸਵੀ ਜੈਸਵਾਲ | image = | caption = | full_name = ਯਸ਼ਸਵੀ ਭੁਪੇਂਦਰ ਜੈਸਵਾਲ | birth_date = {{Birth date and age|2001|12|28|df=yes}} | birth_place = ਸੂਰਿਆਵਨ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ<ref>{{cite news |last1=B |first1=Venkata Krishna |title=From Maidans to Headlines, the Aamchi Mumbai Way to Stardom |url=http://www.newindianexpress.com/magazine/2018/oct/14/from-maidans-to-headlines-the--aamchi-mumbai-way-to-stardom-1884217.html |access-date=20 October 2018 |work=The New Indian Express |date=14 October 2018}}</ref> | height = 6 ft<ref name=livemint>{{cite news |last1=Dore |first1=Bhavya |title=The giant steps of Yashasvi Jaiswal |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/the-giant-steps-of-yashasvi-jaiswal-11572500849036.html |access-date=5 November 2019 |work=Livemint |date=31 October 2019}}</ref> | batting = ਖੱਬੇ-ਹੱਥ | bowling = ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਲੈਗ ਬਰੇਕ | role = ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ | country = ਭਾਰਤ | international = true | internationalspan = 2023–ਵਰਤਮਾਨ | testdebutdate = 12 ਜੁਲਾਈ | testdebutyear = 2023 | testdebutagainst = ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ | testcap = 306 | oneT20I = | T20Idebutdate = 8 ਅਗਸਤ | T20Idebutyear = 2023 | T20Idebutagainst = ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ | T20Icap = 105 | lastT20Idate = 13 ਜਨਵਰੀ | lastT20Iyear = 2024 | lastT20Iagainst = ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ | T20Ishirt = 64 | club1 = ਮੁੰਬਈ | year1 = {{nowrap|2018/19–2022/23}} | club2 = [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] | year2 = 2020–ਵਰਤਮਾਨ | clubnumber2 = 19 | columns = 4 | column1 = [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] | matches1 = 2 | runs1 = 266 | bat avg1 = 88.66 | 100s/50s1 = 1/1 | top score1 = 171 | deliveries1 = – | wickets1 = – | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 1/– | column2 = [[ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਟੀ20ਆਈ]] | matches2 = 8 | runs2 = 232 | bat avg2 = 38.66 | 100s/50s2 = 1/1 | top score2 = 100 | deliveries2 = 6 | wickets2 = 0 | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 5/– | column3 = [[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|FC]] | matches3 = 17 | runs3 = 2,111 | bat avg3 = 81.19 | 100s/50s3 = 10/3 | top score3 = 265 | deliveries3 = 48 | wickets3 = 0 | bowl avg3 = – | fivefor3 = – | tenfor3 = – | best bowling3 = – | catches/stumpings3 = 14/– | column4 = [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|LA]] | matches4 = 32 | runs4 = 1,511 | bat avg4 = 53.96 | 100s/50s4 = 5/7 | top score4 = 203 | deliveries4 = 285 | wickets4 = 7 | bowl avg4 = 36.71 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 2/31 | catches/stumpings4 = 8/– | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/1151278.html ESPNcricinfo | date = 7 ਅਕਤੂਬਰ | year = 2023 | medaltemplates = {{MedalSport|ਪੁਰਸ਼ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ}} {{MedalGold|[[2022 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2022 ਹਾਂਗਜ਼ੂ]]|ਟੀਮ}} }} '''ਯਸ਼ਸਵੀ ਭੂਪੇਂਦਰ ਜੈਸਵਾਲ''' (ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/wi-vs-ind-1st-test-yashasvi-jaiswal-becomes-india-17th-centurion-on-test-debut-1387280?platform=amp|title=Yashasvi Jaiswal becomes India's 17th centurion on Test debut|date=13 July 2023|work=ESPNcricinfo}}</ref> ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] (IPL) ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ]] ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣਿਆ, <ref>{{Cite web |title=20 cricketers for the 2020s |url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1224850/20-cricketers-for-the-2020s |access-date=6 July 2020 |website=The Cricketer Monthly}}</ref> ਅਤੇ 2020 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡਰ-19 ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=IPL 2020: Meet Yashasvi Jaiswal who left home aged 10 to pursue cricketing dream |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/54293925 |access-date=27 September 2020 |website=BBC Sport}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜੈਸਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਸੂਰੀਆਵਾਨ, ਭਦੋਹੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਸਟੋਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਭੂਪੇਂਦਰ ਜੈਸਵਾਲ ਅਤੇ ਕੰਚਨ ਜੈਸਵਾਲ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੰਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਡੇਅਰੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ,<ref name="news18">{{Cite news|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/u-19-asia-cup-from-sleeping-in-tents-to-starring-in-asia-cup-triumph-yashasvi-jaiswals-incredible-journey-1901523.html|title=From Sleeping in Tents to Starring in Asia Cup Triumph – Yashasvi Jaiswal's Incredible Journey|last=Dabas|first=Arjit|date=8 October 2018|work=News18|access-date=20 October 2018}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ [[ਪਾਣੀਪੂਰੀ|ਪਾਣੀਪੁਰੀ]] ਗੋਲਗੱਪੇ ਵੇਚੇ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/lived-in-a-tent-sold-pani-puri-slept-hungry-now-he-plays-cricket-for-india-under-19-5244796/|title=Lived in a tent, sold pani puri, slept hungry, now Yashasvi Jaiswal plays cricket for India Under-19|last=Pandey|first=Devendra|date=4 July 2018|work=The Indian Express|access-date=20 October 2018}}</ref> ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੈਸਵਾਲ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖੀ ਗਈ, ਜੋ ਸੈਂਟਾਕਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ [[ਮੁਖਤਿਅਾਰਨਾਮਾ|ਪਾਵਰ ਆਫ਼ ਅਟਾਰਨੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ,<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/jwala-the-man-who-first-saw-spark-in-yashasvi-1277206-2018-07-04|title=Jwala, the man who first saw spark in Yashasvi|date=8 July 2018|work=India Today|access-date=19 October 2019}}</ref> ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।<ref name="news18"/> === ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਰੀਅਰ === ਜੈਸਵਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 319 [[ਨਾਬਾਦ]] ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਲਸ ਸ਼ੀਲਡ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 13/99 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲ-ਰਾਉਂਡ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।<ref name="hindustan">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/from-food-vendor-to-national-pride-meet-india-u-19-cricketer-yashasvi-jaiswal/story-Tq1WLGzFtn8s6IgzmPFCCP.html|title=From food vendor to national pride: Meet India U-19 cricketer Yashasvi Jaiswal|date=8 October 2018|work=Hindustan Times|access-date=20 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/Guided-by-Vengsarkar-Yashasvi-is-all-set-for-English-sojourn/articleshow/47859612.cms|title=Guided by Vengsarkar, Yashasvi is all set for English sojourn|last=Gupta|first=Gaurav|date=29 June 2015|work=The Times of India|access-date=22 October 2019}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਅੰਡਰ-16 ਟੀਮ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="hindustan" /> ਜੈਸਵਾਲ 2018 ਅੰਡਰ-19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ (318 ਦੌੜਾਂ) ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/poor-background-is-an-advantage-for-me-yashasvi-jaiswal/articleshow/65469473.cms|title=Poor background is an advantage for me: Yashasvi Jaiswal|last=Gupta|first=Gaurav|date=20 August 2018|work=The Times of India|access-date=20 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-u19-asia-cup-yashasvi-jaiswal-wasim-jaffer-5391006/|title=U19 Asia Cup: With inputs from Wasim Jaffer, young Yashasvi Jaiswal turns a corner in Bangladesh|last=Pandey|first=Devendra|date=8 October 2018|work=The Indian Express|access-date=20 October 2018}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਡਰ-19 ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਯੂਥ ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਵਿੱਚ 220 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 173 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web |title=Full Scorecard of India Under-19s vs South Africa Under-19s 2nd Youth Test 2019 – Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/19139/scorecard/1174378/india-under-19s-vs-south-africa-under-19s-2nd-youth-test-sa-u-19s-in-india-2018-19 |access-date=24 October 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-19 ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 294 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/mumbai-teen-yashasvi-jaiswal-becomes-the-youngest-man-to-hit-a-one-day-double-century-1203859|title=Mumbai teen Yashasvi Jaiswal becomes the youngest man to hit a one-day double-century|date=16 October 2019|work=ESPNcricinfo|access-date=19 October 2019}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2020 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Four-time champion India announce U19 Cricket World Cup squad |url=https://www.bcci.tv/articles/2019/news/139375/four-time-champion-india-announce-u19-cricket-world-cup-squad |access-date=2 December 2019 |website=Board of Control for Cricket in India}}</ref> ਜੈਸਵਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਡਰ-19 ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Abhimanyu Bose |date=4 February 2020 |title=Under-19 World Cup: Yashasvi Jaiswal Makes "Dream Come True" With Fine Century Against Pakistan |url=https://sports.ndtv.com/under-19-world-cup-2020/ind-vs-pak-yashasvi-jaiswal-makes-dream-come-true-with-fine-century-against-pakistan-2174909 |access-date=4 February 2020 |publisher=[[NDTV]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204181153/https://sports.ndtv.com/under-19-world-cup-2020/ind-vs-pak-yashasvi-jaiswal-makes-dream-come-true-with-fine-century-against-pakistan-2174909 |archive-date=4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |url-status=dead }}</ref> === ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਰੀਅਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Yashasvi_Jaiswal_2.jpg|thumb| ਜੈਸਵਾਲ 2019 ਵਿੱਚ]] ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ 7 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ 2018-19 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ<ref name="FC">{{Cite web |title=Elite, Group A, Ranji Trophy at Mumbai, Jan 7–10 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157076.html |access-date=7 January 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਤੇ 28 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ [[2019–20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="LA">{{Cite web |title=Elite, Group A, Vijay Hazare Trophy at Alur, Sep 28 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200778.html |access-date=28 September 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> 16 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 154 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 203 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ, 292 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 17 ਚੌਕੇ ਅਤੇ 12 ਛੱਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ<ref>{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/vijay-hazare-trophy-mumbai-yashasvi-jaiswal-jharkhand-aditya-tare-cricket-records/article29698355.ece|title=Vijay Hazare Trophy: 17-year-old Yashasvi Jaiswal scores double ton, creates new record|date=16 October 2019|work=Sportstar|access-date=19 October 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/mumbai-teenager-yashasvi-jaiswal-becomes-youngest-cricketer-to-score-double-century/articleshow/71613747.cms|title=Mumbai teenager Yashasvi Jaiswal becomes youngest cricketer to score double century|date=16 October 2019|work=The Times of India|access-date=19 October 2019}}</ref> ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 112.80 ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 564 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=RECORDS / VIJAY HAZARE TROPHY, 2019/20 / MOST RUNS |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=13220;type=tournament |access-date=21 October 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2019-20 ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਬੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/deodhar-trophy-2019-squads-india-a-india-b-india-c-parthiv-patel-shubman-gill-anuma-vihari-ranchi/article29788595.ece|title=Deodhar Trophy 2019: Hanuma Vihari, Parthiv, Shubman to lead; Yashasvi earns call-up|date=24 October 2019|work=Sportstar|access-date=25 October 2019}}</ref> 2020 ਦੀ ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] <ref>{{Cite web |title=IPL auction analysis: Do the eight teams have their best XIs in place? |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-auction-analysis-do-the-eight-teams-have-their-best-xis-in-place-1210632 |access-date=20 December 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 22 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ 20 ਕ੍ਰਿਕੇਟ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟੀ-20]] ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੀ,<ref name="T20">{{Cite web |title=4th Match (N), Sharjah, Sep 22 2020, Indian Premier League |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1216496.html |access-date=22 September 2020 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stats - Yashasvi Jaiswal scores Royals' second-fastest fifty |url=https://www.espncricinfo.com/story/rr-vs-csk-ipl-2021-stats-yashasvi-jaiswal-half-century-overhauls-ruturaj-gaikwad-ton-1281248 |access-date=2023-02-27 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਅਤੇ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਸੈਂਕੜਾ, [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼|ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 62 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 124 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼|ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [https://t20-head-to-head.com/ipl-records-at-the-wankhede-stadium/ ਵਾਨਖੇੜੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਐਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622230758/https://t20-head-to-head.com/ipl-records-at-the-wankhede-stadium/ |date=2021-06-22 }} ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=42nd Match (N), Wankhede, April 30, 2023, Indian Premier League |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1359516.html |access-date=30 April 2023 |website=ESPNcricinfo}}</ref> 11 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਿਰਫ 13 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] (ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ.) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ|ਕੇ.ਐਲ ਰਾਹੁਲ]] ਅਤੇ ਪੈਟ ਕਮਿੰਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ [[2023 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2023 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨੂੰ]] 14 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 625 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Records in Indian Premier League, 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/indian-premier-league-2023-15129 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ। <ref>{{Cite web |title=Pujara dropped; Jaiswal and Gaikwad in India's Test squad for West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1383151.html |access-date=24 June 2023 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, 171 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੈਂਕੜਾ ਜੜਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>Karthik Krishnaswamy (2023) [https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-yashasvi-jaiswal-manifests-inevitable-fairytale-with-self-control-on-a-sluggish-pitch-1387369 Jaiswal manifests inevitable fairytale with measured debut century], ESPNcricinfo, 14 July 2023. </ref> ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ [[ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੀ 20 ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20ਆਈ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web |date=8 August 2023 |title=IND vs WI 3rd T20I: Yashasvi Jaiswal makes white-ball debut, India look to ‘keep things simple’ against Nicholas Pooran |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ind-vs-wi-3rd-t20i-yashasvi-jaiswal-makes-white-ball-debut-india-look-to-keep-things-simple-against-nicholas-pooran-101691503622702.html |access-date=9 August 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਲੜੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਦੇ ਨਾਲ 165 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20I ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ – 51 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 84 [[ਨਾਬਾਦ|*]] ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=12 August 2023 |title=WI vs IND: Yashasvi Jaiswal hits maiden T20I half-century in Florida as India cruise in 179-run chase |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/wi-vs-ind-yashasvi-jaiswal-hits-maiden-t20i-half-century-in-florida-as-india-cruise-in-179-run-chase-2420221-2023-08-12 |access-date=13 August 2023 |website=[[India Today]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=WI vs IND, India in West Indies, 4th T20I in Lauderhill |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-in-west-indies-2023-1381201/west-indies-vs-india-4th-t20i-1381220/full-scorecard |access-date=13 August 2023 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1151278}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] l2ssoma62uel62ppd0na5y4ahnu38ac 0 179428 854391 766116 2026-11-11T20:17:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854391 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੂਰਤੀ ਆਰੀਆ | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = ਨਾਗਪੁਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ | years_active = | known_for = | signature = }} '''ਪੂਰਤੀ ਆਰੀਆ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨ == ਆਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=10 October 2018 |title=Nagpur’s Poorti set to sizzle big screen in ‘Jalebi’, shares her journey |url=https://www.nagpurtoday.in/nagpurs-poorti-set-to-sizzle-big-screen-in-jalebi-shares-her-journey/10101948 |access-date=10 December 2023 |website=Nagpur Today : Nagpur News}}</ref> ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੇ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਘਾਸਨ ਬੱਤੀਸੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਾਲਾ ਲਵ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਸ਼ੂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੂਰਤੀ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮ [[ਜਲੇਬੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਜਲੇਬੀ]] (2018) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=13 October 2018 |title=Jalebi movie review: An old-fashioned sweet tale of romance |url=https://zeenews.india.com/people/jalebi-movie-rage-an-old-fashioned-sweet-tale-of-romance-2147969.html |access-date=11 December 2023 |website=Zee News}}</ref> ਪੂਰਤੀ ਨੇ 'ਅਸ਼ੋਕਾ ਸਮਰਾਟ', 'ਪਿਆਰ ਤੁਨੇ ਕਿਆ ਕੀਆ', 'ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੈਟਰੋਲ' ਅਤੇ ' ਬੜੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ 2' 'ਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Poorti Arya's fan-girl moment with Ranveer Singh : The Tribune India |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/poorti-aryas-fan-girl-moment-with-ranveer-singh-260302 |access-date=10 December 2023 |archive-date=10 ਦਸੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210074701/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/poorti-aryas-fan-girl-moment-with-ranveer-singh-260302 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=6 August 2019 |title=Size Matters: Cast, Trailer, Release Date & Where To Watch Ullu App's Next |url=https://www.thelivemirror.com/ullu-apps-size-matters-cast-release-date-trailer/ |access-date=10 December 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Suthar |first=Manisha |date=22 June 2022 |title=Exclusive: Prithvi Zutshi, Poorti Arya and Vivek Mishra bag Shemaroo TV’s Crime World |url=https://www.iwmbuzz.com/television/news/exclusive-prithvi-zutshi-poorti-arya-and-vivek-mishra-bag-shemaroo-tvs-crime-world/2022/06/22 |access-date=10 December 2023 |website=IWMBuzz}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 April 2023 |title=Bade Acche Lagte Hai 2 Fame Poorti Arya Took a Break From Acting- Here’s Why &#124; 📺 LatestLY |url=https://www.latestly.com/entertainment/tv/bade-acche-lagte-hai-2-fame-poorti-arya-took-a-break-from-acting-heres-why-5059352.html |access-date=10 December 2023 |website=LatestLY |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210074701/https://www.latestly.com/entertainment/tv/bade-acche-lagte-hai-2-fame-poorti-arya-took-a-break-from-acting-heres-why-5059352.html |archive-date=10 ਦਸੰਬਰ 2023 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 76178wmr9wda9bcedlkpadiv1ah1vjj 0 180098 854433 846439 2026-11-12T00:32:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854433 wikitext text/x-wiki ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ '''ਬਾਕਰਵੜੀ'''<ref>{{Cite web |date=2017-06-05 |title=Bhakarwadi: A Popular Snack You Believe is Maharashtrian Actually Belongs to Gujarat |url=https://food.ndtv.com/food-drinks/bhakarwadi-a-beloved-maharashtrian-snack-that-originated-in-gujarat-1726625 |access-date=2023-11-26 |website=NDTV Food |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611094627/https://food.ndtv.com/food-drinks/bhakarwadi-a-beloved-maharashtrian-snack-that-originated-in-gujarat-1726625 |archive-date=2020-06-11 |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=15 February 2019 |title=Easy Simple Indian Snack Bhakarwadi Recipe |url=https://www.vahrehvah.com/easy-simple-indian-snack-bhakarwadi-recipe |access-date=23 February 2019 |website=Varevah |language=en-US}}</ref> ਇਹ 1960 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੰਬਈ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਆਦ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕਰ ਭਾਖਰੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਸਾਲਾ ਭਰਨ (ਵੱਡੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਟ ਕੇ ਤਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਭਾਕਰ-ਵਾਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਦੇ ਚਿਤਲੇ ਬੰਧੂ ਅਤੇ [[ਵਡੋਦਰਾ]] ਦੇ [https://www.jagdishfarshan.com ਜਗਦੀਸ਼-ਫਰਸਾਨ ਨੇ] ਵਿਅੰਜਨ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/punes-vendor-of-sweets/article23029571.ece|title=Pune’s vendor of sweets|last=Iyer|first=Satyanarayan|work=[[Business Line]]|access-date=14 June 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.loksatta.com/pune-news/pune-chitale-bandhu-residential-building-for-chitale-workers-tweets-indraneel-chitale-scsg-91-2491517/|title=कौतुकास्पद… चितळे बंधू कर्मचाऱ्यांसाठी बांधतायत निवासस्थान; पार पडलं इमारतीचं भूमिपूजन|date=June 7, 2021|work=[[Loksatta]]|access-date=14 June 2021|language=mr-IN}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਰਘੁਨਾਥਰਾਓ ਚਿਤਲੇ, ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਵਪਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਨਰਸਿੰਘਾ ਚਿਤਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਅੰਜਨ ਬਕਰਵਾੜੀ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲਿਆ। ਫਰਕ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ‘ਨਾਗਪੁਰੀ’ ਰੂਪ ਬਣਾ ਲਿਆ। 'ਪੁਦਾਚੀ ਵਦੀ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇਹ "ਨਾਗਪੁਰੀ" ਰੂਪ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਰੋਲ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤੀ ਮੁੱਖ ਵਿਅੰਜਨ ਵਿੱਚ ਲਸਣ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨ। ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਪੁਡਾਚੀ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਬਕਰਵਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਮੇਲ ਆਈਕਾਨਿਕ ਚਿਤਲੇ ਬਕਰਵਾੜੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਗਪੁਰੀ ਪੁਡਾਚੀ ਵਾਦੀ ਦੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਬਕਰਵਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਰਿਸਪਾਈਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡੂੰਘੇ ਤਲੇ, ”ਇੰਦਰਨੀਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਰਸਿੰਘਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਾਬੀ, ਵਿਜਯਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਮੰਗਲਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਅੰਜਨ, 1976 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿਤਲੇ-ਬਕਰਵਾੜੀ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (1939 ਤੋਂ ਚਿਤਲੇ ਡੇਅਰੀ, 1950 ਤੋਂ ਚਿਤਲੇਬੰਧੂ ਮਿਠਾਈਵਾਲੇ ਅਤੇ 1976 ਤੋਂ ਚਿਤਲੇ-ਬਕਰਵਾੜੀ), ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੇ ਇਸ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ। ਜਗਦੀਸ਼ ਫੂਡਜ਼ (1945 ਤੋਂ) (ਜਗਦੀਸ਼ ਭਾਖਰਵਾੜੀ) 1945 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਹਲਦੀਰਾਮ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। == ਵਿਅੰਜਨ == ਬਕਰਵੜੀ ਛੋਲਿਆਂ [[ਬੇਸਨ|ਦੇ]] ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ [[ਨਾਰੀਅਲ]], [[ਖਸਖਸ]] ਅਤੇ [[ਤਿਲ|ਤਿਲਾਂ]] ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਗੋਲਾਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਕਰਿਸਪੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸਨੂੰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Das 2015">{{Cite web |last=Das |first=Soumitra |date=July 13, 2015 |title=Monsoon delights Barodians love to gorge on |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food/food-features/Monsoon-delights-Barodians-love-to-gorge-on/articleshow/48042841.cms |access-date=October 16, 2016 |website=The Times of India}}</ref> ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Kapoor |first=Sanjeev |title=Bhakarwadi Vegetarian Recipe |url=https://www.sanjeevkapoor.com/Recipe/Bhakarwadi-KhaanaKhazana.html |access-date=23 February 2019 |website=sanjeev kapoor |language=en}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿੱਆਚਾਰ == ਬਾਕਰਵੜੀ, ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ, [[ਸੋਨੀ ਸਬ]] ਉੱਤੇ 2019 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਾਮੇਡੀ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਦੇ ਦੋ ਗੁਆਂਢੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ - ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗੁਜਰਾਤੀ - ਜੋ ਵਿਅੰਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/jd-majethia-aatish-kapadia-returning-with-another-slice-of-life-comedy-show-bhakharwadi/articleshow/67357088.cms|title=JD Majethia, Aatish Kapadia returning with another slice-of-life comedy show, BhakharWadi|last=Mankad|first=Himesh|date=January 3, 2019|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=14 June 2021|language=en|archive-date=14 ਜੂਨ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614173317/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/jd-majethia-aatish-kapadia-returning-with-another-slice-of-life-comedy-show-bhakharwadi/articleshow/67357088.cms|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਖਾਣਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਿਠਾਈਆਂ]] rju1mcq5vxitwkhu8wslxxam39zu4xb 0 180222 854452 837333 2026-11-12T03:08:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854452 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਭਲੋ ਮਾਏ ਖਰਾਪ ਮਾਏ | caption = ਪੋਸਟਰ | director = | starring = }} '''''ਭਲੋ ਮਾਏ ਖਰਾਪ ਮਾਏ''''' ਇੱਕ 2019 ਦੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਤਮਲ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bhalo Meye Kharap Meye (2019) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/bhalo-meye-kharap-meye-42160 |access-date=2019-09-19 |website=Cinestaan |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803123935/https://www.cinestaan.com/movies/bhalo-meye-kharap-meye-42160 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=BookMyShow |title=Bhalo Maye Kharap Maye Movie (2019) {{!}} Reviews, Cast & Release Date in Kolkata |url=https://in.bookmyshow.com/kolkata/movies/bhalo-maye-kharap-maye/ET00111052?fbrefresh=1 |access-date=2019-09-09 |website=BookMyShow |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/three-films-in-kiff-2015-bengali-panorama-115112100688_1.html|title=Three films in KIFF 2015 Bengali Panorama|date=2015-11-21|work=Business Standard India|access-date=2019-09-09|agency=Press Trust of India}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ [[ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ|ਸੁਚਿਤਰਾ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ]] ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 13 ਸਤੰਬਰ 2019 <ref>{{Cite web |date=2019-09-09 |title=জুটিতে শ্রীলেখা ও অনন্যা, পর্দায় এবার ‘ভাল মেয়ে খারাপ মেয়ে’ |url=https://bengali.news18.com/news/entertainment/new-bengali-movie-bhalo-meye-kharap-meye-will-be-released-on-13-september-am-366617.html |access-date=2019-09-09 |website=bengali.news18.com |language=bn |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915102936/https://bengali.news18.com/news/entertainment/new-bengali-movie-bhalo-meye-kharap-meye-will-be-released-on-13-september-am-366617.html |archive-date=2019-09-15 |url-status=dead }}</ref> ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਜੀਤਾ ਫਿਲਮਜ਼ ਐਂਡ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tamal Dasgupta’s ‘Bhalo Meye Kharap Meye’ shows how women get victimized every day - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/tamal-dasguptas-bhalo-meye-kharap-meye-shows-how-women-are-victimized/articleshow/70977471.cms |access-date=2019-09-09 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web |title=Bhalo Meye Kharap Meye Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movie-reviews/bhalo-meye-kharap-meye/movie-review/71117699.cms |access-date=6 December 2019 |website=The Times of India |pages=}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਰੀਆ ਫਰਨਾਂਡੇਜ਼, ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਾਰ ਡਾਂਸਰ, ਪਾਰਕ ਸਰਕਸ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਪਤੀ ਸ਼ੈਬੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਘਰ ਪਰਤ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗਾਹਕਾਂ ਨੇ ਰੀਆ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨਿਆਂ ਲਈ ਲੜਦੀ ਹੈ ਪਰ ਛੋਟੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਹਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲਕੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲ ਸਮੀਰਨ ਸੇਨ ਨੇ ਉਸਦਾ ਕੇਸ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਰੀਆ ਨੇ ਕੇਸ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮੀਰਨ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਾ ਦਿਵਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕੇਸ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਾਬੀ ਸਮੀਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਉਰਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ। ਉਰਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਡਾਂਸਰ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਮੀਰਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2019-09-09 |title=বড়পর্দায় অনন্যা চট্টোপাধ্যায়, সৌজন্যে ‘ভাল মেয়ে খারাপ মেয়ে’ |url=https://bengali.indianexpress.com/entertainment/upcoming-feature-film-bhalo-meye-kharap-meye-139398/ |access-date=2019-09-09 |website=Indian Express Bangla |language=bn-IN}}</ref> == ਕਾਸਟ == * ਅਨੰਨਿਆ ਚੈਟਰਜੀ ਰੀਆ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਸ਼ੈਬੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਲਾਜੀਤ ਮਜੂਮਦਾਰ * ਸਮੀਰਨ ਸੇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋਏ ਸੇਨਗੁਪਤਾ * ਉਰਮੀ ਸੇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੀਲੇਖਾ ਮਿੱਤਰਾ]] * ਅਰਿੰਦਮ ਸਿਲ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 9vsymeik3qfsx3sv8k8s1g08fn8isth 0 180266 854312 836466 2026-11-11T12:37:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854312 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਤਲਾਕ | image = Divorce 2023 poster.jpg | caption = Film poster | director = ਮਿੰਨੀ ਆਈ.ਜੀ | writer = ਮਿੰਨੀ ਆਈ.ਜੀ | based_on = | producer = | starring = | cinematography = | editing = | music = | studio = | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2023|02|24|ref1=}} | runtime = 124 ਮਿੰਟ | country = ਭਾਰਤ | language = ਮਾਲਿਯਾਲਮ | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''''ਤਲਾਕ''''' ਇੱਕ 2023 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਮਿੰਨੀ ਆਈਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਤਲਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੀ ਹੈ<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-first-look-poster-of-ksfdc-movie-divorce-is-here-mm-582953.html|title=ആറ് സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതവും അവരുടെ അതിജീവിതാനുഭവങ്ങളും പങ്കുവെയ്ക്കുന്ന ഈ സിനിമയുടെ രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത് മിനി ഐ.ജി.|work=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329173649/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-first-look-poster-of-ksfdc-movie-divorce-is-here-mm-582953.html|archive-date=2023-03-29|access-date=2024-02-20|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦੁਨਧ, ਸੰਤੋਸ਼ ਕੀਜ਼ਹੱਟੂਰ, ਪੀ. ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਿਬਲਾ ਫਰਾ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/shibla-faras-next-is-divorce/articleshow/78701409.cms|title=Shibla Fara's next is 'Divorce'|work=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216161133/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/shibla-faras-next-is-divorce/articleshow/78701409.cms|archive-date=2023-02-16}}</ref> ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/shibla-faras-next-is-divorce/articleshow/78701409.cms|title=Shibla Fara's next is 'Divorce'|work=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216161133/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/shibla-faras-next-is-divorce/articleshow/78701409.cms|archive-date=2023-02-16}}</ref> ਆਦਿ। ਇਹ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡਿੰਗ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/woman-filmmaker-funded-kerala-govt-alleges-long-delay-film-s-release-169790|title=Woman filmmaker funded by Kerala govt alleges long delay in film's release|work=The News Minute|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114190313/https://www.thenewsminute.com/article/woman-filmmaker-funded-kerala-govt-alleges-long-delay-film-s-release-169790|archive-date=2022-11-14}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/divorce-malayalam-movie-director-mini-i-g-exclusive-interview/articleshow/81650591.cms|title='ബന്ധങ്ങളെ നാം വളരെ ടേക്കൺ ഫോർ ഗ്രാൻ്റഡ് ആയിട്ടാണ് കാണുന്നത്'; 'ഡിവോഴ്സ്'ചിത്രത്തിൻ്റെ വിശേഷങ്ങളുമായി സംവിധായിക മിനി|work=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216161132/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/divorce-malayalam-movie-director-mini-i-g-exclusive-interview/articleshow/81650591.cms|archive-date=2023-02-16}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਟੈਕਸ ਮੁਕਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦੇ<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.indiatoday.in/cinema/story/minister-m-v-govindhan-says-divorce-and-nishidho-movie-tax-free-kerala-384925-2022-06-17|title=Minister M V Govindhan says divorce and nishidho movie tax free in kerala|work=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216162632/https://malayalam.indiatoday.in/cinema/story/minister-m-v-govindhan-says-divorce-and-nishidho-movie-tax-free-kerala-384925-2022-06-17|archive-date=2023-02-16}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਕਲਾਭਵਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/malayalam/movies/divorce-movie-first-look-minister-saji-cherian-released-the-first-look-poster-of-divorce-movie-126425|title=Divorce: സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻ്റെ വനിതാ 'സംവിധായകരുടെ സിനിമ'|work=Zee News}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਫਿਲਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਕਾਰਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਆਂ ਲਈ ਨਿਆਂਇਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਉਪਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2020/09/19/ksfdc-production-women-movie-project-divorce-shoot-started-ig-mini-vinod-illampally.html|title='ഡിവോഴ്സ്'; സംവിധാനം ഐ.ജി. മിനി; ക്യാമറ വിനോദ് ഇല്ലംപള്ളി|work=Malayalam Manorama|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920055548/https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2020/09/19/ksfdc-production-women-movie-project-divorce-shoot-started-ig-mini-vinod-illampally.html|archive-date=2020-09-20}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/woman-filmmaker-funded-kerala-govt-alleges-long-delay-film-s-release-169790|title=Woman filmmaker funded by Kerala govt alleges long delay in film's release|work=The News Minute|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114190313/https://www.thenewsminute.com/article/woman-filmmaker-funded-kerala-govt-alleges-long-delay-film-s-release-169790|archive-date=2022-11-14}}</ref> == ਕਾਸਟ == * ਚੰਦੁਨਧ<ref>{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/divorce-malayalam-movie-director-mini-i-g-exclusive-interview/articleshow/81650591.cms|title='ബന്ധങ്ങളെ നാം വളരെ ടേക്കൺ ഫോർ ഗ്രാൻ്റഡ് ആയിട്ടാണ് കാണുന്നത്'; 'ഡിവോഴ്സ്'ചിത്രത്തിൻ്റെ വിശേഷങ്ങളുമായി സംവിധായിക മിനി|work=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216161132/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/divorce-malayalam-movie-director-mini-i-g-exclusive-interview/articleshow/81650591.cms|archive-date=2023-02-16}}</ref> * ਸੰਤੋਸ਼ ਕੀਜ਼ਹੱਟੂਰ * ਪੀ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ * ਸ਼ਿਬਲਾ ਫਰਾ * ਪ੍ਰਿਯਮਵਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ * ਕੇਪੀਏਸੀ ਲੀਲਾ * ਅਸਵਤੀ ਕਿਸ਼ੋਰ * ਅਮਲੇਂਧੁ * ਸੁਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ * ਮਨੀਕੁੱਟਨ * ਜੌਲੀ ਚਿਰਯਾਥ * ਇਸ਼ਿਤਾ * ਅਰੁਣਾਮਸ਼ੂ == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ]]'' ਦੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ "ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/divorce-movie-review-a-sensitive-take-on-what-happens-when-a-spouse-turns-into-a-stranger/article66552427.ece|title=‘Divorce’ movie review: A sensitive take on what happens when a spouse turns into a stranger|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2023-02-25|work=The Hindu|access-date=2023-04-13|issn=0971-751X}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb title|id=tt16914736|title=Divorce}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2023 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 1solf6gc37rs9jik7e8kor5c289p1kj 0 180595 854432 838191 2026-11-12T00:19:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854432 wikitext text/x-wiki '''ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ''' 1976 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੁਰਾਤੱਤਵ, ਕਲਾ, ਵਿਰਾਸਤ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ।<ref name="intro">{{Cite web |title=Bahawalpur Museum |url=http://www.bahawalpur.gov.pk/muse.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100817054408/http://www.bahawalpur.gov.pk/muse.htm |archive-date=August 17, 2010 |access-date=December 1, 2010 |website=bahawalpur.gov.pk |publisher=District Government Bahawalpur}}</ref> ਇਹ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2022 ਤੱਕ, ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ੁਬੈਰ ਰੱਬਾਨੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=31 May 2022 |title=275th celebrations of Bahawalpur State will be held in Feb 2023 |url=https://www.app.com.pk/domestic/275th-celebrations-of-bahawalpur-state-will-be-held-in-feb-2023/ |access-date=8 July 2022 |website=[[Associated Press of Pakistan]]}}</ref> == ਗੈਲਰੀਆਂ == ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅੱਠ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref name="intro" /> * [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੂਵਮੈਂਟ]] ਗੈਲਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੋਟੋਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਗੈਲਰੀ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। * ਇਸਲਾਮੀ ਗੈਲਰੀ, ਜੋ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। * ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੈਲਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਅਤੇ [[ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਹਾਵਲਨਗਰ]], [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਹਾਵਲਪੁਰ]], ਅਤੇ ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਸਿੱਕਾ ਗੈਲਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਕੇ ਹਨ * [[ਕ਼ੁਰਆਨ|ਕੁਰਾਨ]] ਗੈਲਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਗੈਲਰੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Mashal |date=2 August 2020 |title=Retracing Bahawalpur's glorious past |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/693852-retracing-bahawalpurs-glorious-past |access-date=2022-07-08 |website=[[The News International]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708113226/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/693852-retracing-bahawalpurs-glorious-past |archive-date=2022-07-08 |url-status=dead }}</ref> * ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਗੈਲਰੀ, ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। * ਸਾਦਿਕ ਖਾਨ ਗੈਲਰੀ<ref>https://www.dawn.com/news/204492/sadiq-khan-gallery-at-bahawalpur-museum</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਦਰਾਵੜ ਕਿਲ੍ਹਾ|ਦਰਾਵਰ ਕਿਲ੍ਹਾ]] * [[ਨੂਰ ਮਹਿਲ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.facebook.com/bahawalpur.museum ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] qv6ul2cjymtta1fjjbxii3fce8r1gba 0 180621 854488 850199 2026-11-12T07:28:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854488 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = File:Miranda July at the première of The Future, UGC Ciné Cité Bercy, Paris, France - 20110705.jpg }} '''ਮਿਰਾਂਡਾ ਜੁਲਾਈ''' (ਜਨਮ '''ਮਿਰਾਂਡਾ ਜੈਨੀਫਰ ਗ੍ਰੋਸਿੰਗਰ''' ; 15 ਫਰਵਰੀ, 1974) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਗਲਪ, ਮੋਨੋਲੋਗ, ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਮੀ ਐਂਡ ਯੂ ਐਂਡ ਹਰੀਨ ਵੀ ਨੋ'' (2005) ਅਤੇ ''ਦ ਫਿਊਚਰ'' (2011) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਕਾਜਿਲੀਅਨੇਅਰ'' (2020) ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ, ''ਨੋ ਵਨ ਬੇਲੋਂਗਸ ਹੇਅਰ ਮੋਰ ਦੈਨ ਯੂ'' (2007); ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ''ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ'' (2011); ਅਤੇ ਨਾਵਲ ''ਦ ਫਸਟ ਬੈਡ ਮੈਨ'' (2015)। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਜੁਲਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰੇ, ਵਰਮੌਂਟ ਵਿੱਚ 1974 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="birthName">{{Cite news|url=https://www.boston.com/ae/movies/articles/2005/06/26/putting_all_they_know_to_work|title=Putting all they know to work|last=Morris|first=Wesley|date=June 26, 2005|work=[[Boston Globe]]|access-date=June 27, 2012|via=Boston.com|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012070144/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2005/06/26/putting_all_they_know_to_work/|url-status=dead}}{{Subscription required}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੋਡਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name="parentwriters">{{Cite web |title=The Miranda July Story |url=http://www.literaryrevolution.com/mr-wenclas-060407.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701201029/http://www.literaryrevolution.com/mr-wenclas-060407.html |archive-date=July 1, 2007 |access-date=August 8, 2007 |publisher=Underground Literary Alliance}}</ref> ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਵਿਕਲਪਕ ਸਿਹਤ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ।<ref name="Dinkelspiel">{{Cite web |last=Dinkelspiel |first=Frances |author-link=Frances Dinkelspiel |date=August 17, 2011 |title=Me and You and Miranda July and Berkeley |url=http://www.berkeleyside.com/2011/08/17/me-and-you-and-miranda-july-and-berkeley/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160901091128/http://www.berkeleyside.com/2011/08/17/me-and-you-and-miranda-july-and-berkeley/ |archive-date=September 1, 2016 |website=Berkeleyside.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=North Atlantic Books |url=http://www.northatlanticbooks.com/store/profile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130915050656/http://www.northatlanticbooks.com/store/profile.html |archive-date=September 15, 2013 |publisher=North Atlantic Books}}</ref> ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਯਹੂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੀ।<ref name="nytimes=onstad">{{Cite web |last=Onstad |first=Katrina |date=14 July 2011 |title=Miranda July Is Totally Not Kidding |url=https://www.nytimes.com/2011/07/17/magazine/the-make-believer.html |quote=She wasn’t interested in performing the play at her preppy private high school, so she approached 924 Gilman, a local punk club.}}</ref> ਜੁਲਾਈ ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਲੇਰੀਨਾ ਸਕਾਈਲਰ ਬ੍ਰਾਂਟ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=mirandajuly |url=https://www.instagram.com/p/CXmYOv-vDc4/ |access-date=20 April 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=skylarbrandt |url=https://www.instagram.com/p/CXv5kP0OIu6/ |access-date=20 April 2022}}</ref> ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਰਿਕ ਮੂਡੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਗਲਪ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Ashman">{{Cite web |last=Ashman |first=Angela |date=May 8, 2007 |title=You and Her and Everything She Knows |url=http://www.villagevoice.com/books/0719,ashman,76576,10.html |website=[[The Village Voice]] |access-date=ਮਾਰਚ 1, 2024 |archive-date=ਮਈ 21, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080521235255/http://www.villagevoice.com/books/0719,ashman,76576,10.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਬਰਕਲੇ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 924 ਗਿਲਮੈਨ ਸਟ੍ਰੀਟ,<ref>{{Cite news|url=https://www.sfweekly.com/music/miranda-july-on-her-love-for-the-gilman-and-growing-up-in-berkeley/|title=Miranda July on Her Love For the Gilman and Growing Up In Berkeley|last=Silvers|first=Emma|date=21 January 2015|work=[[SF Weekly]]|access-date=4 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203051254/https://www.sfweekly.com/music/miranda-july-on-her-love-for-the-gilman-and-growing-up-in-berkeley/|archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="nytimes=onstad" /> ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੰਕ ਰੌਕ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Hackett">{{Cite web |last=Hackett |first=Regina |date=May 30, 2005 |title=A moment with performance artist/filmmaker Miranda July |url=http://www.seattlepi.com/visualart/230572_moment30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113060542/https://www.seattlepi.com/ae/article/A-moment-with-performance-artist-filmmaker-1177195.php |archive-date=November 13, 2017 |website=[[Seattle Post-Intelligencer]] |quote=I was a car door unlocker. I worked at Pop-A-Lock,<!-- https://www.popalock.com/ --> but I haven't had to have that kind of job since I was 23.}}</ref> ਉਸਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਲਈ ਓਕਲੈਂਡ ਦੇ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ।<ref name="Dinkelspiel" /> ਜਦੋਂ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ''ਦ ਲਾਈਫਰਸ'' ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 20 ਲਾਤੀਨਾ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇ ਵਜੋਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name="nytimes=onstad" /> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ।<ref name="Hackett" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/indie-filmmaker-scorches-in-her-debut/article20424640/|title=Indie filmmaker scorches in her debut|last=Lacey|first=Liam|date=July 22, 2005|work=The Globe and Mail}}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ == ਉਹ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, [[ਔਰੇਗਨ|ਓਰੇਗਨ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ, ਜਾਂ "ਵਨ ਵੂਮੈਨ ਸ਼ੋਅ" ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।<ref name="Idaho Public Television">{{Citation |title=Dialogue: "Being Miranda July" |date=May 20, 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZyIA1ENJMao |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229141624/https://www.youtube.com/watch?v=ZyIA1ENJMao |access-date=November 15, 2018 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 29, 2020 |url-status=bot: unknown }}</ref> ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਫਲ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="dayJob">{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/06/29/DDGFMDG2RF17.DTL|title=Performance artist's new role – film director|last=Johnson|first=G. Allen|date=June 29, 2005|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=April 11, 2006|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206171312/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/06/29/DDGFMDG2RF17.DTL|url-status=dead}}</ref> ਟੇਟ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਇਸਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਲਾਈਵ ਦਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿੰਨੀ "ਮੌਜੂਦ" ਹੈ।<ref name="Tate">{{Cite web |last=Tate |date=January 25, 2016 |title=Miranda July – 'I Began with Performance' |url=https://www.youtube.com/watch?v=VWSmhafUprA |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301002626/https://www.youtube.com/watch?v=VWSmhafUprA |archive-date=ਮਾਰਚ 1, 2020 |access-date=November 15, 2018 |website=TateShots |publisher=[[Tate]] |via=YouTube }}</ref> ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਵੀ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੰਗਾ ਗਰਰਲ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nytimes=onstad" /> ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ, ਮੀ ਐਂਡ ਯੂ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਛੋਟੇ ਵੀਡੀਓ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਣਾਏ।<ref name="nytimes=onstad" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕਈ [[wiktionary:odd job|ਅਜੀਬ ਕੰਮ]] ਕਰਨੇ ਪਏ; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੇਟਰੇਸ, ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਆਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਤਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰਿਪਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="ELLE">{{Cite news|url=https://www.elle.com/culture/art-design/interviews/a42533/miranda-july-joanie-4-jackie/|title=How This Underground Feminist Art Project Turned Miranda July into a Filmmaker|last=Tang|first=Estelle|date=January 30, 2017|work=[[Elle (magazine)|Elle]]|access-date=November 15, 2018}}</ref><ref name="Hackett" /> [[ਤਸਵੀਰ:Miranda-july-reading.jpg|thumb|250x250px| ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਮਾਡਰਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਬੁੱਕਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ]] == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜੁਲਾਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਮਾਈਕ ਮਿਲਜ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web |last=Gillespie |first=Katherine |date=October 29, 2020 |title='Kajillionaire' Is a Queer Film Without Buzzwords |url=https://www.papermag.com/kajillionaire-movie-miranda-july-brigette-lundy-paine-2648537981.html?rebelltitem=50#rebelltitem50 |access-date=July 20, 2021 |website=Paper}}</ref> ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਮਾਰਚ 2012 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 5, 2013 |title=Judd Apatow vs. Miranda July |url=http://www.huckmagazine.com/features/judd-apatow-vs-miranda-july |access-date=June 18, 2013 |website=Huck Magazine |archive-date=ਜਨਵਰੀ 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140120073156/http://www.huckmagazine.com/features/judd-apatow-vs-miranda-july/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Hiebert|first=Paul|date=June 2, 2010|title=Miranda July Makes Art That Requires People|url=http://flavorwire.com/95618/miranda-july-makes-art-that-requires-people|magazine=Flavorwire|access-date=December 5, 2011}}</ref> ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਮਿੱਲਜ਼ 2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਨਡੈਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ,<ref>{{Cite web |last=Nicholson |first=Rebecca |date=February 11, 2017 |title=Miranda July: 'I always jump in when there's an injustice' |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/feb/11/miranda-july-interview-i-always-jump-in-to-stop-injustice |access-date=November 15, 2018 |website=The Guardian}}</ref> ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="nytimes=onstad" /> ''ਬਸਟ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ 2007 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਜੁਲਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ [[ਨਾਰੀਵਾਦ]] ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੋਣ] ਬਾਰੇ ਕੀ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ{{Spaces}}... ਜਦੋਂ ਮੈਂ 'ਨਾਰੀਵਾਦੀ' ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਦਿਲਚਸਪ, ਦਿਲਚਸਪ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ!"<ref>{{Cite web |date=October 8, 2007 |title=Miranda July in Bust |url=http://feministing.com/archives/007873.html#comments |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128122304/http://feministing.com/archives/007873.html#comments |archive-date=November 28, 2007 |access-date=July 20, 2021 |website=Feministing}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਈਡਾਹੋ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਇਕ ਹੋਰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਨਸਲੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੋਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।<ref name="Idaho Public Television" /> ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਦੋਸਤ, ਜੋਹਾਨਾ ਫੇਟਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ (ਉਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ "ਜੁਲਾਈ" ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 20 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name="nytimes=onstad" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]] 1hbc2ffg9sc5xjscbxids0epm9bsvhk 0 180915 854362 836097 2026-11-11T17:15:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854362 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਚੌਕਸੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Live |first=A. B. P. |date=2023-04-21 |title=निहारिका चौकसे की बर्थडे पार्टी में 'YRKKH' की स्टार कास्ट ने की शिरकत, हर्षद चोपड़ा के क्यूट अंदाज पर फैंस हुए फिदा |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/faltu-lead-actress-niharika-chouksey-celebrate-her-birthday-party-with-ye-rishta-kya-kehlata-hai-star-cast-2389023 |access-date=2024-01-29 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਆ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਬਿਰਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/from-niharika-chouksey-to-paras-priyadarshan-tv-celebs-who-quit-yeh-rishta-kya-kehlata-hais-3rd-generation-within-a-year/photostory/96769884.cms?from=mdr|title=From Niharika Chouksey to Paras Priyadarshan; TV celebs who quit Yeh Rishta Kya Kehlata Hai's 3rd generation within a year|work=The Times of India|access-date=2024-01-31|issn=0971-8257}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ''ਫਾਲਤੂ'' ਵਿੱਚ ਫਾਲਤੂ ਸਿੰਘ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/niharika-chouksey-opens-up-about-her-journey-as-the-tv-show-faltu-goes-off-air/articleshow/102878335.cms|title=Niharika Chouksey opens up about her journey as the TV show Faltu goes off-air|date=2023-08-20|work=The Times of India|access-date=2024-01-29|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=EXCLUSIVE! Niharika Chouksey opens up on how her show Faltu changed her career as an actor, reveals the show will always be special to her and much more |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/exclusive-niharika-chouksey-opens-how-her-show-faltu-changed-her-career-actor-reveals-the |access-date=2024-01-29 |website=Tellychakkar.com |language=en |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129161342/https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/exclusive-niharika-chouksey-opens-how-her-show-faltu-changed-her-career-actor-reveals-the |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/did-you-know-niharika-chouksey-the-lead-actress-in-the-upcoming-series-faltu-is-just-17-years-old/articleshow/94882765.cms|title=Did you know Niharika Chouksey, the lead actress in the upcoming series 'Faltu,' is just 17 years old?|date=2022-10-15|work=The Times of India|access-date=2024-01-31|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/faltu-aims-to-create-awareness-on-gender-equality-niharika-chouksey/articleshow/94816482.cms|title='Faltu' aims to create awareness on gender equality: Niharika Chouksey|date=2022-10-12|work=The Times of India|access-date=2024-01-31|issn=0971-8257}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੀਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਆਈਨਾ - ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਹਕੀਕਤ ਵੀ ਵੇਖੇ'' ਵਿੱਚ ਸੁਨੈਨਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{Infobox person | name = ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਚੌਕਸੀ | image = | caption = 2024 ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਰਿਕਾ | birth_name = ਨਿਹਾਰਿਕਾ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2005|04|19}} | birth_place = [[ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤ]]ੀ | citizenship = [[ਭਾਰਤ]]ੀ | education = ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ (IT) ਅਤੇ ਕਲਾ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2018 - ਵਰਤਮਾਨ | known_for = ਫਾਲਤੂ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) }} == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਠਾਕੁਰ ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਰੈਫ. |- | 2018 | ''ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ'' | ਅਨਨਿਆ | ਕੈਮਿਓ | |- | 2021 | ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਯਾ ਕਹਿਲਾਤਾ ਹੈ'' | ਨਿਸ਼ਠਾ ਬਿਰਲਾ | | <ref>{{Cite web |last=Live |first=A. B. P. |date=2022-06-15 |title=Niharika Chouksey ने 'ये रिश्ता क्या कहलाता है' छोड़ने पर किया खुलासा, कहा- शो में मैं सिर्फ डांस करने के लिए थी |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/niharika-chouksey-revealed-on-quitting-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-2147028 |access-date=2024-01-29 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/from-niharika-chouksey-to-paras-priyadarshan-tv-celebs-who-quit-yeh-rishta-kya-kehlata-hais-3rd-generation-within-a-year/photostory/96769884.cms?from=mdr|title=From Niharika Chouksey to Paras Priyadarshan; TV celebs who quit Yeh Rishta Kya Kehlata Hai's 3rd generation within a year|work=The Times of India|access-date=2024-01-29|issn=0971-8257}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-06-15 |title=ये रिश्ता क्या कहलाता है को एक्ट्रेस निहारिका चौकसे ने कहा अलविदा, जानें क्यों छोड़ा हर्षद चोपड़ा और प्रणाली राठौड़ का शो |url=https://www.timesnowhindi.com/entertainment/television/article/niharika-chouksey-quits-harshad-chopda-and-pranali-rathod-tv-serial-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-know-why/415186 |access-date=2024-01-29 |website=www.timesnowhindi.com |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite web |title=किस वजह से YRKKH छोड़ निहारिका चौकसी 17 की उम्र में बनीं 'फाल्तू', एक्ट्रेस ने किया खुलासा |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/interviews/faltu-serial-actress-niharika-chouksey-fulll-interview-know-why-she-choose-this-show-how-connected-with/articleshow/94738552.cms |access-date=2024-01-29 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> |- | 2022-2023 | ''ਫਾਲਤੂ'' | ਫਾਲਤੂ ਸਿੰਘ ਮਿੱਤਲ | ਲੀਡ | <ref>{{Cite web |last=ANI |date=2023-08-20 |title='Faltu' all set to go off-air, Niharika Chouksey gets candid about her journey in show |url=https://theprint.in/feature/faltu-all-set-to-go-off-air-niharika-chouksey-gets-candid-about-her-journey-in-show/1722494/ |access-date=2024-01-29 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-06-22 |title=फालतू के लिए दिए कई सारे ऑडिशन, नहीं मिलती छुट्टी, एक्ट्रेस बोलीं- शूटिंग के बाद समय... |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/faltu-actress-niharika-chouksey-reveals-she-had-to-audition-several-times-for-show-2437309 |access-date=2024-01-29 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-akash-ahuja-niharika-chouksey-and-the-team-bid-adieu-to-their-show-faltu-says-its-a-big-achievement-for-us-as-we-are-going-out-with-a-bang/articleshow/102863711.cms|title=Exclusive! Akash Ahuja, Niharika Chouksey and the team bid adieu to their show Faltu; says "It's a big achievement for us as we are going out with a bang"|date=2023-08-20|work=The Times of India|access-date=2024-01-29|issn=0971-8257}}</ref> |- | 2023-ਮੌਜੂਦਾ | ''ਆਇਨਾ - ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਹਕੀਕਤ ਭੀ ਵੇਖੈ'' | ਸੁਨੈਨਾ | ਲੀਡ | <ref>{{Cite web |title=Hilarious! Aaina's Niharika Choksey shares a BTS from her show, calls THIS co-star 'dukhi aatma', check it out |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hilarious-aainas-niharika-choksey-shares-bts-her-show-calls-co-star-dukhi-aatma-check-it |access-date=2024-01-29 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Uff! Aaina's Niharika Choksey shares her new look from her show, check it out |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/uff-aainas-niharika-choksey-shares-her-new-look-her-show-check-it-out-240106 |access-date=2024-01-29 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Admin |first=Tellybest |title=Aaina Serial Cast, Story, Dangal TV Wiki, Telecast Date, Time, Actor With Photos |url=https://www.tellybest.com/news/aaina-serial-cast-story-dangal-tv-wiki-telecast-date-time-actor-with-photos |access-date=2024-01-29 |website=Tellybest.com |language=en |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129161836/https://www.tellybest.com/news/aaina-serial-cast-story-dangal-tv-wiki-telecast-date-time-actor-with-photos |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-12-15 |title=बचपन में कहा था, मेरे भी लगेंगे पोस्टर, अब मुंबई में छा गई बुरहानपुर की बेटी |url=https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/burhanpur-daughter-and-tv-actress-niharika-chouksey-became-famous-in-mumbai-seen-on-small-screen-7898928.html |access-date=2024-01-31 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221070827/https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/burhanpur-daughter-and-tv-actress-niharika-chouksey-became-famous-in-mumbai-seen-on-small-screen-7898928.html |archive-date=2023-12-21 |url-status=dead }}</ref> |} === ਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਰੈਫ. |- | 2022 | ''ਜਨਹਿਤ ਮੇਂ ਜਾਰੀ'' | ਸਿੰਮੀ | |- | 2022 | ''ਜਹਾਂ ਚਾਰ ਯਾਰ'' | ਸਾਰਾ | |- | 2023 | ''ਅ ਵਿੰਟਰ ਟੇਲ ਐਟ ਸ਼ਿਮਲਾ'' | ਦੀਆ | |} == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=nm10191580|name=Niharika Chouksey}} * {{Instagram|id=niharikachoukseyofficial}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] hcrxq7c8l4frxv86p1uml43dkivvegt 0 181541 854365 847232 2026-11-11T17:26:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854365 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=|image=Neer-dosa.jpg|image_size=270px|country=[[ਭਾਰਤ]]|region=[[ਤੁਲੂ ਨਾਡੂ]]|main_ingredient=[[ਚਾਵਲ]]}} '''ਨੀਰ ਡੋਸਾ''', ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਵਿੱਚ '''ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ [[ਡੋਸਾ]]''', [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ]] ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਡੋਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਗਲੌਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੁਲੂ ਨਾਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੂਲ ਪਕਵਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ylCqCgAAQBAJ&q=neer+dosa&pg=PA7|title=So Tasty Healthy Low Calorie Vegetarian Cooking Book-2: Take care calorie by calorie DOSAS AND SOUTH INDIAN MOUTH WATERING VARIETIES|last=S|first=Latha Maheswari|date=2015-10-03|publisher=AB Publishing House|isbn=9781517632694|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible|title=Mangalorean cuisine is anything but fishy!|work=Outlook|access-date=11 May 2020|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427173102/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible|url-status=dead}}</ref><ref name=":M">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/thalassery-to-kochi-via-food/article5397538.ece/|title=Thalassery to Kochi via food|date=27 November 2013|work=The Hindu}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == [[ਤੁਲੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਲੂ]] ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਈ ''ਨੀਰ'' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible|title=Mangalorean cuisine is anything but fishy!|work=Outlook|access-date=11 May 2020|archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427173102/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible "Mangalorean cuisine is anything but fishy!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200427173102/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/70391/7-mangalorean-dishes-that-are-simply-irresistible |date=2020-04-27 }}. ''Outlook''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 May</span> 2020</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://food.ndtv.com/recipe-neer-dosa-463421|title=Neer Dosa Recipe|work=NDTV|access-date=11 May 2020|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410211411/https://food.ndtv.com/recipe-neer-dosa-463421|url-status=dead}}</ref> ਹੋਰ [[ਡੋਸਾ|ਡੋਸਿਆਂ]] ਦੇ ਉਲਟ ਨੀਰ ਡੋਸਾ ਇਸ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਤਿਆਰੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ [[ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ]] ਦੀ ਕਮੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/over-seas-from-coast-to-coast/article29918059.ece|title=If you're craving for Mangalorean fare, Anupam's Coast II Coast, hits the spot|work=The Hindu|access-date=11 May 2020}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨੀਰ ਡੋਸਾ ਨੂੰ ਨਾਰੀਅਲ ਦੀ ਚਟਨੀ, [[ਸਾਂਬਰ]], ਸਾਗੂ ਅਤੇ ਚਿਕਨ, ਮਟਨ, ਮੱਛੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਦੀ ਕਰੀ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/6-dishes-from-udupi-every-south-indian-food-lover-must-try-1720411|title=6 Dishes from Udupi Every South Indian Food Lover Must Try|work=NDTV|access-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731191159/https://food.ndtv.com/food-drinks/6-dishes-from-udupi-every-south-indian-food-lover-must-try-1720411|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2020|url-status=dead}}</ref> == ਸਮੱਗਰੀ == ਭਾਵੇਂ ਨੀਰ ਡੋਸਾ ਦੇ ਆਟੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਦੋ ਮੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਚੌਲ (ਜਾਂ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਆਟਾ) ਅਤੇ [[ਲੂਣ|ਨਮਕ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-neer-dosa-784465|title=How to Make Neer Dosa|work=NDTV|access-date=11 May 2020|archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927174842/https://food.ndtv.com/food-drinks/how-to-make-neer-dosa-784465|url-status=dead}}</ref> == ਤਿਆਰੀ == ਨੀਰ ਦਾ ਡੋਸਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ [[ਚਾਵਲ|ਚੌਲਾਂ]] ਦੇ ਫਰਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2 ਘੰਟੇ ਲਈ ਭਿਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਧੋਣ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਰੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਟੇ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਆਦ ਲਈ ਲੂਣ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਡੋਸਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਟੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3m6DBAAAQBAJ&q=neer+dosa+preparation&pg=PT39|title=South Indian Cooking|last=Dalal|first=Tarla|publisher=Sanjay & Co|isbn=9788189491796|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://food.manoramaonline.com/food/around-the-world/karnataka-cuisine-neer-dosa-easy-breakfast-recipe.html|title=Neer Dosa|work=Manorama Online|access-date=11 May 2020}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਰੋਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline|Neer dosa|ਨੀਰ ਡੋਸਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] gybq7pxlt7ob4s40tm9err0pv3ilmq5 0 181656 854455 842617 2026-11-12T03:29:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854455 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਸੰਮੇਲਨ''' ਦਾ ਹੁਣ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸਮਿਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਿਆ ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਮੁਦਿਤਾ ਚੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ ਇੰਡੀਆ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸੰਮੇਲਨ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰ [[ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ 2012|ਨਿਰਭਯਾ]] ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ 23 ਸਾਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2020 ਤੱਕ [[ਦਿੱਲੀ]] ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਵੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਿੱਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ 4 ਤੋਂ 6 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਥੀਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, ਥੀਮ “ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਛਾਣੋ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲੋ” ਸੀ। ਉੱਘੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਐਗਰੋ, ਲੀਰਾ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਲਾਅ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਾਈਵਾਲ, ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਹਰੀਸ਼ ਸਾਲਵੇ ਦੇ ਚੈਂਬਰ ਤੋਂ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੈਮਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਉਪਚਾਰ, ਬੱਚੇ (ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੋਵੇਂ), TLATA, ਅਨੁਸੂਚੀ 1 ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਬੀ. ਵਿਲਰਸਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਕਲੀਨਿਕਲ ਵਰਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਾਲੇ ਮਨੋ-ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਚੀਫ ਸਟ੍ਰੈਟਜੀ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ, ਜੇਡਬਲਿਊਟੀ ਮੁੰਬਈ, ਬਿੰਦੂ ਸੇਠੀ; ਲੇਖਕ, ਰਣਨੀਤੀ, ਮੀਡੀਆ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ 'ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਸਮਿਤ ਟੰਡਨ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਿਊਰੇਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਮਯੰਕ ਮਾਨਸਿੰਘ ਕੌਲ ਅਤੇ ਇਰੀਨਾ ਵਿਟਲ ਜੋ ਉਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ-ਪ੍ਰਮੰਨਿਆ ਰਣਨੀਤਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ, ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਵਿਪਰੋ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ [[ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ]], ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਪੂਨਮ ਭਗਤ ਅਤੇ ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਤੇ ਕਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਕੈਜ਼ਾਦ ਕੋਤਵਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਯੋਨੀ ਮੋਨੋਲੋਗਜ਼ ਨੂੰ ਫੋਰਮ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ, ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। == ਅੱਜ == ਦ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਸਮਿਟ,<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.womenofindiasummit.com/ |website=womenofindiasummit.com |access-date=2024-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317100016/https://www.womenofindiasummit.com/ |archive-date=2024-03-17 |url-status=dead }}</ref> ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ 18 ਤੋਂ 20 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਥੀਮ "ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰੋ" ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀਮਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਮਰਦਾਨਗੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: [[ਨੈਣਾ ਲਾਲ ਕਿਦਵਈ|ਨੈਨਾ ਲਾਲ ਕਿਦਵਈ]], ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੋਨੀ ਮੋਨਲੋਗਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਮਹਾਬਾਨੂ ਮੋਡੀ-ਕੋਤਵਾਲ; ਐਮੀ ਅਵਾਰਡੀ ਅਤੇ ਕਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿਜੇਤਾ ਕੈਜ਼ਾਦ ਕੋਤਵਾਲ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦ ਯੋਨੀਨਾ ਮੋਨੋਲੋਗਸ ਨੂੰ ਫੋਰਮ 'ਤੇ ਲਿਆਏ ਸਨ; ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਪੂਨਮ ਭਗਤ<ref>http://Poonam%20Bhagat{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਚੀਫ ਸਟ੍ਰੈਟਜੀ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ, ਜੇਡਬਲਿਊਟੀ ਮੁੰਬਈ, ਬਿੰਦੂ ਸੇਠੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸੈਸ਼ਨ == ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ 1887 ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਨੁਸੂਈਆ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਸ਼ਨ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ 'ਟੇਕ ਏ ਬ੍ਰੇਕ' ਸੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲਾਤਕਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਮਰਦਾਨਗੀ 2014 ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। == ਹਵਾਲੇ == https://blog.braingainmag.com/snapshot-of-the-women-of-india-leadership-summit{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://www.livemint.com/Money/19MP4znvPiyFRUr0RZnAkI/Insecure-at-any-income-level.html https://www.deccanherald.com/content/432585/on-top-world-not-lonely.html <ref>http://www.empowering-women-through-women-india-leadership-summit{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=January 2019}}</ref> <ref>http://www.capital-to-host-women-of-india-leadership-summit-113092400991_1.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=January 2019}}</ref> <ref>http://www.capital-to-host-women-of-india-leadership-summit-1131565.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=January 2019}}</ref> <ref>http://www.Ireena-Vittal.aspx{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=January 2019}}</ref> <ref>{{Cite web |title=2-3 Hind Court » Camini Kumar |url=http://www.2-3hindcourt.com/barristers/camini-kumar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505171404/http://www.2-3hindcourt.com/barristers/camini-kumar/ |archive-date=2014-05-05 |access-date=2014-05-05}}</ref> <ref>{{Cite web |title=75068 Therapists, Psychologists, Counseling - Therapist 75068 - Psychologist 75068 |url=https://www.psychologytoday.com/us/therapists/75068 |access-date=16 January 2019 |website=Psychologytoday.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bindu Sethi - Chief Strategy Office India JWT Mumbai |url=http://www.jwt.com/en/india/people/bindusethi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505175955/http://www.jwt.com/en/india/people/bindusethi/ |archive-date=2014-05-05 |access-date=2014-05-05}}</ref>{{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ]] 6du2notk1dyzabzsqgbmibxznfmtiy8 0 182891 854471 853940 2026-11-12T05:31:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854471 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਾ ਇਸ਼ਾਕ ਤਾਹਿਰਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Maha Ishaq Tahirani''') ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Jahan |first=Kaukab |title="You shouldn’t care about how you look but how you carry yourself" – Maha Tahirani |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2023-11-18 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maha Tahirani’s GRWM reel is a hit on social media |url=https://www.24newshd.tv/11-Oct-2023/maha-tahirani-s-grwm-reel-is-a-hit-on-social-media |access-date=2023-11-18 |website=www.24newshd.tv |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118132108/https://www.24newshd.tv/11-Oct-2023/maha-tahirani-s-grwm-reel-is-a-hit-on-social-media |archive-date=2023-11-18 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2023 ਵਿੱਚ 'ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਡਲ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Jahan |first=Kaukab |title="You shouldn’t care about how you look but how you carry yourself" – Maha Tahirani |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2023-11-18 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦਕੀ|ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ''ਜਾਮੁਨ ਕਾ ਦਰਖਤ'' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2023-04-27 |title=Adnan Siddiqui to hit screens in short film 'Jamun Ka Darakht' |url=https://dunyanews.tv/en/Entertainment/719155-Adnan-Siddiqui-to-hit-screens-in-short-film-Jamun-Ka-Darakht |access-date=2023-11-18 |website=Dunya News |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਲਐਲਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾ ਤਾਹਿਰਾਨੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਨਾ ਸਫੀਨਾਜ਼ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title="There comes a time when you have to pick your power." – Maha Tahirani {{!}} Instep {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/874187-there-comes-a-time-when-you-have-to-pick-your-power-maha-tahirani |access-date=2023-11-18 |website=www.thenews.com.pk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118132102/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/874187-there-comes-a-time-when-you-have-to-pick-your-power-maha-tahirani |archive-date=2023-11-18 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-04-20 |title=Interview Questions for Maha Tahirani |url=https://www.hmagpak.com/20-Apr-2022/interview-questions-for-maha-tahirani |access-date=2023-11-18 |website=H! Pakistan |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118132104/https://www.hmagpak.com/20-Apr-2022/interview-questions-for-maha-tahirani |archive-date=2023-11-18 |url-status=dead }}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 19ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ 'ਬੈਸਟ ਐਮਰਜਿੰਗ ਟੇਲੈਂਟ' ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-10-03 |title=THE SHOW MUST GO ON: LUX Style Awards announces nominations in 28 categories |url=https://en.dailypakistan.com.pk/03-Oct-2020/the-show-must-go-on-lux-style-awards-announces-nominations-in-28-categories |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 20ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ 'ਸਾਲ ਦਾ ਮਾਡਲ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Desk |first=BR Web |date=2021-08-28 |title=Here are the nominations for the 20th Lux Style Awards |url=https://www.brecorder.com/news/40116359 |access-date=2023-11-18 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਮਾਹਾ ਨੂੰ 'ਬੈਸਟ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਐਵਾਰਡ' ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2022-11-23 |title=LSA 2022: And the nominees are... |url=https://tribune.com.pk/story/2387740/lsa-2022-and-the-nominees-are |access-date=2023-11-18 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 22ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ 'ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ' ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2023-10-07 |title=From Yumna Zaidi to Bilal Abbas Khan: Here's all the winners of LSA 2023 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/07-Oct-2023/from-yumna-zaidi-to-bilal-abbas-khan-here-are-the-winners-of-lsa-2023 |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ [[ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦਕੀ|ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ]] ਅਭਿਨੀਤ ਰਾਫੇ ਰਸ਼ੀਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ''ਜਾਮੁਨ ਕਾ ਦਰਖਤ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Haq |first=Irfan Ul |date=2023-04-25 |title=Adnan Siddiqui’s character in upcoming short film Jamun Ka Darakht is a ‘commentary on society’s complexities’ |url=https://images.dawn.com/news/1191725 |access-date=2023-11-18 |website=Images |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-07 |title=And the winners of Lux Style Awards 2023 are... |url=https://tribune.com.pk/story/2439761/and-the-winners-are-yumna-zaidi-becomes-lsas-mos-award-winning-female-actor-for-tv |access-date=2023-11-18 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਮਹਾ ਤਾਹਿਰਾਨੀ ਨੇ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Jahan |first=Kaukab |title="You shouldn’t care about how you look but how you carry yourself" – Maha Tahirani |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2023-11-18 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਵਕੀਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਫੇਅਰਨੈਸ ਕਰੀਮ ਰੀਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਰੰਗਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2022-12-13 |title=Model Maha Tahirani appears like an absolute diva |url=https://www.bolnews.com/latest/2022/12/model-maha-tahirani-appears-like-an-absolute-diva/ |access-date=2023-11-18 |website=Bol News}}</ref> ਉਸਨੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Noor |date=2023-10-20 |title=Model Maha Tahirani calls out clothing brand for "unethical practices of payment" |url=https://en.dailypakistan.com.pk/20-Oct-2023/model-maha-tahirani-calls-out-clothing-brand-for-unethical-practices-of-payment |access-date=2023-11-19 |website=Daily Pakistan}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" |+ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ! ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਹਵਾਲੇ |- | 2020 | ''ਉੱਤਮ ਉੱਭਰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ'' | ''ਔਰਤ ਮਾਡਲ'' | ਨਾਮਜ਼ਦ | <ref>{{Cite web |date=2020-10-03 |title=THE SHOW MUST GO ON: LUX Style Awards announces nominations in 28 categories |url=https://en.dailypakistan.com.pk/03-Oct-2020/the-show-must-go-on-lux-style-awards-announces-nominations-in-28-categories |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}</ref> |- | 2021 | ''ਸਾਲ ਦI ਮਾਡਲ'' | ''ਔਰਤ'' | ਨਾਮਜ਼ਦ | <ref>{{Cite web |date=2020-10-03 |title=THE SHOW MUST GO ON: LUX Style Awards announces nominations in 28 categories |url=https://en.dailypakistan.com.pk/03-Oct-2020/the-show-must-go-on-lux-style-awards-announces-nominations-in-28-categories |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}</ref> |- | 2022 | ''ਸਾਲ ਦI ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ'' | ''ਨਾਰੀ'' | ਨਾਮਜ਼ਦ | <ref>{{Cite web |date=2022-11-23 |title=LSA 2022: And the nominees are... |url=https://tribune.com.pk/story/2387740/lsa-2022-and-the-nominees-are |access-date=2023-11-18 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> |- | 2023 | ''ਸਾਲ ਦI ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ'' | ''ਨਾਰੀ'' | ਜਿੱਤਿਆ | <ref>{{Cite web |date=2023-10-07 |title=From Yumna Zaidi to Bilal Abbas Khan: Here's all the winners of LSA 2023 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/07-Oct-2023/from-yumna-zaidi-to-bilal-abbas-khan-here-are-the-winners-of-lsa-2023 |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] h7jlftsbvfud42pxchdec0no26vvccx 0 182895 854413 835396 2026-11-11T22:37:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854413 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਫਰਾਹ ਤੁਫੈਲ | image = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | nationality = ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ | alma_mater = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2007–ਮੌਜੂਦ | known_for = | notable_works = | relatives = }} '''ਫਰਾਹ ਤੁਫੈਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Farah Tufail''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਆਰ.ਜੇ. ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤੁਫੈਲ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ''ਤਹਿਰੀਮ'' ਵਿੱਚ ਤਹਿਰੀਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਹਮ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |last=InpaperMagazine |first=From |date=2011-01-23 |title=Spotlight: Hum and the awards |url=https://www.dawn.com/2011/01/23/spotlight-hum-and-the-awards/ |access-date=2020-06-06 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਉਸਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ''ਹਮ ਤੁਮ ਔਰ ਵੋ'' (2008), ''ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤੇਂ'' (2008), ''ਠਕਨ'' (2012), ''ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਮੈਂ ਰੁਲ ਗਾਈ'' (2012), ''ਕੁਛ ਪਿਆਰ ਕਾ ਪਾਗਲਪਨ'' (2014), ''ਕਨੀਜ਼'' (2015), ''[[ਬਾਗ਼ੀ(ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਬਾਗੀ]]'' (2017), ''ਪਿੰਜਰਾ'' (2017), ''[[ਘੁੱਗੀ (ਡਰਾਮਾ)|ਘੁੱਗੀ]]'' (2018), ''ਆਖਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ'' (2018), ''ਹੂਰ ਪਰੀ'' (2019) ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Siddique |first=Sadaf |date=2018-03-13 |title=Akhri Station shows us the worst moments of women's lives but where's the relief? |url=https://images.dawn.com/news/1179638 |access-date=2019-10-20 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-04-09 |title=Ghughi {{!}} Drama Serial {{!}} TV One {{!}} Amna Mufti {{!}} Amar Khan {{!}} Adnan Siddiqui |url=https://www.oxgadgets.com/2018/04/top-pakistani-dramas-of-the-season-3-ghughi.html |access-date=2019-10-20 |website=oxgadgets.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Awan |first=Fatima |last2=Mirza |first2=Zahra |date=2017-11-01 |title=Best Dramas Of 2017 – You Should Not Miss |url=https://reviewit.pk/best-dramas-2017/ |access-date=2019-10-20 |website=reviewit.pk |language=en-US}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == * ''ਹਮ ਤੁਮ ਔਰ ਵੋ'' * ''ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤੈ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣੈ'' * ''ਦਾਸਤਾਨ'' * ''ਕੁਛ ਪਿਆਰ ਕਾ ਪਾਗਲਪਨ'' * ''ਤਹਿਰੀਮ<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/103287/starry-starry-night/?amp=1|title=Hum TV Telefilm Awards: Starry starry night|last=Taha|first=Hani|work=The Express Tribune|access-date=6 June 2020}}</ref>'' * ''ਠਾਕਨ'' * ''ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਮੈਂ ਰੁਲ ਗਾਈ'' * ''ਸਨਾਟਾ'' * ''ਘੁੱਗੀ''<ref>{{Cite web |title=ڈرامہ سیریل"کگھی"کی ریکارڈنگ دوبارہ شروع {{!}} Khabrain Group Pakistan |url=https://dailykhabrain.com.pk/2017/06/01/48075/ |access-date=2020-06-06 |language=en-US}}</ref> * ''ਕਨੀਜ਼'' * ''ਬਾਗੀ'' * ''ਪਿੰਜਰਾ'' * ''ਮੁਝੈ ਜਿਨੈ ਕਰੇ ॥'' * ''ਕਹਾਂ ਹੋ ਤੁਮ'' * ''ਘੁੱਗੀ'' * ''ਆਖਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ<ref>{{Cite web |last=Sadaf Siddiqui |date=13 March 2018 |title=Akhri Station shows us the worst moments of women's lives but where's the relief? |url=https://images.dawn.com/news/1179638 |access-date= |website=Dawn Images}}</ref>'' * ''ਹੂਰ ਪਰੀ<ref>{{Cite web |date=2018-12-14 |title=ڈرامہ سیریل ''حورپری'' جلد ہی نجی ٹی وی سے نشر کی جائے گی |url=https://dailypakistan.com.pk/14-Dec-2018/895883 |access-date=2020-06-06 |website=Daily Pakistan |language=en |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227125749/https://dailypakistan.com.pk/14-Dec-2018/895883 |url-status=dead }}</ref>'' * ''ਤੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ'' * ''ਦੁਸ਼ਮਨ ਏ ਜਾਨ<ref>{{Cite web |date=2018-12-21 |title=امین اقبال کی ڈرامہ سیریل ''دشمن''کی ریکارڈنگ لاہور میں مکمل |url=https://dailypakistan.com.pk/21-Dec-2018/899625 |access-date=2020-06-06 |website=Daily Pakistan |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606194727/https://dailypakistan.com.pk/21-Dec-2018/899625 |archive-date=2020-06-06 |url-status=dead }}</ref>'' * ''ਸਟੈਂਡਅੱਪ ਕੁੜੀ'' == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] q400ifywyhvaj93f8aynopnutuw0qt1 0 182951 854468 834280 2026-11-12T05:19:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854468 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਮਰੀਅਮ ਨੂਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Maryam Noor;''' [[ਉਰਦੂ]] : مریم نور) ਜਾਂ '''ਮਰੀਅਮ ਨੂਰ''' '''ਸ਼ੇਖ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 June 2020 |title=Ab Dekh Khuda Kiya Kerta Hai On Geo TV: Cast, Promo, Timings & Plot |url=https://veryfilmi.com/ab-dekh-khuda-kiya-kerta-hai-on-geo-tv-cast-promo-timings-plot |website=VeryFilmi |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122055429/https://veryfilmi.com/ab-dekh-khuda-kiya-kerta-hai-on-geo-tv-cast-promo-timings-plot/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਨਾਟਕਾਂ, ''ਅਬ ਦੇਖ ਖੁਦਾ ਕਯਾ ਕਰਤਾ ਹੈ'', ''ਸਿਲਸਿਲੇ'', ''ਓ ਰੰਗਰੇਜ਼ਾ'' ਅਤੇ ''ਮਲਾਲ-ਏ-ਯਾਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 June 2020 |title=Maryam Noor Biography |url=https://www.pakpedia.pk/maryam-noor}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਰੀਅਮ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1994 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=3 September 2021 |title=Maryam Noor Sheikh - Making her way to the big league |url=http://magtheweekly.com/detail/12184-maryam-noor-sheikh-making-her-way-to-the-big-league |website=Mag - The Weekly}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਲਐਲਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=5 June 2020 |title=Actress Maryam Noor gets PBC membership |url=https://nation.com.pk/21-May-2019/actress-maryam-noor-gets-pbc-membership |website=The Nation}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਅਬ ਦੇਖ ਖੁਦਾ ਕਯਾ ਕਰਦਾ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਏਰੂਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=3 June 2020 |title=Maryam Noor |url=https://moviesplatter.com/actor/maryam-noor |website=Moviesplatter |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023074306/https://moviesplatter.com/actor/maryam-noor/ |url-status=dead }}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਹੈਵਾਨ'', ''ਰੋ ਰਹਾ ਹੈ ਦਿਲ'' ਅਤੇ ''ਮੈਂ ਮੁਹੱਬਤ ਔਰ ਤੁਮ'' ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref>{{Cite web |date=4 June 2020 |title=Actress Maryam Noor |url=https://www.trendinginsocial.com/actress-mariam-noor-latest-pictures |website=Trendingsocial}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ, ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=13 June 2020 |title=Miliye Aaj Ke Show Main Maryam Noor Aur Un Ki Behan Fariha Noor Se |url=https://www.youtube.com/watch?v=bf3TfYXPnTg}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ''ਸੋਇਆ ਮੇਰਾ ਨਸੀਬ'', ''ਚਾਂਦ ਕੀ ਪਰੀਆਂ'' ਅਤੇ ''ਮਲਾਲ-ਏ-ਯਾਰ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=2 June 2020 |title=Maryam Noor Biography, Dramas |url=https://pakistani.pk/maryam-noor |website=Pakistan.pk |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003090124/https://pakistani.pk/maryam-noor/ |archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |url-status=dead }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2022 ਵਿੱਚ ਮਰੀਅਮ ਨੇ 29 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਅਧਿਆਪਕ ਇਸਮਾਈਲ ਬੱਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=18 February 2023 |title=Maryam Noor and Ismail Butt's 7-Year Journey |url=https://www.bolnews.com/entertainment/lollywood/2022/12/maryam-noor-and-ismail-butts-7-year-journey/ |website=BOL News}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|Maryam-Noor-Sheikh-1919635711402825}} * {{IMDb name|12438270}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] rz5xbtkcprqkyotu8kw6yzzwin6ysi2 0 182962 854500 838270 2026-11-12T08:43:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854500 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਮੇਮੂਨਾ ਕੁਦੂਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Memoona Qudoos;''' ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1995) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।<ref name="TheNewsInternational">{{Cite web |date=23 October 2023 |title=Memoona Qudoos |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/704292-memoona-qudoos |website=The News International}}</ref> ਉਹ ''ਜੀਟੀ ਰੋਡ'', ''ਗੁੱਡੂ'', ''ਫਾਰਕ'', ''ਨਿਕਾਹ'', ''ਕਲੰਕ'', ''ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀਆ'' ਅਤੇ ''ਜੈਸੇ ਆਪਕੀ ਮਰਜ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=22 September 2023 |title=I've become a fan of Dur-e-Fishan: Nadia Khan |url=https://arynews.tv/dur-e-fishan-saleem-jaisay-aapki-marzi-nadia-khan/ |website=ARY News}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 June 2022 |title=اعجاز اسلم کی"جی ٹی روڈ"کی ریکارڈنگ کروانے کے بعد کراچی واپسی |url=https://dailypakistan.com.pk/09-Oct-2019/1031785 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=12 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312103734/https://dailypakistan.com.pk/09-Oct-2019/1031785 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2023 |title=Glamorous and original Memoona Qudoos |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/us/1025335-glamorous-and-original-memoona-qudoos |website=The News International}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮੇਮੂਨਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=February 25, 2024 |title="If you're scared of challenges, you won't learn anything." – Memoona Qudoos |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1154247-if-youre-scared-of-challenges-you-wont-learn-anything-memoona-qudoos |website=The News International |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301080946/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1154247-if-youre-scared-of-challenges-you-wont-learn-anything-memoona-qudoos |archive-date=ਮਾਰਚ 1, 2024 |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਨਿਰਮਾਣ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਰਾਈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਐਡੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ ਫਿਰ ਉਹ [[ਕਰਾਚੀ]] ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=The Night Show with Ayaz Samoo {{!}} Memoona Qudoos |url=https://www.youtube.com/watch?v=oOdSL_6xXws |access-date=16 November 2023 |website=ARY Zindagi}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਐਜਾਜ਼ ਅਸਲਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮੇ ''ਛਈਏ ਥੋਰਾ ਪਿਆਰ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਬਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਜਾਵੇਰੀਆ ਸਾਊਦ|ਜਵੇਰੀਆ ਸੌਦ ਨੇ]] ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਮਾ ''ਮੁਹੱਬਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਬਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। <ref name="TheNewsInternational"/> ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ''ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀਆ'', ''ਕਿਉਂਕੇ ਇਸ਼ਕ ਬਰਾਏ ਫਰੋਖਤ ਨਹੀਂ'', ''ਜੀਟੀ ਰੋਡ'', ਅਤੇ ''ਸਿਆਨੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=20 February 2023 |title=In Her Own Style |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/948444-in-her-own-style |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 March 2021 |title=ڈرامہ "جی ٹی روڈ" ٹی وی ناظرین کی توجہ حاصل کرنے میں کامیاب |url=https://www.roznama92news.com/%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%AC%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%A8 |website=Daily 92 News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=18 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118171516/https://www.roznama92news.com/%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%AC%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%A8 |url-status=dead }}</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤੁਰਕੀ ਡਰਾਮਾ ''ਖੁਦਾ ਗਵਾਹ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਿੱਖੀ।<ref>{{Cite web |date=17 January 2023 |title=میمونہ کے ڈرامے "خداگواہ ہے " کی ترکی میں ریکارڈنگ مکمل |url=https://roznama92news.com/%D9%85%D9%88%D9%86-%DA%A9%DB%92-%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DA%AF-%D9%85%DA%A9%D9%85%D9%84 |website=Daily 92 New |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117051538/https://roznama92news.com/%D9%85%D9%88%D9%86-%DA%A9%DB%92-%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DA%AF-%D9%85%DA%A9%D9%85%D9%84 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ''ਮਰਜ਼-ਏ-ਇਸ਼ਕ'', ''ਗੁੱਡੂ'', ''ਫਾਰਕ'', ''ਬੇਹਰੂਪ'', ''ਨਿਕਾਹ'' ਅਤੇ ''ਅਗਰ ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਜਿੱਦੀ'', ''ਕਲੰਕ'', ''ਮਕਾਫਤ ਸੀਜ਼ਨ 5'', ''ਯੇਹੀ ਤੋ ਪਿਆਰ ਹੈ'' ਅਤੇ ''ਸੁਕੂਨ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡਰਾਮਾ ''ਜੈਸੇ ਆਪਕੀ ਮਰਜ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਸਬਾ ਹਮੀਦ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਇਲਾ ਜ਼ੇਹਰਾ ਜਾਫਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=15 September 2023 |title='I cry every time…': Dur-e-Fishan Saleem reacts to 'Jaisay Aapki Marzi' reviews |url=https://arynews.tv/dur-e-fishan-saleem-reacts-jaisay-aapki-marzi-reviews/ |website=ARY News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 November 2023 |title=درفشاں سلیم نے کراچی کے ساحل سے تصاویر شیئر کردیں |url=https://urdu.arynews.tv/dur-e-fishan-saleems-goofy-pictures-go-viral/ |website=ARY News}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੋਹੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=15 November 2023 |title=Celebrity Scoop Memoona Qudoos |url=https://socialdiary.pk/celebrity-scoop-memoona-qudoos/ |website=Social Diary |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਮਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526030854/https://socialdiary.pk/celebrity-scoop-memoona-qudoos/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=16 December 2022 |title=اداکارہ و ماڈل میمومنہ قدوس شادی کے بندھن میں بندھ گئیں |url=https://www.roznama92news.com/%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%85%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%81-%D9%82%D8%AF%D9%88%D8%B3-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%DB%92-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%BE%D9%86-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%BE-%DA%AF%DB%8C%DA%BA |website=Daily 92 News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117051539/https://www.roznama92news.com/%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%85%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%81-%D9%82%D8%AF%D9%88%D8%B3-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%DB%92-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%BE%D9%86-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%BE-%DA%AF%DB%8C%DA%BA |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|14923549}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] hpzqgay1xafk8bvrj4y3cltldpngchf 0 182990 854355 846397 2026-11-11T16:49:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854355 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਨਿਦਾ ਮੁਮਤਾਜ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nida Mumtaz;''' ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1960) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=24 January 2021 |title=Three series premieres of 2021 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/778680-three-series-premieres-of-2021 |website=The News International |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221023634/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/778680-three-series-premieres-of-2021 |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਕਹੀਂ ਦੀਪ ਜਲੇ'', ''ਦੀਵਾਂਗੀ'' ਅਤੇ ''ਖੂਬ ਸੀਰਤ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 December 2020 |title=7th Sky Entertainment to bring out another love story 'Main Agar Chup Hoon' |url=https://dailytimes.com.pk/692708/7th-sky-entertainment-to-bring-out-another-love-story-main-agar-chup-hoon |website=Daily Times}}</ref> ਉਹ ''ਰਾਂਗ ਨੰਬਰ'' ਅਤੇ ''ਮੇਹਰੁਨਿਸਾ ਵੀ ਲਬ ਯੂ'' ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨਿਦਾ ਦਾ ਜਨਮ 1960 ਵਿੱਚ 10 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=December 8, 2023 |title=ندا ممتاز نے ڈرامے میں اداکاری کرنے اور فلموں میں ناکامی کی وجہ بتادی |url=https://www.bolnews.com/urdu/entertainment/2023/09/825988/ |website=BOL News |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220235627/https://www.bolnews.com/urdu/entertainment/2023/09/825988/ |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1980 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="bol">{{Cite web |date=23 September 2023 |title=Nida Mumtaz talks about her sudden entry in the industry |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2023/09/nida-mumtaz-talks-about-her-sudden-entry-in-the-industry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923040659/https://www.bolnews.com/entertainment/2023/09/nida-mumtaz-talks-about-her-sudden-entry-in-the-industry/ |archive-date=23 September 2023 |website=Bol News}}</ref> ਉਸਨੇ ਪੀਟੀਵੀ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਦੀਨ'', ''ਖਵਾਹਿਸ਼'', ''ਪਿਆਸ'' ਅਤੇ ''ਦੂਰੀਆਂ'' ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Omair Alavi |date=15 September 2019 |title=IN MEMORIAM: THE MAN WHO SPOKE WITH HIS EYES |url=https://www.dawn.com/news/1504619 |access-date=26 September 2023 |website=Dawn}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਈ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਨੁਭਵਹੀਣਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 15-20 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਮਤਾਜ਼ ਫਿਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਕਸਰ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=20 June 2022 |title=ٹی وی ڈراموں کی چند مقبول مائیں |url=https://jang.com.pk/news/740631 |website=Daily Jang News}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਅਲਿਫ'', ''ਦੀਵਾਨਗੀ'', ''ਰਕਸ-ਏ-ਬਿਸਮਿਲ'' ਅਤੇ ''ਫਰਾਡ'' ਟੂ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=3 December 2019 |title=7th Sky Entertainment's 'Deewangi' stars Danish Taimoor and Hiba Bukhari in lead roles |url=https://dailytimes.com.pk/512362/7th-sky-entertainments-deewangi-stars-danish-taimoor-and-hiba-bukhari-in-lead-roles |website=Daily Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 December 2019 |title=Alif teasers release to awe and admiration |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/529739-alif-teasers-release-to-awe-and-admiration |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 October 2019 |title=New drama serial 'Kaheen Deep Jaley' starts on Geo TV |url=https://www.thenews.com.pk/print/535931-new-drama-serial-kaheen-deep-jaley-starts-on-geo-tv |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite book|title=Accessions List, South Asia, Volume 13, Issues 1-6|publisher=Library of Congress Office, New Delhi|page=648}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਿਦਾ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 August 2020 |title=Celebrities Spotted at the Wedding of Actress Nida Mumtaz Daughter |url=https://reviewit.pk/celebrities-spotted-at-the-wedding-of-actress-nida-mumtaz-daughter/#:~:text=Nida%20Mumtaz%20is%20an%20actress,an%20old%20Pakistani%20film%20actress. |website=Pakistani Drama Story & Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal {{!}} Reviewit.pk |language=en-US}}</ref> ਨਿਦਾ ਦੀ ਮਾਸੀ ਸ਼ੰਮੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਪਰਵੇਜ਼ ਨਾਸਿਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਲਮਾ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਦੀ ਮੌਤ 2012 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=1 September 2020 |title=Actress Salma Mumtaz passes away |url=https://www.dawn.com/news/689631/actress-salma-mumtaz-passes-away |website=Dawn}}</ref> ਨਿਦਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਸਦਾਫ ਕੰਵਲ ਦੀ ਮਾਸੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 November 2020 |title=Actresses And Their Aunts Who Are Working In Same Field |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2020/11/actresses-and-their-aunts-who-are-working-in-same-field |website=BOL News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=6 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306102325/https://www.bolnews.com/entertainment/2020/11/actresses-and-their-aunts-who-are-working-in-same-field/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 January 2022 |title=The second coming of Sadaf Kanwal |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/293164-the-second-coming-of-sadaf-kanwal |website=The News International}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|3125609}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] 9j8tyud3ksj65ktmc4qrp45sgo4yav2 0 182992 854414 835397 2026-11-11T22:38:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854414 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਫਰਾਹ ਨਦੀਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Farah Nadeem''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=4 October 2021 |title=ڈرامہ سیریل "کہیں دیپ جلے" کامیابی سے آن ایئر |url=https://dailypakistan.com.pk/27-Oct-2019/1040366 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119145056/https://dailypakistan.com.pk/27-Oct-2019/1040366 |archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2025 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ''ਜਾਲ'', ''ਅਧੂਰਾ ਬੰਧਨ'', ''ਤਰਪ'', ''ਬੇਸ਼ਰਮ'', ''ਆਖ਼ਿਰ ਕਬ ਤਕ'', ''ਮੇਰੇ ਹਮਸਫ਼ਰ'' ਅਤੇ ''ਕਾਮ ਜ਼ਰਫ਼'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 November 2021 |title=Makers of 'Kaheen Deep Jaley' aims to make waves like no other |url=https://dailytimes.com.pk/477929/makers-of-kaheen-deep-jaley-aims-to-make-waves-like-no-other |website=Daily Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 September 2021 |title=New drama serial "Kaheen Deep Jaley" starts on Geo TV |url=https://www.thenews.com.pk/print/536167-new-drama-serial-kaheen-deep-jaley-starts-on-geo-tv |website=The News International}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਫਰਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜੂਨ 1970 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="ARYDigital">{{Cite web |date=November 8, 2023 |title=Miliye Behnon Ki Jori Farah Nadeem & Fouzia Mushtaq Se |url=https://www.youtube.com/watch?v=2GkL25giGcE |website=ARY Digital}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੀਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=23 June 2021 |title=سیونتھ اسکائی انٹرٹینمنٹ کی نئی ڈرامہ سیریل "کہیں دیپ جلے" آن ایئر |url=https://dailypakistan.com.pk/05-Oct-2019/1030064 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608034756/https://dailypakistan.com.pk/05-Oct-2019/1030064 |archive-date=8 ਜੂਨ 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=28 March 2015 |title=ببل گم پروڈکشن کی نئی سیریل "میرا ناخدا کوئی نہیں "پی ٹی وی سے آن ائیر |url=https://dailypakistan.com.pk/19-Mar-2015/204516 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126213749/https://dailypakistan.com.pk/19-Mar-2015/204516 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 June 2016 |title=ہمایوں سعید کی ڈرامہ سیریل"قسمت" آئندہ ہفتے نشر کی جائے گی |url=https://dailypakistan.com.pk/04-Sep-2014/139696 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203144552/https://dailypakistan.com.pk/04-Sep-2014/139696 |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2024 |url-status=dead }}</ref> ਫਰਾਹ ਸਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ''ਕਸ਼ਿਸ਼'', ''ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ਾਮ ਸੇ ਪਹਿਲੇ'' ਅਤੇ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ''ਕੌਣ ਕੌਣ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=1 July 2021 |title=ڈرامہ سیریل 'کہیں دیپ جلے'میں ساحر علی بگانے او ایس ٹی سانگ میں اپنی آواز کا جادو جگا دیا |url=https://dailypakistan.com.pk/04-Oct-2019/1029702 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126201239/https://dailypakistan.com.pk/04-Oct-2019/1029702 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|title=Pakistan Illustrated, Volume 15, Issues 4-6|publisher=S.K. Shahab|page=55}}</ref> ਉਹ ਡਰਾਮੇ ''[[ਪਿਆਰੇ ਅਫ਼ਜ਼ਲ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|ਪਿਆਰੇ ਅਫਜ਼ਲ]]'', ''[[ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਯੂਸਫ਼ ਹੈ|ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਯੂਸਫ ਹੈ]]'', ''ਧੜਕਨ'' ਅਤੇ ''ਬੇਸ਼ਰਮ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=23 January 2019 |title=نئی ڈرامہ سیریل "اک تمنّا لا حاصل سی"مکمل ہوگئی |url=https://dailypakistan.com.pk/12-Aug-2012/15327 |website=Daily Pakistan |access-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220072406/https://dailypakistan.com.pk/12-Aug-2012/15327 |archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=12 March 2019 |title=ڈرامہ سیریل "میں محبت اورتم"نجی ٹی وی سے کامیابی کے ساتھ آن ائیر |url=https://dailypakistan.com.pk/08-Aug-2018/826806 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=20 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220072405/https://dailypakistan.com.pk/08-Aug-2018/826806 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 February 2020 |title=Sangat highlights women workers' plight thru' Punjabi play |url=https://www.dawn.com/news/1464422 |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2018 |title=KARACHI: Arts Council's elections today |url=https://www.dawn.com/news/400842/karachi-arts-councils-elections-today |website=Dawn News}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਫਰਾਹ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਫਰਾਹ ਦੀ ਭੈਣ ਫੌਜੀਆ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ਕਾਸਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਫਾਤਿਮਾ ਇਫੰਦੀ|ਫਾਤਿਮਾ ਅਫੇਂਦੀ]] ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਰੈਫ. |- | 2003 | ''12ਵੇਂ PTV ਅਵਾਰਡ'' | ''ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ'' |ਜੇਤੂ | ''ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ'' |<ref>{{Cite web |date=4 July 2020 |title=KARACHI: PTV awards for artists |url=https://www.dawn.com/news/121499 |website=Dawn News}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|6747100}} * {{Instagram|farha_nadeem1}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] kh0118f3lhwzt45eh41iq7w9uxsvo2s 0 183060 854334 836084 2026-11-11T15:28:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854334 wikitext text/x-wiki '''ਨਈਮਾ ਖ਼ਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Naima Khan''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=9 November 2020 |title=Jo Tu Chahay, Episode 9: Areesha And Armaan Find Happiness |url=https://www.masala.com/jo-tu-chahay-episode-9-areesha-and-armaan-find-happiness-293488.html |website=Masala}}</ref> ਉਹ ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਕਯਾ ਹੋ'', ''ਸਯਾ-ਏ-ਦੀਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ'', ''ਸ਼ਹਿਨਾਈ'', ''ਯਕੀਨ ਕਾ ਸਫਰ'', ''ਯੇ ਦਿਲ ਮੇਰਾ'' ਅਤੇ ''ਉਰਾਨ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 November 2020 |title=Sajal Ali and Ahad Raza Mir's Ye Dil Mera Speaks About Mental Illness and It Is Spot On |url=https://www.masala.com/sajal-ali-and-ahad-raza-mirs-ye-dil-mera-speaks-about-mental-illness-and-it-is-spot-on-306439.html |website=Masala}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 November 2020 |title=Three Sajal Ali TV Shows You Should Watch |url=https://www.masala.com/three-sajal-ali-tv-shows-you-should-watch-325286.html |website=Masala}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨਈਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1972 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="TheNation">{{Cite web |title=Naima Khan remembers rubbing shoulders with the best |url=https://nation.com.pk/19-Aug-2016/naima-khan-remembers-rubbing-shoulders-with-the-best |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208214348/https://nation.com.pk/19-Aug-2016/naima-khan-remembers-rubbing-shoulders-with-the-best |archive-date=8 December 2017 |access-date=16 August 2016 |website=The Nation}}</ref> ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="PakistanTelevisionCorporation">{{Cite journal|date=1999|title=ریڈیو آرٹسٹ کی بیٹی نعیمہ خان کا انٹرویو}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਨਵਰ ਇਲਾਹੀ ਖਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਅਲੀਮਾ ਫਾਜ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ, ''ਤਲਕੀਨ ਸ਼ਾਹ'' ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਹਰਾਨ ਬੀਬੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜ਼ਕੀਆ ਖਾਨਮ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਸ਼ਫਾਕ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਨਾਇਮਾ ਖਾਨ 1987 ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=13 November 2020 |title=Kun Faya Kun, Episodes 1 & 2: Over-The-Top But Oddly Addictive |url=https://www.masala.com/kun-faya-kun-episodes-1-2-over-the-top-but-oddly-addictive-288818.html |website=Masala}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 November 2020 |title=Kun Faya Kun, Episode 4: The Case of The New Phone |url=https://www.masala.com/kun-faya-kun-episode-4-the-case-of-the-new-phone-290531.html |website=Masala}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਉਹ ''ਪੱਟ ਝੜ'', ''ਫਰੇਬ'', ''ਨਸ਼ਾਇਬ'', ''ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ'', ''ਇਕ ਕਦਮ ਪਰ ਮੰਜ਼ਿਲ'', ''ਫਿਸ਼ਰ'' ਅਤੇ ''ਚਾਂਦਪੁਰ ਦਾ ਚੰਦੋ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=4 November 2020 |title=Hotel goes green with Green Fingers |url=https://tribune.com.pk/story/103393/hotel-goes-green-with-green-fingers |website=The Express Tribune}}</ref> ਉਹ [[ਆਇਜ਼ਾ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਫੈਜ਼ਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰਾਮਾ ''ਅਧੂਰੀ ਔਰਤ'' ਅਤੇ [[ਇਮਰਾਨ ਅੱਬਾਸ]] ਅਤੇ [[ਸਾਦੀਆ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਖੁਦਾ ਔਰ ਮੁਹੱਬਤ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਕਯਾ ਹੋ'', ''ਸਯਾ-ਏ-ਦੀਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ'', ''ਯਕੀਨ ਕਾ ਸਫਰ'' ਅਤੇ ''ਯੇ ਦਿਲ ਮੇਰੀ'', ''ਬੇਟੀ'', ''ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਆਦਿ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=27 December 2020 |title=Zarnish Khan makes waves with her drama "Jo Tu Chahay" |url=https://nation.com.pk/05-Dec-2019/zarnish-khan-makes-waves-with-her-drama-jo-tu-chahay |website=The Nation}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 December 2020 |title=That Week That Was |url=https://epaper.dawn.com/DetailImage.php?StoryImage=21_06_2020_503_003 |website=Dawn News}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਨਾਇਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ 2 ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹਲੀਮਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਹਿਫਜ਼ਾ ਖਾਨ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਰਾਬੀਆ ਖਾਨ ਦਾ 1993 ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=14 December 2020 |title=Farid Khan |url=https://nation.com.pk/Reporter/farid-khan?show=430 |website=The Nation}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 June 2021 |title=Neo Pakistan {{!}} Naima Khan |url=https://www.neonetwork.pk/22-Oct-2020/87461 |website=Neo News |access-date=31 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930070651/https://www.neonetwork.pk/22-Oct-2020/87461 |archive-date=30 ਸਤੰਬਰ 2022 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|Naima-Khan-100006270407294}} * {{IMDb name|4749168}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] hu46lg59ht08cp3qnh7ovtzx33dcmd4 0 183064 854518 838295 2026-11-12T11:12:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854518 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਮਸ਼ਾ ਖ਼ਾਨ | image = | caption = 2021 ਵਿੱਚ ਰਮਸ਼ਾ ਖ਼ਾਨ | native_name_lang = ur | birth_date = {{birth date and age|df=y|1994|6|23}} | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | nationality = | alma_mater = | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2017–ਮੌਜੂਦ | notable_works = | awards = }} '''ਰਮਸ਼ਾ ਖ਼ਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ramsha Khan;''' [[ਉਰਦੂ]]''':''' '''رمشہ خان;''' ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1994) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ [[ਉਰਦੂ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="RKrise">{{Cite web |last=Maheen Khan |title=Exclusive - The rise and rise of Ramsha Khan |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1152539 |access-date=20 December 2019 |website=HIP Pakistan |archive-date=24 ਜੂਨ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624113028/https://www.hipinpakistan.com/news/1152539 |url-status=deviated |archivedate=24 ਜੂਨ 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624113028/https://www.hipinpakistan.com/news/1152539 }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ ''ਥੋੜਾ ਜੀ ਲੇ'' (2017) ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਵੋਹ ਇਕ ਪਾਲ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਖਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਮਹਿ-ਏ-ਤਮਾਮ'' (2018) ਅਤੇ ''ਖੁਦਪਰਸਤ'' (2018-19) ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ''ਘਿਸੀ ਪਿਟੀ ਮੁਹੱਬਤ'' (2021) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਮਨਪਸੰਦ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ARY ਪੀਪਲ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=WATCH: Ramsha Khan speaks about her role in ARY Digital's 'Khudparast' |url=https://arynews.tv/en/ramsha-khan-speaks-ary-digital-khudparast/ |access-date=16 November 2018 |website=ARY Digital |archive-date=16 ਨਵੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116043727/https://arynews.tv/en/ramsha-khan-speaks-ary-digital-khudparast/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=The ‘unimaginable’ has happened in ‘Ghisi Piti Mohabbat’ |url=https://arynews.tv/en/unimaginable-ghisi-piti-mohabbat/ |access-date=2020-12-26 |website=ARY News TV |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022012238/https://arynews.tv/en/unimaginable-ghisi-piti-mohabbat/ |archive-date=2020-10-22 |url-status=dead }}</ref> ਖਾਨ ਨੇ ''ਸਿਨਫ-ਏ-ਆਹਾਨ'' (2021-22) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ''ਹਮ ਤੁਮ'' (2022) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Ramsha Khan shares acting journey from flop film Thora Jee Le to hit-drama Hum Tum |url=https://tribune.com.pk/story/2367250/ramsha-khan-shares-acting-journey-from-flop-film-thora-jee-le-to-hit-drama-hum-tum?amp=1 |access-date=28 October 2022 |website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rising Stars: The Gen Z actresses who are captivating Pakistani drama audiences |url=https://propakistani.pk/lens/rising-stars-the-gen-z-actresses-who-are-captivating-pakistani-drama-audiences/ |access-date=20 September 2023 |website=Pro Pakistani |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰਮਸ਼ਾ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1994 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Rising star Ramsha Khan shares adorable photos from her birthday bash |url=https://en.dailypakistan.com.pk/24-Jun-2022/ramsha-khan-shares-adorable-photos-from-her-birthday-bash%3fversion=amp |access-date=23 June 2022 |website=Daily Pakistan |archive-date=24 ਜੂਨ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624093810/https://en.dailypakistan.com.pk/24-Jun-2022/ramsha-khan-shares-adorable-photos-from-her-birthday-bash?version=amp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ramsha Khan celebrates birthday amid her film "Teri Meri Kahaniyaan" promotions |url=https://en.dailypakistan.com.pk/23-Jun-2023/ramsha-khan-celebrates-birthday-amid-teri-meri-kahaniyaan-promotions?version=amp |access-date=23 June 2023 |website=Daily Pakistan}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |title=New kid on the block: Ramsha Khan recalls her journey into showbiz |url=https://tribune.com.pk/story/2281990/new-kid-on-the-block-ramsha-khan-recalls-her-journey-into-showbiz?amp=1 |access-date=20 August 2021 |website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ramsha Khan: Heroic high of hit dramas |url=https://www.easterneye.biz/ramsha-khan-heroic-high-of-hit-dramas/ |access-date=25 September 2022 |website=Eastern Eye |quote=The stunning model turned actress has starred in superb small screen successes.}}</ref> === ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (2021-ਮੌਜੂਦਾ) === [[ਤਸਵੀਰ:Ramsha_Khan_(actress).jpg|thumb| ਖਾਨ 2021 ਵਿੱਚ]] ਖਾਨ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਹਜ ਅਲੀ, ਸ਼ਾਹੂਦ ਅਲਵੀ ਅਤੇ ਅਲੀ ਅੱਬਾਸ ਦੇ ਉਲਟ ''ਘੀਸੀ ਪੀਤੀ ਮੁਹੱਬਤ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੁੜੀ ਸਾਮੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ramsha as Samiya is paving the way for strong-willed female protagonists |url=https://dailytimes.com.pk/668346/ramsha-as-samiya-is-paving-the-way-for-strong-willed-female-protagonists/ |access-date=2020-12-26 |website=dailytimes.com.pk}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 July 2020 |title=Ramsha Khanand Wahaj Ali reunite for a new drama |url=https://www.thenews.com.pk/print/690694-ramsha-wahaj-reunite-for-new-drama |access-date=20 July 2021 |website=The News International}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ARY ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Haider |first=Sadaf |date=January 11, 2021 |title=What we want to see more of on television in 2021 |url=https://images.dawn.com/news/1186294 |access-date=March 22, 2021 |website=Images Dawn}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਅਫਾਨ ਵਹੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰਾਮਾ ''ਸ਼ਹਿਨਾਈ'' ਵਿੱਚ ਬਖਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |last=Zehra Syeda |date=3 March 2021 |title=First look of Affan Waheed & Ramsha Khan's 'Shehnai' promises a feel-good romance |url=https://www.somethinghaute.com/affan-waheed-ramsha-khans-shehnai-feel-good-romance/ |access-date=5 March 2021 |website=Something Haute |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303095125/https://www.somethinghaute.com/affan-waheed-ramsha-khans-shehnai-feel-good-romance/ |url-status=dead }}</ref> 2021 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ, ਖਾਨ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ''ਸਿਨਫ-ਏ-ਅਹਾਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਰਵੇਸ਼ ਜਮਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1188777|title=The teaser for the 'women of steel'-led Sinf e Aahan is out and it looks intense|date=11 October 2021|work=Dawn Images|access-date=27 December 2021}}</ref> ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2334179/f|title=From learning accents to on-field training events, 'Sinf-e-Aahan' cast talks show|date=16 December 2021|work=The Express Tribune|access-date=27 December 2021}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਰਮਜ਼ਾਨ ਸਪੈਸ਼ਲ ''ਹਮ ਤੁਮ'' ਵਿੱਚ ਅਹਿਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇਹਾ ਕੁਤੁਬ ਉਦ ਦੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/874312|title=Ramsha and Ahad Raza Mir pair up for an upcoming Ramadan play|date=25 January 2022|work=Daily Times|access-date=13 April 2022}}</ref> ਇਸ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Teasers are out for Ahad Raza Mir and Ramsha Khan's Ramazan special Hum Tum |url=https://images.dawn.com/news/1189762 |access-date=21 March 2022 |website=DAWN Image}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ramazan special Hum Tum is breaking gender stereotypes and Pakistani Twitter loves it |url=https://images.dawn.com/news/1189870 |access-date=25 April 2022 |website=DAWN Image}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hum Tum: Netizens are in love with the chaotic pairing of Ramsha Khan and Ahad Raza Mir |url=https://propakistani.pk/lens/hum-tum-netizens-love-the-chaotic-pairing-of-ramsha-and-ahad/ |access-date=24 August 2022 |website=Pro Pakistani}}</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫਿਲਮ, ''ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ'' ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਹਿਰਿਆਰ ਮੁਨੱਵਰ|ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮੁਨੱਵਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |last=Entertainment Desk |date=5 June 2023 |title=In a first: 'Teri Meri Kahaniyaan' sets stage for three promising stories in one film |url=https://tribune.com.pk/story/2420317/in-a-first-teri-meri-kahaniyaan-sets-stage-for-three-promising-stories-in-one-film? |access-date=14 June 2023 |website=Express Tribune (newspaper)}}</ref><ref>{{Cite web |title=Teri Meri Kahaniyaan Movie Review: Three very different stories in which the human element trumps all |url=https://images.dawn.com/news/1191885 |access-date=29 June 2023 |website=Images Dawn}}</ref> ''[[ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ]]'' ਖਾਨ ਦੀ "ਸਕ੍ਰੀਨ ਮੌਜੂਦਗੀ" ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Afreen Seher |date=9 July 2023 |title=Telling tales |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1088063-telling-tales |access-date=16 December 2023 |website=The News International |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206165448/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1088063-telling-tales |archive-date=6 ਦਸੰਬਰ 2023 |url-status=dead }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ''ਜੰਨਤ ਸੇ ਆਗੇ'' ਵਿੱਚ ਤਲਹਾ ਚਾਹੌਰ ਦੇ ਉਲਟ ਤਬੱਸੁਮ ਮੁਗਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=2 September 2022 |title=Gohar Rasheed, Kubra Khan, Ramsha Khan & Talha Chahour to star in upcoming drama 'Jannat Say Aagey' |url=https://www.somethinghaute.com/gohar-rasheed-kubra-khan-ramsha-khan-talha-chahour-jannat-say-aagey/ |access-date=2 August 2023 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902123024/https://www.somethinghaute.com/gohar-rasheed-kubra-khan-ramsha-khan-talha-chahour-jannat-say-aagey/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/amp/1110182-why-does-jannat-se-aagay-strike-a-chord|title=Why does Jannat Se Aagay strike a chord?|last=Zainab Mossadiq|work=The News International|access-date=29 September 2023}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Ramsha_Khan.jpeg|thumb| ਖਾਨ 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm8727273}} * {{instagram|ramshakhanofficial}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 617rm1yff26cfr4tu7oebktin41r1bi 0 183090 854507 787729 2026-11-12T09:29:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854507 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੋਮੀਨਾ ਇਕਬਾਲ | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1992|11|23|df=y}} | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | nationality = | occupation = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] | years_active = 2017 – ਮੌਜੂਦ | notable_works = | height = {{Height|m=1.74}} | relatives = | awards = }} '''ਮੋਮੀਨਾ ਇਕਬਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Momina Iqbal;''' {{lang-ur|{{nq|مومنہ اقبال}}}}) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The gen-next of Pakistani drama industry is here! |url=https://gulfnews.com/photos/entertainment/the-gen-next-of-pakistani-drama-industry-is-here-1.1582814303715 |website=gulfnews.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2018 ਵਿੱਚ ''[[ਬੋਲ ਕਫ਼ਾਰਾ|ਪਾਰਲਰ ਵਾਲੀ ਲਰਕੀ]]'' ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਨਾਇਕ ਮਰੀਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Video: Momina Iqbal says she owes her acting career to Nadia Afgan |url=https://www.somethinghaute.com/video-momina-iqbal-says-she-owes-her-acting-career-to-nadia-afgan/ |access-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414120521/https://www.somethinghaute.com/video-momina-iqbal-says-she-owes-her-acting-career-to-nadia-afgan/ |archive-date=2021-04-14 |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ''ਖੁਦਾ ਔਰ ਮੁਹੱਬਤ 3'', ''ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਕਾਫਿਰ'',<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1180482|title=Saboor Aly, Goher Mumtaz will play aspiring doctors in their upcoming serial|last=Haq|first=Irfan Ul|date=2018-07-19|work=Images|access-date=2018-11-08|language=en-US}}</ref> ''ਅਜਨਬੀ ਲਗੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ''<ref>{{Cite web |date=June 17, 2019 |title=A tale of bitter realities |url=https://nation.com.pk/18-Jun-2019/ajnabi-lage-zindagi-a-tale-of-bitter-realities |website=The Nation}}</ref> ਅਤੇ ''[[ਅਹਿਦ-ਏ-ਵਫ਼ਾ|ਏਹਦ-ਏ-ਵਫਾ]]'' ਵਰਗੇ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=October 4, 2019 |title='Daal Chawal' pays tribute to police martyrs |url=https://nation.com.pk/04-Oct-2019/-daal-chawal-pays-tribute-to-police-martyrs |website=The Nation}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਦਾਲ ਚਾਵਲ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਮੋਮੀਨਾ ਇਕਬਾਲ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਚੈਨਲ ' ਤੇ ਮਰੀਅਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਡੇਲੀ ਸੋਪ [[ਬੋਲ ਕਫ਼ਾਰਾ|ਪਾਰਲਰ ਵਾਲੀ ਲਰਕੀ]] ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਮੋਮੀਨਾ ਨੇ ਦਾਲ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Only 22 Urdu films released in Pakistan in 2019 |url=https://www.geo.tv/latest/263717-only-22-urdu-films-released-in-pakistan-in-2019 |website=www.geo.tv}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੁਦਾ ਔਰ ਮੁਹੱਬਤ 3, ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਕਾਫਿਰ ਅਤੇ [[ਅਹਿਦ-ਏ-ਵਫ਼ਾ|ਏਹਦ ਏ ਵਫਾ]] ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਡਰਾਮਾ ਸਾਇਆ 2 ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਫਿਲਮਾਂ == === ਲਘੂ ਫਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 2019 ! scope="row" | ''ਦਾਲ ਚਾਵਲ'' | ਸੋਨੀਆ ਖਾਨ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ |- |} === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" | ਨੈੱਟਵਰਕ |- | 2020 | ''ਹੈ ਜਾਨਾ ਤੇਰਾ ਘੁਮ'' | ਸਾਰਾ | ਪਾਕੇਟ ਫਿਲਮਾਂ |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! class="unsortable" scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਨੋਟਸ |- | 2018 ! scope="row" | ''[[ਬੋਲ ਕਫ਼ਾਰਾ|ਪਾਰਲਰ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ]]'' | ਮਰੀਅਮ | ਟੀਵੀ ਡੈਬਿਊ |- | rowspan="2" | 2019 ! scope="row" | ''ਅਜਨਬੀ ਲਗੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' | ਤਬੀਰ | ਲੀਡ ਰੋਲ |- ! scope="row" | ''ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਕਾਫਿਰ'' | ਦੁਆ | rowspan="2" | ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ |- | 2019 - 2020 ! scope="row" | ''[[ਅਹਿਦ-ਏ-ਵਫ਼ਾ|ਏਹਦ-ਏ-ਵਫਾ]]'' | ਮਾਸੂਮਾ |- | 2020 ! scope="row" | ''ਬਾਰਿਸ਼ ਮੈਂ ਆਗ'' | ਸਿਤਾਰਾ | ਲੀਡ ਰੋਲ |- | 2020 - 2021 ! scope="row" | ''ਭੂਲ ਜਾ ਏ ਦਿਲ'' | ਸੋਫੀਆ | rowspan="3" | ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ |- | rowspan="3" | 2021 ! scope="row" | ''ਖੁਦਾ ਔਰ ਮੁਹੱਬਤ 3'' | ਨਾਹੀਦ |- ! scope="row" | ''ਲਾਪਤਾ'' | ਆਲੀਆ |- ! scope="row" | ''ਸਿਲਾ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ'' | ਰਾਣੀਆ | rowspan="3" | ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ |- | rowspan="3" | 2022 ! scope="row" | ''ਮੇਰੈ ਹਮਨਾਸ਼ੀਂ'' | ਸ਼ਾਨਜ਼ੇ |- ! scope="row" | ''ਸਾਯਾ ੨'' | ਗੁਰਿਆ |- ! scope="row" | ''ਮਿਲਾਨ'' | ਮਾਈਰਾ | ਲੀਡ ਰੋਲ |- | 2023 ! scope="row" | ''ਗ੍ਰਿਫਟ'' | ਰੂਹੀ | ਲੀਡ ਰੋਲ |- | 2023 ! scope="row" | ''ਸਮਝੋਤਾ'' | ਮਹਿਰੀਨ | ਲੀਡ ਰੋਲ |- | 2023 ! scope="row" | ''ਅਹਿਸਾਨ ਫਰਾਮੋਸ਼'' | ਫਲਕ | ਲੀਡ ਰੋਲ |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਗਾਇਕ |- | 2021 | ''ਕਾਦਰ ਜਾਨੀ ਨਾ'' | ਸਰਮਦ ਕਾਦੀਰ |} {{Authority control}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|nm10941840}} * {{instagram|momina.iqbal}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] djvn6dz650z86sjjk5p728qet9hswqz 0 183096 854426 838842 2026-11-11T23:28:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854426 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਫੈਜ਼ਾ ਹਸਨ | image = Faiza Hasan, December 2020.jpg | alt = | caption = 2020 ਵਿੱਚ ਫੈਜ਼ਾ ਹਸਨ | native_name = | native_name_lang = | birth_name = ਫੈਜ਼ਾ ਹਸਨ | birth_date = {{birth date and age|1982|1|5|df=y}} | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | education = ਖਾਤੂਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ | occupation = {{Hlist | ਅਦਾਕਾਰਾ | ਨਿਰਮਾਤਾ}} | years_active = 2003 – ਮੌਜੂਦ | children = 2 }} '''ਫੈਜ਼ਾ ਹਸਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Faiza Hasan''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਅਮੀਰਾ ਅਹਿਮਦ|ਉਮਰਾ ਅਹਿਮਦ]] ਦੇ ''ਦਰਬਾਰ-ਏ-ਦਿਲ'', ''[[ਅਮੀਰਾ ਅਹਿਮਦ|ਲਾ ਹਾਸਿਲ]]'' ਅਤੇ ''ਵਜੂਦ-ਏ-ਲਾਰਾਇਬ'' ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਨੰਦ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=17 January 2021 |title=Aijaz Aslam vow the audience with his role in drama Nand |url=https://nation.com.pk/25-Sep-2020/aijaz-aslam-vow-the-audience-with-his-role-in-drama-nand |website=The Nation}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 January 2021 |title=Faiza Hassan tells about her character Nand |url=https://nation.com.pk/10-Oct-2020/faiza-hassan-tells-about-her-character-nand |website=The Nation}}</ref> ਉਸਨੇ 2018 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਲੋਡ ਵੈਡਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਰਹਾਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=18 January 2021 |title=Do women have significant representation in Pakistani films? |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/566357-women-significant-representation-pakistani-films |website=The News International |access-date=7 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218073643/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/566357-women-significant-representation-pakistani-films |archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2024 |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਫੈਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 1982 ਵਿੱਚ 5 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=19 January 2021 |title=Na Maloom Afraad, Actor In Law return to cinemas for 'Women's Day' weekend |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/441744-na-maloom-afraad-actor-in-law-return-to-cinemas-for-womens-day-weekend |website=The News International}}</ref> ਉਸਨੇ ਖਾਤੂਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=20 January 2021 |title=Nabeel Qureshi, Fahad Mustafa and Mehwish Hayat weigh in on the anti-dowry bill |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/452772-nabeel-qureshi-fahad-mustafa-and-mehwish-hayat-weigh-in-on-the-anti-dowry-bill |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 January 2021 |title=Load Wedding generates 1 million views in two days on YouTube |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/439483-load-wedding-generates-1-million-views-in-two-days-on-youtube |website=The News International}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 2003 ਵਿੱਚ, ਫੈਜ਼ਾ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਡਰਾਮਾ ਸਾਹਿਲ ਕੀ ਤਮਨਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। <ref>{{Cite web |date=14 January 2021 |title=Music videos of Bin Roye launched |url=https://nation.com.pk/10-Jun-2015/music-videos-of-bin-roye-launched |website=The Nation}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ''ਤੂਤੇ ਖਵਾਬ'', ''ਮਾਹ ਏ ਨੀਮ ਸ਼ਬ'', ''86 ਲੇਕਿਨ'' ਅਤੇ ''ਦਰਬਾਰ-ਏ-ਦਿਲ'', ''ਵਜੂਦ-ਏ-ਲਰੀਆਬ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=12 January 2021 |title=First teaser of Load Wedding unveiled |url=https://nation.com.pk/28-Jun-2018/first-teaser-of-load-wedding-unveiled?show=744 |website=The Nation}}</ref> ਉਹ ''ਅੰਮਾ ਔਰ ਗੁਲਨਾਜ਼'', ''[[ਹਮਨਸ਼ੀਂ|ਹਮਨਸ਼ੀਨ]]'' ਅਤੇ ''ਇਜ਼ਨ-ਏ-ਰੁਖਸਤ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=13 January 2021 |title=Loads of laughter, love and romance |url=https://nation.com.pk/25-Aug-2018/loads-of-laughter-love-and-romance |website=The Nation}}</ref> ਉਹ ਟੈਲੀਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=9 January 2021 |title='Load Wedding' nominated at Indian Film Festival |url=https://tribune.com.pk/story/1862078/load-wedding-nominated-indian-film-festival |website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 January 2021 |title=Faiza Hasan talks about her return to TV |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/710493-faiza-hasan-talks-about-her-return-to-tv |website=The News International |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217010308/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/710493-faiza-hasan-talks-about-her-return-to-tv |archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2023 |url-status=dead }}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਲੋਡ ਵੈਡਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਫਰਹਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=8 January 2021 |title=Comparison of local dramas with 'Game of Thrones' is laughable: Shamoon Abbasi |url=https://tribune.com.pk/story/2155293/comparison-local-dramas-game-thrones-laughable-shamoon-abbasi |website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 November 2021 |title=5 Pakistani Films That Conquered International Waters |url=https://thebrownidentity.com/5-pakistani-films-that-conquered-international-waters |website=The Brown Identity |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=9 ਦਸੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209054014/https://thebrownidentity.com/5-pakistani-films-that-conquered-international-waters/ |url-status=dead }}</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਨੰਦ'' ਵਿੱਚ ਗੋਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=7 January 2021 |title=Creativity dies when political correctness is prioritised: Faiza Hassan |url=https://tribune.com.pk/story/2276461/creativity-dies-when-political-correctness-is-prioritised-faiza-hassan |website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 January 2021 |title=Faiza Hasan opens up about society's regressive stand on body image |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/376545-faiza-hasan-opens-up-about-societys-regressive-stand-on-body-image |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 January 2021 |title='Load Wedding' wins Special Jury Award at Indian film festival |url=https://dailytimes.com.pk/351764/load-wedding-wins-special-jury-award-at-indian-film-festival/ |website=Daily Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 January 2021 |title=Load Wedding bags nomination at Jaipur International Film Festival 2019 |url=https://images.dawn.com/news/1181418 |website=Images.Dawn}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਫੈਜ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਬਾਸ਼ੇਰ ਹਮਾਯੂਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 January 2021 |title=Women with a mean streak |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/734132-women-with-a-mean-streak |website=The News International |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429203510/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/734132-women-with-a-mean-streak |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ - ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸੁਲੇਮਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਜਹਾਂ ਆਰਾ।<ref>{{Cite web |date=22 January 2021 |title=Nabeel Qureshi and Fizza Ali Meerza on taking Load Wedding to China |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/477355-nabeel-qureshi-and-fizza-ali-meerza-on-taking-load-wedding-to-china |website=The News International}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|FaizaHasanOfficial}} * {{IMDb name|6747096}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] b54ris1wk7axpbf0qjoexx2mwr6ghtk 0 183104 854494 852491 2026-11-12T07:59:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854494 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੀਰਾ ਹਾਸ਼ਮੀ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{birth date and age|1976|10|2|df=y}} | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | education = ਕੋਨਕੋਰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | years_active = 1995–ਮੌਜੂਦ }} '''ਮੀਰਾ ਹਾਸ਼ਮੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mira Hashmi;''' ਜਨਮ 1976) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਹੋਸਟ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 June 2021 |title=After 'Friends', five Pakistani shows we wish to see reunion of |url=https://tribune.com.pk/story/2302463/after-friends-five-pakistani-shows-we-wish-to-see-reunion-of |website=The Express Tribune}}</ref> ਉਹ ''ਤੀਨ ਬਟਾ ਤੀਨ'' ਅਤੇ ''ਫੈਮਲੀ ਫਰੰਟ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2 June 2021 |title=Dramas haven't gone amiss, they have evolved: Saba Hamid |url=https://tribune.com.pk/story/2287245/dramas-havent-gone-amiss-they-have-evolved-saba-hamid |website=The Express Tribune}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮੀਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1976 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="LahoreSchoolofEconomics">{{Cite web |date=3 June 2021 |title=Ms. Mira Hashmi |url=https://lahoreschoolofeconomics.edu.pk/CVs/Mirahashmi.aspx |website=Lahore School of Economics |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=28 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628024511/https://lahoreschoolofeconomics.edu.pk/CVs/Mirahashmi.aspx |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਤੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਐਮਫਿਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਕੋਨਕੋਰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਮੀਰਾ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=4 June 2021 |title=Faiz fest culminates with glitzy Mahira and child folk singers |url=https://www.dawn.com/in-depth/lahore-literature-festival-2014 |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 June 2021 |title=In-Depth - Lahore Literature Festival |url=https://www.dawn.com/in-depth/lahore-literature-festival-2014 |website=Dawn News}}</ref> ਉਹ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=21 June 2021 |title=LLF2015: Between parallels and differences |url=https://nation.com.pk/01-Mar-2015/llf2015-between-parallels-and-differences |website=The Nation}}</ref><ref name="PakistanTelevisionCorporation">{{Cite journal|date=8 March 2000|title=میرا ہاشمی سلیمہ ہاشمی کی بیٹی}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 June 2021 |title='Baat Cheet' with Wajeeha Tahir |url=https://nation.com.pk/06-Aug-2018/baat-cheet-with-wajeeha-tahir |website=The Nation}}</ref> ਉਹ ''ਐਂਟੀਨਾ ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਪਾਊਡਰ'', ''ਤਮਕ ਤੋਈਆਂ'' ਅਤੇ ''ਕੌਸਰ ਕਾ ਦਸਤਾਰਖਵਾਂ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=6 June 2021 |title=Amidst narratives and fiction |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/523469-amidst-narratives-and-fiction |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 June 2021 |title=Did the Faiz International Festival live up to the legend it celebrates? |url=https://images.dawn.com/news/1174300 |website=Images.Dawn}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 June 2021 |title=On wandering in Lahore |url=https://nation.com.pk/08-Feb-2018/on-wandering-in-lahore |website=The Nation}}</ref> ਉਹ ''ਕਟੌਤੀ'' ਅਤੇ ਤੀਨ ਬਾਤਾ ਟੀਨ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2021 |title=In memoriam: Bells ring forever for Jahan Ara |url=https://tribune.com.pk/story/824449/in-memoriam-bells-ring-forever-for-jahan-ara |website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2021 |title=TV nostalgia: The golden era of Pakistani dramas |url=https://nation.com.pk/08-Jan-2016/tv-nostalgia-the-golden-era-of-pakistani-dramas?show=preview |website=The Nation}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ''ਫੈਮਿਲੀ ਫਰੰਟ'' ਵਿੱਚ ਹੁਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ [[ਸਬਾ ਹਮੀਦ]] ਅਤੇ [[ਨਸੀਮ ਵਿਕੀ|ਨਸੀਮ ਵਿੱਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=9 June 2021 |title=Making of a 'masala film' |url=https://www.dawn.com/news/1089076 |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 June 2021 |title=The makers and critics on films |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/560914-makers-critics-films |website=The News International |access-date=26 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326182312/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/560914-makers-critics-films |archive-date=26 ਮਾਰਚ 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=11 June 2021 |title=Why film matters |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562183-film-matters |website=The News International |access-date=26 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628180637/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562183-film-matters |archive-date=28 ਜੂਨ 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=19 June 2021 |title=Heritage Now welcomes culture enthusiasts |url=https://nation.com.pk/22-Oct-2017/heritage-now-welcomes-culture-enthusiasts |website=The Nation}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 June 2021 |title=Expressions, passions about pushing the boundaries |url=https://nation.com.pk/29-Nov-2015/expressions-passions-about-pushing-the-boundaries?show=850 |website=}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੀਰਾ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref name="TheExpressTribune">{{Cite web |date=12 June 2021 |title=Good parenting: All about my mother |url=https://tribune.com.pk/story/164696/good-parenting-all-about-my-mother |website=The Express Tribune}}</ref> ਮੀਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੋਏਬ ਹਾਸ਼ਮੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ [[ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] ਅਤੇ [[ਏਲਿਸ ਫ਼ੈਜ਼|ਅਲਿਸ ਫੈਜ਼]] ਕਵੀ ਸਨ।<ref name="TheExpressTribune" /> ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ [[ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਅਦੀਲ ਹਾਸ਼ਮੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=13 June 2021 |title=The Faiz photo exhibition |url=https://tribune.com.pk/story/115473/the-faiz-photo-exhibition |website=The Express Tribune}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|7824117}} * [https://harpercollins.co.in/author-details/mira-hashmi/ Mira Hashmi] ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ 'ਤੇ * [https://web.archive.org/web/20220526071116/https://www.cinemaazi.com/features/author/mira-hashmi Meera Hashmi] ਸਿਨੇਮਾਜ਼ੀ 'ਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]] 99edi0552yv7qzwgc4g6x5j5q3cztv0 0 183108 854419 846417 2026-11-11T23:01:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854419 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਫ਼ਾਰੀਯਾ ਹਸਨ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{birth date and age|1993|12|17|df=y}} | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | education = ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = {{Hlist | ਅਦਾਕਾਰਾ | ਮਾਡਲ }} | years_active = 2014 – ਮੌਜੂਦ }} '''ਫਾਰੀਯਾ ਹਸਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Fariya Hassan''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 December 2021 |title=STYLING THE DIVAS With Sana Parekh |url=https://magtheweekly.com/detail/9439-styling-the-divas-with-sana-parekh |website=Mag - The Weekly}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 January 2022 |title=یوم آزادی کا خصوصی کھیل"شہرکی واپسی" 13 اگست کوآن ائیر ہوگا |url=https://dailypakistan.com.pk/12-Aug-2016/427849 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=3 ਮਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503223810/https://dailypakistan.com.pk/12-Aug-2016/427849 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ''ਮੁਕੱਦਸ'', ''ਸ਼ਨਾਖਤ'', ''ਮੈਕੇ ਕੀ ਯਾਦ ਨਾ ਆਏ'', ''ਅਹਿਸਾਸ'', ''ਤੇਰੀ ਬੀਨਾ'' ਅਤੇ ''ਰਕਸ-ਏ-ਬਿਸਮਿਲ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 March 2022 |title=پی ٹی وی نے یوم آزادی پر خصوصی نشریات کا آغاز کردیا |url=https://dailypakistan.com.pk/08-Aug-2016/425893 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130103135/https://dailypakistan.com.pk/08-Aug-2016/425893 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 June 2022 |title=فواد عالم اور فاریہ حسن کی 'خودکش محبت' |url=https://www.dawnnews.tv/news/1157659 |website=Dawn News}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਫਾਰੀਯਾ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1993 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਫਾਰੀਯਾ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ''ਸ਼ਨਾਖਤ'', ''ਰਿਫਤ ਆਪਾ ਕੀ ਬਹੂਈਂ'', ''ਮੋਲ'', ''ਪ੍ਰੀਤ ਨਾ ਕਰਿਓ ਕੋਈ'' ਅਤੇ ''ਮੁਕੱਦਸ ਨਾਟਕਾਂ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=27 August 2019 |title=منفرد موضوع کی حامل نئی فلم "تلاش" کو عام نمائش کیلئے سنسر سرٹیفکیٹ جاری |url=https://dailypakistan.com.pk/15-Nov-2019/1049470 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130103605/https://dailypakistan.com.pk/15-Nov-2019/1049470 |archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024 |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ''ਮੈਕੇ ਕੀ ਯਾਦ ਨਾ ਆਏ'', ''[[ਲੇਕਿਨ|ਲਕੀਨ]]'', ''ਮੈਂ ਕੈਸੀ ਕਹੂੰ'', ''ਕਹਾਂ ਤੁਮ ਚਲੇ ਗਏ'', ''[[ਦਿਆਰ-ਏ-ਦਿਲ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|ਦੀਯਾਰ-ਏ-ਦਿਲ]]'' ਅਤੇ ''ਦੇਖੋ ਚੰਦ ਆਯਾ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=23 June 2021 |title=رومانوی کامیڈی فلم "تلاش" 15نومبر کو سنیماکی زینت بنے گی |url=https://dailypakistan.com.pk/30-Oct-2019/1042129 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130103127/https://dailypakistan.com.pk/30-Oct-2019/1042129 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=23 February 2021 |title=Meet the young stars of Pakistani film 'Talash' |url=https://gulfnews.com/entertainment/pakistani-cinema/meet-the-young-stars-of-pakistani-film-talash-1.67748917 |website=Gulf News}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੋਮਨ ਸਾਮੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਤਾਨੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਤਲਸ਼'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=12 March 2021 |title=Talash (Review): An Overly Long Infomercial Pretending To Be A Film |url=https://galaxylollywood.com/2019/11/18/talash-review-the-movie-has-important-things-to-say-but-leaves-you-confused |website=Galaxy Lollywood |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427065726/https://galaxylollywood.com/2019/11/18/talash-review-the-movie-has-important-things-to-say-but-leaves-you-confused/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=25 November 2020 |title=THE ICON REVIEW: Lost In Stupefaction |url=https://www.dawn.com/news/1518071 |website=Dawn News}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 May 2021 |title=Talash aims to take film industry forward |url=https://www.dawn.com/news/1517310 |website=Dawn News}}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਮਰੀਅਮ ਪੇਰੀਰਾ'', ''ਬਾਰੀ ਫੁਪੋ'', ''ਤੇਰੇ ਬੀਨਾ'', ''ਅਹਿਸਾਸ'', ''ਬੇਕਦਰ'' ਅਤੇ ''ਰਕਸ-ਏ-ਬਿਸਮਿਲ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=17 July 2021 |title=Actors who impressed us with their performance last week |url=https://galaxylollywood.com/2021/03/15/actors-who-impressed-us-with-their-performance-last-week-2 |website=Galaxy Lollywood |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129062433/https://galaxylollywood.com/2021/03/15/actors-who-impressed-us-with-their-performance-last-week-2/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=23 March 2020 |title=23 Pakistani movies hit cinemas in 2019. We ranked them all |url=https://images.dawn.com/news/1184174 |website=Images.Dawn}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 April 2022 |title=In search of a genre |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/576476-in-search-of-a-genre |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 July 2022 |title=تلاش: 'یہ پاکستان میں غذائی قلت پر بننے والی شاید پہلی فلم ہے' |url=https://www.bbc.com/urdu/entertainment-50427685 |website=BBC News}}</ref> === ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ |- | 2016 | ''ਬਿਤੀਆ ਹਮਾਰੈ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੈਂ'' | ਉਸ਼ਨਾ |} === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" | ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ |- | 2019 | ''ਤਲਸ਼'' | ਤਾਨੀਆ <ref>{{Cite web |date=22 November 2021 |title=Box Office: How did 'Talash' measure up to 'Ford v. Ferrari'? |url=https://galaxylollywood.com/2019/11/18/box-office-how-did-talash-measure-up-to-ford-v-ferrari |website=Galaxy Lollywood |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004070754/https://galaxylollywood.com/2019/11/18/box-office-how-did-talash-measure-up-to-ford-v-ferrari/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title='Talash' 1st ever Pakistani movie has made to UNHQ |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2019/11/talash-1st-ever-pakistani-movie-has-made-to-unhq |website=BOL News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428100032/https://www.bolnews.com/entertainment/2019/11/talash-1st-ever-pakistani-movie-has-made-to-unhq |url-status=dead }}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Instagram|fariyahassan_official}} * {{IMDb name|11217538}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] fpac8l8qi2v5889gg8i3vtj6ojmtuzk 0 183136 854440 835437 2026-11-12T01:19:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854440 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬੀਨਾ ਚੌਧਰੀ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{birth date and age|1968|3|6|df=y}} | birth_place = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | education = ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2000 – ਮੌਜੂਦ | spouse = ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਾਹਿਦ ਸੋਹੇਲ (ਪਤੀ) }} '''ਬੀਨਾ ਚੌਧਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Beena Chaudhary''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref name="TheNewsInternational">{{Cite web |date=1 June 2021 |title=Geo telecasts 'Mohabbat Tumse Nafrat Hai' from 8th |url=https://www.thenews.com.pk/print/196807-governance-%E2%80%94-through-the-sugar-crisis-lens |website=The News International}}</ref> ਉਹ ''ਰੋਮੀਓ ਵੇਡਜ਼ ਹੀਰ'', ''ਇਸ਼ਕ ਜ਼ਾਹੇ ਨਸੀਬ'', ''ਸੁਨੋ ਚੰਦਾ 2'', ''ਘੀਸੀ ਪੀਤੀ ਮੁਹੱਬਤ'' ਅਤੇ ''ਕਹੀਂ ਦੀਪ ਜਲੇ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2 June 2021 |title='Aik Thi Rania' 'Manto' and 'Zamany Manzil ky Maskharay' start today on Geo TV |url=https://www.thenews.com.pk/print/241636-Aik-Thi-Rania-Manto-and-Zamany-Manzil-ky-Maskharay-start-today-on-Geo-TV |website=The News International}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਬੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1968 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 June 2021 |title=In conversation with Beena Chaudhary |url=https://www.youtube.com/watch?v=XS8G15Bby5w}}</ref> ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=11 June 2021 |title=Beena Chaudhary {{!}} RJ Mahwash Khan {{!}} Interview {{!}} FM 107 Urdu Radio Qatar |url=https://www.youtube.com/watch?v=hS_WE3X7KaE |publisher=[[FM 107 Urdu Radio]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 14, 2023 |title=معیاری ڈرامے شائقین ضرور پسند کرتے ہیں، بینا چوہدری |url=https://dailypakistan.com.pk/13-Nov-2023/1647903 |website=Daily Pakistan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਬੀਨਾ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=3 June 2021 |title=Geo TV's 'Kahin Deep Jalay' racks up massive acclaim after first episode |url=https://www.geo.tv/latest/250341-geo-tvs-kaheen-deep-jalay-racks-up-massive-acclaim-after-first-episode |website=Geo News}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 June 2021 |title=Beena Chaudhary exclusive interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=oyFhQkmpCNk}}</ref> ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਏਕ ਥੀ ਰਾਣੀ'', ''ਤੋਹਮਤ'', ''ਤਿਸ਼ਨਾਗੀ ਦਿਲ ਕੀ'' ਅਤੇ ''ਗੁਮਰਾਹ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=4 June 2021 |title=New drama serial 'Kaheen Deep Jaley' starts on Geo TV |url=https://www.thenews.com.pk/print/535931-new-drama-serial-kaheen-deep-jaley-starts-on-geo-tv |website=The News International}}</ref><ref name="PakistaniDramaStory&MovieReviews{{!}}Ratings{{!}}Celebrities{{!}}EntertainmentnewsPortal{{!}}Reviewit.pk">{{Cite web |date=14 June 2021 |title=Mein Na Janoo Complete Cast and OST |url=https://reviewit.pk/mein-na-janoo-complete-cast-and-ost |website=Pakistani Drama Story & Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal {{!}} Reviewit.pk}}</ref> ਉਹ ''[[ਮੋਹੱਬਤ ਤੁਮਸੇ ਨਫਰਤ ਹੈ|ਮੁਹੱਬਤ ਤੁਮਸੇ ਨਫਰਤ ਹੈ]]'', ''ਹਯਾ ਕੇ ਦਾਮਨ ਮੈਂ'', ''ਦੇਖੋ ਚੰਦ ਆਇਆ'', ''ਸੰਮੀ'' ਅਤੇ ''ਤੁਮ ਕੋਨ ਪੀਆ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |date=5 June 2021 |title='Mohabbat Tumse Nafrat Hai' to be telecast on Geo tonight |url=https://www.thenews.com.pk/print/197326-Mohabbat-Tumse-Nafrat-Hai-to-be-telecast-on-Geo-tonight |website=The News International}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 September 2021 |title=Junaid Khan and Hiba Bukhari are ready to entertain with their upcoming drama Inteha-e-Ishq |url=https://images.dawn.com/news/1188151 |website=Images.Dawn}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 February 2021 |title=ڈرامہ سیریل کہیں دیپ جلے کامیابی سے آن ایئر |url=https://dailypakistan.com.pk/27-Oct-2019/1040366 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119145056/https://dailypakistan.com.pk/27-Oct-2019/1040366 |archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2025 |url-status=dead }}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਕੈਸੇ ਹੁਏ ਬੇਨਾਮ'', ''ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਹਮ ਨਾ ਮਿਲੇ'', ''ਧੜਕਨ'', ''ਨਾਜ਼ੋ'', ''ਰਾਜ਼-ਏ-ਉਲਫ਼ਤ'', ''ਰਸਮ'' ਅਤੇ ''ਖੂਬ ਸੀਰਤ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।<ref name="DailyTimes">{{Cite web |date=6 June 2021 |title=Dharkan: Romance that everyone yearns to watch |url=https://dailytimes.com.pk/68163/dharkan-romance-that-everyone-yearns-to-watch |website=Daily Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 November 2021 |title=اداکارہ بینا چوہدری سوپ اور میں جلتی رہی کی ریکارڈنگ میں مصروف |url=https://dailypakistan.com.pk/31-Mar-2016/356555 |website=Daily Pakistan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 June 2021 |title=10 Annoying Parents Seen In Pakistani Dramas |url=http://en.dailyqudrat.pk/46049 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710043331/http://en.dailyqudrat.pk/46049/ |archive-date=10 July 2020 |access-date=25 June 2021 |website=Daily Qudrat}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਬੀਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਾਹਿਦ ਸੋਹੇਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨਨ ਸੋਹੇਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹਰੀਮ ਸੋਹੇਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 June 2021 |title=10 New Pakistani Actors Who Are a Hit with Fans |url=https://propakistani.pk/lens/10-new-pakistani-actors-who-became-famous-quickly |website=Pro Pakistan}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2023 |title=کیا اداکارہ حریم سہیل بھی کاسمیٹک سرجری کرانا چاہتی ہے؟ |url=https://urdu.arynews.tv/hareem-sohail-want-cosmetic-surgery/ |website=ARY News}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Instagram|beenachaudhary_official}} * {{ਟਵਿਟਰ|chaudhrybeena}} * {{IMDb name|7530818}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] 886xe6l594knzlm1nky4uyp2of0ugt3 0 183166 854416 838174 2026-11-11T22:38:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854416 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਫਰੀਹਾ ਅਲਤਾਫ | image = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{birth date and age|1964|9|21|df=y}} | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | education = ਬਾਰਬੀਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ | occupation = {{Hlist |ਅਦਾਕਾਰਾ | ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | ਮੇਜ਼ਬਾਨ | ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ | ਮਾਡਲ | ਨਿਰਮਾਤਾ}} | years_active = 1982–ਮੌਜੂਦ | children = | parents = | relatives = }} '''ਫਰੀਹਾ''' ਅਲਤਾਫ਼([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Frieha Altaf''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ, ਹੋਸਟ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।<ref name="NewslineMagazine">{{Cite web |date=16 October 2022 |title=Interview: Frieha Altaf |url=https://newslinemagazine.com/magazine/interview-frieha-altaf/ |website=Newsline Magazine |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221113813/https://newslinemagazine.com/magazine/interview-frieha-altaf/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੈਟਵਾਕ ਇਵੈਂਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਸੀਈਓ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=9 December 2019 |title=Frieha Altaf: Power of Influence |url=https://www.masala.com/news/frieha-altaf-power-of-influence-307954 |website=Masala}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਲਾਸਿਕ ਡਰਾਮੇ ''ਰੋਜ਼ੀ'' ਅਤੇ ''ਕੋਹਾੜ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="DailyTimes">{{Cite web |date=20 December 2019 |title=Drama serial 'Kohar': Flopped and Forgotten |url=https://dailytimes.com.pk/85470/drama-serial-kohar-flopped-and-forgotten/ |website=Daily Times}}</ref> ਅਲਤਾਫ਼ ਨੇ ''ਲਾਹੌਰ ਸੇ ਆਗੇ'', ''ਵਜੂਦ'', ''ਬਾਜੀ'' ਅਤੇ ''ਪਰੇ ਹਟ ਲਵ'' ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।<ref name="TheNewsInternational">{{Cite web |date=27 February 2020 |title=Frieha Altaf to feature in Javed Sheikh's Wajood |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/184602-Frieha-Altaf-to-feature-in-Javed-Sheikhs-Wajood |website=The News International}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਏਜੰਟ ਦੁਆਰਾ ਵਿਗਿਆਪਨ ਲਈ ਮਾਡਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="TheFridayTimes">{{Cite web |date=29 September 2022 |title=A Fashionable History: Frieha Altaf, Model – I |url=https://www.thefridaytimes.com/2022/09/06/a-fashionable-history-frieha-altaf-model/ |website=The Friday Times |access-date=7 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329141037/https://www.thefridaytimes.com/2022/09/06/a-fashionable-history-frieha-altaf-model/ |archive-date=29 ਮਾਰਚ 2023 |url-status=dead }}</ref> ਫਰੀਹਾ ਦੀ ਮਾਂ ਯਾਸਮੀਨ 1960 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਸੀ। ਫਰੀਹਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬਾਰਬੀਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਫਰੀਹਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ਵੀ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਫਰੀਹਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸੁਪਰਮਾਡਲ ਆਤੀਆ ਖਾਨ ਨਾਲ ਜਿਊਲਰੀ ਸ਼ੂਟ ਲਈ ਸੀ। 1986 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੱਪ ਦੇ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ, ਫਰੀਹਾ ਨੂੰ ਮਾਹੀਨ ਖਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਫਰੀਹਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ''ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਰਾ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਲੰਬੇ ਨਾਟਕ ''ਰੋਜ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਸੀਨਾ ਮੋਇਨ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ''ਕੋਹਾੜ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੀਲ, [[ਮਰੀਨਾ ਖ਼ਾਨ|ਮਰੀਨਾ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਫੌਜੀਆ ਵਹਾਬ ਨਾਲ ਨੀਲਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਅਰੀਬਾ ਹਬੀਬ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੈਸ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/881956/there-is-still-a-feeling-that-modelling-is-not-for-respectable-girls-frieha-altaf/?amp=1|title=People feel modelling isn't a respectable profession: Freiha Altaf|work=The Express Tribune}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਹਾ ਨੇ FWhy Podcast ਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੋਡਕਾਸਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ]], [[ਇਮਰਾਨ ਅਸ਼ਰਫ]] ਅਤੇ [[ਜ਼ਾਰਾ ਨੂਰ ਅੱਬਾਸ]] ਵਰਗੇ ਕਈ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ।<ref name="TheNewsInternationalPaper">{{Cite web |date=28 August 2022 |title=In conversation with Frieha Altaf |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/996356-in-conversation-with-frieha-altaf |website=The News International Paper}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ ਤਲਾਕ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਏ। ਤੀਜੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 August 2022 |title=Frieha Altaf and daughter Parisheh are co-starring in Asim Raza's Parey Hut Love |url=https://images.dawn.com/news/1181281 |website=Images Dawn}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Turhan James releases debut Urdu single ft. Maanu |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/931051-turhan-james-releases-debut-urdu-single-ft-maanu |website=The News International |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212005630/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/931051-turhan-james-releases-debut-urdu-single-ft-maanu |archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2024 |url-status=dead }}</ref> ਫਰੀਹਾ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇਸ਼ਮੀਆ ਅਹਿਮਦ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਂਡਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਦੀ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=26 October 2017 |title=It runs in the family: Frieha Altaf and Neshmia Ahmed |url=https://tribune.com.pk/story/1173031/runs-family-frieha-altaf-neshmia-ahmed |website=The Express Tribune}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਫਰੀਹਾ ਨੇ [[ਨਿਦਾ ਯਸੀਰ|ਨਿਦਾ ਯਾਸਿਰ]] ਅਤੇ ਫਰਾਹ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਮਨਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਰਸੋਈਏ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਸਦਮੇ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=15 January 2018 |title=Nadia Jamil, Frieha Altaf speak up about painful childhood abuse memories |url=https://www.geo.tv/latest/176857-nadia-jamil-speaks-up-about-painful-childhood-abuse-memory |website=Geo News}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਰੈਫ. |- | 2018 | ''17ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ'' | ''ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ'' |ਜੇਤੂ | ''ਫੈਸ਼ਨ'' |<ref>{{Cite web |title=Here are the winners from the Lux Style Awards 2018 |url=https://www.geo.tv/latest/182910-here-are-the-winners-from-the-lux-style-awards-2018 |access-date=2021-07-08 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> |- | 2019 | ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲੀਡਿੰਗ ਲੇਡੀਜ਼ ਅਵਾਰਡ'' | ''ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ'' |ਜੇਤੂ | ''ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ'' |<ref>{{Cite web |date=17 December 2019 |title=Frieha wins Woman of the Year Award |url=https://dailytimes.com.pk/483552/frieha-wins-woman-of-the-year-award/ |website=Daily Times}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Instagram|friehaaltaf}} * {{IMDb name|7124326}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] ddlygkzhqa1pprp06jlum5murguds3u 0 183359 854398 837308 2026-11-11T21:02:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854398 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰਿਆ ਮਲਿਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Priya Malik''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕੁਸ਼ਤੀ|ਪਹਿਲਵਾਨ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ 2021 ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਡੇਟ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 73 ਕਿਲੋ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਨੂਰ-ਸੁਲਤਾਨ|ਅਸਤਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2023 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Wrestler Priya bags bronze on her senior international debut |url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2023/apr/12/wrestler-priya-bags-bronze-on-her-senior-international-debut-2564966.html |access-date=2023-04-15 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |last=Desk |first=The Bridge |date=2023-04-12 |title=Asian Wrestling C'ship: Nisha Dahiya wins silver; bronze for Priya |url=https://thebridge.in/wrestling/asian-cship-nisha-silver-bronze-priya-41105 |access-date=2023-04-15 |website=The Bridge - Home of Indian Sports |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਿਆ ਮਲਿਕ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ [[ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜੀਂਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਿਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੈਭਗਵਾਨ ਨਿਦਾਨੀ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ]] ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਆ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ 2017 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2021-07-25 |title=Priya Malik wins gold at world cadet wrestling in Budapest |url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/priya-malik-wins-gold-at-world-cadet-wrestling-championships-101627217972557.html |access-date=2023-04-15 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-07-26 |title=Who is Priya Malik who won GOLD at World Cadet Wrestling Championship? Check why Milind Soman was TROLLED for CONGRATULATING her |url=https://www.zeebiz.com/zeal/sports/news-who-is-priya-malik-who-won-gold-at-world-cadet-wrestling-championship-check-why-milind-soman-was-trolled-for-congratulating-her-161439 |access-date=2023-04-15 |website=Zee Business}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਦੂਜੀਆਂ ਖੇਲੋ ਇੰਡੀਆ ਯੂਥ ਖੇਡਾਂ, ਪੁਣੇ (2019) ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ<ref name="india.com" /> * 17ਵੀ<sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="this one was a passing mention from the larger world cadet win (December 2021)">ਬਿਹਤਰ&nbsp;ਸਰੋਤ&nbsp;ਲੋੜ ਹੈ</span>]]'' &#x5D;</sup>ਆਂ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ, ਦਿੱਲੀ (2019) ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ * 'ਤੇ ਸ<sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="this one was a passing mention from the larger world cadet win (December 2021)">ਬਿਹਤਰ&nbsp;ਸਰੋਤ&nbsp;ਲੋੜ ਹੈ</span>]]'' &#x5D;</sup>ੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਪਟਨਾ (2020) * 'ਤੇ ਸੋਨ ਤ<sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="this one was a passing mention from the larger world cadet win (December 2021)">ਬਿਹਤਰ&nbsp;ਸਰੋਤ&nbsp;ਲੋੜ ਹੈ</span>]]'' &#x5D;</sup>ਗਮਾ ਜੇਤੂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ (2020) * ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਡੇ<sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="this one was a passing mention from the larger world cadet win (December 2021)">ਬਿਹਤਰ&nbsp;ਸਰੋਤ&nbsp;ਲੋੜ ਹੈ</span>]]'' &#x5D;</sup>ਟ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ|ਬੁਡਾਪੇਸਟ]], ਹੰਗਰੀ &#x2013; ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ, 73&nbsp;ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (2021)<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/priya-malik-gold-medal-at-2021-world-cadet-wrestling-championship-kareena-abhishek-bachchan-others-celebrate-proud-moment-7421562/|title=Priya Malik awarded gold medal at 2021 World Cadet Wrestling Championship: Kareena, Abhishek Bachchan and others celebrate the 'proud moment'|date=2021-07-25|work=[[The Indian Express]]|access-date=2021-07-25|language=en}}</ref><ref name="india.com">{{Cite news|url=https://www.india.com/sports/priya-malik-clinches-gold-for-india-at-world-cadet-wrestling-championship-in-hungary-4840977/|title=Priya Malik Wins Gold For India at World Cadet Wrestling Championship|date=2021-07-25|work=[[India.com]]|access-date=2021-07-25}}</ref><ref name="news18bn">{{Cite news|url=https://bengali.news18.com/news/sports/other-sports-indian-wrestler-priya-malik-won-gold-in-world-cadet-wrestling-championship-dd-632281.html|title=Wrestling : কুস্তিতে স্বর্ণ পদক জিতলেন প্রিয়া মালিক|work=[[News18 Bangla]]|access-date=2021-07-25|language=bn|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725071315/https://bengali.news18.com/news/sports/other-sports-indian-wrestler-priya-malik-won-gold-in-world-cadet-wrestling-championship-dd-632281.html|archive-date=2021-07-25|url-status=dead}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਰਲਡ ਰੈਸਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਆ ਮਲਿਕ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] lq1oq8fpv3pahpaxy5gqwvshg23om23 0 183709 854343 835337 2026-11-11T16:01:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854343 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਸਰੀਨ ਸੇਰਾਜੀ-ਬੋਜ਼ੋਰਗਜ਼ਾਦ''' ਏ. ਏ. ਡਿਪਲ ਫਰੀਬਾ, ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ-ਜੰਮਪਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ ਆਫ਼ ਦ ਲੀਜਨ ਆਫ਼ ਆਨਰ, ਐਲ ਆਰਡਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੂ ਮੈਰੀਟ ਅਤੇ ਐਲ ਆਰਡਰ ਡੇਸ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਡੇਸ ਲੈਟਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸੇਰਾਜੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਤਹਿਰਾਨ]], [[ਈਰਾਨ|ਇਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੇਰਾਜੀ 1989 ਵਿੱਚ [[ਪੈਰਿਸ]] ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ ਜਿੱਥੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਦੋਵਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ArchAssnLib-SelectedBib-2004">{{Cite web |last=Smith |first=Aileen |date=November 2004 |title=Nasrine Seraji: A Selective Bibliography |url=http://www.aaschool.ac.uk/library/documents/seraji.pdf |access-date=15 October 2015 |website=Architecture Association Library |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117025411/http://www.aaschool.ac.uk/library/documents/seraji.pdf |url-status=dead }}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਭਿਆਸ, ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। === ਅਕਾਦਮਿਕ === 1993 ਅਤੇ 2001 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੇਰਾਜੀ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜੀ. ਐੱਸ. ਏ. ਪੀ., [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਯੂਨਿਟ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਪਡ਼੍ਹਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ [[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ]] ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਡ਼੍ਹਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਮਾਸਟਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸੇਰਾਜੀ 2001 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ [[ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰ ਸਨ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੁਆਰਾ [[École Nationale Supérieure d’Architecture Paris-Malaquais|ਈਕੋਲੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੁਪਰਰੀਅਰ ਡੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਪੈਰਿਸ-ਮਲਾਕਾਇਸ]] ਦੀ ਡੀਨ ਬਣ ਗਈ।<ref name="Ecole-Admin-Seraji-Bio">{{Cite web |title=Administration: Nasrine Seraji, directrice de l'école |url=http://www.paris-malaquais.archi.fr/Administration-5-.html |access-date=14 November 2015 |website=École nationale supérieure d’architecture Paris-Malaquais |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117031643/http://www.paris-malaquais.archi.fr/Administration-5-.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ[[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ]] ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਰਕੀਟੈਕਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਸੀ।<ref name="WashU-Lecture-2014">{{Cite web |date=7 November 2014 |title=Coral Courts Lecture: Nasrine Seraji at Women in Architecture 1974-2014 |url=http://www.samfoxschool.wustl.edu/events/lectures/9980 |access-date=15 October 2015 |website=[[Washington University in St. Louis]] Sam Fox School of Design and Visual Arts |archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921215852/http://www.samfoxschool.wustl.edu/events/lectures/9980 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਡਬਲਿਨ ਵਿਖੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਰਾਈਸ ਆਰਕੀਟੈਕਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿਖੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਕ੍ਰਿਟਿਕ, ਅਤੇ ਵੇਨਜ਼ੂ-ਕੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਈਕਲ ਗ੍ਰੇਵਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਚਰਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=UCD College of Engineering & Architecture {{!}} Nasrine Seraji joins UCD's School of APEP |url=https://www.ucd.ie/eacollege/newsandevents/nasrineserajijoinsucdsschoolofapep/ |access-date=2021-10-17 |website=www.ucd.ie |archive-date=2021-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017223811/https://www.ucd.ie/eacollege/newsandevents/nasrineserajijoinsucdsschoolofapep/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nasrine Seraji {{!}} Architecture {{!}} Rice University |url=https://arch.rice.edu/people/faculty/nasrine-seraji-0 |access-date=2024-03-04 |website=arch.rice.edu |archive-date=2024-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304192546/https://arch.rice.edu/people/faculty/nasrine-seraji-0 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-04-08 |title=师说 {{!}} 建筑学杰出教授Nasrin Seraji：建筑学就是批判性地设计、改造和修复世界一门学问 |url=https://wku.edu.cn/2022/04/08/66041/ |access-date=2023-01-03 |website=Wenzhou-Kean University |language=zh-hans |archive-date=2023-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103125918/https://wku.edu.cn/2022/04/08/66041/ |url-status=dead }}</ref> === ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਭਿਆਸ === [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਅਮਰੀਕੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਸੇਰਾਜੀ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਵਿਆਨਾ|ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ]] ਵਿੱਚ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਇਮਾਰਤਾਂ, [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ (2003) ਅਤੇ ਲਿਲੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ (2006) ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=EUMiesAward |url=https://miesarch.com/work/863 |access-date=2020-02-07 |website=miesarch.com |archive-date=2024-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329165815/https://miesarch.com/work/863 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=EUMiesAward |url=https://miesarch.com/work/1457 |access-date=2020-02-07 |website=miesarch.com |archive-date=2024-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329165814/https://miesarch.com/work/1457 |url-status=dead }}</ref> ਸੇਰਾਜੀ 2016 ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੀਆ]] ਦੇ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਦੂਜੇ 2ਏ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tehrantimes.com/news/407592/Iranian-designs-shine-at-2A-Asia-Architecture-Award|title=Iranian designs shine at 2A Asia Architecture Award|date=October 23, 2016|access-date=16 September 2018|publisher=[[Tehran Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916164341/https://www.tehrantimes.com/news/407592/Iranian-designs-shine-at-2A-Asia-Architecture-Award|archive-date=16 ਸਤੰਬਰ 2018|url-status=dead}}</ref> ਬਿੱਗ ਹੈਵੀ ਸੁੰਦਰ, ਪੈਰਿਸ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 213 ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਕਾਈਆਂ, ਇੱਕ ਕਰੈਚ, ਇੱਕੋ ਬੱਸ ਡਿਪੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਾਗ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 2017 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2017-11-18 |title=Les ateliers Jourdan–Corentin–Issoire inaugurés |url=https://www.lejournaldugrandparis.fr/ateliers-jourdan-corentin-issoire-inaugures/ |access-date=2020-02-07 |website=Le journal du Grand Paris - L'actualité du développement économique d'Ile-de-France |language=fr-FR}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] k38qg8xwnr4fxuuowpr9b4pzvlhsn0u 0 184162 854496 852494 2026-11-12T08:06:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854496 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਮੁਖਤਾਰ ਅੰਸਾਰੀ | image = | office = [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦਾ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]] | caption = | constituency = ਮਊ | predecessor = | successor = ਅੱਬਾਸ ਅੰਸਾਰੀ | birth_date = {{birth date|1963|6|30|df=y}} | birth_place = [[ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ<ref name="UPVS">{{cite web|url=http://www.upvidhansabhaproceedings.gov.in/member?memberId=19758|title=Member Profile|work=official website of Legislative Assembly of Uttar Pradesh|accessdate=16 December 2018|archive-date=16 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210827/http://www.upvidhansabhaproceedings.gov.in/member?memberId=19758|url-status=dead}}</ref> | death_date = {{death date and age|2024|3|28|1963|6|30|df=y}} | death_place = ਬਾਂਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ | height = 196 cm | otherparty = ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਦਲ | spouse = {{marriage|ਅਫਸਾ ਅੰਸਾਰੀ|1989}} | father = | mother = | children = 2 | relations = | residence = ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | alma_mater = | term_start = ਅਕਤੂਬਰ 1996 | term_end = ਮਾਰਚ 2022 | predecessor = ਨਸੀਮ | occupation = {{hlist|ਗੈਂਗਸਟਰ|ਰਾਜਨੇਤਾ}} }} '''ਮੁਖਤਾਰ ਅੰਸਾਰੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮਾਫੀਆ-ਡਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਊ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਪੰਜ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਅੰਸਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ [[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ]] (ਬੀਐਸਪੀ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਜਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਦੋ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ। 2007 ਵਿੱਚ, ਅੰਸਾਰੀ ਬਸਪਾ (ਬੀਐਸਪੀ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 2009 ਦੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਐਸ.ਪੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਦਲ ਬਣਾ ਲਈ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2012 ਵਿੱਚ ਮਊ ਸੀਟ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 2017 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਦਲ ਨੂੰ ਬਸਪਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/rivalry-between-two-mafia-dons-turned-politicians-turns-uttar-pradesh-into-a-battlefield/1/192665.html|title=Rivalry between two mafia dons-turned-politicians turns Uttar Pradesh into a battlefield|access-date=2017-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231152233/http://indiatoday.intoday.in/story/rivalry-between-two-mafia-dons-turned-politicians-turns-uttar-pradesh-into-a-battlefield/1/192665.html|archive-date=31 दिसंबर 2017}}</ref> ਮੁਖਤਾਰ ਅੰਸਾਰੀ ਦੀ 28 ਮਾਰਚ 2024 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2024-03-28 |title=Mukhtar Ansari Death News : मुख्तार अंसारी की इलाज के दौरान मौत, जेल में बिगड़ी थी तबीयत |url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/ghazipur-gangster-politician-mukhtar-ansari-died-due-to-heart-attack-heavy-paramilitary-forces-deployed-in-banda-medical-college-check-latest-details-8191827.html |access-date=2024-03-29 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329020017/https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/ghazipur-gangster-politician-mukhtar-ansari-died-due-to-heart-attack-heavy-paramilitary-forces-deployed-in-banda-medical-college-check-latest-details-8191827.html |archive-date=2024-03-29 |url-status=dead }}</ref> == ਚੋਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == {| class="wikitable" |+ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ <ref>{{Cite web |title=Mau Assembly Constituency Details |url=http://www.partyanalyst.com/constituencyPageAction.action?constituencyId=39134 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320024800/http://www.partyanalyst.com/constituencyPageAction.action?constituencyId=39134 |archive-date=20 मार्च 2014 |access-date=2014-03-19 |publisher=Party Analyst}}</ref> <ref>{{Cite web |title=204 - Mau Assembly Constituency |url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S24/partycomp204.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180316042254/http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S24/partycomp204.htm |archive-date=16 मार्च 2018 |access-date=2014-03-19 |publisher=Election Commission of India}}</ref> ! ਸਾਲ ! ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ! ਵੋਟ , ! ਟੀਮ |- | 2017 | ਮਊ | 24.19% | ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ |- | 2012 | ਮਊ | 31.24% | ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਦਲ |- | 2007 | ਮਊ | 46.78% | ਸੁਤੰਤਰ |- | 2002 | ਮਊ | 46.06% | ਸੁਤੰਤਰ |- | 1996 | ਮਊ | 45.85% | ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਹੰਮਦ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ|ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] fhyg7ggfjs02aow0z3sgz68ja1lj7a0 0 184345 854359 835347 2026-11-11T17:01:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854359 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਨਿਰੰਜਨੀ ਸ਼ਨਮੁਗਰਾਜਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Niranjani Shanmugaraja''' {{Lang-ta|நிரஞ்சனி சண்முகராஜா}}, {{Lang-si|නිරන්ජණි ශණ්මුගරාජා}}) ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਸਿੰਹਲੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=AlloCine |title=Niranjani Shanmugaraja |url=http://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=622001.html |access-date=2018-02-25 |website=AlloCiné}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-niranjani-shanmugarajah-5341.html|title=Niranjani Shanmugarajah - - films.lk - Sri Lanka Cinema|last=www.films.lk|work=www.films.lk|access-date=2018-02-25|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225205557/http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-niranjani-shanmugarajah-5341.html|archive-date=2018-02-25|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਰੂਪਵਾਹਨੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਇਨੀ ਅਵਾਨ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਧਰਮਰਾਜ ਅਤੇ ਸੁਬਾਸ਼ਿਨੀ ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.emirates247.com/news/sri-lanka/sri-lankan-tamil-movie-releases-to-rave-reviews-2012-12-21-1.488149|title=Sri Lankan Tamil movie releases to rave reviews|last=Correspondent|first=VM Sathish with inputs from|date=2012-12-21|work=Emirates 24{{!}}7|access-date=2018-02-25|language=en-GB}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੀਰੂ ਗੋਲਡਨ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਦੌਰਾਨ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ''ਇੱਕ'' ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ha">{{Cite web |date=26 October 2014 |title=Hiru golden film awards which took srilankan cinema to global stage concludes successfully massive response from public |url=http://www.hirunews.lk/95557/hiru-golden-film-awards-which-took-sri-lankan-cinema-to-global-stage-concludes-successfully-massive-response-from-public-video |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819144515/http://www.hirunews.lk/95557/hiru-golden-film-awards-which-took-sri-lankan-cinema-to-global-stage-concludes-successfully-massive-response-from-public-video |archive-date=19 August 2017 |access-date=26 February 2017 |publisher=Hiru News}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/120826/magazine/ini-avan-to-break-barriers-of-cinema-9833.html|title=‘Ini-Avan’ : To break barriers of cinema|date=26 August 2012|work=The Sunday Times|access-date=29 August 2020|location=Sri Lanka}}</ref> ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਡੇਰਾਨਾ ਲਕਸ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 2013 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ, ''ਕੋਮਾਲੀ ਕਿੰਗਜ਼'' ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਫਿਲਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/180218/magazine/rebirth-of-sri-lankan-tamil-cinema-281713.html|title=Rebirth of Sri Lankan Tamil Cinema|work=The Sunday Times Sri Lanka|access-date=2018-02-25}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਫੇਲਾ ਫਰਨਾਂਡੋ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Rafaela's calendar changed by art stars |url=http://www.sarasaviya.lk/interviews/2021/02/18/19877/කලා-තරු-වෙනස්-කරපු-රැෆෙලාගේ-කැලැන්ඩරය |access-date=2021-02-17 |website=Sarasaviya}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ 2020 ਫਿਲਮ ''ਸੁਨਾਮੀ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਬਾਏਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-11-03 |title=I could not go to get the award but the award finds me |url=https://www.sarasaviya.lk/interviews/2021/11/04/21177/සම්මානය-ගන්න-යන්න-බැරි-වුණාට-සම්මානය-මාව-හොයාගෙන-එයි |access-date=2021-12-29 |website=සරසවිය}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸਿੰਹਲਾ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਤਮਿਲ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=5255390|name=Niranjani Shanmugaraja}} sckd6sqream3vchwfngbow1ta9zih1z 0 184444 854423 835402 2026-11-11T23:17:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854423 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਫਿਜ਼ਾ ਫਰਹਾਨ | image = | birth_date = 18-ਅਕਤੂਬਰ-1986 | birth_place = [[ਲਹੌਰ]] | nationality = ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ | education = | alma_mater = | occupation = | organization = | known_for = | website = https://ora-gda.com/ }} '''ਫਿਜ਼ਾ ਫਰਹਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Fiza Farhan''') ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਕਸ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਓਆਰਏ ਗਲੋਬਲ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Fiza Farhan, the powerhouse of Pakistan |url=https://tribune.com.pk/story/825209/forbes-30-under-30-of-powerhouse-proportions/?amp=1 |access-date=2019-11-15 |publisher=Tribune}}</ref><ref>[https://ora-gda.com ORA website]</ref> ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਪੈਨਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫਾਈਨੈਂਸ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2018-06-14 |title=The solution to Pakistan's energy deficit lies in renewable energy: Fiza Farhan |url=https://dailytimes.com.pk/253597/the-solution-to-pakistans-energy-deficit-lies-in-renewable-energy-fiza-farhan/ |access-date=2019-11-15 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rehman |first=Sonya |title=Fiza Farhan: A Pakistani Change-Maker |url=https://thediplomat.com/2015/03/fiza-farhan-a-pakistani-change-maker/ |access-date=2019-11-15 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fiza Farhan |url=https://www.asiacleanenergyforum.org/speakers/fiza-farhan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115051505/https://www.asiacleanenergyforum.org/speakers/fiza-farhan/ |archive-date=2019-11-15 |access-date=2019-11-15 |website=Asia Clean Energy Forum |language=en-US}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਫਿਜ਼ਾ ਫਰਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2008 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ ਬਖਸ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Change Maker: Fiza Farhan, the rebel with a cause |url=https://www.wbs.ac.uk/news/change-maker-fiza-farhan-the-rebel-with-a-cause/ |access-date=2021-04-23 |website=[[Warwick Business School]] |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਬਕਸ਼ ਐਨਰਜੀ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ESCO ( ਊਰਜਾ ਸੇਵਾ ਕੰਪਨੀ ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰੀਨ ਫਾਈਨੈਂਸਿੰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ 'ਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ "ਫੋਰਬਸ ਅੰਡਰ 30" ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੀ<ref name=":1">{{Cite web |title=Presenting the 30 Under 30 2015 in Social Entrepreneurship |url=https://www.forbes.com/30-under-30-2015/#/social-entrepreneurs |access-date=2021-04-23 |website=www.forbes.com}}</ref> ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਊਰਜਾ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=muaviaqadri |date=2015-09-11 |title=FIZA FARHAN-The youngest social entrepreneur from Pakistan |url=http://www.talentpakistan.com/fiza-farhan/ |access-date=2021-04-23 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423164128/http://www.talentpakistan.com/fiza-farhan/ |archive-date=2021-04-23 |url-status=dead }}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਨੇ ਫਿਜ਼ਾ ਫਰਹਾਨ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਪੈਨਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=19 February 2016 |title=Pakistan's Fiza Farhan appointed Member of the UN's first-ever High-Level Panel on Women's Economic Empowerment |url=https://www.unwomen.org/en/news/stories/2016/2/fiza-farhan-appointed-member-of-panel-on-wee |access-date=2021-04-23 |website=UN Women |language=en}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਬਾਰੇ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ]] ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਗਲੋਬਲ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਕਾਸ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਕਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=13 July 2018 |title=Pakistan's Fiza Farhan appointed Member of the UN's first-ever High-Level Panel on Women's Economic Empowerment |url=https://www.unwomen.org/en/news/stories/2016/2/fiza-farhan-appointed-member-of-panel-on-wee |access-date=2021-04-23 |website=UN Women |language=en}}</ref> ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, [[ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼|ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ]], ਊਰਜਾ ਪਹੁੰਚ, [[ਪਾਏਦਾਰ ਵਿਕਾਸ|ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ]], ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਬਹੁ-ਖੇਤਰੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਰਹਾਨ ਨੇ ''52 ਪਰਲਜ਼ ਆਫ ਲਾਈਫ ਨਾਂ ਦੀ'' ਇੱਕ ਯਾਦ ਲਿਖੀ, ਜੋ 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=52 Pearls of Life by Fiza Farhan|last=Farhan|first=Fiza|date=23 June 2016|isbn=978-1504344159}}</ref> == ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == • 18 ਅਕਤੂਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਇਲ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਕਲੱਬ ਵਿਖੇ "TIAW ਵਰਲਡ ਆਫ਼ ਡਿਫਰੈਂਸ ਅਵਾਰਡ" ਦਾ ਜੇਤੂ<ref>{{Cite web |last=Smiley |first=Monica |date=6 September 2019 |title=TIAW is proud to announce the recipients of this year's TIAW World of Difference 100 Awards. |url=https://enterprisingwomen.com/the-connector/tiaw-is-proud-to-announce-the-recipients-of-this-year-s-tiaw-world-of-difference-100-awards |access-date=2021-04-23 |website=Enterprising Women |language=en-GB}}</ref> • ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ]]'' ਵਿੱਚ 2016 ਲਈ "30 ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ" ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |title=30 Under 30 2016 Asia: Social Entrepreneurs |url=https://www.forbes.com/30-under-30-asia-2016/social-entrepreneurs/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227095011/http://www.forbes.com/30-under-30-asia-2016/social-entrepreneurs/ |archive-date=February 27, 2016 |access-date=2021-04-23 |website=Forbes |language=en}}</ref> • “ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ” ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਯੂਕੇ ਅਲੂਮਨੀ ਅਵਾਰਡ, 2016 ਦਾ ਜੇਤੂ<ref>{{Cite web |date=12 February 2016 |title=Fiza Farhan wins British Council Social Impact Award |url=https://www.wbs.ac.uk/news/fiza-farhan-wins-british-council-social-impact-award/ |access-date=2021-04-23 |website=[[Warwick Business School]] |language=en}}</ref> • ਕਲਿੰਟਨ ਗਲੋਬਲ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ 2015 ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਸਦੱਸਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Fiza Farhan |url=https://www.forbes.com/profile/fiza-farhan/ |access-date=2021-04-23 |website=Forbes |language=en}}</ref> • ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੋਸ਼ਲ ਰਿਸਪੌਂਸੀਬਿਲਟੀ ਫੋਰਮ, 2015 - [[ਬੈਂਕਾਕ]], ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿਖੇ "ਗਰੀਬੀ ਨਿਰੋਧਕ ਅਵਾਰਡ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |date=14 October 2015 |title=Buksh Foundation wins "The Poverty Alleviation Award" |url=https://www.wsbi-esbg.org/press/latest-news/Pages/Buksh-Foundation-wins-The-Poverty-Alleviation-Award-at-Asian-CSR-Awards,-in-Bangkok.aspx |access-date=2021-04-23 |website=www.wsbi-esbg.org |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423035544/https://www.wsbi-esbg.org/press/latest-news/Pages/Buksh-Foundation-wins-The-Poverty-Alleviation-Award-at-Asian-CSR-Awards,-in-Bangkok.aspx |url-status=dead }}</ref> • 14 ਅਗਸਤ, 2015 ਨੂੰ "ਚਮਕੇ ਹਮ ਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ" ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਪੈਪਸੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਵਿੱਚ "ਚਾਂਦ ਸਿਤਾਰਾ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੀਰੋਜ਼" ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |last=Ahmad |first=Ayesha |date=2015-08-10 |title=#VitalJunoon's 'Chand Sitara' set to uplift nationalism this Independence Day |url=http://www.hipinpakistan.com/news/1147662 |access-date=2021-04-23 |website=HIP |language=en |archive-date=2021-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424044023/https://www.hipinpakistan.com/news/1147662 |url-status=dead }}</ref> • ਯੂਐਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ "ਫੋਰਬਸ 30 ਅੰਡਰ 30 ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀਆਂ 2015 ਦੀ ਸੂਚੀ" ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਸਰਗਰਮੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] dv4zalgy0a4d46gomwy8d2xgquplawy 0 184478 854501 826985 2026-11-12T08:48:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854501 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੇਹਰ ਬੁਖਾਰੀ | image = | birth_date = 29 ਫਰਵਰੀ 1984 | nationality = ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ | occupation = ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ , [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] | employer = ARY ਨਿਊਜ਼ | spouse = }} '''ਮੇਹਰ ਅੱਬਾਸੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Meher Abbasi;''' {{lang-ur|{{nq|مہر عباسی}}}}) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਂਕਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਡਾਨ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਖਾਰੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਈ 2023 ਤੋਂ ਏਆਰਵਾਈ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਬੋਖਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ਸਮਾਅ ਟੀਵੀ ਲਈ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/496939/meher-bokhari-set-to-join-dawnnews-report|title=Meher Bokhari set to join DawnNews: Report|date=2013-01-21|work=The Express Tribune (newspaper)|access-date=2021-08-15|language=en}}</ref> ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਕਸ਼ੋ ਐਂਕਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਡਾਨ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਅ ''ਨਿਊਜ਼ਈ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1546962|title=Not as close to Imran as I was but still his friend, says Jahangir Tareen|date=2020-04-06|work=Dawn (newspaper)|access-date=2021-08-15|language=en}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਡਾਨ ਨਿਊਜ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹਮ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.humnews.pk/latest/307597/|title=نامور صحافی مہر بخاری ہم نیوز کا حصہ بن گئیں|date=2021-02-21|work=Hum News|access-date=2021-08-15|language=ur|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815184101/https://www.humnews.pk/latest/307597/|archive-date=2021-08-15|url-status=dead}}</ref> ਬੋਖਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Meher Abbasi - Profile |url=http://www.pakistanherald.com/profile/meher-abbasi-1229 |access-date=2021-08-15 |website=PakistanHerald.com |archive-date=2021-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815182600/http://www.pakistanherald.com/profile/meher-abbasi-1229 |url-status=dead }}</ref> == ਘੋਟਾਲੇ == === 2012 ਇੰਟਰਵਿਊ ਸਕੈਂਡਲ === 13 ਜੂਨ, 2012 ਨੂੰ, ਬੁਖਾਰੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਮੁਬਾਸ਼ਿਰ ਲੁਕਮਾਨ ਨੇ ਮਲਿਕ ਰਿਆਜ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਟਾਈਕੂਨ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਆ ਟਾਊਨ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਰਸਲਾਨ ਇਫਤਿਖਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਇਫ਼ਤਿਖਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਚੌਧਰੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬ੍ਰੇਕ ਦੌਰਾਨ ਬੋਖਾਰੀ, ਲੁਕਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿਆਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਫ-ਏਅਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਮਲਿਕ ਰਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/393636/video-leak-lucman-bukhari-run-planted-show-with-malik-riaz|title=Video leak: Lucman, Bokhari run 'planted show' with Malik Riaz|date=2012-06-14|work=The Express Tribune (newspaper)|access-date=2021-08-15|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://herald.dawn.com/news/1152831|title=Thou shalt not judge|date=2015-03-17|work=[[Herald (Pakistan)|Herald (Magazine)]]|access-date=2021-08-15|language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸਮਾਅ ਟੀ.ਵੀ * ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] he40swjcxn64f3whfl0srrqf855k13f 0 184488 854485 851300 2026-11-12T07:07:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854485 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Maria Memon;''' {{lang-ur|{{Nastaliq|ماریہ میمن}}}}) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਿਊਜ਼ਕਾਸਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਆਰਵਾਈ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="JP">[http://www.journalismpakistan.com/ary-news-presenter-maria-memon-contracts-coronavirus ARY News presenter Maria Memon contracts coronavirus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419095542/https://www.journalismpakistan.com/ary-news-presenter-maria-memon-contracts-coronavirus |date=2024-04-19 }} Journalism Pakistan website, Published 31 May 2020, Retrieved 15 December 2020</ref> ਨਿਊਜ਼ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਹਮਦਰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣੀ, ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ARY ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਬਿਊਰੋ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।<ref name="hip">{{Cite web |date=4 November 2015 |title=Before joining the media, Maria Memon and her journey to News @3 |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1148257 |access-date=15 December 2020 |website=Hip In Pakistan website |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105065242/https://www.hipinpakistan.com/news/1148257 |url-status=dead }}</ref> ਮਾਰੀਆ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ [[ਨਜਮ ਸੇਠੀ]] ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਸ਼ੋਅ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਫੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="Newsline">{{Cite journal|last=Nazia Bilal|date=January 2014|title=Profile: Maria Memon|url=https://newslinemagazine.com/magazine/profile-maria-memon/|journal=Newsline (Monthly Magazine)|access-date=15 December 2020|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129201717/https://newslinemagazine.com/magazine/profile-maria-memon/|url-status=dead}}</ref> ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਹਸਨ ਨਿਸਾਰ ਅਤੇ ਸੋਹੇਲ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ''ਮੇਰੈ ਮੁਤਾਬੀਕ'' ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 2015 ਤੱਕ ਜੀਓ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਨੇ ਵੀ 2015 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ-ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਨਵੇਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਚੈਨਲ ਬੋਲ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੱਡ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਏਆਰਵਾਈ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ। ਉਸਨੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ''ਟਿਕ ਟੋਕ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ [[ਲੌਲੀਵੁੱਡ|ਲਾਲੀਵੁੱਡ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਅਹਿਸਨ ਖਾਨ|ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੋਹੀਉਦੀਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ਟਿਕ ਟੌਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੌਇਸ-ਓਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1398079|title=Movie review: Tick Tock|last=Sana Malik|date=31 March 2018|work=Dawn (newspaper)|access-date=15 December 2020}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mahnoor M. Farooqui|date=April 2018|title=All in Good Time|url=https://newslinemagazine.com/magazine/all-in-good-time/|journal=Newsline (Monthly Magazine)|access-date=15 December 2020|archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918125028/https://newslinemagazine.com/magazine/all-in-good-time/|url-status=dead}}</ref> ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਐਂਕਰ/ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਫਰਕ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਭਖਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ CNN ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ GEO TV ਦੁਆਰਾ 2011 ਵਿੱਚ [[ਅਟਲਾਂਟਾ]], ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗਰੀਬ ਬਿਮਾਰ ਬੱਚਿਆਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸਵਾਤ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਕੇਪੀਕੇ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈਡੀਪੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਵਾਤ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਦਾਤਾ ਦਰਬਾਰ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਲਾਹੌਰ ਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਲਾਈਵ ਇਨਫੀਲਡ ਬੁਲੇਟਿਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਹਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ 'ਜੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਘੰਟੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀਕੈਂਡ ਦੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>[https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Maria-Memon/754 Maria Memon on Pride Of Pakistan website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240227230938/https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Maria-Memon/754 |date=2024-02-27 }} Retrieved 15 December 2020</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] f973pkjxqbgkaitb2l9iwqqkqojyf2w 0 184590 854337 851961 2026-11-11T15:44:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854337 wikitext text/x-wiki '''ਨਦੀਮ ਕਸ਼ਿਸ਼''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nadeem Kashish''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ|ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਕਾਰਕੁਨ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Transgender community of Pakistan launches political party seeking equal rights |url=https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/transgender-community-of-pakistan-launches-political-party-seeking-equal-rights-1.74072230 |access-date=21 November 2020 |website=gulfnews.com |language=en}}</ref> ਉਹ 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Pakistan Elections 2018: Transgender acid attack survivor, Nayyab Ali, running for Parliament, cast her vote |url=https://www.timesnownews.com/international/article/pakistan-elections-2018-transgender-acid-attack-survivor-nayyab-ali-running-for-parliament-cast-her-vote-pakistan-elections-pakistan-elections/259605 |access-date=21 November 2020 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 July 2018 |title=Pakistan rights group issues warning ahead of polls |url=https://apnews.com/article/4bd62d7f9f70437482f91066561f8009 |access-date=21 November 2020 |website=AP NEWS}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ<ref>{{Cite magazine|title=Pakistan's Transgender Candidates Step Onto Political Stage|url=https://time.com/5345533/pakistan-elections-2018-transgender-candidates/|magazine=Time|access-date=10 November 2020|archive-date=6 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106012157/https://time.com/5345533/pakistan-elections-2018-transgender-candidates/|url-status=dead}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿਹਾਰ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਕਸ਼ਿਸ਼ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ , ਜਿੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ; ਘਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਘਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਤੋੜ ਲਏ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵੇਸਵਾਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕ ਪਾਬੰਦ ਹਨ। ਕਸ਼ਿਸ਼ ਫਿਰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੇਕਅਪ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੋਂ ਉਸਨੇ [[ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਐੱਨਜੀਓਜ਼]] ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Transgender campaigns for acceptance in Pakistan election |url=https://www.efe.com/efe/english/world/transgender-campaigns-for-acceptance-in-pakistan-election/50000262-3695713 |access-date=10 November 2020 |website=www.efe.com |language=en}}</ref> ਕਸ਼ਿਸ਼ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == 2006 'ਚ ਕਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਮੇਕਅੱਪ ਆਰਟਿਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਐਫਐਮ-99 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=10 December 2018 |title=Pakistan's first transgender radio host |url=https://pakistansaga.com/eng/video/1601 |access-date=21 November 2020 |website=Pakistan Saga |language=en-US |archive-date=9 ਸਤੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210909150458/https://pakistansaga.com/eng/video/1601 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ "ਸ਼ੇਮਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਾਈਟਸ (ਸਫਰ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Malik |first=Shiza |date=25 June 2018 |title='Only with participation of transgender people will democracy be complete,' says Nadeem Kashish |url=https://www.dawn.com/news/1415870 |access-date=10 November 2020 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2020 |title=Transgenders feel left out of Covid-19 aid conversation |url=http://tribune.com.pk/story/2193854/transgenders-feel-left-covid-19-aid-conversation |access-date=21 November 2020 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ਉਹ ਐਨਜੀਓ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Call for engaging 'Gurus' to develop transgender database {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/03/20/call-for-engaging-gurus-to-develop-transgender-database/ |access-date=21 November 2020 |website=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Transgender participation in Pakistan's elections - Rights - Women talk online - DW.COM |url=https://blogs.dw.com/womentalkonline/2018/08/11/transgender-participation-in-pakistans-elections/ |access-date=21 November 2020 |website=Women Talk Online – A forum for women to talk to women |language=en-US}}</ref> === ਸਰਗਰਮੀ === ਕਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਘਰ-ਘਰ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। <ref name=":0"/> ਉਸਦਾ ਦੱਸਿਆ ਟੀਚਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਨਾ ਹੈ। <ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite news|url=https://www.bangkokpost.com/world/1921972/virus-pushes-pakistans-transgender-dancers-out-of-their-homes|title=Virus pushes Pakistan's transgender dancers out of their homes|last=<!--Check author names-->|first=|work=Bangkok Post|access-date=21 November 2020}}</ref> ਕਸ਼ਿਸ਼ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=25 December 2016 |title=Pakistan transgender leader calls for end to culture of 'gurus' |url=http://www.theguardian.com/society/2016/dec/25/pakistan-transgender-leader-culture-of-gurus--nadeem-kashish |access-date=21 November 2020 |website=the Guardian |language=en}}</ref> ਕਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=24 November 2016 |title=Mosque not just for transgenders, says Kashish |url=https://nation.com.pk/24-Nov-2016/mosque-not-just-for-transgenders-says-kashish |access-date=21 November 2020 |website=The Nation |language=en}}</ref> === 2018 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ === 2018 ਵਿੱਚ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਇੱਕ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ, ਆਈਡੀ ਕਾਰਡ ਪਾਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ,<ref>{{Cite magazine|title=Pakistan's Transgender Activists Look Ahead to Elections|url=https://time.com/5324634/pakistan-elections-transgender-candidates-activists/|magazine=Time|access-date=10 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622083718/https://time.com/5324634/pakistan-elections-transgender-candidates-activists/|archive-date=22 ਜੂਨ 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=seattle times |date=19 August 2017 |title=Transgender Pakistanis |url=https://www.seattletimes.com/nation-world/transgender-pakistanis-see-surprising-gains-but-bias-persists/ |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=}}</ref> ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=21 July 2018 |title=transgender campaigns for acceptance in Pakistan election |url=https://www.thedailystar.net/politics/transgender-campaigns-acceptance-pakistan-election-1608853 |access-date=10 November 2020 |website=The Daily Star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guramani |first=Nadir |date=7 March 2018 |title=Senate unanimously approves bill empowering transgenders to determine their own identity |url=https://www.dawn.com/news/1393766 |access-date=10 November 2020 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਇਸਨੇ ਲਿੰਗ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਦੀਮ ਕਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਹੋਰ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web |date=9 July 2018 |title=Hoping against hope, Pakistan's transgenders launch election fight |url=http://tribune.com.pk/story/1753349/hoping-hope-pakistans-transgenders-launch-election-fight |access-date=10 November 2020 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-44684714|title=The transgender acid attack survivor running for parliament|date=19 July 2018|work=BBC News|access-date=10 November 2020|language=en-GB}}</ref> ਕਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੋਣ ਫੀਸ ਤੋਂ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Trans elections {{!}} Dialogue {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565722-trans-elections |access-date=10 November 2020 |website=www.thenews.com.pk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110175428/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565722-trans-elections |archive-date=10 ਨਵੰਬਰ 2020 |url-status=dead }}</ref> ਕਸ਼ਿਸ਼ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਐਨਏ-53 ਲਈ ਸ਼ਾਹਿਦ ਖਾਕਾਨ ਅੱਬਾਸੀ ਅਤੇ ਪੀਟੀਆਈ ਦੇ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 22 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Victory for the third gender {{!}} Dialogue {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/566128-victory-third-gender |access-date=10 November 2020 |website=www.thenews.com.pk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111040432/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/566128-victory-third-gender |archive-date=11 ਨਵੰਬਰ 2020 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=General Elections 2018: 'Kashish' set to challenge PTI Chairman and former premier – Pakistan |url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/446664-Elections-2018-Kashish-sets-to-challenge-PTI-Chairman-and-former-prem |access-date=10 November 2020 |website=Dunya News}}</ref> ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ, ਕਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Hoping against hope, Pakistan's transgenders launch election fight |url=https://www.theweek.in/news/world/2018/07/09/hoping-against-hope-pakistan-transgenders-launch-election-fight.html |access-date=21 November 2020 |website=The Week |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] q18u6hl5nscwnb747zg6lj5hai5b86z 0 184705 854344 835338 2026-11-11T16:01:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854344 wikitext text/x-wiki '''ਨਸੀਮ ਜਹਾਂ''' (ਜਨਮ: '''ਨਸੀਮ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼''', ਵਿਆਹੁਤਾ ਨਾਮਃ '''ਨਸੀਮ ਅਕਬਰ ਖਾਨ''') ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਨਰਲ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਨਸੀਮ ਜਹਾਂ ਬਾਗਬਾਨਪੁਰਾ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਮੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਜਹਾਂਆਰਾ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। == ਪਰਿਵਾਰ == ਨਸੀਮ ਜਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਗਬਾਨਪੁਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਜਹਾਂਆਰਾ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਦੋਵੇਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ੇਫੀ ਵੀ ਸਨ।{{Sfn|Asdar Ali, Communism in Pakistan|2015}}<ref name="Begum"> {{Citation |title=Life & Times |url=http://begumshahnawaz.com/life.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131103735/http://begumshahnawaz.com/life.html |publisher=Begum Shahnawaz web site |archive-date=31 January 2016}} </ref>ਬੇਗਮ ਜਹਾਂਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।{{Sfn|Pirbhai, Fatima Jinnah|2017}} ਨਸੀਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਮੁਮਤਾਜ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Begum" /> == ਐਕਟਿਵਵਾਦ, 1947-1959 == [[ਤਸਵੀਰ:Murree_Richtone(HDR).jpg|right|thumb|260x260px|ਮਰੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ]] ਨਸੀਮ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਨੇ ਕਰਨਲ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਿਤ ਜੰਗੀ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਨਸੀਮ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref> {{Citation |last=Jalal |first=Ayesha |title=The Struggle for Pakistan: A Muslim Homeland and Global Politics |url=https://books.google.com/books?id=87VnBAAAQBAJ |pages=79–80 |year=2014 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-74499-8 |author-link=Ayesha Jalal}} </ref><ref name="Hussain"> Hamid Hussain, [http://www.brownpundits.com/2016/10/25/general-mohammed-akbar-khan/ General Mohammed Akbar Khan (and some others)], Brown Pundits web site, 25 October 2016. </ref><ref name="Hamid II">Syed Ali Hamid, [https://thefridaytimes.com/08-Jan-2021/general-tariq-and-the-rawalpindi-conspiracy-case-ii General Tariq and the Rawalpindi Conspiracy Case - II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240320082550/https://thefridaytimes.com/08-Jan-2021/general-tariq-and-the-rawalpindi-conspiracy-case-ii |date=2024-03-20 }}, The Friday Times, 8 January 2021.</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।<ref name="Hamid II"/>ਅਕਬਰ ਖਾਨ, ਜੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕਸ਼ਮੀਰ' ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।<ref> {{Citation |last=Amin |first=Agha Humayun |title=Pakistan Military Review, Volume 18 |date=August 2015 |chapter=Memories of a Soldier by Major General Syed Wajahat Hussain (Book Review) |chapter-url=https://www.slideshare.net/AAmin1/pakistan-military-review-volume-18-inside-waziristan |isbn=978-1516850235 |quote=However Sardar Yahya Effendi clearly mentions on page-151 of his book [..] that [the] Commanding Officer of 11 Cavalry was called by Pakistani Director Military Intelligence Colonel Sher Khan, MC to the GHQ in last week of August 1947 and briefed about Pakistani invasion plan.}} </ref><ref> {{Citation |last=Jha |first=Prem Shankar |title=Kashmir, 1947: Rival Versions of History |url=https://archive.org/details/kashmir1947rival00jhap |page=29 |year=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-563766-3 |quote='The big question really was', Khan writes, 'whether our government could be moved to take an active hand in the affair. We were soon to find that a move in this direction had already started'. |author-link=Prem Shankar Jha}} </ref>ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਸੀਮ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ [[ਮੀਆਂ ਇਫ਼ਤਿਖ਼ਾਰਉੱਦੀਨ|ਮੀਆਂ ਇਫਤਿਖਾਰੂਦੀਨ]] ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸਰਦਾਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref> {{Citation |last=Raghavan |first=Srinath |title=War and Peace in Modern India |date=2010 |url=https://books.google.com/books?id=EbtBJb1bsHUC |page=105 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-00737-7 |quote=Akbar was also approached by a senior Muslim League leader, Mian Iftikharuddin, who was proceeding to Kashmir's capital, Srinagar, to assess Pakistan's prospects.}} </ref><ref> {{Citation |last=Schofield |first=Victoria |title=Kashmir in the crossfire |url=https://archive.org/details/kashmirincrossfi0000scho |page=141 |year=1996 |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-1-86064-036-0 |quote='One day someone introduced me to Sardar Ibrahim', writes Akbar Khan, a junior army officer who was in Murree in September 1947. |author-link=Victoria Schofield}} </ref>ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਨਾਲ 12 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਇਫਤਿਖਾਰੂਦੀਨ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਗੁਪਤ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਨਸੀਮ ਨੇਡ਼ਿਓਂ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="Hamid II"/> 23 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕਬਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਖਵਾਜਾ ਅਬਦੁਰ ਰਹੀਮ, ਸਰਦਾਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੂੰ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਬੂਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ (ਮੁਮਤਾਜ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼) ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੂੰ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਲਈ "ਸਪਾਂਸਰ" ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] da0swf52yaqguaeegiz3s051f3vdr22 0 184727 854379 748759 2026-11-11T19:08:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854379 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Palwasha_Hassan_Engaging_Afghan_Women_and_Civil_Society_(sq_cropped).jpg|thumb|ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ ਪਲਵਾਸ਼ਾ ਹਸਨ]] '''ਪਲਵਾਸ਼ਾ ਹਸਨ''' (ਦਾਰੀ/ਪਸ਼ਤੋਃ پلوشاہ حسن, ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਔਰਤ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।<ref name="wpb">{{Cite web |title=World People's Blog » Blog Archive » Palwasha Hassan – Afghanistan |url=http://word.world-citizenship.org/wp-archive/714 |access-date=2024-03-31 |archive-date=2022-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309214602/http://word.world-citizenship.org/wp-archive/714 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ [[ਕਾਬੁਲ]] ਸਥਿਤ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਅਫਗਾਨ ਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਅਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=16 March 2021 |title=Palwasha Hassan - Executive Director of the Afghan Women's Education Centre |url=https://sigbi.org/2021/monday-15-march-2021/palwasha-hassan-executive-director-of-the-afghan-womens-education-centre/ |access-date=31 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219184253/https://sigbi.org/2021/monday-15-march-2021/palwasha-hassan-executive-director-of-the-afghan-womens-education-centre/ |archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |url-status=dead}}</ref> ਪਲਵਾਸ਼ਾ ਹਸਨ 2003 ਦੇ ਲੋਯਾ ਜਿਰਗਾ ਵਿੱਚ 100 ਮਹਿਲਾ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2004 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name="win">{{Cite news|url=https://pajhwok.com/2021/12/07/palwasha-wins-award-for-promoting-womens-rights/|title=Palwasha wins award for promoting women's rights|last=Sail|first=Abdul Raqeeb|date=7 December 2021}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ, ਪਲਵਾਸ਼ਾ ਹਸਨ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-45337920100112|title=Afghan women praise Karzai's female cabinet picks|date=12 January 2010|work=Reuters}}</ref> ਸੰਨ 2022 ਵਿੱਚ ਹਸਨ ਯੂ. ਐੱਸ. ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਵ੍ ਪੀਸ ਦੇ ਜੈਨਿੰਗਜ਼ ਰੈਂਡੋਲਫ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਫੈਲੋ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇਸ਼ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ "ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਫਾਰ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ" ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Palwasha Hassan |url=https://www.mei.edu/profile/palwasha-hassan |access-date=2022-07-29 |website=Middle East Institute |language=en}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:7_28_2022_Engaging_Afghan_Women_and_Civil_Society_in_U.S._Policymaking_(52249505478).jpg|thumb|2022 ਵਿੱਚ "ਯੂ. ਐੱਸ. ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ" ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ। ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇਃ ਹਸਨ, ਅਸਿਲਾ ਵਰਦਕ, [[Naheed Sarabi|ਨਾਹਿਦ ਸਾਰਾਬੀ]] ਅਤੇ ਰੀਨਾ ਅਮੀਰੀ]] ਪਲਵਾਸ਼ਾ ਹਸਨ 2005 ਦੇ [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ 1,000 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ 11 ਅਫਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ 2021 ਦੇ ਸਖਾਰੋਵ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ, ਜੇਤੂ ਅਲੈਕਸੀ ਨਵਲਨੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=14 October 2021 |title=Sakharov Prize 2021: The finalists &#124; News &#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/eu-affairs/20211008STO14523/sakharov-prize-2021-the-finalists}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-navalny-wins-eu-rights-prize-2021-10-20/|title=Kremlin critic Navalny wins EU rights prize for his "immense bravery"|last=Emmott|first=Robin|date=20 October 2021|access-date=20 October 2021|publisher=Reuters}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਹਿਲੇਰੀ ਰੋਧਾਮ ਕਲਿੰਟਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ako9mjigpmzu046pxzdj1bzykh54tp9 0 185161 854323 835326 2026-11-11T14:13:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854323 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਦਹੀਂ ਚਾਵਲ | image = Curd Rice.jpg | caption = | alternate_name = | country = [[ਭਾਰਤ]] | region = [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] | creator = | course = | served = | main_ingredient = [[ਚਾਵਲ]], [[ਦਹੀਂ]], [[ਤੜਕਾ]] | variations = | calories = | other = }} '''ਦਹੀਂ ਚਾਵਲ''' [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ]] [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], [[ਕੇਰਲ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਕਵਾਨ ਹੈ।<ref name="chand">Chandra, Smita (1991). ''From Bengal to Punjab: The Cuisines of India''. Crossing Press, p. 121.</ref><ref name="plunk">Plunkett, Richard, Teresa Cannon, Peter Davis, Paul Greenway, and Paul Harding (2001). ''Lonely Planet: South India'', p. 127.</ref><ref>Advantages of curd and curd rice:https://indianexpress.com/article/lifestyle/health/curd-rice-dahi-chawal-yoghurt-winter-6141196/</ref> == ਐਟਮੌਲੋਜੀ == [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ''ਔਲੀਆ'' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Neha |date=2022-05-01 |title=Rajasthani Namkeen Oliya |url=https://www.whiskaffair.com/rajasthani-namkeen-oliya/ |access-date=2023-04-25 |website=Whisk Affair |language=en-US}}</ref> [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਘੇਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=dee |date=2021-01-19 |title=Kanki/Ghens (Gujarati Rice Porridge) |url=https://weeklymunch.kitchen/rice-porridge/index.html |access-date=2023-04-25 |website=The Weekly Munch |language=en |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425185516/https://weeklymunch.kitchen/rice-porridge/index.html |url-status=dead }}</ref> [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਦਹੀ ਭਾਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਸਾਦਮ ਜਾਂ ''ਸੋਰੂ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਤਾਈਰੇ ਚੋਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ''ਪੇਰੂਗੰਨਮ / ਦੱਦੋ ਜਨਮ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਮੋਸਰਾਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। == ਤਿਆਰੀ == [[File:ਦਹੀਂ ਚੌਲ਼.jpg|thumb|ਪੰਜਾਬੀ ਦਹੀਂ ਚੌਲ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:Plain_Curd_Rice.jpg|alt=|right|300x300px|ਅਸਲੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣਾ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚਾਵਲ ਨੂੰ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਨਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>Thayir Sadaam(Curd Rice):https://food.ndtv.com/recipe-thayir-saadam-curd-rice-218370 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240430115658/https://food.ndtv.com/recipe-thayir-saadam-curd-rice-218370 |date=2024-04-30 }}</ref> ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕ ਕੱਟੀਆਂ ਹਰੀ ਮਿਰਚਾਂ, [[ਅਦਰਕ]] ਅਤੇ ਕੜ੍ਹੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਜੀਰੇ ਅਤੇ ਹਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, [[ਦਹੀਂ (ਦਹੀਂ)|ਦਹੀਂ]] ਅਤੇ ਨਮਕ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="chand">Chandra, Smita (1991). ''From Bengal to Punjab: The Cuisines of India''. Crossing Press, p. 121.</ref><ref name="plunk">Plunkett, Richard, Teresa Cannon, Peter Davis, Paul Greenway, and Paul Harding (2001). ''Lonely Planet: South India'', p. 127.</ref> ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਸਾਦੇ ਚੌਲਾਂ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚੇ ਹੋਏ) ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਮਕ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ (ਖੱਟਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਥੋੜਾ ਦੁੱਧ) ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ-ਇਸ ਨੂੰ ਤਲੇ ਹੋਏ ਉੜਦ ਦੀ ਦਾਲ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ [[ਧਨੀਆ|ਧਨੀਏ]] ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੱਡੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਦਹੀਂ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਮੀਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="chand">Chandra, Smita (1991). ''From Bengal to Punjab: The Cuisines of India''. Crossing Press, p. 121.</ref><ref name="plunk">Plunkett, Richard, Teresa Cannon, Peter Davis, Paul Greenway, and Paul Harding (2001). ''Lonely Planet: South India'', p. 127.</ref> ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਹੀਂ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਚੌਲਾਂ ਨੂੱ ਹਲਕੇ ਦਹੀਂ, ਸਲੂਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ, ਕੜ੍ਹੀ ਪੱਤਿਆਂ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਜਾਵਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰੇਟਡ ਗਾਜਰ, ਅਨਾਰ ਦੇ ਬੀਜ, ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼, ਹਰੇ ਅਤੇ ਜਾਮਨੀ ਅੰਗੂਰ, ਤਲੇ ਹੋਏ ਕਾਜੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੱਚੇ ਅੰਬ ਅਤੇ ਬੂੰਦੀ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਜਾਂ ਗਰਮ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਾਧੂ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁਟਕੀ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਵਿੱਚ, ਦਹੀਂ ਦੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ (ਸੈਂਡੀਜ ਮੇਨਸੂ) ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਟੈਂਪਰਿੰਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Curd_rice_in_ICH_Bhopal.jpg|thumb|ਆਈ. ਸੀ. ਐਚ. [[ਭੋਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਦੇ ਚੌਲ]] == ਪਰੋਸਣਾ == ਦਹੀਂ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਹੀਂ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਧੇ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="chand">Chandra, Smita (1991). ''From Bengal to Punjab: The Cuisines of India''. Crossing Press, p. 121.</ref><ref name="plunk">Plunkett, Richard, Teresa Cannon, Peter Davis, Paul Greenway, and Paul Harding (2001). ''Lonely Planet: South India'', p. 127.</ref> ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਪਰ == ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਦੋਵੇਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ, [[ਸ਼ੀਤਲਾ|ਸ਼ੀਤਲਾ ਸਪਤਮੀ]] ਅਤੇ ਰੰਧਨ ਛੱਠ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਲਈ ਦਹੀਂ ਦੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ''ਔਲੀਆ'' ਅਤੇ ਘੇਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਮ (ਧੰਨ ਭੋਜਨ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ]] tvnykaylnw12xv5x7sv7zdcbfbxgvnc 0 187851 854516 837385 2026-11-12T10:47:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854516 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਯੋਗਿਤਾ ਭਾਇਨਾ | birth_place = ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਕਾਰਕੁਨ | organization = ਪੀਪਲ ਅਗੇਂਸਟ ਰੇਪ ਇਨ ਇੰਡਿਆ (PARI) }} '''ਯੋਗਿਤਾ ਭਾਇਨਾ''' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਪੀਪਲ ਅਗੇਂਸਟ ਰੇਪ ਇਨ ਇੰਡੀਆ (PARI) ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ ਜੋ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀਡ਼ਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=16 August 2020 |title=Centre, state govts not doing anything to prevent 'barbaric' rapes: Activist |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/centre-state-govts-not-doing-anything-to-prevent-barbaric-rapes-activist20200816154303/ |publisher=aninews.in |access-date=4 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-date=9 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609185007/https://www.aninews.in/news/national/general-news/centre-state-govts-not-doing-anything-to-prevent-barbaric-rapes-activist20200816154303/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ 200 ਬੇਘਰੇ ਪਨਾਹਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀਡ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ "ਨਾਰੀ ਕੇ 2 ਦਿਨ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਸਦ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਭਾਇਨਾ ਨੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਐੱਨ. ਸੀ. ਆਰ. ਵਿੱਚ ਆਂਗਨਵਾਡ਼ੀ ਵਰਕਰਾਂ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ [[ਕੌਮੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ]], ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੋਗੀ ਕਲਿਆਣ ਸਮਿਤੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬੋਰਡ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਡ਼ਕ ਹਾਦਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਟਾਫ ਦੀ ਬੇਰੁੱਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੈਣਾਂ ਇੱਕ [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ]] ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=6 May 2021 |title=Activist Yogita Bhayana moves HC seeking direction to Kwality Pharmaceuticals to supply available units of Remdesivir |url=https://english.lokmat.com/national/activist-yogita-bhayana-moves-hc-seeking-direction-to-kwality-pharmaceuticals-to-supply-available/ |publisher=lokmat.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2015 |title=Dec 16 gangrape: Off camera, how they got House to hear Jyoti parents' anguish |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/dec-16-gangrape-off-camera-how-they-got-house-to-hear-jyoti-parents-anguish/ |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 January 2021 |title=Activist Yogita Bhayana distributes Kangri among protesting farmers at Singhu border |url=https://www.dnaindia.com/india/video-activist-yogita-bhayana-distributes-kangri-among-protesting-farmers-at-singhu-border-2865503 |publisher=dnainda.com}}</ref> ਭਾਇਨਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਨੇਡ਼ਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ <ref>{{Cite web |date=28 February 2020 |title=महिलाओं ने संसद से मांगा दो दिन का वुमेन स्पेशल सत्र, ये है वजह |url=https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/social-activist-yogita-bhayana-start-campaign-for-two-day-annual-session-of-parliament-on-womens-issues-nirbhaya-case-dlop-2897893.html |publisher=hindi.news18.com |access-date=4 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120134811/https://hindi.news18.com/news/delhi-ncr/social-activist-yogita-bhayana-start-campaign-for-two-day-annual-session-of-parliament-on-womens-issues-nirbhaya-case-dlop-2897893.html |archive-date=20 ਜਨਵਰੀ 2025 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/activist-asks-un-to-announce-nirbhaya-convicts-execution-date-as-rape-prevention-day-120030600793_1.html|title=Activist asks UN to announce Nirbhaya convicts' execution date as 'Rape Prevention day'|date=6 March 2020|work=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 June 2020 |title=Meet The Social Activist At Forefront Of Nirbhaya Case Now Helping Outstation Patients To Get Back Home |url=https://www.shethepeople.tv/news/yogita-bhayana-outstation-patients-home/ |publisher=shethepeople.tv}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 2012 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=12 February 2020 |title=Women rights activist Yogita Bhayana stage demonstration outside |url=https://www.gettyimages.in/detail/news-photo/women-rights-activist-yogita-bhayana-stage-demonstration-news-photo/1200296475 |publisher=gettyimages.in}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2020 |title=Lockdown heroes: Hitting the road with good intentions |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/lockdown-heroes-hitting-the-road-with-good-intentions/articleshow/75617013.cms?from=mdr |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 March 2020 |title=Yogita Bhayana Bio, Age, Family, Career and Profile |url=https://www.jaitv.com/people/yogita-bhayana/ |website=JaiTV |access-date=4 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-date=28 ਜੂਨ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628153753/https://www.jaitv.com/people/yogita-bhayana/ |url-status=dead }}</ref> == ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ == ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ... ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼, ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਡ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਗਰੀਬ ਹਨ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪੀਡ਼ਤ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਬੱਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=22 February 2020 |title=Female social activist messiah for outstation patients stuck in Delhi amid lockdown |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/female-social-activist-messiah-for-outstation-patients-stuck-in-delhi-amid-lockdown20200522041837/ |publisher=aninews.in |access-date=4 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-date=9 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609185841/https://www.aninews.in/news/national/general-news/female-social-activist-messiah-for-outstation-patients-stuck-in-delhi-amid-lockdown20200522041837/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|https://www.pariindia.in/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] adjk4hp8dmxqg5k4waugl1buabf5bdv 0 188686 854319 772949 2026-11-11T13:41:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854319 wikitext text/x-wiki '''''ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ''''' ({{lang-hi|थार एक्सप्रेस}}, {{lang-ur|{{Nastaliq|تھر ایکسپریس}}}}, [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ:]] ٿر ايڪسپريس) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਭਗਤ ਕੀ ਕੋਠੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੂਬੇ [[ਸਿੰਧ]] ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਕਰਾਚੀ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਦੀ ਸੀ। ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਨਾਮ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਇੱਕ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref name="ptrains">{{Cite web |last=Mughal |first=Owais |date=29 October 2004 |title=Pakistan Railway Train Names |url=http://www.irfca.org/docs/pak-train-names.html |access-date=19 June 2017 |publisher=IRFCA}}</ref> 9 ਅਗਸਤ 2019 ਤੱਕ, ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਗਲੇ ਨੋਟਿਸ ਤੱਕ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Jodhpur-map.jpg|left|thumb|240x240px|Map showing Rail link from Jodhpur to Singh, Imperial Gazetteer of India 1909.]] ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 1892 ਵਿੱਚ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ-ਜੋਧਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਧਪੁਰ-ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੁੱਖ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾ ਸੈਕਸ਼ਨ ਲੂਨੀ-ਸ਼ਾਦੀਪੱਲੀ ਸੈਕਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੀਟਰ-ਗੇਜ ਸੈਕਸ਼ਨ ਲਾਈਨ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸੈਕਸ਼ਨ ਸ਼ਾਦੀਪੱਲੀ-ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸੈਕਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1,676 mm (5 ft 6 in) ਬ੍ਰੌਡ-ਗੇਜ ਰੇਲਵੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਲਾਈਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਘੱਟ ਯਾਤਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਇਸ ਨੂੰ 1,000 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (3 ਫੁੱਟ 3+3⁄8 ਇੰਚ) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<templatestyles src="Fraction/styles.css"></templatestyles> metre gauge in the year 1901 and joined the first section of the mainline.<ref>{{Cite web |title=IR History: Part III (1900-1947) |url=http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |access-date=30 April 2014 |publisher=IRFCA}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:India_railways1909a.jpg|right|thumb|240x240px|Extent of Indian railway network in 1909]] ਸਾਲ 1901 ਦੌਰਾਨ, ''ਸਿੰਧ ਮੇਲ'' ਨੇ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ [[ਮੁੰਬਈ]]) ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ-ਪਾਲਨਪੁਰ-ਮਾਰਵਾੜ-ਪਾਲੀ-ਲੂਨੀ-ਮੁਨਾਬਾਓ-ਖੋਖਰਪਾਰ-ਮੀਰਪੁਰ ਖਾਸ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ 1947 ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋਧਪੁਰ ਰਾਜ ਅਤੇ [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਉੱਤਰੀ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ ਰੇਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਸਿੰਧ]] ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਮੁੱਖ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ [[ਜੋਧਪੁਰ]]-ਮੁਨਾਬਾਓ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਖੋਖਰਪਾਰ-[[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਲਾਈਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ''ਸਿੰਧ ਮੇਲ'' ਦਾ ਮੂਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੇ 1965 ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਚਾਲਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ 1965 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ ਸੰਪਰਕ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਰੇਲ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬੰਬਈ-ਕਰਾਚੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।<ref name="IndTr">{{Cite web |title=Greater Kashmir news |url=http://m.greaterkashmir.com/news/news/india-to-operate-thar-express-for-6-months/10969.html |access-date=2024-07-30 |archive-date=2018-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180404134434/http://m.greaterkashmir.com/news/news/india-to-operate-thar-express-for-6-months/10969.html |url-status=dead }}</ref><ref name="hindu1">[http://www.thehindu.com/news/national/how-to-get-to-pakistan/article18438690.ece How to get to Pakistan], ''[[The Hindu]]'', 12 May 2017</ref><ref name="irfca1">{{Cite web |title=[IRFCA] Indian Railways FAQ: Geography : International |url=http://www.irfca.org/faq/faq-inter.html |publisher=IRFCA}}</ref> 28 ਜੂਨ 1976 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1971 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ (2 ਜੁਲਾਈ 1972) ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੇਲ ਸੰਚਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਖਟਾਸ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਦਿੱਲੀ-ਲਾਹੌਰ ਬੱਸ]] ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ-ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਬੱਸ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਪਾਸੇ, ਜੋਧਪੁਰ- ਮੁਨਾਬਾਓ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 1,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਸਟਮਜ਼ ਦਫਤਰ ਮੁਨਾਬਾਓ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕਸਟਮ ਚੈੱਕਾਂ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ, ਖੋਖਰਪਾਰ-ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਲ 1,676 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਬ੍ਰੌਡ ਗੇਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਲਾਈਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸੌ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਚੈੱਕ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਰੇਲ ਲਿੰਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਏ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜਾਂ ਮੀਰਪੁਰ ਖਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਗੇਜ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। 1965 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਖਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਖੋਖਰਾਪਾਰ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗੇਜ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 18 ਫਰਵਰੀ 2006 ਨੂੰ, ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਦੂਜਾ ਰਸਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ. ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਰੇਲ ਸੰਚਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਿਸਥਾਰ 19 ਜਨਵਰੀ 2016 ਤੋਂ 18 ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ ਸੀ।<ref>[https://zeenews.india.com/news/nation/thar-express-trial-run-scheduled-for-feb-17_275114.html zeenews.india.com], Retrieved 21 August 2020</ref><ref>[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/india-extends-munabao-khokhrapar-rail-link-with-pakistan-for-3-years/articleshow/62714564.cms?from=mdr economicetimes.com], Retrieved 21 August 2020</ref><ref>Cross-Border Rail Link Restored After 40 Years ''[[International Railway Journal]]'' April 2006 page 2</ref> == ਰੂਟ ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ == [[ਤਸਵੀਰ:PK_Karachi_asv2020-02_img54_Cantonment_Railway_Station.jpg|right|thumb|ਕਰਾਚੀ ਛਾਉਣੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਿੰਦੂ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Thar Express escapes blast near Karachi - GEO.tv |url=http://www.geo.tv/12-4-2010/75294.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105192658/http://www.geo.tv/12-4-2010/75294.htm |archive-date=5 November 2013 |access-date=2013-04-21}}</ref>]] ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਕਰਾਚੀ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲਗਭਗ {{Cvt|709|km}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (441 ਮੀਲ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ- ਕਰਾਕਸ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਾਰਵਾਡ਼ ਜੰਕਸ਼ਨ-ਮੁਨਾਬਾਓ ਲਾਈਨ|ਜੋਧਪੁਰ-ਮੁਨਾਬਾਓ-ਜ਼ੀਰੋ ਪੁਆਇੰਟ]]-ਖੋਖਰਾਪਾਰ-ਹੈਦਰਾਬਾਦ-ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੱਲ 23 ਘੰਟੇ 5 ਮਿੰਟ ਦਾ ਔਸਤ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਹਿੱਸਾ ਬ੍ਰੌਡ-ਗੇਜ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਵੱਡਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਹੈ, [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ|ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ]] ਉੱਤੇ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਕੋਟਰੀ ਪੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ '''ਥਾਰ ਲਿੰਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ [[ਜੋਧਪੁਰ]] ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਕੀ ਕੋਠੀ (ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਮੁਨਾਬਾਓ ਤੋਂ ਜ਼ੀਰੋ ਲਾਈਨ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਆਈਸੀਐਫ ਕੋਚ ਅਤੇ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਦੇ ਰੈਕਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸੰਯੋਜਨ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅੰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਲ-ਐਸਐਲਆਰ-ਐਸ 1-ਐਸ 2-ਐਸ 3-ਐਸ 4-ਐਸ 5-ਐਸ 6-ਐਸ 7-ਐਸਐਲਅਰ (ਐਲ-ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ, ਐਸਐਲਆਰ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਰੈਕ, ਐਸ-ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਰੈਕ) ।<ref name="IndTr"/> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਰਾਚੀ ਛਾਉਣੀ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਦੇ ਰੈਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਸੰਯੋਜਨ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ask |first=created by |title=Thar Express Train Timing Karachi Mirpur Zero Point |url=http://www.railpk.com/train-timings/thar-express.html |website=www.railpk.com |access-date=2024-07-30 |archive-date=2022-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921064505/http://www.railpk.com/train-timings/thar-express.html |url-status=dead }}</ref> === ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ === ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈਃ {| class="wikitable" !ਰੂਟ !ਭਾਗ !ਦਿਨ !ਟ੍ਰੇਨ ਨੰ. !ਰੇਕ |- | rowspan="2" |ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਕਰਾਚੀ |{{Stnlnk|Bhagat Ki Kothi}} ([[ਜੋਧਪੁਰ]] ਤੋਂ {{Stnlnk|Zero Point}}) |ਸ਼ਨੀਵਾਰ |14889 |[[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ|ਆਈਆਰ]] |- |{{Stnlnk|Zero Point}} ਤੋਂ {{Stnlnk|Karachi Cantonment}} |ਸ਼ਨੀਵਾਰ |406 |ਪੀਆਰ |- | rowspan="2" |ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਜੋਧਪੁਰ |{{Stnlnk|Karachi Cantonment}} ਤੋਂ {{Stnlnk|Zero Point}} |ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ |405 |ਪੀਆਰ |- |{{Stnlnk|Zero Point}} ਟੂ {{Stnlnk|Bhagat Ki Kothi}} ([[ਜੋਧਪੁਰ]]) |ਸ਼ਨੀਵਾਰ |14890 |[[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ|ਆਈਆਰ]] |} ਇਹ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਹਿੱਸਾ {{Cvt|3|km}} ([[ਜੋਧਪੁਰ]]) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਸਵੇਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ {{Cvt|325|km}}ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀ. ਐੱਮ. ਪੀ. ਕੇ. ਟੀ.' ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਮੀਰਪੁਰ ਖਾਸ਼ 'ਤੇ ਰੁਕਣ ਦੇ ਨਾਲ {{Cvt|202|km}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (126 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ ਕਰਾਚੀ ਛਾਉਣੀ' ਤੇ <ਆਈਡੀ2] ਏ. ਐੱਨ. ਪੀ. ਟੀ. ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਿੱਸਾ ਕਰਾਚੀ ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਪੀ. ਐੱਮ. ਪੀ. ਕੇ. ਟੀ.' ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਰਪੁਰ ਖਾਸ ਜੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਚੈੱਕਾਂ ਲਈ ਪੀ. ਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਡ਼੍ਹਨ ਲਈ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀ. ਐੱਮ. ਪੀ. ਟੀ. ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਜਾਂਚਾਂ ਲਈ ਮੁਨਾਬਾਓ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਭਗਤ ਕੀ ਕੋਠੀ (ਜੋਧਪੁਰ) ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=14889/Thar Link Express – IRCTC Fare Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/train/farechart/fare-enquiry-thar-link-express-14889/992/2268/2269 |access-date=30 November 2019}}</ref><ref>[https://www.pakrail.gov.pk/images/fareRatesTable/PassengerFare1July2019.pdf Fare Table of Thar Express] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260913181511/https://www.pakrail.gov.pk/images/fareRatesTable/PassengerFare1July2019.pdf |date=2026-09-13 }}, Retrieved 20 August 2020</ref> == ਸਟੇਸ਼ਨ == * ਭਗਤ ਕੀ ਕੋਠੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ([[ਜੋਧਪੁਰ]]) * ਮੁਨਾਬਾਓ * ਜ਼ੀਰੋ ਪੋਇੰਟ * ਮੀਰਪੁਰ ਖਾਸ਼ * ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜੰਕਸ਼ਨ * ਕਰਾਚੀ ਛਾਉਣੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.narrow-gauge.co.uk/gallery/221 ਮੀਰਪੁਰ ਖਾਸ-ਖੋਖਰਪਾਰ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ narrow-gauge.co.uk] * 14889 ਥਾਰ ਲਿੰਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਇੰਡੀਆ ਰੇਲ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤੇ * ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਸੂਚਨਾ 'ਤੇ 14890 ਥਾਰ ਲਿੰਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ * 405/406 ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਪਾਕ ਸੂਚਨਾ 'ਤੇ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ–ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਬੰਧ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ]] 2jf3ybz8kekerv6ubjh9rvh9wp3qwnn 0 190051 854314 770408 2026-11-11T12:41:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854314 wikitext text/x-wiki ਇਹ [[ਲਹੌਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਕਲੋਨੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Saleha |date=2023-06-06 |title=All you Need to Know About Sher Shah Colony |url=https://www.graana.com/blog/all-you-need-to-know-about-sher-shah-colony/amp/ |access-date=2024-10-04 |website=Graana.com |language=en-PK |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007092330/https://www.graana.com/blog/all-you-need-to-know-about-sher-shah-colony/amp/ |archive-date=2024-10-07 |url-status=dead}}</ref> = ਹਵਾਲੇ = h9br3f0aobka0y9jzxot6yoq78wgrq5 0 190308 854395 852135 2026-11-11T20:33:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854395 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ | image = Pori Moni 2024 close 22 (cropped).jpg | caption = 2024 ਵਿੱਚ ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ | native_name = পরীমণি | native_name_lang = bn | birth_name = ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ | birth_date = {{birth date and age|1992|10|24|df=yes}} | birth_place = ਸਤਖੀਰਾ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]<ref>{{Cite news|date=2020-12-31|title=Pori Moni: A Dazzling Star in Bangladeshi Cinema |url=https://unb.com.bd/category/Entertainment/pori-moni-a-dazzling-star-in-bangladeshi-cinema/32698|access-date=2021-01-03|work=UNB|language=en|archive-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217083701/http://unb.com.bd:80/category/Entertainment/pori-moni-a-dazzling-star-in-bangladeshi-cinema/32698|url-status=live}}</ref> | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2013–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ਇਸਮੈਲ ਹੁਸੈਨ|2010|2012|end=div}}<ref>{{cite news|url=https://www.deshrupantor.com/entertainment/2020/08/16/239077|script-title=bn:নতুন বিয়েও কি ভেঙে গেল পরীমনির?|work=Desh Rupantor|date=16 August 2020|language=bn}}</ref> * {{marriage|ਫਿਰਦੌਸ ਕਬੀਰ ਸੌਰਵ|2012|2014|end=div}}<ref name="jug6Aug2021">{{cite news |url=https://www.jugantor.com/entertainment/451062/%E0%A6%8F%E0%A6%95%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AF%E0%A6%A4-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%93-%E0%A6%98%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%95 |script-title=bn:একনজরে পরীমনির যত বিয়ে ও ঘনিষ্ঠ সম্পর্ক |work=Jugantor |date=6 August 2021 |language=bn}}</ref> * {{marriage|ਤਮੀਮ ਹਸਨ|2017|2019|end=div}}<ref name="jug6Aug2021"/> * {{marriage|ਕਮਰੁਜ਼ਮਾਨ ਰੌਨੀ|2020|2020|end=div}}<ref>{{cite news |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A7%A9-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%BF-%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%99%E0%A7%87%E0%A6%87-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A6%B2 |script-title=bn:পরীমনির ৩ টাকার বিয়ে কি ভেঙেই গেল? |work=Prothom Alo |date=16 August 2020 |language=bn}}</ref> * {{marriage|ਸਰਫੁਲ ਰਾਜ਼|2021|2023|end=div}}<ref name="pa31Dec2022" /><ref>{{Cite news |script-title=bn:জেল থেকে বেরিয়ে সিনেমার সেটে প্রেম, তারপর বিয়ে করেন পরীমণি |url=https://www.jamuna.tv/news/307480 |access-date=2022-01-10 |work=Jamuna Television |language=bn}}</ref> }} | children = 1 | awards = }} '''ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ''' ({{Lang-bn|শামসুন্নাহার স্মৃতি}}; ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1992), ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/post/221677|title=Pori Moni: A dazzling star in Dhallywood|work=The Independent|access-date=2023-04-02}}</ref> ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-12-08 |script-title=bn:গভীর রাতে কার উপর অভিমান করে ফোন ভাঙলেন পরীমনি? |url=https://www.dainikeidin.com/2021/12/08/35679.html |access-date=2021-12-08 |website=Dainik Eidin - দৈনিক এইদিন |language=bn |archive-date=2021-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130709/https://www.dainikeidin.com/2021/12/08/35679.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਫਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="tbs15Jun2021">{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/glitz/pori-moni-pirojpur-fdcs-most-popular-heroine-261277|title=Pori Moni: From Pirojpur to FDC's most popular heroine|last=Siddique|first=Habibullah|date=15 June 2021|work=The Business Standard}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ "100 ਡਿਜੀਟਲ ਸਟਾਰਸ" ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Rana Wehbe |title=Forbes Asia's 100 Digital Stars |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2020/12/07/forbes-asias-100-digital-stars/ |access-date=2021-09-17 |website=Forbes |language=en}}</ref> ਪੋਰੀ ਮੌਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ'' ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ <nowiki><i id="mwKg">ਧੂਮਕੇਤੂ</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/movie-review/bangla/dhumketu-1344898|title=Dhumketu|date=2017-01-14|work=The Daily Star|access-date=2023-04-02|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ: ''ਸਵਪਨਾਜਾਲ'' (2018), ''ਗੁਨੀਨ'' (2022) ਅਤੇ ''ਅੰਤੋਰ ਜਾਲਾ'' (2017) ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ 21ਵੇਂ ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/entertainment/Who-wins-what-at-Meril-Prothom-Alo-Awards|title=Who wins what at Meril-Prothom Alo Awards|work=Prothom Alo|access-date=2023-04-02|language=en}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1992,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshi-actress-alleges-rape-murder-attempt-by-businessman-seeks-justice-from-pm-in-fb-post/articleshow/83502517.cms|title=Bangladeshi actress alleges rape, murder attempt by businessman, seeks justice from PM in Facebook post|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/world/bangladeshi-businessman-arrested-after-film-actress-alleges-rape/cid/1818802|title=Bangladeshi businessman arrested after film actress alleges rape|work=The Telegraph}}</ref> ਸਤਖੀਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਿਰੋਜਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2023}} == ਕਰੀਅਰ == ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ ਆਫ਼ਤ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੌਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ'',<ref>{{Cite news|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/11947/%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A3-%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A7%9F--%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|work=NTV|language=bn|script-title=bn:অভিনয়ের প্রমাণ দিয়েছি 'রানা প্লাজা'য়: পরীমনি}}</ref> ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗਲਤ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/6-month-ban-rana-plaza-movi-131812|title=6-month ban on Rana Plaza movie|date=2015-08-24|work=The Daily Star|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219152729/https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/6-month-ban-rana-plaza-movi-131812|archive-date=19 December 2018}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਭਲੋਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਿਮਾਹੀਨ'' 13 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਆਰੋ ਭਲੋਬਾਸ਼ਬੋ ਤੋਮੇ'' ਅਤੇ ''ਧੂਮਕੇਤੂ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਿਬ ਖਾਨ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/entertainment/2018/10/12/367621|date=2018-10-12|work=Bangladesh Pratidin|access-date=2021-09-12|language=bn|script-title=bn:ফের প্রেক্ষাগৃহে শাকিব-পরীর ধূমকেতু|archive-date=2021-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912025453/https://www.bd-pratidin.com/entertainment/2018/10/12/367621|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੌਨੀ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakapost.com/country/51898|title=Teachers are still proud of Parimani|work=Dhaka Post|access-date=2021-08-13|language=bn}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਫਿਰਦੌਸ ਕਬੀਰ ਸੌਰਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ittefaq.com.bd/entertainment/265369/চার-বিয়ে-করেও-স্বামীহারা-পরীমণি|work=The Daily Ittefaq|access-date=2021-08-13|script-title=bn:চার বিয়ে করেও স্বামীহারা পরীমণি!|trans-title=Pori Moni without husband even after four marriages!}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਮੌਨੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਆਰਜੇ ਤਮੀਮ ਹਸਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/pori-monis-engagement-tamim-hasan-1702597|title=Pori Moni's engagement to Tamim Hasan|date=15 February 2019|work=The Daily Star}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/398771/Porimoni's-engagement-breaks-up-before-marriage|title=Porimoni's engagement breaks up before marriage!|work=Daily Sun|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205144030/https://www.daily-sun.com/post/398771/Porimoni%27s-engagement-breaks-up-before-marriage|archive-date=2024-12-05|access-date=2024-10-21|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/actress-pori-moni-announced-her-love-relationship-with-rj-tamim-hasan-1436827|title=PORI IN LOVE|date=22 July 2017|work=The Daily Star}}</ref> ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਮਰੁਜ਼ਮਾਨ ਰੌਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਵਿਆਹ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/showtime/2020/03/20/pori-moni-gets-married|title=Pori Moni gets married|date=2020-03-20|work=Dhaka Tribune|access-date=2021-09-17}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-25 |title=Dhallywood Stars Who Got Divorced in 2020 |url=https://editorialge.com/2020-dhallywood-stars-marriage-divorce/ |access-date=2022-01-10 |website=Editorialge |language=en-US}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਮਾਡਲ ਸਰਫੁਲ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ਼-ਪੋਰੀਮੋਨੀ 10 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਕੇ, ਸ਼ਾਹੀਮ ਮੁਹੰਮਦ ਰਾਜਿਆ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬਣੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/pori-moni-posts-picture-son-reveals-name-3092481|title=Pori Moni posts picture with son, reveals name|date=2022-08-11|work=The Daily Star|access-date=2022-08-12|language=en}}</ref> 31 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਮੌਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="pa31Dec2022">{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/entertainment/o70zoije87|title=Parted ways today, will send divorce letter soon: Pori Moni|date=2022-12-31|work=Prothom Alo|access-date=2022-12-31|language=en}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/you-are-animal-learn-be-decent-human-first-pori-moni-razz-3337261|title=You are an animal, learn to be a decent human first: Pori Moni to Razz|date=2023-06-04|work=The Daily Star|access-date=2023-06-04|language=en}}</ref> ਤਨਜਿਨ ਤਿਸ਼ਾ, ਨਜ਼ੀਫਾ ਤੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸੁਨੇਰਾਹ ਬਿਨਤੇ ਕਮਲ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ ਦੇ ਕਈ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-06-07 |title='I want divorce within 24 hours'- Pori Moni cried in live program |url=https://www.daily-bangladesh.com/english/entertainment/84061 |access-date=2023-07-26 |website=Daily Bangladesh |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੋਰੀ ਮੌਨੀ ਨੇ 18 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.channelionline.com/razz-talks-about-divorce/|title=Razz talks about divorce|last=|first=|date=2023-09-22|work=Channel I|access-date=2023-09-22|language=bn}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Film !Role !Director ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="6" |2015 |''Bhalobasha Simahin'' |Simana |Shah Alam Mondal |<ref>{{Cite news|url=https://en.ntvbd.com/entertainment/999/Porimonis-first-movie-trailer-released|title=Porimoni's first movie trailer released|last=Sohel|first=Sheikh Khalil|date=18 February 2015|work=NTV}}</ref> |- |''Pagla Deewana'' |Layla |Wazed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/494548/%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|last=Qadir|first=Manzoor|date=4 April 2015|work=Prothom Alo|access-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216181803/http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/494548/%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|archive-date=16 December 2015|language=bn|script-title=bn:দর্শকদের পাগল করে দেব: পরীমনি|trans-title=The audience will go crazy: Pori Moni}}</ref> |- |''Aro Bhalobashbo Tomay'' |Nolok |SA Haque Olike |<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Caro-bhalobashbo-tomay%E2%80%9D-get-countrywide-release-today-126601|title='Aro Bhalobashbo Tomay' to get countrywide release today|date=14 August 2015|work=The Daily Star|access-date=16 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207002032/http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Caro-bhalobashbo-tomay%E2%80%9D-get-countrywide-release-today-126601|archive-date=7 February 2016}}</ref> |- |''Lover Number One'' |Dola |Faruq Omar |<ref>{{Cite news|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/18596/%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%A8-%E0%A6%89%E0%A7%9C%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%80-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%AE-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF|last=Babu|first=Mazhar|date=23 August 2015|work=NTV|language=bn|script-title=bn:কেমন উড়ছে বাপ্পী-পরী জুটির প্রথম ছবি?|trans-title=How is the first picture of Bappi-Pari pair flying?}}</ref> |- |''Nagar Mastan'' |Pori |Rakibul Alam Rakib |<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E2%80%98%E0%A6%A8%E0%A6%97%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E2%80%99|date=22 October 2015|work=Prothom Alo|language=bn|script-title=bn:জন্মদিনের উপহার 'নগর মাস্তান'|trans-title=Birthday Gift 'Nagar Mastan'}}</ref> |- |''Mohua Sundori'' |Mohua |Rowshon Ara Nipa |<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-moni-makes-phone-call-%E2%80%9Cnirmol-jatra-utshob%E2%80%9D-175516|title=Pori Moni makes phone call to 'Nirmol Jatra Utshob'|date=21 November 2015|work=The Daily Star|access-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210182427/http://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-moni-makes-phone-call-%E2%80%9Cnirmol-jatra-utshob%E2%80%9D-175516|archive-date=10 December 2015}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |''Pure Jay Mon'' |Kiron |Apurba Rana |<ref>{{Cite news|url=http://bangla.thereport24.com/article/144205/M|date=29 January 2016|work=The Report 24|language=bn|script-title=bn:মন পোড়াবে 'পুড়ে যায় মন'|trans-title=|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130204408/http://bangla.thereport24.com/article/144205/M|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|access-date=7 ਮਾਰਚ 2025|url-status=dead}}</ref> |- |''Rokto'' |Sania |Wajed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=http://en.bbarta24.net/interview/2016/09/24/4958|title=Pori Moni smiles as 'Rokto' abuzz with box office|date=24 September 2016|work=B Barta 24|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205090442/http://en.bbarta24.net/interview/2016/09/24/4958|url-status=dead}}</ref> |- |''Dhumketu'' |Rukh Moni |Shafiq Hasan |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/arcprint/details/70330/2016-11-29|title=Happy comes up with item song|date=29 November 2016|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- | rowspan="5" |2017 |''Antor Jala'' |Sona |Malek Afsary |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/printversion/details/128185|title='Antor Jala' set to hit nationwide cinemas today|date=15 December 2017|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- |''Apon Manush'' |Kiron |[[Shah Alam Mondal]] |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-and-bappis-apon-manush-1397944|title=Pori and Bappi's 'Apon Manush'|date=29 April 2017|work=The Daily Star}}</ref> |- |''Innocent Love'' |Pari |Apurba Rana |<ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1438333.bdnews|date=22 December 2017|work=bdnews24.com|language=bn|script-title=bn:পরীর 'ইনোসেন্ট লাভ' মুক্তি পেলো ৫৮ প্রেক্ষাগৃহে|trans-title=Pori Moni's 'Innocent Love' was released in 56 theaters|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130041832/https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1438333.bdnews|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|access-date=7 ਮਾਰਚ 2025|url-status=dead}}</ref> |- |''Koto Shopno Koto Asha'' |Pori |Wakil Ahmed |<ref>{{Cite news|url=http://bangla.bdnews24.com/glitz/article1271836.bdnews|work=bdnews24.com|access-date=2017-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114225118/http://bangla.bdnews24.com/glitz/article1271836.bdnews|archive-date=14 January 2017|language=bn|script-title=bn:শুক্রবার মুক্তি পাচ্ছে 'কত স্বপ্ন কত আশা'}}</ref> |- |''Shona Bondhu'' |Kajol |Jahangir Alam Sumon |<ref>{{Cite news|url=https://www.kalerkantho.com/online/entertainment/2017/08/26/536492|date=26 August 2017|work=Kaler Kantho|language=bn|script-title=bn:পরীমনির সোনা বন্ধু|trans-title=Shona Bondu of Pori Moni}}</ref> |- |2018 |''Swapnajaal'' |Shuvra |Giasuddin Selim |<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/print/article/38833|title=Swapnajaal weaves dreams in brutal reality|last=Kamol|first=Ershad|date=12 April 2018|work=New Age|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127025851/https://www.newagebd.net/print/article/38833|url-status=dead}}</ref> |- |2019 |''[[Amar Prem Amar Priya]]'' |Jannat |Shamimul Islam Shamim |<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/article/64128/index.php|title=Two local, one Hollywood films to hit local cinemas today|date=8 February 2019|work=New Age}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="1" |2020 |''Bishwoshundori'' |Shova |Chayanika Chowdhury |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/siam-and-pori-moni-starrer-bishwoshundori-arrives-theatres-today-2009665|title=Siam and Pori Moni starrer 'Bishwoshundori' arrives in theatres today|last=Akbar|first=Zahid|date=11 December 2020|work=The Daily Star}}</ref> |- | rowspan="1" |2021 |''Sphulingo'' |Diba |Tauquir Ahmed |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/film/news/leesa-gazis-baarir-naam-shahana-sheds-light-womans-courage-2127266|title=Leesa Gazi's 'Baarir Naam Shahana' sheds light on a woman's courage|last=Iqbal|first=Shababa|date=11 July 2021|work=The Daily Star}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''Mukhosh'' |Sohana |Efthakhar Suvo |<ref>{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/splash/mosharraf-karims-mukhosh-be-released-4-march-369595|title=Mosharraf Karim's 'Mukhosh' to be released on 4 March|date=12 February 2022|work=The Business Standard|access-date=6 March 2022|language=en}}</ref> |- |''Gunin'' |Rabeya |Giasuddin Selim | |- | rowspan="3" |2023 |''Adventure of Sundarbans'' |Trisha |Abu Raihan Jewel |<ref name="tbs15Jun2021"/> |- |''Maa'' |Beena |Aranya Anwar | |- |''Puff Daddy'' |Tina |Shahid un Nabi | |- |2024 |<nowiki><i id="mwAZM">Kagojer Bou</i></nowiki> |Titli |Chayanika Chowdhury |<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/4s2bws0tym|title=প্রচার ছাড়াই মুক্তি পেল তিন সিনেমা|last=Alam|first=Manjarul|date=2024-01-20|work=Prothom Alo|access-date=2024-02-04|language=bn}}</ref> |- | rowspan="11" |TBA |{{Pending film|Rongila Kitab}} |TBA |Anam Biswas |<ref>{{Cite web |title=Pori Moni Rongila Kitab |url=https://www.thedailystar.net/tags/pori-moni-rongila-kitab |access-date=2024-09-21 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> |- | {{Pending film|Nodir Buke Chaad}} |Nodi |Shawkat Islam |<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatimes24.com/2021/06/14/218091/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%BE-%E0%A6%95%E0%A6%A4%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A7%8B-%E0%A6%86%E0%A6%AA%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%95%E0%A6%BF-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%9F%E0%A6%B6%E0%A7%88%E0%A6%B2%E0%A7%80|date=14 June 2021|work=Dhaka Times News|language=bn|script-title=bn:পরীমনি অভিনীত সিনেমা কতগুলো? আপনি কি দেখেছেন? দেখুন, জানুন তার অভিনয়শৈলী}}</ref> |- | {{Pending film|Pritilata}} |[[ਪ੍ਰੀਤੀਲਤਾ ਵਾਦੇਦਾਰ|Pritilata Waddedar]] |Rashid Palash |<ref name="tbs15Jun2021" /> |- | {{Pending film|Rana Plaza}} |Reshma |Nazrul Islam Khan |<ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/78042/Trailer-of-the-movie-%E2%80%9CRana-Plaza%E2%80%9D|title=Trailer of the movie "Rana Plaza"|date=22 September 2015|work=Daily Sun|language=en|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130035337/https://www.daily-sun.com/post/78042/Trailer-of-the-movie-%E2%80%9CRana-Plaza%E2%80%9D|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://asia.nikkei.com/NAR/Articles/Rana-Plaza-filmmakers-struggle-to-get-movie-released-in-Bangladesh|title='Rana Plaza' filmmakers struggle to get movie released in Bangladesh|last=Freeman|first=Joe|date=6 October 2015|work=Nikkei Asia|last2=Rozario|first2=Rock Ronald}}</ref> |- |{{Pending film|Dodor Golpo}} |Kajol Chowdhury |Reza Ghotok | |- | {{Pending film|1971 Shei Shob Din}} | {{TBA}} |Hridi Haq |<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/03/03/pori-moni-set-to-act-in-upcoming-liberation-war-film|title=Pori Moni set to act in upcoming Liberation War film|date=2020-03-03|work=Dhaka Tribune|access-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031025257/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/03/03/pori-moni-set-to-act-in-upcoming-liberation-war-film|archive-date=31 October 2020}}</ref> |- | {{Pending film|Amar Mon Jure Tui}} | {{TBA}} |Wajed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/259060.details|date=24 January 2014|work=Banglanews24.com|language=bn|script-title=bn:দীর্ঘদিন পর ‍অ্যাকশন হিরো রুবেল|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250416185825/https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/259060.details|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Bahaduri}} | {{TBA}} |Shafiq Hasan |<ref>{{Cite news|url=http://m.thedailynewnation.com/print-news/261697|title=Symon Sadik can't think anything without film|date=30 August 2020|work=The New Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208125258/http://m.thedailynewnation.com/print-news/261697|archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Dorodiya}} | {{TBA}} |Wazed Ali Sumon |<ref name="bk19Nov2017">{{Cite news|url=https://www.bhorerkagoj.com/2017/11/19/%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%86%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%87/|date=19 November 2017|work=Bhorer Kagoj|language=bn|script-title=bn:ছবির শুরু আছে শেষ নেই|trans-title=There is no end to the beginning of the picture|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204005451/https://www.bhorerkagoj.com/2017/11/19/%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%86%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%87/|archive-date=4 ਦਸੰਬਰ 2024|access-date=7 ਮਾਰਚ 2025|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Probashi Don}} | {{TBA}} |Shaheen Sumon |<ref name="bk19Nov2017" /><ref>{{Cite news|url=https://www.jagonews24.com/entertainment/news/73516|date=7 January 2016|work=Jago News 24|language=bn|script-title=bn:ভিসার অপেক্ষায় শাহিন সুমনের প্রবাসী ডন|trans-title=Shaheen Sumon's Probashi Don is waiting for a visa}}</ref> |- | {{Pending film|Surprise}} | {{TBA}} |F. I. Manik |<ref name="bk19Nov2017" /> |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == * ''ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ'' (2013–2014) - ਇਦਰੀਸ ਹੈਦਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ <ref>{{Cite news|url=https://unicef.org.ar/bew/video-Argen-v-ch1.html|script-title=bn:খাম খুলে দেখি ২১ হাজার টাকা : পরীমনি|access-date=2024-10-21|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614192028/https://unicef.org.ar/bew/video-Argen-v-ch1.html|url-status=dead}}</ref> * ''ਵਿਸ਼ੇਸ਼'' * ''ਵਾਧੂ ਬੈਚਲਰ'' * ''ਨਾਰੀ'' * ''ਨੋਬੋਨੀਤਾ ਤੋਮਰ ਜੋਨੋ'' * ''ਓਸ਼ੋਮਾਪਟੋ ਵਲੋਭਾਸ਼ਾ'' * ''ਮੋਨ ਭਲੋ ਨਾਇ'' * ''ਕੋਠਾ ਦਿਲਮ'' * ''ਈਪਰ ਓਪਾਰ'' * ''ਕੀਨੋ ਮੀਚ ਨੋਕਖੋਤਰੇ'' * ''ਅਕਤੁਖਾਨੀ'' == ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" style="background:#F5F5F5;" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਓ.ਟੀ.ਟੀ ! ਅੱਖਰ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2018 | ''ਪ੍ਰੀਤੀ'' | ਬਾਇਓਸਕੋਪ | ਪ੍ਰੀਤੀ | ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਰ | |} == ਇਨਾਮ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! {{Abbr|Ref|References}} |- | 2016 | ਬਾਬੀਸਾਸ ਅਵਾਰਡ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ | ''[[Mohua Sundori|ਮੋਹੁਆ ਸੁੰਦਰੀ]]'' | {{Won}} | |- | rowspan="3" | 26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2019 | rowspan="3" | ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਸ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | rowspan="3" | ''ਸਵਪਨਾਜਾਲ''| {{Won}} | rowspan="3" | <ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/article/1590868|work=Prothom Alo|script-title=bn:'দেবী' ও 'স্বপ্নজাল' সমানে সমান}}</ref> |- | ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | rowspan=2 {{Nom}} |- | ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ) |- | ਅਕਤੂਬਰ 22, 2019 | ਭਾਰਤ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | rowspan="2" | ''[[Amar Prem Amar Prya|ਅਮਰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਮਰ ਪਿਆਰਾ]]''| {{Won}} | <ref>{{Cite web |script-title=bn:Chander Hat in Dhaka on the stage of the first India-Bangladesh Film Awards, who got it? Take a look ... |url=https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/complete-winners-list-of-bharat-bangladesh-film-awards-ceremony-for-the-first-time/articleshow/71709772.cms |access-date=2024-10-21 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022191028/https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/complete-winners-list-of-bharat-bangladesh-film-awards-ceremony-for-the-first-time/articleshow/71709772.cms |url-status=dead }}</ref> |- | 25 ਜੁਲਾਈ, 2020 | CJFB ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ)| {{Won}} | <ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1784751.bdnews|work=bdnews24.com|language=bn|script-title=bn:ইউরো-সিজেএফবি পারফরম্যান্স অ্যাওয়ার্ড পেলেন যারা|trans-title=Those who received the Euro-CJFB Performance Award|access-date=2024-10-21|archive-date=2021-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525184126/https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1784751.bdnews|url-status=dead}}</ref> |- | 25 ਦਸੰਬਰ, 2021 | CJFB ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਬਿਸ਼੍ਵੋਸੁਨ੍ਦਰੀ | {{Won}} | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/bangla/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8B%E0%A6%A6%E0%A6%A8/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8B%E0%A6%9C%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%8F%E0%A6%AB%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE|date=14 June 2021|work=The Business Standard|language=bn|script-title=bn:পরীমনি: পিরোজপুর থেকে এফডিসির আলোচিত নায়িকা|trans-title=Pori Moni: Popular heroine of FDC from Pirojpur}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|7808090}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ]] p61s5f72wces8tbj74h67xxo54bw99d 0 190352 854317 840582 2026-11-11T12:55:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854317 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਾਰੀਨ ਜਹਾਂ | image = Tarin 2018.jpg | caption = 2018 ਵਿਚ ਜਹਾਂ | native_name = তারিন জাহান | native_name_lang = bn | birth_name = ਯਸਮੀਨ ਜਹਾਂ ਤਾਰੀਨ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1974|07|26}} | birth_place = [[ਨੋਆਖਲੀ]], ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ | nationality = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ | occupation = {{hlist|ਅਦਾਕਾਰਾ|ਮਾਡਲ|ਗਾਇਕਾ}} | years_active = 1988–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{marriage|ਸੋਹੇਲ ਅਰਮਾਨ|2001|2001|end=div}} | awards = }} '''ਯਸਮੀਨ ਜਹਾਂ ਤਾਰੀਨ''' (ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ 1974),<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/tv/tareen-will-spend-busy-birthday-1438585|title=Tareen will spend a busy birthday|date=2017-07-26|work=The Daily Star|access-date=2024-04-21|language=en}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਤਾਰੀਨ ਜਹਾਂ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dhakamirror.com/uncategorized/tarin%e2%80%a6/#move=33833|title=Launched her debut album in August 2011|date=4 August 2011|work=Dhaka Mirror|access-date=12 October 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/তারিনের-দিনরাত্রি|date=2013-07-25|work=Prothom Alo|access-date=2024-04-21|language=bn|script-title=bn:তারিনের দিনরাত্রি|trans-title=Tarin's daily life}}</ref> 1985 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਕਟਿੰਗ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਲਈ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੋਟਨ ਕੁਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ekushey-tv.com/বদলে-যাওয়া-তারিন/35949|date=2018-07-21|work=Ekushey TV|script-title=bn:বদলে যাওয়া তারিন|trans-title=Evolved Tareen}}</ref> ਉਸ ਨੇ ''ਕੋਠਾ ਛਿਲੋ ਓਨਰੋਕੋਮ'' (2006), ''ਮਾਇਆ'' (2007) ਅਤੇ ''ਗ੍ਰੀਨ ਵੈਲਵੇਟ'' (2012) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੇਰਿਲ ਪ੍ਰਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{Cite news|url=http://bijoybangla24.com/%E0%A6%88%E0%A6%A6%E0%A7%87-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D/|date=26 July 2013|work=Bijoy Bangla24|access-date=7 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151121214805/http://bijoybangla24.com/%E0%A6%88%E0%A6%A6%E0%A7%87-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D/|archive-date=21 November 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:ঈদে তারিনের নাটক 'হে নিস্তব্ধ পূর্ণিমা যামিনি'|trans-title=Tarin's 'Hey Nistobdho Purnima Jamini' on Eid}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਜਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨੋਆਖਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ (ਮੌ. 2021) ਅਤੇ ਤਹਮੀਨਾ ਜਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ekushey-tv.com/বদলে-যাওয়া-তারিন/35949|date=2018-07-21|work=Ekushey TV|script-title=bn:বদলে যাওয়া তারিন|trans-title=Evolved Tareen}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true">[http://www.ekushey-tv.com/বদলে-যাওয়া-তারিন/35949 <bdi lang="bn">বদলে যাওয়া তারিন</bdi>] &#x5B;Evolved Tareen&#x5D;. ''Ekushey TV''. 2018-07-21.</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.banglatribune.com/entertainment/666037/বাবা-হারালেন-অভিনেত্রী-তারিন|date=2021-02-09|work=Bangla Tribune|access-date=2024-04-21|language=bn|script-title=bn:বাবা হারালেন অভিনেত্রী তারিন}}</ref> 1985 ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ''ਨੌਟੁਨ ਕੁਰੀ'' ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/557197|title=Tareen in '1971 Shei Sob Din'|date=2021|work=Daily Sun|access-date=2023-11-04|language=en|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104110515/https://www.daily-sun.com/printversion/details/557197|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਹਸਨ ਇਕਰਾਮ ਉੱਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dhakamirror.com/uncategorized/tarin%E2%80%99s-different-preparation%E2%80%A6/#more-33833|title=Tarin's different preparation...|date=2011-08-04|work=Dhaka Mirror|access-date=12 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120194816/http://www.dhakamirror.com/uncategorized/tarin%E2%80%99s-different-preparation%E2%80%A6/#more-33833|archive-date=2015-11-20|url-status=dead}}</ref> ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਤਪਨ ਦਾਸ ਗੁਪਤਾ ਕੋਲ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਭੇਜਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.priyo.com/people/tareen-jahan/|work=priyo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729222337/https://www.priyo.com/people/tareen-jahan/|archive-date=2021-07-29|language=bn|script-title=bn:তারিন জাহান - প্রিয়.কম}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://samakal.com/todays-print-edition/tp-others/article/1503123982/এই-সময়ের-তারিন|work=Samakal|language=bn|script-title=bn:এই সময়ের তারিন}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਲਾਲਮਾਟੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailynewnation.com/news/238824/tareen-honoured-at-her-own-college|title=Tareen honoured at her own college|date=10 December 2019|work=The New Nation|access-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417081410/http://www.thedailynewnation.com/news/238824/tareen-honoured-at-her-own-college|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਹੀਨ ਕਾਜ਼ੀ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਿਊਟੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਮੇਕਅੱਪ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.banglatribune.com/lifestyle/special-feature/686214/সৌন্দর্যের-ভুবনে-নাহিন-কাজী'র-চার-দশক|date=2021-06-18|work=Bangla Tribune|access-date=2024-04-21|language=bn|script-title=bn:সৌন্দর্যের ভুবনে নাহিন কাজী'র চার দশক}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਈ ਸ਼ੋਬ ਦਿਨ ਰਾਤਰੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਿਲੀ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹਿਦੁੱਲਾ ਕੈਸਰ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਮੈਗਾ ਸੀਰੀਅਲ ''ਗੀਤੋਪਟੋਕ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਦਲ ਰਹਿਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਕੈਥਲ ਬੁਰੀਰ ਬਾਗ'' (1988) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/তারিনের-দিনরাত্রি|date=2013-07-25|work=Prothom Alo|access-date=2024-04-21|language=bn|script-title=bn:তারিনের দিনরাত্রি|trans-title=Tarin's daily life}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.prothomalo.com/entertainment/তারিনের-দিনরাত্রি <bdi lang="bn">তারিনের দিনরাত্রি</bdi>] &#x5B;Tarin's daily life&#x5D;. ''Prothom Alo'' (in Bengali). 2013-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-21</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ''ਫੁੱਲ ਬਾਗਨੇਰ ਸਪ'', ''ਕੋਠਾ ਚਿਲੋ ਓਨਯੋਰੋਕੋਮ'', ''ਯੂ ਟਰਨ'', ''ਮਾਇਆ'', ''ਹਰਨੋ ਆਕਾਸ਼'', ''ਰਾਜਕੋਨੀਆ'', ''ਸ਼ੋਬੂਜ ਵੈਲਵੇਟ'' ਅਤੇ ''ਓਗਨੀ ਬੋਲਕਾ'', ਅਤੇ ''ਮੇਘੇਰ ਅਰਲੇ ਮੇਘ'' ਅਤੇ ''ਇਲਿਸ਼'' ਵਰਗੀਆਂ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/557197|title=Tareen in '1971 Shei Sob Din'|date=2021-06-07|work=Daily Sun|access-date=2024-04-21|language=en|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104110517/https://www.daily-sun.com/printversion/details/557197|url-status=dead}}</ref> 2013 ਤੱਕ, ਜਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ - ''ਪੀਰੀਤ ਰਤਨ ਪੀਰੀਤ ਜਾਤਨ'' ਅਤੇ ''ਕਾਜਲੇਰ ਦਿਨਰਾਤਰੀ'' (2013) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ekushey-tv.com/বদলে-যাওয়া-তারিন/35949|date=2018-07-21|work=Ekushey TV|script-title=bn:বদলে যাওয়া তারিন|trans-title=Evolved Tareen}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-script" data-ve-ignore="true">[http://www.ekushey-tv.com/বদলে-যাওয়া-তারিন/35949 <bdi lang="bn">বদলে যাওয়া তারিন</bdi>] &#x5B;Evolved Tareen&#x5D;. ''Ekushey TV''. 2018-07-21.</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]]</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮ, ''1971 ਸ਼ੀ ਸ਼ੋਬ ਦਿਨ'' (2023) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/557197|title=Tareen in '1971 Shei Sob Din'|date=2021-06-07|work=Daily Sun|access-date=2024-04-21|language=en|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104110517/https://www.daily-sun.com/printversion/details/557197|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.daily-sun.com/printversion/details/557197 "Tareen in '1971 Shei Sob Din'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127004510/https://www.daily-sun.com/printversion/details/557197 |date=2024-11-27 }}. ''Daily Sun''. 2021-06-07<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-21</span></span>.</cite></ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਨਸੀ ਸਿਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਏਟਾ ਅਮਾਡਰ ਗੋਲਪੋ'' ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/tareen-make-tollywood-debut-month-3591176|title=Tareen to make Tollywood debut this month|date=2024-04-20|work=The Daily Star|access-date=2024-04-21|language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਹਾਂ ਨੇ [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਉਪੇਂਦਰ|ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਉਪੇਂਦਰ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਬੈਨਰਜੀ ਲਈ ਦੋ ਭਾਰਤੀ-ਬੰਗਲਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਨੂਰ ਲਈ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/তারিনের-দিনরাত্রি|date=2013-07-25|work=Prothom Alo|access-date=2024-04-21|language=bn|script-title=bn:তারিনের দিনরাত্রি|trans-title=Tarin's daily life}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.prothomalo.com/entertainment/তারিনের-দিনরাত্রি <bdi lang="bn">তারিনের দিনরাত্রি</bdi>] &#x5B;Tarin's daily life&#x5D;. ''Prothom Alo'' (in Bengali). 2013-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-21</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ, ''ਏ ਨਿਊ ਟ੍ਰੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ'' ਮਾਲਕ ਹੈ। === ਗੀਤਕਾਰੀ === ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸੋਲੋ ਐਲਬਮ, ''ਆਕਾਸ਼ ਦੇਬੋ ਕਾਕੇ,'' 2011 ਵਿੱਚ ਈਦ-ਉਲ-ਅਧਾ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਡੁਏਟ ਟਰੈਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸ ਟਰੈਕ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਰਘਬ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਕਰ ਬਾਗਚੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਬਰਾਰ ਟੀਪੂ ਅਤੇ ਤਪਨ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਗਾਇਆ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਜੋਏ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਕਰ ਅਤੇ ਬੱਪਾ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ, ਇਬਰਾਰ ਟੀਪੂ ਅਤੇ ਬੇਲਾਲ ਖਾਨ ਐਲਬਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਟਰੈਕ ਮਨ, ਦੁੱਖ, ਮੀਂਹ, ਆਸ, ਦਰਦ, ਅਸਮਾਨ, ਬੇਨਤੀ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dhakamirror.com/uncategorized/tarin%E2%80%99s-different-preparation%E2%80%A6/#more-33833|title=Tarin's different preparation...|date=2011-08-04|work=Dhaka Mirror|access-date=12 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120194816/http://www.dhakamirror.com/uncategorized/tarin%E2%80%99s-different-preparation%E2%80%A6/#more-33833|archive-date=2015-11-20|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.dhakamirror.com/uncategorized/tarin%E2%80%99s-different-preparation%E2%80%A6/#more-33833 "Tarin's different preparation..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151120194816/http://www.dhakamirror.com/uncategorized/tarin%E2%80%99s-different-preparation%E2%80%A6/#more-33833 |date=2015-11-20 }} ''Dhaka Mirror''. 2011-08-04<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 October</span> 2015</span>.</cite></ref> ਉਸ ਨੇ "ਅਮਰ ਪ੍ਰਥਮ ਦੇਖਾ ਨਾਇਕ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗੀਤ ਜੁਲਫਿਕਾਰ ਰਸੇਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਬਰਾਰ ਟੀਪੂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2014/04/09/63474.html|date=2014-04-09|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:বাবাকে তারিনের উপহার!|trans-title=Tarin's gift to her Father}}</ref> ਉਸ ਨੇ "ਸ਼ੋਪਨੋ ਗੁੱਲੋ ਜੋਨਕ ਪੋਕਰ ਮੋਟੋ" ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਗੀਤ ਅਰੁਣ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਬਰਾਰ ਟੀਪੂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2013/03/07/12266.html|last=Khan|first=Fahud|date=7 March 2013|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:নাটকের গানে কণ্ঠ দিলেন তারিন|trans-title=Tarin rendered voice in Drama Track}}</ref> ਜਹਾਂ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਤੁਹੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 2001 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਮਜਦ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਹੇਲ ਅਰਮਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.channelionline.com/ঢালিউডে-আলোচিত-বিবাহ-বিচ/|date=2016-06-05|work=Channel i|access-date=2019-11-30|language=bn-BD|script-title=bn:ঢালিউডে আলোচিত বিবাহ বিচ্ছেদ|trans-title=Notable divorces in Dhallywood}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਿੱਖ == === ਡਰਾਮੇ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable" width="100%" ! width="5%" |Year ! width="18%" |Title ! width="17%" |Playwright & Director ! width="10%" |Aired on ! width="25%" |Notes & Source |- |1985-1986 |Ei Shob Din Ratri |Humayun Ahmed, Mostafizur Rahman |Bangladesh Television |drama serial, acted as a child artist |- |1988 |Songsoptok |Shahidullah Kaiser |Bangladesh Television |drama serial, acted as a child artist |- | |Kathalburi | | |debut as a lead actress |- | |Fuler Bagane Saap | | |acted first with Afzal |- | rowspan="2" |2006 |Kotha Chhilo Onnorokom | | |won Meril Prothom Alo Awards in Best TV Actress (Popular) category |- |U-Turn | | | |- |2007 |Maya | | |won Meril Prothom Alo Awards in Best TV Actress (Popular) category |- | |Harano Akash | | | |- | |Nupur | | | |- | |Bochhor Kuri Por | | | |- |2011 |Rajkonna | | |produced by her Tana Production House |- | rowspan="6" |2012 |Sobuj Velvet |Muhammad Zafar Iqbal<br /><br />[[Abu Raihan Jewel]] |ntv |<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2013/05/28/19561.html|date=2013-05-28|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:তারিনকে কাঁদালেন চম্পা|trans-title=Champa cried Tarin}}</ref> and won Meril Prothom Alo Awards in Best TV Actress (Critics) category |- |Kalantar | | | |- |Nakful |Niaz Mahbub<br /><br />Pantho Sahriar | |Produced by herself |- |Chhayabrita |Tauquir Ahmed |ATN Bangla |TV serial |- |Kagojer Bari |Arun Chowdhury |ntv |TV serial |- |Bono Chaltar Gaye |Prasun Rahman <br /><br /> Mahfuz Ahmed | |5-episode TV serial, aired on Eid-ul-Adha<ref>{{Cite news|url=http://www.jjdin.com/?view=details&archiev=yes&arch_date=11-09-2012&type=single&pub_no=237&cat_id=1&menu_id=63&news_type_id=1&news_id=32263|date=11 September 2012|work=Jaijaidin|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:শিক্ষামূলক নাটকে তারিন|trans-title=Tarin in educational dramas}}</ref> |- | rowspan="11" |2013 |Sopno Golu Jonak Pokar Moto |Jakaria Soukhin <br /><br /> Chayonika Chowdhury |ATN Bangla |TV serial, sang the title song<ref>{{Cite news|url=http://mzamin.com/details.php?mzamin=NTkzNTA=|date=16 January 2015|work=Manab Zamin|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:ধারাবাহিকের গানে কণ্ঠ দিলেন তারিন|trans-title=Tarin lend voice for Drama serial|archive-date=2 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200502082419/http://mzamin.com/details.php?mzamin=NTkzNTA=|url-status=dead}}</ref> |- |Juary |Giasuddin Selim <br /><br /> Chayonika Chowdhury |ATN Bangla |Eid Special Telefilm, Produced by herself<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2013/04/08/15397.html|date=2013-04-08|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:নাটক প্রযোজনা করছেন তারিন|trans-title=Tarin produced Drama}}</ref> |- |Shondhikkhon |Pantho Shahriar <br /><br /> Niaz Mahbub |SA TV |Eid Special Telefilm, Produced by herself |- |Death of Birthday |Masum Reza <br /><br /> Awlad Hossain |ATN Bangla |Eid Special Telefilm |- |Jotsna O Tar Jol |Tauquir Ahmed <br /><br /> Arif Khan | |Eid Special Telefilm |- |Brishti |Chayonika Chowdhury | |Eid Special TV play |- |Rong Tulir Achor |Saiful Islam Mannu <br /><br /> Chayonika Chowdhury | |Eid Special TV play<ref name="lifestyle">{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/তারিনের-দিনরাত্রি|date=2013-07-25|work=Prothom Alo|access-date=2024-04-21|language=bn|script-title=bn:তারিনের দিনরাত্রি|trans-title=Tarin's daily life}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.prothomalo.com/entertainment/তারিনের-দিনরাত্রি <bdi lang="bn">তারিনের দিনরাত্রি</bdi>] &#x5B;Tarin's daily life&#x5D;. ''Prothom Alo'' (in Bengali). 2013-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-21</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> |- |Grand Master |Sahjahan Sourav <br /><br /> Dipankar Dipan | |TV serial<ref>{{Cite news|url=http://www.jjdin.com/?view=details&type=single&pub_no=1124&cat_id=1&menu_id=63&news_type_id=1&index=0&archiev=yes&arch_date=08-03-2015|date=8 March 2015|work=Jaijaidin|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:ধারাবাহিকমুখী তারিন|trans-title=Tarin moved to Drama serials}}</ref> |- |Hey Nistobdho Purnima Jamini |[[ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਹਯਾਤ|Bipasha Hayat]] <br /><br /> Tauquir Ahmed | |Eid special TV play<ref name="purnimajamini">{{Cite news|url=http://bijoybangla24.com/%E0%A6%88%E0%A6%A6%E0%A7%87-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D/|date=26 July 2013|work=Bijoy Bangla24|access-date=7 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151121214805/http://bijoybangla24.com/%E0%A6%88%E0%A6%A6%E0%A7%87-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D/|archive-date=21 November 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:ঈদে তারিনের নাটক 'হে নিস্তব্ধ পূর্ণিমা যামিনি'|trans-title=Tarin's 'Hey Nistobdho Purnima Jamini' on Eid}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20151121214805/http://bijoybangla24.com/%E0%A6%88%E0%A6%A6%E0%A7%87-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D/ <bdi lang="bn">ঈদে তারিনের নাটক 'হে নিস্তব্ধ পূর্ণিমা যামিনি'</bdi>] &#x5B;Tarin's 'Hey Nistobdho Purnima Jamini' on Eid&#x5D;. ''Bijoy Bangla24'' (in Bengali). Dhaka. 26 July 2013. Archived from [http://bijoybangla24.com/%E0%A6%88%E0%A6%A6%E0%A7%87-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95-%E0%A6%B9%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%8D/ the original] on 21 November 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 November</span> 2015</span>.</cite> [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> |- |Abonti Tomar Opekkhay |MS Rana <br /><br /> Naim Imtiaz Niamul |Banglavision |3 episode drama, aired on Eid<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2013/10/09/35220.html|date=2013-10-09|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:মিলনের 'অবন্তি তোমার অপেক্ষায়'|trans-title=Milon's 'Abonti Tomar Opekkhay'}}</ref> |- |My Husband My Hero |Sahjahan Sourav <br /><br /> Nuzhat Alvi Ahmed |Channel 9 |<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2013/12/19/46089.html|date=2013-12-19|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:তারিনের 'মাই হ্যাসবেন্ড মাই হিরো'|trans-title=Tarin's 'My Husband My Hero'}}</ref> |- | rowspan="8" |2014 |Golpoti Sotti |Naim Imtiaz Niamul |SA TV |<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2014/01/02/47590.html|date=2014-01-02|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:দীর্ঘ আট বছর পর একসঙ্গে আফজাল-তারিন|trans-title=Afzal-Tarin after long Eight years}}</ref> |- |Onucched 71 |Shanta Rahman |ATN Bangla |Independent Day special TV play<ref>{{Cite news|url=http://mzamin.com/details.php?mzamin=MTUwNzI=&s=MQ==|date=15 March 2014|work=Manab Zamin|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:আবার শুরু|trans-title=Again starts|archive-date=2 ਮਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200502085727/http://mzamin.com/details.php?mzamin=MTUwNzI=&s=MQ==|url-status=dead}}</ref> |- |Kalo Mokhmol |Niaz Mahbub | |TV serial<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2014/03/15/58683.html|date=2014-03-15|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:ফুরিয়ে যাননি তারিন|trans-title=Tarin hasn't finished}}</ref> |- |Mon |Iraj Ahmed <br /><br /> Chayonika Chowdhury |Ekushey Television |Telefilm, aired on Pahela Baishakh<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2014/04/11/63885.html|date=2014-04-11|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:পহেলা বৈশাখে অপূর্ব-তারিনের 'মন'|trans-title=Apurba-Tarin's 'Mon' on Pahela Boishak}}</ref> |- |Bewarish Manush |Tarikul Islam | | |- |Oporanno |Sakhawat Hossain Manik |ntv |aired on Eid<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2014/04/22/65489-%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%95-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A8|date=2014-04-22|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:বেছে বেছে নাটক করছেন তারিন!|trans-title=Tarin working selective plays}}</ref> |- |Sigmar Telephone Songlap |Dilara Hashem <br /><br /> Ezaz Munna | | |- |Delishia Hotya |Rokeya Sakhawat Hossain <br /><br /> Begum Momtaz Hossain |Bangladesh Television |<ref>{{Cite news|url=http://www.priyo.com/2014/11/30/121401.html|date=2014-11-30|work=Priyo News|access-date=12 October 2015|location=Dhaka|language=bn|script-title=bn:তারিনের 'ডেলেশিয়া হত্যা'|trans-title=Tarin's 'Delishia Hotya'}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ਟਾਈਟਲ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਡਰਾਮਾ ! ਨਤੀਜਾ |- | 1982 | ਨੋਟਨ ਕੁਰੀ | ਐਕਟਿੰਗ, ਡਾਂਸਿੰਗ, ਸਟੋਰੀ ਟੇਲਿੰਗ | | ਪਹਿਲਾਂ |- | 2006 | ਮੇਰਿਲ ਪ੍ਰਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਸ | ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ) | ''ਕੋਠਾ ਛੀਲੋ ਆਨਨੋਰੋਕੋਮ'' || {{Won}} |- | 2007 | ਮੇਰਿਲ ਪ੍ਰਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਸ | ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ) | ''ਮਾਇਆ'' || {{Won}} |- | 2012 | ਮੇਰਿਲ ਪ੍ਰਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਸ | ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਆਲੋਚਕ) | ''ਹਰਾ ਮਖਮਲ''|| {{Won}} |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|5873708}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] hdr4dhp087l3cpl0d3faqjn6xfzibuu 0 192730 854483 837361 2026-11-12T06:57:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854483 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''ਮਾਰਗੌਕਸ ਐਵਰਿਲ''' (ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1991, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ ) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਏ. ਜ਼ੈਡ ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="chartsinfrance">[http://www.chartsinfrance.net/Margaux-Avril/news-84171.html Charts in France: Margaux Avril se lance avec "L'air de rien"] {{In lang|fr}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਨੋ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਗਿਟਾਰਵਾਦਕ ਤ੍ਰਿਸਤਾਨ ਸਲਵਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਨਲਾਈਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਜੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। "ਲ 'ਏਰ ਡੀ ਰਾਇਨ" ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨੂਮਿਜ਼ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਏ. ਜ਼ੈੱਡ ਲੇਬਲ ਚਾਰਟਿੰਗ ਉੱਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref name="chartsinfrance"/> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਐਲਬਮਾਂ === {| class="wikitable" ! rowspan="2" align="center" width="10" |ਸਾਲ. ! rowspan="2" align="center" width="120" |ਐਲਬਮ ! colspan="2" align="center" width="30" |ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ |- ! width="20" |<small>ਐੱਫ. ਆਰ. ਏ.<br /></small> ! width="20" |<small>ਬੀ. ਈ. ਐਲ. (ਵਾ) <nowiki><br id="mwJg"></nowiki><br /></small><br /> |- | rowspan="1" align="center" |2013 |''ਤੁਰੰਤ'' | align="center" |74 | align="center" |163 |- |} === ਸਿੰਗਲਜ਼ === {| class="wikitable" ! rowspan="2" align="center" width="10" |ਸਾਲ. ! rowspan="2" align="center" width="120" |ਸਿੰਗਲ ! colspan="2" align="center" width="30" |ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ! rowspan="2" align="center" width="120" |ਐਲਬਮ |- ! width="20" |<small>ਐੱਫ. ਆਰ. ਏ.<br /></small> ! width="20" |<small>ਬੀ. ਈ. ਐਲ. (ਵਾ) <nowiki><br id="mwRA"></nowiki><br /></small> |- | rowspan="1" align="center" |2013 |"ਹਵਾ ਦਾ ਸੰਯੋਗ" | align="center" |61 | align="center" |30 (ਅੱਗੇ) <br /><small> (ਅਲਟਰੈਟਿਪ) </small> | align="center" |ਟੀ. ਬੀ. ਏ. |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20250426080339/http://www.margauxavril.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://www.facebook.com/MargauxAvrilMusic ਫੇਸਬੁੱਕ] {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] t4lpx4g0xikmg9sj0mbqe0664cs5kbj 0 192879 854511 852555 2026-11-12T09:55:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854511 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[His Excellency]]<ref>{{cite web | url=http://www.indembkathmandu.gov.in/page/amb-profile | title=H. E. Ambassador Manjeev Singh Puri | publisher=Embassy of India, Kathmandu | accessdate=22 January 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010831/http://www.indembkathmandu.gov.in/page/amb-profile/ | archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2019 | url-status=dead }}</ref> | name = Manjeev Singh Puri | image = Manjeev Singh Puri.png | alt = | order = <!--Can be repeated up to 16 times by adding a number--> | office = Indian Ambassador to [[Nepal]] | term_start = March 2017 | term_end = January 2020 | predecessor = Ranjit Rae | successor = [[Vinay Mohan Kwatra]] | president = <!--Can be repeated up to 16 times by adding a number--> | office1 = Ambassador of India to [[Belgium]], [[Luxembourg]] and [[European Union|EU]] | termstart1 = January 2014 | termend1 = March 2017 | predecessor1 = Dinkar Khullar | successor1 = [[Gaitri Issar Kumar]] | office2 = Ambassador/Deputy Permanent Representative of [[India]] to the UN [[Permanent Mission of India to the United Nations|PMI]] | termstart2 = March 2009 | termend2 = December 2013 | predecessor2 = | successor2 = | pronunciation = | birth_date = {{Birth year and age|1959}} | birth_place = [[Punjab, India]] | nationality = Indian | party = | otherparty = <!--For additional political affiliations--> | spouse = Namrita | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = One daughter and one son | parents = | residence = | education = B.A (Hons.) Economics; MBA | alma_mater = | occupation = [[Indian Foreign Service|IFS]] | profession = [[Civil Servant]] | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | portfolio = | awards = <!-- For civilian awards - appears as "Awards" if |mawards= is not set --> | blank1 = | data1 = | signature = | signature_alt = | website = {{URL|https://www.indianembassy.org/}} <!--Embedded templates / Footnotes-->| footnotes = }} [[ਤਸਵੀਰ:The_Ambassador_of_India_to_Nepal,_Shri_Manjeev_Singh_Puri_calling_on_the_President_of_India,_Shri_Ram_Nath_Kovind,_at_Rastrapati_Bhavan.jpg|thumb|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।]] '''ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਕਾਡਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਭਾਰਤੀ [[ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ|ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ]] ਹੈ। ਪੁਰੀ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2 March 2017 |title=Manjeev Singh Puri new envoy to Nepal |url=https://www.thehindu.com/news/international/Manjeev-Singh-Puri-new-envoy-to-Nepal/article17393029.ece |access-date=23 January 2019 |website=Thehindu.com}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਨੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. (ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ ਹੈ। == ਕੂਟਨੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। 36 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]], ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਈ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Manjeev Singh Puri appointed as the Ambassador of India to Nepal |url=https://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/28129/Manjeev_Singh_Puri_appointed_as_the_Ambassador_of_India_to_Nepal |access-date=23 January 2019 |website=Mea.gov.in}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ (ਯੂਐਨ-ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੇ ਉਪ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Bloomberg - Are you a robot? |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=81869091&privcapId=26268543&previousCapId=26268543&previousTitle=The+Energy+and+Resources+Institute |access-date=23 January 2019 |website=Bloomberg.com}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਹ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Manjeev Singh Puri |url=http://wsds.teriin.org/2018/bio/Manjeev-Singh-Puri.pdf |access-date=23 January 2019 |website=Wsds.teriin.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010628/http://wsds.teriin.org/2018/bio/Manjeev-Singh-Puri.pdf |archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2019 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Welcome to Embassy of India, Belgium, Luxembourg & European Union |url=https://www.indianembassybrussels.gov.in/pages.php?id=375 |access-date=23 January 2019 |website=Indianembassybrussels.gov.in}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਸ਼੍ਰਿੰਗਲਾ * ਵਿਜੇ ਗੋਖਲੇ * [[ਨਵਤੇਜ ਸਰਨਾ]] * [[ਤਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] * ਪੰਕਜ ਸਰਨ * [[ਰੀਵਾ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦਾਸ]] * [[ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਜੈਸ਼ੰਕਰ|ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਜੈਸ਼ੰਕਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]] 85vvv3fo59rq0zo0qmwunm0yv0608v8 0 193276 854396 852142 2026-11-11T20:44:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854396 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player|name=H. S. Prannoy|image=Prannoy H.S. Kumar.jpg|caption=Prannoy in 2022|birth_name=Prannoy Haseena Sunil Kumar|country=India|birth_date={{Birth date and age|df=y|1992|07|17}}|birth_place=[[Delhi]], India|residence=[[Thiruvananthapuram]], [[Kerala]], India|height=1.79 m|weight=73 kg|handedness=Right|years_active=|coach=[[Pullela Gopichand]]|event=Men's singles|career_record=282 wins, 191 losses|highest_ranking=6|date_of_highest_ranking=29 August 2023|current_ranking=22|date_of_current_ranking=5 November 2024|played=|titles=|medaltemplates={{MedalSport | Men's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[BWF World Championships|World Championships]] }} {{MedalBronze | [[2023 BWF World Championships|2023 Copenhagen]] | [[2023 BWF World Championships – Men's singles|Men's singles]] }} {{MedalCompetition | [[Thomas Cup]] }} {{MedalGold | [[2022 Thomas & Uber Cup|2022 Bangkok]] | Men's team }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]] | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Asian Games|Asian Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2022 Asian Games|2022 Hangzhou]] | [[Badminton at the 2022 Asian Games – Men's team|Men's team]] }} {{MedalBronze | 2022 Hangzhou | [[Badminton at the 2022 Asian Games – Men's singles|Men's singles]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships|Asian Championships]] }} {{MedalBronze | [[2018 Badminton Asia Championships|2018 Wuhan]] | Men's singles }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Mixed Team Championships|Asia Mixed Team Championships]] }} {{MedalBronze | [[2023 Badminton Asia Mixed Team Championships|2023 Dubai]] | Mixed team }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Team Championships|Asia Team Championships]] }} {{MedalBronze | [[2016 Badminton Asia Team Championships|2016 Hyderabad]] | Men's team }} {{MedalBronze | [[2020 Badminton Asia Team Championships|2020 Manila]] | Men's team }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the South Asian Games|South Asian Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2016 South Asian Games|2016 Guwahati–Shillong]] | Men's team }} {{MedalSilver | 2016 Guwahati–Shillong | Men's singles }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Youth Olympic Games|Youth Olympic Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2010 Summer Youth Olympics|2010 Singapore]] | [[Badminton at the 2010 Summer Youth Olympics – Boys' singles|Boys' singles]] }} {{MedalCompetition | [[BWF World Junior Championships|World Junior Championships]] }} {{MedalBronze | [[2010 BWF World Junior Championships|2010 Guadalajara]] | Boys' singles }}|bwf_id=9906AA55-580B-465A-8782-2251A4912DB9}}'''ਪ੍ਰਣਯ ਹਸੀਨਾ ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ''' ਜਿਸਨੂੰ '''ਐੱਚ.ਐਸ. ਪ੍ਰਣਯ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਯ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੜੀ-ਛਿੱਕਾ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2023 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ [[2022 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2022 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਣਯ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 2022 ਥਾਮਸ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਉੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ 6 ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਕੁਲਮ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web |title=Manorama Sports Star 2017: Prannoy's giant-killing acts |url=https://english.manoramaonline.com/sports/other-sports/2018/02/25/manorama-sports-star-2017-hs-prannoy.html |access-date=23 March 2019 |website=Manorama Online}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਪ੍ਰਣਯ 2010 ਦੇ ਸਮਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Savaliya |first=Gautam |title=Prannoy Haseena Sunil Kumar Singapore Youth olympics 2010 |url=http://www.trivandrumbuzz.com/prannoy-haseena-sunil-kumar-the-badminton-superstar-from-trivandrum/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824052732/http://www.trivandrumbuzz.com/prannoy-haseena-sunil-kumar-the-badminton-superstar-from-trivandrum/ |archive-date=24 August 2010 |access-date=29 August 2012}}</ref> ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਬਹਿਰੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਸੱਟਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਬੰਜਰ ਜਾਦੂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। === 2013 === 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਯ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਓਪਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਮਵਤਨ ਸੌਰਭ ਵਰਮਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। === 2014 === 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ ਦੋ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੈਂਕਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ :- ਮਨੋਰਮਾ ਇੰਡੀਅਨ ਓਪਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, [[ਕੇਰਲ]] ਅਤੇ ਵੀਵੀ ਨਟੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸੀਨੀਅਰ ਰੈਂਕਿੰਗ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] । ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਟ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਕੋਲੰਬੋ]] ਵਿੱਚ 2014 ਇੰਡੀਆ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ, ਬਿਟਬਰਗਰ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ, 2014 ਮਕਾਊ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਓਪਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਚੈਲੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਸੀ। ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ 2014 ਵਿਅਤਨਾਮ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਯ ਚੋਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਚਹੇਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਡਿਓਨੀਸੀਅਸ ਹੇਓਮ ਰੁੰਬਕਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ, ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਾਰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਫਰਮਾਨ ਅਬਦੁਲ ਖੋਲਿਕ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਉਹ ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ 10 'ਤੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਜੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। === 2015 === ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ ਸਾਲ 2015 ਇੰਡੀਆ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਹਮਵਤਨ [[ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਕਿਦੰਬੀ|ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਕਿਦਾਂਬੀ]] ਨੂੰ 3 ਸੈੱਟਾਂ ਵਿਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ 2015 ਇੰਡੀਆ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੀ-ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 2 ਜਨਵਰੀ Ø ਨੂੰ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਜੋਰਗਨਸਨ 3 ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਕਟਰ ਐਕਸਲਸਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। === 2016 === ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ ਸਵਿਸ ਓਪਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਮਾਰਕ ਜ਼ਵਿਬਲਰ ਨੂੰ 21-18 ਅਤੇ 21-15 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ 2016 ਦੀ ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। === 2017 === ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ ਦੇ 2017 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਰਾਕੇਟ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। 2017 ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਲੀ ਚੋਂਗ ਵੇਈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਚੇਨ ਲੋਂਗ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਪਰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਕਾਜ਼ੂਮਾਸਾ ਸਕਾਈ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। 2017 ਯੂਐਸ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਨਗੁਏਨ ਟਿਨ ਮਿਨਹ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਹਮਵਤਨ [[ਪਰੂਪੱਲੀ ਕਸ਼ਯਪ|ਪਾਰੂਪੱਲੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ]] ਹਰਾ ਕੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। === 2018 === ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜੀਵ ਓਸੇਫ ਤੋਂ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੋਨ ਵਾਨ-ਹੋ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2018 ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚੇਨ ਲੋਂਗ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। === 2021 === 2021 ਸਵਿਸ ਓਪਨ ਅਤੇ 2021 ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਓਪਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਣਯ ਦੀ 2021 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖਰਾਬ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ 2021 ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਵਿਕਟਰ ਐਕਸਲਸਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2021 BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ 9 ਐਨਜੀ ਕਾ ਲੋਂਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰ. 10 ਰੈਸਮਸ ਗੇਮਕੇ ਪ੍ਰੀ-ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਲੋਹ ਕੀਨ ਯੂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਸਾਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨੰਬਰ 1 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। === 2022 === ਪ੍ਰਣਯ 2022 ਥਾਮਸ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੀਓਂਗ ਜੂਨ ਹਾਓ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਤਗਮਾ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |title=Indian Men's Badminton Team Scripts History, Defeats Malaysia In Thomas Cup Quarter-Finals To Assure First-Ever Medal {{!}} Badminton News |url=https://sports.ndtv.com/badminton/india-assured-of-first-ever-medal-at-thomas-cup-after-mens-team-defeats-malaysia-in-last-eight-2970806 |access-date=2022-05-13 |website=NDTVSports.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512192042/https://sports.ndtv.com/badminton/india-assured-of-first-ever-medal-at-thomas-cup-after-mens-team-defeats-malaysia-in-last-eight-2970806 |archive-date=2022-05-12 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਰਾਸਮੁਸ ਗੇਮਕੇ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। <ref>{{Cite web |date=May 13, 2022 |title=Prannoy pulls off another thriller as India down Denmark 3–2 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/prannoy-pulls-off-another-thriller-as-india-down-denmark-3-2-to-enter-thomas-cup-final/articleshow/91549722.cms |access-date=2022-11-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। <ref>{{Cite web |date=May 13, 2022 |title=Historic title triumph: India stun Indonesia 3–0 to win Thomas Cup |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/india-beat-indonesia-3-0-to-lift-maiden-thomas-cup-trophy/articleshow/91576637.cms |access-date=2022-11-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਪ੍ਰਣਯ ਨੇ BWF ਵਰਲਡ ਟੂਰ 'ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਲ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਛੇ ਕੁਆਰਟਰਫਾਈਨਲ ਅਤੇ ਦੋ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਨਾਲ ਹੀ 2022 BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ 4 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ BWF ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰਲੇ 15 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web |date=September 27, 2022 |title=HS Prannoy storms into top 15 of BWF rankings for the first time in four years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/hs-prannoy-storms-into-top-15-of-bwf-rankings-for-the-first-time-in-four-years/articleshow/94476850.cms |access-date=2022-11-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ BWF ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਲਈ ਵੀ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |date=November 23, 2022 |title=BWF World Tour Finals: Sindhu, Prannoy named for season finale |url=https://sportstar.thehindu.com/badminton/bwf-pv-sindhu-hs-prannoy-world-tour-finals-complete-list-qualified-players/article66173178.ece |access-date=2022-11-23 |website=Sportstar |language=en}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === BWF ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ''ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#F3E6D7" | align="center" | 2023 | align="left" | ਰਾਇਲ ਅਰੇਨਾ, [[ਕੋਪਨਹੈਗਨ|ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ]], ਡੈਨਮਾਰਕ | align="left" |{{Flagicon|THA}} [[Kunlavut Vitidsarn|ਕੁਨਲਾਵਤ ਵਿਤੀਦਸਰਨ]] | align="left" | 21–18, 13–21, 14–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|Bronze]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} === ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ === ''ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#FFB069" | align="center" | 2022 | align="left" | Binjiang ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ, [[ਹਾਂਙਚੋ|Hangzhou]], ਚੀਨ | align="left" |{{Flagicon|CHN}} [[Li Shifeng|ਲੀ ਸ਼ਿਫੇਂਗ]] | align="left" | 16-21, 9-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|Bronze]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} === ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ''ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#ECF2FF" | align="center" | 2018 | align="left" | ਵੁਹਾਨ ਸਪੋਰਟਸ ਸੈਂਟਰ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ, [[ਵੂਖ਼ਨ|ਵੁਹਾਨ]], ਚੀਨ | align="left" |{{Flagicon|CHN}} [[Chen Long|ਚੇਨ ਲੌਂਗ]] | align="left" | 16-21, 18-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|Bronze]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} === ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ === ''ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#FFAAAA" | align="center" | 2016 | align="left" | ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਹਾਲ SAI-SAG ਸੈਂਟਰ, [[ਸ਼ਿਲਾਂਗ]], ਭਾਰਤ | align="left" |{{Flagicon|IND}} [[ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਕਿਦੰਬੀ|ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਕਿਦਾਂਬੀ]] | align="left" | 21–11, 14–21, 6–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_2.png|Silver]] '''ਚਾਂਦੀ''' |} === ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ === ''ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#FBCEB1" | align="center" | 2010 | align="left" | ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ | align="left" |{{Flagicon|THA}} [[Pisit Poodchalat|ਪਿਸਿਤ ਪੁਡਚਲਤ]] | align="left" | 15-21, 16-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Silver_medal.svg|16x16px]] '''ਚਾਂਦੀ''' |} === BWF ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ''ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#98FB98" | align="center" | 2010 | align="left" | ਡੋਮੋ ਡੇਲ ਕੋਡ ਜੈਲਿਸਕੋ, [[ਗੁਆਦਾਲਾਹਾਰਾ|ਗੁਆਡਾਲਜਾਰਾ]], ਮੈਕਸੀਕੋ | align="left" |{{Flagicon|KOR}} [[Kang Ji-Wook|ਕੰਗ ਜੀ-ਵੁੱਕ]] | align="left" | 13-21, 9-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|Bronze]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} === BWF ਵਰਲਡ ਟੂਰ (1 ਖਿਤਾਬ, 2 ਉਪ ਜੇਤੂ) === BWF ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਜਿਸਦਾ ਐਲਾਨ 19 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last=Alleyne |first=Gayle |date=19 March 2017 |title=BWF Launches New Events Structure |url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201164159/http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/ |archive-date=1 December 2017 |access-date=29 November 2017 |publisher=[[Badminton World Federation]]}}</ref> [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਰਲਡ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] (BWF) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੁਲੀਨ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ। BWF ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਟੂਰ ਫਾਈਨਲ ਸੁਪਰ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ&nbsp;1000, ਸੁਪਰ&nbsp;750, ਸੁਪਰ&nbsp;500, ਸੁਪਰ&nbsp;300, ਅਤੇ BWF ਟੂਰ ਸੁਪਰ&nbsp;100। <ref>{{Cite web |last=Sukumar |first=Dev |date=10 January 2018 |title=Action-Packed Season Ahead! |url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |archive-date=13 January 2018 |access-date=15 January 2018 |publisher=Badminton World Federation}}</ref> ''ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਪੱਧਰ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਸਵਿਸ ਓਪਨ | align="left" | ਸੁਪਰ 300 | align="left" |{{Flagicon|INA}} [[Jonatan Christie|ਜੋਨਾਟਨ ਕ੍ਰਿਸਟੀ]] | align="left" | 12-21, 18-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- | align="center" | 2023 | align="left" | ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਮਾਸਟਰਜ਼ | align="left" | ਸੁਪਰ 500 | align="left" |{{Flagicon|CHN}} [[Weng Hongyang|ਵੇਂਗ ਹਾਂਗਯਾਂਗ]] | align="left" | 21–19, 13–21, 21–18 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2023 | align="left" | ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ | align="left" | ਸੁਪਰ 500 | align="left" |{{Flagicon|CHN}} ਵੇਂਗ ਹਾਂਗਯਾਂਗ | align="left" | 9–21, 23–21, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |} === BWF ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ (3 ਖਿਤਾਬ, 1 ਉਪ ਜੇਤੂ) === BWF ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਦੇ ਦੋ ਪੱਧਰ ਸਨ- ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਗੋਲਡ । ਇਹ [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ|ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] (BWF) ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਲੜੀ 2007 ਅਤੇ 2017 ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੀ ਗਈ ਸੀ। ''ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#D4F1C5" | align="center" | 2014 | align="left" | ਵੀਅਤਨਾਮ ਓਪਨ | align="left" |{{Flagicon|INA}} [[Dionysius Hayom Rumbaka|ਡਾਇਓਨੀਸੀਅਸ ਹਾਯੋਮ ਰੁੰਬਕਾ]] | align="left" | 21–18, 15–21, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" | 2014 | align="left" | ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਮਾਸਟਰਜ਼ | align="left" |{{Flagicon|INA}} [[Firman Abdul Kholik|ਫਰਮਾਨ ਅਬਦੁਲ ਖੋਲਿਕ]] | align="left" | 21-11, 22-20 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" | 2016 | align="left" | ਸਵਿਸ ਓਪਨ | align="left" |{{Flagicon|GER}} [[Marc Zwiebler|ਮਾਰਕ ਜ਼ਵੀਬਲਰ]] | align="left" | 21-18, 21-15 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" | 2017 | align="left" | US ਓਪਨ | align="left" |{{Flagicon|IND}} [[ਪਰੂਪੱਲੀ ਕਸ਼ਯਪ|ਕਸ਼ਯਪ ਪਾਰੂਪੱਲੀ]] | align="left" | 21-15, 20-22, 21-12 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |} : {{Color box|#FFFF67|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix Gold]] tournament : {{Color box|#D4F1C5|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix]] tournament === BWF ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਲੇਂਜ/ਸੀਰੀਜ਼ (1 ਖਿਤਾਬ, 2 ਉਪ ਜੇਤੂ) === ''ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 95%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2011 | align="left" | ਬਹਿਰੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{Flagicon|IND}} [[Sourabh Varma|ਸੌਰਭ ਵਰਮਾ]] | align="left" | 23-25, 12-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2013 | align="left" | ਟਾਟਾ ਓਪਨ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{Flagicon|IND}} ਸੌਰਭ ਵਰਮਾ | align="left" | 12-21, 17-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Silver2}} '''ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2014 | align="left" | ਟਾਟਾ ਓਪਨ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" |{{Flagicon|IND}} [[R. M. V. Gurusaidutt|ਆਰਐਮਵੀ ਗੁਰੂਸਾਈਦੱਤ]] | align="left" | 21-16, 20-22, 21-17 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ * ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੀਮ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Footer Thomas Cup Champions Badminton Team Men}}{{Badminton in India}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] ew3fvecwza97efwjjhsgps0k5i9dwhw 0 194018 854438 846444 2026-11-12T01:13:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854438 wikitext text/x-wiki {{Infobox television season | bg_colour = #191970 | season_number = 3 | image = Bigboss3.jpg | image_alt = | caption = Title card of season 3 | module1 = {{Infobox reality competition season | presenter = [[ਅਮਿਤਾਭ ਬਚਨ ]] | num_days = 83 | num_housemates = 15 | winner = [[ਬਿੰਦੁ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]] | runner_up = [[ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਰਾਨਾ]] }} | num_episodes = 84 | network = [[ਕਲਰਜ਼ ਟੀ ਵੀ ]] | first_aired = {{Start date|df=yes|2009|10|04}} | last_aired = {{end date|df=yes|2009|12|26}} | episode_list = }} '''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ]] 3''' ਭਾਰਤੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=5 September 2009 |title=Amitabh Bachchan to host Bigg Boss 3 |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/amitabh-bachchan-to-host-bigg-boss-3/articleshow/15952019.cms |access-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125111051/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/amitabh-bachchan-to-host-bigg-boss-3/articleshow/15952019.cms |archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2025 |url-status=dead }}</ref> 84-ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਲਡ਼ੀ 26 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿੰਦੂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਨ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ।<ref name=":3">{{Cite web |date=27 December 2009 |title=Vindu Dara Singh wins 'Bigg Boss' season three |url=http://archive.indianexpress.com/news/vindu-dara-singh-wins-bigg-boss-season-three/559720/}}</ref> ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਰਾਣਾ ਪਹਿਲੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web |date=1 October 2020 |title=Bigg Boss REWIND: From Hina Khan To Asim Riaz, FIRST Runner Ups Of Every Season Of Bigg Boss |url=https://news.abplive.com/photo-gallery/entertainment/television-bigg-boss-14-from-hina-khan-to-asim-riaz-bigg-boss-first-runner-up-of-bigg-boss-seasons-1-to-13-1352499}}</ref> * ਇਸਮਾਈਲ ਦਰਬਾਰ-ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ।<ref>{{Cite web |date=9 November 2009 |title='I was the strongest contender in Bigg Boss' |url=https://www.rediff.com/movies/report/tv-ismail-darbar-on-bigg-boss/20091109.htm}}</ref> ਉਹ [[ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਬੱਚਨ|ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ]], [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ|ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ]] ਸਟਾਰਰ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ''[[ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨਮ|ਹਮ ਦਿਲ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨਮ]]'' ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ '''[[ਦੇਵਦਾਸ (2002 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ]]'' "ਅਤੇ' ਸ਼ਕਤੀਃ ਦ ਪਾਵਰ" ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। * [[ਸ਼ਰਲਿਨ ਚੋਪੜਾ|ਸ਼ਰਲਿਨ ਚੋਪੜਾ]]-ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ <ref>{{Cite web |date=1 October 2009 |title=Sherlyn Chopra in Bigg Boss 3 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/sherlyn-chopra-in-bigg-boss-3/}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 October 2009 |title=Shamita, Sherlyn add glamour to Bigg Boss |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/shamita-sherlyn-add-glamour-to-bigg-boss-3-528}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 November 2009 |title='My 'strip' performance in Bigg Boss was in jest' |url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/nov/02/slide-show-1-sherlyn-chopra-on-bigg-boss.htm}}</ref> ਉਹ ਦੋਸਤੀਃ ਫਰੈਂਡਜ਼ ਫਾਰਐਵਰ ਅਤੇ ''ਰਕੀਬ'' ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਆਂਧਰਾ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। * ਕਮਾਲ ਰਸ਼ੀਦ ਖਾਨ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ।<ref>{{Cite web |date=19 November 2009 |title=Kamaal Khan's return to Bigg Boss house |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/kamaal-khans-return-to-bigg-boss-house-61226-2009-11-18}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 December 2009 |title='Bigg Boss has not paid housemates to eat & enjoy' |url=http://movies.rediff.com/report/2009/dec/11/tv-kamal-khan-on-bigg-boss.htm}}</ref> ਉਹ 'ਸਿਤਮ', '<nowiki/>''ਮੁੰਨਾ ਪਾਂਡੇ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ''' ਅਤੇ '<nowiki><i id="mwyQ">ਦੇਸ਼ ਦ੍ਰੋਹੀ</i></nowiki>' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। * [[ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ]]-ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ <ref name=":1">{{Cite web |date=2 October 2009 |title=Poonam Dhillon, Shamita in Big Boss 3 |url=https://www.hindustantimes.com/tv/poonam-dhillon-shamita-in-big-boss-3/story-qGgBNtlLJYnEuY6UWByvQK.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 December 2009 |title='I would love to do more reality shows' |url=https://www.rediff.com/movies/report/tv-poonam-dhillon-on-bigg-boss/20091228.htm}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ '<nowiki/>''ਕਭੀ ਅਜਨਬੀ ਦ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ਕਯਾਮਤ''<nowiki/>' ਅਤੇ '''ਮੈਂ ਔਰ ਮੇਰਾ ਹਾਥੀ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੱਟ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਸ਼ੋਅ ''ਕਿੱਟੀ ਪਾਰਟੀ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। * ਬਖਤਿਆਰ ਇਰਾਨੀ-ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ <ref>{{Cite web |date=21 December 2009 |title=Bakhtiyaar Irani opts out of 'Bigg Boss' |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/bakhtiyaar-irani-opts-out-of-bigg-boss-63434-2009-12-20}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 December 2009 |title=Bhakhtyar: I'm an emotional person |url=http://movies.rediff.com/report/2009/dec/23/tv-bhakhtyar-irani-on-bigg-boss.htm}}</ref> ਉਹ [[ਸਨਾ ਸਈਦ]] ਦੇ ਨਾਲ '''ਲੋ ਹੋ ਗਈ ਪੂਜਾ ਇਸ ਘਰ ਕੀ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 2'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। * ਤਨਾਜ਼ ਇਰਾਨੀ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ <ref>{{Cite web |date=16 November 2009 |title=Tannaz evicted from Bigg Boss |url=https://www.hindustantimes.com/tv/tanaaz-evicted-from-bigg-boss/story-mq1cEsyhho9G5WEOcUHauJ.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 November 2009 |title='We fight like that in front of our kids' |url=http://movies.rediff.com/report/2009/nov/16/tv-tanaaz-irani-on-bigg-boss.htm}}</ref> ਉਹ '<nowiki/>''ਬਾ ਬਹੂ ਔਰ ਬੇਬੀ''<nowiki/>' ਅਤੇ 'ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ' ਵਰਗੇ ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ '<nowiki/>''ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ''<nowiki/>' ਅਤੇ '''ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਦੀਵਾਨੀ ਹੂਂ''<nowiki/>' ਅਤੇ '36 ਚਾਈਨਾ ਟਾਊਨ' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। * ਵਿੰਦੂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ-ਅਦਾਕਾਰ <ref name=":3" /><ref>{{Cite web |date=27 December 2009 |title=After Bigg Boss, I hope I get as lucky as Shilpa: Vindu Dara Singh |url=https://www.hindustantimes.com/delhi/after-bigg-boss-i-hope-i-get-as-lucky-as-shilpa-vindu-dara-singh/story-yWMm4sq8ud17q2xB6wl4HM.html}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ [[ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਪਾਰਟਨਰ "ਅਤੇ' ਕੰਬਕੱਤ ਇਸ਼ਕ" ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। * [[ਅਦਿਤੀ ਗੋਵਿਤਰੀਕਰ]]-ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ <ref>{{Cite web |date=18 December 2009 |title=Aditi gets evicted from Bigg Boss |url=http://movies.rediff.com/report/2009/dec/18/aditi-gets-evicted-from-bigg-boss.htm}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 December 2009 |title=Aditi keen on doing more reality shows |url=https://www.hindustantimes.com/tv/aditi-keen-on-doing-more-reality-shows/story-2sUJaa7YCKPCq5EkmaGIZK.html}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਗਲੇਡਰਾਗ ਚੈਂਪੀਅਨ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐੱਮ. ਬੀ. ਬੀ. ਐੱਸ. ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਹੇਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ 'ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰਃ ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾਡ਼ੀ' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। * ਜਯਾ ਸਾਵੰਤ-ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ <ref>{{Cite web |date=10 October 2009 |title=Rakhi's mom evicted from Bigg Boss |url=https://www.hindustantimes.com/tv/rakhi-s-mom-evicted-from-bigg-boss/story-IdMrGMbNZja6RCxEHohe9H.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2009 |title=Jaya Sawant: 'The girls would laugh at me in Bigg Boss' |url=https://www.rediff.com/movies/report/jaya-sawant-on-bigg-boss/20091012.htm}}</ref> ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਸੀਜ਼ਨ 1|ਬਿੱਗ ਬੌਸ 1]]'' ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ [[ਰਾਖੀ ਸਾਵੰਤ]] ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। * [[ਸ਼ਮਿਤਾ ਸ਼ੇਟੀ|ਸ਼ਮਿਤਾ ਸ਼ੇਟੀ]]-ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ <ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=14 November 2009 |title=Shamita to exit Bigg Boss house |url=https://www.hindustantimes.com/tv/shamita-to-exit-bigg-boss-house/story-k5vts0E3aqsLwwpNU9vdYL.html}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 November 2009 |title=Shamita quits Bigg Boss for sister's wedding |url=http://archive.indianexpress.com/news/shamita-quits-bigg-boss-for-sister-s-wedding/541273/}}</ref> ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੇਟੀ|ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੇਟੀ]] ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ''ਮੁਹੱਬਤੇਂ'' ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਥੀਆ, ''ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ'' ਅਤੇ ਕੈਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। * [[ਕਲਾੳੁਡੀਅਾ ਸਿਜ਼ਲਾ|ਕਲਾਉਡੀਆ ਸੀਸਲਾ]]-ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ <ref>{{Cite web |date=11 December 2009 |title=Claudia, Vindoo to be evicted but... |url=https://www.rediff.com/movies/report/claudia-vindoo-evicted/20091211.htm}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 December 2009 |title=Claudia: 'Pravesh and I are only friends' |url=https://www.rediff.com/movies/report/tv-claudia-on-bigg-boss/20091214.htm}}</ref> ਉਹ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ''ਕਰਮ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ। * ਰੋਹਿਤ ਵਰਮਾ-ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ <ref>{{Cite web |date=28 November 2009 |title=Rohit Verma evicted from Bigg Boss 3 |url=https://www.indiatoday.in/programme/entertainment-quarter/video/rohit-out-of-bigg-boss-1140597-2009-11-27}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 November 2009 |title=Rohit Verma gets evicted from Bigg Boss |url=http://movies.rediff.com/report/2009/nov/27/rohit-verma-gets-evicted-from-bigg-boss.htm}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 November 2009 |title=Rohit Verma: 'Vindoo is the villain of Bigg Boss' |url=http://movies.rediff.com/report/2009/nov/30/tv-rohit-verma-on-bigg-boss.htm}}</ref> ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਫੈਸ਼ਨ (2008 ਫਿਲਮ)|ਫੈਸ਼ਨ]]'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ। * ਰਾਜੂ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ-ਕਾਮੇਡੀਅਨ <ref>{{Cite web |date=5 December 2009 |title=Raju Srivastav evicted from Bigg Boss |url=https://www.indiatoday.in/programme/entertainment-quarter/video/raju-srivastav-evicted-from-bigg-boss-1140555-2009-12-04}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 December 2009 |title=Raju Srivastav out of Bigg Boss |url=https://www.rediff.com/movies/report/raju-srivastav-out-of-bigg-boss/20091204.htm}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 December 2009 |title='I was shocked when Tanaaz, Aditi pulled my pajamas' |url=https://www.rediff.com/movies/report/tv-raju-srivastav-on-bigg-boss/20091207.htm}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਸਨ ਜੋ 'ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਲਾਫਟਰ ਚੈਲੇਂਜ' ਅਤੇ '''ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ''<nowiki/>' ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ। ਉਹ ''ਬਾਜੀਗਰ'', ''ਤੇਜਾਬ'' ਅਤੇ ਮੈਂਨੇ ਪਿਆਰ ਕੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਰਸ (ਟੀ ਵੀ ਚੈਨਲ) ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ]] 69o6paisimnuwlc9q78wedmv7paqkcb 0 194626 854326 836081 2026-11-11T14:25:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854326 wikitext text/x-wiki '''ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Dilshad Hussain''') ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਲਾਕਾਰ]] ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ਜਰਮਨ ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੇ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਕਰਿਆ ਭਾਂਡਾ ਦਿੱਤਾ |url=https://www.thehindu.com/news/national/pm-modis-gift-to-german-chancellor-sparks-demand-for-hand-engraved-vessels-of-moradabad-says-artisan/article66527954.ece}}</ref><ref>{{Cite web |title=Padma Shri Dilshad Husaain: नक्काशी के उस्ताद दिलशाद अब... पद्मश्री, PM मोदी कर चुके हैं तारीफ - Know About Padma Shri Dilshad Husaain AKA Nakkashi Ustad PM Modi Praise Dilshad Hussain |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/moradabad-city-know-about-padma-shri-dilshad-husaain-aka-nakkashi-ustad-pm-modi-praise-dilshad-hussain-23309493.html |access-date=2025-03-01 |website=Jagran |language=hi}}</ref> ਉਸਨੇ 2023 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਜਿੱਤਿਆ। ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ, G-7 ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ, [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ|ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ]] [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ [[ਕਲਸ਼]] ਭੇਟ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Padma Shri Award 2023: नक्काशी के उस्ताद दिलशाद हुसैन को मिलेगा पद्मश्री पुरस्कार - Moradabad Shilp Guru Dilshad Hussain will get Padma Shri Award 2023 |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/moradabad-city-moradabad-shilp-guru-dilshad-hussain-will-get-padma-shri-award2023-23309361.html |access-date=2025-03-01 |website=Jagran |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-27 |title=Moradabad News: पद्मश्री से नवाजे गए शिल्प गुरु दिलशाद हुसैन, पीएम मोदी का जताया आभार |url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/moradabad-shilp-guru-dilshad-hussain-honored-with-padma-shri-award-expressed-gratitude-to-pm-modi-5649101.html |access-date=2025-03-01 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-url=https://web.archive.org/web/20250301101352/https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/moradabad-shilp-guru-dilshad-hussain-honored-with-padma-shri-award-expressed-gratitude-to-pm-modi-5649101.html |archive-date=2025-03-01 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-28 |title=Handicraft Uncrafted By Artisan Hands |url=https://www.outlookindia.com/business/business-news-handicraft-uncrafted-by-artisan-hands-news-302877 |access-date=2025-03-01 |website=Outlook India |language=en}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਕੈਥ ਵਾਲੀ ਮਸਜਿਦ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਨੂੰਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-01-26 |title=Padma Shri Award 2023 Who is Dilshad Hussain Biography |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/up/padma-shri-award-2023-who-is-dilshad-hussain-moradabad-dilshad-hussain-padma-shri-in-hindi-swt |access-date=2025-03-01 |website=Prabhat Khabar |language=hi}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਲਾ]] jyiav2xq91fd98sy92nn8cyusd2t01k 0 194864 854489 852475 2026-11-12T07:33:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854489 wikitext text/x-wiki '''ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ'''<ref>{{Cite web |title=Miss Rajasthan {{!}} QuickCompany |url=https://www.quickcompany.in/trademarks/3230520-miss-rajasthan |access-date=2022-09-04 |website=www.quickcompany.in}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ]] ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਊਜ਼ਨ ਗਰੁੱਪ ਇਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Miss Rajasthan 2022 |url=https://missrajasthan.org/ |access-date=2022-09-04 |website=missrajasthan.org}}</ref> ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ ਫੈਮਿਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2017 ਤੋਂ [[ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਫਾਰਮੈਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਆਡੀਸ਼ਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Miss India 2017: #WeAreChanging - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-2017-wearechanging/articleshow/57054371.cms |access-date=2022-09-04 |website=Femina Miss India |archive-date=2022-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904190332/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-2017-wearechanging/articleshow/57054371.cms |url-status=dead }}</ref> == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2015 == ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ [[ਜੈਪੁਰ]], ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Hindi |first=Glamstaan |date=2024-05-25 |title=हर्षिका बन्ना बनी मिस राजस्थान 2024 |url=https://www.glamstaan.com/hindi/harshika-batra-becomes-miss-rajasthan-2024-winner |access-date=2024-05-25 |website=Glamstaan Hindi |language=hindi |archive-date=2024-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525180355/https://www.glamstaan.com/hindi/harshika-batra-becomes-miss-rajasthan-2024-winner |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=हर्षिका बन्ना बनी मिस राजस्थान 2024, अर्निका जैन को फर्स्ट और खुशी बेलावाला को सेकंड रनरअप का ख़िताब - Sangri Today Hindi |url=https://hindi.sangritoday.com/harshika-banna-became-miss-rajasthan-2024-arnika-jain-got-the-title-of-first-and-khushi-belawala-the-second-runner-up |access-date=2024-05-25 |website=hindi.sangritoday.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525180354/https://hindi.sangritoday.com/harshika-banna-became-miss-rajasthan-2024-arnika-jain-got-the-title-of-first-and-khushi-belawala-the-second-runner-up |archive-date=2024-05-25 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+'''ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ''' ! ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2024 | ਹਰਸ਼ਿਕਾ ਬੱਤਰਾ |- | ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਅਰਨਿਕਾ ਜੈਨ |- | ਦੂਜਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਖੁਸ਼ੀ ਬੇਲਾਵਾਲਾ |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2024 == ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜੈਪੁਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਡੀਸ਼ਨ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web |title=Miss Rajasthan 2023: राजस्थानी छोरियां दिखाएंगी खूबसूरती का जलवा, 5400 से ज्यादा लड़कियों ने की दावेदारी |url=https://www.amarujala.com/rajasthan/jaipur/miss-rajasthan-2023-rajasthani-girls-will-show-beauty-more-than-5400-girls-claim-2023-06-05 |access-date=2023-06-06 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=शर्मा |first=विशाल |date=2023-06-05 |title=Miss Rajasthan 2023: राजस्थानी छोरियां दिखाएंगी खूबसूरती का जलवा, 5400 से ज्यादा गर्ल्स ने की दावेदारी |url=https://www.rajasthantak.com/miss-rajasthan-2023-rajasthani-girls-will-show-beauty-more-than-5400-girls-claim/ |access-date=2023-06-06 |website=Rajasthan Tak |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Sangri |date=2023-06-05 |title=मिस राजस्थान 2023 का हुए ग्रैंड ऑडिशन |url=https://hindi.sangritoday.com/miss-rajasthan-2023-grand-audition |access-date=2023-06-06 |website=Sangri Today |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-16 |title=ब्यूटी पेजेंट मिस राजस्थान में रैंप पर बिखेरे जलवे, बेटियों ने भरी सपनों की उड़ान |url=https://www.aajtak.in/visualstories/news/in-jaipur-daughters-sizzle-on-the-ramp-in-beauty-pageant-miss-rajasthan-flight-of-dreams-lclcn-36812-16-05-2023 |access-date=2023-06-06 |website=www.aajtak.in |language=hi}}</ref> {| class="wikitable" |+'''ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ''' ! ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ! ਨੋਟ(ਟਾਂ) |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2023 | ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਸ਼ਰਮਾ <ref>{{Cite web |date=2023-08-07 |title=वैष्णवी शर्मा बनी मिस राजस्थान 2023 की विनर |url=https://www.patrika.com/jaipur-news/vaishnavi-sharma-became-the-winner-of-miss-rajasthan-2023-8419155/ |access-date=2023-09-10 |website=Patrika News |language=hi-IN}}</ref> | ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਰਾਜਸਥਾਨ 2024 <ref>{{Cite web |last=Today |first=Sangri |date=2024-08-19 |title=Vaishnavi Sharma wins Femina Miss India Rajasthan 2024 title: A journey from Miss Rajasthan to national pride |url=https://www.sangritoday.com/vaishnavi-sharma-wins-femina-miss-india-rajasthan-2024-title-a-journey-from-miss-rajasthan-to-national-pride |access-date=2024-08-20 |website=Sangri Today |language=en}}</ref> |- | ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਅਕਾਂਕਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ <ref>{{Cite web |date=2023-08-07 |title=Jaipur मिस राजस्थान की विजेता बनीं वैष्णवी शर्मा, फर्स्ट रनर अप रहीं आकांक्षा |url=https://samacharnama.com/city/jaipur/vaishnavi-sharma-crowned-miss-rajasthan-2017/cid11803224.htm |access-date=2023-09-10 |website=samacharnama.com |language=hi}}</ref> | |- |ਦੂਜਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਓਰਜਾਲਾ | |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2023 == '''ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ''' {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ! ਨੋਟ(ਟਾਂ) |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2022 | ਤਰੁਸ਼ੀ ਰਾਏ <ref>{{Cite web |last=thegreatpageantcommunity |date=2022-08-09 |title=Meet the winners of Miss Rajasthan 2022 |url=https://thegreatpageantcommunity.com/2022/08/09/meet-the-winners-of-miss-rajasthan-2022/ |access-date=2022-09-04 |website=The Great Pageant Community |language=en-US}}</ref> | |- |ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਸੈਨ <ref>{{Cite web |last=arvind.raghuwanshi |title=MBBS स्टूडेंट पर पूरे राजस्थान को गर्व, छोटी सी उम्र में पिता की मौत...फिर भी नहीं मानी हार और कर दिया कमाल |url=https://hindi.asianetnews.com/gallery/rajasthan/medical-student-priyan-sen-became-the-first-runner-of-miss-rajasthan-kpr-rgg2i6 |access-date=2022-09-09 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=hi}}</ref> | ਮਿਸ ਅਰਥ ਇੰਡੀਆ 2023 <ref>{{Cite web |title=प्रियन सेन के नाम हुआ Miss Earth India 2023 का खिताब, वियतनाम में भारत को करेंगी रिप्रेजेंट - Priyan Sen named Miss Earth India 2023, will represent India in Vietnam |url=https://www.jagran.com/rajasthan/jaipur-priyan-sen-from-rajasthan-got-title-of-miss-earth-india2023-23515033.html |access-date=2023-08-30 |website=Jagran |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-08-28 |title=Rajasthan's Priyan Sain Crowned Miss Earth India 2023 |url=https://news.abplive.com/lifestyle/priyan-sen-miss-earth-india-2023-who-is-priyan-sen-represent-india-in-vietnam-1625948 |access-date=2023-08-30 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref> |- | ਦੂਜਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਪਰਿਧੀ ਸ਼ਰਮਾ | |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2022 == ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ 6 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਬਿਰਲਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, [[ਜੈਪੁਰ]], ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਤਰੁਸ਼ੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Today |first=Sangri |date=2022-08-07 |title=Tarushee Rai became Miss Rajasthan 2022, grand finale in royal and grand style |url=https://www.sangritoday.com/tarushee-rai-became-miss-rajasthan-2022-grand-finale-in-royal-and-grand-style |access-date=2022-09-04 |website=Sangri Today |language=en}}</ref> {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2021 | ਮਾਨਸੀ ਰਾਠੌਰ |- | ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਕਸ਼ਿਸ਼ ਅਸ਼ਵਨੀ |- | ਦੂਜਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਅੰਜਲੀ ਜੋਧਾ |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2021 == ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ 5 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਬਿਰਲਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੀ ਰਾਠੌਰ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-10-08 |title=Mansi Rathore Became Miss Rajasthan 2021, grand finale with grand ceremony - Sangri Buzz |url=https://www.sangribuzz.com/mansi-rathore-became-miss-rajasthan-2021-grand-finale-with-grand-ceremony/ |access-date=2022-09-04 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ! ਨੋਟ(ਟਾਂ) |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2020 | ਖੁਸ਼ੀ ਅਜਵਾਨੀ <ref>{{Cite web |date=11 January 2021 |title=खुशी अज्वानी बनीं मिस राजस्थान, रॉयल अंदाज में हुआ ग्रैंड फिनाले |url=https://www.etvbharat.com/hindi/rajasthan/city/jaipur/khushi-ajwani-became-miss-rajasthan/rj20210111055958645 |access-date=2022-09-04 |website=ETV Bharat News}}</ref> | ਕੈਂਪਸ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ 2020 ਦਾ ਫਾਈਨਲਿਸਟ <ref>{{Cite web |title=ABOUT-Campus Princess-Campus Princess-Beauty Pageant |url=https://beautypageants.indiatimes.com/campus-princess/campus-princess/2020/khushi-ajwani/contestantprofile/84732037.cms |access-date=2022-09-04 |website=Femina Miss India |archive-date=2022-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904193038/https://beautypageants.indiatimes.com/campus-princess/campus-princess/2020/khushi-ajwani/contestantprofile/84732037.cms |url-status=dead }}</ref> |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2020 == {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ! ਨੋਟ(ਟਾਂ) |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2019 | ਕੰਚਨ ਖਟਾਨਾ <ref>{{Cite web |date=2019-08-14 |title=कंचन खटाना ने जीता मिस राजस्थान 2019 का खिताब |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jaipur-kanchan-khatana-won-the-title-of-miss-rajasthan-2019-hydak-2323858.html |access-date=2022-09-04 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904193018/https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jaipur-kanchan-khatana-won-the-title-of-miss-rajasthan-2019-hydak-2323858.html |archive-date=2022-09-04 |url-status=dead }}</ref> | ਮਿਸ ਦੀਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸ 2020 ਸਟੇਟ ਫਾਈਨਲਿਸਟ |- | ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਅਰੁਣਾ ਬੇਨੀਵਾਲ | ਵੀਐਲਸੀਸੀ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਰਾਜਸਥਾਨ 2020 <ref>{{Cite web |title=Learn More About VLCC Femina Miss India Rajasthan 2020 Aruna Beniwal's Life Story - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/learn-more-about-vlcc-femina-miss-india-rajasthan-2020-aruna-beniwals-life-story/articleshow/80147585.cms |access-date=2022-09-05 |website=Femina Miss India |archive-date=2022-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905183022/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/learn-more-about-vlcc-femina-miss-india-rajasthan-2020-aruna-beniwals-life-story/articleshow/80147585.cms |url-status=dead }}</ref> |- | ਚੌਥਾ ਰਨਰ ਅੱਪ | ਮਿਤਾਲੀ ਕੌਰ | ਮਿਸ ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਇੰਡੀਆ 2021 |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2019 == {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2015 | ਕੋਮਲ ਮਹੇਚਾ <ref>{{Cite web |date=16 May 2018 |title=Miss Rajasthan 2015 Archives |url=https://www.archedu.org/blog/tag/miss-rajasthan-2015/ |access-date=2022-09-04 |website=Arch College of Design & Business Blog |language=en-US}}</ref> |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2018 == {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ! ਨੋਟ(ਟਾਂ) |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2017 | ਸਿਮਰਨ ਸ਼ਰਮਾ <ref>{{Cite web |date=2017-08-21 |title=सिमरन शर्मा बनीं मिस राजस्थान 2017, ग्रैंड फिलाने में दिखा रॉयल लुक |url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jaipur-miss-rajasthan-2017-winner-is-simran-sharma-1084213.html |access-date=2022-09-04 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904190332/https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jaipur-miss-rajasthan-2017-winner-is-simran-sharma-1084213.html |archive-date=2022-09-04 |url-status=dead }}</ref> | ਮਿਸ ਗ੍ਰੈਂਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ 2020 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web |date=2021-02-26 |title=MISS GRAND INTERNATIONAL 2020: GUWAHATI GIRL SIMRAN SHARMA LATEST PHOTOSHOOT IN THAILAND - News Live |url=https://newslivetv.com/miss-grand-international-2020-guwahati-girl-simran-sharma-latest-photoshoot-in-thailand/ |access-date=2022-09-04 |language=en-GB}}</ref> |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2017 == {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2018 | ਆਂਚਲ ਬੋਹਰਾ <ref>{{Cite web |date=20 August 2018 |title=Jaipur diary |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/aug/20/jaipur-diary-1860083.html |access-date=2022-09-04 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2018-08-14 |title=मिस राजस्थान 2018: जोधपुर की आँचल बोहरा विनर लेकसिटी की जूही व्यास फर्स्ट रनर अप |url=https://udaipurtimes.com/hindi/miss-rajasthan-2018-juhi-vyas-first-runner-up-of-aanchal/c74416-w2859-cid117871-s10696.htm |access-date=2022-09-04 |website=udaipurtimes.com |language=hi}}</ref> |} == ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2016 == {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ ! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ |- | ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ 2016 | ਗੀਤਾਂਜਲੀ <ref>{{Cite web |title=Geetannjli-Miss India Contestants-Miss India-Beauty Pageant |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-contestants/2016/fmi-2016-delhi/contestantprofile/51139133.cms |access-date=2022-09-04 |website=Femina Miss India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904193547/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-contestants/2016/fmi-2016-delhi/contestantprofile/51139133.cms |archive-date=2022-09-04 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2016-08-20 |title=Geetanjali won the MISS RAJASTHAN 2016 title {{!}} The India Post The India Post |url=https://www.theindiapost.com/uncategorized/geetanjali-won-miss-rajasthan-2016-title/ |access-date=2022-09-04 |language=en-US |archive-date=2022-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904194111/https://www.theindiapost.com/uncategorized/geetanjali-won-miss-rajasthan-2016-title/ |url-status=dead }}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ]] pfu6rt6xp4ed11ehq4l3tv75xu0607s 0 195393 854338 832889 2026-11-11T15:50:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854338 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਯੋਤਾ ਇਨਯੋਕਾ | image = NyotaInyoka1922.png | alt = ਨਯੋਟਾ ਇਨਯੋਕਾ, 1922 ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ। | caption = ਨਯੋਟਾ ਇਨਯੋਕਾ, 1922 ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ। | other_names = | birth_name = | birth_date = 1896 | birth_place = ਪਾਂਡੀਚਰੀ | death_date = 1971 | death_place = ਪੈਰਿਸ | nationality = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''ਨਯੋਤਾ ਇਨਯੋਕਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nyota Inyoka;''' 1896 – ਜੁਲਾਈ 1971), ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ '''ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਯੋਤਾ ਇਨਯੋਕਾ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ|ਫ੍ਰੈਂਚ]] - [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਨਯੋਤਾ ਇਨਯੋਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ<ref name=":0">Tessa Jahn, [https://books.google.com/books?id=_ZxeCwAAQBAJ&dq=Nyota+Inyoka&pg=PA187 "Cutting into History: The 'Hindu Dancer' Nyota Inyoka's Photomontages"] in Christoph Wulf, ed., ''Exploring Alterity in a Globalized World'' (Routledge 2016): 187-195. {{ISBN|9781317331131|}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਧੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਮਿਸਰੀ", "ਫ਼ਾਰਸੀ", ਜਾਂ "ਕੰਬੋਡੀਅਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|title=On the Concert Horizon|date=November 18, 1923|work=The New York Times|page=X7|via=ProQuest}}</ref><ref>Victoria Rose Pass, "Strange Glamour: Fashion and Surrealism in the Years between the World Wars" (PhD diss., University of Rochester 2011): 203. via ProQuest</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rb-GDAAAQBAJ&q=Princess+Nyota&pg=PA98|title=Performing Otherness: Java and Bali on International Stages, 1905-1952|last=Cohen|first=M.|date=2010-10-27|publisher=Springer|isbn=9780230309005|pages=98–99|language=en}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ।<ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j1w9XT-vNRwC&q=Nyota+Inyoka&pg=PA93|title=Modern Dance in France (1920-1970): An Adventure|last=Robinson|first=Jacqueline|date=2013-07-04|publisher=Routledge|isbn=9781134396788|pages=90–93|language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:NyotaInyoka1922b.jpg|alt=Nyota Inyoka, from a 1922 publication.|thumb| ਨਯੋਟਾ ਇਨਯੋਕਾ, 1922 ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ।]] 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਓਤਾ ਇਨਯੋਕਾ ਦੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ " [[ਪੂਰਬੀਵਾਦ|ਪੂਰਬੀ]] " ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਛਮੀ ਮੋਹ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Warren|first=Vincent|date=2006|title=Yearning for the Spiritual Ideal: The Influence of India on Western Dance 1626–2003|url=https://www.cambridge.org/core/journals/dance-research-journal/article/yearning-for-the-spiritual-ideal-the-influence-of-india-on-western-dance-16262003/24B17054E01CB5E9B448937D89D5F4F7|journal=Dance Research Journal|language=en|volume=38|issue=1–2|pages=97–114|doi=10.1017/S0149767700007403|issn=1940-509X}}</ref> ਉਹ ਅਕਸਰ ਗੁਇਮੇਟ ਮਿਊਜ਼ੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name=":0"/> ਉਸਨੇ 1917 ਵਿੱਚ ਫੋਲੀਜ਼ ਬਰਗੇਰ ਵਿੱਚ, 1920 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ<ref name=":0" /> ਅਤੇ ਫਿਰ 1921 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਪਾਲ ਪੋਇਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਨੱਚਿਆ। ਉਸਨੇ 1922 ਤੋਂ 1924 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੌਡੇਵਿਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਡਾਂਸਰ ਮਿਸ਼ੀਓ ਇਟੋ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite journal|last=Archbald|first=Anne|date=November 1923|title=The Vanity Box|url=https://books.google.com/books?id=dwlEAQAAIAAJ&q=Nyota+Inyoka&pg=RA12-PA68|journal=Theatre Magazine|volume=38|pages=68}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 1923|title=Winter Interludes Which are Instinct with Grace and Rhythm|url=https://books.google.com/books?id=nXY7AQAAIAAJ&q=Nyota+Inyoka&pg=RA5-PA42|magazine=Vanity Fair|volume=21|pages=42}}</ref> "ਛੋਟੀ ਮਮੀ। ਨਿਓਤਾ ਇਨਯੋਕਾ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਦੇਸੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਖੁਸ਼ ਮੂਡਾਂ ਨਾਲ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ," ''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ,'' ਉਸਦੇ "ਕਰੂਬਿਕ ਪਰ ਲਚਕੀਲੇ ਧੜ, ਵਾਵਰੋਲੇ ਵਾਲੇ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ" ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ 1924 ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਮਾਲਵੀਨਾ ਹਾਫਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਕਾਸਟਿਊਮ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ [[ਆਂਨਾ ਪਾਵਲੋਵਾ|ਅੰਨਾ ਪਾਵਲੋਵਾ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭੂਤ, ਸਰਾਪਿਆ, ਰਹੱਸਮਈ ਦੱਸਿਆ; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ "ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ" ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ। ਇਨਯੋਕਾ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਸਿਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਪਾਲ ਲੈਂਡੋਵਸਕੀ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਨਯੋਤਾ ਇਨਯੋਕਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਛੋਟੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਨਾਚ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਈ।<ref>{{Cite web |title=Small statues - Paul Landowski |url=http://www.paul-landowski.com/en/petit-statuaire/ |access-date=2019-04-09 |language=en-US}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਇਨਯੋਕਾ ਦੀ ਮੌਤ 1971 ਵਿੱਚ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਰੇ ਲੈਚਾਈਜ਼ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=INKOYA Nyota (1896-1971) |url=https://www.appl-lachaise.net/appl/article.php3?id_article=6555 |access-date=2019-04-09 |website=www.appl-lachaise.net |archive-date=2020-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116225355/https://www.appl-lachaise.net/appl/article.php3?id_article=6555 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਬਿਬਲੀਓਥੇਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗੈਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਮਾਲਵੀਨਾ ਹਾਫਮੈਨ ਪੇਪਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਯੋਕਾ ਦੇ ਨੱਚਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਕੈਸੇਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Hoffman (Malvina) Papers |url=https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf4580034j/dsc/ |access-date=2019-04-09 |website=oac.cdlib.org}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਯੂਰਪੀਆਨਾ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਬੋਰਿਸ ਲਿਪਨਿਟਜ਼ਕੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ [https://www.europeana.eu/portal/en/record/2024913/photography_ProvidedCHO_Parisienne_de_Photographie_58749_8.html ਨਿਓਤਾ ਇਨਯੋਕਾ (ਲਗਭਗ 1930) ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ] । * ਗੈਟੀ ਇਮੇਜਸ ਤੋਂ, [https://web.archive.org/web/20250318130710/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/exotic-dancer-princess-nyota-nyoka-arrives-in-new-york-news-photo/143121212 ਨਯੋਤਾ ਇਨਯੋਕਾ (1922) ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ] । * ਰੋਜ਼ੀ ਨੇ ਦੁਆਰਾ ਗੈਟੀ ਇਮੇਜਸ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ [https://www.gettyimages.fr/detail/photo-d'actualit%C3%A9/nyota-inyoka-dancer-india-1931-photo-rosie-ney-photo-dactualit%C3%A9/548202605 ਨਯੋਤਾ ਇਨਯੋਕਾ (1931) ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ] । * ਆਰਟਨੈੱਟ ਵਿਖੇ ਆਂਡਰੇ ਸਟੀਨਰ ਦੁਆਰਾ [http://www.artnet.com/artists/andr%C3%A9-steiner/nyota-inyoka-danseuse-cambodgienne-hWk9vxXD6boq--R20I4u2w2 ਨਯੋਟਾ ਇਨਯੋਕਾ (1937) ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ] । * ਕ੍ਰਿਸਟੀਜ਼ ਵਿਖੇ ਲੈਂਸਲੋਟ ਨੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ [https://www.christies.com/lotfinder/Lot/lancelot-ney-1900-1965-portrait-5528356-details.aspx ਨਯੋਤਾ ਇਨਯੋਕਾ (1931) ਦਾ ਇੱਕ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰ] । [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1971]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1896]] 94383kgoq78pnb1tpwo9ury59q6yee1 0 195546 854392 797282 2026-11-11T20:21:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854392 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Kalamkari handkerchief depicting Andhra Pradesh.jpg|thumb|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਕਲਮਕਾਰੀ ਰੁਮਾਲ]] '''ਪੇਡਾਨਾ ਕਲਾਮਕਾਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pedana Kalamkari''') ਜਿਸਨੂੰ ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਕੱਪੜਾ|ਕੱਪੜੇ]] ਦੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਬਲਾਕ-ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|location=Tirupati}}</ref> ਇਹ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ]] [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜ਼ਿਲਾ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਕਸਬੇ ਪੇਡਾਨਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="pedana">{{Cite news|location=Machilipatnam}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ (ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1999 ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="GI">{{Cite web |title=Registration Details of Geographical Indications |url=http://www.ipindia.nic.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Registered_GI_01_04_19.pdf |access-date=14 May 2019 |website=Intellectual Property India, Government of India}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਕਲਾ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ [[ਮੁਗ਼ਲ ਵੰਸ਼|ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗੋਲਕੌਂਡਾ ਸਲਤਨਤ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੰਧ 'ਤੇ ਲਟਕਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਚਾਦਰਾਂ, [[ਪਰਦਾ|ਪਰਦੇ]], [[ਸਾੜ੍ਹੀ|ਸਾੜੀਆਂ]] ਆਦਿ।<ref name="pedana"/> 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਲ ਹੈਂਗਰ, ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੈ। == ਕਲਮਕਾਰੀ ਕੰਮ == ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਦੋ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੀਕਾਲਹਸਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।<ref name="style">{{Cite web |date=24 August 2015 |title=Kalamkari: Craft of the matter |url=http://www.mid-day.com/articles/kalamkari-craft-of-the-matter/16478155 |access-date=26 January 2016 |website=mid-day |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131082254/http://www.mid-day.com/articles/kalamkari-craft-of-the-matter/16478155 |archive-date=31 ਜਨਵਰੀ 2016 |url-status=dead}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="pedana"/> GIR ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੰਬਰ - AU/396/GI/19/12 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਛਲੀਪਟਨਮ ਕਲਾਮਕਾਰੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਗੁਡੂਰੂ ਮੰਡਲ ਦੇ ਪੇਡਾਨਾ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਮਛਲੀਪਟਨਮ, ਪੋਲਾਵਰਮ ਅਤੇ ਕਪਲਦੋਦੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] br6y2pfmkcnu1munhq2mqdsa1g69lc2 0 195652 854478 837355 2026-11-12T06:10:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854478 wikitext text/x-wiki '''ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ''' ('''Ma literature festival;''' [[ਮਲਿਆਲਮ]]: മ ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ) ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜੋ ਮਲਪੁਰਮ, [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 2024 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਵਾਦ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾਵਾਂ, ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲਾਂਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Desk |first=Web |date=2024-09-23 |title='മ': ലൗ- ലെഗസി- ലിറ്ററേച്ചർ; മലപ്പുറത്തിന്റെ വൈവിധ്യങ്ങളുടെ ആഘോഷവുമായി യൂത്ത് ലീ ഗ് |url=https://www.mediaoneonline.com/kerala/youth-league-conducts-malappuram-literature-and-cultural-festival-on-january-267299 |access-date=2025-02-18 |website=www.mediaoneonline.com |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=സ്വന്തം |date=2025-02-01 |title=മലപ്പുറത്ത് സാഹിത്യവും സംഗീതവും നിറഞ്ഞ രാപ്പകലുകള്‍; മ ഫെസ്റ്റിന് തുടക്കം |url=https://www.manoramanews.com/kerala/spotlight/2025/02/01/literature-and-music-filled-day-and-nights-in-malappuram-ma-fest-begins.html |access-date=2025-02-18 |website=Manoramanews |language=en-US}}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੀਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-09-23 |title='മ': ലൗ- ലെഗസി- ലിറ്ററേച്ചർ; മലപ്പുറത്തിന്റെ വൈവിധ്യങ്ങളുടെ ആഘോഷവുമായി യൂത്ത് ലീ ഗ് |url=https://www.mediaoneonline.com/kerala/youth-league-conducts-malappuram-literature-and-cultural-festival-on-january-267299 |access-date=2025-02-18 |website=www.mediaoneonline.com |language=ml}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 2024 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਥ ਲੀਗ<ref>{{Cite web |date=2024-09-23 |title=മലപ്പുറത്തിന്റെ ബഹുസ്വര മുഖം തുറന്നു കാട്ടാൻ "മ: ലൗ-ലെഗസി-ലിറ്ററേച്ചർ" ഫെസ്റ്റിവലുമായി മുസ്ലിം യൂത്ത് ലീഗ് |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/muslim-youth-league-conducts-ma-love-legacy-literature-festival-to-expose-the-multi-faceted-face-of-malappuram-asr-691244.html |access-date=2025-02-18 |website=News18 മലയാളം |language=ml |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218044147/https://malayalam.news18.com/news/kerala/muslim-youth-league-conducts-ma-love-legacy-literature-festival-to-expose-the-multi-faceted-face-of-malappuram-asr-691244.html |archive-date=2025-02-18 |url-status=dead }}</ref> ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ 2024 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=മാധ്യമം |date=2023-12-02 |title=മലബാർ ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ: മുസ്‍ലിംകളെപ്പറ്റി ഒരിക്കലും മാറാത്ത പൊതുബോധം -ഉണ്ണി ആര്‍ {{!}} Malabar Literature Festival: Public perception of Muslims never changes -Unni R {{!}} Madhyamam |url=https://www.madhyamam.com/kerala/malabar-literature-festival-public-perception-of-muslims-never-changes-unni-r-1232031 |access-date=2025-02-18 |website=www.madhyamam.com |language=ml}}</ref> == 2025 ਐਡੀਸ਼ਨ == 'ਐਮ': ਲਵ-ਲੈਗੇਸੀ-ਲਿਟਰੇਚਰ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਮਲੱਪੁਰਮ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਤਸਵ ਰਾਹੀਂ ਮਲੱਪੁਰਮ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ-ਰੋਜ਼ਾ ਉਤਸਵ ਦਾ 2025 ਐਡੀਸ਼ਨ ਮਲੱਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 30 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 2 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2025-01-24 |title=മ ലൗ ലെഗസി ലിറ്ററേച്ചർ; ഒരുക്കങ്ങളായി |url=https://newspaper.mathrubhumi.com/malappuram/news/malappuram-1.10283162 |access-date=2025-02-18 |website=Newspaper |language=en |archive-date=2025-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217124709/https://newspaper.mathrubhumi.com/malappuram/news/malappuram-1.10283162 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=FAR |date=2025-01-29 |title=മലപ്പുറത്തിന്റെ വൈവിധ്യങ്ങള്‍ ആഘോഷിക്കുന്നു; 'മ' ലിറ്ററേച്ചര്‍ ഫെസ്റ്റിവലിന് നാളെ തുടക്കം |url=https://www.thejasnews.com/districts/malappuram/celebrating-the-diversity-of-malappuram-ma-literature-festival-begins-tomorrow-238629 |access-date=2025-02-18 |website=www.thejasnews.com |language=en}}</ref> == ਭਾਗੀਦਾਰ == ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੇ 2025 ਦੇ ਮਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ:<ref>{{Cite web |title=Ma |url=https://www.maliteraturefest.com/guest-details |access-date=2025-02-18 |website=www.maliteraturefest.com |archive-date=2025-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217123207/https://www.maliteraturefest.com/guest-details |url-status=dead }}</ref> * [[ਇਕਰਾ ਚੌਧਰੀ]] (ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ) * ਪੰਨੀਅਨ ਰਵਿੰਦਰਨ * ਕੇ.ਈ.ਐਨ. ਕੁੰਜਾਹਮਦ (ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ) * [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ]] (ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ) * ਪੀ ਕੇ ਕੁਨਹਾਲੀਕੁਟੀ (ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਉਪ ਨੇਤਾ, ਸਾਬਕਾ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ, ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ) * ਰਮੇਸ਼ ਚੇਨੀਥਲਾ * ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਬਦੁਸਮਦ ਸਮਦਾਨੀ (ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਬੁਲਾਰੇ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ।) * ਜੋਨੀ ਲੁਕਾਸ (ਮਨੋਰਮਾ ਨਿਊਜ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ) * ਲੁਕਮਾਨ ਅਵਾਰਨ (ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ) * [[ਅਨਾਸ ਐਡਥੋਡਿਕਾ|ਅਨਸ ਐਡਥੋਡਿਕਾ (]]<nowiki/>ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲਰ) * [[ਸਫੂਰਾ ਜ਼ਰਗਰ]] (ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਰਕੁਨ) * ਜ਼ਕਰੀਆ ਮੁਹੰਮਦ (ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ) * ਐਮ ਕੇ ਮੁਨੀਰ * ਜੌਨ ਬ੍ਰਿਟਾਸ * ਵੀ. ਵਸੀਫ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ]] jf8ff9n84rs1r3oonoqlt9y9tne7aby 0 195943 854465 799200 2026-11-12T04:44:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854465 wikitext text/x-wiki '''ਮਧੂਮਾਲਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Madhumala Chattopadhyay;''' ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 1961) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ]] ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=30 November 2018 |title=Meet Madhumala Chattopadhyay, First Indian Anthropologist Woman Who Had a Friendly Encounter With Sentinelese Tribe of Andaman |url=https://www.latestly.com/technology/science/meet-madhumala-chattopadhyay-first-indian-anthropologist-woman-who-had-a-friendly-encounter-with-sentinelese-tribe-of-andaman-514577.html |access-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202048/https://www.latestly.com/technology/science/meet-madhumala-chattopadhyay-first-indian-anthropologist-woman-who-had-a-friendly-encounter-with-sentinelese-tribe-of-andaman-514577.html |archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2018 |url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Sudipto Sengupta |date=2018 |title=Madhumala Chattopadhyay, the woman who made the Sentinelese put their arrows down |url=https://theprint.in/opinion/madhumala-chattopadhyay-the-woman-who-made-the-sentinelese-put-their-arrows-down/156330/ |access-date=30 November 2018 |website=[[ThePrint]]}}</ref> 1991 ਵਿੱਚ, ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ [[ਸੈਂਟੇਨਲੀ ਕਬੀਲਾ|ਸੈਂਟੀਨਲੀ]] ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਬਾਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।<ref name=":4">{{Cite news|location=Gale OneFile}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ]] [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਉਪਨਗਰ ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਣੋਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite news|location=Gale OneFile}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਦੇ ਭਬਾਨੀ ਬਾਲਿਕਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ, ''"ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਧਿਐਨ"'' ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ]] ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸਰਵੇਖਣ|ਐਂਥ੍ਰੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] (AnSI) ਨਾਲ ਪੀਐਚਡੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":4" /> AnSI ਉਸਨੂੰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਔਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ।<ref name=":0" /> == ਫੀਲਡ ਦਾ ਕੰਮ == ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਫੀਲਡ ਵਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਪੱਤਰਾਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ਖਮੀ ਜਾਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਉਣਗੇ। ਉਸਨੇ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ।<ref name=":0" /> ਉਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1999 ਵਿੱਚ ਅੰਡੇਮਾਨ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Madhumala Chattopadhyay |date=2018 |title=What's Christianity to those who pray to sky & sea, says first woman to contact Sentinelese |url=https://theprint.in/opinion/whats-christianity-to-those-who-pray-to-sky-sea-says-first-woman-to-contact-sentinelese/156801/ |access-date=30 November 2018 |website=[[ThePrint]]}}</ref> == ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਰੀਅਰ == 2015 ਤੱਕ, ਮਧੂਮਾਲਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":1" /> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਡੈਸਕ ਨੌਕਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਵਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name=":4" /> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸੈਂਟੀਨੇਲ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਸੈਂਟੀਨੇਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਣਗੇ," ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ।<ref name=":1" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 37vna5xpvzizx1dhtaclljsdo4cw722 0 195985 854373 799383 2026-11-11T18:09:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854373 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Nelliyode Vasudevan Namboodiri | image = Nelliyod Vasudevan nampoothiri.JPG | image_size = | alt = | caption = Nelliyode Vasudevan Namboodiri while receiving [[Kerala Sangeetha Nataka Akademi Fellowship]] 2019, Kollam | other_names = | birth_date = {{Birth date|df=no|1940|02|05}} | birth_place = [[Cheranelloor]], [[Ernakulam district]], [[Kerala]], [[British Raj]] | death_date = {{Death date and age|df=no|2021|08|02|1940|02|05}} | death_place = | nationality = Indian | occupation = [[Kathakali]] artist | known_for = }} [[ਤਸਵੀਰ:Nelliyodu_as_Kamhasura.JPG|thumb|300x300px|ਸ੍ਰੀ ਮੂਕਾਮਬਿਕਾ ਮਹਾਤਮਯਮ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਹਾਸੁਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨੈਲੀਓਡੇ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨੰਬੂਦਿਰੀ 8 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਥੋਡੂਪੁਝਾ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।]] '''ਨੈਲੀਯੋਡ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨੰਬੂਦਿਰੀ''' ਜਾਂ ਨੈਲੀਯੋਦ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਮੰਬੂਦੇਰੀ (ਜਨਮ 5 ਫਰਵਰੀ 1940-ਦੇਹਾਂਤ 2 ਅਗਸਤ 2021) ਇੱਕ [[ਕਥਕਲੀ]] ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਥਕਲੀ ਨਾਚ-ਨਾਟਕ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟ ਚੁਵੰਨਾ ਥਾਡ਼ੀ (ਲਾਲ ਦਾਡ਼੍ਹੀ) ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Cyber">{{Cite web |title=Nelliyodu Vasudevan Namboodiri |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/nelliyodu.htm |website=Kathakali Artists |publisher=CyberKerala}}</ref> ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਚੇਲਵਰਥਮ ਦੇ 'ਕੁਚੇਲਨ' ਅਤੇ ਬਕਾਵਧਮ ਦੇ 'ਆਸ਼ਾਰੀ' ਪਾਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਨੈਲੀਯੋਡ ਦਾ ਜਨਮ 1940 ਵਿੱਚ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚੇਰਾਨਾਲੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1957 ਵਿੱਚ ਕੋਟੱਕਲ ਵਿੱਚ ਪੀਐਸਵੀ ਨਾਟਯ ਸੰਘਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਵਾਜ਼ੇਂਕਡਾ ਕੁੰਚੂ ਨਾਇਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਕੇਰਲ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਥਕਲੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਨੈਲੀਯੋਡ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੂਜਾਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref name="Cyber">{{Cite web |title=Nelliyodu Vasudevan Namboodiri |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/nelliyodu.htm |website=Kathakali Artists |publisher=CyberKerala}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/nelliyodu.htm "Nelliyodu Vasudevan Namboodiri"]. ''Kathakali Artists''. CyberKerala.</cite></ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਨੈਲੀਯੋਡੇ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1999) ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Kathakali |url=http://www.keralaculture.org/kathakali-a-ksna/468 |access-date=26 February 2023 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਰਿਗੱਟਾ ਦਾ 'ਨਾਟਯਾਰਤਨ' ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ, 1988 ਵਿੱਚ ਥੁਲਸੀਵਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਅਤੇ ਓਨਮਥੁਰੂਥ ਮੰਦਰ ਦਾ 'ਨਾਟਯਵਿਸਾਰਡ' ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ 2013 ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਕਥਕਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Cyber">{{Cite web |title=Nelliyodu Vasudevan Namboodiri |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/nelliyodu.htm |website=Kathakali Artists |publisher=CyberKerala}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/nelliyodu.htm "Nelliyodu Vasudevan Namboodiri"]. ''Kathakali Artists''. CyberKerala.</cite></ref><ref name="keralatourism">{{Cite web |title=An inspired genius in fierce red |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/nelliyodu-vasudevan-namboodiri/477 |access-date=19 November 2015 |website=Kerala Tourism |publisher=Government of Kerala, Dept. of Tourism}}</ref> == ਪੁਨਰ-ਸੰਚਾਲਨ == ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਨੈਲੀਯੋਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀ ਨਾਲਚਾਰੀਥਮ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਨ, [[ਦੁਸ਼ਾਸਨ|ਦੁਸ਼ਾਸਨਨ]], ਬਕਨ, ਅਤੇ [[ਵੀਰਭੱਦਰ|ਵੀਰਭਾਦਰਨ]] ਵਰਗੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਚੇਲਨ (ਸੁਦਾਮਾ) ਵਰਗੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਕਰਾਥੁੰਡੀ, ਸਿਮਹਿਕਾ, ਸਰੂਪਨਖਾ, ਲੰਕਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਦਾਡ਼੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਕਾਤਾਲਨ (ਵੁੱਡਸਮੈਨ) ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ''ਕਾਰੀ'' ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ [[ਪੁਰਾਣ|ਪੁਰਾਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਨੈਲੀਓਡ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮੰਦਰ ਕਲਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਕਸਪਿਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ''[[ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ]]'' ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ । == ਮਹੱਤਵ == ਨੈਲੀਯੋਡ ਨੂੰ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ '[[ਤਮਸ (ਦਰਸ਼ਨ)|ਤਾਮਸਿਕ]]' ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="keralatourism">{{Cite web |title=An inspired genius in fierce red |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/nelliyodu-vasudevan-namboodiri/477 |access-date=19 November 2015 |website=Kerala Tourism |publisher=Government of Kerala, Dept. of Tourism}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.keralatourism.org/kerala-article/nelliyodu-vasudevan-namboodiri/477 "An inspired genius in fierce red"]. ''Kerala Tourism''. Government of Kerala, Dept. of Tourism<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 November</span> 2015</span>.</cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। == ਮੌਤ == ਨੈਲੀਯੋਡੇ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨੰਬੂਥਿਰੀ ਦੀ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਸਨ <ref>{{Cite web |date=3 August 2021 |title=പ്രശസ്ത കഥകളി ആചാര്യന്‍ നെല്ലിയോട് വാസുദേവന്‍ നമ്പൂതിരി അന്തരിച്ചു |url=https://www.twentyfournews.com/2021/08/03/nelliyode-vasudevan-namboodiri-passes-away.html |access-date=3 August 2021 |website=www.twentyfournews.com |language=ML |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803021826/https://www.twentyfournews.com/2021/08/03/nelliyode-vasudevan-namboodiri-passes-away.html |archive-date=3 ਅਗਸਤ 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=കഥകളി ആചാര്യന്‍ നെല്ലിയോട് വാസുദേവന്‍ നമ്പൂതിരി അന്തരിച്ചു |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/nelliyode-vasudevan-namboodiri-passes-away/960687 |access-date=3 August 2021 |website=Deshabhimani |language=ml}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == +{{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]] gsmgu2pi94ifmudx53ig08vng3dinna 0 195998 854327 836480 2026-11-11T14:27:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854327 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | native_name = | image = Dr. Divya S. Iyer IAS - incumbent Pathanamthitta district magistrate.jpg | caption = ਪਠਾਨਮਥਿੱਟਾ ਕਲੈਕਟੋਰੇਟ, 2021 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਅਈਅਰ | office1 = | appointer1 = | termstart1 = | primeminister1 = | predecessor1 = | office2 = | minister2 = | predecessor2 = | successor2 = | termstart2 = | termend2 = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1984|10|16|df=yes}} | birth_place = ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | alma_mater = ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵੇਲੋਰ | education = | profession = | spouse = | children = }} '''ਦਿਵਿਆ ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਅਈਅਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Divya Sesha Iyer;''' ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ, ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਝਿੰਜਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀਪੋਰਟ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪਠਾਨਮਥਿੱਟਾ ਦੇ [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ]] ਅਤੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ, 2005|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਰੇਗਾ]] ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਈਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Civil_List">{{Cite web |title=Civil List |url=https://easy.nic.in/civilListIAS/YrCurr/AgeListCL.asp?Slab=3&Cadre=KL&AsOnDate=01/01/2018 |access-date=15 March 2021}}</ref> ਉਹ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]], [[ਕੇਰਲ]] ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਸੇਸ਼ਾ ਅਈਅਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ ਦੀ]] ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਗਵਤੀ ਅੰਮਲ, ਜੋ ਕਿ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। ਅਈਅਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋਲੀ ਏਂਜਲਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਪਬਲਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ SSLC ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ 11ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਸੈਂਟਰਲ ਸਕੂਲ, ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵੇਲੋਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਈਅਰ ਆਪਣਾ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਆਈਏਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਦੀ ਸਬ-ਕਲੈਕਟਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਟਾਯਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਕੁਲੈਕਟਰ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Kerala MLA KS Sabarinadhan to marry Thiruvananthapuram sub-collector Divya Iyer|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/may/02/kerala-mla-ks-sabarinadhan-to-marry-thiruvananthapuram-sub-collector-divya-iyer-1600194.html|access-date=15 April 2021|work=The New Indian Express|agency=Express News Service|date=May 2, 2017}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਸਟਮੈਟਿਕ ਵੋਟਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਪਾਰਟੀਸੀਪੇਸ਼ਨ (SVEEP) ਦੇ ਨੋਡਲ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਕੋਟਾਯਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਕੁਲੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਈਅਰ ਨੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ "ਮੇਰੀ ਵੋਟ ਮੇਰਾ ਭਵਿੱਖ" ਦੇ ਮਾਟੋ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੋਟਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/050416/straight-bat-vote-bank-message-to-lure-voters.html|title=Straight bat: Vote bank message to lure voters|date=April 5, 2016|work=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੋਟਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 'ਵਾਇਰਲ ਥੰਬਿਲ ਨਮੁਦੇ ਭਾਵੀ' ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਗਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |date=13 April 2016 |title=പാട്ടു പാടി 'വോട്ടു' ചെയ്യിക്കാന്‍ കോട്ടയത്തൊരു കളക്ടര്‍...ദിവ്യ എസ് അയ്യര്‍ |url=https://malayalam.oneindia.com/amphtml/news/kerala/assembly-election-2016-kottayam-assistant-collector-writes-and-sings-for-sveep-song-148278.html}}</ref><ref>{{cite news|last1=TMN Staff|title=Songbird bureaucrat: Kottayam Asst. Collector's beautiful melody encouraging voting|url=https://www.thenewsminute.com/article/songbird-bureaucrat-kottayam-asst-collectors-beautiful-melody-encouraging-voting-41507|access-date=14 April 2021|work=The News Minute|date=April 12, 2016}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਅਈਅਰ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਕਲੈਕਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਡਿਪਟੀ ਸੈਕਟਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Divya S. Iyer transferred to Local Self-Govt dept|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/divya-s-iyer-transferred-to-local-self-govt-dept/article23436218.ece|access-date=15 April 2021|work=The Hindu|date=April 5, 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Sub-Collector Divya S Iyer transferred to Local Self Government Department Department|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/apr/05/sub-collector-divya-s-iyer-transferred-to-local-self-government-department-department-1797182.html|access-date=15 April 2021|work=The New Indian Express|agency=Express News Service|date=April 5, 2018}}</ref><ref>{{cite news|last1=Correspondent|title=Divya S Iyer went by the book in Kuttichal land deal, says collector Vasuki|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/04/06/divya-s-iyer-kuttichal-land-deal.html|access-date=15 April 2021|work=OnManorama|date=April 6, 2018}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਦਿਵਿਆ ਐਸ. ਅਈਅਰ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਠਾਨਮਥਿੱਟਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰਾਂ ਲਈ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਇਨ ਗੁੱਡ ਗਵਰਨੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ [[ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=22 January 2023 |title=ഡോ. ദിവ്യ എസ്. അയര്‍ ഏറ്റെടുത്ത സേവനങ്ങളാണ് അവാര്‍ഡിന് പിന്നില്‍: എക്‌സലന്‍സ് ഇന്‍ ഗോവര്‍ണന്‍സ് അവാര്‍ഡ് ദിവ്യക്ക് |url=https://www.twentyfournews.com/2023/01/22/divya-s-iyer-about-excellence-in-governance-award.html?amp=1 |access-date=4 March 2025 |website=Twentyfour News |language=ml |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318084006/https://www.twentyfournews.com/2023/01/22/divya-s-iyer-about-excellence-in-governance-award.html?amp=1 |archive-date=18 ਮਾਰਚ 2026 |url-status=dead}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|COVID-19]] ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ #BreakTheChain ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ, ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ''ਕੇਰਲਾ ਇਨਸਾਈਡਰ'' ਦੁਆਰਾ '''ਕੇਰਲਾ ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ''' ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=30 December 2020 |title=50 Most Influential People of 2020 in Kerala |url=https://keralainsider.com/50-most-influential-people-of-2020-in-kerala/ |access-date=4 March 2025 |website=Kerala Insider}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਦਿਵਿਆ ਐਸ. ਅਈਅਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ '''ਡਾਟਰਸ ਆਰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਸ''' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=November 2019 |title=Daughters are Precious Award – Dr. Divya S. Iyer IAS Kerala |url=https://insights.eletsonline.com/2019/11/daughters-are-precious-award-dr-divya-s-iyer-ias-kerala/ |access-date=4 March 2025 |website=Insights – Elets Online}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Divya_S._Iyer_and_K.S._Sabarinathan.jpg|thumb| ਅਈਅਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੇਐਸ ਸਬਰੀਨਾਧਨ ਨਾਲ]] 30 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ, ਅਈਅਰ ਨੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਠੁਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕੁਮਾਰਕੋਵਿਲ, ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਰੁਵਿੱਕਰਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸੀ]] [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਧਾਇਕ]], ਕੇਐਸ ਸਬਰੀਨਾਧਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਧਾਇਕ-ਆਈਏਐਸ ਜੋੜਾ ਬਣਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/congress-mla-ks-sabarinadhan-marries-kerala-ias-officer/articleshow/59381651.cms|title=Kerala MLA KS Sabarinathan marries IAS officer|work=[[Times of India]]|author=Jisha Surya|language=en-IN|date=3 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Kerala: Bureaucrat Marries Politician, Media Can't Stop Obsessing|url=https://www.thequint.com/news/india/kerala-bureaucrat-marries-politician#read-more|access-date=2 April 2021|work=The Quint|agency=The News Minute|date=May 17, 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Sreenivasan|first1=T.P.|title=Divya-Sabari alliance: history made in heaven|url=https://www.onmanorama.com/news/columns/global-indian/2017/05/09/divya-iyer-sabarinadhan-marriage-bureaucracy-politics-tp-sreenivasan.html|access-date=2 April 2021|work=OnManorama|date=May 9, 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 9 ਮਾਰਚ 2019 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onmanorama.com/kerala/top-news/2019/03/09/sabarinadhan-divya-iyer-baby-photo.html|title=Sabarinadhan-Divya S Iyer blessed with baby boy|language=en-IN|date=9 March 2019|publisher=Onmanorama}}</ref><ref>{{cite news|title=Sabari-Divya's baby boy named after a raga|url=https://www.onmanorama.com/kerala/top-news/2019/04/25/sabarinadhan-divya-s-iyer-baby-boy-name.html|publisher=Onmanorama}}</ref> ਜੀ. ਕਾਰਤੀਕੇਯਨ, ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ, ਉਸਦੇ ਸਹੁਰੇ ਹਨ।<ref>{{cite news|title=An officer and the gentleman: Kerala IAS officer to marry MLA|url=https://indianexpress.com/article/india/an-officer-and-the-gentleman-kerala-ias-officer-to-marry-mla-4639707/|access-date=3 August 2021|work=The Indian Express|date=4 May 2017|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕਟਰ]] l1gw7f9sbaeo39j5697ttiej9a5qcjn 0 196164 854490 836155 2026-11-12T07:48:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854490 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]] | name = ਮੀਨਾ ਉਪਾਧਿਆਏ | honorific_suffix = | image = Asian-awardsJPG.jpg | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | nationality = | occupation = ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਕਸ | years_active = | known_for = | notable_works = | title = }} '''ਮੀਨਾ ਉਪਾਧਿਆਏ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Meena Upadhyaya''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਵੈਲਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਡਿਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਨਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਊਰੋਫਾਈਬਰੋਮੇਟੋਸਿਸ ਟਾਈਪ I ਅਤੇ ਫੇਸੀਓਸਕੈਪੁਲੋਹਿਊਮਰਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਅਲ ਡਿਸਟ੍ਰੋਫੀ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। == ਜੀਵਨੀ == ਉਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ [[ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਵਿਆਹ|ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਵਿਆਹ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ। [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref name="wales">{{Cite web |last=Wightwick |first=Abbie |date=20 October 2014 |title=India Week: How India treats its women by those who really know |url=http://www.walesonline.co.uk/whats-on/arts-culture-news/india-week-how-india-treats-7954237 |access-date=1 April 2016 |publisher=[[WalesOnline]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਰਡਿਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ।<ref name="bbc">{{Cite web |last=Gabriel |first=Clare |date=29 April 2013 |title=Welsh Asian women's achievements celebrated with awards |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-22310502 |access-date=1 April 2016 |publisher=[[BBC News]]}}</ref> ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਪੈਥੋਲੋਜਿਸਟਸ ਨਾਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ। <ref name="acgs">{{Cite web |date=12 January 2016 |title=Pioneering medical geneticist, Professor Meena Upadhyaya, receives OBE |url=http://www.acgs.uk.com/news-events/news/pioneering-medical-geneticist,-professor-meena-upadhyaya,-receives-obe/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413221041/http://www.acgs.uk.com/news-events/news/pioneering-medical-geneticist,-professor-meena-upadhyaya,-receives-obe/ |archive-date=13 April 2016 |access-date=1 April 2016 |publisher=Association for Clinical Genetic Science}}</ref> ਉਸਦਾ ਖੋਜ ਕਰੀਅਰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਕਾਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਊਰੋਫਾਈਬਰੋਮੇਟੋਸਿਸ ਟਾਈਪ I ਅਤੇ ਫੇਸੀਓਸਕੈਪੁਲੋਹਿਊਮਰਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਅਲ ਡਿਸਟ੍ਰੋਫੀ ' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕੁਝ ਪਰਿਵਰਤਨ ਖਾਸ ਕਲੀਨਿਕਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਿਊਰੋਫਾਈਬਰੋਮੇਟੋਸਿਸ ਟਾਈਪ 1 ਸਮੇਤ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਣੂ ਟੈਸਟ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ <ref name="acgs" /> ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਰੋਫਾਈਬਰੋਮੇਟੋਸਿਸ ਟਾਈਪ I ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਭਾਵਕ ਟਿਊਮਰ ਘਾਤਕ ਕਿਉਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉੱਚ-ਥਰੂਪੁੱਟ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਣੂ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣਗੇ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੇਖ ਲਿਖੇ, 24 ਕਿਤਾਬੀ ਅਧਿਆਏ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਸਕੂਲਰ ਡਿਸਟ੍ਰੋਫੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (2009), ਇੰਸਪਾਇਰ ਵੇਲਜ਼ ਅਵਾਰਡ (2010), ਯੂਰਪੀਅਨ ਨਿਊਰੋਫਾਈਬਰੋਮੇਟੋਸਿਸ ਗਰੁੱਪ (2013) ਤੋਂ ਥੀਓਡੋਰ ਸ਼ਵਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਵੈਲਸ਼ ਅਸੈਂਬਲੀ (2011) ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref name="acgs" /> ਉਹ ਕਾਰਡਿਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੈਂਸਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਆਲ ਵੇਲਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਸਰਵਿਸ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2023 ਤੱਕ ਕਾਰਡਿਫ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="cardiff">{{Cite web |date=5 January 2016 |title=Pioneering medical geneticist, Professor Meena Upadhyaya, receives OBE |url=http://www.cardiff.ac.uk/news/view/183193-pioneering-medical-geneticist,-professor-meena-upadhyaya,-receives-obe |access-date=1 April 2016 |publisher=[[Cardiff University]]}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, "ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਵੈਲਸ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ" ਲਈ,<ref name="cardiff" /> ਉਸਨੂੰ OBE ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ, ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ, ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੇਂਟ ਡੇਵਿਡ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੈਲਸ਼ ਮੁਸਲਿਮ ਕੌਂਸਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰੇਸ ਕੌਂਸਲ ਸਾਈਮਰੂ ਵੱਲੋਂ ਲੀਗੇਸੀ ਮੇਕਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ (2019) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਪਾਧਿਆਏ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਸੇਂਟ ਡੇਵਿਡ ਵਿਖੇ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੀ। <ref>Professor Meena Upadhyaya receives Honorary Fellowship at UWTSD https://www.uwtsd.ac.uk/news/press-releases/press-2017/uks-first-female-british-indian-professor-receives-honorary-fellowship-at-uwtsd.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817225008/https://www.uwtsd.ac.uk/news/press-releases/press-2017/uks-first-female-british-indian-professor-receives-honorary-fellowship-at-uwtsd.html|date=17 August 2019}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵੇਲਜ਼ ਔਨਲਾਈਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਵੇਲਜ਼ ਦੀਆਂ 100 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ 100 ਵੈਲਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਇਕੁਐਲਿਟੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੋਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਐਕਟ 1918 ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਲਰਨਡ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਵੱਕਾਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੁਰਲੱਭ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ (2016)<ref>{{Cite web |date=27 October 2015 |title=International Advisors {{!}} ORD India |url=https://ordindia.in/about-us/advisors/international-advisors/ |access-date=2020-07-08 |language=en-US}}</ref> ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਨੋਮ ਇੰਡੀਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰਮ, ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ, ਯੂਐਸਏ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਰਵ ਟਿਊਮਰ, ਯੂਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਪਾਧਿਆਏ "70 ਸਾਲ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ: ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀਆਂ 2019" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੈਰੀਟੇਜ ਲਾਟਰੀ ਫੰਡ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਰਥੀਅਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ 2021 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ 2023 ਵਿੱਚ ਕਾਰਡਿਫ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੈਲਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ [[ਕੋਚੀ|ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਰਏਐਸੋਪੈਥੀਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਫਾਈਬਰੋਮੇਟੋਸਿਸ: ਨਵੇਂ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite journal|last=Rauen|first=Katherine A.|last2=Alsaegh|first2=Abeer|last3=Ben-Shachar|first3=Shay|last4=Berman|first4=Yemima|last5=Blakeley|first5=Jaishri|last6=Cordeiro|first6=Isabel|last7=Elgersma|first7=Ype|last8=Evans|first8=D. Gareth|last9=Fisher|first9=Michael J.|date=June 2019|title=First International Conference on RASopathies and Neurofibromatoses in Asia: Identification and advances of new therapeutics|journal=American Journal of Medical Genetics. Part A|volume=179|issue=6|pages=1091–1097|doi=10.1002/ajmg.a.61125|issn=1552-4833|pmc=8279388|pmid=30908877}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ RCPath ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਲਰਨਿੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਡੇਮ ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਬਟਲਰ ਦੀ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਪਬਲਿਕ ਲਾਈਫ ਸਕੀਮ (2014-2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਰੇਸ ਇਕੁਐਲਿਟੀ ਫਸਟ, ਰੇਸ ਕੌਂਸਲ ਸਾਈਮਰੂ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਐਨਐਫ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਡਿਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ BME+ ਸਟਾਫ ਨੈੱਟਵਰਕ, NWAMI, ਪਰਪਲ ਪਲੇਕਸ, ਮੋਨੂਮੈਂਟਲ ਵੈਲਸ਼ ਵੂਮੈਨ ਅਤੇ STEM ਵਿੱਚ ਇਕੁਇਟੀ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਵੈਲਸ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਬੋਰਡ (2020-2024) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (NED) ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, 2023 ਵਿੱਚ ਸਰ ਗੰਗਾਰਾਮ ਮੈਡੀਕਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਜੀਨੋਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਛਾਇਆ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਪਾਧਿਆਏ ਨਸਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਵੈਲਸ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡਸ, ਹੁਣ [http://emwwaa.org.uk/ ਐਥਨਿਕ ਮਾਈਨੋਰਿਟੀ ਵੈਲਸ਼ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ] (EMWWAA) ਅਤੇ [https://web.archive.org/web/20241101125443/https://emwwh.org/ ਵੈਲਸ਼ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਵਿੱਚ ਐਥਨਿਕ ਮਾਈਨੋਰਿਟੀ ਵੂਮੈਨ] (EMWWH) ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਨਤਾ, ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ, ਡਾ ਰਚਨਾ ਉਪਾਧਿਆ MBBCh। ਐਮਆਰਸੀਜੀਪੀ। ਐਮ.ਬੀ.ਏ,. ਜਿਸਦਾ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਕਰੀਅਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੋਰਡ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿੱਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕਟਰ]] r9ydvhw2n93elzy81drsr42jpvvuqsc 0 196299 854332 844610 2026-11-11T14:50:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854332 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦੁਰੂ ਸ਼ਾਹ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = | occupation = ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ | known_for = ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ | spouse = | children = ਅਮੀਰਾ ਸ਼ਾਹ | awards = | website = }} '''ਦੁਰੂ ਸ਼ਾਹ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Duru Shah''') ਮੁੰਬਈ-ਅਧਾਰਤ [[ਡਾਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਪੀ.ਸੀ.ਓ.ਐਸ. ਸੋਸਾਇਟੀ, ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬਾਂਝਪਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=www.ETHealthworld.com |title=IVF could be much cheaper with Indian products : Dr Duru Shah - ET HealthWorld |url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/industry/ivf-could-be-much-cheaper-with-indian-products-dr-duru-shah/68312437 |access-date=2020-11-04 |website=ETHealthworld.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shetty |first=Disha |date=2015-09-22 |title=One out of every 10 Indian women have polycystic ovary syndrome: Dr Duru Shah, Founder President, PCOS Society |url=https://www.dnaindia.com/health/report-one-out-of-every-10-indian-women-have-polycystic-ovary-syndrome-dr-duru-shah-founder-president-pcos-society-2127640 |access-date=2020-11-04 |website=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Google Scholar |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0,5&q=Duru+Shah&btnG= |access-date=2020-11-04 |website=scholar.google.com}}</ref>ਸ਼ਾਹ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Ramarathinam |first=Ashwin |date=2020-06-25 |title=Metropolis Healthcare promoter sells 6% stake for ₹422.6 crore |url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/metropolis-healthcare-promoter-sells-6-03-stake-for-rs-422-58-crore-11593072259230.html |access-date=2020-11-04 |website=mint |language=en}}</ref> ਉਹ ਓਬਗਿਨ: ਬ੍ਰੀਚ ਕੈਂਡੀ ਹਸਪਤਾਲ,<ref name=":2">{{Cite web |title=Dr. Duru Shah {{!}} Breach Candy Hospital Trust |url=https://www.breachcandyhospital.org/dr-duru-shah |access-date=2023-09-15 |website=www.breachcandyhospital.org}}</ref> ਜਸਲੋਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।<ref name="gynaecworld.com">{{Cite web |title=Best IVF Doctor in Mumbai, India, Infertility Specialist Mumbai |url=https://www.gynaecworld.com/dr-duru-shah.html |access-date=2023-09-15 |website=www.gynaecworld.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dr Duru Shah |url=https://www.centreforsbcc.org/governance-structure/governing-board-members/dr-duru-shah/ |access-date=2021-02-11 |website=www.centreforsbcc.org |language=en-US}}</ref> ਉਹ ਓਬਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਗਾਈਡ ਵੀ ਹੈ। ਗਾਈਨ। [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਲਈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Home - IMS - International Menopause Society |url=https://www.imsociety.org/ims_officers_board_details.php?cid=c5ppIcMZfjfuqkOY4BOho01Rxt2F6d6VwtKMbN39NSE |access-date=2020-11-04 |website=www.imsociety.org }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਉਹ ਗਾਇਨੇਕਵਰਲਡ, ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਕੇਂਦਰ, ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=www.ETHealthworld.com |title=IVF could be much cheaper with Indian products : Dr Duru Shah - ET HealthWorld |url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/industry/ivf-could-be-much-cheaper-with-indian-products-dr-duru-shah/68312437 |access-date=2021-02-11 |website=ETHealthworld.com |language=en}}</ref> ਡਾ. ਦੁਰੂ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਖੋਜ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਦ ਔਬਸਟੇਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ (TOG), ਕਲਾਈਮੈਕਟੇਰਿਕ ਅਤੇ ਦ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |last=admin |title=Dr. Duru Shah |url=http://aspire2021.com/dr-duru-shah/ |access-date=2020-11-04 |website=Aspire 2021 |language=zh-TW |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804084824/http://aspire2021.com/dr-duru-shah/ |url-status=dead }}</ref> 2000 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਕੂਲੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Social Commitment - Gynaecologist in Mumbai, India, IVF Clinic & Surrogacy Clinic in Mumbai |url=https://drrishmapai.com/social-activities.php |access-date=2021-01-22 |website=drrishmapai.com |archive-date=2021-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128161615/https://drrishmapai.com/social-activities.php |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਫੀਲੀਏਟਿਡ ਮੇਨੋਪੌਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ (CAMS) IMS,<ref>{{Cite web |title=Council of Affiliated Menopause Societies (CAMS) |url=https://www.imsociety.org/membership/cams/ |access-date=2023-09-15 |website=International Menopause Society |language=en-GB}}</ref> ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਔਨ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (ASPIRE),<ref>{{Cite web |last=Admin |title=Executive Board |url=http://aspire-reproduction.org/executive-board/ |access-date=2023-09-15 |website=ASPIRE |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ C-20, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਵਰਟੀਕਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (FOGSI), ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਅਸਿਸਟੇਡ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ (ISAR), ਇੰਡੀਅਨ ਮੇਨੋਪੌਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ (IMS, ਇੰਡੀਆ) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ (ICOG) ਦੀ ਚੇਅਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Garg |first=Vaishali |title=जानिए डाॅ दुरु शाह कैसे महिलाओं को उनके स्वास्थ्य के बारे में जागरूक करती हैं |url=https://hindi.shethepeople.tv/interview/inspirational-journey-of-dr-duru-shah |access-date=2023-11-17 |website=hindi.shethepeople.tv |language=hi |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117040446/https://hindi.shethepeople.tv/interview/inspirational-journey-of-dr-duru-shah |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ (MBBS) ਗ੍ਰਾਂਟ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕੀਤੀ<ref name="IP 2023">{{Cite web |last=Practitioner |first=The Indian |date=2023-07-05 |title=Dr. Duru Shah, a Revered Individual in the Field of Obstetrics and Gynaecology |url=https://theindianpractitioner.com/dr-duru-shah-a-revered-individual-in-the-field-of-obstetrics-and-gynaecology/ |access-date=2023-09-15 |website=The Indian Practitioner |language=en-US |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117041011/https://theindianpractitioner.com/dr-duru-shah-a-revered-individual-in-the-field-of-obstetrics-and-gynaecology/ |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਓਬਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਓਬਗਾਇਨ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="IP 2023" /> ਉਹ 1972-75 ਦੌਰਾਨ ਓਬਗਿਨ ਦੇ ਨੌਰੋਸਜੀ ਵਾਡੀਆ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਓਬਗਿਨ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।<ref name="IP 2023" /> == ਕਰੀਅਰ == ਸ਼ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ 1977 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨੌਰੋਸਜੀ ਵਾਡੀਆ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ।<ref name="expresshealthcare.in">{{Cite web |date=2012-11-15 |title=Duru Shah: Empowering the women of India |url=https://www.expresshealthcare.in/life-healthcare/duru-shah-empowering-the-women-of-india/934/ |access-date=2023-11-17 |website=Express Healthcare |language=en-US}}</ref> 1981 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹ ਨੌਰੋਸਜੀ ਵਾਡੀਆ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਰਿਸਰਚ ਅਫਸਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="gynaecworld.com"/><ref name="IP 2023"/> ਉਹ 1985 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੌਰੋਸਜੀ ਵਾਡੀਆ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੀ।<ref name="expresshealthcare.in" /> FOGSI ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ "ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਗੰਗਾ ਯਾਤਰਾ" (ਇੱਕ 5 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) - ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਜਣੇਪੇ ਦੌਰਾਨ ਮਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ (ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ) ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਗਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ FOGSI ਦੇ "ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ" ਸੈੱਲ ਦੀ ਕਨਵੀਨਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਬੂਤ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ "ਸਟਾਰ" ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਸਰਵਾਈਵਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਐਂਡ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ (FIGO) ਦੀ ਐਥਿਕਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ 'ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਨੈਤਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ' ਅਤੇ 'ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦੇ' 'ਤੇ ਦੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|last=Figo Committee For The Ethical Aspects Of Human Reproduction And Women's Health|first=null|last2=International Federation of Gynecology and Obstetrics|date=January 2015|title=Ethical guidance on healthcare professionals' responses to violence against women|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25458409/|journal=International Journal of Gynaecology and Obstetrics|volume=128|issue=1|pages=87–88|doi=10.1016/j.ijgo.2014.10.004|issn=1879-3479|pmid=25458409}}</ref><ref>{{Cite journal|last=FIGO Committee for Ethical Aspects of Human Reproduction and Women's Health|date=February 2015|title=Ethical issues after sexual assault|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25458412/|journal=International Journal of Gynaecology and Obstetrics|volume=128|issue=2|pages=187–188|doi=10.1016/j.ijgo.2014.10.007|issn=1879-3479|pmid=25458412}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੇਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ - ਨਵੰਬਰ 2008<ref>{{Cite journal|title=THE EGYPTIAN FERTILITY AND STERILITY SOCIETY|url=https://www.efss-eg.com/assets/docs/history/2011_program_preface.pdf|journal=REPRODUCTIVE HEALTH Update on the Land of Pharaohs|pages=16|access-date=2025-03-23|archive-date=2025-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127021933/https://www.efss-eg.com/assets/docs/history/2011_program_preface.pdf|url-status=dead}}</ref> * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ FIGO ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਮੈਰਿਟ ਅਵਾਰਡ (2012) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ<ref>{{Cite web |date=2012-11-15 |title=Duru Shah: Empowering the women of India |url=https://www.expresshealthcare.in/life-healthcare/duru-shah-empowering-the-women-of-india/934/ |access-date=2020-11-04 |website=Express Healthcare |language=en-US}}</ref> * "OPPI ਮਾਨਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਮਾਨਯੋਗ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਦੁਆਰਾ। ਅਨੁਪ੍ਰਿਆ ਪਟੇਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ, ਜੁਲਾਈ 2018<ref>{{Citation |title=Dr. Duru Shah, featured in ET NOW-Greatest Brands & Leaders 2020-21 Asia, ME & Africa |date=14 October 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=VpqS5olEiNs |language=en |access-date=2023-09-15}}</ref> * 7 ਮਾਰਚ, 2022 ਨੂੰ ਮਾਣਯੋਗ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੋਸ਼ਿਆਰੀ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ) ਦੁਆਰਾ "ਆਈਕੋਨਿਕ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਐਕਸਪਰਟ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2022-05-19 |title=Gynaecologist & Fertility Expert Dr Duru Shah Speaks About Assisted Reproduction Techniques |url=https://www.babychakra.com/learn/dr-duru-shah |access-date=2023-09-15 |website=BabyChakra |language=en-in |archive-date=2023-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529161037/https://www.babychakra.com/learn/dr-duru-shah |url-status=dead }}</ref> * ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ "ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2021", ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ।<ref>{{Cite web |title=2021 Recipients |url=https://www.mahatmaaward.com/2021-recipients |access-date=2023-09-15 |website=Mahatma Award |language=en}}</ref> * 10 ਜਨਵਰੀ, 2022 ਨੂੰ "ਦ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ" ਦੁਆਰਾ, FOGSI ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੀਮਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਲਈ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ।<ref>{{Cite web |date=2022-04-13 |title=FOGSI Dr. Duru Shah Distinguished Community Service Award for FOGSI Members 2022 - FOGSI |url=https://www.fogsi.org/fogsi-dr-duru-shah-distinguished-community-service-award-for-fogsi-members-2022/ |access-date=2023-11-17 |website=www.fogsi.org |language=en-US |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117040445/https://www.fogsi.org/fogsi-dr-duru-shah-distinguished-community-service-award-for-fogsi-members-2022/ |url-status=dead }}</ref> * “MOGS- ਡਾ. BN ਪੁਰੰਦਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ” ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਯੋਮਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ, 19 ਮਾਰਚ 2022<ref>{{Cite web |title=MOGS Newsletter Buzz & Bytes Volume 1 (Issue I to IV) |url=https://www.mogsonline.org/MOGS-News-%26-Views |access-date=2023-11-17 |website=www.mogsonline.org |language=en |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117040451/https://www.mogsonline.org/MOGS-News-%26-Views |url-status=dead }}</ref> == ਪਰਉਪਕਾਰ == ਉਸਨੇ ਧਾਰਾਵੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ ਲਈ 8 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ - ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਅਧਾਰਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2013-03-06 |title=If you educate the girl and the mother, you are educating the family ... and an entire nation |url=https://www.expresshealthcare.in/life-healthcare/if-you-educate-the-girl-and-the-mother-you-are-educating-the-family-and-an-entire-nation/1648/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-22 |website=Express Healthcare |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ 2000 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ "ਵੱਧਣਾ" ਨਾਮਕ 10 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਹਵਾਰੀ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web |title=Dr Duru Shah |url=https://www.centreforsbcc.org/governance-structure/governing-board-members/dr-duru-shah/ |access-date=2023-11-17 |website=www.centreforsbcc.org |language=en-US}}</ref> ਉਹ "ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ" ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Foundation |first=Metropolis |title=Metropolis Foundation - India |url=https://www.metropolisfoundation.org/ |access-date=2023-11-17 |website=www.metropolisfoundation.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117054342/https://www.metropolisfoundation.org/ |archive-date=2023-11-17 |url-status=dead }}</ref> ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਲਿਮਟਿਡ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ "TooShyToAsk" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆ ਐਪ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Too Shy To Ask - Apps on Google Play |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.neuronimbus.metropolis&hl=en_US |access-date=2023-09-15 |website=play.google.com |language=en-US}}</ref> ਡਾ ਦਾਰੂ ਸ਼ਾਹ ਪੀਸੀਓਐਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ। ਪੀਸੀਓਐਸ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਖੋਜ ਬਾਰੇ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਹ PCOS ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ PCOS ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=One out of every 10 Indian women have polycystic ovary syndrome: Dr Duru Shah, Founder President, PCOS Society |url=https://www.dnaindia.com/health/report-one-out-of-every-10-indian-women-have-polycystic-ovary-syndrome-dr-duru-shah-founder-president-pcos-society-2127640 |access-date=2023-09-15 |website=DNA India |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਅਪਰਨਾ ਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਮਿਆਮੀ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣੂ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾ ਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਮੈਟਰੋਪੋਲਿਸ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀ ਐਮਡੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 3 ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਲੀਸ਼ਾ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਕਰਮਾ।<ref>{{Cite web |date=2017-07-14 |title=Ameera Shah {{!}} Diagnosis: a risk-taker |url=https://lifestyle.livemint.com//news/talking-point/ameera-shah-diagnosis-a-risktaker-111646992724516.html |access-date=2023-09-15 |website=Mintlounge |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕਟਰ]] qwmhc4xiz1w42y0t6qikn9ub551fba5 0 196330 854443 852320 2026-11-12T02:12:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854443 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" | colspan="2" |'''ਬੋਧੀਸਤਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Bodhisattava_International_Film_Festival.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bodhisattava_International_Film_Festival.jpg|479x479px]]<div class="infobox-caption">BIFF 2017 ਦਾ ਲੋਗੋ</div> |}   '''ਬੋਧੀਸਤਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' ('''BIFF''') ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ [[ਪਟਨਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਫਰਵਰੀ, 2016 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੋਧੀਸਤਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (BIFF) ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸਨੇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == BIFF ਬਾਰੇ == 2016 ਵਿੱਚ, ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੋਧੀਸਤਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (BIFF) ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, BIFF ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ, ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਜੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ 'ਕਲਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਮਹੋਤਸਵ 2016' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਬੋਧੀਸਤਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। BIFF ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। BIFF 'ਬਿਹਾਰ ਏਕ ਵਿਰਾਸਤ' ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸਨੇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (GSF) ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਰਾਹੀਂ, GSF ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਕਲਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। == ਇਵੈਂਟ == === ਬੀ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ. - 2017 === BIFF 2017<ref>{{Cite web |date=17 February 2017 |title=Bodhisattva International Film Festival Kicks Off in Bihar-News18.com |url=http://www.news18.com/news/movies/bodhisattva-international-film-festival-kicks-off-in-bihar-1349950.html |publisher=}}</ref> 16 ਤੋਂ 23 ਫਰਵਰੀ 2017<ref>{{Cite web |title=Happy ending for film fest with awards- City's affair with culture & tales |url=https://www.telegraphindia.com/1170224/jsp/bihar/story_137362.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827084039/https://www.telegraphindia.com/1170224/jsp/bihar/story_137362.jsp |archive-date=August 27, 2017 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |title=8 day international film fest from February 16 -Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/8-day-international-film-fest-from-feb-16/articleshow/56574710.cms |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ਤੱਕ ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |title=आज से पटना में शुरू होगा 'बोधिसत्व फिल्म महोत्सव' |url=http://www.india.com/hindi-news/entertainment-hindi/bodhisattva-international-film-festival-opens-today/ |publisher= |access-date=2025-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416063431/https://www.india.com/hindi-news/entertainment-hindi/bodhisattva-international-film-festival-opens-today/ |archive-date=2019-04-16 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Film fest opens today, 102 movies to be screened - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/film-fest-opens-today-102-movies-to-be-screened/articleshow/57172253.cms |website=[[The Times of India]] |publisher=}}</ref> ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਕੱਤਰੇਤ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧੀਵੇਸ਼ਨ ਭਵਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ 122 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ 3543 ਫਿਲਮਾਂ ਐਂਟਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਭਾਰਤ, ਈਰਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ, ਫਰਾਂਸ, ਇਟਲੀ, ਸਪੇਨ, ਯੂਕੇ, ਤੁਰਕੀ, ਰੂਸ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਜਰਮਨੀ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਕੈਨੇਡਾ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਆਸਟਰੀਆ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਪੋਲੈਂਡ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=पटना में इंटरनैशनल बोधिसत्व फिल्म फेस्टिवल, पहुंचेंगे बॉलिवुड-हॉलिवुड स्टार्स-Navbharat Times |url=http://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/patna/international-bodhisattva-film-festival-in-patna/articleshow/56967906.cms |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bodhisattva International Film Festival (BIFF) inaugurated by Shatrughan Sinha, Sharda Sinha (Famous Singer) and Akhilendra Mishra |url=http://bollywoodhelpline.com/news-gossips/filmy-buzz/bodhisattva-international-film-festival-biff-inaugurated-by-shatrughan-sinha-sharda-sinha-famous/40075 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=12 February 2017 |title=Nana Patekar to get Lifetime Achievement Award |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nana-patekar-to-get-lifetime-achievement-award-4521125/ |publisher=}}</ref> === ਬੀ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ. - 2016 === "ਕਲਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਮਹੋਤਸਵ 2016" ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸਨੇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 4 ਦਿਨਾਂ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾਂ, ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ 9 ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਭਰ ਲੋਕ ਨਾਚ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਲੇਖ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਫਾਈਨਲ ਬੋਧੀਸਤਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2017 (BIFF 2017) ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬੋਧੀਸਤਵ ਵਾਇਸ ਆਫ਼ ਚੇਂਜ - ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web |date=13 February 2017 |title=नाना पाटेकर को मिलेगा लाइफटाइम अचीवमेंट अवॉर्ड-News 18 |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood/bollywood-actor-nana-patekar-to-get-lifetime-achievement-award-946249.html |publisher= |access-date=23 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827083255/https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood/bollywood-actor-nana-patekar-to-get-lifetime-achievement-award-946249.html |archive-date=27 ਅਗਸਤ 2017 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nana Patekar to get Lifetime Achievement Award - Bangalore Mirror - |url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nana-patekar-to-get-lifetime-achievement-award/articleshow/57112883.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220120436/http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/nana-patekar-to-get-lifetime-achievement-award/articleshow/57112883.cms |archive-date=2017-02-20 |access-date=2017-02-19 |publisher=}}</ref> == ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸਨੇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਬਾਰੇ == ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸਨੇਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (GSF) ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ NGO ਹੈ ਜੋ 2009 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਤ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ, ਪਛੜੇ ਕੈਂਸਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਜੀਐਸਐਫ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਰੀਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਤਬਦੀਲੀ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦਲਿਤ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|www.biffindia.com}} 8q7gdi6e8ot4alt1jq7glf2eaxw2jxg 0 196504 854309 848394 2026-11-11T12:25:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854309 wikitext text/x-wiki '''ਤਨਿਕਸ਼ਾ ਖੱਤਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Taniksha Khatri;''' 23 ਸਤੰਬਰ 2003)<ref>{{Cite web |title=Taniksha Khatri {{!}} Overview |url=https://fie.org/athletes/46311 |access-date=2024-09-25 |website=FIE}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼]] ਹੈ ਜੋ [[ਏਪੇ|ਏਪੀ]] ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=TOPS development fencer Taniksha Khatri aims to adopt lessons from ex-world champion Nathalie Moellhausen |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/tops-development-fencer-taniksha-khatri-aims-to-adopt-lessons-from-ex-world-champion-nathalie-moellhausen20230526185236/ |access-date=2024-09-25 |website=ANI News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526140321/https://www.aninews.in/news/sports/others/tops-development-fencer-taniksha-khatri-aims-to-adopt-lessons-from-ex-world-champion-nathalie-moellhausen20230526185236/ |archive-date=2023-05-26 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2022-08-15 |title=Taniksha Khatri, Jubraj Singh win silver in Junior Commonwealth Fencing Championships |url=https://thebridge.in/fencing/junior-commonwealth-taniksha-jubraj-silver-34554 |access-date=2024-09-25 |website=The Bridge |language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਕਰਨਾਲ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੋਨੂੰ ਖੱਤਰੀ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਐਥਲੀਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਾਰਨ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Two-Odd {{!}} Taniksha khatris journey of fencing against all odds |url=https://two-odd.com/articlepage/taniksha-khatris-journey-of-fencing-against-all-odds/72?fbclid=PAZXh0bgNhZW0CMTEAAabBwrirlRtzJyEKYZN7uNhpyKbIw1FNc3A4p38tpHdAb8IqRds2rgpSlrE_aem_gYKW-0YKR4UuZm97Wvr2nQ |access-date=2024-11-16 |website=two-odd.com}}</ref> ਖੱਤਰੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2015 ਵਿੱਚ ਡੀਏਵੀ ਪੁਲਿਸ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਮਰ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Fencer Taniksha Khatri turns focus to Los Angeles Olympics, after falling short of Paris |url=https://khelnow.com/more-sports/taniksha-khatri-exclusive-interview-202404 |access-date=2024-07-31 |website=Khel Now |language=en-us}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਇੱਕ ਫੋਇਲ ਫੈਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅੰਡਰ-14 ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਪਣੇ ਕੋਚ, ਮੋਹਿਤ ਅਸ਼ਵਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ, ਉਹ ਏਪੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਐਪੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ। ਖੱਤਰੀ 2022 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Fencer Taniksha Khatri turns focus to Los Angeles Olympics, after falling short of Paris |url=https://khelnow.com/more-sports/taniksha-khatri-exclusive-interview-202404 |access-date=2024-07-31 |website=Khel Now |language=en-us}}</ref> ਦੋਹਾ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ 124 ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 31ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-30 |title=Teenage Indian fencer Taniksha Khatri claims major upset win at Doha Grand Prix |url=https://thebridge.in/fencing/taniksha-khatri-teenage-indian-fencer-upset-win-28783 |access-date=2024-07-31 |website=thebridge.in |language=en}}</ref> ਪੈਰਿਸ 2024 ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਖੁੰਝ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ 2028 ਓਲੰਪਿਕ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Fencer Taniksha Khatri turns focus to Los Angeles Olympics, after falling short of Paris |url=https://khelnow.com/more-sports/taniksha-khatri-exclusive-interview-202404 |access-date=2024-07-31 |website=Khel Now |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-02 |title=Fencer Taniksha Khatri credits international training for gritty show in Olympic Qualifiers - |url=https://indianmotoring.com/fencer-taniksha-khatri-credits-international-training-for-gritty-show-in-olympic-qualifiers/ |access-date=2024-07-31 |language=en-US}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਹਵਾਲਾ |- | 2022 | ਏਪੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ |{{Flagicon|ENG}} [[Julia Caron|ਜੂਲੀਆ ਕੈਰਨ]] | | <ref>{{Cite web |title=Day 6 - Junior Women's Epee Individual |url=https://engarde-service.com/competition/savin/cfc22/jwe |access-date=2024-10-03 |website=engarde-service.com}}</ref> |- | 2022 | ਏਪੀ ਟੀਮ |{{Flagicon|ENG}} [[British Fencing|ਇੰਗਲੈਂਡ]] | | <ref>{{Cite web |title=Day 8 - Junior Women's Epee Team |url=https://engarde-service.com/competition/savin/cfc22/jwe-t |access-date=2024-10-03 |website=engarde-service.com}}</ref> |} === ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ਸਾਲ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਨਤੀਜਾ ! ਹਵਾਲਾ |- | 2022 | ਏਪੀ ਟੀਮ | ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ | | <ref>{{Cite web |title=INTERNATIONAL FENCING FEDERATION - The International Fencing Federation official website |url=https://fie.org/competitions/2022/775 |access-date=2024-11-28 |website=INTERNATIONAL FENCING FEDERATION - The International Fencing Federation official website |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203033446/https://fie.org/competitions/2022/775 |archive-date=2024-12-03 |url-status=dead}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] rc30rn9vd27pmx5q5nejbc00ueinnlf 0 196552 854401 834260 2026-11-11T21:09:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854401 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੀਤੀ ਪੰਚਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Preeti Panchal;''' ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 2002)<ref>{{Cite web |title=Preeti - Hockey India |url=https://hockeyindia.org/players/preeti-profile-9045 |access-date=2025-02-02 |website=hockeyindia.org |archive-date=2025-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250202092532/https://hockeyindia.org/players/preeti-profile-9045 |url-status=dead }}</ref> [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-06-23 |title=महिला जूनियर हॉकी टीम की कप्तान प्रीति पांचाल का सम्मान |url=https://www.dainiktribuneonline.com/news/haryana/women39s-junior-hockey-team-captain-preeti-panchal-honored-158250/ |access-date=2025-02-02 |website=dainiktribuneonline.com |language=en-US |archive-date=2025-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250202092532/https://www.dainiktribuneonline.com/news/haryana/women39s-junior-hockey-team-captain-preeti-panchal-honored-158250/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਪੋਰਟਸ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ|2024 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀਰੋ ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਜੇਐਸਡਬਲਯੂ ਸੂਰਮਾ ਹਾਕੀ ਕਲੱਬ ਲਈ ਖੇਡੀ।<ref>{{Cite web |title=Preeti - Hockey India League - Hockey India |url=https://hockeyindialeague.com/players/preeti-profile-9045 |access-date=2025-02-02 |website=hockeyindialeague.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women – Soorma Hockey Club |url=https://soormahockeyclub.com/women/ |access-date=2025-02-02 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20250202092531/https://soormahockeyclub.com/women/ |archive-date=2025-02-02 |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਪ੍ਰੀਤੀ [[ਸੋਨੀਪਤ]], ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਘਰੋਂ ਭੱਜਣ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਸੋਨੀਪਤ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਣੀ ਸਿਵਾਚ|ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਵਾਚ]] ਹਾਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਸ ਖੇਡ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ। 2013 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪਈ।<ref name=":1">{{Cite web |title='We've gained a lot of confidence post winning Hockey Junior Asia Cup 2023,' says captain Preeti |url=https://khelnow.com/hockey/2023-11-hockey-indian-womens-junior-team-preeti-interaction |access-date=2025-02-02 |website=Khel Now |language=en-us}}</ref> ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਈ।<ref>{{Cite web |title=Indian hockey defender Preeti opens up on how Junior Asia Cup title win gave team confidence ahead of World Cup |url=https://www.aninews.in/news/sports/hockey/indian-hockey-defender-preeti-opens-up-on-how-junior-asia-cup-title-win-gave-team-confidence-ahead-of-world-cup20231123170204/ |access-date=2025-02-02 |website=ANI News |language=en |archive-date=2023-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231124204119/https://www.aninews.in/news/sports/hockey/indian-hockey-defender-preeti-opens-up-on-how-junior-asia-cup-title-win-gave-team-confidence-ahead-of-world-cup20231123170204/ |url-status=dead }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਪ੍ਰੀਤੀ ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ FIH ਹਾਕੀ ਜੂਨੀਅਰ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਇੰਡੀਆ ਕੋਲਟਸ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-06-17 |title='Feels Miraculous': Captain Preeti Silences Critics After Historic Triumph In Women's Junior Hockey Asia Cup {{!}} EXCLUSIVE |url=https://english.jagran.com/sports/feels-miraculous-captain-preeti-silences-critics-after-historic-triumph-in-womens-junior-hockey-asia-cup-exclusive-10083168 |access-date=2025-02-02 |website=English Jagran |language=en}}</ref> ਜੂਨੀਅਰ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਵਾਚ ਨੂੰ ਸੋਨੀਪਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲੁਸਾਨੇ ਵਿਖੇ ਹੀਰੋ FIH ਹਾਕੀ 5s ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref name=":1" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]] 3r49906erwnyfgcro7f1but5eeakwv2 0 196631 854400 836111 2026-11-11T21:09:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854400 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਾਲ | image = Preethi Pal in September 2024.jpg | caption = ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਪਾਲ | nationality = {{IND}} | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2000|9|22}} | birth_place = ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ <ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=30 August 2024 |title=Paralympics 2024: Preethi Pal wins bronze in women's 100m T35, first medal for India in track event at Para Games |url=https://sportstar.thehindu.com/olympics/paris-paralympics-2024/news/paralympics-2024-preethi-pal-wins-bronze-womens-100m-t35-final-first-track-medal-for-india-in-para-games-indians-results/article68585381.ece |access-date=30 August 2024 |website=Sportstar |language=en}}</ref> | height = | weight = | sport = ਪੈਰਾ ਐਥਲੈਟਿਕਸ | disability = | disability_class = | event = ਸਪ੍ਰਿੰਟ (ਐਥਲੈਟਿਕਸ) | medaltemplates = }} '''ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Preethi Pal;''' ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ 2000)<ref>{{Cite web |title=Preeti Pal Profile - Athletics Player, India {{!}} News, Photos, Stats, Ranking, Records - NDTV Sports |url=https://sports.ndtv.com/athletics/players/121757-preeti-pal-playerprofile |access-date=2024-11-09 |website=NDTVSports.com |language=en |archive-date=2024-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109184216/https://sports.ndtv.com/athletics/players/121757-preeti-pal-playerprofile |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੈਰਾ ਐਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[2024 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ|2024 ਪੈਰਿਸ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 100 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ T35 ਦੌੜ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ [[ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਣ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪਾਲ [[ਮੇਰਠ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਚ ਗਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਮਰਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਕੋਚ ਵੀ ਹਨ। == ਕਰੀਅਰ == ਮਈ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਕੋਬੇ]], ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੈਰਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ T35 200 ਮੀਟਰ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 30.49 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਓਲੰਪਿਕ ਕੋਟਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2022 ਵਿੱਚ [[ਹਾਂਙਚੋ|ਹਾਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੈਰਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਰਕ ਨਾਲ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=19 May 2024 |title=Preethi Pal secures India's first medal in women's 200m at Para Athletics C'ships |url=https://thebridge.in/athletics/preethi-pal-india-first-medal-in-women-200m-para-athletics-cships-47380 |access-date=15 August 2024 |website=thebridge.in |language=en}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਖੇ ਘਰੇਲੂ 6ਵੀਂ ਇੰਡੀਅਨ ਓਪਨ ਪੈਰਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=18 May 2024 |title=World Para Athletics Championships 2024: Praveen finishes fourth in High Jump, Preethi qualifies for final |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/world-para-athletics-championships-2024-day-2-india-results-praveen-fourth-in-high-jump-preethi-in-final/article68190467.ece |access-date=15 August 2024 |website=Sportstar |language=en}}</ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿਖੇ [[2024 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ|2024 ਦੇ ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 100 ਮੀਟਰ T35 ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 14.21 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਮਾਂ ਕੱਢਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Preethi Pal's Stunning Run That Earned India Historic 100m Medal At Paris Paralympics - Watch {{!}} Olympics News |url=https://sports.ndtv.com/paralympic-games-2024/preethi-pals-stunning-run-that-earned-india-historic-100m-medal-at-paris-paralympics-watch-6452937 |access-date=2024-08-30 |website=NDTVSports.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830114835/https://sports.ndtv.com/paralympic-games-2024/preethi-pals-stunning-run-that-earned-india-historic-100m-medal-at-paris-paralympics-watch-6452937 |archive-date=2024-08-30 |url-status=dead }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Cérémonie_des_médailles_du_200_m_femmes_T35_aux_jeux_paralympiques_de_Paris_2024.jpg|alt=Receiving the bronze medal at the 2024 Summer Paralympics|thumb| [[2024 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ|2024 ਦੇ ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ]] == ਪੁਰਸਕਾਰ == * [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 2024 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.paralympic.org/en/paris-2024-paralympics/athlete/preethi-pal_1989522 ਪ੍ਰੀਤੀ ਪਾਲ] [[2024 ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕ|ਪੈਰਿਸ 2024 ਸਮਰ ਪੈਰਾਲੰਪਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ( [https://olympics.com/en/paris-2024-paralympics/athlete/preethi-pal_1989522 ਵਿਕਲਪਿਕ ਲਿੰਕ], [https://paris2024.rtve.es/es/paris-2024-paralimpicos/atleta/preethi-pal_1989522 ਵਿਕਲਪਿਕ ਲਿੰਕ 2] ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] rq6dufyn9k59kbsz3mmgp8c6aqshuit 0 198588 854506 849615 2026-11-12T09:20:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854506 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|| | name = ਮੋਨਾ ਹੈਂਸਮੈਨ | birth_name = ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ | caption = | image = | birth_date = {{birth date |1899|8|25|df=yes}} | birth_place = [[ਬਿਰਹਮਪੁਰ]], [[ਗੰਜਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ ਓਡੀਸ਼ਾ) | residence = | death_date = {{death date and age|1991|12|5|1899|8|25|df=yes}} | death_place = ਚੇਨਈ | office = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]], [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] | constituency = [[ਮਦਰਾਸ ਰਾਜ]] | term_start = 1952 | term_end = 1956 | predecessor = | successor = | office1 = Member of the [[ਮਦਰਾਸ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]] | constituency1 = | term1 = 1937-1952 | predecessor1 = | successor1 = | office2 = | termstart2 = | predecessor2 = | successor2 = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | spouse = ਡਾ. ਹੈਨਰੀ ਐਸ. ਹੈਂਸਮੈਨ | children = ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈਂਸਮੈਨ ਅਤੇ ਬੇਨੋਦਿਨੀ ਐਸ ਬੈਨਰਜੀ, ਧੀਰੇਨ ਬੈਨਰਜੀ ਇਕਲੌਤਾ ਪੋਤਾ | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''ਮੋਨਾ ਹੈਂਸਮੈਨ''' ਐਮਬੀਈ (25 ਅਗਸਤ 1899 - 5 ਦਸੰਬਰ 1991), ਜਨਮ ਸਮੇਂ '''ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਅਕ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ [[ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ|ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ]], [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵ੍ਹਿਪ ਸੀ। ਉਹ 1953 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਏਥੀਰਾਜ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ 1899 ਵਿੱਚ ਬਿਹਰਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਆਰ.ਕੇ. ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬੇਨੋਦਿਨੀ ਬੋਸ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|date=4 March 1893|title=Naval and Military Medical Services|url=https://books.google.com/books?id=cfJAAQAAMAAJ&dq=Lt.+Col.+R.+K.+Mitter&pg=PA492|journal=British Medical Journal|pages=492}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਊਟੀ|ਊਟਾਕਾਮੁੰਡ]] ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਹਿਲਡਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬੈੱਡਫੋਰਡ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵੈਸਟਫੀਲਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite journal|last=Ludwig|first=Frieder|date=2016|title=Mona Hensman: An Indian Woman at the World Missionary Conference in Tambaram (1938)|url=http://www.jstor.org/stable/10.5325/jworlchri.6.1.0123|journal=Journal of World Christianity|volume=6|issue=1|pages=123–147|doi=10.5325/jworlchri.6.1.0123|jstor=10.5325/jworlchri.6.1.0123|url-access=subscription}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਹੈਂਸਮੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਵਜੋਂ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਕਿਨੇਅਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। 1924 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਚੇਨਈ]] ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ। 1930 ਵਿੱਚ, ਹੈਂਸਮੈਨ ਨੇ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1953 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਏਥੀਰਾਜ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ, ਜੋ [[ਸੁਬਰ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ|ਸੁਬੁਰ ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ।<ref>{{Cite web |title=Former Principals |url=http://www.ethirajcollege.edu.in/about-college/former-principals |access-date=29 November 2017 |publisher=[[Ethiraj College for Women]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204152751/http://www.ethirajcollege.edu.in/about-college/former-principals |archive-date=4 ਦਸੰਬਰ 2017 |url-status=dead }}</ref> 1962 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੂਮੈਨ ਦੇ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article105858833|title=What People are Doing|date=1962-01-11|work=Canberra Times (ACT : 1926 - 1995)|access-date=2020-10-12|pages=5|via=[[Trove]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article104919927|title=Indian Delegate Welcomed|date=1962-01-16|work=Canberra Times (ACT : 1926 - 1995)|access-date=2020-10-12|pages=5|via=[[Trove]]}}</ref> ਹੈਂਸਮੈਨ ਨੇ ਈਸਾਈ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਸੀ। 1929 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ YWCA ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1937 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ YWCA ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Ludwig|first=Frieder|date=2016|title=Mona Hensman: An Indian Woman at the World Missionary Conference in Tambaram (1938)|url=http://www.jstor.org/stable/10.5325/jworlchri.6.1.0123|journal=Journal of World Christianity|volume=6|issue=1|pages=123–147|doi=10.5325/jworlchri.6.1.0123|jstor=10.5325/jworlchri.6.1.0123|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLudwig2016">Ludwig, Frieder (2016). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.jstor.org/stable/10.5325/jworlchri.6.1.0123 "Mona Hensman: An Indian Woman at the World Missionary Conference in Tambaram (1938)"]</span>. ''Journal of World Christianity''. '''6''' (1): <span class="nowrap">123–</span>147. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.5325/jworlchri.6.1.0123|10.5325/jworlchri.6.1.0123]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/10.5325/jworlchri.6.1.0123 10.5325/jworlchri.6.1.0123].</cite></ref> ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ (1936) ਅਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ (1938) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1938 ਵਿੱਚ ਤੰਬਰਮ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੈਲੀਗੇਟ ਸੀ। ਹੈਂਸਮੈਨ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਸ ਆਫ਼ ਦ ਪੀਸ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article105858833|title=What People are Doing|date=1962-01-11|work=Canberra Times (ACT : 1926 - 1995)|access-date=2020-10-12|pages=5|via=[[Trove]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://nla.gov.au/nla.news-article105858833 "What People are Doing"]. ''Canberra Times (ACT : 1926 - 1995)''. 11 January 1962. p.&nbsp;5<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 October</span> 2020</span> &#x2013; via [[Trove]].</cite></ref> ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਰਾਜ ਦੀ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/h.pdf |access-date=29 November 2017 |publisher=[[Rajya Sabha]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women Members of Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Women_Members_Rajya%20Sabha.pdf |access-date=22 November 2017 |publisher=[[Rajya Sabha]] |pages=145}}</ref><ref>{{Cite web |title=Distinguished Alumni |url=https://wccalumnae.wordpress.com/distinguished-alumni/ |access-date=29 November 2017 |publisher=Women's Christian College |archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035648/https://wccalumnae.wordpress.com/distinguished-alumni/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵ੍ਹਿਪ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 1937 ਵਿੱਚ, ਹੈਂਸਮੈਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਆਰਡਰ (MBE) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਹੈਨਰੀ ਐਸ. ਹੈਂਸਮੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਮਿਲ ਜੱਫਨਾ ਮੂਲ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਬੇਨੋਦਿਨੀ, ਸੰ। ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ 1991 ਵਿੱਚ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] q4ispdolwpoztzrzq0tmoi00fjgse4h 0 199006 854498 845601 2026-11-12T08:32:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854498 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਮੁਹੰਮਦ ਸਿਰਾਜ|image=File:Prime Minister Of Bharat Shri Narendra Damodardas Modi with Mohammad Siraj (cropped).jpg|caption=Siraj in 2024|birth_date={{birth date and age|1994|03|13|df=yes}}|birth_place=[[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੇੰਗਾਨਾ]], India|nickname=Miyan<ref>{{cite web|title=Mohammed Siraj leaves Sri Lanka jaded with heavy dose of 'Miya Magic' and six overs of madness|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/mohammed-siraj-leaves-sri-lanka-jaded-with-heavy-doze-of-miya-magic-and-six-overs-of-madness-101694973584738.html}}</ref>|heightcm=|batting=ਸੱਜਾ-ਹੱਥ|bowling=Right-arm [[Fast bowling|fast]]<ref>{{Cite web|author=Scroll Staff|title=Data check: Mohammed Siraj, Prasidh Krishna dominate fastest deliveries list for IPL 2021 so far|url=https://scroll.in/field/993467/data-check-mohammed-siraj-prasidh-krishna-dominate-fastest-deliveries-list-for-ipl-2021-so-far|access-date=28 July 2021|website=Scroll.in|date=27 April 2021 |language=en-US}}</ref>|role=[[Bowler (cricket)|Bowler]]|international=true|internationalspan=2017–present|country=ਭਾਰਤ|testdebutdate=26 December|testdebutyear=2020|testdebutagainst=ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ|testcap=298|lasttestdate=3 January|lasttestyear=2025|lasttestagainst=ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ|odidebutdate=15 January|odidebutyear=2019|odidebutagainst=ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ|odicap=225|odishirt=73|lastodidate=7 August|lastodiyear=2024|lastodiagainst=ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ|T20Idebutdate=4 November|T20Idebutyear=2017|T20Idebutagainst=ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ|T20Icap=71|T20Ishirt=73 (formerly 13)|lastT20Idate=30 July|lastT20Iyear=2024|lastT20Iagainst=ਸਿਰੀ ਲੰਕਾ|club1=[[Sunrisers Hyderabad]]|year1={{nowrap|2017}}|club2=[[Royal Challengers Bengaluru]]|year2={{nowrap|2018–2024}}|club3=[[Warwickshire County Cricket Club|Warwickshire]]|year3=2022|club4=[[Gujarat Titans]]|year4=2025|columns=4|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=36|runs1=131|bat avg1=4.85|100s/50s1=0/0|top score1=16[[not out|*]]|deliveries1=5,306|wickets1=100|bowl avg1=30.74|fivefor1=3|tenfor1=0|best bowling1=6/15|catches/stumpings1=16/–|column2=[[One Day International|ODI]]|matches2=44|runs2=55|bat avg2=7.85|100s/50s2=0/0|top score2=9[[not out|*]]|deliveries2=1,975|wickets2=71|bowl avg2=24.04|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=6/21|catches/stumpings2=6/–|column3=[[Twenty20 International|T20I]]|matches3=16|runs3=14|bat avg3=7.00|100s/50s3=0/0|top score3=7[[not out|*]]|deliveries3=348|wickets3=14|bowl avg3=32.28|fivefor3=0|tenfor3=–|best bowling3=4/17|catches/stumpings3=6/–|column4=[[First-class cricket|FC]]|matches4=77|runs4=503|bat avg4=7.18|100s/50s4=0/0|top score4=46|deliveries4=12,707|wickets4=264|bowl avg4=26.11|fivefor4=8|tenfor4=2|best bowling4=8/59|catches/stumpings4=22/–|date=27 March 2025|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/940973.html ESPNcricinfo}} '''ਮੁਹੰਮਦ ਸਿਰਾਜ''' (ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਜਿਸਦਾ (ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1994) ਹੈ। ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ [[2023 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਸੀ। ਸਿਰਾਜ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ [[2024 ਆਈਸੀਸੀ ਪੁਰਸ਼ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2024 ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Latest Business and Financial News : The Economic Times on mobile |url=https://m.economictimes.com/news/sports/ind-vs-sa-t20-final-my-only-belief-was-on-jassy-bhai-emotional-siraj-commends-bumrah-for-his-game-changing-spell-in-t20-wc-final/amp_articleshow/111373726.cmsands-best-bowler-on-land-air-water-placard-101719801830476-amp.html |access-date=2024-07-03 |website=m.economictimes.com |archive-date=2025-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250621162447/https://m.economictimes.com/news/sports/ind-vs-sa-t20-final-my-only-belief-was-on-jassy-bhai-emotional-siraj-commends-bumrah-for-his-game-changing-spell-in-t20-wc-final/amp_articleshow/111373726.cmsands-best-bowler-on-land-air-water-placard-101719801830476-amp.html |url-status=dead }}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == '''ਮੁਹੰਮਦ''' ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1994 ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਂਸ, ਇੱਕ [[ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ]] ਡਰਾਈਵਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸ਼ਬਾਨਾ ਬੇਗਮ, ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ। ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮੁੰਹਮ: ਇਸਮਾਈਲ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ। ਸਿਰਾਜ ਨੇ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ 9 ਵਿਕਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/siraj-living-life-in-the-fast-lane/article17856628.ece|title=Siraj living life in the fast lane|last=Subrahmanyam|first=V. v|date=7 April 2017|work=The Hindu|access-date=15 September 2019|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/cricket/mohammed-sirajs-emotional-post-on-first-eid-after-fathers-death-2441879|title="Miss You Papa": Mohammed Siraj's Emotional Post On First Eid After Father's Death|last=Rai|first=Prakash|date=14 May 2021|work=Sports NDTV|access-date=17 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172335/https://sports.ndtv.com/cricket/mohammed-sirajs-emotional-post-on-first-eid-after-fathers-death-2441879|archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2023|url-status=dead}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਿਰਾਜ ਨੇ 15 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਉਡੁੱਪਾ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਹੇਠ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਲਈ ਖੇਡਦਿਆਂ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FC">{{Cite web |title=Ranji Trophy, Group C: Services v Hyderabad (India) at Delhi, Nov 15-18, 2015 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/901851.html |access-date=13 December 2015 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ 2015-16 ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟੀ-ਟਵੰਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="T20">{{Cite web |title=Syed Mushtaq Ali Trophy, Group A: Bengal v Hyderabad (India) at Nagpur, Jan 2, 2016 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/902089.html |access-date=10 January 2016 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ 41 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ।<ref name="Hyderabad Ranji Trophy 2016-2017 Statistics">{{Cite web |title=Hyderabad Ranji Trophy 2016-2017 Statistics |url=http://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=11519;team=1815;type=tournament |access-date=23 March 2017 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ 7 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 23 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।<ref name="VH1718">{{Cite web |title=Vijay Hazare Trophy, 2017/18:Most Wickets |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12016;type=tournament |access-date=27 February 2018 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਏ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Rahane, Ashwin and Karthik to play Deodhar Trophy |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1162570.html |access-date=19 October 2018 |website=ESPNcricinfo}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਬੀ]] ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=24 October 2019 |title=Deodhar Trophy 2019: Hanuma Vihari, Parthiv, Shubman to lead; Yashasvi earns call-up |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/deodhar-trophy-2019-squads-india-a-india-b-india-c-parthiv-patel-shubman-gill-anuma-vihari-ranchi/article29788595.ece |access-date=25 October 2019 |website=SportStar}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IndT20I">{{Cite web |date=23 October 2017 |title=Iyer, Siraj called up for New Zealand T20Is |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21122781/shreyas-iyer,-mohammed-siraj-called-new-zealand-t20is |access-date=23 October 2017 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 4 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ਼ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, [[ਕੇਨ ਵਿਲੀਅਮਸਨ]] ਦੀ ਵਿਕਟ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 53 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ 1 ਵਿਕਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="T20I">{{Cite web |title=2nd T20I (N), New Zealand tour of India at Rajkot, Nov 4 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120094.html |access-date=4 November 2017 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਨਿਦਾਹਾਸ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="India">{{Cite web |date=25 February 2018 |title=Rohit Sharma to lead India in Nidahas Trophy 2018 |url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17166/rohit-sharma-to-lead-india-in-nidahas-trophy-2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180225211131/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17166/rohit-sharma-to-lead-india-in-nidahas-trophy-2018 |archive-date=25 February 2018 |access-date=25 February 2018 |website=BCCI Press Release}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਖੇਡਿਆ।<ref name="IndTest">{{Cite web |title=Indian team for Paytm Test series against Windies announced |url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17671/indian-team-for-paytm-test-series-against-windies-announced |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929234730/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17671/indian-team-for-paytm-test-series-against-windies-announced |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2018 |website=Board of Control for Cricket in India}}</ref> ਉਸਨੇ 15 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਐਡੀਲੇਡ ਓਵਲ ਵਿਖੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=15 January 2019 |title=India vs Australia: Mohammed Siraj makes ODI debut in Adelaide |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-vs-australia-2nd-odi-mohammed-siraj-debut-5538729/lite/ |access-date=15 January 2019 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Recent Match Report - Australia vs India 2nd ODI 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/series/18693/report/1144998/australia-vs-india-2nd-odi-india-in-aus-2018-19 |access-date=15 January 2019 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> 26 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=26 October 2020 |title=Indian team for Australia series: Rohit Sharma not named in squads for all formats due to injury concern, Varun Chakravarthy included for T20Is |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-tour-of-australia-rohit-sharma-ishant-sharma-not-part-of-india-squad/story-TiCqtmkq15lQ8szIoV5tZM.html |access-date=26 October 2020 |website=Hindustan Times}}</ref> [[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਮੀ]] ਦੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਦੀਪ ਸੈਣੀ ਅਤੇ ਸਿਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ ਸੈਣੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 26 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=2nd Test, Melbourne, Dec 26 - Dec 30 2020, India tour of Australia |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223870.html |access-date=25 December 2020 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 December 2020 |title=Navdeep Saini or Mohammed Siraj, the Better Pick |url=https://yorkerworld.com/mohammed-siraj-or-navdeep-saini-the-better-pick-for-tests |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118081145/https://yorkerworld.com/mohammed-siraj-or-navdeep-saini-the-better-pick-for-tests/ |archive-date=18 January 2022 |access-date=29 December 2020 |website=Yorker World}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਸਟ ਵਿਕਟ ਮਾਰਨਸ ਲਾਬੁਸ਼ੇਨ ਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=26 December 2020 |title=India vs Australia, Boxing Day Test: Mohammed Siraj shines on debut |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-tour-of-australia/news/india-vs-australia-boxing-day-test-mcg-mohammed-siraj-shubman-gill-debut-labuschagne-green-wicket-sports-news/article33422078.ece |access-date=26 December 2020 |website=Sportstar |language=en}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਚੌਥੇ ਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ, ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=18 January 2021 |title=Brisbane Test: Mohammed Siraj enters elite list with 5-wicket haul, tops India bowling charts in maiden series |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/australia-vs-india-mohammed-siraj-5-wicket-haul-brisbane-test-elite-list-top-bowling-1760124-2021-01-18 |access-date=18 January 2021 |website=[[India Today]]}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਬਨਾਮ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਵਿੱਚ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀਮ ਨੂੰ 12 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |title=Cricket scorecard - India vs New Zealand, 1st ODI, New Zealand tour of India, 2023 |url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/59981/ind-vs-nz-1st-odi-new-zealand-tour-of-india-2023 |access-date=2023-01-27 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref> ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[2023 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ|ਬੀ. ਸੀ. ਸੀ. ਆਈ.]] ਦੁਆਰਾ ਐਲਾਨੀ ਗਈ 15 ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=4 September 2023 |title=India Squad announced for Asia Cup |url=https://www.deccanchronicle.com/sports/cricket/210823/asia-cup-2023-india-squad-checkplayerslist.html |website=Deccan Chronicle}}</ref> 17 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ, ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਾਜ 2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 16 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਦੇ ਚਮਿੰਡਾ ਵਾਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 6 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Mohammed Siraj's record-breaking Colombo show hands Sri Lanka unwanted 23-year-old Asia Cup low in final vs India |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/mohammed-siraj-record-breaking-colombo-show-hands-sri-lanka-unwanted-23-year-old-asia-cup-low-in-final-vs-india-101694950675447.html |access-date=2023-09-17 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਹ 6/21 ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਕੜੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਓਵਰ ਵਿੱਚ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2023-09-17 |title=Asia Cup Final: Siraj becomes first Indian bowler to take 4 wickets in 1 over |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/asia-cup-2023-final-mohammad-siraj-becomes-first-indian-bowler-ta-take-4-wickets-in-one-over-11694950410401.html |access-date=2023-09-17 |website=mint |language=en}}</ref> ਮਈ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2024ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India's Squad for the ICC Men's T20I World Cup 2024 |url=https://www.scorewaves.com/news-details/cricket-team-world-cup-squad-icc-mens-t20i-world-cup-2024 |access-date=2024-06-11 |website=ScoreWaves |language=en}}</ref> 2025 ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਲਈ 5 ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਐਂਡਰਸਨ ਲੜੀ ਲਈ ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ ਟੀਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ [[2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] (IPL) ਲਈ 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref name="IPL">{{Cite web |date=20 February 2017 |title=List of players sold and unsold at IPL auction 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2017/content/story/1083407.html |access-date=20 February 2017 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੇ 2018 ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref name="IPL2018">{{Cite web |title=List of sold and unsold players |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22218394/ipl-2018-player-auction-list-sold-unsold-players |access-date=27 January 2018 |website=ESPNcricinfo}}</ref> 21 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਉਹ (ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬੈਕ ਟੂ ਬੈਕ [[ਓਵਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਮੈਡਨ ਓਵਰਸ]] ਸੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=21 October 2020 |title=Mohammad Siraj became the first bowler to bowl two maidens in a IPL match with figures of 3 wickets for 8 runs in 4 overs. |url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/mohammed-siraj-kkr-vs-rcb-ipl-2020-two-maiden-record-6821952/ |access-date=21 October 2020 |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2020 |title=Mohammed Siraj's record-breaking night stuns Kolkata Knight Riders |url=https://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1216494/kolkata-knight-riders-vs-royal-challengers-bangalore-39th-match-indian-premier-league-2020-21 |access-date=21 October 2020 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ (G.T) ਨੇ 2025 ਆਈਪੀਐਲ ਮੈਗਾ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ 12.25 ਕਰੋੜ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=25 November 2024 |title=Mohammed Siraj to play for new IPL team after GT buy him for Rs 12.25 crore, RCB say no to RTM |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-auction-2025-mohammed-siraj-sold-to-for/articleshow/115622943.cms |website=The Times of India |publisher=Times of India}}</ref> == ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ == ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=11 October 2024 |title=From Cricket Pitches to Police Duty: Mohammed Siraj Appointed as DSP at Telangana DGP Office |url=https://fantasykhiladi.com/news/mohammed-siraj-takes-charge-as-dsp-telangana-dgp-office/ |access-date=2024-10-11 |website=FantasyKhiladi |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108023511/https://fantasykhiladi.com/news/mohammed-siraj-takes-charge-as-dsp-telangana-dgp-office/ |archive-date=2024-11-08 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] 4k3rec6hv0h032r44a1upckda0w502h 0 199037 854441 832171 2026-11-12T01:19:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854441 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਬੀਨਾ ਭਾਰਦਵਾਜ | native_name = बिना भारद्वाज | native_name_lang = Hi | office = [[14th Legislative Assembly of Uttar Pradesh]] | term_start = ਫਰਵਰੀ 2002 | term_end = ਮਈ 2007 | party = [[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ]] (2017 ਤੱਕ), [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] 2017 ਤੋਂ | leader = [[ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ]] }} '''ਬੀਨਾ ਭਾਰਦਵਾਜ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 14ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |title=Bilaspur Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/bilaspur-uttar-pradesh-assembly-constituency |access-date=2023-06-04 |website=resultuniversity.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604140720/https://resultuniversity.com/election/bilaspur-uttar-pradesh-assembly-constituency |archive-date=2023-06-04 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=🗳️ Beena Bhardwaj, Bilaspur Assembly Elections 2002 LIVE Results {{!}} Election Dates, Exit Polls, Leading Candidates & Parties {{!}} Latest News, Articles & Statistics {{!}} LatestLY.com |url=https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/uttar-pradesh/2002/bilaspur/beena-bhardwaj/ |access-date=2023-06-04 |website=LatestLY |language=en |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604140758/https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/uttar-pradesh/2002/bilaspur/beena-bhardwaj/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bilaspur Election Result 2022 LIVE: Bilaspur MLA Election Result & Vote Share - Oneindia |url=https://www.oneindia.com/bilaspur-assembly-elections-up-36/ |access-date=2023-06-04 |website=www.oneindia.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uttar Pradesh Assembly Election Results in 2002 |url=https://www.elections.in/uttar-pradesh/assembly-constituencies/2002-election-results.html |access-date=2023-06-04 |website=www.elections.in}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] opui8ste1n3ex7zlw4qtmfb6ltsi0wm 0 200628 854366 850161 2026-11-11T17:32:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854366 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ | image = Neera Arya Nagini.jpg | caption = 1942 ਵਿੱਚ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ | other_names = ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ<br>ਪੇੱਡੰਮਾ ([[ਵੱਡੀ ਮਾਂ]]) | birth_date = 5 ਮਾਰਚ, 1902 | birth_place = [[ਖੇਕੜਾ]], [[ਬਾਗਪਤ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | death_date = 26 ਜੁਲਾਈ, 1998 | death_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] | resting_place = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] | monuments = ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਮੂਰਤੀ (ਹੈਦਰਾਬਾਦ) ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ([[ਅੰਡੇਮਾਨ ਐਂਡ ਨਿਕੋਬਾਰ]]) | occupation = [[ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ]] | years_active = 1942-1945 | known_for = ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ | notable_works = ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ, ਮੇਰਾ ਸੰਘਰਸ਼ | movement = [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] | criminal_charges = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਅਪਰਾਧ ਜਾਂਚ ਵਿਭਾਗ (CID)]] ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਜੈਰੰਜਨ ਦਾਸ ਦਾ [[ਕਤਲ]]<br> [[ਰਾਜ-ਧ੍ਰੋਹ]] ਅਤੇ [[ਜਾਸੂਸੀ]] | criminal_penalty = ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀ ਸੈਲਿਊਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ | spouse = ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਜੈਰੰਜਨ ਦਾਸ | parents = ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪੇ: ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ) ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ (ਮਾਤਾ),<br>ਪਾਲਕ ਪਿਤਾ: [[ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਲਾਂਬਾ]]<br>ਪਾਲਕ ਮਾਤਾ: ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ }} '''ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ''' (1902 - 1998) [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ|ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ]] ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਸੂਸ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ [[ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ]] ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਕਈ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਭਜਨ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=नीरा नागिनी पर लोकगीत |url=https://www.youtube.com/watch?v=I213dSkBE44 |access-date=23 अप्रैल 2016 |website=यूट्यूब |publisher=[[यूट्यूब]]}}</ref> ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=देश की पहली महिला जासूस नीरा आर्य |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-meerut-as-sub-division-of-azad-hind-fauj-18865974.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121232512/https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-meerut-as-sub-division-of-azad-hind-fauj-18865974.html |archive-date=21 जनवरी 2019 |access-date=18 जनवरी 2019 |website=जागरण |publisher=[[दैनिक जागरण]]}}</ref> ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਦੰਮਾ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Did you know a Hydrabadi brave woman |url=https://www.telanganamata.com/tag/neera-arya/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412042651/https://www.telanganamata.com/tag/neera-arya/ |archive-date=12 अप्रैल 2021 |access-date=31 मार्च 2021 |website=www.telanganamata.com |publisher=telangana mata}}</ref> ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य की स्मृति में पुरस्कार |url=https://hindusthansamachar.in/NewsDetail?q=68dd06e3bddc513f419e00ea3fad48b7 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003164225/https://www.hindusthansamachar.in/NewsDetail?q=68dd06e3bddc513f419e00ea3fad48b7 |archive-date=3 अक्तूबर 2023 |access-date=4 फरवरी 2020 |website=hindusthansamachar.in |publisher=[[हिन्दुस्तान समाचार]]}}</ref> ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य पुरस्कार अखिलेश पांडे को |url=https://www.bhaskar.com/chhattisgarh/bilaspur/news/chhattisgarh-news-akhilesh-will-be-honored-with-neera-arya-award-065042-6563155.html?fbclid=IwAR19wsz2oohFyPNgFqVu3BuYtC59fKu4VN5quII_BuF-U8pC5bDQBgAu3WQ |access-date=7 फरवरी 2020 |website=bhaskar.com |publisher=[[दैनिक भास्कर]]}}</ref> ਅਖਿਲੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य सम्मान अखिलेश पांडे को |url=https://news.agniban.com/noida-rang-mahotsav-neera-arya-award-to-be-honored-akhilesh-pandey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205050548/https://news.agniban.com/noida-rang-mahotsav-neera-arya-award-to-be-honored-akhilesh-pandey/ |archive-date=5 फ़रवरी 2020 |access-date=5 फरवरी 2020 |website=agniban.com |publisher=[[अग्निबाण]]}}</ref> ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य सम्मान अखिलेश पांडे को |url=http://jogiexpress.com/?p=72881&fbclid=IwAR38xZN9bOctRRtgiyXzgZVixfRnaqYlXEZJteBA5wXDih2bGEyKe8EzwGs |access-date=6 फरवरी 2020 |website=jogiexpress.com |publisher=[[जोगीएक्सप्रेस]] |archive-date=2023-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003164308/http://jogiexpress.com/?p=72881 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=अखिलेश पांडे को मिलेगा नीरा आर्य सम्मान |url=http://mediapassion.co.in/?p=48018 |access-date=6 फरवरी 2020 |website=mediapassion |publisher=[[टाइम्स आफ छत्तीसगढ़]] |archive-date=2020-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206041405/http://mediapassion.co.in/%3Fp%3D48018 |url-status=dead }}{{Dead link|date=दिसंबर 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web |title=अखिलेश पांडे को नीरा आर्य सम्मान मिलेगा |url=https://brahmastra.news/noida-rang-mahotsav-neera-arya-award-to-be-honored-akhilesh-pandey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206042909/https://brahmastra.news/noida-rang-mahotsav-neera-arya-award-to-be-honored-akhilesh-pandey/ |archive-date=6 फ़रवरी 2020 |access-date=6 फरवरी 2020 |website=brahmastra.news |publisher=[[ब्रह्मास्त्र]]}}</ref> ਅਖਿਲੇਸ਼ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्य सम्मान से सम्मानित हुए अखिलेश पांडे |url=http://jogiexpress.com/?p=75418&fbclid=IwAR06ObYP4us956dD2zK6ycpobkRhZLD0mGHQRmp_04KUmFD92IJckmw-naM |access-date=15 फरवरी 2020 |website=jogiexpress.com |publisher=[[दैनिक जोगीएक्सप्रेस]] |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125062401/https://jogiexpress.com/?p=75418&fbclid=IwAR06ObYP4us956dD2zK6ycpobkRhZLD0mGHQRmp_04KUmFD92IJckmw-naM |url-status=dead }}</ref> ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਬਾਗਪਤ ਦੇ ਖੇਖਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਧਾਮਾ ਅਤੇ ਮਧੂ ਧਾਮਾ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=नीरा आर्या का खेकड़ा में बनेगा स्मारक और संग्रहालय |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/baghpat/raised-the-demand-for-the-memorial-of-veeranga-nira-arya-kahkra-news-mrt5717087147 |access-date=2 जनवरी 2022 |website=www.amarujala.com |publisher=अमर उजाला}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहली महिला जासूस नीरा आर्य का स्मारक बनकर तैयार |url=https://ddnews.gov.in/hi/Memorial%20first%20female%20detective%20Neera%20Arya%20ready |access-date=16 जनवरी 2024 |website=ddnews.gov.in |publisher=डीडी न्यूज}}</ref>, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=देश की पहली महिला जासूस को मिला सम्मान |url=https://panchjanya.com/2024/01/27/316069/bharat/country-first-female-detective-received-honour// |access-date=27 जनवरी 2024 |website=panchjanya.com |publisher=पांचजन्य |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127122338/https://panchjanya.com/2024/01/27/316069/bharat/country-first-female-detective-received-honour/ |archive-date=2024-01-27 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=महिला जासूस का स्मारक उद्घाटित, महेश योगी को सम्मान |url=https://hindi.news18.com/news/literature/sahitya-sansar-neera-arya-first-lady-spy-of-azad-hind-fauj-smarak-pustakalaya-chandraprakash-dwivedi-chandraprakash-dwivedi-khekra-in-baghpat-8024277.html/ |access-date=28 जनवरी 2024 |website=hindi.news18.com |publisher=न्यजू 18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128130051/https://hindi.news18.com/news/literature/sahitya-sansar-neera-arya-first-lady-spy-of-azad-hind-fauj-smarak-pustakalaya-chandraprakash-dwivedi-chandraprakash-dwivedi-khekra-in-baghpat-8024277.html |archive-date=2024-01-28 |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਾਰਚ, 1902 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਗਪਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇਕੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨੀਰਾ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੇਠ [[ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਲਾਂਬਾ]] (ਜੋ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ [[ਭਿਵਾਨੀ]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੀ ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰੀ ਸੀ) [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬਾਗਪਤ-ਮੇਰਠ ਆਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ, ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=First Female Spy Neera Arya{{!}} श की पहली महिला जासूस नीरा आर्य{{!}} Neera Arya History {{!}} know all about country first female spy neera arya |url=https://www.herzindagi.com/hindi/inspiration/know-all-about-country-first-female-spy-neera-arya-article-219541 |access-date=2026-04-11 |website=Herzindagi |language=hi}}</ref> ਗੋਦ ਲਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ (ਸੇਠ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਲਾਂਬਾ) ਨਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਨੀਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਗਵਾਨਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਬਾਨੀ ਘੋਸ਼ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite journal |last=Rohtash |date=2024-11-30 |title=Neera Arya: A Forgotten Revolutionary of The Indian Freedom Struggle |url=https://www.ijrah.com/index.php/ijrah |journal=Integrated Journal for Research in Arts and Humanities |language=en |volume=4 |issue=6 |pages=648–652 |doi=10.55544/ijrah.4.6.43 |issn=2583-1712|doi-access=free }}</ref> ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਵੀ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਬਣ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥਣ, [[ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦੀਦੀ]], ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਠਹਿਰੇ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਭਾਵਨਾ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਗਏ; ਅਚਾਨਕ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨੀਰਾ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗੀ। ਉਸੇ ਪਲ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਨੀਰਾ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਵਜੋਂ ਕਰਵਾਈ। ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੇਤਾਜੀ ਨੇ ਨੀਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਤੈਰਾਕੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਰਾ ਦੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇਤਾਜੀ ਨਾਲ ਨੀਰਾ ਦੀ ਰਸਮੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਗਭਗ 1942 ਵਿੱਚ ਰੰਗੂਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ) ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।<ref>https://www.researchgate.net/publication/388760823_Neera_Arya_A_Forgotten_Revolutionary_of_The_Indian_Freedom_Struggle</ref> == ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ == ਕਿਉਂਕਿ ਨੀਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੇਠ ਚੌਧਰੀ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਲਾਂਬਾ, ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਸਿੱਖਿਅਤ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, 24 ਦਸੰਬਰ 1928 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਨੀਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਜੈਰੰਜਨ ਦਾਸ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਲਾਂਬਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਨੀਰਾ ਦੀ ਸੋਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੇਠ ਚੌਧਰੀ ਛੱਜੂ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਕਲਕੱਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆ ਗਈ।<ref>https://www.researchgate.net/publication/388760823_Neera_Arya_A_Forgotten_Revolutionary_of_The_Indian_Freedom_Struggle</ref> == ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ == [[ਤਸਵੀਰ:Neera_Arya_Nagin.jpg|thumb| '''ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ''']] ਜਦੋਂ ਨੀਰਾ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ (ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੌਜ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਨੀਰਾ ਨੇ ਵੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਨੀਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਗਈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। 22 ਅਕਤੂਬਰ 1943 ਨੂੰ, ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੁਆਰਾ 'ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ' ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਰਸਮੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨੀਰਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਾਸੂਸੀ ਦਾ ਕੰਮ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਨੀਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ, ਦੁਰਗਾ ਮੱਲਾ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 'ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ' ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Neera Arya: History Has Forgotten India's First Woman Spy |url=https://www.hercircle.in/engage/get-inspired/achievers/neera-arya-history-has-forgotten-indias-first-woman-spy-9327.html |access-date=2026-04-11 |website=www.hercircle.in}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਨੂੰ ਨੇਤਾਜੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਨੇ ਨੇਤਾਜੀ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੋਲੀ ਨੇਤਾਜੀ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਨੀਰਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ 'ਤੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੇਤਾਜੀ ਨੇ ਨੀਰਾ ਨੂੰ 'ਨੀਰਾ ਨਾਗਿਨੀ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Arora |first=Akansha |date=2025-05-16 |title=Neera Arya Biography, First Woman Spy of the Azad Hind Fauj |url=https://currentaffairs.adda247.com/first-woman-spy-of-the-azad-hind-fauj/ |access-date=2026-04-11 |website=adda247 |language=en-IN}}</ref> ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ (INA) ਨੂੰ ਵੀ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉਸ 'ਤੇ ਕਤਲ, ਜਾਸੂਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਨੀਰਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ ਜੈਰੰਜਨ ਦਾਸ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸੀ, ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ 'ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ' (ਸੈਲਿਊਲਰ ਜੇਲ੍ਹ) ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2025-08-29 |title=Neera Arya: The Untold Story Of INA's 1st Woman Spy Who Killed Her Husband To Save Netaji And Braved British Torture For India's Freedom |url=https://www.timesnownews.com/lifestyle/people/neera-arya-the-untold-story-of-inas-1st-woman-spy-who-killed-her-husband-to-save-netaji-and-braved-british-torture-for-indias-freedom-article-152540982 |access-date=2026-04-11 |website=Times Now |language=en}}</ref>\ == ਕੈਦ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ == ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਆਈਡੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਉਸਨੂੰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਦੀ ਬਦਨਾਮ [[ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ|ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਕੈਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜੇਲ੍ਹਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤਿਅੰਤ ਸਰੀਰਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਲੁਹਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਈਐਨਏ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰਕ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬ੍ਰੈਸਟ ਰਿਪਰ]] ਔਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਹੋਰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਕੋਹਲੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ [[ਨਾਰੀਅਲ]] ਤੋਂ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਸਮੇਤ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਕੈਦ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ। == ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਾਲ == ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਬਿਤਾਈ। ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਸਿਪਾਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਚਾਰਮੀਨਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਵੇਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਇਆ। ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ [[ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ]] ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਭਾਵਨਾ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਦੋਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਝੌਂਪੜੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਈ। ਨੀਰਾ ਆਰੀਆ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 26 ਜੁਲਾਈ, 1998 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ [[ਉਸਮਾਨੀਆ ਹਸਪਤਾਲ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਗੁਮਨਾਮੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |last=jatchiefs |date=2021-10-28 |title=Neera Arya — INA Rani Jhansi Regiment Spy |url=https://jatchiefs.com/neera-arya/ |access-date=2026-04-11 |website=Jat Chiefs |language=en-US}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == [[ਰੂਪਾ ਅਈਅਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 'ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ (ਬਾਇਓਪਿਕ) ਬਣਾਈ ਗਈ ਜੋ 2026 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। == ਕਿਤਾਬਾਂ == * First Lady Spy of INA: Neera Arya (2023) by Madhu Dhama.<ref>{{Cite web |title=First Lady Spy of INA: Neera Arya |url=https://www.prabhatbooks.com/first-lady-spy-of-ina-neera-arya.htm |access-date=2026-04-11 |website=www.prabhatbooks.com}}</ref> * Mera Jeevan Mera Sangharsh (1968) by Neera Arya (Autobiography).<ref>{{Cite book |url=https://www.bookswagon.com/book/jeevan-mera-sangharsh-neera-arya/9789390594832 |title=mera jeevan mera sangharsh : neera arya |language=en}}</ref> * Neera Arya Ek Veerangna: Ek Bhadur Naari ki Sachchi Kahani (2021) by sonia Moriya.[https://amzn.in/d/0erL4qBW] * The Serpent and the Patriot: The Unbelievable Life of Neera Arya (2025) by Chronicles Of Spirit. * Azad Hind Fauj Ke Gumnaam Sainik (1968) by [[Manmath Nath Gupta]]. == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ]] 40aqqwkv0xc7ipwvz2f9xgnh2ki6ylj 0 200666 854436 849591 2026-11-12T01:06:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854436 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਹ | birth_date = 12 ਅਕਤੂਬਰ 1902 | birth_place = ਬਗੇਸ਼ਵਰ, ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|1972|||1902|10|12}} | known_for = [[ਭਾਰਤੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ]] }} '''ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਹ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1902 – 1972) [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ|ਉਤਰਾਖੰਡ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=स्वतंत्रता आंदोलन के दौरान जेल जाने वाली उत्तराखंड की पहली महिला के बारे में जानिए - Bishni Devi Sah Know about Bishni Devi Sah the first woman from Uttarakhand to be jailed during freedom movement Jagran Special |url=https://www.jagran.com/uttarakhand/nainital-bishni-devi-sah-know-about-bishni-devi-sah-the-first-woman-from-uttarakhand-to-be-jailed-during-freedom-movement-jagran-special-22377342.html |access-date=2024-12-02 |website=Jagran |language=hi}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Unsung hero Bishni Devi Shah display held at Chennai airport |url=https://amritmahotsav.nic.in/event-detail.htm?36362}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਨੂੰ [[ਬਾਗੇਸਵਰ|ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ]], ਹੁਣ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=2021-10-24 |title=उत्तराखंड की पहली महिला स्वतंत्रता सेनानी थीं बिशनी देवी साह, डाक विभाग की पहल से मिलेगी पहचान |url=https://hindi.news18.com/news/uttarakhand/almora-bishni-devi-sah-uttarakhand-first-woman-freedom-fighter-3812981.html |access-date=2024-12-02 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173531/https://hindi.news18.com/news/uttarakhand/almora-bishni-devi-sah-uttarakhand-first-woman-freedom-fighter-3812981.html |archive-date=2024-12-04 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=उत्तराखंड की पहली महिला आंदोलनकारी, जो आजादी की लड़ाई के दौरान गईं जेल; द्रौपदी मुर्मू ने किया ज़िक्र |url=https://www.india.com/hindi-news/india-hindi/uttarakhands-first-woman-agitator-bishni-devi-shah-who-went-to-jail-during-freedom-struggle-5806591/ |access-date=2024-12-02 |website=www.india.com |language=hi}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=बिशनी देवी: स्वतंत्रता आंदोलन में जेल जाने वाली उत्तराखंड की पहली वीरांगना हैं बिशनी देवी, जानिए इनकी कहानी |url=https://www.amarujala.com/uttarakhand/nainital/bishni-devi-is-the-first-brave-woman-of-uttarakhand-to-go-to-jail-in-the-freedom-movement-2023-10-15 |access-date=2024-12-02 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਬਿਸ਼ਨੀ ਦੇਵੀ ਨੇ [[ਅਲਮੋੜਾ|ਅਲਮੋਡ਼ਾ]] ਦੇ [[ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ]] ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ [[ਆਰਤੀ]] ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਰਸਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਕਵੀ ਕੁਮਾਓਨੀ ਗੋਰਡਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੂਆਛੂਤ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ।<ref>{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Bishni Devi is first woman freedom fighter of Uttarakhand |url=https://www.prabhatkhabar.com/national/meri-mati-mera-desh-bishni-devi-is-first-woman-freedom-fighter-of-uttarakhand-zzz |access-date=2024-12-02 |website=Prabhat Khabar |language=hi}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇਸ ਦਲੇਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਡਾਕ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Bishni Devi is first woman freedom fighter of Uttarakhand |url=https://www.prabhatkhabar.com/national/meri-mati-mera-desh-bishni-devi-is-first-woman-freedom-fighter-of-uttarakhand-zzz |access-date=2024-12-02 |website=Prabhat Khabar |language=hi}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://indianculture.gov.in/node/2806976 Bishni Devi Shah on Indianculture. ਲਵ gov.in] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] kn58o8of4wyo4n8rici0wqabzxgajd8 0 200927 854425 835404 2026-11-11T23:21:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854425 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="border-spacing:2px;" |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Cave_Buildings_Phuktal_Gompa_Oct22_A7C_04465.jpg|frameless]] |- |'''ਨਾਮ''' |ਫੁਕਤਾਲ ਮੱਠ |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |ਮਾਨਤਾ | class="infobox-data" |ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਸੰਪਰਦਾ | class="infobox-data" |ਗੇਲੁਗਪਾ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਸਥਾਨ | class="infobox-data" |ਜ਼ਾਂਸਕਰ, ਕਾਰਗਿਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]], [[India|ਭਾਰਤ]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ਤਸਵੀਰ:India_Ladakh_location_map_UN_view.svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Phugtal Monastery is located in Ladakh]]<div class="od notheme" style="top:77.091%;left:59.007%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Gold_temple_icon.png|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Phugtal Monastery]]</div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ਲੱਦਾਖ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤੀ</div></div></div></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[ਭੂਗੋਲੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ|ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ]] | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Phugtal_Monastery&params=33_16_6.1097_N_77_10_46.3508_E_type:landmark_region:IN-LA <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">33°16′ 6.1097 ′′N</span> 77°10′ 46.3508 ′′E<span class="longitude">77° 10′ 46.3508 ′′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;&#x2E;&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">33.268363806 °N 77.179541889 °E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">33.268363806; 77.179541889</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Phugtal_Monastery&params=33_16_6.1097_N_77_10_46.3508_E_type:landmark_region:IN-LA <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">33°16′6.1097″N</span> <span class="longitude">77°10′46.3508″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">33.268363806°N 77.179541889°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">33.268363806; 77.179541889</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ਸੰਸਥਾਪਕ | class="infobox-data" |ਜਾਂਗਸਮ ਸ਼ੇਰਪ ਜਾਂਗਪੋ |} '''ਫੁਕਤਾਲ ਮੱਠ''' ਜਾਂ ਫੁਕਤਾਲ ਗੋਂਪਾ (ਅਕਸਰ ਫੁਕਤਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿੱਪੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਦੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ|ਹਿਮਾਲੀਅਨ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਾਂਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੁਰਾੜੇ ਲੁੰਗ ਨਾਕ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਮੱਠ ਹੈ। ਇਹ ਨਿੰਮੂ-ਪਦਮ-ਦਾਰਚਾ ਰੋਡ (ਐੱਨ. ਪੀ. ਡੀ.) ਉੱਤੇ ਪਦਮ ਤੋਂ 52 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਫੁਗਤਾਲ ਮੱਠ ਵਿਖੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਜੀ ਸ਼ਕਤੀ|ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ]] ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="sol1">{{Cite web |title=Lighting The Himalayas Team Powers Up Phugtal Monastery |url=https://special.ndtv.com/lighting-the-himalayas-21/album-detail/lighting-the-himalayas-team-powers-up-phugtal-monastery-22574 |access-date=2019-11-10 |website=special.ndtv.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110200334/https://special.ndtv.com/lighting-the-himalayas-21/album-detail/lighting-the-himalayas-team-powers-up-phugtal-monastery-22574 |archive-date=2019-11-10 |url-status=dead }}</ref> ਐੱਨ. ਪੀ. ਡੀ. ਸਡ਼ਕ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2023 ਤੱਕ, ਇਹ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਮੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਦਲ ਹੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੱਠ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਗਰਮ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ, ਗਧਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਮੇ ਜ਼ਾਂਸਕਾਰ ਨਦੀ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਐਟਮੌਲੋਜੀ == [[ਤਸਵੀਰ:SE_Facade_Phuktal_Zanskar_Ladakh_Jun24_A7CR_00617.jpg|left|thumb|ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਾਰਪ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੀ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।]] ਫੂਕਲ ਗੋਂਪਾ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮੱਠ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁਨਰਵਾਸ, ਧਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ''ਫੁਕ'' ਤੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫੁਕਾਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਗੁਫ਼ਾ', ਅਤੇ ''ਤਲ'' ਜਾਂ ਥਾਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮਨੋਰੰਜਨ' ਜੋ ਕਿ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਜ਼ਾਂਗਸਕਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਫੁਕਤਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬਦਲਵੀਂ ਸਪੈਲਿੰਗ ''ਫੁਕ''ਥਾਰ' ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਥਾਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮੁਕਤੀ'। ਇਸ ਲਈ, ਫੁਕਤਾਲ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ' ਜਾਂ 'ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ' == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Cave_Old_Buildings_Phuktal_Oct22_A7C_04487.jpg|left|thumb|ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰਾਣੇ ਕਮਰੇ]] ਫੁਕਤਾਲ ਮੱਠ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਗੇਲੁਗ ਸੰਪਰਦਾ|ਗੇਲਗ]] 2,550 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੱਠ ਦਾ ਦੂਰ-ਦੁਰਾੜੇ ਸਥਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਸੀ। [[ਤਿਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ਦੇ ਗੇਲੁਗ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਫੁਕਤਾਲ ਗੋਂਪਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜੇ ਸੋਂਗਖਾਪਾ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਜਾਂਗਸਮ ਸ਼ੇਰਪ ਜ਼ਾਂਗਪੋ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੋਂਗਖਾਪਾ ਗੇਲੁਗ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Phuktal_Gompa_Tsarap_Zanskar_Oct22_A7C_04463.jpg|left|thumb|ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਵੇਖਣਾ]] ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 16 [[ਅਰਹਤ|ਅਰਹਤਸ]] ਜਾਂ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ|ਬੁੱਧ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 16 ਅਰਹਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਗੁਫ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪਦਮ ਸੰਭਵ ਅਤੇ ਫਕਸਪਾ ਨੇਸਤਾਨ ਦੁਸਦਾਨ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਲਾਮਾ ਮਾਰਪਾ ਲੋਤਸਾਵਾ ਵੀ ਹਨ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਤਿੱਬਤੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਲੋਤਸਾਵਾ ਫਾਗਪਾ ਸ਼ੇਰਬ ਵੀ ਫੁਕਤਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਰਾ ਡਾਂਗਸੋਂਗ, ਪੁਨ ਅਤੇ ਸੁਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਣ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਫੁਕਤਾਲ ਵਿਖੇ [[ਧਰਮ (ਪੰਥ)|ਧਰਮ]] ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਜਾਂਗਸਮ ਸ਼ੇਰਪ ਜ਼ਾਂਗਪੋ ਫੁਕਤਾਲ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜ਼ਾਂਗਪੋ ਨੇ ਗੁਫ਼ਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਸੰਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਉੱਗਣ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਮੱਠ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਂਚਾ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਧੂਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਟਾਨ ਲੁੰਗਨਾਕ ਨਦੀ (ਲਿੰਗਟੀ-ਸਾਰਪ ਨਦੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਖੱਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਮਰੇ, ਦੁਰਲੱਭ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੁਆਰਟਰ, ਅਧਿਆਪਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਇੱਕ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਬੇਸ਼ਕ, ਮੂਲ ਗੁਫ਼ਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਸੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 70 ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਕੰਦਰ ਸੋਮਾ ਡੀ ਕੋਰੋਸ ਦੇ ਫੁਕਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1826 ਅਤੇ 1827 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਤਿੱਬਤੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਖੋਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Solar_Cooker_Phuktar_Gompa_Zanskar_Oct22_A7C_04476.jpg|thumb|ਸੋਲਰ ਕੁੱਕਰ, ਅਕਤੂਬਰ 2022]]ਫੁਕਤਾਲ ਗੋਂਪਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਤਿੱੱਬਤ ਮੈਡੀਕਲ ਕਲੀਨਿਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਆਨ-ਸਾਈਟ ''ਅਮਚੀ'' ਹੈ, ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਤਿੱਬਤੀ ਡਾਕਟਰ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਵਾ-ਰਿਗਪਾ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੁੰਗਨਾਕ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮੱਠ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਮੱਠ ਦੇ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਆਹ, ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ, ''ਅਮਚੀ'' ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੱਠ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਮੱਠ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਛੂਤੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੁਆਰਾ ਸੌਰ ਮਾਈਕਰੋ-ਗਰਿੱਡਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੁਆਰਾ ਮੱਠ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Citation |last=Kanie |first=Norichika |title=Introduction: Global Governance through Goal Setting |date=2017-05-05 |work=Governing through Goals |publisher=The MIT Press |doi=10.7551/mitpress/9780262035620.003.0001 |isbn=9780262035620 |last2=Bernstein |first2=Steven |last3=Biermann |first3=Frank |last4=Haas |first4=Peter M.}}</ref> == ਤਿਉਹਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Zanskar_Phuktal_04.jpg|thumb|ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਟਰੰਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।]]ਤਿਉਹਾਰ ਫੁਕਤਾਲ ਗੋਂਪਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਨ। ਇਹ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੱਠ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ''[[ਧਰਮ]]'' ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ, ਪੂਜਾ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਅਗਲੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਚੰਗੇ [[ਕਰਮ (ਧਾਰਮਿਕ)|ਕਰਮ]] ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫੁਕਟਾਲ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਹੇਠਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਕਲੰਡਰ ਇੱਕ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ [[ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ|ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ]] ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। # '''ਸ'ਮੋਨਲਾਮ ਚੇਨਮੋ'''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਨਲਾਮ ਚੇਨਮੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ('ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ' ਲਈ ਤਿੱਬਤੀ) ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਧੀ ਤਿਓਹਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।[http://www.britannica.com/topic/Smon-lam-chen-mo] # '''ਚੁਡਸਮ ਚੋਡਪਾਃ''' ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ''ਸਮੋਨਲਾਮ ਚੇਨਮੋ'' ਦੇ ਠੀਕ ਬਾਅਦ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। # '''ਚੋਂਗਾ ਚੋਡਪਾਃ''' ਇਹ ''ਚੁਡਸਮ ਚੋਡਪਾ'' ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਢੀ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ, [[ਭਿਖਸ਼ੂ|ਭਿਕਸ਼ੂ]] ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਰਮਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਜੌ ਦੇ [[ਆਟਾ|ਆਟੇ]] ਅਤੇ [[ਮੱਖਣ]] ਦੀ ਬਣੀ [[ਬੁੱਤ|ਮੂਰਤੀ]] ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। # '''ਗ੍ਯਾਲਵੇ ਜਬਸਤਾਨਃ''' ਚੋਂਗਾ ਚੋਡਪਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ 14ਵੇਂ ਦਲਾਈ [[ਲਾਮਾ]] ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਪੂਜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। # ਜਿਗਡ ਲਾਚੁਸਮ ਸਮਾਰੋਹਃ ਇਹ ਸਮਾਰੋਹ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਮਈ ਦੇ ਅੰਤਮ ਜਾਂ ਜੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। # ਵਜਰਭੈਰਵ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਜਰਭੈਰਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਈ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ ਜੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। # ਸਿਊਂਗਨਾਸਃ ਸਿਊਂਗਨਾਸ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ''ਕਰਮ'' ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਤ ਸਮਾਰੋਹ ਹੈ। ਇਹ ਜੂਨ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। # ''ਯਾਰਨਸ''-ਇਸ ਨੂੰ '''ਵਰਸ਼ਵਾਸ ਸਮਾਰੋਹ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ, ਭਿਕਸ਼ੂ ਮੱਠ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੀਮਤ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ, ਕੀਡ਼ੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੂਖ਼ਮ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ''ਕਰਮ'' ਤੋਂ ਬਚਣ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ''ਪੂਜਾ'' ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਰਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੱਠ ਦੇ ਮੁਖੀ [[ਲਾਮਾ]] ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਗਿਆ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। # '''ਗਡਮ ਨਾਗਚੋਡ''' ਗਡਮ ਨਾਗਛੋਡ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਗੇਲੁਗ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜੇ ਸੋਂਗਖਾਪਾ ਦੀ ਬਰਸੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। # ਫੂਕਾ ਗੁਟਰਃ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ''ਸਮੋਨਲਾਮ ਚੇਨਮੋ'' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਫੂਕਲਾਲ ਗੋੰਪਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਬਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਾਂਸਕਾਰੀ ਅਤੇ [[ਲੱਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਫੁਕਟਾਲ ਮੱਠ ਸਕੂਲ == ਫੁਕਤਾਲ ਗੋਂਪਾ ਨੇ ਫੁਕਤਾਲ ਮੱਠ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਾਂਸਕਰ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਲੁੰਗਨਾਕ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ 1993 ਵਿੱਚ ਗੇਸ਼ ਲਾਰੰਪਾ ਨਾਗਰੀ ਚੋਸਜ਼ੜ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਮੱਠ ਸਪਾਂਸਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਕਮਰੇ, ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਸਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੁੰਗਨਾਕ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹਨ। == ਫੁਕਤਾਲ ਨੇੜੇ ਜ਼ਾਰਪ ਨਦੀ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ == 31 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਸ਼ੂਨ ਅਤੇ ਫੁਕਤਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਾਰਪ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਵਾਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਦੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨੀਮੂ ਬਾਜ਼ਗੋ ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਮੰਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੈਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਣੀ ਝੀਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੀ ਹੈ। ਮਈ 2015 ਵਿੱਚ, ਫੁਕਤਾਲ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸਕੂਲ ਕੈਂਪਸ ਵਹਿ ਗਿਆ। ਇਮਾਰਤ, ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਭ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਮੱਠ ਨੇ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ]] ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮੱਠ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਗੈਲਰੀ == <gallery mode="packed"> ਤਸਵੀਰ:Entrance_Phuktal_Gompa_Zanskar_Oct22_A7C_04450.jpg|ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ, 2022 ਤਸਵੀਰ:Zanskar_Phuktal_02.jpg|ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਚੋਰਟੇਨ, 1991 ਤਸਵੀਰ:Stupa_Cave_Phuktal_Gompa_Oct22_A7C_04479.jpg|ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੋਰਟੇਨ, 2022 ਤਸਵੀਰ:Cliff_Dwellings_Phuktal_Zanskar_Oct22_A7C_04499.jpg|ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਤਸਵੀਰ:Guest_House_Phuktal_Zanskar_Jun24_A7CR_00533.jpg|ਮਹਿਮਾਨ ਘਰ, ਸਾਰਾਪ ਦੇ ਪਾਰ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤਸਵੀਰ:Phuktal_Bridge_Downstream_Tsarap_Oct22_A7C_04443.jpg|ਸਾਰਾਪ ਉੱਤੇ ਫੁੱਟਬ੍ਰਿਜ, ਪੁਰਨੀ ਤੋਂ ਰਸਤਾ </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਮੱਠਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਭੂਗੋਲ * ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ * [http://treasuryoflives.org/biographies/view/Jangsem-Sherab-Zangpo/13078 ਜਾਂਗਸਮ ਸ਼ੇਰਾਬ ਜਾਂਗਪੋ] * [https://web.archive.org/web/20150130064139/http://www.nrsc.gov.in/Phutkal.html ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਸੈਂਟਰਃ ਫੂਕਲ ਨਾਕਾਬੰਦੀ, 30 ਜਨਵਰੀ 2015] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਧੀ ਤੀਰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] ovhn6ai3tuejbb5hom72lpzj6rerjpu 0 201199 854387 844623 2026-11-11T19:57:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 14 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854387 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = ਪੀਲੀਭੀਤ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ | alt_name = | iucn_category = IV | established = {{plainlist| * {{start date and age|1 Jul 1879}} (ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ)<ref name ="Reserved forest">{{cite web|url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process|title=Pilibhit Tiger Reserve: History - reserved forest|access-date=2025-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process|archive-date=2025-10-07|url-status=dead}}</ref> * {{start date and age|1 Feb 2014}} (ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ)<ref name ="Wildlife sanctuary">{{cite web|url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process|title=Pilibhit Tiger Reserve: History-wildlife sanctuary|access-date=2025-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process|archive-date=2025-10-07|url-status=dead}}</ref> * {{start date and age|9 Jun 2014}} (ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)<ref name="Tiger reserve creation">{{cite journal|author=Chanchani|year=2015|title=Pilibhit tiger reserve: conservation opportunities and challenges|journal=Economic and Political Weekly |volume=50 |issue=20 |page=19 |url=https://www.epw.in/journal/2015/20/reports-states-web-exclusives/pilibhit-tiger-reserve.html}}</ref> }} | photo = Sultan- largest amongst all the tigers at PTR.png | photo_caption = ''''ਸੁਲਤਾਨ'''' - ਸਾਰੇ ਪੀਟੀਆਰ ਬਾਘਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ | photo_width = 280 | map = India Uttar Pradesh#India | coordinates = {{coord|28|43|7.7196|N|80|4|19.0848|E|region:IN-UP|format=dms|display=inline, title}} | length = {{convert|90|km|mi|sp=us}} | width = {{convert|15|km|mi|sp=us}} | area = {{cvt|730.24|km2}}<ref name ="Total area">{{cite web|url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/notification/tigerreserve/Pilibhit.pdf|title=Pilibhit Tiger Reserve: Notification - Total area}}</ref> | elevation = {{convert|172|m|ft|sp=us}} | location = {{plainlist| * [[ਪੀਲੀਭੀਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] (97.6%) * [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] (2.4%) * ਦਾ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ }} | nearest_city = {{plainlist| * [[ਪੀਲੀਭੀਤ]] {{ਕਨਵਰਟ|39.72|ਕਿਲੋਮੀਟਰ|ਮੀਲ|ਸਪ=ਯੂਐਸ}}, * [[ਬਰੇਲੀ]] {{ਕਨਵਰਟ|89.58|ਕਿਲੋਮੀਟਰ|ਮੀਲ|ਸਪ=ਯੂਐਸ}} }} | website = {{URL|pilibhittigerreserve.in}} | governing_body = [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਾਈਗਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ]] | visitation_year = 2024–25 | visitation_num = 54,567{{efn|name=PTR-tourist footfall|ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 56,289 ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ - ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 54,378 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਮਾਲੀਏ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ₹1.36 ਕਰੋੜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ₹1.60 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ 189 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 452 ਹੋ ਗਈ।}} | visitation_ref = <ref>{{cite web |title=Pilibhit tiger reserve hosted a record number of footfall. |date=16 June 2024 |work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/jungle-tourism-session-ends-across-up-ptr-sees-record-footfall/articleshow/121866633.cms}}</ref> | relief = yes }} '''ਪੀਲੀਭੀਤ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ''' (ਉਚਾਰਨ [piːliːbhtiːtਲਂˈtaɪγə rɪˈzrːvː]]] ਸਭ ਤੋਂ ਤੰਗ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਘੋਡ਼ੇ ਦੀ ਨਾਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="the most narrowly-forested reserve">{{Cite web |title=field experience of Pilibhit tiger reserve |url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251104065326/https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf |archive-date=2025-11-04 |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ 10.8 ਪ੍ਰਤੀ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ² ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। [ਅ] ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 730.² ਕਿਲੋਮੀਟਰ ² ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 97.6% (ID1) ਕਿਲੋਮੀਟਰ ² ਪੀਲੀਭੀਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2.. 4% (ID3) ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਰੋਹਿਲਖੰਡ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।{{Efn|(ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ / ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਬਾਘ)*100|name="Tiger density"}}<ref name="district wise area percentage">{{Cite web |title=district wise area percentage of Pilibhit tiger reserve |url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf#:~:text=PilibhitTiger%20Reserve%20has%20won%20the%20first%20ever,in%20just%20four%20years%20from%202014%2D18%20period. |publisher=Central Academy for state forest service |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251104065326/https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf#:~:text=PilibhitTiger%20Reserve%20has%20won%20the%20first%20ever,in%20just%20four%20years%20from%202014%2D18%20period. |archive-date=2025-11-04 |url-status=dead }}</ref><ref name="Chanchani 2015">{{Cite journal|last=Chanchani, P.|year=2015|title=Pilibhit tiger reserve: conservation opportunities and challenges|url=https://www.epw.in/journal/2015/20/reports-states-web-exclusives/pilibhit-tiger-reserve.html|journal=Economic and Political Weekly|volume=50|issue=20|page=19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818135804/https://www.epw.in/journal/2015/20/reports-states-web-exclusives/pilibhit-tiger-reserve.html|archive-date=18 August 2023|access-date=18 August 2023}}</ref> ਪੀਲੀਭੀਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 21% ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰਲੇ ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-[[ਨੇਪਾਲ]] ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, [[ਸਾਲ(ਦਰੱਖਤ)|ਸਾਲ]] ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਦਲਦਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਨੇਡ਼ਲੇ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਯਮਤ ਹਡ਼੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{Cvt|22|km}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਲੰਬਾ ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve |url=http://projecttiger.nic.in/pilibhit.htm |access-date=29 February 2012 |website=Reserve Guide – Project Tiger Reserves In India |publisher=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref>&nbsp; ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ 35 ਕਿਸਮਾਂ, 556 ਏਵੀਅਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 79 ਕਿਸਮਾਂ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਭੁਜੰਗੀ|ਸੱਪ]] ਅਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਡ਼ੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਭਕ੍਷ਕ ਜੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Mammals">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - mammals |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=556 birds species |url=https://upforest.gov.in/web/forestnew/upfd_PTR.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200124101744/http://upforest.gov.in/web/forestnew/upfd_PTR.aspx |archive-date=24 January 2020 |access-date=8 October 2025 |website=Govt. of Uttar Pradesh}}</ref><ref>{{Cite web |title=Biodiversity |url=https://pilibhittigerreserve.in/biodiversity.php |website=pilibhittigerreserve.in/ |access-date=2025-10-26 |archive-date=2026-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124181929/https://pilibhittigerreserve.in/biodiversity.php |url-status=dead }}</ref><ref name="Fishes">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve- Fishes' species |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref><ref name="ReptileAmphibians">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve – Reptiles and Amphibians |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਾਈਗਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨੀ TX2 ਗਲੋਬਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve Gets Global Award For Doubling Tiger Population |url=https://www.ndtv.com/india-news/pilibhit-tiger-reserve-gets-global-award-tx2-for-doubling-tiger-population-2330242 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126171048/https://www.ndtv.com/india-news/pilibhit-tiger-reserve-gets-global-award-tx2-for-doubling-tiger-population-2330242 |archive-date=26 November 2020 |access-date=29 November 2020 |website=NDTV.com}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀਆਂ 22 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ 99,882 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਵਰ ਹਨ।<ref name="Population survey -2022">{{Cite web |date=25 July 2022 |title=UP: 160% surge in wildlife population in Pilibhit Tiger Reserve in 3 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/up-160-surge-in-wildlife-population-in-pilibhit-tiger-reserve-in-3-years/articleshow/93098900.cms#:~:text=Official%20records%20of%20PTR%20show,number%20from%2036%20to%20101. |website=[[The Times of India]] |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਗਸਤ 2025 ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 79 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਲਗ ਬਾਘ ਹਨ। {{Efn|ਇਸ ਵਿੱਚ 14 ਨਰ, 53 ਮਾਦਾ, ਅਤੇ 12 ਅਣਪਛਾਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਬਾਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ 18 ਵਾਧੂ ਬਾਘ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਾਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੋਰ ਜ਼ੋਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਾਘ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।|name="Tiger counting"}}<ref>{{Cite web |date=15 August 2025 |title=Pilibhit tiger reserve introduces new method to count tigers by gender |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/pilibhit-tiger-reserve-introduces-new-method-to-count-tigers-by-gender/articleshow/123317399.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 April 2025 |title=Three tigresses with nine cubs spotted at Pilibhit tiger reserve; sign of rise in big cat count |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/three-tigresses-with-nine-cubs-spotted-at-pilibhit-tiger-reserve-sign-of-rise-in-big-cat-count/articleshow/120288498.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਮਹੱਤਵ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਇਲਟੀ ਅਤੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ]] ਦੌਰਾਨ, ਪੀਲੀਭੀਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਕਡ਼ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜੰਗਲਾਤ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 1879 ਵਿੱਚ ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1893 ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾਗਤ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: History |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਿਆਂ, ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾਂ ਅਤੇ [[ਜੰਗਲ-ਵਾਢੀ|ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ]] ਵਰਗੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ਼ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=17 September 2025 |title=Pilibhit Tiger Reserve: A Jewel of the Terai Region |url=https://pilibhittigerreserve.in/about.php }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੂੰ ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ]] ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਈਕੋਸਿਸਟਮ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ, ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 46ਵੇਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਜੰਗਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸਨ। <ref name="Chanchani 2015"/> 2020 ਵਿੱਚ, ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਨਤਾ TX2 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ 13 ਟਾਈਗਰ ਰੇਂਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=Pilibhit tiger reserve gets the first TX2 award. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/uttar-pradesh-pilibhit-tiger-reserve-gets-the-first-tx2-award/articleshow/79391153.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == [[File:Range map of Pilibhit Tiger Reserve.jpg|thumb|left|300px| ਪੀਲੀਭੀਤ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰੇਂਜ ਨਕਸ਼ਾ]] [[File:View of Pilibhit tiger reserve, from space with Sharda river, Gangetic Plain, and the Himalayas.jpg|thumb|right|300px| [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ|ISS]] ਤੋਂ, [[ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ]] [[ਡੋਨਾਲਡ ਪੇਟਿਟ|ਡੌਨ ਪੇਟਿਟ]] ਨੇ [[ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਦੀ]], [[ਹਿੰਦ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ]], [[ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ]] ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ''ਘੋੜੇ ਦੀ ਨਾੜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ'' ਪੀਲੀਭੀਤ ਰਿਜ਼ਰਵ (ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ) ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ।<ref name="Pilibhit reserve area view from the space">{{cite web |title= Pilibhit reserve area view from the space |work=[[NASA]]|url= https://earthobservatory.nasa.gov/images/147980/himalayas-near-and-far/}}</ref>]] ਇਹ ਰਿਜ਼ਰਵ, 50'7.40 "ਉੱਤਰ ਤੋਂ " 43.90 "ਉ ਅਤੇ 79°52' 57.18" ਪੂਰਬ ਤੋਂ 80°23 '10.82 "ਪੂਰਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਮੀਦਾਰ ਪਤਝਡ਼ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਜੀਵ-ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਬਰੇਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੀਲੀਭੀਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="latitude and longitude">{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: latitude and longitude |url=https://earthbrigadefoundation.org/wp-content/uploads/2024/11/Report-on-Water-Hole-Utilisation_PILIBHIT-TIGER-RESERVE_compressed.pdf }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ {{Cvt|127.45|km2}} km2 (′ID3] sq mi′ ਦਾ ਇੱਕ ਬਫਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ {{Cvt|602.79|km2}} km2 ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਹੈ।<ref name="Reserves' Core and Buffer Area">{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: Notification - Reserves' Core and Buffer Area |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/notification/tigerreserve/Pilibhit.pdf}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀ ਲਈ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਪਰ 15 ਪਿੰਡ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ, ਸਡ਼ਕਾਂ' ਤੇ ਮਨੁੰਖੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਰਾਉਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="NTCA">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ [[ਜਿਮ ਕੋਰਬੈੱਟ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ|ਜਿਮ ਕਾਰਬੇਟ]], ਕਿਸ਼ਨਪੁਰ, ਦੁਧਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਾਫੰਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਲਾਂਘੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="WildlifeManagementArea">{{Cite web |title=Wildlife management area near Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਪੀਲੀਭੀਤ-ਬਾਂਕਾਟੀ ਰੋਡ ਤੋਂ ਮਹੋਫ ਤੱਕ ਭਾਰਤ-[[ਨੇਪਾਲ]] ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਥੰਮ੍ਹ 17 ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਥੰਮ੍ਹ 16 ਤੋਂ ਥੰਮ੍ਹ 28 ਤੱਕ।<ref name="Reserves' boundary">{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: Notification - Reserves' boundary |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/notification/tigerreserve/Pilibhit.pdf}}</ref><ref name="Indo-NepalBorder">{{Cite web |title=Indo-NepalBorder-Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦੀ ਥੰਮ੍ਹ 28 ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਬਲਾਕ, ਬਰਾਹੀ ਜੰਗਲਾਤ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਬਰਾਹੀ ਜੱਗਲਾਤ ਰੇਂਜ ਦੇ ਨਵਾਦਿਆ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਵਾਦਿਆ ਵਣ ਬਲਾਕ, ਹਰੀਪੁਰ ਜੰਗਲਾਸ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਹਰੀਪੁਰ ਰੇਂਜ ਦੇ ਡੱਕਾ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਹੈ।<ref name="Bifurcation">{{Cite web |title=Bifurcation-Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref><ref name="Reserves' boundary" /> ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਹਰੀਪੁਰ ਰੇਂਜ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਰਾਹੀ ਰੇਂਜ, ਮਹੋਫ ਰੇਂਜ, ਮਾਲਾ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਡਿਓਰੀਆ ਰੇਂਜ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਣ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਹੈ।<ref name="SouthernBorder">{{Cite web |title=Southern Border – Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref><ref name="Reserves' boundary" /> ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਪਾਸਗਾਓਂ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ 6 ਅਤੇ ਦਿਓਰੀਆ ਰੇਂਜ ਦੇ ਰਾਮਨਗਰ ਕੰਪਾਰਮੈਂਟ 1 ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੰਗਲਾਤ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਨਗੰਜ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ 5, ਗਡਾ ਕੰਪਾਰਮਟੈਂਟ 130, ਮਾਲਾ ਰੇਂਜ ਦੇ ਘਮੇਲਾ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ 119 ਤੋਂ ਬਾਂਕਟੀ ਤੱਕ ਹੈ।<ref name="WesternBorder">{{Cite web |title=Western Border – Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref><ref name="Reserves' boundary" /><ref name="Reserves' boundary" /> {| class="wikitable sortable static-row-number static-row-header-text sort-under-center col2center col3center col4center hover-highlight" |+ਰੇਂਜ-ਵਾਰ ਕੋਰ ਅਤੇ ਬਫਰ ਖੇਤਰ <ref>{{Cite web |title=Field experience of Pilibhit tiger reserve |url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf#:~:text=PilibhitTiger%20Reserve%20has%20won%20the%20first%20ever,in%20just%20four%20years%20from%202014%2D18%20period. |publisher=Central Academy for state forest service |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251104065326/https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf#:~:text=PilibhitTiger%20Reserve%20has%20won%20the%20first%20ever,in%20just%20four%20years%20from%202014%2D18%20period. |archive-date=2025-11-04 |url-status=dead }}</ref><ref name="Range-wise area">{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: Notification - Range-wise area |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/notification/tigerreserve/Pilibhit.pdf}}</ref> ! rowspan="2" class="unsortable" |ਰੇਂਜ ਦਾ ਨਾਮ ! colspan="3" |ਖੇਤਰਫਲ (ਕਿਲੋਮੀਟਰ ² ਵਿੱਚ) |- class="static-row-header" !ਕੋਰ !ਬਫ਼ਰ !ਕੁੱਲ |- |ਮਾਲਾ |163.32 |1.40 |164.72 |- |ਮਹੋਫ਼ |143.87 |3.24 |147.12 |- |ਬਰਾਹੀ |106.45 |76.94 |183.39 |- |ਹਰੀਪੁਰ |91.62 |28.33 |119.95 |- |ਦਿਓਰੀਆ |97.51 |0.15 |97.66 |- |ਖੁਤਰ |0.00 |17.36 |17.36 |- !ਕੁੱਲ !602.79 !127.45 !730.24 |} == ਜਲਵਾਯੂ == ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ, ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ 23 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ 6 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਿਯਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤ੍ਰੇਲ ਦਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਬਨਸਪਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਚ ਸਤਹ ਨਮੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਰੌਸਟ ਦਾ ਗਠਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ (ਫੈਂਟਾਸ) ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਨਸੂਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਸੀਮਾ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਖ ਮੁੱਲ 36 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ 45 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਦਾ ਉੱਚਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਰਮ ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਚੂਆ ਜਾਂ ''ਲੂ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਉੱਤਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Climatic conditions Of Pilibhit Tiger Reserve">{{Cite web |title=Climatic conditions of Pilibhit tiger reserve |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]] |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref> ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਸਲਾਨਾ ਵਰਖਾ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਗਭਗ 37 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ 20 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਿਯਸ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮ, ਸੁੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੂ ਹਵਾਵਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਟਰ ਹਵਾਵਾਂ (ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ''''ਪੂਰਵਾ'''' ਜਾਂ ਪੂਰਵਾ) ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਹਵਾਵਾਂ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੌਰਾਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਰੇਂਜ ਤੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਠੰਢ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="ClimaticVariations">{{Cite web |title=Climatic Variations in Pilibhit tiger reserve |url=https://www.timeanddate.com/weather/india/pilibhit/ext}}</ref><ref name="Climatic conditions Of Pilibhit Tiger Reserve 01">{{Cite web |title=Climatic conditions of Pilibhit tiger reserve 01 |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]] |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref> ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ (1 ਜੁਲਾਈ-31 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਟੇਅ ਸਾਲ ਭਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Annual monsoon break">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserves in Uttar Pradesh will be closed to visitors from June 15 for the annual monsoon break. |url=https://www.news18.com/india/all-tiger-reserves-and-national-parks-in-up-to-be-closed-from-june-15-check-reopening-date-ws-adkl-9379634.html}}</ref>{{Weather box|location=Pilibhit tiger reserve|metric first=Yes|single line=yes|Jan high C=23|Feb high C=26|Mar high C=28|Apr high C=36|May high C=40|Jun high C=45|Jul high C=40|Aug high C=36|Sep high C=34|Oct high C=29|Nov high C=20|Dec high C=11|Jan low C=6|Feb low C=10|Mar low C=13|Apr low C=23|May low C=31|Jun low C=34|Jul low C=32|Aug low C=27|Sep low C=24|Oct low C=20|Nov low C=13|Dec low C=6|Jan rain inch=0.3|Feb rain inch=0.9|Mar rain inch=1.2|Apr rain inch=1.8|May rain inch=3.2|Jun rain inch=4.8|Jul rain inch=5.2|Aug rain inch=5.5|Sep rain inch=4.3|Oct rain inch=1.2|Nov rain inch=0.9|Dec rain inch=0.5|source=Climatic variations<ref name=ClimaticVariations/>}} == ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ == ਕੁੱਲ ਜੰਗਲਾਤ ਕਵਰ ਵਿੱਚੋਂ {{Cvt|730.24|km2}} ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲਗਭਗ {{Cvt|416.07|km2}} ਨੂੰ ਛੱਤਰੀ ਘਣਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ''ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ'' (VDF) ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="VDF">{{Cite web |date=13 October 2025 |title=Assessment of forest cover -VDF |url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-4.pdf |website=fsi.nic.in |publisher=fsi.nic.in}}</ref> ਅੰਦਾਜ਼ਨ {{Cvt|78.9|km2}} ''ਦਰਮਿਆਨੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ'' (MDF) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ {{Cvt|70.23|km2}} ਨੂੰ ''ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜੰਗਲ'' (OF) ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="MDF & OF">{{Cite web |date=13 October 2025 |title=Assessment of forest cover - MDF & OF |url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-4.pdf |website=fsi.nic.in |publisher=fsi.nic.in}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ {{Cvt|469.24|km2}} ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ; ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਸੁੱਕੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਲਗਭਗ {{Cvt|89.78|km2}} ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ; ਸਮੁੰਦਰੀ ਦਲਦਲੀ ਜੰਗਲ, ਲਗਭਗ {{Cvt|0.01|km2}} ਖੇਤਰਫਲ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ; ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਲਗਭਗ {{Cvt|10.4|km2}} ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ । <ref name="forest coverage">{{Cite web |date=13 October 2025 |title=Assessment of forest cover - forest type |url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-4.pdf |website=fsi.nic.in |publisher=fsi.nic.in}}</ref> ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਰੀਆ ਰੋਬਸਟਾ, ਨਮੀ ਵਾਲਾ [[ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ|ਤਰਾਈ]] -ਭਾਬਰ ਧੁਨ ਸਾਲ, ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਤਝੜ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜਲੋੜ੍ਹੀ ਸਵਾਨਾ ਜੰਗਲ, ਸੁੱਕੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬ੍ਰੇਕ, ਸ਼ਿਵਾਲੀਕ ਚਿਰ ਪਾਈਨ ਜੰਗਲ, ਅਤੇ [[ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name="FloweringPlants">{{Cite web |title=FloweringPlants – Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਬਨਸਪਤੀ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਪੇਰੀਅਨ ਜ਼ੋਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। <ref name="FloweringPlants" /> [[ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ]] ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 8% ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ - ''ਉੱਚੇ ਫੈਂਟਾ'' ਅਤੇ ''ਨੀਵੇਂ ਫੈਂਟਾ'' । <ref name="Phantas Of Pilibhit Tiger Reserve">{{Cite web |title=Phantas of Pilibhit tiger reserve |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]] |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref> ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ। ਭਾਰੀ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਕਸਰ ਦਲਦਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਫੈਲਾਅ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਬੋਝੀਆਂ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref name="Grasslands Of Pilibhit Tiger Reserve">{{Cite web |title=Grasslands of Pilibhit tiger reserve |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]] |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref> == ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੋਜੀ == ਇਸ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ, ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਰੇਖਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਵਿਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇੜੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨਹਿਰ, ਹਰਦੋਈ ਸ਼ਾਖਾ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਦਾ ਫੀਡਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref name="Sharda river System">{{Cite web |title=Sharda river system of Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਗਦੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਅਖੰਡਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। [[ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ]] ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਧੋਟੰਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਮਤ ਤਾਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਘਾਘਰਾ ਦਰਿਆ|ਘਘਰਾ ਨਦੀ]] (ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਕਰਾ ਨਦੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਖਨੋਟ, ਕਟਾਣਾ, ਚੂਕਾ ਵਰਗੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। <ref name="RiverSystemPBT">{{Cite web |title=River System of Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ 45 [[ਜਲਗਾਹ|ਵੈਟਲੈਂਡ ਖੇਤਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ 5.9% (44.98) ਹਨ।&nbsp;ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਦਾ ² ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 25 ਕੁਦਰਤੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਝੀਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਲਗਭਗ {{Cvt|40.16|km2}} ਖੇਤਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ 8 ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ {{Cvt|4.69|km2}} ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਖੇਤਰਫਲ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ 12 ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Cvt|0.02|km2}} ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਹਰੇਕ, ਲਗਭਗ {{Cvt|0.12|km2}} ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । <ref name="Wetland coverage">{{Cite web |date=13 October 2025 |title=Assessment of forest cover - Wetland coverage |url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-4.pdf |website=fsi.nic.in |publisher=fsi.nic.in}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਦੀਵੀ ਝੀਲਾਂ ਝੰਡ, ਲਾਗਾ-ਬਾਘਾ, ਸੰਭਰ, ਜਹਾਬਰ, ਸੁਤੀਆ, ਤਿਲਾਨੀਆ ਜੋਰ, ਭੀਮਤਾਲ, ਲਿਡਸਿਆ ਨਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਾਰਹੀ ਨਾਲਾ ਹਨ। <ref name="Hydrology Of Pilibhit Tiger Reserve">{{Cite web |title=River System of Pilibhit tiger reserve |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]] |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref> == ਫ਼ਲੋਰਾ == ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,100 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ [[ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਾ|ਐਂਜੀਓਸਪਰਮਜ਼]] ਹਨ।<ref name="FloweringPlants"/> ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ 58 [[ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ|ਜਡ਼ੀ-ਬੂਟੀਆਂ]] ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, 21 ਝਾਡ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, 8 ਅੰਅੰਡਰਸਰਬਜ਼ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, 5 ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, 21 [[ਰੁੱਖ]] ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, 4 ਸੈਜ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹਨ।<ref name="Floral Diversity">{{Cite web |title=Floristic Diversity and Threat Status in Pilibhit Tiger Reserve, Uttar Pradesh |url=https://er.researchfloor.org/wp-content/uploads/2025/09/Floristic-Diversity-and-Threat-Status-in-Pilibhit-Tiger-Reserve-Uttar-Pradesh.pdf}}</ref> ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਾਲ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਤਝਡ਼ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ' ਚੌਰ 'ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕਲੀਅਰਿੰਗ' ਤੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵ-ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹੁਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੰਘਣੀ, ਜੰਗਲੀ ਬਨਸਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਡ਼ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="FloweringPlants" /> 1960 ਅਤੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਪੌਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਲ(ਦਰੱਖਤ)|ਸਲ]] (ਸ਼ੋਰਾ ਰੋਬਸਟਾ), [[ਅਰਜੁਨ (ਰੁੱਖ)|ਅਰਜੁਨ]] (ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ ਅਰਜੁਨ), <ref name="Tigers of the transboundary terai arc landscape">{{Cite web |title=Tigers of the transboundary terai arc landscape |url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/05/208_Indo-Nepal-Joint-Monitoring-Report.pdf}}</ref> [[ਸਾਗਵਾਨ|ਟੀਕ]] ( ''ਟੈਕਟੋਨਾ ਗ੍ਰੈਂਡਿਸ'' ), ਮਹਾਰੂਕ ( ''ਏਲੈਂਥਸ ਐਕਸਲਸਾ'' ), [[ਕੱਥਾ|ਖੈਰ]] ( ''ਸੇਨੇਗਾਲੀਆ ਕੈਚੂ'' ), [[ਟਾਹਲੀ|ਸ਼ੀਸ਼ਮ]] ( ''ਡੈਲਬਰਜਿਏਸਿਸ), ਸ਼ੀਸ਼ਾਮ (ਡੈਲਬਰਜਿਏਸਿਸ'' ), [[ਬੇਰੀ|ਮੈਬਰਜਿਏਸਿਸ]] ( ''ਡੈਲਬਰਜਿਏਸਿਸ'' ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ( ''ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ ਅਲਟਾ'' ), ਯੂਕਲਿਪਟਸ ( ''ਯੂਕਲਿਪਟਸ ਗ੍ਰੈਂਡਿਸ'' ), ਅਸਿਧਾ ( ''ਲੈਗਰਸਟ੍ਰੋਮੀਆ ਪਾਰਵੀਫਲੋਰਾ'' ), ਕੁਥਬਰ ( ''ਐਲੋਇਡੈਂਡਰੋਨ ਡਾਇਕੋਟੋਮਮ'' ), [[ਬਿਲ|ਬੇਲ]] ( ''ਏਗਲ ਮਾਰਮੇਲੋਸ'' ), ਖਰਪਟ ( ''ਗਰੂਗਾ ਪਿਨਾਟਾ'' ), ਫਾਲਦੂ ( ''ਮਿਤਰਾਗਿਆਨਾ ਪਰਵੀਫੋਲੀਆ'' '')'', [[ਡੇਕ|ਮੇਕਦਰਯਾਨਜੂਟੇ]] ( ''ਬਕਾਕੰਜੂਏਟ) ਇੰਟੀਗ੍ਰੀਫੋਲੀਆ'' ), ਵਿਜਾ ਸਲ ( ''ਪਟੇਰੋਕਾਰਪਸ ਮਾਰਸੁਪੀਅਮ'' ), ਪੂਲ ( ''ਕੀਡੀਆ ਕੈਲੀਸੀਨਾ'', ਹਲਦੂ ( ''ਅਦੀਨਾ ਕੋਰਡੀਫੋਲਿਆ'' ), [[ਹਰੜ|ਹਰਦ]] ( ''ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ ਚੀਬੂਲਾ'' ), ਗਹਮਰ ( ''ਗਮੇਲਨਾ ਆਰਬੋਰੀਆ'' ), ਝਿਗਨ ( ''ਲੈਨੀਆ ਕੋਰੋਮੰਡਲਿਕਾ'' ), [[ਢੱਕ|ਢਾਕ]] ( ''ਬੁਟੀਆ ਮੋਨੋਸਪਰਮਾ'' ), [[ਕੜ੍ਹੀ ਪੱਤੇ ਦਾ ਰੁੱਖ|ਕਾਠ ਨੀਮ]] ( ''ਮੁਰੈਯਾ ਕੋਏਨਿਗੀ'' ), [[ਬਹੇੜਾ|ਬਹੇਦਾ]] ( ''ਟਰਮੀਨਲੀਆ ਬੇਲੀਲੀਰਿਕਾ'' ( ਮਿਮਾਲਿਸਮਬੈਕਸ ), [[ਮੌਲਸਰੀ|ਬਹਿਦਾ]] ( [[ਸਿੰਬਲ ਰੁੱਖ|ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ]] ''ਬੇਲੀਲੀਰਿਕਾ'' '')'', ''ਸੀਬਾ'' ), [[ਗੋਟੂ ਕੋਲਾ|ਬ੍ਰਾਹਮੀ]] (ਸੇਂਟੇਲਾ ਏਸ਼ਿਆਟਿਕਾ), <ref name="Brahmi booti">{{Cite web |title=Medicinal Plants of Pilibhit Tiger Reserve |url=https://www.google.co.in/books/edition/Medicinal_Plants_of_Pilibhit_Tiger_Reser/}}</ref> [[ਤੁਲਸੀ]] ( ''ਓਸੀਮਮ ਟੇਨੁਇਫਲੋਰਮ'' ), [[ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ]] ( ਵਿਥਾਨੀਆ ''ਸੋਮਨੀਫੇਰਾ'' ), [[ਨਿੰਮ੍ਹ|ਨਿੰਮ]] ( ''ਅਜ਼ਾਦਿਰਾਚਟਾ ਇੰਡੀਕਾ'' ), [[ਅਮਲਤਾਸ]] ( [[ਆਂਵਲਾ|ਕੈਸੀਆ]] ''ਫਿਸਟੁਲਾ'' ), ਕਦਮ ( ''ਨੀਓਲਾਮਾਰਕੀਆ ਕੈਡੰਬਾ'' ), <ref name="Jamun">{{Cite web |title=There were crop fields on the both sides of the road bordered with a row of Syzygium cumini |url=https://www.researchgate.net/publication/261478713_First_record_of_banded_krait_Bungarus_fasciatus_from_Pilibhit_District_Uttar_Pradesh_-_India}}</ref> <ref name="A Botanical Wonderland">{{Cite web |title=The Flora Of Pilibhit Tiger Reserve: A Botanical Wonderland |url=https://wildlense.com/blogs/editorial-desk/the-flora-of-pilibhit-tiger-reserve-a-botanical-wonderland}}</ref> [[ਜਾਮਣ|(]] ''4'' ) ''ਫਿਲੈਂਥਸ ਐਂਬਲਿਕਾ'' ), ਅਤੇ ਵੈਨ ਤੁਲਸੀ ( ''ਗਰੇਵੀਆ)'' ਵਰਗੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ''ਹਿਰਸੁਟਾ'' ), ਰੋਹਨੀ ( ''ਮੈਲੋਟਸ ਫਿਲਿਪੈਂਸਿਸ'' ), ਘੋਰਬਾਚ ( ''ਐਕੋਰਸ ਕੈਲਾਮਸ'' ), <ref name="Ghorbach">{{Cite web |title=Medicinal Plants of Pilibhit Tiger Reserve (PTR) India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Medicinal_Plants_of_Pilibhit_Tiger_Reser/}}</ref> ਟੂਨ ( ''ਟੂਨਾ ਸਿਲੀਏਟਾ'' ), ਡੂਬ ( ''ਸਿਨੋਡੋਨ ਡੈਕਟਾਈਲੋਨ'' ), ਖਸਖਾਸ ( ''ਕ੍ਰਾਈਸੋਪੋਗਨ ਜ਼ੀਜ਼ਾਨੀਓਡਸ'' ) ਅਤੇ ਨਰਕੁਲ ( ''ਫਰੈਗਮਿਟਸ ਕਾਰਕਾ'' )। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹੇ ਪੌਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਬਫਰ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹਨ। <ref name="Plantations">{{Cite web |title=plantations – Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> <ref name="Major Flora">{{Cite web |title=Major Flora – Pilibhit tiger reserve |url=https://www.dudhwanptr.com/pilibhit-tiger-reserve/ |website=Major Flora}}</ref> ਕਈ ਹਮਲਾਵਰ ਨਦੀਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਨਾਬਿਸ ਅਤੇ ਲੈਂਟਾਨਾ ( ''ਲੈਂਟਾਨਾ ਕੈਮਾਰਾ'' ) ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। <ref name="Lantana camara">{{Cite web |title=Lantana camara |url=https://www.researchgate.net/publication/261478713_First_record_of_banded_krait_Bungarus_fasciatus_from_Pilibhit_District_Uttar_Pradesh_-_India#:~:text=102%20TAPROBANICA%20VOL.,the%20presence%20of%20provocation%20but}}</ref> ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਧੁਰ ( ''ਬੋਥਰੀਓਚਲੋਆ ਕੰਪ੍ਰੇਸਾ'' ), ਭਰਹਮਾਸੀ ( ''ਇਸਚੈਮਮ ਰਗੋਸਮ'' ), ਮਾਰਵਾਲ ( ''ਡਿਚੈਂਥੀਅਮ ਅਰੀਸਟੈਟਮ'' ), ਕਾਂਸ ( ''ਸੈਕਰਮ ਸਪਾਂਟੇਨਿਅਮ'' ), [[ਸਰਕੰਡਾ|ਦੁਰਭਾ]] ( ''ਟ੍ਰਿਕੁਸਥਾਲ ਸਾਈਪਿਡਿਅਮ'' ), ਦੁਰਭਾ ( ''ਟ੍ਰਿਕੁਸਥਾਲ ਸਾਈਂਪੀਡੀਅਮ'' ), ਅਤੇ। ਸੁੱਜੀ ਹੋਈ ਫਿੰਗਰਗ੍ਰਾਸ (ਕਲੋਰਿਸ ਬਾਰਬਾਟਾ)। <ref name="Major grasses">{{Cite web |title=Floristic Diversity and Threat Status in Pilibhit Tiger Reserve - Major grasses |url=https://er.researchfloor.org/wp-content/uploads/2025/09/Floristic-Diversity-and-Threat-Status-in-Pilibhit-Tiger-Reserve-Uttar-Pradesh.pdf}}</ref> == ਜੀਵ-ਜੰਤੂ == ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਦਲਦਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਜ਼ੇਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਥਣਧਾਰੀ, ਪੰਛੀ, [[ਭੁਜੰਗੀ|ਸੱਪ]], ਜਲ-ਥਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ 22 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 99,882 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Animal Population survey">{{Cite web |date=25 July 2022 |title=Animal Population survey |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/up-160-surge-in-wildlife-population-in-pilibhit-tiger-reserve-in-3-years/articleshow/93098900.cms#:~:text=Official%20records%20of%20PTR%20show,number%20from%2036%20to%20101. |website=[[The Times of India]] |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> === ਥੀਰੀਓਫੌਨਾ === ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਥਰੀ [[ਥਣਧਾਰੀ|ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ]] ਦੀਆਂ 35 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ <ref name="Terrestrial mammals">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - Terrestrial mammals |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ]] ( ''ਪੈਂਥੇਰਾ ਟਾਈਗਰਿਸ ਟਾਈਗਰਿਸ'' ), ਭਾਰਤੀ ਚੀਤਾ ( ''ਪੈਂਥੇਰਾ ਪਾਰਡਸ ਫੁਸਕਾ'' ), ਭਾਰਤੀ ਹਾਥੀ ( ''ਐਲੀਫਾਸ ਮੈਕਸਿਮਸ ਇੰਡੀਕਸ'' ), ਇੱਕ-ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ ਗੈਂਡਾ ( ''ਰਾਇਨੋਸੋਰਡ'' <ref name="one-horned rhinoceros">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - one-horned rhinoceros |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf}}</ref> ''ਪ੍ਰਾਇਓਨੈਲੁਰਸ ਬੇਂਗਲੈਂਸਿਸ'' ), ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ( ''ਪ੍ਰਿਓਨੈਲੁਰਸ ਵਿਵੇਰੀਨਸ'' ), [[ਮੱਝ|ਜੰਗਲੀ ਮੱਝ]] (ਬੁਬਲਸ ਬੁਬਲਿਸ), <ref name="wild buffalos">{{Cite web |title=wild buffalo |url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/05/208_Indo-Nepal-Joint-Monitoring-Report.pdf}}</ref> [[ਰੋਝ|ਨੀਲਾ ਬਲਦ]] ( ''ਬੋਸੇਲਾਫਸ ਟ੍ਰੈਗੋਕੈਮੇਲਸ'' ), ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ( ''ਸੁਸ ਸਕ੍ਰੋਫਾ'' ), ਚਾਰ-ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿਰਨ ( ''ਟੈਟਰਾਸੇਰਸ ਕਵਾਡ੍ਰੀਕੋਰਨੀਸ'' ) ( ''ਟੈਟਰਾਸੇਰਸ'' <ref name="Four-horned antelope">{{Cite journal|last=Anwar, M.|last2=Kumar, H.|last3=Vattakavan, J.|year=2011|title=Record of ''Tetracerus quadricornis'' (de Blainville, 1816) in Pilibhit Forest division of Terai Arc Landscape, Uttar Pradesh, India|url=https://www.researchgate.net/publication/261477498|journal=Journal of Threatened Taxa|volume=3|issue=4|pages=1719–1721}}</ref> ), [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ|ਬਲੈਕ ਬੱਕ]] ( ''ਐਂਟੀਲੋਪ ਸਰਵਿਕੈਪਰਾ'' ), ਚਿਤਲ ( ''ਐਕਸਿਸ ਐਕਸਿਸ'' ), ਹੌਗ ਡੀਅਰ ( ''ਐਕਸਿਸ ਪੋਰਸੀਨਸ'' ), ਸਾਂਬਰ ਹਿਰਨ ( ''ਰੂਸਾ ਯੂਨੀਕਲਰ'' ), ਉੱਤਰੀ ਲਾਲ ਮੁਨਟਜੈਕ ( ''ਮੁਨਟਿਆਕਸ ਯੋਨੀਨਾਲਿਸ'' ), ਸੁਸਤ ਰਿੱਛ ( ''ਮੇਲਰਸਸ ਯੂਰਸੀਨਸ'' ), ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਂਗੋਲਿਨ ( ''ਮੈਨਿਸ ਕ੍ਰਾਸਿਕਾਉਡਾਟਾ'' ), ਸੁਨਹਿਰੀ ਗਿੱਦੜ ( ''ਕੈਨਿਸ ਔਰੀਅਸ'' ), ਬੰਗਾਲ ਲੂੰਬੜੀ ( ''ਵਲਪੇਸ ਬੇਂਗਲੈਂਸਿਸ'' ), ਅਤੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹਾਇਨਾ ( ''ਹਿਆਨਾ ਹਾਇਨਾ'' )। <ref name="Terrestrial Mammals">{{Cite web |title=Terrestrial Mammals - Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=National Tiger Conservation Authority}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਲੁੱਧਰ|ਨਿਰਵਿਘਨ-ਕੋਟੇਡ ਓਟਰ]] ( ''ਲੂਟਰਾ ਪਰਸਪੀਸੀਲਾਟਾ'' ), ਆਮ ਓਟਰ (ਲੂਟਰਾ ਲੂਟਰਾ), ਭਾਰਤੀ ਪੋਰਕੁਪਾਈਨ ( ''ਹਾਇਸਟ੍ਰਿਕਸ ਇੰਡੀਕਸ'' ), <ref name="Hystrix indicus">{{Cite web |title=Hystrix indicus |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf |website=[[World Wide Fund for Nature|WWF]]}}</ref> ਛੋਟਾ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵੇਟ ( ''ਵਾਈਵਰਿਕੁਲਾ ਇੰਡੀਕਾ'' ), [[ਬਿੱਜੂ|ਸ਼ਹਿਦ ਬੈਜਰ]] ( ''ਮੇਲੀਵੋਰਾ ਕੈਪੈਂਸਿਸ'' ), ਛੋਟਾ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਫਲ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਪਟੇਰੋਪਸ ਮਾਰਜਿਨੇਟਸ'' ), ਭਾਰਤੀ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਲੂੰਬੜੀ ( ''ਪਟੇਰੋਪਸ ਮੇਡੀਅਸ'' ), ਉੱਤਰੀ ਪੀਲਾ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਲੇਸੀਯੂਰਸ ਇੰਟਰਮੀਡੀਅਸ'' ), ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਕੇਰੀਵੌਲਾ ਪਿਕਟਾ'' ), ਘੱਟ ਛੋਟੀ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਫਲ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਸਾਈਨੋਪਟਰਸ ਬ੍ਰੈਚਿਓਟਿਸ'' ), ਘੱਟ ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਮਾਇਓਟਿਸ ਹੈਸੇਲਟੀ'' ), ਰੀਸਸ ਮਕਾਕ ( ''ਮਕਾਕਾ ਮੁਲਾਟਾ'' ), ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨੀ ਸਲੇਟੀ ਲੰਗੂਰ ( ''ਸੇਮਨੋਪੀਥੇਕਸ ਐਂਟੇਲਸ'' ), <ref name="Semnopithecus entellus">{{Cite web |title=Semnopithecus entellus |url=https://earthbrigadefoundation.org/wp-content/uploads/2024/11/Report-on-Water-Hole-Utilisation_PILIBHIT-TIGER-RESERVE_compressed.pdf |website=Earth Bbrigade Foundation }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਤਾਰਾਈ ਸਲੇਟੀ ਲੰਗੂਰ ( ''ਸੇਮਨੋਪੀਥੇਕਸ ਹੈਕਟਰ'' ), ਲੰਗੂਰ ( ''ਸਿਮੀਆ ਐਂਟੇਲਸ'' ), <ref name="Small Mammals">{{Cite web |title=Small Mammals - Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖਰਗੋਸ਼ ( ''ਲੇਪਸ ਨਿਗਰੀਕੋਲਿਸ'' ), ਹਿਸਪਿਡ ਖਰਗੋਸ਼ ( ''ਕੈਪਰੋਲਾਗਸ ਹਿਸਪਿਡਸ'' ), <ref name="Caprolagus hispidus">{{Cite web |title=Caprolagus hispidus |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf |website=[[World Wide Fund for Nature|WWF]]}}</ref> ਮਾਸਕਡ ਪਾਮ ਸਿਵੇਟ ( ''ਪੈਗੁਮਾ ਲਾਰਵਾਟਾ'' ), ਆਮ ਪਾਮ ਸਿਵੇਟ ( ''ਪੈਰਾਡੌਕਸੁਰਸ ਹਰਮਾਫ੍ਰੋਡੀਟਸ'' ), ਛੋਟਾ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵੇਟ ( ''ਵਿਵੇਰੀਕੁਲਾ ਇੰਡੀਕਾ'' ), ਭਾਰਤੀ ਦੈਂਤ ਫਲਾਇੰਗ ਪੀਟ੍ਰੀਲੀਪੇਨਸਟੈਰੀਪਾਈਡਸਟਾਰੀਪੈਂਸ ( ਫਾਈਵ ਫਲਾਇੰਗ ''ਪੀਟੈਰੀਪਾਈਡਸ'' ) ਪਾਮ ਸਕੁਇਰਲ ( ''ਫੂਨੈਂਬੁਲਸ ਪੈਨਨਟੀ'' ), <ref name="Funambulus pennanti">{{Cite web |title=Order Rodentia and Family Scuridae |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[Wildlife Institute of India]] |access-date=2025-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007085635/https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |archive-date=2025-10-07 |url-status=dead }}</ref> ਘੱਟ ਛੋਟੀ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਫਲ ਬੈਟ ( ''ਸਾਈਨੋਪਟੇਰਸ ਬ੍ਰੈਚਿਓਟਿਸ'' ), ਵੱਡਾ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਪੀਲਾ ਬੱਲਾ ( ''ਸਕੋਟੋਫਿਲਸ ਹੇਥੀ'' ), ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਲੂੰਬੜੀ ( ''ਪਟੇਰੋਪਸ ਮੀਡੀਅਸ'' )। <ref name="Civets">{{Cite web |title=Civets |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf |website=[[World Wide Fund for Nature|WWF]]}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਮਾਲਾ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੰਗਾਲ-ਧੱਬੇ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ( ''ਪ੍ਰਿਓਨੈਲੁਰਸ ਰੂਬਿਗਿਨੋਸਸ'' ) ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Prionailurus rubiginosus">{{Cite web |title=Rare and threatened rusty-spotted cat seen after 10 years in Uttar Pradesh |url=https://www.hindustantimes.com/it-s-viral/rare-and-threatened-rusty-spotted-cat-seen-after-10-years-in-uttar-pradesh/story-GYDxavu0DNkHG5uSw5rSkK.html |website=[[Hindustan Times]]}}</ref>{{Image array|perrow=3|width=320|height=225|border-width=4|align=center|class=floatcenter|image1=Troop of Langurs (Simia entellus) in Pilibhit tiger reserve.jpg|caption1=ਪੀ.ਟੀ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਲੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ|image2=A male nilgai (Boselaphus tragocamelus) in Pilibhit tiger reserve.jpg|caption2=ਇੱਕ ਨਰ ਨੀਲਾ ਬਲਦ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿਰਨ|image3=A herd of Chital deers (Axis axis) along with troop of Rhesus macaque (Macaca mulatta).jpg|caption3=ਸੜਕ 'ਤੇ ਰੀਸਸ ਮੈਕਾਕ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਤਲਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ|image4=Indian leopard (Panthera pardus fusca) sighting at PTR.jpg|caption4=ਪੀ.ਟੀ.ਆਰ. ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਤੇਂਦੁਏ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼|image5=Sloth bear (Melursus ursinus) on the trails at PTR.jpg|caption5=PTR 'ਤੇ ਟ੍ਰੇਲਾਂ 'ਤੇ ਸੁਸਤ ਭਾਲੂ|image6=Barasingha (Rucervus duvaucelii) near swamp land at PTR.jpg|caption6=ਪੀ.ਟੀ.ਆਰ. ਵਿਖੇ ਦਲਦਲ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੋ ਬਾਰਾਸਿੰਘਾ}} == ਹਰਪੇਟੋਫੌਨਾ == ਕੋਮੋਡੋ ਡਰੈਗਨ ( ''ਵਾਰਾਨਸ ਕੋਮੋਡੋਏਨਸਿਸ'' ), [[ਗੋਹ|ਮਾਨੀਟਰ ਕਿਰਲੀ]] ( ''ਜੀਨਸ ਵਾਰਾਨਸ'' ), <ref name="Monitor lizards">{{Cite web |title=Monitor lizards |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf |website=[[World Wide Fund for Nature|WWF]]}}</ref> ਬੰਗਾਲ ਮਾਨੀਟਰ ( ''ਵਾਰਾਨਸ ਬੇਂਗਲੈਂਸਿਸ'' ), <ref name="Varanus bengalensis">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - Varanus bengalensis |url=https://earthbrigadefoundation.org/wp-content/uploads/2024/11/Report-on-Water-Hole-Utilisation_PILIBHIT-TIGER-RESERVE_compressed.pdf }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਮ ਬਿੰਦੀ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਸਕਿੰਕ (ਰੀਓਪਾ ਪੰਕਟਾਟਾ), ਪੀਲੇ ਹਾਉਸ ਮੋਨੀਟਰ (ਵਰੇਨਸ ਜੀ) ( ''ਰੀਓਪਾ ਪੰਕਟਾਟਾ'' ), ਕੋਮੋਡੋ ਡ੍ਰੈਗਨ ( ''ਵਾਰਾਨਸ ਕੋਮੋਡੋਏਨਸਿਸ'' ) ਸਮੇਤ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ । ''ਹੇਮੀਡਾਕਟਾਈਲਸ ਫ੍ਰੇਨੇਟਸ'' ), ਇੰਡੀਅਨ ਕੋਬਰਾ ( ''ਨਾਜਾ ਨਾਜਾ'' ), ਮੋਨੋਕਲੇਡ ਕੋਬਰਾ ( ''ਨਾਜਾ ਕਾਉਥੀਆ'' ), ਰਸਲ ਦਾ ਵਾਈਪਰ ( ''ਡਾਬੋਆ ਰੁਸੇਲੀ'' ), [[ਭਾਰਤੀ ਕਰੈਤ|ਆਮ ਕ੍ਰੇਟ]] ( ''ਬੰਗਰਸ ਕੈਰੀਲੀਅਸ'' ), ਚੈਕਰਡ ਕੀਲਬੈਕ ( ''ਫੌਲੀਆ ਪਿਸਕੇਟਰ'' ), ਇੰਡੀਅਨ ਬਘਿਆੜ ਸੱਪ ( ''ਲਾਈਕੋਡੌਨ'' ਬਉਲੀਨਾਫੋਲੀਨਸ '') ਬ੍ਰੈਮਿਨਸ'' ), ਬਫ ਸਟ੍ਰਿਪਡ ਕੀਲਬੈਕ ( ''ਐਮਫੀਸਮਾ ਸਟੋਲੈਟਮ'' ), <ref name="Indian Snake">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - Indian Snake |url=https://www.etvbharat.com/hindi/uttar-pradesh/state/pilibhit/rare-species-of-snakes-are-found-in-pilibhit-tiger-reserve/up20210612101409509}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਪਾਇਥਨ ( ''ਪਾਈਥਨ ਮੋਲੂਰਸ'' ), [[ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ]] ( ''ਓਫੀਓਫੈਗਸ ਹੰਨਾਹ'' ), ਅਤੇ ਬੈਂਡੇਡ ਕ੍ਰੇਟ ( ''ਬੰਗਰਸ ਫਾਸਸੀਐਟਸ'' )। <ref name="Banded Krait">{{Cite web |title=Banded krait from Pilibhit District |url=https://www.researchgate.net/publication/261478713_First_record_of_banded_krait_Bungarus_fasciatus_from_Pilibhit_District_Uttar_Pradesh_-_India}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਕੋਰਲ ਲਾਲ ਕੁਕਰੀ ਸੱਪ ( ''ਓਲੀਗੋਡੋਨ ਖੇਰੀਐਂਸਿਸ'' ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੱਪ, ਜੋ ਕਿ 1939 ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮਾਹੋਫ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Exotic Snake">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - ExoticSnake |url=https://www.tribuneindia.com/news/uttar-pradesh/rare-red-coral-kukri-snake-spotted-in-pilibhit-tiger-reserve-after-decades/}}</ref> ਟੈਸਟੁਡੀਨੋੋਲੋਜਿਸਟਸ ਨੇ ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਦੀਆਂ 13 ਕਿਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਬ੍ਰਾਹਮੀਨੀ ਨਦੀ ਕੱਛੂ (''ਹਾਰਡੇਲਾ ਥੁਰਜੀ'' ਟ੍ਰਾਈਕੈਰਿਨੇਟ ਪਹਾਡ਼ੀ ਕੱਛੂ ਭਾਰਤੀ ਫਲੈਪਸ਼ੇਲ ਕੱਛੂ (ਲਿਸੀਮੀਜ਼ ਪੰਕਟਟਾ ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਫਟਸ਼ੇਲ ਕੰਛੂਕ (ਨਿਲਸੋਨੀਆ ਗੈਂਗੇਟਿਕਾ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਾ ਕੱਛੂ (ਮੇਲਾਨੋਚੇਲੀਜ਼ ਟ੍ਰਾਈਜੁਗਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੈਂਪ ਕੱਛੂਕੀ (ਪਾਂਗਸ਼ੁਰਾ ਟੈਂਟੋਰੀਆ ] ਭਾਰਤੀ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਕੱਛੂ (ਪਾਂਗਸ਼ੂਰਾ ਟੈਕਟਾ [2) ਭਾਰਤੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕੱਚੂ (ਮੌਰੇਨੀਆ ਪੀਟਰਸੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਲਾਅ ਕੱਛੂ (''ਹੀਓਸਮਿਸ ਗ੍ਰੈਂਡਿਸ'') ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ (ਮਗਰਮੱਛਾ) ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛੇ (ਟੈਟਰੋਕੋਡੀਮਲ) (ਟੈਟਰੋਸਟੈਟ) <ref name="13 species of turtle">{{Cite web |title=out of the 13 turtle species, that had been identified in Pilibhit in a survey conducted by TSA in 2005, 11 are included as Schedule I species as specified in the recently revised Wildlife Protection Act |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/pilibhit-tiger-reserve-tsa-join-hands-for-turtles-and-tortoises-conservation/articleshow/102626476.cms}}</ref><ref name="Turtles reported in Gooler lake in Pilibhit tiger reserve">{{Cite web |title=Turtles reported in Gooler lake in Pilibhit tiger reserve |url=https://www.researchgate.net/profile/Shailendra_Singh102/publication/340846448_An_evaluation_of_distribution_status_and_abundance_of_freshwater_turtles_in_Uttar_Pradesh/}}</ref><ref name="Amphibians">{{Cite web |title=Reptiles are well represented with 5 species of lizards, several species of snakes, fresh water crocodile and gharial. |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf}}</ref><ref name="Amphibians" />{{Image array|perrow=3|width=320|height=225|border-width=4|align=center|class=floatcenter|image1=Tricarinate hill turtle (Melanochelys tricarinata) spotted at PTR.jpg|caption1=ਪੀਟੀਆਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਈਕੈਰੀਨੇਟ ਪਹਾੜੀ ਕੱਛੂ|image2=Checkered keelback (Fowlea piscator), a medium-sized water snake near the swamp area.jpg|caption2=ਦਲਦਲ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੱਪ ਚੈਕਰਡ ਕੀਲਬੈਕ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ|image3=Giant asian pond turtle (Heosemys grandis) spotted near Chuka beach.jpg|caption3=ਚੂਕਾ ਬੀਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਲਾਅ ਵਾਲਾ ਕੱਛੂ|image4=|caption4=ਇੱਕ ਓਲੀਗੋਡੋਨ ਖੇਰੀਅਨਸਿਸ{{!}}ਕੋਰਲ ਲਾਲ ਕੁਕਰੀ ਸੱਪ 1939 ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹੋਫ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।|image5=Mugger crocodile (Crocodylus palustris), enjoying the sun at the banks of Sharda canal.jpg|caption5=ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਲੁਟੇਰਾ ਮਗਰਮੱਛ|image6=Monitor lizard (genus varanus) the biggest reptile found in the reserve.jpg|caption6=ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਪ, ਮਾਨੀਟਰ ਕਿਰਲੀ}} == ਅਵੀਫ਼ੋਨਾ == {{Image array|perrow=3|width=320|height=225|border-width=4|align=center|image1=A male Indian peafowl (Pavo cristatus) sitting on hunter's bridge on Sharda canal.jpg|caption1=ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਹਿਰ 'ਤੇ ਜਲ-ਨਿਕਾਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਇੱਕ ਨਰ ਭਾਰਤੀ ਮੋਰ|image2=Oriental darter (Anhinga melanogaster) known for tossing and juggling its prey before swallowing head first.jpg|caption2=ਇੱਕ ਪੂਰਬੀ ਡਾਰਟਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਛਾਲਣ ਅਤੇ ਜਗਲਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|image3=Crested serpent eagle (Spilornis cheela) sitting on a branch.jpg|caption3=ਪੀਟੀਆਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸਿਰੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਈਗਲ|image4=A waddling of Lesser Whistling Duck (Dendrocygna Javanica) at a wetlands in PTR.jpg|caption4=ਪੀ.ਟੀ.ਆਰ. ਦੇ ਇੱਕ ਗਿੱਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸੀਟੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਬੱਤਖ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ|image5=Brown fish owl (Ketupa zeylonensis) preparing to dive into a nearby pond to hunt fish.jpg|caption5=ਇੱਕ ਭੂਰਾ ਮੱਛੀ ਵਾਲਾ ਉੱਲੂ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।|image6=Lesser spotted eagle (Clanga pomarina) with white V on rump.jpg|caption6=ਇੱਕ ਘੱਟ ਧੱਬੇਦਾਰ ਬਾਜ਼ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ V ਹਨ}} == ਨੋਟ == {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ]] 7kzeq416pegf11np5chqc0j8uuw1zrh 0 203058 854459 841605 2026-11-12T03:55:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854459 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (IKS) | formation = {{Start date and age|2020|10||df=y}} | image = AboutusLogo.jpg | alt = <!-- alt text; see [[WP:ALT]] --> | caption = ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਲੋਗੋ, ਭਾਰਤ | map = <!-- optional --> | abbreviation = ਆਈ ਕੇ ਐੱਸ (IKS) | type = [[ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ]] | status = <!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --> | purpose = <!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --> | headquarters = [[ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ]], [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ | coordinates = <!-- Coordinates of location using a coordinates template --> | membership = | language = [[English language|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[Hindi language|ਹਿੰਦੀ]]<!-- official languages --> | leader_title = National Coordinator<!-- position title for the leader of the org --> | leader_name = ਪ੍ਰੋ. ਗੈਂਤੀ ਐਸ. ਮੂਰਤੀ | main_organ = <!-- gral. assembly, board of directors, etc --> | parent_organization = [[Ministry of Human Resource Development (India)|ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]]<!-- if one --> | affiliations = <!-- if any --> | budget = | website = {{URL|https://iksindia.org/}} | remarks = | location = }} '''ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ''' ('''IKS''') ਜਾਂ '''ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਭਾਗ''' [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref name=":3">{{Cite web |title=about |url=https://iksindia.org/about.php |website=iksindia |access-date=2026-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114095327/https://iksindia.org/about.php |archive-date=2026-01-14 |url-status=dead }}</ref><ref name=>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/education/over-1000-teachers-being-trained-to-teach-indian-knowledge-systems/article67393182.ece|title=UGC to train over 1,000 teachers to teach Indian knowledge systems from degree level|last=Chakrabarty|first=A. M. Jigeesh & Sreeparna|date=2023-10-07|work=The Hindu|access-date=2023-10-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਵਿਭਾਗ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ AICTE ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name=":3" /> ਆਈਕੇਐਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡੀਕਲੋਨੀਜ਼ੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਬੇਲੋੜੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਭਾਰਤੀ [[ਕੌਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2020|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ]] (NEP) ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ IKS ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name=":>{{Cite web |last=Kumar |first=Mamidala Jagadesh |date=2023-07-29 |title=Embrace Indian Knowledge System, enrich higher education |url=https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |access-date=2023-10-25 |website=The Sunday Guardian Live |language=en-US |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211023911/https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਫਰੇਮਵਰਕ (NCF) ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref> ''ਭਾਰਤੀ ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲਈ ਵਿਜ਼ਨ 2047'' ਦੇ ਤਹਿਤ IKS ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}</ref> 2022-2023 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ, IKS ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰਕੇ {{INRConvert|20|c}} ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2023-02-03 |title=Union Budget 2023-24: Promotion of Indian languages receives impetus |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/union-budget-2023-24-promotion-of-indian-languages-receives-impetus-101675363111810.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[ਵਿਸ਼੍ਵਵਿੱਦਿਆਲਏ ਅਨੁਦਾਨ ਆਯੋਗ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] (UGC) ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਾ 5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ 'ਤੇ IKS ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}</ref> UGC ਦਾ ਟੀਚਾ 2025 ਤੱਕ IKS ਵਿੱਚ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਹੈ<ref name=/> ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ IKS MOOC ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}</ref> ਆਈਕੇਐਸ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਖੋਜ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ।<ref>{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}</ref> == ਵਿਸ਼ੇ == IKS ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਤਹਿਤ [[ਭਾਰਤੀ ਗਣਿਤ|ਵੈਦਿਕ ਗਣਿਤ]], [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (ਪੁਸਤਕ)|ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref name=/><ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}</ref> UG ਮੈਡੀਸਨ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ IKS ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]], ਧਿਆਨ ਅਤੇ [[ਆਯੁਰਵੇਦ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}</ref> == ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ == === [[ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ]] === [[ਤਸਵੀਰ:Lagori6.jpg|thumb|ਸੱਤ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਖੇਡ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ 75 ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]] '''ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ''' (ਹਿੰਦੀ: भारतीय खेल, ਅਨੁਵਾਦ: ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ [[ਕੌਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2020|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ (NEP)]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ]] (IKS) ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 75 ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਅੰਤਰ-ਸਕੂਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2022-12-31 |title=Edu ministry forms plan to bring in ‘Bharatiya Games’ in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/edu-ministry-forms-plan-to-bring-in-bharatiya-games-in-schools-101672506770335.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਖੇਡ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=/> ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਪੇਂਡੂ) ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਟੀਮ ਵਰਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਹਨ,<ref name=/> ਕਿਉਂਕਿ 2020 ਦੇ NEP ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ "ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ" ਅਤੇ "ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਸਿੱਖਿਆ" ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |date=2022-12-31 |title=Edu ministry forms plan to bring in ‘Bharatiya Games’ in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/edu-ministry-forms-plan-to-bring-in-bharatiya-games-in-schools-101672506770335.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।<ref name=/><ref>{{Cite web |date=2022-12-31 |title=Edu ministry forms plan to bring in ‘Bharatiya Games’ in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/edu-ministry-forms-plan-to-bring-in-bharatiya-games-in-schools-101672506770335.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਭਰ ਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2022-08-01 |title=Posham Pa, Gilli Danda Among 75 ‘Bhartiya Games’ to be Introduced in Schools |url=https://www.news18.com/news/education-career/posham-pa-gilli-danda-among-75-bhartiya-games-to-be-introduced-in-schools-5664757.html |access-date=2023-10-25 |website=News18 |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.news18.com/news/education-career/posham-pa-gilli-danda-among-75-bhartiya-games-to-be-introduced-in-schools-5664757.html "Posham Pa, Gilli Danda Among 75 'Bhartiya Games' to be Introduced in Schools"]. ''News18''. 1 August 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2022-07-30 |title=‘Gilli danda’ among 75 ‘Bharatiya sports’ set to be introduced in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/gilli-danda-among-sports-set-to-be-introduced-101659205191117.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.hindustantimes.com/india-news/gilli-danda-among-sports-set-to-be-introduced-101659205191117.html "'Gilli danda' among 75 'Bharatiya sports' set to be introduced in schools"]. ''Hindustan Times''. 30 July 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 October</span> 2023</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-31 |title=Edu ministry forms plan to bring in ‘Bharatiya Games’ in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/edu-ministry-forms-plan-to-bring-in-bharatiya-games-in-schools-101672506770335.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਸਰੀਰਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਬੋਰਡ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |title=Bhartiya Sports initiative: Gilli danda, langdi, other indigenous games to be pushed in schools |url=https://zeenews.india.com/india/bhartiya-sports-initiative-gilli-danda-langdi-other-indigenous-games-to-be-pushed-in-schools-2491465.html |access-date=2023-10-25 |website=Zee News |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://zeenews.india.com/india/bhartiya-sports-initiative-gilli-danda-langdi-other-indigenous-games-to-be-pushed-in-schools-2491465.html "Bhartiya Sports initiative: Gilli danda, langdi, other indigenous games to be pushed in schools"]. ''Zee News''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 October</span> 2023</span>.</cite></ref> === ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂਕਰਨ === * ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਰੁੜਕੀ|IIT ਰੁੜਕੀ]] ਅਤੇ IIT ਭਿਲਾਈ ਨੇ 29 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, IKS ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}</ref> * ਜੁਲਾਈ 2024 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ|ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਨੇ]] [[ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ ਮਿਊਸੋਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸ (ਖੋਜ) ਅਤੇ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀਐਚਡੀ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ]] ਪਿੱਛੇ ਇਲਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref> * ਜੁਲਾਈ 2024 ਵਿੱਚ [[ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ (ਭਾਰਤ)|ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ]] ( [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਾਇਣ]], [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]], ਅਤੇ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (ਪੁਸਤਕ)|ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ]] ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ, ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਅਤੇ ਚਾਣਕਿਆਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। DHE ਨੇ ਰਾਜ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ "ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਕੇਂਦਰਾਂ" ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}</ref> * ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ|ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਬੀਟੈਕ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕੋਰਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਆਈਕੇਐਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਰਸ [[ਚੇਤਨਾ]] ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, [[ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ|ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ, ਪੁਨਰਜਨਮ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-02-03 |title=Union Budget 2023-24: Promotion of Indian languages receives impetus |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/union-budget-2023-24-promotion-of-indian-languages-receives-impetus-101675363111810.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}</ref> == ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ == === ਆਲੋਚਨਾ === ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਾਨਸੀ ਥਪਲਿਆਲ ਨਵਾਨੀ ਨੇ ਆਈ.ਕੇ.ਐਸ. ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ "ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ" ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਆਈ.ਕੇ.ਐਸ. ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, "ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਬਣਨ ਲਈ ਉਬਾਲਦਾ ਹੈ।"<ref name="TimesHigherEd">{{Cite web |last=Thomas-Alexander |first=Tiya |date=2023-06-27 |title=Mandatory 'Indian knowledge' course seen as 'indoctrination' |url=https://www.timeshighereducation.com/news/mandatory-indian-knowledge-course-seen-indoctrination |access-date=2023-12-10 |website=Times Higher Education (THE)}}</ref> === ਸਹਿਯੋਗ === ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ IKS ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ<ref name=":22">{{Cite web |last=Kumar |first=Mamidala Jagadesh |date=2023-07-29 |title=Embrace Indian Knowledge System, enrich higher education |url=https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |access-date=2023-10-25 |website=The Sunday Guardian Live |language=en-US |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211023911/https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKumar2023">Kumar, Mamidala Jagadesh (29 July 2023). [https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education "Embrace Indian Knowledge System, enrich higher education"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231211023915/https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |date=2023-12-11 }}. ''The Sunday Guardian Live''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 October</span> 2023</span>.</cite></ref> ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ<ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}</ref> ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬੇਲੋੜੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-02-03 |title=Union Budget 2023-24: Promotion of Indian languages receives impetus |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/union-budget-2023-24-promotion-of-indian-languages-receives-impetus-101675363111810.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]] ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ|ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਦੇ]] ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਕਸ਼ਮੀਧਰ ਬੇਹਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆਈਕੇਐਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਮ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਤੁਲਨ, ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਆਈਕੇਐਸ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਦਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ * ਵੈਦਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਪੋਰਟਲ * ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ * ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|https://iksindia.org/}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ]] glphy3h2g7tm1nw8kj06xsfgxs4lvzc 0 203463 854457 841279 2026-11-12T03:44:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854457 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ''' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ) ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਏ. ਕੇ. ਐਂਟੋਨੀ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ।<ref name="x968" /> ਐਂਟਨੀ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨੀਤੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲਾਭ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੱਜ ਸਬਸਿਡੀਆਂ, ਦੀ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="x968" /> [[:en:Centre for the study of developing societies|ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਿੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼]] ਦੇ ਹਿਲਾਲ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਅਣਉਚਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ (ਸਿਰਫ਼ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣਾ), ਅਤੇ * ਵਿਤਕਰੇ ਵਾਲੇ ਸੰਸਥਾਗਤ, ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ (ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਰਾਹੀਂ)।<ref name="k276" /> ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਉਪਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਦਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਵਕਫ਼]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ|ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (ਕਾਨੂੰਨ)]], ਅਤੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਨਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="k276">{{cite web | last=Ahmed | first=Hilal | title=From Rajiv Gandhi to Modi, nobody defines ‘Muslim appeasement’ but all use it for votes | website=ThePrint | date=2018-11-14 | url=https://theprint.in/opinion/from-rajiv-gandhi-to-modi-nobody-defines-muslim-appeasement-but-all-use-it-for-votes/148566/ | access-date=2025-11-19}}</ref> 'ਵਕਫ਼' ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੱਲ ਜਾਂ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਥਾਈ ਸਮਰਪਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਦਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 1954 ਦੇ ਵਕਫ਼ ਐਕਟ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਢਾਂਚਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 2025 ਦੇ ਵਕਫ਼ ਸੋਧ ਐਕਟ ਵਰਗੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, 1995 ਦਾ ਵਕਫ਼ ਐਕਟ ਇਹਨਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਕਫ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਿਹਤਰ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="o044">{{cite web | title=Waqf Amendment Bill, 2025: The History of Waqf in India | website=Press Information Bureau | date=2025-03-14 | url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2118415&reg=3&lang=2 | ref={{sfnref| Press Information Bureau |2025}} | access-date=2026-01-13}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ 29 ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ, ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਧਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਰਟੀਕਲ 30 ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਜਨਤਕ ਵਿਵਸਥਾ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref name="x238">{{cite web | title=THE CONSTITUTION OF INDIA | url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/19151/1/constitution_of_india.pdf | access-date=2026-01-06}}</ref> ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਕੇਸ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ [[ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ]] ਮੰਗਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ [[ਮੁਸਲਿਮ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ।<ref name="u822">{{cite journal | last=van der Veer | first=Peter | title=Minority Rights and Hindu Nationalism in India | journal=Asian Journal of Law and Society | publisher=Cambridge University Press (CUP) | volume=8 | issue=1 | year=2021 | issn=2052-9015 | doi=10.1017/als.2020.51 | pages=44–55}}</ref> [[ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਕੇਸ|ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਕੇਸ]] ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਵਿਵਾਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਇੱਦਤ]] ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ|ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸਨੇ [[ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ|ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ]] ਨੂੰ [[:en:Secularism_in_India#Law|ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕਾਨੂੰਨ]] ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰਾਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।<ref name="hindu2003">{{cite web |date=10 August 2003 |title=The Shah Bano legacy |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/the-shah-bano-legacy/article27789644.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216130523/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/the-shah-bano-legacy/article27789644.ece |archive-date=16 February 2024 |access-date= |work=[[The Hindu]]}}</ref> ਮੁਸਲਿਮ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Mishra |first1=Arvind |title=How uniform is Goa's civil code? {{!}} Explained |url=https://www.indiatoday.in/law/story/goa-uniform-civil-code-marriage-polygamy-adoption-divorce-property-children-2400680-2023-07-02 |website=India Today |access-date=17 January 2025 |language=en |date=2 July 2023}}</ref> ਤਲਾਕ-ਏ-ਬਿੱਦਤ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤਲਾਕ-ਏ-ਅਹਿਸਾਨ ਅਤੇ ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ। ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ "ਤਲਾਕ" ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਫਿਰ ਜੋੜਾ ਪਹਿਲੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੋੜਾ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਲਾਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="e605">{{cite web | title=Talaq-e-Hasan under SC lens: How it is different from Talaq-e-Biddat in islam | website=Business Standard | date=2025-11-20 | url=https://www.business-standard.com/india-news/talaq-e-hasan-under-sc-lens-how-it-is-different-from-talaq-e-biddat-125112000423_1.html | access-date=2025-11-22}}</ref><ref name="j045">{{cite web | last=Jain | first=Akshat | title=Talaq-e-Hasan under SC lens: A look at Muslim divorce practices & how courts have ruled before | website=ThePrint | date=2025-11-20 | url=https://theprint.in/theprint-essential/talaq-e-hasan-under-sc-lens-a-look-at-muslim-divorce-practices-how-courts-have-ruled-before/2788287/ | access-date=2025-11-22}}</ref> ਤਲਾਕ-ਏ-ਅਹਿਸਾਨ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ "ਤਲਾਕ" ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਇਦਤ, ਜਾਂ ਉਡੀਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਰੱਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਉਡੀਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਸੁਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="j045" /> [[:en:The Satanic verses|ਸ਼ੈਤਾਨਿਕ ਆਇਤਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ]]<ref name="d323">{{cite web | last=Suroor | first=Hasan | title=You can't read this book | website=The Hindu | date=2012-03-03 | url=https://www.thehindu.com/books/you-cant-read-this-book/article2953626.ece | access-date=2026-01-11}}</ref> ਅਤੇ ਸੱਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ "ਫਿਲਮ "[[:en:The Da Vinci code (movie)|ਦ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਕੋਡ]]" 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="c771">{{cite web | last=Danino | first=Michel | title=In India, is it Secularism or minorityism? | website=The New Indian Express | date=2018-04-17 | url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2018/Apr/17/in-india-is-it-secularism-or-minorityism-1802451.html | access-date=2025-11-21}}</ref> [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ [[ਮਲਪੁਰਮ]] ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ)।<ref name="x968">{{cite web | last=George | first=TJS | title=Minority Appeasement, a Game That Helps No Minority. But It Can Cut Up the Country Into Communal Bits | website=[[The New Indian Express]] | date=2014-07-06 | url=https://www.newindianexpress.com/opinions/columns/t-j-s-george/2014/Jul/06/minority-appeasement-a-game-that-helps-no-minority.-but-it-can-cut-up-the-country-into-communal-bits-632314.html | access-date=2025-11-19}}</ref> [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ]] (NCERT) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 11ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ "ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ" ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ "ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।"<ref name="j993">{{cite web | last=Harigovind | first=Abhinaya | title=New NCERT Class 11 Textbook: Vote bank politics associated with ‘minority appeasement’, disregards ‘equality’ | website=[[The Indian Express]] | date=2024-06-18 | url=https://indianexpress.com/article/education/new-ncert-class-11-textbook-vote-bank-politics-minority-appeasement-9396663/ | access-date=2025-11-19}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ]] [[ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਜੋ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, [[ਦਲਿਤ|ਦਲਿਤ]] ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="x272">{{cite web | last=Sikdar | first=Shubhomoy | title=Congress focuses on minority appeasement, Modi on welfare of tribals, Dalits and poor: Shah in M.P. | website=[[The Hindu]] | date=2023-09-05 | url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/congress-focuses-on-minority-appeasement-modi-on-welfare-of-tribals-dalits-and-poor-shah-in-mp/article67273770.ece | access-date=2025-11-19}}</ref><ref name="v112">{{cite web | title=Cong focuses on minority appeasement, Modi govt on welfare of tribals: Shah | date=2023-09-05 | url=https://www.business-standard.com/politics/cong-focuses-on-minority-appeasement-modi-govt-on-welfare-of-tribals-shah-123090500600_1.html | access-date=2025-11-19}}</ref> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ "[[ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੱਕ ਹੈ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਨੇ 2006 ਤੋਂ ਟੇਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੌਲਤ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name="z038">{{cite web | title=Amid row over 'infiltrators' remark, instances of minority appeasement by Congress govts surface | website=Daijiworld.com | date=2024-04-22 | url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=1185615 | access-date=2025-11-19}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2025 [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="m835">{{cite web | title=Bihar Fallout: BJP Slams 'Appeasement' Politics, RJD's Rohini Acharya 'Quits' Politics. | website=India Today | date=2025-11-15 | url=https://www.indiatoday.in/india/video/bihar-fallout-bjp-slams-appeasement-politics-rjds-rohini-acharya-quits-politics-ytvd-2820469-2025-11-15 | access-date=2025-11-19}}</ref> [[ਸੱਚਰ ਕਮੇਟੀ]] ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ 76 ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: * ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ (ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ) ਬਿੱਲ, 2005, * ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ, * ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਮੁਕਤ ਕਰਜ਼ੇ, * ਮੁਸਲਿਮ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, * ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ, * ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼, * ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ, * ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ।<ref>{{cite web | title=Implementation of Recommendations of Sachar Committee | website= Press Information Bureau | url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104086 | ref={{sfnref | Press Information Bureau }} | access-date=7 May 2024}}</ref> ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Mad">{{cite web | title=Scheme for providing education in madrasas/minorities (spemm) | url=https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/upload_document/spemm_guidelines.pdf | access-date=2025-11-19}}</ref> ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1992 ਦੇ ਤਹਿਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | title=अल्पसंख्यकों के लिए राष्ट्रीय आयोग | url=https://www.minorityaffairs.gov.in/show_content.php?lang=2&level=0&ls_id=216&lid=221 | access-date=2025-11-19}}</ref> NMDFC ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਮੇਟੀ (ICC) - ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ (ਰੋਕਥਾਮ, ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਣ) ਐਕਟ, 2013 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਜਨਾ ਲਾਗੂ ਹੈ।<ref name="m719">{{cite web | title=राष्ट्रीय अल्पसंख्यक विकास एवं वित्त निगम की आधिकारिक वेबसाइट, अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय, भारत सरकार | website=राष्ट्रीय अल्पसंख्यक विकास एवं वित्त निगम की आधिकारिक वेबसाइट, अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय, भारत सरकार | date=2026-01-06 | url=https://www.nmdfc.org/ | access-date=2026-01-08 | archive-date=2026-01-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260104132121/https://www.nmdfc.org/ | url-status=dead }}</ref> 2016 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ, ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਵਿਆਹ ਹਾਲਾਂ (ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਿਲ), ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਕਫ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ/ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ-ਮੁਕਤ ਕਰਜ਼ੇ ਵਜੋਂ {{INRConvert|176190000}} ਦੀ ਰਕਮ ਵੰਡੀ।<ref name="p851">{{cite web | title=Funds Released to Various Wakf Institutions | website= Press Information Bureau | url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1780947 | ref={{sfnref| Press Information Bureau }} | access-date=2025-11-19}}</ref> ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="m824">{{cite web | title=Pradhan Mantri Virasat ka Samvardhan | website=PM VIKAS - Ministry of Minority Affairs | date=2026-01-07 | url=https://pmvikas.minorityaffairs.gov.in/ | language=es | ref={{sfnref| PM VIKAS - Ministry of Minority Affairs|2026}} | access-date=2026-01-08 | archive-date=2026-01-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260103015556/https://pmvikas.minorityaffairs.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> [[2005 ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹਮਲਾ|2005 ਦੇ ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ]], ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।<ref name="t304">{{cite web | title=Terrorists attack Ayodhya temple, 6 killed | website=Business Standard | date=2005-07-06 | url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/terrorists-attack-ayodhya-temple-6-killed-105070601017_1.html | access-date=2025-11-24}}</ref> [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ 2025-26 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ "ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਭਾਗ" ਅਧੀਨ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name="i475">{{cite web | title=Punjab Budget Analysis 2025-26 | url=https://prsindia.org/files/budget/budget_state/punjab/2025/Punjab_Budget_Analysis_2025-26.pdf | access-date=2025-11-19}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Punjab State committee for Minorities. | url=https://www.punjabsmc.com/other_related_link.php | access-date=2025-11-19}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024-2025 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ₹3,030 ਕਰੋੜ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2023-2024 ਵਿੱਚ ₹2,195 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਰਕਮ 36% ਵਧੀ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਹਨ ਤਾਂ ₹2,500 ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ₹5,000 ਦਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੱਜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ₹443 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਬਲੀਗੀ ਜਮਾਤ ਇਜਤੇਮਾ (ਕਾਨਫਰੰਸ) ਲਈ ₹24 ਮਿਲੀਅਨ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਆਸ਼ੂਖਾਨਾਂ' (ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਸੋਗ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਕੇਂਦਰ) ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ 'ਤੇ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ 3.3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="c998">{{cite web | last=Mohammed | first=Syed | title=Telangana Budget: Minority Welfare budgetary allocation is ₹3,003 crore | website=The Hindu | date=2024-07-25 | url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/telangana-budget-minority-welfare-budgetary-allocation-is-3003-crore/article68444606.ece | access-date=2025-11-19}}</ref> ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ [[ਤਬਲੀਗੀ ਜਮਾਤ]] ਨੂੰ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ 3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Why is Telangana govt giving Rs 3 crore to Tablighi Jamaat, asks BJP leader | website=The New Indian Express |date=2023-12-21 |url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2023/Dec/21/why-is-telangana-govt-giving-rs-3-crore-to-tablighi-jamaat-asks-bjp-leader-2643459.html |access-date=2025-11-19}}</ref> ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Minorities welfare, Government of Telangana. | url=https://www.telangana.gov.in/departments/minorities-welfare/ | access-date=2025-11-19}}</ref> ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਰਿਆਇਤਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ 'ਤੇ [[ਕਾਜ਼ੀਆਂ]] ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।<ref name="c510">{{cite web | title="Minorities Welfare | website="Telangana State Portal | date=2025-11-05 | url=https://www.telangana.gov.in/departments/minorities-welfare/ | access-date=2026-01-10}}</ref> ਇਸਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ₹51,000 ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref name="m407">{{cite web | title="Kalyana Laxmi | website="telanganaepass.cgg.gov.in | url=https://telanganaepass.cgg.gov.in/KalyanaLakshmiLinks.do | access-date=2026-01-13 | archive-date=2022-06-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220618102357/https://telanganaepass.cgg.gov.in/KalyanaLakshmiLinks.do | url-status=dead }}</ref> ਇਸਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="v756">{{cite web | title=Overseas Scholarship Selection for SC, ST , BC and MINORITY Services | website=telanganaepass.cgg.gov.in | url=https://telanganaepass.cgg.gov.in/OverseasLinks.do | access-date=2026-01-13}}</ref> ਇਸਨੇ ਰਾਜੀਵ ਯੁਵਾ ਵਿਕਾਸਮ ਸਕੀਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ₹300,000 ਤੱਕ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name="j598">{{cite web | title=రాజీవ్ యువ యువ యికాస్ పథకం | website=Rajiv Yuva Vikasam | date=2025-07-05 | url=https://rajivyuvavikasam.in/ | access-date=2026-01-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260125084718/https://rajivyuvavikasam.in/ | archive-date=2026-01-25 | url-status=dead }}</ref> ਇਸਨੇ ਇੰਦਰਾਮਾ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਹਿਲਾ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਔਰਤਾਂ (ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ, ਆਦਿ) ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ₹50,000 ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="r846">{{cite web | title=Indiramma Minority Mahila Yojana | website=SURYAPET DISTRICT, GOVERNMENT OF TELANGANA | date=2019-07-20 | url=https://suryapet.telangana.gov.in/scheme/indiramma-minority-mahila-yojana/ | access-date=2026-01-13}}</ref> [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਰਾਜ ਬਜਟ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-2025 ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ 5,530 ਕਰੋੜ 65 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="y063">{{cite web | title=Budget allocation for minority affairs & madrasah education goes up | website=The Statesman | date=2024-02-09 | url=https://www.thestatesman.com/bengal/budget-allocation-for-minority-affairs-madrasah-education-goes-up-1503268027.html | access-date=2025-11-19}}</ref> ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਬਜਟ ਨੇ 2025-2026 ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ 200 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Minority group urges CM to act on Budget allocation | website=The Statesman | date=2025-05-07 | url=https://www.thestatesman.com/cities/siliguri/minority-group-urges-cm-to-act-on-budget-allocation-1503429260.html | access-date=2025-12-07}}</ref> ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਮਦਰੱਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="j179">{{cite web | title=Minority Affairs and Madrasah Education | website=wb.gov.in | url=https://wb.gov.in/departments-details.aspx?id=D171018171340413&page=Minority-Affairs-and-Madrasah-Education | access-date=2025-11-19}}</ref> ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਬਜਟ 2025 ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਾਧੂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।<ref name="o225">{{cite web | title=TN Budget 2025: Key schemes for women, trans persons, SC/ST communities | website=The News Minute | date=2025-03-14 | url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/tn-budget-2025-schemes-for-women-trans-persons-scst-communities | access-date=2025-11-19}}</ref> ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਛੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਛੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=BC, MBC & Minorities Welfare Department | url=https://www.tn.gov.in/dept_profile.php?dep_id=NA== | access-date=2025-11-19}}</ref> ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ/ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਲਈ ₹3,820 ਕਰੋੜ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਮਾਰਗ ਦੀਪਮ" ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ2 ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ₹200 ਕਰੋੜ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਲਾਈ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ ₹5 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।<ref name="p473">{{cite web | last1=Shwenk | first1=Martin | last2=Murthy | first2=Narayana | last3=Poonawalla | first3=Adar | last4=Jain | first4=Manu | last5=Kamath | first5=Nitin | title=Kerala Budget 2025 Highlights: High-speed rail corridor, metro projects, and IT park in Kannur, check all key announcements | website=The Economic Times | date=2025-02-07 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/kerala-budget-2025-highlights-high-speed-rail-corridor-metro-projects-and-it-park-in-kannur-check-all-key-announcements/articleshow/118004880.cms?from=mdr | access-date=2025-11-19}}</ref> ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Directorate of Minority welfare, Government of Kerala. | url=https://minoritywelfare.kerala.gov.in/ | access-date=2025-11-19 | archive-date=2025-04-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250403102034/https://minoritywelfare.kerala.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਲਈ ਨਕਦ ਰਿਫੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਲਈ 60% ਕੰਨੜ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ।<ref name="f811">{{cite web | last=Dwarakanath | first=Nagarjun | title=Karnataka Budget: Rs 100 crore for Waqf properties, 60% Kannada use mandatory | website=India Today | date=2024-02-16 | url=https://www.indiatoday.in/india/karnataka/story/karnataka-budget-2024-allocation-siddaramaiah-waqf-properties-minority-students-kannada-mandatory-hindu-pilgrims-2502928-2024-02-16 | access-date=2025-11-19}}</ref> ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਜ ਭਵਨ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="w285">{{cite web | title=State-of-the-art Haj Bhavan opens in Bengaluru | website=Deccan Herald | date=2016-08-28 | url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/state-art-haj-bhavan-opens-2083837 | access-date=2025-11-25}}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ 10% ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 15% ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref name="h009">{{cite web | last=Raj | first=Sagay | title=Karnataka Cabinet approves 15% housing quota for Muslims across state | website=India Today | date=2025-06-20 | url=https://www.indiatoday.in/india/karnataka/story/karnataka-approves-15-percent-housing-reservation-for-muslims-minorities-minister-zameer-ahmed-khan-pushes-plan-in-cabinet-2743121-2025-06-19 | access-date=2025-11-24}}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web | title=Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/en | access-date=2025-11-19 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਡਿਗਰੀਆਂ ਅਤੇ [[ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ|UPSC]]/[[:en:Karnataka Administrative Service|KAS]] ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਪੁਲਿਸ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ (PSI) ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ, [[:en:ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਲੀਵਿੰਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ|SSLC]] ਪਾਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹੋਟਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਖਲਾਈ, [[:en:Karnataka Public Service Commission|KPSC]] ਗਰੁੱਪ C ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ [[ਰੇਲਵੇ ਭਰਤੀ ਬੋਰਡ|RRB]] ਅਤੇ [[:en:Secondary_School_Certificate#India|SSC]] ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web | title=Coaching - Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/237/Coaching/en | access-date=2025-12-05 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ/ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ "ਬਿਦਾਈ" ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | title=Bidaai (Shaadi Scheme) - Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/227/Bidaai_%28Shaadi_Scheme%29/en | access-date=2025-12-05 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ 22 ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਨੂੰ 398 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref name="o180">{{cite web | title=Cabinet approves slew of irrigation, health funds | website=SALAR NEWS | date=2025-09-04 | url=https://salarnews.in/city-news/details/45400/cabinet-approves-slew-of-irrigation-health-funds | access-date=2025-12-22}}</ref> ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 2026-27 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਖ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 25 ਨਵੇਂ ਪੋਸਟ-ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਹੋਸਟਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਦਸ ਨਵੇਂ ਸੰਤ ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਲਾ ਸ਼ਰੀਫ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ 117 ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਤਮਤਾ। ਵਾਧੂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ, ਨਵੇਂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਹਿਲਾ ਹੋਸਟਲ, ਅਤੇ ਉੱਦਮਤਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿੱਖਿਆ, ਜੇਰੀਐਟ੍ਰਿਕ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{cite web | last=Yasmeen | first=Afshan | title=Karnataka Budget proposes new hostels, minority residential schools and education support schemes | website=The Hindu | date=2026-03-06 | url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-budget-proposes-new-hostels-minority-residential-schools-and-education-support-schemes/article70710551.ece | archive-url=https://web.archive.org/web/20260620170805/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-budget-proposes-new-hostels-minority-residential-schools-and-education-support-schemes/article70710551.ece | archive-date=2026-06-20 | url-status=live | access-date=2026-06-20}}</ref> == ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ == ਜਦੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ 4% ਕੋਟੇ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਡੀ.ਕੇ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦੇਣ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦਮ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।<ref name="w337">{{cite web | author=The Hindu Bureau | title=Minorities’ welfare is not appeasement, says DCM | website=[[The Hindu]] | date=2025-03-16 | url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/minorities-welfare-is-not-appeasement-says-dcm/article69336828.ece | access-date=2025-11-19}}</ref> [[:en:Scroll.in|ਸ੍ਕ੍ਰੋਲ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[:en:United Progressive Alliance|UPA]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫੰਡ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਪਰ ਖਰਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 2012-13 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[:en:Maulana Azad Education Foundation|ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਨੂੰ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੀ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸਨੇ [[:en:Ministry_of_Minority_Affairs#Schemes_&_Scholarship_Programmes|ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ]] ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਠਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਮਾਰਚ 2011 ਤੱਕ, 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਸੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 23% ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 2012-13 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਵੀਹ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੇ [[ਇੱਕਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ]] ਦਾ ਬਜਟ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਸਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣਾ ਪਿਛਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 5% ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੁਸਲਿਮ ਬੱਚੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਸਕੂਲਾਂ (ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਭਲਾਈ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਉੱਨਤੀ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਸਨ।<ref name="y827">{{cite web | last=Danial | first=Shoaib | title=Congress appeasement has never helped minorities | website=Scroll.in | date=2014-07-04 | url=https://scroll.in/article/668775/congress-appeasement-has-never-helped-minorities | access-date=2025-12-08}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} je6b0vq9m8g04tak3patloss690487f 0 204097 854431 836317 2026-11-12T00:14:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854431 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name='''ਬਲੇਸਿੰਗ ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ'''|image=|country=Zimbabwe|full_name=|birth_date={{birth date and age|1996|10|2|df=yes}}|birth_place=[[Murewa]], Zimbabwe<ref name="TCM">{{Cite web|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1261672/how-blessing-muzarabani-became-zimbabwe-s-great-new-hope |title=How Blessing Muzarabani became Zimbabwe's great new hope | access-date=30 April 2021 | work= The Cricket Monthly}}</ref>|height=6 ft 8 in<ref name="ICC">{{Cite web|url=https://twitter.com/icc/status/976710064961568768?lang=en-GB |title=6 ft 8 and full of energy | access-date=11 February 2022 | work= ICC Official Twitter}}</ref>|batting=Right-handed|bowling=Right-arm [[Fast bowling|fast-medium]]|role=Bowler|international=true|internationalspan={{nowrap|2017–present}}|testdebutdate=26 December|testdebutyear=2017|testdebutagainst=South Africa|testcap=105|lasttestdate=20 October|lasttestyear=2025|lasttestagainst=Afghanistan|odidebutdate=15 January|odidebutyear=2018|odidebutagainst=Bangladesh|odicap=134|lastodidate=31 August|lastodiyear=2025|lastodiagainst=Sri Lanka|odishirt=40|T20Idebutdate=5 February|T20Idebutyear=2018|T20Idebutagainst=Afghanistan|T20Icap=48|lastT20Idate=1 March|lastT20Iyear=2026|lastT20Iagainst=South Africa|T20Ishirt=40|club1=[[Rising Stars cricket team|Rising Stars]]|year1=2017–2018|club2=[[Northamptonshire County Cricket Club|Northamptonshire]]|year2={{nowrap|2019–2020}}|club3=[[Mashonaland Eagles]]|year3=2019–present|club4=[[Multan Sultans]]|year4={{nowrap|2021–2022}}|club5=[[Karachi Kings]]|year5=2024|club6=[[Royal Challengers Bengaluru]]|year6=2025|club7=[[Kolkata Knight Riders]]|year7=2026–present|columns=4|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=18|runs1=288|bat avg1=12.52|100s/50s1=0/0|top score1=47|deliveries1=3,161|wickets1=67|bowl avg1=26.20|fivefor1=3|tenfor1=0|best bowling1=7/58|catches/stumpings1=2/–|column2=[[One Day International|ODI]]|matches2=57|runs2=134|bat avg2=5.15|100s/50s2=0/0|top score2=17[[not out|*]]|deliveries2=2,717|wickets2=70|bowl avg2=33.35|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=5/49|catches/stumpings2=14/–|column3=[[Twenty20 International|T20I]]|matches3=88|runs3=50|bat avg3=2.94|100s/50s3=0/0|top score3=9[[not out|*]]|deliveries3=1,852|wickets3=105|bowl avg3=21.24|fivefor3=0|tenfor3=0|best bowling3=4/17|catches/stumpings3=14/–|column4=[[First-class cricket|FC]]|matches4=37|runs4=561|bat avg4=13.04|100s/50s4=0/1|top score4=52[[Not out|*]]|deliveries4=5,418|wickets4=120|bowl avg4=24.84|fivefor4=4|tenfor4=0|best bowling4=7/58|catches/stumpings4=10/–|date=26 February 2026|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/827051.html Cricinfo}} '''ਬਲੇਸਿੰਗ ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ''' (ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1996) ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] ਹੈ।<ref name="Bio">{{Cite web |title=Blessing Muzarabani |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/827051.html |access-date=4 October 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ 2017-18 ਲੋਗਾਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="FC">{{Cite web |title=Logan Cup at Kwekwe, Oct 4-7 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122745.html |access-date=4 October 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬਲੇਸਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਮੁਰੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਹਰਾਰੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਹਾਈਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਕਾਸ਼ਿੰਗਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਕੋਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਤੇਂਦਾ ਤਾਇਬੂ ਵੱਲ੍ਹੋ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰਜ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=From Takashinga to Northants: The hunger of Blessing Muzarabani. |url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/104200/from-takashinga-to-northants-the-hunger-of-blessing-muzarabani |access-date=23 September 2018 |website=Cricbuzz}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਾਲ 2020 ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2020-21 ਲੋਗਾਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਰੌਕਸ ਵੱਲ੍ਹੋ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Logan Cup first class cricket competition gets underway |url=https://thezimbabwedaily.com/news/523373-logan-cup-first-class-cricket-competition-gets-underway.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209121102/https://thezimbabwedaily.com/news/523373-logan-cup-first-class-cricket-competition-gets-underway.html |archive-date=9 December 2020 |access-date=9 December 2020 |website=The Zimbabwe Daily}}</ref><ref>{{Cite web |title=Logan Cup starts in secure environment |url=https://www.herald.co.zw/logan-cup-starts-in-secure-environment/ |access-date=9 December 2020 |website=The Herald}}</ref> ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ (ਪੀ. ਐਸ. ਐਲ.) ਵਿੱਚ [[ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨਜ਼|ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨ]] ਨੇ 2021 ਪੀ. ਐਸ<ref>{{Cite web |title=PSL organisers in a race against time to get Abu Dhabi leg under way |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/psl-organisers-in-a-race-against-time-to-get-abu-dhabi-leg-under-way-1.1233775 |access-date=2 June 2021 |website=The National}}</ref> ਉਸਨੇ ਛੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਲਈ ਦਸ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਸੁਲਤਾਨਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੀਐਸਐਲ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Multan Sultans clinch maiden PSL title |url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/117917/multan-sultans-clinch-maiden-psl-title-vs-peshawar-zalmi |access-date=25 June 2021 |website=Cricbuzz}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਦਸੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਲਈ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimSqaud">{{Cite web |title=Zimbabwe pick uncapped Muzarabani, Burl for South Africa Test |url=http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-zimbabwe-2017/content/story/1129187.html |access-date=11 December 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 26 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਬਾਕਸਿੰਗ ਡੇਅ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Test">{{Cite web |title=Only Test (D/N), Zimbabwe tour of South Africa (Dec 2017) at Port Elizabeth, Dec 26-29 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122310.html |access-date=26 December 2017 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimSqaud2">{{Cite web |title=Uncapped Mavuta and Murray in Zimbabwe ODI squad |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21992007/uncapped-mavuta-murray-zimbabwe-odi-squad |access-date=7 January 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਉਸ ਨੇ 15 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ (ਓਡੀਆਈ) ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="ODI">{{Cite web |title=1st match (D/N), Bangladesh Tri-Nation Series at Dhaka, Jan 15 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1130737.html |access-date=15 January 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ-20) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ZimT20I">{{Cite web |title=Formidable Afghanistan eye more T20I success |url=https://www.wisdenindia.com/preview/formidable-afghanistan-eye-t20i-success/291350 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204121544/https://www.wisdenindia.com/preview/formidable-afghanistan-eye-t20i-success/291350 |archive-date=4 February 2018 |access-date=4 February 2018 |publisher=Wisden India}}</ref> ਉਸਨੇ 5 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ 20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref name="T20I">{{Cite web |title=1st T20I (N), Zimbabwe tour of United Arab Emirates at Sharjah, Feb 5 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1134031.html |access-date=5 February 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2018 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ਆਈ. ਸੀ. ਸੀ.) ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਉਭਰਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਮੁਜ਼ੱਰਬਾਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name="rising">{{Cite web |title=CWCQ 2018 Report Card: Zimbabwe |url=https://www.icc-cricket.com/news/650011 |access-date=24 March 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Muzarabani quits Zimbabwe for cricket in England |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24390472/blessing-muzarabani-quits-zimbabwe-cricket-england |access-date=16 August 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Blessing Muzarabani puts Zimbabwe career on hold |url=https://www.icc-cricket.com/news/818127 |access-date=16 August 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੇ ਕੋਲਪਾਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੱਖ ਨੌਰਥੈਂਪਟਨਸ਼ਾਇਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Zimbabwe quick Blessing Muzarabani signs for Northamptonshire |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24605592/zimbabwe-quick-blessing-muzarabani-signs-northamptonshire |access-date=7 September 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। 3 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤੀਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸੇ ਮੈਚ ਦੇ ਸੁਪਰ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਧੂ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।<ref>{{Cite web |title=Twitter Reactions: Zimbabwe stun Pakistan in a thrilling Super Over courtesy Blessing Muzarabani |url=https://www.crictracker.com/twitter-reactions-zimbabwe-stun-pakistan-in-a-thrilling-super-over-courtesy-blessing-muzarabani/ |access-date=3 November 2020 |website=CricTracker}}</ref> 13 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ, ਮੁਜ਼ਰਬਾਨੀ ਨੇ [[2026 ਪੁਰਸ਼ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਵਿਰੁੱਧ 4/17 ਦਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸਪੈਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ਨੇ 23 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸਪੈਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਰਿਚਰਡ ਗਾਰਵਾ ਅਤੇ [[ਸਿਕੰਦਰ ਰਜ਼ਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ 100 ਟੀ-20 ਆਈ ਵਿਕਟਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=February 13, 2026 |title=T20 World Cup: Zimbabwe pull off a big upset, beat Australia by 23 runs |url=https://www.khelwire.com/articles/t20-world-cup-zimbabwe-pull-off-a-big-upset-beat-australia-by-23-runs |access-date=February 13, 2026 |website=KhelWire |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306000859/https://www.khelwire.com/articles/t20-world-cup-zimbabwe-pull-off-a-big-upset-beat-australia-by-23-runs |archive-date=ਮਾਰਚ 6, 2026 |url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=827051}} {{Navboxes}}{{Kolkata Knight Riders squad}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] qu8zqn63969xpf97dc7si9crwc92lc8 0 204130 854517 849910 2026-11-12T10:54:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854517 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ|birth_date={{birth date and age|1993|6|1|df=yes}}|birth_place=[[ਇੰਦੌਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ|country=ਭਾਰਤ|batting=ਸੱਜਾ-ਹੱਥ|bowling=ਸੱਜੀ-ਬਾਂਹ [[ਆਫ਼ ਸਪਿੰਨ|ਆਫ਼ ਬਰੇਕ]]|role=[[Batting order (cricket)#Top order|ਸਿਖਰਲੇ ਕ੍ਰਮ]]|international=true|internationalspan=2023–present|testdebutdate=2 February|testdebutyear=2024|testdebutagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|testcap=310|lasttestdate=23 ਫਰਬਰੀ|lasttestyear=2024|lasttestagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|oneodi=true|odidebutdate=21 December|odidebutyear=2023|odidebutagainst=ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ|odicap=255|odishirt=87|lastodidate=|lastodiyear=|lastodiagainst=|club1=[[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]|year1={{nowrap|2015–present}}|club2=[[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ]]|year2={{nowrap|2021–present}}|columns=4|hidedeliveries=true|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=3|runs1=63|bat avg1=10.50|100s/50s1=0/0|top score1=32|catches/stumpings1=4/–|column2=[[One Day International|ODI]]|matches2=1|runs2=22|bat avg2=22.00|100s/50s2=0/0|top score2=22|catches/stumpings2=–/–|column3=[[First-class cricket|FC]]|matches3=74|runs3=5,448|bat avg3=45.78|100s/50s3=16/27|top score3=205[[not out|*]]|catches/stumpings3=105/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=64|runs4=2,211|bat avg4=37.47|100s/50s4=4/13|top score4=158|catches/stumpings4=26/-|date=20 December|year=2025|source=https://www.espncricinfo.com/cricketers/rajat-patidar-823703 ESPNcricinfo}} '''ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ''' (ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸਿਖਰਲੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਆਫ ਸਪਿੰਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਾਟੀਦਾਰ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="Cricinfo">{{Cite web |title=Rajat Patidar |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/823703.html |access-date=2 November 2015 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ, [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="Rajat Patidar RCB Captain">{{Cite web |title=Rajat Patidar appointed new RCB captain for IPL 2025 |url=https://www.espncricinfo.com/story/royal-challengers-bengaluru-name-patidar-their-captain-for-ipl-2025-1473005 |access-date=13 February 2025 |publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਪਾਟੀਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1993 ਨੂੰ [[ਇੰਦੌਰ|ਇੰਦੌਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਿਟ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰ-15 ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੇ 30 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="FC">{{Cite web |title=Ranji Trophy, Group B: Baroda v Madhya Pradesh at Vadodara, Oct 30-Nov 2, 2015 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/901793.html |access-date=2 November 2015 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਸਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ 2017-18 ਜ਼ੋਨਲ ਟੀ-20 ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="T20">{{Cite web |title=Central Zone, Inter State Twenty-20 Tournament at Raipur, Jan 8 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1130663.html |access-date=8 January 2018 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਹ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 713 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ranji Trophy, 2018/19 - Madhya Pradesh: Batting and bowling averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12592;team=1992;type=tournament |access-date=10 January 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ ਟੀਮ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/shubman-gill-priyank-panchal-and-faiz-fazal-to-lead-duleep-trophy-sides-1196841|title=Shubman Gill, Priyank Panchal and Faiz Fazal to lead Duleep Trophy sides|work=ESPNcricinfo|access-date=6 August 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560|title=Duleep Trophy 2019: Shubman Gill, Faiz Fazal and Priyank Panchal to lead as Indian domestic cricket season opens|work=Cricket Country|access-date=6 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806083650/https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560|archive-date=6 ਅਗਸਤ 2019|url-status=dead}}</ref> ਸਯਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ 2024-25 ਵਿੱਚ, ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 9 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 61.14 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 428 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ 5 ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਲ 186.08 ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੇ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਿਰਫ਼ 68 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।। == ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੇ 2021 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਪੀਐਲ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=IPL 2021 auction: The list of sold and unsold players |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1252152 |access-date=18 February 2021 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਡੇ ਚਾਰ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 71 ਦੌੜਾਂ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ। ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. 2022 ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਪਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਟੀਮ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਡ-ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=IPLT20 - Player profile |url=https://www.iplt20.com/teams/royal-challengers-bangalore/squad-details/5471}}</ref> 25 ਮਈ 2022 ਨੂੰ, 2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਐਲੀਮੀਨੇਟਰ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਲਖਨਊ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟਸ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਬਾਦ 112 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=IPL 2022 Eliminator: Rajat Patidar Slams 49-ball Ton To Make Up For RCB Triumvirate's No Show |url=https://sports.ndtv.com/ipl-2022/ipl-2022-eliminator-rajat-patidar-slams-49-ball-ton-to-make-up-for-rcb-triumvirates-no-show-3009561 |access-date=25 May 2022 |website=NDTV |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525163658/https://sports.ndtv.com/ipl-2022/ipl-2022-eliminator-rajat-patidar-slams-49-ball-ton-to-make-up-for-rcb-triumvirates-no-show-3009561 |archive-date=25 ਮਈ 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajat Patidar's sensational 49-ball century! |url=https://www.skysports.com/watch/video/12621426/rajat-patidars-sensational-49-ball-century |access-date=25 May 2022 |website=Sky Sports}}</ref> ਇਹ ਪਾਟੀਦਾਰ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਪਲੇਆਫ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਨਕੈਪਡ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਲੇਆਫ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ-ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ (49 ਗੇਂਦਾਂ) ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-05-25 |title=Full list of milestones conquered by RCB's Rajat Patidar during his epic 112 not out vs LSG in IPL 2022 Eliminator |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/rajat-patidar-epic-112-not-out-records-milestones-rcb-vs-lsg-in-ipl-2022-eliminator-royal-challengers-bangalore-101653496350506.html |access-date=2023-12-28 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 55.50 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 333 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ, 2022 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। [[2023 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਦੁਆਰਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਕਿਲੀਜ਼ ਹੀਲ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਆਈਪੀਐਲ 2023 ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਿਆ। [[2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 13 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 30.38 ਦੀ ਔਸਤ ਅਤੇ 177.13 ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ 395 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 5 ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ 2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੇ ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਪਤਾਨ ਫਾਫ ਡੂ ਪਲੇਸਿਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2024-11-27 |title=Faf du Plessis bids goodbye to RCB with an emotional message after IPL auction |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/faf-du-plessis-bids-goodbye-to-rcb-with-an-emotional-message-after-ipl-auction-2641100-2024-11-27 |access-date=2025-03-29 |website=India Today |language=en}}</ref> ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. 2025 ਲਈ ਆਰ. ਸੀ. ਬੀ. ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2025-02-15 |title=Virat Kohli would have declined RCB captaincy to focus on batting: Kris Srikkanth |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/cricket-ipl-2025-virat-kohli-would-have-decilned-rcb-captaincy-rajat-patidar-kris-srikkanth-2680424-2025-02-15 |access-date=2025-03-29 |website=India Today |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ, [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Rajat Patidar appointed new RCB captain for IPL 2025 |url=https://www.espncricinfo.com/story/royal-challengers-bengaluru-name-patidar-their-captain-for-ipl-2025-1473005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312140414/https://www.espncricinfo.com/story/royal-challengers-bengaluru-name-patidar-their-captain-for-ipl-2025-1473005 |archive-date=12 March 2025 |access-date=2025-03-29 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰੇਲੂ ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ 2022 ਦੇ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ.ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India squad announced for SA ODI Series |url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555935/india-s-squad-for-odi-series-against-sa-announced}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ]] ਦੇ ਸੱਟ ਵੱਜਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਬਦਲ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=BCCI TV - Patidar announced as replacement to Iyer |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55555977/shreyas-iyer-ruled-out-of-3-match-odi-series?type=press-releases}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪਲੇਅਿੰਗ ਇਲੈਵਨ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 16 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 22 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਟੈਸਟ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2 ਫਰਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਲੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 32 ਅਤੇ 9 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Krishna B |first=Venkata |date=25 January 2024 |title=IND vs ENG: Rajat Patidar joins Test squad in place of Virat Kohli for England series |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-eng-rajat-patidar-joins-test-squad-in-place-of-virat-kohli-for-england-series-9124540 |access-date=2 February 2024 |website=[[The Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 February 2024 |title=India vs England: Rajat Patidar debuts, picked ahead of Sarfaraz Khan for 2nd Test in Vizag |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-england-rajat-patidar-debuts-picked-ahead-of-sarfaraz-khan-for-2nd-test-in-vizag-2496565-2024-02-02 |access-date=2 February 2024 |website=[[India Today]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=IND vs ENG, 2nd Test at Visakhapatnam |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-in-india-2023-24-1389386/india-vs-england-2nd-test-1389400/live-cricket-score |access-date=4 February 2024 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|ref=ci/content/player/823703.html}} {{Madhya Pradesh Squad}}{{Royal Challengers Bangalore squad}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 07aqqg9m8jd3opafjxwrzogx5phwgzp 0 204455 854308 839012 2026-11-11T12:15:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854308 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ਢਾਕਾ ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | other_name = ਢਾਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | image = | image_size = 200px | caption = ਢਾਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਮ | motto = | top_free_label = ਨਾਰਾ | top_free = | established = {{Start date and age|2026|2|8}} | affiliation = ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ | type = [[ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਖੋਜ ਆਧਾਰਿਤ]] [[ਸਰਕਾਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | chancellor = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | vice_chancellor = [[ਮੋ. ਨੂਰੁਲ ਇਸਲਾਮ (ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ)|ਮੋ. ਨੂਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] | students = 98,271+ | undergrad = 86,960+ | postgrad = 11,311+ | doctoral = | other = | city = [[ਢਾਕਾ]] | country = ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ | campus = [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|ਢਾਕਾ ਸ਼ਹਿਰ]] [[#ਸੰਰਚਨਾ|ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੱਤ ਕਾਲਜ]] | language = ਬੰਗਾਲੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ | sports_nickname = ਡੀਸੀਯੂ (ਢਾਕੇਬੀ) | website = {{URL|https://dcu.ac.bd/}} }} '''ਢਾਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ਜਾਂ '''ਢਾਕਾ ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ [[ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਖੋਜ ਆਧਾਰਿਤ]] [[ਕਾਲਜੀਅਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਘੀ]] ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੱਤ ਕਾਲਜਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news |date=2025-03-16 |title='ਢਾਕਾ ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' ਨਾਮ ਹੇਠ ਸੱਤ ਕਾਲਜ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ |url=https://www.dhakapost.com/education/351216 |access-date=2025-03-16 |website=[[ਢਾਕਾ ਪੋਸਟ]] |language=bn}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=ਸੱਤ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਢਾਕਾ ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋਵੇਗਾ |url=https://www.ittefaq.com.bd/723490/%E0%A7%AD-%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9D%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%AE-%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE-%E0%A6%B3%E0%A7%87%E0%A6%A8%E0%A7%B9%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A7 |access-date=2025-03-16 |website=ਦੈਨਿਕ ਇੱਤੇਫਾਕ |language=bn}}</ref> 22 ਜਨਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ''ਢਾਕਾ ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਰਡੀਨੈਂਸ, 2026'' ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |title=ਢਾਕਾ ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਰਡੀਨੈਂਸ, 2026 |url=https://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-1619.html |website=bdlaws.minlaw.gov.bd |publisher=[[ਕਾਨੂੰਨ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲੇ ਮੰਤਰਾਲਾ]] |access-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260407142547/http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-1619.html |archive-date=2026-04-07 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |title=ਢਾਕਾ ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਮਨਜ਼ੂਰ |publisher=The Daily Star |url=https://bangla.thedailystar.net/youth/education/news/dhaakaa-saenataraala-iunaibhaarasaitaira-adhayaadaesa-anaumaodana-734216 |access-date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |work=bangla.thedailystar.net |date=22 ਜਨਵਰੀ 2026 |language=bn}}</ref> 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਅਤੇ ਗਜ਼ਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ 57ਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ 5ਵੀਂ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ ਇਸ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਨੂੰ ਬਿੱਲ ਵਜੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news |title=ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਿੱਲ-2026 ਪਾਸ |url=https://www.ittefaq.com.bd/783690/সংসদে-ঢাকা-সেন্ট্রাল-ইউনিভার্সিটি-বিল-২০২৬-পাস |work=[[ਦੈਨਿਕ ਇੱਤੇਫਾਕ]] |language=bn |date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |access-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026}}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{sisterlinks|Dhaka Central University}} * [https://dcu.ac.bd/ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ]] 3k6hd4xjqwln8hzfw6bwu2x8gn0j4ll 0 204570 854346 839122 2026-11-11T16:06:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 854346 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox holiday | holiday_name = '''ਨਾਈਪੀ''' | type = ਹਿੰਦੂ | image = Sanur Beach.JPG | caption = A deserted Balinese beach during Nyepi | nickname = Day of Silence | observedby = [[Balinese Hinduism|Balinese Hindus]] | longtype = {{hlist|Hindu|cultural}} | begins = 06:00 | ends = 06:00 the next day | date = [[Balinese saka calendar|Balinese Saka]]<br />1 Kedasa | observances = {{hlist|Prayers|religious rituals|[[fasting]]}} | celebrations = Perform ''tapa brata penyepian'' }} '''ਨਾਈਪੀ''' ([[ਬਾਲਾਨੀਜ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਲੀਨੀਜ਼]] நிய்பி), ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਇਲੈਂਸ ਦਾ ਦਿਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਤਿਓਹਾਰ ਹੈ ਇੱਕ ਬਾਲੀ ਦੀਪ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ (ਨਵੇਂ ਸਾਲ) ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਲਈ ਚੁੱਪ, ਵਰਤ ਰੱਖੋ ਧਿਆਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <ref name="Hogue2006-03-24">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/03/24/opinion/24iht-edhogue.html|title=In Bali, a holiday for the ears|last=Hogue|first=Thomas|date=24 March 2006|work=[[The New York Times]]|access-date=7 March 2011|location=[[New York City|New York]]|issn=0362-4331}}</ref><ref name="Onishi2011-03-06">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/03/07/world/asia/07indonesia.html|title=Silence Befalls Bali, but Only for a Day|last=Onishi|first=Norimitsu|date=6 March 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=7 March 2011|location=[[New York City|New York]]|issn=0362-4331|author-link=Norimitsu Onishi}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == '''ਨਾਈਪੀ''' ਸ਼ਬਦ ''ਸੇਪੀ'' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "'''ਚੁੱਪ'''"। ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[Śaka calendar|ਸ਼ਕਾ ਕੈਲੰਡਰ]] ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸੂਰਜੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ ਹੈ, ਇਹ 78 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Marcella |first=Zindi |title=Sejarah Hari Raya Nyepi, Bermula dari Zaman India Kuno |trans-title=History of Nyepi Day, Starting from Ancient India |url=https://www.detik.com/sumbagsel/berita/d-7232967/sejarah-hari-raya-nyepi-bermula-dari-zaman-india-kuno#:~:text=History%2520Hari%2520Raya%2520Nyepi%2520bermula,penjelasannya%2520yang%2520berhasil%2520dirangkum%2520detikSumbagsel. |access-date=26 March 2025 |website=detiksumbagsel |language=id-ID}} {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Zulfahmi |first=Najhan |title=Tujuan Nyepi: Makna di Balik Tradisi Terbesar Umat Hindu di Indonesia |trans-title=The Purpose of Nyepi: The Meaning Behind the Greatest Tradition of Hindus in Indonesia |url=https://www.detik.com/bali/budaya/d-7224851/tujuan-nyepi-makna-di-balik-tradisi-terbesar-umat-hindu-di-indonesia |access-date=30 March 2025 |website=detikbali |language=id-ID |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517091407/https://www.detik.com/bali/budaya/d-7224851/tujuan-nyepi-makna-di-balik-tradisi-terbesar-umat-hindu-di-indonesia |archive-date=17 ਮਈ 2026 |url-status=dead}}</ref> == ਰਸਮਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Tawur_Kesanga_in_Samarinda.jpg|right|thumb|250x250px|''ਤਾਵੁਰ ਕੇਸੰਗਾ'', ਨੀਪੀ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮ ਜਲੂਸ। ਬੱਚੇ ਰੋਸ਼ਨ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ''ਓਗੋਹ-ਓਗੋਹ'' ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡ਼ਨ ਲਈ ਬੋਨਫਾਇਰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=15 February 2013 |title=Bali Travel Stories |url=https://www.lonelyplanet.com/indonesia/bali/articles |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104002535/http://www.lonelyplanet.com/indonesia/bali/travel-tips-and-articles/76348 |archive-date=4 November 2013 |website=lonelyplanet.com}}</ref>]] [[ਤਸਵੀਰ:Ogoh-Ogoh---Ubud_Football_Field-Red_one_with_kids.jpeg|thumb|267x267px|ਭੂਟਾ ਯੱਗ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਨਗਰੁਪੁਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ''ਓਗੋਹ-ਓਗੋਹ'' ਦੀ ਪਰੇਡ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।]] ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਈਪੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜੋ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਰਜਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਲੀ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।<ref name="pemprov">{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Nyepi, Balinese New Year: Day of Silence |url=https://lovebali.baliprov.go.id/article/detail/1710312976791/nyepi,-balinese-new-year:-day-of-silence |access-date=3 January 2026 |website=Government of Bali}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਲੀ ਦੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੀੜ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਾਈਪੀ ਤਿਓਹਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰ ਸਿਰਫ ਪੇਕਲਾਂਗ, ਰਵਾਇਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਪੁਲਿਸ ਹੀ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰਸਤਿਆਂ 'ਤੇ ਗਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Neubauer |first=Ian Lloyd |date=3 March 2025 |title=Everything travelers need to know about Bali's "Day of Silence" |url=https://www.lonelyplanet.com/articles/bali-nyepi-new-year-day-of-silence |access-date=3 January 2026 |publisher=Lonely Planey}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾਈਪੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਛੁੱਟੀ ਹੈ, ਗੈਰ-ਹਿੰਦੂ ਵਸਨੀਕ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹੋਟਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਲੀ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਲੀ ਦੀਪ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thejakartapost.com/indonesia/2023/03/27/two-polish-nationals-deported-from-bali-for-ignoring-nyepi-strictures.html|title=Two Polish nationals deported from Bali for ignoring Nyepi strictures|last=Erviani|first=Ni Komang|date=27 March 2023|work=The Jakarta Post|access-date=22 May 2024}}</ref> ਨਾਈਪੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਸੜਕਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪਰੇਡ ਲਈ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਰ ਜਾਂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਥਾਨਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਜਲਦੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏ. ਟੀ. ਐਮ. ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਨਕਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=We Visited Bali During Nyepi: Here's Everything You Need To Know |url=https://baliuntold.com/culture/nyepi/ |access-date=22 May 2024 |website=Bali Untold}}</ref> ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਚਾਲੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, <ref>{{Cite web |date=23 March 2025 |title=Pertama Kalinya, Listrik Akan Tetap saat Nyepi di Nusa Penida |trans-title=For the First Time, Electricity Will Remain on During Nyepi in Nusa Penida |url=https://www.balipost.com/news/2025/03/23/448737/Pertama-Kalinya,Listrik-akan-Tetap...html |access-date=3 January 2026 |website=Bali Post |language=id}}</ref> ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="pelak">{{Cite web |title=Pelaksanaan Hari Raya Nyepi di Indonesia |url=https://www.babadbali.com/canangsari/hkt-hari-nyepi-pelaks.htm |access-date=17 March 2013 |publisher=Babad Bali}}</ref><ref>{{Cite web |last=Greg Rodgers |title=The Balinese Day of Silence |url=http://goasia.about.com/od/Events-and-Holidays/fl/The-Balinese-Day-of-Silence.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402095250/http://goasia.about.com/od/Events-and-Holidays/fl/The-Balinese-Day-of-Silence.htm |archive-date=2 April 2016 |access-date=30 July 2015 |publisher=About.com}}</ref> ਨਾਈਪੀ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਗੇਮਬਕ ਜੇਨੀ (ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣਾ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="pemprov">{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Nyepi, Balinese New Year: Day of Silence |url=https://lovebali.baliprov.go.id/article/detail/1710312976791/nyepi,-balinese-new-year:-day-of-silence |access-date=3 January 2026 |website=Government of Bali}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://lovebali.baliprov.go.id/article/detail/1710312976791/nyepi,-balinese-new-year:-day-of-silence "Nyepi, Balinese New Year: Day of Silence"]. ''Government of Bali''. 13 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2026</span>.</cite></ref> * ਮੇਲਸਤੀ ਰਸਮ 3 ਤੋਂ 4 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾ, ਅਰਕਾ ਅਤੇ ''ਪ੍ਰਾਲਿੰਗਾ'' ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Thousands flock to Bali's beaches for Melasti purification ritual – National |url=https://www.thejakartapost.com/news/2019/03/04/thousands-flock-to-balis-beaches-for-melasti-purification-ritual.html |access-date=12 March 2024 |website=The Jakarta Post}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 February 2022 |title=What Is Melasti? The Hindu 'Purification Festival' Celebrated Ahead of Balinese New Year Nyepi Day |url=https://news.abplive.com/lifestyle/what-is-melasti-the-hindu-purification-festival-celebrated-ahead-of-balinese-new-year-nyepi-day-1516021 |access-date=12 March 2024 |website=news.abplive.com}}</ref>{{ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ|date=March 2025}} * '''ਭੂਟਾ ਯੱਗ ਰਸਮ''' ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ, ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਤਾਰਾ ਕਲਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ''ਪੈ''ਨਗ੍ਰੁਪੁਕ'''', ਜਾਂ ਨਗਰੁਪੁਕ ਸਮਾਰੋਹ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਰਤਨ ਅਤੇ ਪੈਨ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਟਿਊਬਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਭੂਤ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਸੁੱਕੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡ਼ਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ogoh Ogoh Museum Mengwi |url=https://bali.com/places/ogoh-ogoh-museum-mengwi/ |access-date=28 May 2024 |website=bali.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nyepi in Bali – Experiencing the Balinese Day of Silence |url=https://bali.com/bali/travel-guide/culture/nyepi-balinese-new-year/ |access-date=13 March 2024 |website=Bali.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Roxanne Hoorn |date=1 May 2024 |title=Meet the creatures and creators behind Bali's parade for banishing evil spirits. On the night before the Balinese New Year, villagers bring monsters to life — and then burn them |url=https://www.atlasobscura.com/articles/bali-new-year-monster-parade-ogoh-ogoh |access-date=28 May 2024 |website=atlasobscura.com}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਲੀ ਪਿੰਡ ''ਓਗੋਹ-ਓਗੋਹ'' ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੇਂਟ ਕੀਤੇ ਬਾਂਸ, ਪੇਪਰ-ਮਾਚੇ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਟਿਨਸਲ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੱਤਾਂ, ਬਦਨੀਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ''ਓਗੋਹ-ਓਗੋਹ'' ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਰੇਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਕੁਲੈਕਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਖਰੀਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="pemprov">{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Nyepi, Balinese New Year: Day of Silence |url=https://lovebali.baliprov.go.id/article/detail/1710312976791/nyepi,-balinese-new-year:-day-of-silence |access-date=3 January 2026 |website=Government of Bali}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://lovebali.baliprov.go.id/article/detail/1710312976791/nyepi,-balinese-new-year:-day-of-silence "Nyepi, Balinese New Year: Day of Silence"]. ''Government of Bali''. 13 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 January</span> 2026</span>.</cite></ref> [[ਤਸਵੀਰ:Nyepi2012.jpg|thumb|250x250px|ਨੀਪੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸੁੰਨਸਾਨ ਗਲੀ]] * ਨਾਈਪੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨਃ ਅਮਾਤੀ ਉਤਪਤਃ ਕੋਈ ਅੱਗ ਜਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ, ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਅਮਾਤੀ ਕਾਰਿਆਃ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਅਮਾਤੀ ਲੇਲੂੰਗਨਨਃ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਅਮਾਤੀ ਲੇਲੰਗੁਆਨਃ ਕੋਈ ਅਨੰਦ/ਸਵੈ-ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ<ref>{{Cite web |last=Daniswari |first=Dini |date=1 March 2022 |title=4 Pantangan saat Nyepi di Bali |trans-title=4 Taboos during Nyepi in Bali |url=https://denpasar.kompas.com/read/2022/03/01/184202978/4-pantangan-saat-nyepi-di-bali |access-date=13 March 2024 |website=denpasar.kompas.com |language=id}}</ref> ** ਉਤਪਤ ਅਮਾਤੀਃ ਕੋਈ ਅੱਗ ਜਾਂ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ, ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ** ਅਮਾਤੀ ਕਾਰਿਆਃ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ** ਅਮਾਤੀ ਲੇਲੁੰਗਨਨਃ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ** ਅਮਾਤੀ ਲੇਲਾਂਗੁਆਨਃ ਕੋਈ ਅਨੰਦ/ਸਵੈ-ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ * ਯੋਗ/ਬਰਾਤਾ ਰਸਮ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&nbsp;&nbsp; * ਨਗੇਮਬਕ ਅਗਨੀ/ਲਾਬੁਹ ਬਰਾਤਾ ਰਸਮ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tradisi Ngembak Geni dan Maknanya Bagi Umat Hindu |trans-title=Ngembak Geni/Agni Tradition nand Its Meaning for Hindus |url=https://www.suara.com/news/2021/03/15/192823/tradisi-ngembak-geni-dan-maknanya-bagi-umat-hindu |access-date=13 March 2024 |website=suara.com |language=id}}</ref> * ਧਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾਈਪੀ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="pelak">{{Cite web |title=Pelaksanaan Hari Raya Nyepi di Indonesia |url=https://www.babadbali.com/canangsari/hkt-hari-nyepi-pelaks.htm |access-date=17 March 2013 |publisher=Babad Bali}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.babadbali.com/canangsari/hkt-hari-nyepi-pelaks.htm "Pelaksanaan Hari Raya Nyepi di Indonesia"]. Babad Bali<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 March</span> 2013</span>.</cite></ref> == ਤਾਰੀਖਾਂ == {| class="wikitable" !ਈਸਵੀ ਸਾਲ !ਬਾਲੀਨੇਸੀਅਰ<br /> !ਨੀਪੀ ਮਿਤੀ <ref>{{Cite web |last=Lodge |first=Katrina |date=7 May 2024 |title=What is Nyepi day in Bali and why does the island shut down? |url=https://www.escape.com.au/destinations/asia/bali/what-happens-on-nyepi-day-in-bali/news-story/22d6afacc81f5ce046a1770eca7f4743 |access-date=31 December 2025 |website=[[news.com.au]]}}</ref> |- |2024 |1946 |11 ਮਾਰਚ |- |2025 |1947 |29 ਮਾਰਚ |- |2026 |1948 |19 ਮਾਰਚ |- |2027 |1949 |9 ਮਾਰਚ |- |2028 |1950 |26 ਮਾਰਚ |- |2029 |1951 |15 ਮਾਰਚ |- |2030 |1952 |5 ਮਾਰਚ |} ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ, ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਮਿਤੀ ਦੇ ਇੰਨੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਪਰੇਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ''ਓਗੋਹ-ਓਗੋਹ'' ਪਰੇਡ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਪਿੰਡਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰੇਡ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=16 January 2024 |title=Tourists Disappointed There Will Be No Ogoh-Ogoh Competitions in Bali In 2024 |url=https://thebalisun.com/tourists-disappointed-there-will-be-no-ogoh-ogoh-competitions-in-bali-in-2024/ |access-date=28 May 2024 |website=thebalisun.com}}</ref> == ਸਬੰਧਤ ਤਿਉਹਾਰ == ਨਿਏਪੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਤਾਰੀਖਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਨੂੰ ''[[ਗੁੜੀ ਪੜਵਾ|ਗੁਡ਼ੀ ਪਡ਼ਵਾ]]'' ([[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਵਿੱਚ ਗੁਡੀ ਪੜਵਾਹ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, [[ਸਿੰਧ|ਸਿੰਧੀ]] ਆਪਣੇ ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਤੀ ਚੰਦ ਮਣੀਪੁਰੀ ਸਾਜੀਬੂ ਨੋਂਗਮਾ ਪੰਬਾ ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ''ਉਗਾਦੀ'' ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਸੁਰੱਖਿਆ == ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਾਂਸਿਪ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੇਕਲਾਂਗ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਮ ਕੰਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਤਾਲਮੇਲ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Mardika |first=I Nyoman |date=27 March 2017 |title=Balinese Hindus to Parade 7,000 Giant Puppets Ahead of Nyepi Celebration |url=https://jakartaglobe.id/news/balinese-hindus-to-parade-7000-giant-puppets-ahead-of-nyepi-celebration/ |access-date=3 January 2026 |website=Jakarta Globe}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਭਾਰਤੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite news|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/03/05/nyepi-search-silence-within.html|title=Nyepi, in search of the silence within|last=Juniartha|first=I Wayan|date=6 March 2008|access-date=13 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207125954/http://www.thejakartapost.com/news/2008/03/05/nyepi-search-silence-within.html|archive-date=7 February 2009|publisher=[[The Jakarta Post]]}} {{Hindu festivals}}{{Public holidays in Indonesia}}{{New Year by Calendar}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਤਿਓਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ]] 0r7hch0iyi7p8dn2lxoe3vggd13bcmw 0 205015 854405 846564 2026-11-11T21:29:40Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20261111sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 854405 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ | image = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1930|10|12}} | birth_place = [[ਕੋਟ ਮਜਲਸ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2012|7|8|1930|10|12}} | death_place = | nationality = | fields = {{ublist | [[Reproductive physiology]] | [[Cell biology]] }} | workplaces = {{ublist | [[Gorakhpur University]] | [[Population Council]] | [[Council for Scientific and Industrial Research]] | [[Mohanlal Sukhadia University]] | [[Punjab Agricultural University]] }} | alma_mater = {{ublist | [[Panjab University, Chandigarh]] |International University Foundation }} | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = Evolutionary significance of reproductive processes | awards = 1973&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize]]<br>1980&nbsp;PAU Prize<br>1985&nbsp;M. S. Randhawa Award<br>[[Indian Council of Medical Research|1990&nbsp;ICMR]] Basanti Devi Amir Chand Prize }} '''ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ''' (12 ਅਕਤੂਬਰ 1930 - 8 ਜੁਲਾਈ 2012) ਭਾਰਤੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web |date=2016 |title=Brief Profile of the Awardee |url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=316 |access-date=15 September 2016 |publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ।<ref name="Deceased fellow - Sardul Singh Guraya">{{Cite web |date=2016 |title=Deceased fellow - Sardul Singh Guraya |url=http://insaindia.res.in/detail/N80-0308 |access-date=16 September 2016 |publisher=Indian National Science Academy |archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427203007/http://insaindia.res.in/detail/N80-0308 |url-status=dead }}</ref> ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਏਜੰਸੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1973 ਵਿੱਚ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{Cite web |date=2016 |title=View Bhatnagar Awardees |url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx |access-date=4 September 2016 |publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਨੂੰ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਮਜਲਸ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="Sardul Singh Guraya (1930–2012)">{{Cite journal|last=S. K. Saidapur|date=10 October 2012|title=Sardul Singh Guraya (1930–2012)|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/103/07/0839.pdf|journal=Current Science|volume=103|issue=7|pages=839–840}}</ref> ਉਸਨੇ 1954 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ (ਬੀਐਸਸੀ ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1956 ਅਤੇ 1959 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਾਸਟਰ (ਐਮਐਸਸੀ) ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ (ਪੀਐਚਡੀ) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਗੋਰਖਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1962 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਆਬਾਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1965 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਲ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਸੁਖਾਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਉਦੋਂ ਉਦੈਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ) ਦੇ ਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕਦਮ 1971 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ; ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 1982 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ''ਐਡਵਾਂਸ ਰੀਜਨਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਇਨ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਬਾਇਓਲੋਜੀ'' (ਇੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਸਪਾਂਸਰਡ ਪਹਿਲ) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref name="Deceased fellow - Sardul Singh Guraya" /> ਗੁਰਾਇਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 8 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। <ref name="Sardul Singh Guraya (1930–2012)" /> == ਵਿਰਾਸਤ == ਗੁਰਾਇਆ ਨੂੰ ''ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ'' 'ਤੇ ਮੋਹਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। <ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{Cite web |date=1999 |title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners |url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf |access-date=15 September 2016 |publisher=Council of Scientific and Industrial Research |pages=31}}</ref> ਉਸਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਟੈਸਟੀਕੂਲਰ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ, ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਲੇਖਾਂ {{Refn|While many of Guraya's articles are co-written, majority of his books are single-author publications (please see bibliography).|group=note}} ਅਤੇ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ; ਪਬਮੇਡ, ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਲੇਖ ਭੰਡਾਰ, ਨੇ ਉਸਦੇ 215 ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="Guraya SS[au] on Pubmed">{{Cite web |date=2016 |title=Guraya SS[au] on Pubmed |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?cmd=search&term=Guraya%20SS%5Bau%5D&dispmax=50 |access-date=19 September 2016 |publisher=Pubmed}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ''ਮੱਛੀ ਦੇ ਓਓਜੇਨੇਸਿਸ ਦਾ ਸੈੱਲ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'', ''ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਨਾਡਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਸੈਲੂਲਰ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ: ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਭਾਵ'', ''ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸੈਲੂਲਰ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ: ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਪਹਿਲੂ'', ''ਵਰਟੀਬ੍ਰੇਟਸ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸੈਲੂਲਰ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ: ਐਂਡੋਕਰੀਨ, ਪੈਰਾਕ੍ਰਾਈਨ, ਅਤੇ ਆਟੋਕ੍ਰਾਈਨ ਨਿਯਮਨ ਆਫ਼ ਸਟ੍ਰਕਚਰ ਐਂਡ ਫੰਕਸ਼ਨਜ਼'', ''ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੈਲੂਲਰ ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'', (ਸਾਰੇ [[ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਸੈੱਲ]] ਅਤੇ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ), ''ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਜਨੇਸਿਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'', ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ''ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਜਨੇਸਿਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ'', ''ਮੱਝ ਦੇ ਬਲਦ ਦਾ ਵੀਰਜ: ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ, ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀ'' (ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਜਨੇਸਿਸ 'ਤੇ) ਅਤੇ ''ਚੂਹੇ: ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ'' । ਉਹ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ]], [[ਯੂਨੈਸਕੋ]], ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ]], ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ [[ਵਿਸ਼੍ਵਵਿੱਦਿਆਲਏ ਅਨੁਦਾਨ ਆਯੋਗ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਵਰਗੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 1986 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ (INSA) ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਬਾਇਓਸਾਇੰਸਿਜ਼'', ''ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਐਂਡ ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ'' ਅਤੇ ਆਈਐਨਐਸਏ ਦੇ ਜਰਨਲਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। <ref name="Deceased fellow - Sardul Singh Guraya" /> == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਗੁਰਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ 1971 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ [[ਵਿਸ਼੍ਵਵਿੱਦਿਆਲਏ ਅਨੁਦਾਨ ਆਯੋਗ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਐਮਰੀਟਸ ਵਿਗਿਆਨੀ (1992–1996) ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਸ (1996–2000) ਸੀ। <ref name="Deceased fellow - Sardul Singh Guraya" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1973 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref name="Brief Profile of the Awardee" /> ਉਸਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਪੀਏਯੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1985 ਵਿੱਚ ''ਸਰਵੋਤਮ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਐਮਐਸ ਰੰਧਾਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ'' ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਬਸੰਤੀ ਦੇਵੀ ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ <ref name="Sardul Singh Guraya (1930–2012)" /> ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ, <ref name="NASI Fellows">{{Cite web |date=2016 |title=NASI Fellows |url=http://www.nasi.org.in/deceased.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528102550/http://www.nasi.org.in/deceased.htm |archive-date=28 May 2015 |access-date=19 September 2016 |publisher=National Academy of Sciences, India}}</ref> ਉਸਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੁਆਰਾ <ref name="IAS Fellows - Sardul Singh Guraya">{{Cite web |date=2016 |title=IAS Fellows - Sardul Singh Guraya |url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Murty,_Dr_Bhyravabhotla_Radhakrishna |access-date=16 September 2016 |publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਫੈਲੋ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ INSA ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀਕਲ ਮੈਮੋਇਰਜ਼ ਆਫ਼ ਫੈਲੋਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ'' ਦੇ ਖੰਡ 40 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ <ref name="Biographical memoirs of fellows of the Indian National Science Academy">{{Cite web |date=2013 |title=Biographical memoirs of fellows of the Indian National Science Academy |url=http://www.dkagencies.com/doc/from/1063/to/1123/bkId/DK645523321744187337475851371/details.html |access-date=19 September 2016 |publisher=Indian National Science Academy |pages=178}}</ref> == ਚੁਣੀ ਗਈ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == === ਕਿਤਾਬਾਂ === === ਲੇਖ === * {{Cite journal|last=Sardul Singh Guraya|year=1961|title=Lipids in the Human Oocyte|journal=Journal of Microscopical Science|volume=102|issue=3|pages=381–385}} * {{Cite journal|last=Guraya S. S., Dhanju C. K.|date=November 1992|title=Mechanism of ovulation--an overview.|journal=Indian J Exp Biol|volume=30|issue=11|pages=958–967|pmid=1293040}} * {{Cite journal|last=Sidhu K. S., Guraya S. S.|date=January 1993|title=Effect of calmodulin-like protein from buffalo (Bubalus bubalis) seminal plasma on Ca2+, Mg(2+)-ATPase of purified plasma membrane of buffalo spermatozoa.|url=https://archive.org/details/andrologia_january-february-1993_25_1/page/25|journal=Andrologia|volume=25|issue=1|pages=25–28|doi=10.1111/j.1439-0272.1993.tb02677.x|pmid=8427418|doi-access=free}} * {{Cite journal|last=Kaur J.|last2=Guraya S. S.|last3=Sidhu K. S.|date=February 1994|title=Effect of LH and estradiol on in vitro maturation of hamster follicular oocytes.|journal=Indian J Exp Biol|volume=32|issue=2|pages=44–45|pmid=8045614}} * {{Cite journal|last=Dhindsa J. S.|last2=Sidhu K. S.|last3=Guraya S. S.|date=September 1995|title=Induction of buffalo (Bubalus bubalis ) sperm capacitation and acrosome reaction in the excised reproductive tract of hamsters.|url=https://archive.org/details/sim_theriogenology_1995-09_44_4/page/n148|journal=Theriogenology|volume=44|issue=4|pages=599–608|doi=10.1016/0093-691x(95)00230-6|pmid=16727757}} * {{Cite journal|last=Sharma R. K., Guraya S. S.|date=November 1997|title=Atropine and testosterone propionate induced atretic changes in granulosa cells of house rat (Rattus rattus) ovary.|journal=Indian J Exp Biol|volume=35|issue=11|pages=1166–1169|pmid=9567743}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਗੋਰਖਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] {{Reflist|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |date=2016 |title=Guraya, Sardul S.,1930- |url=http://encore.seals.ac.za/iii/encore_nmmu/plus/C__SGuraya,%20Sardul%20S.,1930-__Orightresult;jsessionid=D6466173C2C599DA600B0A0E72632DC3?lang=eng&suite=nmmu |access-date=19 September 2016 |website=Author search |publisher=Nelson Mandela Metropolitan University }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite web |date=2016 |title=Sardul Singh Guraya (1930-2012) |url=http://connection.ebscohost.com/c/obituaries/83168617/sardul-singh-guraya-1930-2012 |access-date=19 September 2016 |website=Article listing |publisher=EBSCO Host Connection}}{{Dead link|date=January 2025|bot=medic}} * {{Cite web |date=2016 |title=Guraya, Sardul S., 1930- |url=http://id.loc.gov/authorities/names/n85051817.html |access-date=19 September 2016 |website=Author profile |publisher=Library of Congress}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] byee3s14shdbyl3y237a35ufn30w4l7 0 205432 854408 850248 2026-11-11T21:37:47Z InternetArchiveBot 37445 Bluelink 1 book for verifiability (20261111sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 854408 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Karayukisan_in_Saigon.JPG|right|thumb| [[ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ|ਸੈਗੋਨ]], ਫ੍ਰੈਂਚ ਇੰਡੋਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਰਯੁਕੀ-ਸਾਨ]] '''ਕਾਰਾਯੁਕੀ-ਸਾਨ''' ({{Langx|ja|唐行きさん}} ) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ ਤੋਂ [[ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]], [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]], [[ਸਾਈਬੇਰੀਆ]] ( ਰੂਸੀ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ), ਮੰਚੂਰੀਆ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == {{ਨਿਹੋਂਗੋ|'''ਕਾਰਾਯੁਕੀ-ਸਾਨ'''|唐行きさん||{{lit.}} "Ms. Going to China"}} , [[ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸਵਾਵਾਂ]], [[ਤਵਾਇਫ਼]] ਅਤੇ [[ਗੇਇਸ਼ਾ|ਗੀਸ਼ਾ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਈਡੋ ਪੀਰੀਅਡ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਮਿਜੀ ਯੁੱਗ|ਮਿਜੀ]] ਯੁੱਗ (19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਅੱਧ ਤੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ) ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਬੱਝੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।{{Sfn|Frances|2007|pp=47–49}}{{Sfn|Sissons|1977|p=323}} ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਾਪਾਨੀ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੀ ਜੋ ਪੂਰੇ [[ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤਸਕਰੀ]] ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ' [[ਯੇਲੋ ਸਲੇਵ ਟ੍ਰੈਫਿਕ]]' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{Sfn|Fischer-Tiné|2003|pp=163–90}} ਟੋਕੁਗਾਵਾ [[ਇਕੱਲਤਾਵਾਦੀ]] ਨੀਤੀਆਂ (1639–1853) ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਹੀ ਸੀ, ''ਕਰਾਯੁਕੀ'' ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੀ, ਅਰਥਾਤ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ, [[ਨਾਗਾਸਾਕੀ]] ਦੇ ਡੇਜੀਮਾ ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਚੀਨੀ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ [[ਕਾਲ ਗਰਲ]] ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਡੱਚ (ਇਕੱਲੇ ਵਪਾਰਕ ਦੇਸ਼) ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਡੇਜੀਮਾ ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ। ਡੱਚਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ''ਓਰੰਡਾ-ਯੁਕੀ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 5 ਦਿਨ) ਲਈ ਬਣਾਉਟੀ ਟਾਪੂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਔਰਤਾਂ {{Interlanguage link|ਮਾਰੁਯਾਮਾ (ਨਾਗਾਸਾਕੀ)|lt=ਮਾਰੁਯਾਮਾ|ja|丸山 (長崎市)}} ਤੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਾਹਰਨ ਟਾਕੀ ਸੀ ਜੋ ਫਿਲਿਪ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਵਾਨ ਸੀਬੋਲਡ ਦੀ ਕਾਮਨ ਲਾਅ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, [[ਕੁਸੁਮੋਟੋ ਇਨੇ]] ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੀਆਂ ''ਕਰਾਯੁਕੀ-ਸਾਨ'' ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ{{Sfn|Frances|2007|p=49}} ਜਾਂ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ]] ਜਾਂ [[ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼]], ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] (ਲਗਭਗ 1896–1916) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।{{Sfn|Frances|2007|p=49}}{{Sfn|Sissons|1977|p=323}} ''ਕਾਰਾਕੀ-ਸਾਨ'' ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਜਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ {{Citation needed span|ਜਾਂ ''[[ਬੁਰਾਕੂਮੀਨ]]'' ਸਨ|date=ਮਾਰਚ 2012}}। ਵਿਚੋਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''{{Interlanguage link|ਜ਼ੇਗਿਨ (ਸੈਕਸ ਤਸਕਰੀ)|lt=ਜ਼ੇਗਿਨ|ja|女衒}}'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਨੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੀਂ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।{{Sfn|Frances|2007|pp=47–48}} ''ਜ਼ੇਗਿਨ'' ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ, {{Sfn|Frances|2007|p=47}} ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਕਿੱਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾੜੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਵਿਚੋਲੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜ ਕੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਸਨ।{{Sfn|Frances|2007|pp=47–48}} ਮਿਜੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ''ਕਾਰਾਯੁਕੀ-ਸਾਨ'' ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ''ਜੋਸ਼ੀਗੁਨ'' (娘子軍), ਜਾਂ "ਔਰਤ ਫੌਜ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Murashima|first=Eiji|title=Karayuki-san(Japanese Prostitutes)in Thailand: 1885‒1920|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/wiapstokyu/46/0/46_55/_pdf/-char/ja|journal=アジア太平洋討究|via=jstage}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਇਕੱਲੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਜਿਨਸੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਅਣਗਹਿਲੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਕਾਰਨ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਇੱਕ [[ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ]] ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਦਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ''ਕਾਰਯੁਕੀ-ਸਾਨ'' ਹੋਣਾ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। 1910 ਅਤੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵੇਸਵਾਘਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵੱਕਾਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ,{{Sfnm|1a1=Yamamoto|1y=2004|1pp=124–127|2a1=Mayo|2a2=Rimer|2a3=Kerkham|2y=2001|2p=315}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ''ਕਾਰਾਯੁਕੀ-ਸਾਨ'' ਜਪਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਰ''ਯੁਕੀ-ਸਾਨ'' ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੱਥ ਸੀ। ਪਰ 1972 ਵਿੱਚ, ਟੋਮੋਕੋ ਯਾਮਾਜ਼ਾਕੀ ਨੇ ''ਸੰਦਾਕਨ ਵੇਸਵਾ ਨੰਬਰ 8'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ''ਕਾਰਾਯੁਕੀ-ਸਾਨ'' ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2012}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮੀ ਫੌਜੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਆਦਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੰਗ ਸੀ।{{Sfn|Warren|2003|p=87}} ਜਾਪਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ [[ਸਾਈਬੇਰੀਆ]], ਮੰਚੂਰੀਆ, [[ਹਵਾਈ]], [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ( [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ), ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਅਫਰੀਕਾ]] ( [[ਜੰਜੀਬਾਰ|ਜ਼ਾਂਜ਼ੀਬਾਰ]] ) ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਕਰਾਚੀ]] ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਜਾਪਾਨੀ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਮਿਜੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ [[ਪਸਾਰਵਾਦ]] ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=James Boyd|date=August 2005|title=A Forgotten 'Hero': Kawahara Misako and Japan's Informal Imperialism in Mongolia during the Meiji Period|url=http://intersections.anu.edu.au/issue11/boyd.html|journal=Intersections: Gender, History and Culture in the Asian Context|issue=11|access-date=21 July 2015}}</ref> ਰੂਸੀ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, [[ਬਾਈਕਾਲ ਝੀਲ|ਬਾਈਕਲ ਝੀਲ]] ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਪਾਨੀ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ।{{Sfn|Narangoa|Cribb|2003|p=45}} ਬਲੈਕ ਓਸ਼ੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ (''ਗੇਨਯੋਸ਼ਾ'' ) ਅਤੇ [[ਅਮੂਰ ਦਰਿਆ|ਅਮੂਰ ਰਿਵਰ]] ਸੋਸਾਇਟੀ- (''ਕੋਕੁਰੀਯੂਕਾਈ'' ) ਵਰਗੇ ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਮੰਚੂਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀ "ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਫੌਜ" ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।{{Sfn|Narangoa|Cribb|2003|p=46}} ਜਾਪਾਨੀ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੇ [[ਵਲਾਦੀਵੋਸਤੋਕ]] ਅਤੇ ਇਰਕੁਤਸਕ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਚੀਨ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਯੁੱਧ ਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ''ਕਾਰਯੁਕੀ-ਸਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ,'' ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1908 ਤੱਕ ਵੇਸਵਾਵਾਂ [[ਮੇਨਲੈਂਡ ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ|ਇੰਡੋਚਾਈਨਾ]] ਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last=Saigoneer |date=15 July 2015 |title=[Photos] The Japanese Prostitutes Of Colonial Vietnam |url=http://saigoneer.com/saigon-people/4827-photos-the-japanese-prostitutes-of-colonial-vietnam |website=Saigoneer}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ * {{Interlanguage link|ਜਗਾਤਾਰਾ ਓਹਾਰੂ|ja|じゃがたらお春}} - ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ-ਜਾਪਾਨੀ ਕੁੜੀ ਜਿਸਨੂੰ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਟਾਵੀਆ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। * {{Interlanguage link|ਟੋਜਿਨ ਓਕਿਚੀ (ਜਪਾਨੀ ਔਰਤ)|lt=ਟੋਜਿਨ ਓਕਿਚੀ|ja|斎藤きち|de|Tōjin Okichi}} - ਸ਼ਿਮੋਡਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਮਰੀਕੀ ਕੌਂਸਲ ਜਨਰਲ [[Townsend Harris|ਟਾਊਨਸੇਂਡ ਹੈਰਿਸ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ == * {{Cite journal|last=Fischer-Tiné|first=Harald|date=June 2003|title='White women degrading themselves to the lowest depths' : European networks of prostitution and colonial anxieties in British India and Ceylon ca. 1880–1914|url=https://archive.org/details/sim_indian-economic-and-social-history-review_april-june-2003_40_2/page/163|journal=The Indian Economic & Social History Review|language=en|volume=40|issue=2|pages=163–190|doi=10.1177/001946460304000202|issn=0019-4646}} * {{Cite journal|last=Frances|first=Raelene|date=July 2004|title='White Slaves' and White Australia: Prostitution and Australian Society|url=http://www.hawaii.edu/hivandaids/White_Slaves_and_White_Australia__Prostitution_and_Australian_Society.pdf|journal=Australian Feminist Studies|volume=19|issue=44|pages=185–200|doi=10.1080/0816464042000226483|issn=0816-4649|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907191115/http://www.hawaii.edu/hivandaids/White_Slaves_and_White_Australia__Prostitution_and_Australian_Society.pdf|archive-date=2008-09-07}} * {{Cite book|deadurl=<!--D. C. S. Sissons-->}} * {{Citation |last=Tsu |first=Yun-hui Timothy |title=The culture of association and associations in contemporary Japanese society |volume=62 |df=dmy-all |year=2002 |editor-last=Nakamaki |editor-first=Hirochika |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722073336/http://ir.minpaku.ac.jp/dspace/bitstream/10502/1002/1/SES62_009.pdf |series=Senri Ethnological Studies |chapter=Post-mortem identity and burial obligation: on blood relations, place relations, and associational relations in the Japanese community of Singapore |chapter-url=http://ir.minpaku.ac.jp/dspace/bitstream/10502/1002/1/SES62_009.pdf |publication-place=Osaka, Japan |publisher=National Museum of Ethnology |oclc=128864303 |archive-date=22 July 2011}} * {{Cite journal|last=Yamamoto|first=Mayumi|date=April 2004|title=Spell of the Rebel, Monumental Apprehensions: Japanese Discourses on Pieter Erberveld|url=https://cip.cornell.edu/DPubS?service=Repository&version=1.0&verb=Disseminate&view=body&content-type=pdf_1&handle=seap.indo/1106927766|journal=Indonesia|issue=77|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725015818/http://cip.cornell.edu/DPubS?service=Repository&version=1.0&verb=Disseminate&view=body&content-type=pdf_1&handle=seap.indo%2F1106927766|archive-date=25 July 2015|access-date=13 February 2020}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਬਰਨ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਚੀਨੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] pkp7q4kqml20bg5rlxpniba1rmdw49z 3 205573 854348 2026-11-11T16:22:30Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 854348 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Bhairanjitji}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:22, 11 ਨਵੰਬਰ 2026 (UTC) nx561h6hku2ewi142bxgjhru48n5v9p